Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Куманово 0 1153 5608266 5607618 2026-08-11T18:47:50Z Bjankuloski06 332 5608266 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Куманово | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = Панорама на Куманово | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Maplink|frame=yes|raw={"type": "ExternalData","service": "geoshape","ids": "Q54452"}|plain=y|frame-width=325|frame-height=325|zoom=13|frame-lat=42.133|frame-long=21.716|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q54452|title=Куманово}} | map_alt = | map_caption = Местоположба на Куманово во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 08 |lats = 00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 43 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Североисточен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Куманово]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- established --> | established_title = Првпат споменат во | established_date = 1519 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 330 | population_footnotes = | population_total = 75051 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = кумановец, кумановка, [[Список на луѓе од Куманово|кумановци]]/кумановчанец, кумановчанка, кумановчани<ref>{{ОДРМЈ|Куманово}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Куманово}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 1300 | area_code_type = | area_code = +389 031 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = KU | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://kumanovo.gov.mk/ www.kumanovo.gov.mk] | footnotes = }} '''Куманово''' — [[Главен град|главен]] и најголем [[Градови во Македонија|град]] во [[Североисточен Регион|Североисточниот Регион]] кој се наоѓа во североисточниот дел на [[Република Македонија]], на надморска височина од 340 метри, распространет од двете страни на [[Липковска Река]], [[Коњарска Река (Кумановско)|Коњарска Река]] и [[Кумановска Река]], и претставува административен и економски центар на областа [[Жеглигово]], која е заградена со високи планини. Куманово е трет град по број на жители во [[Македонија]] и има население од 70.842 жители (2002), од кои 42.840 се [[Македонци]], а според Пописот од 2021, втор со 75.051 жител, од кои 43.280 се Македонци. Градот Куманово е административно седиште на [[Општина Куманово|истоимената општина]]. == Етимологија == Според легендата името на населбата потекнува од името на воинственото племе [[Кумани]] кои во [[1094]] година, навлегле во овој крај и извесно време се задржале на територијата на денешната кумановска општина и пошироко.<ref>Здружение на професори по географија на Македонија „Проф. Д-р Љубе Миленковски“- Скопје, Филип Ѓошевски, [https://www.geograf.mk/clenovite-pishuvaat/995-kumanichevo-edno-ischeznato-selo-vo-kumanovskiot-kraj Куманичево - едно исчезнато село во Кумановскиот крај.]</ref><ref>Victor Spinei (2009) The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth Century, Brill, {{ISBN|9789047428800}}, p. 317.</ref><ref>Mykola Melnyk (2022) Byzantium and the Pechenegs. The Historiography of the Problem. Brill, {{ISBN|9789004505223}}, p. 180.</ref> Според друга легенда името потекнува од зборот "кум" на словенски јазик == Историја == === Археолошки наоѓалишта === На територијата на Куманово, постојат следните [[Археолошко наоѓалиште|археолошки наоѓалишта]]: * [[Градиште (Бедиње)|Градиште]] ([[Бедиње]])<ref>{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче |authorlink=Димче Коцо|title=Археолошка карта на Република Македонија|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/mk/e/ef/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB.pdf|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=205|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> * [[Бел Брег (Куманово)|Бел Брег]] - [[некропола]] од [[Железно време|железното време]]<ref name="АКРМ211">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче |authorlink=Димче Коцо|title=Археолошка карта на Република Македонија|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/mk/e/ef/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB.pdf|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=211|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> * [[Куманово (археолошко наоѓалиште од релјеф)|Куманово]] - [[осамен наод]] од [[Римско време|античкоримско време]] од вотивен [[мермер]]ен релјеф<ref name="АКРМ211"/> * [[Куманово (археолошко наоѓалиште од ара)|Куманово]] - осамен наод од античкоримско време од ара<ref name="АКРМ211"/> === 13-17 век === Се претпоставува дека Куманово било основано во [[XII век]] во близина на селото Жеглигово, со цел да го чува преминот меѓу реките [[Вардар]] и [[Јужна Морава]]. Првите изворни податоци за Куманово претставуваат [[Османлиско Царство|османлиските]] пописни дефтери од [[1519]] година, во кои населбата се споменува како село во состав на Нагоричката нахија, која пак била дел од [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилскиот Санџак]], со 52 семејства и околу 300 жители. Како градска населба (касаба) се споменува во втората половина на XVII век. Се претпоставува дека населбата во овој период има слабо развиено стопанство. Тоа го потврдуваат и патописните забелешки на [[Евлија Челебија]] од [[1660]] година, според кои населбата имала околу 600 куќи покриени со ќерамиди. Тој понатаму вели дека чаршијата ја сочинувале голем број на занаетчиски и трговски дуќани и дека во него има убава [[џамија]], а самата населба била опкружена со многу бавчи, лозја и голем број воденици.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.50</ref> === Карпошово востание === [[Податотека:Smrtta na Karpos.jpg|мини|десно|250п|Смртта на Карпош. На сликата му се чита пресудата, а во позадина се гледа [[Камен мост|Камениот мост]], [[Скопје]].]] Во 1689&nbsp;г. при продирањето на [[Хабсбуршка Монархија|Австријците]] на [[Балкан]]от, водачот на востаниците од северниот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]], [[Карпош]] се прогласува за „крал од Куманово“ што покажува дека Куманово како населба била на добар глас. Имено како сообраќаен крстопат имал значајна економска важност каде трговијата била значително развиена. Со тоа успева да ги надмине конкурентните средишта ([[Табановце]], [[Нагоричане]], [[Стрезовце]] и [[Клечевце]]) во својата најблиска околина. Таквиот стопански раст бил прекинат со австрискиот поход на Балканскиот Полуостров. Како и повеќето градови во Македонија, Куманово бил во опаѓање, но не исчезнал како населба. По бурните настани ([[Карпошовото востание]] во [[1689]] година) настанала стагнација на градот, и тој сè до крајот на XVIII век претставува типична турска касаба. === 18-19 век === Сè до крајот на XVIII век тоа имало претежно аграрна физиономија со околу 300 куќи. Ами Буе во 1836 година забележал дека во Куманово живеат околу 3.000 жители, а било познато како богато сточно пазариште. Во развојот на градот значајно влијание имале изградбата на државното џаде [[Скопје]]-Куманово-[[Врање]] во седмата деценија од XIX век и посебно пуштањето во употреба на Моравско-вардарската железница во 1888 година. Тогаш Куманово станало значајно миграциско средиште. Во него се доселувале [[Грци]] од [[Јанина]] и [[Власи]] од [[Крушево]], а еден четврт бил наречен Велешки, бидејќи повеќе од семејствата овде биле дојдени од [[Велес]]. Во градот интензивно започнал да се развива занаетчиството и трговијата, така што во почетокот на XX век населението се наголемило на 14.530 жители. Во периодот меѓу двете светски војни, Куманово многу не напреднало, во 1931 година неговото население броело 16.984 жители.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Во текот на XVIII век е спомнати двапати (1706 г. и 1792 г.) во белешките на патници кои преноќиле во градот, но без некои посебни податоци. Во следниот, XIX, век Куманово успева да се оддели од околните населби и интензивно да напредува. Ова е период кога Куманово се споменува како важно пазариште за добиток и жито. Во исто време значително напредувало и угостителството кое претежно било во рацете на [[Грци]] од [[Јанина]], а подоцна и башиноселци. Наспроти нив, во текот на втората половина на XIX век некои занаети воопшто не биле развиени или пак нивното производство било далеку под побарувачката на пазарот. Според патописецот Жан, во Куманово до средината на XIX век имало „20 христијански и уште толку турски куќи“. Градот постепено почнал да расте по 1865 година (тогаш имал 3 000 жители, односно 650 куќи од кои 350 биле [[Македонци|македонски]], 300 [[Македонски Турци|турски]] и 30 [[Македонски Роми|ромски]] колиби). Причините за ваквиот раст на градот се во неговата улога на административно средиште и сообраќаен крстопат за патиштата кои одамна постоеле и оние поновите кои се граделе во седумдесеттите години на XIX век. Со изградбата на железницата во негова непосредна близина и добивајќи сопствена железничка станица, не само што ја зацврстува својата доминантна положба во однос на околните населби, туку и стопански се наметнува над нив, оневозможувајќи го нивниот поинтензивен развој. Веќе во 1876 година, Куманово наликувало на голема градска населба, со образувана и развиена градска чаршија, која ја сочинувале над 250 занаетчиски и трговски дуќани, со 34 склада за сместување и продажба на жито и 33 ана. Десетина години подоцна, во градот веќе имало 330 дуќани, како и голем број [[Магаза|магази]] и [[ан]]ови. Меѓутоа, вистинската преродба Куманово ја доживува дури по 1888 година, по поврзувањето на железничката линија со [[Солун]], [[Скопје]] и [[Белград]]. Во тој период градот доживува експанзија во стопанството, трговијата и занаетчиството. Се појавила и граѓанска класа, која воедно е и носител на напредокот. Градското пазариште било богато со селско-стопански производи, додека трговците тргувале во сите краеви на [[Македонија (регион)|Македонија]], со [[Бугарија]] и [[Србија]], како и со некои други земји.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.51</ref> Како нормален одраз на тоа, Куманово станало привлечно имиграциско место за околното население и бележело поизразен раст на населението. Истовремено Куманово и стопански раснело и денес претставува град со развиени дејности од секундарниот и терцијарниот сектор. Водечко место има индустријата (металопреработувачка, текстилна, чевларско-кожарска, прехранбена, тутунска) потоа земјоделието и трговијата. Со својата местоположба и сообраќајно значење, развој и обликуваните градски функции, Куманово има три контактни гравитациски зони на влијание - спрема [[Крива Паланка]], [[Кратово]] и [[Свети Николе]]. Истовремено тоа значи и функционално наметната моќност кон овие три правци што е една од причините за силен популациски и функционален раст на Куманово на сметка на растот на трите гореспоменати градски населби. Стопански развој градот доживува дури при крајот на XIX век (земјоделство, занаетчиство и трговија), но во стопанскиот развој нема значаен подем на индустријата сè до крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. [[Податотека:Flag of the Kumanovo insurgents.png|мини|десно|Знаме на востаниците во [[Илинденското востание]]]] [[Македонска револуционерна организација]] (МРО) (ТМОРО) ја проширила својата дејност во Куманово во 1894 година. Во овој период во Куманово пристигнал [[Димитар Мирасчиев]], по потекло од Штип и учител во Крива Паланка. Тој во куќата на Ѓорѓи Јованов Борозанов го формирал комитетот на МРО во Куманово во кој влегле: Ѓорѓи Караман (претседател), Јанко Арсов, Петко Костов - Думановски, Аксентиј Јованов Борозанов и Диме Ќумбетчијата кој бил избран за курир на комитетот. Во 1895 година [[Гоце Делчев]] го посетил Куманово, притоа за време на десетдневниот престој во Куманово водел разговори со месниот комитет на МРО. Гоце престојувал во куќата на Караман, а потоа три дена кај Ѓорѓи Борозанов. Неговите активности биле насочени кон пронаоѓање на сигурни и проверени луѓе на кои требало да се потпира Организацијата, не само во Куманово туку и во селата. По посетата на Гоце, во текот на 1895 година се формирале селски комитети на МРО во Кумановско. Селски комитети најпрвин биле формирани во источниот дел на Кумановската каза и тоа во селата: Пчиња, Винце, Градиште, Кшање и Живиње, а потоа во северниот дел во селата: Облавце, Сув Ора, Канарево, Челопек и Младо Нагоричане. Во јужните и западните делови на казата не биле формирани комитети на Организацијата, поради концентрација на албанското и турското население. За време на [[Илинденското востание]] Месниот комитет на ТМОРО во Куманово донел одлука да биде формирана чета од доброволци, која што имала задача да замине за Крушево и да им помогне на востаниците. Четата ја формирал Аксентиј Јованов Борозанов, член на ТМОРО од село Младо Нагоричане. Меѓутоа кога четата пристигнала кај селото Пчиња, пристигнал курир на Организацијата кој што им кажал дека востаниците во Крушево биле поразени. Комитетот на ТМОРО во Куманово успеал да изврши една успешна диверзантска акција. Во август 1903 година бил поставен експлозив на железничката станица во Куманово, при што била нанесена материјална штета.<ref>Миодраг Арсовски-Болто, Кумановска револуционерна организација, Куманово, 2007, стр. 20, 30.</ref><ref>Масевски Димитар, Арсовски Миодраг-Болто, Куманово - прилози за проучување на неговото минато од праисторијата до денес, ноември 1996, стр.16, 168, 172-173.</ref> === Прва половина на 20 век === [[Податотека:Kumanovo-2BW-1WW.jpg|мини|Куманово во почетокот на XX век]] [[Податотека:Kumanovo, razglednica od 1930ti godini.jpg|мини|Разгледница на Куманово од 1930-те години.]] Во близина на Куманово на [[23 октомври]] [[1912]] година е одржана и познатата [[Кумановска битка]] во која [[Османлиско Царство|османлиските]] сили биле поразени од [[Кралство Србија|српската]] војска и биле натерани на повлекување од оваа територија. Во близината на ова место на наоѓалиштето кој се нарекува [[Зебрњак]] е изграден споменик кој подоцна делумно ќе биде разрушен од страна на [[Царство Бугарија|бугарската]] војска за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. === Втора светска војна === [[Податотека:Osloboduvanje na Kumanovo, 1944.jpg|мини|лево|Свечен пречек на раководители на [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ и ПОМ]] по повод ослободувањето на Куманово. (11 ноември 1944).]] На [[11 октомври]] [[1941]] година во Куманово и [[Прилеп]], започнала [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|антифашистичката борба на македонското население]]. По [[1945]] година Куманово доживувеало брз стопански, административен и културен развој. === Војна 2001 === {{Главна|Воен конфликт во Македонија, 2001}} === Куманово во 2015=== На 9 мај 2015 било [[Вооружена престрелка во Куманово (2015)|нападнато]] Диво Насеље во Куманово од страна на терористи на [[Ослободителна народна армија|ОНА]]. Акцијата траела повеќе од 1 ден во која биле [[Македонски полициски службеници убиени на должност|убиени 8 полицајци]] од македонска страна, 30 ранети полицајци и 10 терористи биле убиени во престрелката во Куманово. == Географија == Градот Куманово се наоѓа во северниот дел на Република Македонија. Сместен е во источното подножје на [[Скопска Црна Гора]], во источниот дел на Кумановското Поле на надморска височина од 330 метри. Поставен на главната сообраќајна артерија по Вардарско-моравската долина, Куманово има мошне добра сообраќајно-географска положба. Како сообраќаен јазол, освен трасираниот железнички сообраќај, низ него минуваат патишта кои на исток водат за [[Крива Паланка]] и [[Кратово]], на југоисток за [[Свети Николе]], на север за долината на [[Јужна Морава]] и на југозапад за [[Скопје]]. === Сообраќај === За сообраќајна поврзаност со соседите и други области, денес поголемо значење има Моравско-вардарската долина по која минува железничка линија и асфалтиран автомобилски пат, кој е изграден како современ автопат. Преку овој пат Куманово на југ има добра сообраќајна поврзаност со [[Скопје]] и долината на [[Вардар]], а на север со [[Јужна Морава|Јужноморавскиот]] регион. Во напореден правец се користат два патни правци. Едниот од нив оди, главно, по долината на [[Крива Река]], кон [[Крива Паланка]] и соседната [[Бугарија]]. На овој патен правец во поголем дел е изграден современ магистрален автомобилски пат, а со довршување на изградбата на железничката линија до границата со Бугарија ќе се овозможи полесно и побрзо поврзување со неа. Од овој патен правец кај [[Страцин]] се одделува еден крак кој овозможува сообраќајна поврзаност со Кратово. Вториот патен правец оди на југоисток и преку [[Овче Поле]] се одржуваат врски со [[Источна Македонија|источниот дел на Република Македонија]]. По долината на реката [[Пчиња]] Куманово се поврзува со [[Трговиште|Трговишката]] област и сообраќајниците по долината на Јужна Морава. === Населби во Куманово === [[Податотека:Kumanovo_at_night.jpg|алт=Josip Broz Tito Square at night|мини|227x227пкс|Центарот на Куманово ноќе]] *[[Перо Чичо]] *[[Гоце Делчев (населба во Куманово)|Гоце Делчев]] *[[Зелен Рид (Кумановска населба)|Зелен Рид]] *[[Бедиње]] *[[Карпош (населба во Куманово)|Карпош]] *[[Ајдучка Чешма]] *[[Пуковско]] *[[Бабин Дол (населба)|Бабин Дол]] *[[Железничка Станица (населба)|Железничка Станица]] *[[Вера Которка (населба)|Вера Которка]] *[[Тромеѓа (село)|Тромеѓа]] === Месни заедници === [[Податотека:11 Ноември (населба во Куманово) (04).jpg|мини|220п|МЗ 11 Ноември.]] ;Градски *Центар *Панче Пешев *11 Октомври *11 Ноември *Христијан Тодоровски Карпош *Благој Стефковски Гојчо *Тоде Мендол *Перо Чичо *Трета Македонска Ударна Бригада *Гоце Делчев *Абдула Прешева *Бајрам Шабани *Средорек *Зелен Рид ;Приградски *Проевце *Иго Тричковиќ *Козјак (населба Карпош) *Долно Коњаре *Липковско Езеро *Јане Сандански (Бабин Дол) *Бедиње *Черкези *Ајдучка Чешма * Добрашане * Тромеѓа === Хидрографија === Хидрографската мрежа во Куманово ја сочинуваат [[Липковска Река]] и [[Коњарска Река (Кумановско)|Коњарска Река]] кои во градот се спојуваат и ја создаваат [[Кумановска Река]]. == Kлима == Врз климатските одлики, односно различните вредности на метеоролошките елементи во Куманово, влијание имаат неколку фактори. Според географската ширина и близина на поголемите водени површини, се смета дека во Македонија се чувствуваат топли влијанија. Но, Куманово се наоѓа во северниот дел на Македонија, така што тие влијанија помалку се чувствуваат. До израз доаѓа релативната отвореност на релјефот, што овозможува навлегување на различни воздушни влијанија, особено по Моравско-вардарската долина со меридијански правец на протегање. Според наведените одлики може да се заклучи дека во Куманово се чувствуваат влијанија на топли и студени воздушни маси, кои условуваат во климатски поглед да се издвојат две годишни времиња, и тоа: студена и влажна зима и топло и суво лето. Од преодните годишни времиња поизразена е есента, понекогаш долга и топла што е одлика на умерено-континентална клима. На околните планини повеќе се изразени одликите на континенталната клима. Температурата на воздухот е важен метеоролошки елемент. Нејзината средна годишна вредност изнесува 11,8<sup>о</sup>C (за Куманово), а на падините на околните планини е пониска, во зависност од надморската висина. Просечното годишно количество на врнежи во Куманово изнесува 549,3&nbsp;mm на квадратен метар, според кое спаѓа во второто подрачје во Македонија по сушност. Сушите, најчесто се карактеристични за летните месеци, а може да продолжат и во есен. Кумановскиот регион се одликува и со изразита ветровитост, најчесто дува северен и помалку северозападен ветер. Просечната честота на овој ветер изнесува 331%. Средната месечна брзина е различна, а годишниот просек изнесува 3,2 m во секунда. Просечната годишна сончевина изнесува околу 2.200 часови, а во околниот планински терен таа е поголема. Годишно во Куманово просечниот број (ведри) денови изнесува 84, додека годишно има просечно 97 облачни денови. == Население == Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] (''[[Македонија. Етнографија и статистика]]'') од 1900 година, во Куманово живееле околу 14,530 жители, од кои 7,700 [[Македонци]], 5,800 [[Македонски Турци|Турци]], 600 [[Македонски Албанци|Албанци]], 50 [[Македонски Власи|Власи]], 30 [[Македонски Евреи|Евреи]] и 350 [[Македонски Роми|Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_28.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 215.]</ref> Во повоениот период, градот забележал постојан раст на населението, посебно во временски период од 1961 до 1981 година кога населението двојно се зголемува. Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Куманово, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според бројот на жители во 2002 година, Куманово претставува трет град по големина во [[Македонија]] (зад [[Скопје]] и [[Битола]]), додека [[Општина Куманово]] со '''105.484''' жители претставува најголема општина во Македонија. Во поширокиот [[Кумановско|Кумановски регион]], во 2002 година биле запишани '''137.382''' жители и со тоа претставува по [[Скопски Регион|скопската]] и [[Тетовско|тетовската]], трета најнаселена област во [[Македонија]]. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 70.842 жители и спаѓал во групата на големи градови. Заедно со приградската населба [[Карпош (населба во Куманово)|Карпош]] (5.433 жит.), која се води посебно во официјалните пописи, градот Куманово брои 76.275 жители.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението (без [[Карпош (населба во Куманово)|Карпош]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=30 мај 2012}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|60.47}} {{Столбен постоток|Албанци|black|25.80}} {{Столбен постоток|Срби|blue|6.67}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|5.71}} {{Столбен постоток|други|grey|0.82}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.36}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.15}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''42.840''' | 60,47 |- | [[Албанци]] | 18.277 | 25,80 |- | [[Турци]] | 256 | 0,36 |- | [[Роми]] | 4.042 | 5,71 |- | [[Власи]] | 108 | 0,15 |- | [[Срби]] | 4.727 | 6,67 |- | [[Бошњаци]] | 14 | 0,02 |- |други | 578 | 0,82 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|63.95}} {{Столбен постоток|албански|black|25.81}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|5.66}} {{Столбен постоток|српски|blue|3.39}} {{Столбен постоток|други|grey|0.74}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.30}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.12}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.03}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''45.306''' | 63,95 |- | [[албански]] | 18.283 | 25,81 |- | [[турски]] | 215 | 0,30 |- | [[ромски]] | 4.007 | 5,66 |- | [[влашки]] | 85 | 0,12 |- | [[српски]] | 2.399 | 3,39 |- | [[бошњачки]] | 23 | 0,03 |- |други | 524 | 0,74 |} ;Вероисповед Во Куманово се застапени следните религиски групи:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|66.02}} {{Столбен постоток|Ислам|green|31.74}} {{Столбен постоток|други|grey|2.10}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.14}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''46.766''' | 66,02 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 22.483 | 31,74 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 98 | 0,14 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 11 | 0,02 |- | други | 1.484 | 2,10 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Куманово: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|20.242 | 1953|23.339 | 1961|30.762 | 1971|46.363 | 1981|60.842 | 1991|52.204 | 1994|65.233 | 2002|70.842 | 2021|75.051 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивски примерок |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |12.981 |2.370 |1.498 |1.648 |25 |1.222 | — |498 | — | '''20.242''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 14.351 | 951 | 3.858 | 1.861 | 12 | 1.790 | — | 516 | — | '''23.339''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 20.323 | 1.893 | 2.512 | — | — | 2.808 | — | 3.226 | — | '''30.762''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 28.789 | 7.827 | 1.791 | 3.013 | — | 3.759 | — | 1.184 | — | '''46.363''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 36.812 | 12.997 | 936 | 4.415 | 44 | 4.252 | — | 1.386 | — | '''60.842''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 40.205 | 487 | 242 | 4.048 | 76 | 4.966 | — | 2.180 | — | '''52.204''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 40.634 | 15.612 | 241 | 2.987 | 85 | 5.097 | — | 577 | — | '''65.233''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 42.840 | 18.277 | 256 | 4.042 | 108 | 4.727 | 14 | 578 | — | '''70.842''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 43.280 | 17.685 | 125 | 2.768 | 88 | 4.300 | 32 | 645 | 6.128 | '''75.051''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од службените пописи во соодветните години</small> == Религија == Во градот доминираат православните христијани (66,02 %), а останатите се со исламска (31,74 %) и евангелистичко-методистичка вероисповед. === Христијанство === [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговската епархија]] го зафаќа североисточниот дел од [[Република Македонија]] и е дел од [[Македонската православна црква]]. Нејзин надлежен епархиски архијереј е митрополитот г. д-р Јосиф и тоа од септември 2013 година, па сè до денес. Архијерејско намесништво Куманово: 60 цркви, 8 манастири, 12 параклиси и 120 крстови. === Цркви и манастири === [[Податотека:View of St. Nikola church in Kumanovo.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Никола“]] [[Податотека:Sv.Troica-Kumanovo.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Троица“ во средиштето на Куманово]] *[[Црква „Св. Никола“ - Куманово|Црква „Св. Никола“]] *[[Црква „Св. Троица“ - Куманово|Црква „Св. Троица“]] * [[Црква „Воскресение Христово“ - Куманово|Црква „Воскресение Христово“]] — гробјанска црква, осветен камен темелник на [[25 април]] [[2014]] година; * [[Црква „Св. арx. Михаил и Гаврил“ - Куманово|Црква „Св. арx. Михаил и Гаврил“]] — црква во населбата Карпош; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Куманово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — манастирска црква; *[[Црква „Св. Благовештение“ - Куманово|Црква „Св. Благовештение]] — црква во населбата [[Банево Трло]]. Камен темелник удрен на [[7 април]] [[2015]] година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://koe.mk/lokacija-za-nov-pravoslaven-hram-vo-kumanovo/ |title=''Локација за нов православен храм во Куманово'' |accessdate=2014-11-24 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215010413/http://koe.mk/lokacija-za-nov-pravoslaven-hram-vo-kumanovo/ |url-status=dead }}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Куманово|Црква „Св. Петка“]] * [[Црква „Св. Тереза од детето Исус“ - Куманово|Црква „Св. Тереза од детето Исус“]] — католичка црква; * [[Евангелска црква - Куманово|Евангелска црква — Куманово]] <center>Галерија од други храмови</center> <gallery> Татар Синан Бег Џамија“ 01.jpg|[[Татар Синан Бег џамија (Куманово)|Татар Синан-бег џамијата]] Голема џамија (Куманово) (04).jpg|[[Голема џамија (Куманово)|Големата џамија]] во [[Бедиње]] Светилиште во Бедиње (01).jpg|[[Православие|Православно]] светилиште во Бедиње </gallery> == Стопанство == [[Податотека:ЈП Куманово Гас.jpg|мини|220п|ЈП „Куманово гас“.]] [[Податотека:Тутунски комбинат Куманово.jpg|мини|220п|Старата зграда на Тутунскиот комбинат Куманово.]] Куманово има развиена [[индустрија]] и претставува центар на индустриското производство во североисточна [[Македонија]]. [[Чевларска индустрија|Чевларската индустрија]] во овој град има огромна традиција и опстанува со децении. Денес во градот функционираат повеќе од 60 фирми за производство на чевли, што го прави овој град центар за чевларската индустрија во Македонија и пошироко. Производството е наменето за Македонија, бившите југословенски држави, како и Бугарија, Грција, Албанија и Италија. Помал дел се извезува и во Чешка, Словачка и Германија. Исто така, во градот работи ФЗЦ 11 Октомври А.Д. Куманово, Фабрика за заварени цевки и профили која вработува повеќе од 250 работници и има големо учество во економијата на градот. Од [[Прехранбена индустрија|прехранбената индустрија]] најмногу се застапени мелничката и пекарската, додека од индустрија за производство на пијалаци функционира „Кватро“. == Образование == [[Податотека:Ученички дом „Професор Мијалковиќ“.jpg|мини|220п|Ученичкиот дом „Професор Мијалковиќ“.]] === Факултети === *[[Факултет за бизнис администрација (Куманово)|Факултет за бизнис администрација]] - дисперзиран факултет при [[Државен универзитет во Тетово]] со студии од полињата на [[бизнис администрација]], јавна администрација, [[информатика]], [[англиски јазик]] и [[Англиска книжевност|книжевност]] *Еуроколеџ (EuroCollege) — American Heritage University — Високообразовна установа со студии по менаџмент, маркетинг, економија и бизнис ===Средни училишта=== *[[Гимназија „Гоце Делчев“ - Куманово|„Гоце Делчев“]] *[[ДСТУ „Наце Буѓони“ - Куманово|„Наце Буѓони“]] *[[СУ „Киро Бурназ“ - Куманово|„Киро Бурназ“]] *[[СОУ „Перо Наков“ - Куманово|„Перо Наков“]] ===Основни училишта=== *[[ОУ „11 Октомври“ - Куманово|„11 Октомври“]] *[[ОУ „Бајрам Шабани“ - Куманово|„Бајрам Шабани“]] *[[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Куманово|„Браќа Миладиновци“]] *[[ОУ „Вук Караџиќ“ - Куманово|„Вук Караџиќ“]] *[[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Куманово|„Крсте Петков Мисирков“]] *[[ОУ „Кочо Рацин“ - Куманово|„Кочо Рацин“]] *[[ОУ „Магдалена Антова“ - Куманово|„Магдалена Антова“]] *[[ОУ „Наим Фрашери“ - Куманово|„Наим Фрашери“]] *[[ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Куманово|„Христијан Тодоровски Карпош“]] *[[ОУ „Толи Зордумис“ - Куманово|„Толи Зордумис“]] *[[УОМО „Панче Пешев“ - Куманово|„Панче Пешев“]] - [[Музика|музичко]] училиште == Култура == Во Куманово постои голем број професионални културни установо: [[Библиотека „Тане Георгиевски“|Библиотеката]], [[Народен музеј (Куманово)|Народниот музеј]], [[Театар Куманово]] и [[Центар за култура „Трајко Прокопиев“ - Куманово|Центарот за култура „Трајко Прокопиев“]], [[Уметничка галерија Куманово]], [[Галерија на икони (Куманово)|Галерија на икони]]. Поистакнати културните манифестации се: Ликовната колонија, Џез-фестивалот „[[Денови на комедија]]“. == Архитектура == == Спорт и рекреација == На полето на спортот во Куманово делуваат или делувале многубројни клубови: * Околу четириесет фудбалски клубови: [[ФК Куманово|ГФК Куманово]],[[ФК Башкими]] (распаднат), [[ФК Милано]], [[ФК Гоблен]] (распаднат), [[ФК Куманово 2012]], [[ФК Башкими 1947]], [[ФК Гоблен Јуниор]] и др. * Кошаркарски клубови: [[КК Куманово]], КК Пинк Пантери * Ракометни клубови: [[РК Куманово]], [[ЖРК Куманово]] * Боксерски клубови: БК Куманово * Шахот во Куманово датира уште од 1930 (женски и машки) * Атлетика: АК Скок. * Велосипедски клубови: Вело М и Кросс Сајклинг Куманово * Стрелечки клубови: СК Куманово (основан во 1961 година) * Во градот Куманово постои голема активност во [[карате]] клубовите, аеро-клубовите, мал фудбал и други спортски активности каде што спаѓаат пливачките клубови „Аква Куманово“ и „Тумба“, кои се активни во ново отворениот затворен базен. Куманово е член на Европската асоцијација на градовите на спортот, а во 2019 година го добил признанието „Европски град на спортот“.<ref name="ReferenceA">Максим Димитриевски, „Децентрализацијата е клучот за развој на државата“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 267, ноември 2020, стр. 40.</ref> == Знаменитости == === Музеј на Христијан Тодоровски-Карпош === [[Спомен-куќа на Христијан Тодоровски Карпош (Куманово)|Спомен куќата]] на командантот на кумановскиот [[Баталјон „Јордан Николов“|баталјон „Јордан Николов-Орце“]], [[Христијан Тодоровски-Карпош]], убиен од страна на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарскиот окупатор]] на [[7 февруари]] [[1944]] година за време на нападот на бугарското воено и полициско упориште во селото Билјача, Прешевско. === Спомен костурница === [[Податотека:„Спомен костурница“ 06.jpg|мини|десно|Спомен-костурницата]] [[Спомен-костурница (Куманово)|Спомен костурницата]] била изградена во [[1957]] година по повод [[11 Октомври]], [[Денот на востанието во Македонија|Денот на востанието на македонскиот народ]]. Дело е на архитектот Зордумис и вајарот Сретен Стојановиќ. Се состои од [[обелиск]] и костурници во кои се сместени посмртните останки на загинатите во Народноослободителната војна од Куманово и [[Кумановско]]. <center>Други знаменитости</center> <gallery> Плоштад „Нова Југославија“ (02).jpg|[[Плоштад „Нова Југославија“|Плоштадот „Нова Југославија“]] The square of Kumanovo (2).JPG|Занаетчискиот дом Batko Gjorgjija monument in the square of Kumanovo.JPG|Споменик на Батко Ѓорѓија, претпозналив лик од Куманово Македонка, споменик на Револуцијата (05).jpg|Статуата од делото „[[Македонка, споменик на Револуцијата]]“ Македонка, споменик на Револуцијата (02).jpg|Релјеф од делото „Македонка, споменик на Револуцијата“ Плоштад „Маршал Тито“ (Куманово).jpg|[[Плоштад „Јосип Броз Тито“ (Куманово)|Плоштадот „Маршал Тито“]] Хотел „Куманово“.jpg|Поранешниот [[хотел]] „Куманово“ Градски парк Куманово (02).jpg|[[Градски парк (Куманово)|Градскиот парк]] Соколански парк (04).jpg|[[Соколански парк|Соколанскиот парк]] </gallery> == Личности == ==== Личности родени во Куманово: ==== * [[Благоја Стевковски - Гојчо]] ([[15 август]] [[1915]] - [[Скопје]], [[3 декември]] [[1965]]) — македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и повоен воен раководител * [[Борис Чушкаров]] ([[28 јануари]] [[1916]] - [[Скопје]], [[19 септември]] [[1982]]) - македонски комунист, основач и прв раководител на [[ОЗНА]] во [[СРМ]] и учесник на Првото заседание на [[АСНОМ]] * [[Веселинка Малинска]] ([[4 јануари]] [[1917]] - [[Скопје]], [[12 ноември]] [[1987]]) - македонска комунистка, учесничка во [[НОВ]] и вршител на политички функции по ослободувањето * [[Боро Менков]] ([[6 мај]] [[1919]] - кај с. [[Белановце]], Кумановско, [[14 октомври]] [[1941]]) - македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Боро Петрушевски|Боро Петрушевски - Папучар]] ([[1920]] - [[21 април]] [[1943]], Горанце, [[Косово и Метохија|Косово]]) — македонски комунист, учесник во [[НОБ]] и [[народен херој на Југославија]] * [[Јездимир Богдански]] (1930-2007) — [[Македонија|македонски]] [[политичар]], општественик и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Анка Богданска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Вука Ангеловска|Вука Ангеловска-Врвка]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Роза Кирова|Роза Андонова Кирова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Кица Андоновска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Санда Георгиева|Санда Ангеловска Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Евгенија Бацковиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Антеска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Радмила Богдановска|Радмила Илиева Богдановска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Димка Божинова|Димка Георгиева Божинова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Божиновска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Нада Боцевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванка Величкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Царевка Велковска - Величиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Живка Владиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Смиља Георгиевска|Смиља Ангелова Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Дивна Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Душка Георгиевска|Душка Спирова (Трајковска) Георгиевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ленка Давиткова|Ленка Стојанова Давиткова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Лена Давитковска - Паланкалика]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Давитковска - Паланкалија]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Сунчица Давитковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Нада Денковска|Нада Арсовска Василева Денковска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Немања Димитриевски]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Неранџа Димитриевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Димитриевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Горица Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Олга Евремовска|Олга Тодорова Евремовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Слоботка Бурназовска|Слоботка Динкова Бурназовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] * [[Богица Златева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Иванова|Нада Младеновиќ Иванова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Славка Иванова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Которка|Вера Теодосиева Трајковска - Которка]] ([[2 април]] [[1925]] - [[Лопен]], [[Осоговски планини]], [[1944]]) - македонска [[партизан]]ка, учесничка во [[НОБ]] * [[Елица Живкова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ротка Ивановска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Илиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Торка Илиевска|Торка Миткова Илиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Јакимова|Вера Орданова Јакимова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вела Јакимовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Јуцка Јакимовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Слободанка Јаневска|Слободанка Петко Јаневска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] * [[Славка Јанкуловска|Славка Јованоска Јанкуловска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Карабичанка]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Невена Кирова]] (1929-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Драгица Клисинка]] (1925- ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Пуцкова]] ([[6 јуни]] [[1926]] - [[23 февруари]] [[2007]], [[Скопје]]) — македонска театарска, филмска и телевизиска глумица * [[Драгутин Аврамовски|Драгутин Аврамовски - Гуте]] ([[11 март]] [[1931]] - [[Скопје]], [[12 септември]] [[1986]]) - истакнат македонски академски [[Сликарство|сликар]] и графичар. * [[Александар Митевски (поет)|Александар Митевски]] ([[4 март]] [[1934]]) - [[Македонци|македонски]] [[поет]] и [[преведувач]] * [[Данило Коцевски]] ([[1947]]) - [[Македонци|македонски]] книжевен [[критичар]], [[Расказ|раскажувач]], [[роман]]описец, [[драма]]тург и [[поет]]. * [[Ангел Миладинов]] (* [[1936]]), ликовен уметник * [[Зоран Јакимовски]] (* [[1953]]), графичар и сликар * [[Столе Златановски]] (* [[1960]]), познат фудбалер * [[Вујадин Станојковиќ]] (* [[1963]]), репрезентативец на [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]], [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]], играч на [[ФК Куманово|Куманово]] [[ФК Вардар|Вардар]], белградски [[ФК Партизан|Партизан]], и неколку [[Шведска|шведски]] клубови * [[Нино Величковски]] (* [[2 мај]] [[1954]]), македонски фолк-пејач на народна музика * [[Венко Андоновски]] (* [[1964]]), писател * [[Илија Струмениковски]] (* [[20 септември]] [[1940]]), македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и сликат * [[Горан Илиќ]] (* [[27 јули]] [[1959]]), македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * [[Тони Михајловски]] (* [[30 јуни]] [[1967]]), македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * [[Сашко Коцев]] (* [[28 ноември]] [[1981]]), македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * [[Јонуз Јонузи]] (* [[1965]] - † [[2010]]), балкански првак во атлетика * [[Југослав Петровски]] (* [[1969]]), поет и драматург * [[Бобан Трајковски]] (* [[1973]] – † [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], припадник на [[Баталјон за специјални намени „Волци“|БСН Волци]], еден од загинатите во [[масакрот кај Вејце]] во [[2001]] година * [[Дејан Јакимовски]] (* [[1975]] – † [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], водник во [[АРМ]] * [[Оливер Петрушевски]] (* [[1978]] – † [[2001]]), [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Џељаљ Бајрами]] ([[17 ноември]] [[1973]]) — македонски политичар. ==== Личности доселени во Куманово: ==== * [[Мара Ѓорѓевиќ (партизан)|Мара Томиќ Ѓорѓевиќ]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] '''Личности починати во Куманово:''' * [[Ленка Ивановска|Ленка Ивановска-Шајка]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Збратимени градови и меѓународна соработка == Градот Куманово (поточно [[Општина Куманово]]) е збратимен со градовите:<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://doc.kumanovo.gov.mk/obrazovanie/lista_na_gradovi.pdf| title = Список на збратимени градови со Општина Куманово| publisher = Општина Куманово}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Div col|cols=|small=No}} * {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} [[Прозор]], [[Босна и Херцеговина]] * {{знамеикона|Хрватска}} [[Вараждин]], [[Хрватска]] * {{знамеикона|Србија}} [[Горен Милановац]], [[Србија]] * {{знамеикона|Србија}} [[Лесковац]], [[Србија]] * {{знамеикона|Србија}} [[Панчево]], [[Србија]] * {{знамеикона|Косово}} [[Косовска Митровица]], [[Косово]] * {{знамеикона|Србија}} [[Чукарица]], [[Србија]] * {{знамеикона|Србија}} [[Врање]], [[Србија]] * {{знамеикона|Црна Гора}} [[Никшиќ]], [[Црна Гора]] * {{знамеикона|Турција}} [[Чорлу]], [[Турција]] * {{знамеикона|Бугарија}} [[Пловдив]], [[Бугарија]] * {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} [[Бијељина]], [[Босна и Херцеговина]] {{Div col end}} Исто така, Куманово е член на Европската асоцијација на градови на спортот, Асоцијата на градови носители на пораката за мир и Мрежата на силни градови.<ref name="ReferenceA"/> ==Куманово како мотив во уметноста== * „Кумановскиот превој“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Поезија''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 101.</ref> * „Што останува од родниот град?“ — краток расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 16.</ref> * „Кумановски пуканки“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 17.</ref> * „Кумановци и кумановчани“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 312-313.</ref> * „Стотици години“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 542.</ref> ==Галерија== <gallery> 11 Ноември (населба во Куманово) (01).jpg|Улицата „Србо Томовиќ“ 11 Ноември (населба во Куманово) (03).jpg|Улицата „Боро Прцан“ Бул. „Трета македонска ударна бригада“, Куманово (01).jpg|Булеварот „Трета македонска ударна бригада“ Бул. „Трета македонска ударна бригада“, Куманово (02).jpg|Булеварот „Трета македонска ударна бригада“ Ул. „11 Октомври“, Куманово (01).jpg|Улицата „11 Октомври“ Ул. „11 Октомври“, Куманово (02).jpg|Улицата „11 Октомври“ Ул. „11 Октомври“, Куманово.jpg|Улицата „11 Октомври“ Ул. „Братство-единство“, Куманово.jpg|Улицата „Братство-Единство“ Ул. „Доне Божинов“, Куманово.jpg|Улицата „Доне Божинов“ Ул. „Моша Пијаде“, Куманово (01).jpg|Улицата „Моша Пијаде“ Ул. „Моша Пијаде“, Куманово (02).jpg|Улицата „Моша Пијаде“ Ул. „Народна револуција“, Куманово.jpg|Улицата „Народна Револуција“ Zgrada na opštinata vo Kumanovo 1.JPG|Седиштето на [[Општина Куманово]] </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско]] == Наводи == {{наводи}} ;Општи извори * „''Градовите во Република Македонија''“. Б. А. Тошевска, Географски лексикон, 2000. ;Белешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Kumanovo}} * [http://www.kumanovo.gov.mk Службено мрежно место на Општина Куманово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071231075358/http://www.kumanovo.gov.mk/ |date=2007-12-31 }} {{Куманово}} {{Градови во Македонија}} {{Општина Куманово}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Куманово| ]] 8mq9ojeaqifkjyl6swxr8cih6knyhur Велгошти 0 1729 5608249 5549080 2026-08-11T16:47:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608249 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Велгошти | слика = Панорама на Велгошти.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Охрид}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско]] | население = 3.141 | година = 2002 | поштенски број = 6000 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 727 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=7 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=50 | lon_sec=12 | слава = [[Света Петка Римска|Петковден Летен]] | мрежно место = www.velgosti.com/ | карта = Велгошти во Општина Охрид.svg }} '''Велгошти''' — најголемо село во [[Општина Охрид]], во околината на градот [[Охрид]], кое според неговата местоположба може да се смета и за предградие на самиот град. == Потекло на името == Првото споменување на името е во Слепченскиот кодик во {{римски|16}} век.<ref name="монографија" /> Најверојатно [[етимологија]]та на името „Велгошти“ е [[прасловенски јазик|прасловенска]] и доаѓа од *velьjь = голем, и *gostъ = гостин или големи, значајни гости. Слични имиња на села и реки има во [[Русија]] (''Велегощи, Вельгош''), [[Чешка]] (''Велихошт, Velihošt''), [[Албанија]] (''Велагошти, Velagošti'') и [[Грција]] (''[[Велигости]], Βελιγοστή''). === Легенда === Меѓу првите жители на селото бил и сточарот Веле, кој одгледувал кози и овци. Покрај неговата колиба поминувал патот од Охрид за Ресен и кај него редовно навраќале трговци и други намерници. Меѓу себе, но и со други, велеле дека дека „Веле гоштева“, со што со тек на време дошло до денешната форма на селото „Велгошти“.<ref name="монографија" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорама на Велгошти (2).jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Ова село се наоѓа во [[Охридска Котлина|Охридското Поле]], недалеку од самиот град [[Охрид]], во североисточна насока, и од патот Охрид-[[Ресен]], па затоа припаѓа на рурбалната зона на градот. Атарот на селото се издига до сртот на Петринска Планина, каде што се допира со подрачјето на [[Општина Ресен]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=21 декември 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=49}}</ref> Селото е рамничарско-ридско, на надморска височина од 727 метри.<ref name="енциклопедија" /> Велгошти претставува најголемо село во Охридско. Се наоѓа во непосредна близина на градот [[Охрид]]. До крајот на Втората светска војна, сите куќи биле збиени и без некој особен ред во подножјето на стрмниот карпест отсек. Меѓутоа, во поново време, селото добило нови жители, чии куќи се изградени на рамнината покрај патот Охрид-Ресен. Поради тоа може да се каже дека е рамничарско село со современи куќи.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/27418468|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|first=Јован Ф.|last=Трифуноски|date=1992|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670251582|location=Београд|oclc=27418468}}</ref> Денес, селото припаѓа на приградската зона на градот Охрид. Поради ширењето на селото, истото ја загубило својата земјоделска функција. Најголемиот дел од жителите работат во индустријата.<ref name=":0" /> Во селото постојат пет маала: Давидовци (најстаро), Баракоа, Горно, Средно и Долно.<ref name=":0" /> Се наоѓа на подножјето на планината [[Исток (планина)|Петрино]] и е познато по природната околина. Поголемиот дел од населеното место е расположено на падините и во подножјето на ридовите: „На пљуска“, „Горни лозја“, „Црвени Камчиња“, „Олмец“, „Костeње“, „Турски Гробишта“ и „Чардак“. На запад, југозапад и на североисток селото е отворено кон [[Охридска Котлина|Охридската Котлина]].<ref name="монографија">{{Наведена книга|title=Велгошти: прилог за монографија|last=Ристески|first=Стојан|publisher=Месна заедница на Велгошти|year=1982|isbn=|location=Охрид|pages=}}</ref> Поради тоа што селото е сместено на [[Коселски Расед|Коселскиот Расед]], во селото може да се сретнат поствулкански појави, како што се [[мофети]]те.<ref name="Геодив">{{ГеодивГеонас|глава=Појави на вулканизам на територијата на Република Македонија|страница=59}}</ref> == Историја == [[Податотека:Velgost ilinden spomenik 1973.jpg|мини|Споменикот на загинатите учесници во Илинденското востание (1973 год.)]] Постарите мештани кажуваат дека селото не се наоѓало на денешната положуба, туку во месностите Самој Куќи и В. Илинец. На овие места и денес се наоѓаат остатоци.<ref name="монографија" /> Првите податоци за селото се објавени во книгата на Б. Нушиќ од 1894 година, кога во селото имало 200 куќи, од кои 20 турски. Тогаш, се споменуваат и старата црква „Св. Пантелејмон“ (позната и како „Св. Климент“) и два манастири. Над селото се наоѓал манастирот „Св. Илија“, додека на пониска положба се наоѓал манастирот „Св. Петка“, ѕидан од камен.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Велгошти било село во [[Охридска каза|Охридската каза]] на [[Отоманското Царство]]. За потребите на турското население, во селото постоела џамија, која денес е срушена. Од 1903 до 1912 година, сите Турци се иселиле во самиот град [[Охрид]].<ref name=":0" /> Во текот на [[Илинденско востание|Илинденското востание]], селото било запалено.<ref name=":0" /> По пожарот, куќите биле обновени, но со послаб материјал. При [[Охридски земјотрес (1911)|земјотресот]] во 1911 година, куќите во селото повторно биле оштетени. Состојбата во селото била влошена и со отпочнувањето на Балканските војни и на [[Прва светска војна|Првата светска војна]].<ref name="монографија" /> Во манастирот „Св. Петка“ во селото на 6 јули 1901 година била создадена првата востаничка чета во Охридско.<ref name="монографија" /> == Стопанство == [[Податотека:Пештера во близина на Велгошти.jpg|мини|300п|десно|Пештера во близина на селото]] Атарот зафаќа простор од 17,8&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 790,1 [[хектар]], на шумите отпаѓаат 584,3 хектари, а на обработливото земјиште 359,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита функција.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на турската власт, мештаните живееле од тоа што сечеле дрвја на планината и нив ги продавале во градот Охрид. Исто така, чувале голем број на стока, особено овци и кози.<ref name=":0" /> По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], занимањата на селаните се промениле. Една половина од селото работи во градот Охрид, а другата половина отишла на печалба во странство.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1284 |1953|1401 |1961|1553 |1971|1677 |1981|2131 |1991|2382 |1994|2241 |2002|3060 |2021|3141 }} Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. селото имало 190 домаќинства и 540 жители.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Велгошти живееле 1.220 жители, од кои 1.190 [[Македонци]] христијани и 30 [[Македонци муслимани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 252.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Велгошти имало 1.140 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 164-165.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Велгоште'' е претставено како мешано македонско-албанско село во Охридската каза на Битолскиот санџак со 183 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|31}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.050 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, со значителен пораст на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 1.558 жители, од кои 1.533 биле [[Македонци]] и 14 [[Македонски Албанци|Албанци]], а во 1994 година бројот се зголемил на 2.241 жител, од кои 2.210 биле Македонци, 8 [[Македонски Власи|Власи]], 6 [[Македонски Срби|Срби]] и 3 [[Македонски Роми|Роми]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Велгошти живееле 3.060 жители, од кои 3.002 [[Македонци]], 10 [[Македонски Власи|Власи]], 8 [[Македонски Срби|Срби]] и 40 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=21 декември 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 3.141 жител, од кои 2.673 [[Македонци]], 6 [[Македонски Албанци|Албанци]], 2 [[Македонски Турци|Турци]], 6 [[Македонски Роми|Роми]], 8 [[Македонски Власи|Власи]], 6 [[Македонски Срби|Срби]], 46 останати и 394 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.220|1.140|1.284|1.401|1.553|1.677|2.131|2.382|2.241|3.060|3.141}} === Родови === Селото Велгошти е македонско православно, со исклучок на еден муслиманско-торбешки род. Поради својата близина до Охрид селото константно добива нови жители и полека почнува да наликува на охридска населба. Во Велгошти населението може да се подели на староседелци, постари доселеници и понови доселеници.<ref name=":0" /> Родови во селото Велгошти се: * Староседелци се: ''Буџаковци'', ''Чинговци'' (од овој род е [[Живко Чинго]]), ''Настевци'', ''Кочевци'', ''Калачовци'', ''Панџаковци'', ''Шапкаревци'', ''Крлевци'', ''Ристевци'', ''Љатковци'', ''Милевци'' и други. Сите родови заедно имаат околу 300 куќи. * Родови доселени во текот на османлиското владеење се: ''Шибаковци'', ''Шиковци'' и ''Шукаровци'', заедно имаат 15 куќи и потекнуваат од заеднички предок кој дошол од селото [[Велмеј]]; ''Белевци'' (5 к.) доселени се од селото [[Велестово]] и ''Речковци'' (5 к.) доселени се од селото Речица. * Родови доселени после [[Втора светска војна|Втората светска војна]], доселени се од разни села во разни региони, досениците се од следните региони:[[Дебарски Дримкол]] (60 к.), [[Малесија|Струшка Малесија]] (60 к.), [[Дебрца]] (30 к.), [[Кичевско]] (15 к.) и [[Битолско]] (7 к.). [[Македонци муслимани|Торбешки]] род е: ''Торбеши'' (3 к.), доселени се од некое село во [[Струшко]]. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Живко Чинго“ - Велгошти.jpg|мини|300п|десно|Основното училиште „Живко Чинго“ во селото]] * [[ОУ „Живко Чинго“ - Велгошти|ОУ „Живко Чинго“]], деветгодишно централно училиште * Детска градина „[[Јасна Ристеска]]“<ref>{{наведени вести|url=http://republika.mk/?p=144529|title=Бакрачески отвори нова градинка во Велгошти|date=2013-10-22|publisher=Република|accessdate=2013-10-23|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213307/http://republika.mk/?p=144529|url-status=dead}}</ref> * Амбуланта * Дом на културата == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Охрид]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Охрид]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од тогашната општина Охрид. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Галичица, во која покрај селото Велгошти, се наоѓале и селата Велестово, Елшани, Лескоец, Љубаништа, Коњско, Пештани, Рамне, Скребатно, Трпејца и Шипокно. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Велгошти, во која влегувале селата Велгошти, Лескоец, Рамне и Скребатно. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1298, 1298/1 и 1305 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.005 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Sv. Kliment - Velgoshti 01.JPG|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Климент“ со селските гробишта]] [[Податотека:Velgoshki Manastir 7.JPG|мини|300п|десно|Велгошкиот манастир „Св. Петка“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Зад Кула (Велгошти)|Зад Кула]] — средновековна населба; * [[Кале (Велгошти)|Кале]] — доцноантичка и средновековна тврдина; * [[Котелица - Св. Никола (Велгошти)|Котелица]] — средновековна црква и некропола; * [[Мантица (Велгошти)|Мантица]] — средновековна црква и некропола; * [[На Лазој (Велгошти)|На Лазој]] — некропола од римско време; * [[Олмец - Кулиште (Велгошти)|Олмец]] — утврдена населба од железно време; * [[Св. Димитрија (Велгошти)|Св. Димитрија]] — средновековна црква; * [[Св. Илија (Велгошти)|Св. Илија]] — средновековна црква; * [[Турски Гробишта (Велгошти)|Турски Гробишта]] — средновековна некропола; * [[Чурила (Велгошти)|Чурила]] — средновековна некропола; и * [[Џамијата (Велгошти)|Џамијата]] — средновековна црква. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Климент“ - Велгошти|Црква „Св. Климент“]] — главната селска и парохиска црква, изградена во 1882 година; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Велгошти|Црква „Св. Димитриј“]] — еднокорабна црква изградена во 1982 година на стари темели; * [[Црква „Св. Недела“ - Велгошти|Црква „Св. Недела“]] — камен-темелник осветен и поставен во [[1981]] година, а осветена е во [[1987]] година; * [[Црква „Св. Илија“ - Велгошти|Црква „Св. Илија“]] — манастирска црква, изградена во [[1937]] година. Фртескоживописот и иконостасот се изработени во [[1946]] година, од страна на зографот [[Рафе Коловски]] од [[Лазарополе]]. Возобновена е во [[1970]] година; * [[Црква „Св. Преполовение“ - Велгошти|Црква „Св. Преполовение“]] — камен-темелник осветен и поставен на [[25 мај]] [[1974]]. Осветена е во [[1975]], а реосветена 20 години подоцна; * [[Црква „Св. Богородица“ - Велгошти|Црква „Св. Богородица“]] — пештерна црква од [[XV век]]. Во [[1991]] година била опожарена, но се градела во периодот од [[1991]] - [[1994]] година и на [[21 мај]] [[1994]] била осветена; * [[Црква „Св. Никола“ - Велгошти (стара црква)|Стара Црква „Св. Никола“]] — манастирска црква. Градена во почетокот на XX век; * [[Црква „Св. Никола“ - Велгошти (нова црква)|Нова Црква „Св. Никола“]] — манастирска црква. Камен-темелникот е осветен и поставен на [[22 мај]] [[1995]] година, а осветена е на [[20 мај]] [[2007]] година; * [[Црква „Св. Петка“ - Велгошти|Црква „Св. Петка“]] — манастирска црква. Се наоѓа на ридот Олмец. Изградена е со амин на туркиот султан во 1890 година; и * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Велгошти|Црква „Св. Петар и Павле“]] — најновата црква. Зографисана е во 2010 година. ;Манастири * [[Велгошки манастир „Св. Петка“]] — манастир во близина на селото * [[Велгошки манастир „Св. Илија“]] — манастир над селото ;Споменици * Споменик на паднатите за слобода — споменик во чест на жртвите од [[Втората светска војна]]. Откриен бил на [[2 август]] [[1973]] година. * Спомен-плоча во чест на 80 години од создавањето на Првата востаничка чета во Охридско. Била откриена на [[22 јули]] [[1981]] година; * Споменик на стреланите велоштани — споменик посветен на стреланите велоштани во [[1913]] година од страна на српскиот окупатор; и * Биста на Живко Чинго — биста пред платото каде се одржува Вечерта на Живко Чинго. == Редовни настани == ;Слави * [[Света Петка Римска|Петковден Летен]] — главна селска и манастирска слава, кога традиционално се одржува голем собир на граѓани; и * [[Свети Климент Охридски]] — селска и црковна слава. == Личности == [[Податотека:Živko Čingo - Velgošti.JPG|мини|300п|десно|Биста на [[Живко Чинго]] во селото]] [[Податотека:Zivko Cingo.jpg|мини|Биста на Живко Чинго во Велгошти]] ;Родени во Велгошти * [[Иван Шапкаров]] (1868-1903) — македонски револуционер<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 190.</ref> * [[Христо Трпев]] (1872-1903) — македонски револуционер * [[Христо Лапајков]] (1873-?) — македонски револуционер * [[Ламбо Мургов]] (1878-1946) — македонски револуционер * [[Христо Ангелов (Велгошти)|Христо Ангелов]] (1880-?) — македонски револуционер * [[Лазар Стефанов]] (1881-1903) — македонски револуционер * [[Антон Шибаков]] (1883-?) — македонски револуционер * [[Пејчин Анастасов]] (1886-1940) — македонски револуционер * [[Ѓорѓи Ковачев]] (1892-1945) — воено лице, командант на Четвртата Преславска дивизија на Бугарската армија * [[Аце Мургов]] (?-1903) — македонски револуционер * [[Секула Бунташоски]] (1909-1941) — партизан, учесник во НОБ<ref name="НОБ"/> * [[Трајан Буџакоски]] (1922-1944) — партизан, учесник во НОБ<ref name="НОБ"/> * [[Драган Вретоски]] (1923-1945) — партизан, учесник во НОБ<ref name="НОБ"/> * [[Секуле Арнаудоски]] (1924-1945) — партизан, учесник во НОБ<ref name="НОБ">{{Наведена книга |last=Ристески|first=Стојан|year=1982 |title=Велгошти|publisher=Месна Заедница „Велгошти“=Охрид|isbn=}}</ref> * [[Бранко Вретоски]] (1925-1945) — партизан, учесник во НОБ<ref name="НОБ"/> * [[Луиза Бендева]] (р.1911) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Везирка Богоевска]] (1922-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Јонче Шапкарев]] (1926-2008) — македонски биолог и универзитетски професор * [[Илија Шапкарев]] (р. 1931) — македонски математичар * [[Живко Чинго]] (1936-1987) — македонски писател * [[Ристо Шапкар]] (р. 1931) — македонски политиколог, стопанственик и фотограф<ref>''Д-р Асен Групче, Охрид. Културниот живот и творештво во Охрид и Охридско во XX век, Скопје, 1998, 254''</ref> * [[Никола Крлески]] (1937-2012) — македонски правник, поранешен уставен судија * [[Никола Речкоски]] (р. 1937) — македонски математичар * [[Весела Мукоска Чинго]] (р. 1945) — македонски правник * [[Мирјана Секуловска]] (р. 1960) — македонски политичар, пратеник на [[ВМРО-ДПМНЕ]] * [[Марјан Ристески (зограф)|Марјан Ристески]] (р. 1971) — зограф ;Починати во Велгошти * [[Димитар Иванов (Охрид)|Димитар Иванов]] — македонски револуционер и учител == Култура и спорт == * [[ФК Илинден 903]] — фудбалски клуб од селото, кој денес не работи. Со натпреварот одигран на 24 јуни 1979 година помеѓу овој клуб и клубот „Младост“ од селото [[Вапила]] со резултат од 134:0, клубот е запишан во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]]. == Иселеништво == Постари иселеници од селото се наоѓаат во охридското село [[Долно Лакочереј]] (Трајковци, 8 к.; Пидановци, 13 к. и Прдуловци, 20 к.).<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="140px"> Податотека:СС „Тодор Александров“ - Велгошти.jpg|Спортската сала „Тодор Александров“ Податотека:Поглед на Велгошти.jpg|Поглед на Велгошти Податотека:Игралиште во Велгошти.jpg|Игралиште во селото Податотека:Поглед на Велгошти 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Velgošti stari kukji.JPG|Малкуте останати стари куќи во селото Податотека:Поглед на Велгошти 3.jpg|Поглед на Велгошти Податотека:Velgosti.jpg|мини|Мотив од Велгошти Податотека:Velgosti-2024.jpg|мини|Мотив од Велгошти Податотека:Velgosti1.jpg|мини|Мотив од Велгошти </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Општина Охрид]] * [[Охрид]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Velgošti}} * [http://www.velgosti.com/ Портал на Велгошти] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090624020547/http://www.velgosti.com/ |date=2009-06-24 }} * [http://www.velgosti.com/kniga_velgosti/index.pdf Велгошти] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080827184455/http://www.velgosti.com/kniga_velgosti/index.pdf |date=2008-08-27 }} — монографија за селото од [[Стојан Ристески]] {{Општина Охрид}} [[Категорија:Велгошти| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Охридски села]] [[Категорија:Села во Општина Охрид]] syq44iwyq0jnsvwgsj1ykvc8k6cf326 Иван Снегаров 0 1942 5608309 5536774 2026-08-11T21:54:44Z Buli 2648 5608309 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox person | name = Иван Снегаров | image = Иван Снегаров.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 30 септември 1883 | birth_place = [[Охрид]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1 март 1971 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} [[File:Иван Снегаров.jpg|thumb|180п|десно|Иван Снегаров]] '''Иван Снегаров''' ({{роден во|Охрид|}}, {{роден на|30|септември|1883}} - {{починал во|Софија|}}, {{починал на|1|март|1971}}) — црковен [[историчар]] од [[Охрид]], член на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1943]]. Неговите главни дела се однесуваат на историјата на [[Бугарска православна црква|бугарската црква]] (во која тој ја вметнува и македонската), [[Русија|руско]]-[[Бугарија|бугарските]] сојузи, и [[Феудализам|феудалните]] односи во [[Среден век|средниот век]]. Во неговите дела кои се однесуваат на [[Македонија (регион)|Македонија]], најчесто се настојува да се докаже бугарскиот карактер на македонската црква и народ. Завршил Духовна академија во [[Истанбул]], [[Турција]] и во [[Киев]], [[Украина]], со специјализација во [[византологија]]. Автор на повеќе статии и книги, меѓу кои освен тие за [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] се и истражувачките дела за [[Скопје]], [[Струга]], [[Солун]], [[Рајко Жинзифов]], [[Неофит Рилски]], на сите православни цркви и др. Во [[1972]] посмртно е објавена неговата последна публикација за [[Свети Наум (манастир)|манастирот Св. Наум]]. == Цитати, мисли и извадоци од дела == ; За значењето на Охридската архиепископија {{цитат| ''Историјата на Охридската црква е историја на осумвековна духовна независност, би рекол на духовна сувереноста на Македонија. Политичката власт во таа земја била турска, но духовната припаѓала на самата неа во лицето на нејзината народна црква, којашто опфаќала поголем дел од таа земја и чијашто паства го сочинувало огромното мнозинство во неа, како што е и денес. Охридската архиепископија – патријаршија поседувала законодавна, извршна и судска власт. Таа имала морален авторите пред кој се поклонувале (со ретки исклучоци) сите нејзини членови, затоа што тие верувале, дека таа е патот, којшто ги води и кон земна благосостојба и кон најважното – небесно, идеално суштествување.''<ref name="Снегаровъ">Снегаровъ, Иван. ''История на Охридската архиепископия-патриаршия''. София: Печатница "П.Глушковъ", 1932. Прегдовор, стр. VI</ref>}} ; За востановувањето на Охридската архиепископија {{цитат| ''Востановyвањето на Охридската архиепископија треба да предизвика радост во сите православни Цркви, зашто со тоа се востановува потиснуваното право за црковно самоуправување и се дејствува во насока на спречување на раздорите меѓу балканските едноверни народи. Затоа да пожелиме, Српската православна црква, како и нејзините блиски сестри — Бугарската и Цариградска црква да погледнат благонаклоно и христољубиво на новосоздадената [[Македонска православна црква]] и да ја земат, како постари сестри, под своја закрила, за да се зацврсти, благоустрои и служи како верен член на Вселенската црква.''<ref>[http://www.promacedonia.org/mm/mm_1946_7_8.htm Востановување на Охридската архиепископија, Македонска мисла, кн. 7-8, год. I, 1946 г.]</ref>}} ; За правото на Македонија за политичка самостојност {{цитат| ''Автономистичкиот дух на Македонија не е нов, туку е рожба на нејзиниот историски живот. Тој бил развиван од автокефалната Охридска црква. Историјата на последната не уверува, 1) дека Македонија има право и е способна и за политичка самостојност исто како што можела да постои 8 векови како независна духовна организација; 2) дека, како што во старо време била основа за духовно обединување на балканските народи, така таа и сега може да се претвори од јаболко на меѓубалкански раздори во алка на општобалканско братство.''<ref name="Снегаровъ" />}} == Надворешни врски == * [http://www.libsu.uni-sofia.bg/slavica/Snegarov.html Иван Снегаров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041027042252/http://libsu.uni-sofia.bg/slavica/Snegarov.html |date=2004-10-27 }} во библиотека Славика, [[Софиски универзитет]] * [http://www.promacedonia.org/is/index.html История на Охридската Архиепископия] (егзархиски бугарски), Иван Снегаров * [http://pravoslavie.domainbg.com/03/ Отношенията между Българската църква и другите православни църкви след провъзгласяването на схизмата.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041214014652/http://pravoslavie.domainbg.com/03/ |date=2004-12-14 }} (бугарски) Академик Иван Снегаров. * [http://macedonia-history.blogspot.com/2006_11_16_archive.html ГЕОРГИ КАСТРИОТА-СКЕНДЕРБЕГ] (бугарски), Иван Снегаров. * [http://www.promacedonia.org/poklon/i_snegarov.htm Делото на Климента Охридски] (бугарски), Иван Снегаров, Реч од 2 јули 1941 * [http://www.srcc.msu.su/nivc/serv/jmp/ItemsP271.htm#38641 Иван Снегаров]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(руски), Библиографија во Московскиот државен универзитет == Наводи == {{наводи}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бугарски историчари]] [[Категорија:Македонски научници во Бугарија|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Членови на БАН|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски општественици]] i4ol04fkgpk5livfjg9eetort6acdd9 5608310 5608309 2026-08-11T21:55:14Z Buli 2648 5608310 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox person | name = Иван Снегаров | image = Иван Снегаров.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 30 септември 1883 | birth_place = [[Охрид]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1 март 1971 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Иван Снегаров''' ({{роден во|Охрид|}}, {{роден на|30|септември|1883}} - {{починал во|Софија|}}, {{починал на|1|март|1971}}) — црковен [[историчар]] од [[Охрид]], член на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1943]]. Неговите главни дела се однесуваат на историјата на [[Бугарска православна црква|бугарската црква]] (во која тој ја вметнува и македонската), [[Русија|руско]]-[[Бугарија|бугарските]] сојузи, и [[Феудализам|феудалните]] односи во [[Среден век|средниот век]]. Во неговите дела кои се однесуваат на [[Македонија (регион)|Македонија]], најчесто се настојува да се докаже бугарскиот карактер на македонската црква и народ. Завршил Духовна академија во [[Истанбул]], [[Турција]] и во [[Киев]], [[Украина]], со специјализација во [[византологија]]. Автор на повеќе статии и книги, меѓу кои освен тие за [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] се и истражувачките дела за [[Скопје]], [[Струга]], [[Солун]], [[Рајко Жинзифов]], [[Неофит Рилски]], на сите православни цркви и др. Во [[1972]] посмртно е објавена неговата последна публикација за [[Свети Наум (манастир)|манастирот Св. Наум]]. == Цитати, мисли и извадоци од дела == ; За значењето на Охридската архиепископија {{цитат| ''Историјата на Охридската црква е историја на осумвековна духовна независност, би рекол на духовна сувереноста на Македонија. Политичката власт во таа земја била турска, но духовната припаѓала на самата неа во лицето на нејзината народна црква, којашто опфаќала поголем дел од таа земја и чијашто паства го сочинувало огромното мнозинство во неа, како што е и денес. Охридската архиепископија – патријаршија поседувала законодавна, извршна и судска власт. Таа имала морален авторите пред кој се поклонувале (со ретки исклучоци) сите нејзини членови, затоа што тие верувале, дека таа е патот, којшто ги води и кон земна благосостојба и кон најважното – небесно, идеално суштествување.''<ref name="Снегаровъ">Снегаровъ, Иван. ''История на Охридската архиепископия-патриаршия''. София: Печатница "П.Глушковъ", 1932. Прегдовор, стр. VI</ref>}} ; За востановувањето на Охридската архиепископија {{цитат| ''Востановyвањето на Охридската архиепископија треба да предизвика радост во сите православни Цркви, зашто со тоа се востановува потиснуваното право за црковно самоуправување и се дејствува во насока на спречување на раздорите меѓу балканските едноверни народи. Затоа да пожелиме, Српската православна црква, како и нејзините блиски сестри — Бугарската и Цариградска црква да погледнат благонаклоно и христољубиво на новосоздадената [[Македонска православна црква]] и да ја земат, како постари сестри, под своја закрила, за да се зацврсти, благоустрои и служи како верен член на Вселенската црква.''<ref>[http://www.promacedonia.org/mm/mm_1946_7_8.htm Востановување на Охридската архиепископија, Македонска мисла, кн. 7-8, год. I, 1946 г.]</ref>}} ; За правото на Македонија за политичка самостојност {{цитат| ''Автономистичкиот дух на Македонија не е нов, туку е рожба на нејзиниот историски живот. Тој бил развиван од автокефалната Охридска црква. Историјата на последната не уверува, 1) дека Македонија има право и е способна и за политичка самостојност исто како што можела да постои 8 векови како независна духовна организација; 2) дека, како што во старо време била основа за духовно обединување на балканските народи, така таа и сега може да се претвори од јаболко на меѓубалкански раздори во алка на општобалканско братство.''<ref name="Снегаровъ" />}} == Надворешни врски == * [http://www.libsu.uni-sofia.bg/slavica/Snegarov.html Иван Снегаров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041027042252/http://libsu.uni-sofia.bg/slavica/Snegarov.html |date=2004-10-27 }} во библиотека Славика, [[Софиски универзитет]] * [http://www.promacedonia.org/is/index.html История на Охридската Архиепископия] (егзархиски бугарски), Иван Снегаров * [http://pravoslavie.domainbg.com/03/ Отношенията между Българската църква и другите православни църкви след провъзгласяването на схизмата.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041214014652/http://pravoslavie.domainbg.com/03/ |date=2004-12-14 }} (бугарски) Академик Иван Снегаров. * [http://macedonia-history.blogspot.com/2006_11_16_archive.html ГЕОРГИ КАСТРИОТА-СКЕНДЕРБЕГ] (бугарски), Иван Снегаров. * [http://www.promacedonia.org/poklon/i_snegarov.htm Делото на Климента Охридски] (бугарски), Иван Снегаров, Реч од 2 јули 1941 * [http://www.srcc.msu.su/nivc/serv/jmp/ItemsP271.htm#38641 Иван Снегаров]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(руски), Библиографија во Московскиот државен универзитет == Наводи == {{наводи}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бугарски историчари]] [[Категорија:Македонски научници во Бугарија|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Членови на БАН|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски општественици]] clz2i451k38fgquqn7cfiu68a8j2jsj 5608312 5608310 2026-08-11T22:02:48Z Buli 2648 5608312 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox person | name = Иван Снегаров | image = Иван Снегаров.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 30 септември 1883 | birth_place = [[Охрид]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1 март 1971 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Иван Снегаров''' ({{роден во|Охрид|}}, {{роден на|30|септември|1883}} - {{починал во|Софија|}}, {{починал на|1|март|1971}}) — црковен [[историчар]] од [[Охрид]], член на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1943]]. Неговите главни дела се однесуваат на историјата на [[Бугарска православна црква|бугарската црква]] (во која тој ја вметнува и македонската), [[Русија|руско]]-[[Бугарија|бугарските]] сојузи, и [[Феудализам|феудалните]] односи во [[Среден век|средниот век]]. Во неговите дела кои се однесуваат на [[Македонија (регион)|Македонија]], најчесто се настојува да се докаже бугарскиот карактер на македонската црква и народ. == Биографија == === Рани години и образование === Роден е во Охрид (тогаш во Османската империја) во скромно семејство. Татко му, Јонче Снегар, бил занаетчија и починал пред раѓањето на синот; мајка му, Диаманда, била православна Албанка. Учел во грчкото, а потоа во бугарското училиште „Св. Климент“ во родниот град. Поради одличниот успех добил стипендија од [[Бугарската егзархија]] и од 1900 до 1906 година студирал во [[Цариградска бугарска духовна семинарија|Цариградската бугарска духовна семинарија]]. Потоа кратко работел како учител во [[Ениџе Вардар]] и како писар во Бугарската егзархија во Цариград (1906–1907). Од 1908 до 1912 година студирал во [[Киевска духовна академија|Киевската духовна академија]], каде што дипломирал со степен „кандидат на богословските науки“ со дисертација за историјата на Охридската архиепископија. === Кариера === По враќањето предавал во различни училишта и семинарии (меѓу другото во Софиската семинарија). Од 1926 година бил редовен доцент по црковна историја на Богословскиот факултет на Софискиот универзитет, од 1933 година – редовен професор и раководител на катедрата. Истата година станал член-кореспондент на [[Бугарската академија на науките]] (БАН), а во 1943 година – академик. По Втората светска војна бил прв директор на Институтот за бугарска историја при БАН (1947–1950) и директор на Архивниот институт при БАН (1951–1959). Предавал и на Софиската семинарија дури и по пензионирањето (до 1956 година). Бил еден од основачите на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]. === Научен придонес === Главното дело на неговиот живот е двотомната „''Историја на Охридската архиепископија''“ (том I – 1924, том II – 1932), која останува основен извор за црковната и политичката историја на Балканот. Пишувал и за животите на Св. Климент Охридски, за Скопје, Солун, за бугарското Преродбенство, за меѓуцрковните односи и за руско-бугарските културни врски. Автор е на над 160 научни публикации. == Цитати, мисли и извадоци од дела == ; За значењето на Охридската архиепископија {{цитат| ''Историјата на Охридската црква е историја на осумвековна духовна независност, би рекол на духовна сувереноста на Македонија. Политичката власт во таа земја била турска, но духовната припаѓала на самата неа во лицето на нејзината народна црква, којашто опфаќала поголем дел од таа земја и чијашто паства го сочинувало огромното мнозинство во неа, како што е и денес. Охридската архиепископија – патријаршија поседувала законодавна, извршна и судска власт. Таа имала морален авторите пред кој се поклонувале (со ретки исклучоци) сите нејзини членови, затоа што тие верувале, дека таа е патот, којшто ги води и кон земна благосостојба и кон најважното – небесно, идеално суштествување.''<ref name="Снегаровъ">Снегаровъ, Иван. ''История на Охридската архиепископия-патриаршия''. София: Печатница "П.Глушковъ", 1932. Прегдовор, стр. VI</ref>}} ; За востановувањето на Охридската архиепископија {{цитат| ''Востановyвањето на Охридската архиепископија треба да предизвика радост во сите православни Цркви, зашто со тоа се востановува потиснуваното право за црковно самоуправување и се дејствува во насока на спречување на раздорите меѓу балканските едноверни народи. Затоа да пожелиме, Српската православна црква, како и нејзините блиски сестри — Бугарската и Цариградска црква да погледнат благонаклоно и христољубиво на новосоздадената [[Македонска православна црква]] и да ја земат, како постари сестри, под своја закрила, за да се зацврсти, благоустрои и служи како верен член на Вселенската црква.''<ref>[http://www.promacedonia.org/mm/mm_1946_7_8.htm Востановување на Охридската архиепископија, Македонска мисла, кн. 7-8, год. I, 1946 г.]</ref>}} ; За правото на Македонија за политичка самостојност {{цитат| ''Автономистичкиот дух на Македонија не е нов, туку е рожба на нејзиниот историски живот. Тој бил развиван од автокефалната Охридска црква. Историјата на последната не уверува, 1) дека Македонија има право и е способна и за политичка самостојност исто како што можела да постои 8 векови како независна духовна организација; 2) дека, како што во старо време била основа за духовно обединување на балканските народи, така таа и сега може да се претвори од јаболко на меѓубалкански раздори во алка на општобалканско братство.''<ref name="Снегаровъ" />}} == Надворешни врски == * [http://www.libsu.uni-sofia.bg/slavica/Snegarov.html Иван Снегаров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041027042252/http://libsu.uni-sofia.bg/slavica/Snegarov.html |date=2004-10-27 }} во библиотека Славика, [[Софиски универзитет]] * [http://www.promacedonia.org/is/index.html История на Охридската Архиепископия] (егзархиски бугарски), Иван Снегаров * [http://pravoslavie.domainbg.com/03/ Отношенията между Българската църква и другите православни църкви след провъзгласяването на схизмата.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041214014652/http://pravoslavie.domainbg.com/03/ |date=2004-12-14 }} (бугарски) Академик Иван Снегаров. * [http://macedonia-history.blogspot.com/2006_11_16_archive.html ГЕОРГИ КАСТРИОТА-СКЕНДЕРБЕГ] (бугарски), Иван Снегаров. * [http://www.promacedonia.org/poklon/i_snegarov.htm Делото на Климента Охридски] (бугарски), Иван Снегаров, Реч од 2 јули 1941 * [http://www.srcc.msu.su/nivc/serv/jmp/ItemsP271.htm#38641 Иван Снегаров]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(руски), Библиографија во Московскиот државен универзитет == Наводи == {{наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бугарски историчари]] [[Категорија:Македонски научници во Бугарија|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Членови на БАН|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт|Снегаров, Иван]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски општественици]] rdr3virdr4phg5qga9hyvmnpkwmhj6x Вулкан 0 2979 5608354 5494010 2026-08-12T02:25:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608354 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Popocatepetl.jpg|right|thumb|300px|Вулканска ерупција]] [[Податотека:Pinatubo_ash_plume_910612.jpg|мини|264x264пкс|Облак од вулканска пепел кој достигнал височина до 19 километри, во тек на климатската експлозија на планината [[Пинатубо]] на [[Филипини]] во 1991.]] '''Вулкан''' — отвор или пукнатина во [[Земјина кора|Земјината кора]] низ кои [[магма]]та избива на површината како лава. Вообичаено, тие се јавуваат по должината на границите на плочите на кората: повеќето вулкани се наоѓаат во појас наречен [[Тихоокеански Огнен Прстен]], кој се протега по должината на работ на [[Тихиот Океан]]. Вулканите може да бидат класифицирани според јачината и честотата на нивните [[Ерупција|ерупции]]. Неексплозивните вулкански ерупции, главно, се јавуваат таму каде што плочите на Земјината кора се одвојуваат една од друга.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://enviroliteracy.org/nsfmod/NaturesFury.pdf|title=Earthquakes, Volcanoes, and Tsunamis|work=Resources for Environmental Literacy|author=NSTA Press / Archive.Org|date=2007|accessdate=April 22, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714205414/http://enviroliteracy.org/nsfmod/NaturesFury.pdf|archivedate=July 14, 2014}}</ref> Овие ерупции создаваат многу течна [[базалт]]на [[лава]], која брзо се шири низ пространата област и создава релативно рамни [[конус]]и. Најаките ерупции создаваат густа лава и можат да исфрлат во вид на експлозии, облаци од прав и [[пироконгломерат]]и. Лавата тече непосредно пред да се излади и затоа гради [[Вулкански конус|конусни вулкани]] со стрмни страни. Некои вулкани создаваат лава и ерупции од [[пепел]], што градат сложени [[вулкански конус]]и. Вулканите што имаат чести ерупции се наречени ''активни'', а тие што имаат ретки ерупции се нарекуваат ''заспани'' и тие што прекинале со еруптирање се наречени ''изгаснати'' вулкани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.volcanodiscovery.com/volcanoes/faq/active_erupting.html|title=Active, erupting, dormant and extinct volcanoes|work=www.volcanodiscovery.com|accessdate=2017-12-30}}</ref> Една од поедноставните дефиниции е според каталозите на [[Глобална вулканска програма|Глобалната вулканска програма]] е дека активен вулкан е оној што избувнал од последното [[Ледено време|ледено доба]] наваму (т.е. во минатото ~ 10.000 години), заспан (неактивен) вулкан е оној кој не избил во изминатите 10.000 години, но кој се очекува повторно да еруптира а изгасен вулкан е оној од кој не се очекува повторно да еруптира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://volcano.oregonstate.edu/how-volcano-defined-being-active-dormant-or-extinct|title=How is a volcano defined as being active, dormant, or extinct? {{!}} Volcano World {{!}} Oregon State University|work=volcano.oregonstate.edu|language=en|accessdate=2017-12-30|archive-date=2013-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112014631/http://volcano.oregonstate.edu/how-volcano-defined-being-active-dormant-or-extinct|url-status=dead}}</ref> Честопати е тешко да се утврди кои вулкани се изгасени и кои се неактивни. Причината за ова е дека вулканите можат да поминат децении, стотици години, па дури и стотици илјади години пред да избувнат. Некои вулканолози како неактивни ги класифицираат вулканите кои не избувнале во последните 10.000 години (крајот на последното ледено доба и почетокот на [[Холоцен]]от).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://study.com/academy/lesson/what-is-a-dormant-volcano-definition-facts-example.html|title=What is a Dormant Volcano? - Definition, Facts & Example - Video & Lesson Transcript {{!}} Study.com|work=study.com|language=en|accessdate=2017-12-30}}</ref> Освен вулканите, во други појави поврзани со вулканските региони се и [[гејзер]]ите, [[Топол извор|жешките минерални извори]], [[Солфатара|солфатарите]], пукнатините во вулканскиот конус од кои избива само [[Дим|чад]] и [[пареа]] и [[Каллив вулкан|врелите базени со кал]]. Големите ерупции можат да влијаат на температурата, бидејќи пепелта и капките на [[сулфурна киселина]] го прикриваат сонцето и ја смируваат пониската атмосфера на Земјата (или [[тропосфера]]та). Тие исто така ја апсорбираат топлината што зрачи од [[Земја (планета)|Земјата]], со што се затоплува горната атмосфера (или [[стратосфера]]та). Историски гледано, [[Вулканска зима|вулканските зими]] предизвикуваат климатски промени со катастрофален глад<ref>{{Наведено списание|last=Robock|first=Alan|date=2000-05-01|title=Volcanic eruptions and climate|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/1998RG000054/abstract|journal=Reviews of Geophysics|language=en|volume=38|issue=2|pages=191–219|doi=10.1029/1998rg000054|issn=1944-9208}}</ref>. == Потекло на поимот == Зборот ''вулкан'' ([[Латински јазик|латински:]] ''vulcanus'', [[Италијански јазик|италијански:]] ''vulcano,'' со значење ''„планина што гори“'' ) се смета дека потекнува од вулканскиот остров [[Вулкано]], како дел од [[Липарски Острови|Липарските (Еолски) Острови]] од Италија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etymonline.com/word/volcano|title=volcano {{!}} Origin and meaning of volcano by Online Etymology Dictionary|work=www.etymonline.com|language=en|accessdate=2017-12-30}}</ref> Името на островот потекнува од името на Вулкан, бог на огнот во [[Римска митологија|римската митологија]]<ref>Davis A. Young (January 2016). [http://press.princeton.edu/chapters/s7694.html "Volcano"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151112071530/http://press.princeton.edu/chapters/s7694.html |date=2015-11-12 }}. ''Mind over Magma: The Story of Igneous Petrology''.</ref>. ==Видови на вулкани == '''Вулкан''' — отвор, или пукнатина во површината на планетата, или кора која дозволува врели растопени смеси од метали, пепел и гасови да излезат од под површината. Начинот на кој [[лава]]та излегува од вулканот не е секогаш ист, при тоа се создаваат разни форми на вулканите. Тие се: * [[Стромболска ерупција|Стромболски:]] создаваат приближно правилен конус, имаат единствен канал за излевање и ерупцијата е многу бурна. * [[Вулканолошка ерупција|Вулкански:]] создаваат приближно правилен конус, но главниот излезен канал се шири во неколку помали канали, а ерупцијата, исто така, е многу бурна. * [[Хавајска ерупција|Хавајски:]] создаваат широк конус и мала височинка, со многу течна лава и не многу бурна ерупција. * [[Пелешка ерупција|Пелешки:]] лавата е многу густа и како што излегува создава цврст столб. [[Податотека:FujiKawaguchikoMay.jpg|мини|Вулканот [[Фуџи]] во Јапонија]] == Некои од најголемите вулкани во светот == ''* Сѐ уште активни'' {| class="wikitable" |- ! Вулкан || Височина || Место |- | [[Котопакси]] || 5897 м || [[Еквадор]] |- | [[Еребус (планина)|Еребус]] || 3794 м || [[Антарктик]] |- | bgcolor="#eda1a1"|[[Ерта Але]] || 613 м || [[Етиопија]] |- | bgcolor="#eda1a1"|[[Етна]] || 3350 м || [[Италија]] |- | [[Фуего (вулкан)|Фуего]] || 3763 м|| [[Гватемала]] |- | [[Фуџи]] || 3776 м || [[Јапонија]] |- | [[Килауеја]] || 1237 м || [[Хаваи]] |- | [[Килиманџаро]] || 5895 м || [[Танзанија]] |- | bgcolor="#eda1a1"| [[Кракатау|Кракатао]] (нов) || 832 м || [[Индонезија]] |- | Ласен Пик || 3186 м || [[Калифорнија]] |- | Лјулјаилако || 6583 м || [[Чиле]] |- | [[Мауна Лоа|Мануа Лоа]] || 4158 м || [[Хаваи]] |- | [[Невадо дел Руис|Невадо дел Руиз]] || 5400 м || [[Колумбија]] |- | [[Њирагонго]] || 3469 м || [[ДР Конго]] |- | bgcolor="#eda1a1"| [[Охос дел Саладо]] || 6893 м || [[Чиле]] - [[Аргентина]] |- | [[Орисаба]] || 5700 м || [[Мексико]] |- | [[Попокатепетл (вулкан)|Попокатепетл]] || 5452 м || [[Мексико]] |- | bgcolor="#eda1a1"| [[Стромболи]] || 926 м || [[Италија]] |- | [[Теиде]] || 3718 м || [[Канарски Острови]] |- | [[Везув]] || 1270 м || [[Италија]] |- | [[Виљарика (вулкан)|Виљарика]] || 2840 м || [[Чиле]] |} ==Создавање на вулкани == [[Податотека:Spreading_ridges_volcanoes_map-en.svg|мини|Мапа која ги покажува дивергентните граници на [[Тектоника на плочите|плочите]] заедно со скорешни субаеријални вулкани. ]] Вулканите се места од каде што излегува [[Магма|вжарен карпест материјал]] од внатрешноста на земјата. Овој материјал понекогаш доаѓа од длабоките зони на [[Земјина кора|кората]], каде се стопил како последица на покачување на температурата и притисокот. Во други случаи, [[Лава|стопената маса]] потекнува директно од внатрешната обвивка. Вулкани нема на сите места, туку само на оние каде активноста за соединувањата (фузија) — посилна затоа што една плоча на [[Земјина кора|кората]] се урива. Ова се случува, на пример, на сите брегови на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]], каде што кората навлегува под [[континент]]ите. Во [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] активноста е многу помала зашто се создава нова [[Земјина кора|коpa]]. Вулканската активност вклучува истиснување на карпите со тенденција да формира [[Планина|планини]] или некакви форми на планини во одреден период на време. Вулканите обично се наоѓаат онаму кај што имаме разделување или судирање на [[Тектоника на плочите|тектонските плочи.]] [[Средноатлантски гребен|Средноатлантскиот гребен]] има примери за вулкани кои се предизвикани од „дивергентни тектонски плочи“ кои се разделуваат, а додека [[Тихоокеански Огнен Прстен|Тихоокеанскиот Огнен Прстен]] има пример за вулкани кои се предизвикани од „конвергентни тектонски плочи“ кои се судираат. За контраст, вулканите обично не се создадени каде две тектонски плочи се лизгаат една покрај друга. Вулканите исто така може да се формираат онаму кате имаме истегнување и истенчување на [[Земјина кора|Земјината кора]] како кај африканските раседи, изворот на сиво-чистоводните вулкански јазови и јазот на [[Рио Гранде]] во [[Северна Америка]], како и јазовите на реката [[Рајна]] во [[Европа]] со нејзините Ајфелови вулкани. Вулканите исто така можат да бидат предизвикани од „корини пера“. Овие т.н [[врела точка|жешки точки]], на пример [[Хаваи]]те, можат да настанат далеку од границите на плочите. Вулкани на „жешки точки“ можат да се најдат било каде во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]], посебно на планетите и месечините на кои има многу карпи. [[Податотека:MtCleveland_ISS013-E-24184.jpg|мини|Вулканот [[Кливленд]] на [[Алеутски Острови|Алеутските Острови]] на [[Алјаска]], фотографиран од [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]], мај 2006]] ==Тектонски плочи и жешки точки == {{Главна|Тектоника на плочи}} === Дивергентни граници на плочите === Во средноокеанските гребени, две тектонски плочи се раздвојуваат една од друга. Нова океанска кора се формира од жешката лава, која бавно се лади и се стврднува. Во средноокеанските гребени кората е многу тенка како последица на растегнувањето кое настанува од двете плочи. Ослободувањето на притисокот, поради тенката кора води кон адијабатска експанзија и делумно растопување на крилото. Ова топење го произведува новиот океански гребен. Повеќето плочи што се разделуваат се наоѓаат на дното на океаните, па по тоа може да се заклучи дека поголемиот дел од [[Подводна ерупција|вулканската активност се одвива под водата]], формирајќи нови подводни подови. Црните димни завеси или длабоките морски шахти се пример за овој тип вулканска активност. Онаму каде што средноокеанскиот гребен излегува над морското ниво, се појавуваат на вулкански острови, како на пример [[Исланд]]. ===Конвергентни граници на плочите === [[Податотека:04Sep2007_Etna_from_SE_Crater.jpg|десно|мини|Ерупција на [[Етна]] во 2007,вулканска пепел и лавини бомби.]] Подземно-канални зони се места каде што се судруваат две [[Тектоника на плочите|плочи]], најчесто океанската плоча и континентална плоча. Во овој случај, океанската плоча прави канали или ги спојува, под континенталната плоча, притоа формирајќи длабок океански ров вон копното. Кората тогаш е стопена од жештината на обвивката и така настанува [[магма]]та. Тоа е така поради составот на водата која ја намалува температурата на топење. Магмата создадена овде има тенденција да биде многу леплива поради големото присуство на [[кварц]] во нејзиниот состав, па многу често не стигнува на површината и се лади на дното. Кога стигнува на површината се формира вулкан. Типичен пример за овој тип на вулкани е планината [[Етна]] и вулканите од [[Тихоокеански Огнен Прстен|Тихоокеанскиот Огнен Прстен]]. ===Врели точки=== {{Главна|Врела точка}} [[Врела точка|Жешките точки]] вообичаено не се сместени на гребените од тектонските плочи, туку над перата, каде се случува пренесувањето на жештината (во [[гас]] или течност) каде од [[Земјина кора|Земјината обвивка]] се создава столб од жешок материјал кој расте додека не стигне до кората, која тежнее да биде потенка за разлика од други места на Земјата. Температурата на перото ја топи кората и со тоа го предизвикува создавањето на канали преку кои ќе тече магмата. Бидејќи [[Тектоника на плочите|тектонските плочи]] мрдат таму каде што перата остануваат на исто место, секој вулкан на тоа место станува прекриен и после некое време нов вулкан се формира како резултат од преминувањето на плочата над жешката точка. [[Хаваи|Хавајските острови]] се смета дека се настанати токму така, како и рамнината [[Снејк Ривер]], со [[Јелоустоунска Калдера|Јелоустоунската калдера]] (кратер кој настанал од [[Тоба (езеро)|езерото Тоба]], со експлозија на [[купа]]та или колапс во средината на вулканот), како дел од северноамериканската плоча која во моментот е над жешка точка.<ref>Foulger, G.R. (2010). [http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405161485.html ''Plates vs. Plumes: A Geological Controversy''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171125195240/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-1405161485.html |date=2017-11-25 }}. Wiley-Blackwell. <nowiki>ISBN 978-1-4051-6148-0</nowiki>.</ref> ==Одлики на вулканот == [[Податотека:Lakagigar_Iceland_2004-07-01.jpg|десно|мини|Пукнатината на [[Лаки (вулкан)|Лакагигар]] на [[Исланд]], извор на најголемото климатско пореметување во 1783–84]] Најопштата форма на вулканот претставува [[Вулкански конус|конусната планина]], која исфрла [[лава]] и отровни гасови од кратерот на врвот. Ова опишува само еден од типовите на вулкани, па и одликите на вулканите кои се покомплицирани. Структурата и однесувањето на вулканот зависи од бројни фактори. Некои вулкани имаат грапави врвови формирани од [[лавина купола|лавини куполи]], наместо врв и [[Вулкански кратер|кратер]], бидејќи некои претставуваат форми на копното, како на пример масивни [[Висорамнина|висорамнини]]. Каналите од кои излегува вулкански материјал ([[лава]], односно магма која излегла на површината), [[Вулканска пепел|пепел]] и гасови (најчесто пареа и гасови од магмата), можат да бидат сместени било каде на површината. Повеќето од овие канали ги раѓаат помалите [[вулкански конус]]и како [[Пуу Оо]] на вулканот [[Килауеја]] на [[Хаваи]]. Други типови вулкани вклучуваат [[криовулкан]]и (или ледени вулкани), како повеќето од месечините на [[Јупитер]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]] и Нептун и [[Каллив вулкан|калливи вулкани]], кои се создадени по пат кој не асоцира на познатите магматски активности. Активните [[Каллив вулкан|калливи вулкани]] тежнеат кон помали температури отколку огнените вулкани, освен во случај кога калливиот вулкан е канал од огнен вулкан. === Вулкански пукнатини === Вулканските пукнатини (отвори) се рамни, линеарни пукнатини низ кои избива лава . [[Податотека:Skjaldbreiður 1.JPG|мини|[[Скјалдбрејдор]], штитест вулкан на [[Исланд]]]] === Штитести вулкани === {{Главна|Штитест вулкан}} [[Хаваи]] и Исланд се примери за места каде вулканите исфрлиле големи количини на базална лава во големи отворени ерупции, кои потоа создале широка планина со профил на [[штит]]. Нивните изливи на лава се најчесто многу жешки и многу течни. Еден од најголемите [[штитест вулкан|штитести вулкани]] на Земјата, [[Мауна Лоа]], се издига од 9.000 м од дното на океанот и има пречник од 120 км. Така го образува големиот остров [[Хаваи]], долж други [[Штитест вулкани|штитести вулкани]] како [[Мауна Кеја]] и [[Килауеја]]. [[Олимп (Марс)|Олимп]] на Марс е исто така меѓу најголемите штитести вулкани, познат како најголема планина во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]. Помалите варијанти на штитести вулкани вклучуваат и лавини конуси и ритчиња. Најголем штитест вулкан, а воедно и најголем вулкан во на Земјината топка е [[масив]]от [[Таму (вулкан)|Таму]], во северозападниот дел на [[Тихиот Океан]].<ref>{{наведени вести | website = National Geographic | title = New Giant Volcano Below Sea Is Largest in the World | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2013/09/130905-tamu-massif-shatsky-rise-largest-volcano-oceanography-science/ | author = Howard, Brian Clark | date = 2013-09-05 |accessdate=2013-09-07}}</ref> ===Јагленисани конуси === Згурестите или јагленисаните конуси се резултат на ерупции кои најчесто еруптираат мали парчиња [[згура]] (материјал што останува по изгорувањето на руда) и [[Пирокластичен материјал|пирокластици]] и се оградуваат околу каналот. Овие можат да бидат релативно кратки ерупции кои создаваат конусовиден врв со височина од 30 до 400 метри. Повеќето јагленисани конуси еруптираат само еднаш. Јагленисаните конуси можат да се создадат како канално крило од поголеми вулкани, или да настанат сами. [[Парикутин (вулкан)|Парикутин]] во [[Мексико]] и Сансет кратерот во [[Аризона]] се примери за јагленисани конуси. [[Податотека:Volcano_scheme.svg|мини|'''Пресек на [[стратовулкан]]:'''{{div col|2}}{{ordered list|Широко магматско огниште|Тло (лежиште)|Цевка|Основа|Сил|Дига|Слоеви на пепел од вулканот|Падина|Слоеви на лава од вулканот|Грло|Паразитски конус|Лавин тек|Отвор|Кратер|Облак од пепел}}{{div col end}}]] ===Стратовулкани (мешовити вулкани) === {{Главна|Стратовулкан}} [[Стратовулкан]]ите се високи конусовини планини формирани од смеси на лава и други изливи од различни слоеви, а името на вулканот доаѓа од зборот ''стратум'' (слој од камења и почва). Страто/мешовитите вулкани се направени од згура, пепел и лава. Вулканите се настанати од други вулкани. Згурата и пепелта обично се натрупуваат на врвот на [[Вулкански конус|конусот]], па потоа лава поминува над нив и се лади, а потоа истиот процес повторно започнува. Класичен пример на стратовулкан е [[Фуџи]] во [[Јапонија]], [[Мајон]] во [[Филипини]]те, како и [[Везув]] и [[Стромболи]] во [[Италија]]. Во текот на пишаната историја, пепелта произведена од експлозивната ерупција на стратовулканите претставува најголема вулканска опасност за цивилизациите. Не само што тие имаат поголем притисок при основниот проток на лава отколку штитните вулкани, туку и нивните пукнатини и моногенетичките вулкански полиња (вулкански конуси) имаат помоќни ерупции. Тие исто така се поостри од штитестите вулкани, со падини од 30-35 ° во споредба со падините кои генерално се 5-10 °, а нивната [[тефра]] предизвикува опасни лахари.<ref>Lockwood, John P.; Hazlett, Richard W. (2010). [https://books.google.com/?id=eJopFDVRgYMC&pg=PA115&dq ''Volcanoes: Global Perspectives'']. p. 552. <nowiki>ISBN 978-1-4051-6250-0</nowiki>.</ref> ===Супервулкани === Супервулкан е популарен поим за голем вулкан кој има голема [[купа]] и е потенцијален опостошувач на енормна, понекогаш континентална скала. Такви ерупции би можеле да направат големи [[Клима|промени во глобалната температура]] за неколку години подоцна затоа што испуштаат големи количини на [[сулфур]] и [[Вулканска пепел|пепел]]. Овој е најопасниот тип на вулкан. Примери се [[Јелоустоунска Калдера|Јелоустоунската Калдера]] во паркот Јелоустоун во Западен [[Соединети Американски Држави|САД]], езерото [[Таупо (езеро)|Таупо]] во [[Нов Зеланд]] и езерото [[Тоба (езеро)|Тоба]] на [[Суматра]], во [[Индонезија]]. Супервулканите тешко се идентификуваат по неколку векови, поради големите површини што ги зафаќаат. Најчесто местата каде што има големи количини на [[Магматска карпа|магматски карпи]] се смета дека се вулкани. === Подводни вулкани === [[Податотека:Bands_of_glowing_magma_from_submarine_volcano.jpg|мини|Најдлабоко снимен подводен вулкан, Западна Мата, мај 2009.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories2009/20091217_volcano2.html|title=Scientists Discover and Image Explosive Deep-Ocean Volcano|date=2009-12-17|accessdate=2009-12-19|publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]}}</ref>]] {{Главна|Подводен вулкан}} [[Подводен вулкан|Подводните вулкани]] се многу чести особини за [[Океанско дно|океанското дно]]. Некои се активни, а во близина на плитки води често се разоткриваат со тоа што исфрлаат пареа и каменовидни остатоци високо над морската површина. Повеќето се сместени на толку големи длабочини што тежината на водата над нив не им дозволува да исфрлаат пареа и гасови. Инаку можат да бидат пронајдени со помош на [[Хидропоника|хидрофон]] и многу често ја обојуват водата поради вулканските гасови. Можат да се појават сплавови од [[пемза]]. Дури и [[Вулкански избув|големите ерупции]] можат да не ја пореметат површината на океанот. Бидејќи има рапиден оладувачки ефект поради водата и зголемена моќ на држење на површина, подводните вулкани многу често формираат стрмни столбови преку нивните вулкански канали, што е голема разлика од натповршинските вулкани. Тие можат да станат толку големи што можат да ја расцепат океанската површина и да формираат нови [[остров]]и. Перници лава се најчестиот продукт од подводните вулкани. === Подледнички вулкани === [[Податотека:Herðubreið-Iceland-2.jpg|мини|[[Хердјобрејд]], туја на Исланд]] {{Главна|Подледнички вулкан}} [[Подледнички вулкан|Подледничките вулкани]] се развиваат под ледените покривки. Тие се направени од рамни протеци на лава на површината на екстензивни перници од лава и [[палагонит]] (мешавина од вода вулканско стакло). Кога ледената покривка се топи, лавата на врвот пропаѓа и со тоа остава рамноврвна планина. Потоа, перниците лава исто така пропаѓаат, давајки агол од 37.5°. Овие вулкани се нарекуваат и маса (рамни) планини, ''туја'' или моберг. Многу добри примери од овој тип на вулкани можат да бидат видени во [[Исланд]], како и во [[Британска Колумбија]]. Па и самиот термин [[туја]] доаѓа од местото [[Туја Бут]], кое е едно од неколкуте туја во областа на реката Туја во северниот дел на Британската Колумбија. Туја Бут е првата таква форма на копното што е анализирана, па така ова име е влезено во [[Геологија|геолошката]] литература за овој вид вулканска формација. Паркот на планините Туја неодамна бил оформен за да го заштити овој невообичаен предел, кој се наоѓа северно од езерото Туја и јужно од реката [[Џенингс]], во близина со границата на територијата [[Јукон]]. [[Податотека:Mud volcanoe in Azerbaijan 2.JPG|мини|Каллив вулкан во [[Азербејџан]]]] === Калливи вулкани === {{Главна|Каллив вулкан}} Калливите вулкани или калливи куполи се формации создадени од течности и гасови кои избиваат од внатрешноста на земјата, макар што постојат неколку процеси кои можат да ја предизвикаат таква активност. Најголемите структури се со пречник од 10 километри и достигнуваат височина од 700 метри. == Еруптиран материјал == Друг начин за класифицирање на вулканите е според составот на еруптираниот материјал ([[лава]]), бидејќи има влијание врз формата на вулканот. Лавата може да се класифицира според 4 различни состави: * Ако еруптираната магма содржи висок процент (>63%) на [[кварц]], лавата се нарекува [[фелсик]]. Фелсичките лави (или [[риолит]]и) имаат тенденција да бидат високо вискозни (не многу течни) и се еруптирани како куполи или како мали смеси. Вискозната лава тежнее да создава [[стратовулкан]]и или [[Лавина купола|лавини куполи]]. [[Ласен Пик|Врвот Ласен]] во [[Калифорнија]] е пример за вулкан формиран од кварцна лава и е всушност голема лавина купола. * Бидејќи кварцните магми се толки вискозни, тие тежнеат да ги заробат [[гас]]овите со ниски точки на испарување, кои потоа предизвикуваат магмата да еруптира катастрофално, најверојатно формирајќи [[стратовулкан]]. [[Пирокластични текови|Пирокластичните смеси]] ([[ингимбрит]]) се високоопасни продукти на таквите вулкани, бидејќи се составени од стопена [[вулканска пепел]], претешка да оди горе во [[атмосфера]]та, па се згуснува на падините на вулканот и патува далеку од вулканскиот отвор за време на големите ерупции. Температури до 1,200&nbsp;°C се можни во пирокласничните текови, кои ќе запалат сè што е запалливо по патот на лавата, а дебелите слоеви на пирокластичните текови се таложат на подолните делови, најчесто формирајќи талог широк неколку метри. [[Долина на десет илјади чадови|Долината на десет илјади чадови]] во [[Алјаска]] на пример е формирана од ерупцијата од [[Новарупта (вулкан)|Новарупта]], во близина на [[Катмај]] во 1912 година, е пример за широк ингимбритски депозит. [[Вулканска пепел|Вулканската пепел]] е доволно лесна за да биде еруптирана високо во Земјината [[атмосфера]] и може да патува многу километри пред да падне на земјата како [[туф]]. * Ако еруптираната магма има состав од 52% до 63% кварц, лавата е од ''среден'' состав. Овие „[[андезит]]ни“ вулкани можат да се најдат само над зони каде има судирање на [[Тектоника на плочите|континенталната и океанската плоча]]. (пр. [[Мерапи]] во [[Индонезија]]). * Ако еруптираната магма содржи помеѓу 52% и 45% кварц, лавата се нарекува ''мафик'' (бидејќи содржи високи проценти на [[магнезиум]] (мg) и [[железо]] (Fe) или [[базалт]]. Овие лави се вообичаено помалку вискозни за разлика од [[риолит]]ските лави, во зависност од нивната ерупциона температура, но сепак имаат тенденција да бидат пожешки отколку фелсичките лави. Мафичките лави се појавуваат во овие опкружувања: ** На средноокеанските гребени, каде две тектонски океански плочи се разделуваат, [[базалт]]ската лава еруптира како перници за да ја пополни празнината. ** [[Штитест вулкан|Штитестите вулкани]] (на пр. [[Хаваи|Хавајските Острови]], вклучувајќи ја [[Мауна Лоа]] и [[Килауеја]]), на две океански или континентални - како континентални примабазалти. * Некои ерупции на [[магма]] содржат помалку од 45% кварц и даваат ултрамафичка лава. Ултрамафичките смеси, попознати како [[коматит]]и, се многу ретки, всушност, многу малку се еруптирани од Земјината површина од времето на [[Протеозоик]], кога температурата на Земјините смеси била повисока. Тие се (или биле) најжешките лави и најверојатно најтечните мафички лави. === Лавина текстура === [[Податотека:Lava_channel_overflow.JPG|мини|Пахоехое — вид лавин тек на [[Хаваи]]те. На сликата е прикажано прелевање на лавата од главниот лавин канал. ]] Два типа на [[лава]] се именувани според составот на површината: ''{{okina}}A{{okina}}a'' (со изговор {{IPA-haw|ˈʔaʔa|}}) и ''пахоехое'' ({{IPA-haw|paːˈho.eˈho.e|}}), двата со потекло од [[Хаваи]]те. * [[ʻAʻa]] се одликува со груба површина и е вискозна лава. Базалтски и мафички смеси на лава можат да бидат еруптирани особено ако процентот на ерупцијата е висок и ако нагибот е стрмен. * [[Пахоехое]] се одликува со мазна и често набрчкана површина и најмногу е формирана од течни лавини смеси. Обично само мафичките смеси ќе еруптираат како пахоехое, затоа што еруптираат на повисоки температури или имаат соодведни хемиски својства што им дозволуваат на смесите поголема течност. ==Вулканска активност == Популарен начин за класифицирање на магматските вулкани е според зачестеноста на ерупција, па така оние што еруптираат регуларно се викаат '''активни''', а оние што еруптирале во минатото, а сега се тивки се нарекуваат '''заспани''' (скриени), а оние кои не еруптирале ниту во минатото се нарекуваат '''изгаснати'''. Овие популарни класификации - изгасен во поединечна смисла - се практично незначајни за научниците. Тие користат класификации кои се однесуваат на поединечни вулкани за создавачките и еруптирачките процеси и резултираните форми, што е објаснето погоре. === Активни вулкани === [[Податотека:Bárðarbunga_Volcano,_September_4_2014_-_15145875322.jpg|десно|мини|Лавини текови во Холухраун, [[Исланд]], во септември 2014]] [[Податотека:Lava_entering_sea_-_Hawaii.png|десно|мини|Лавата на вулканот [[Килауеја]] на [[Хаваи]] влегува во морето.]] Не постои вистински консензус помеѓу вулканолозите за дефинирање на терминот „активен“ вулкан. Животниот век на вулканот може да варира од неколку месеци до повеќе милиони години, па таквата разлика е незначајна за разлика од животниот век на луѓето па и на цивилизациите. На пример повеќето од Земјините вулкани имаат еруптирано неколкупати во последните две илјади години, но моментално не покажуваат знаци на ерупција. Ако ги разгледуваме на подолг период (повеќе милиони години) тие се активни, но ако ги гледаме на пократок (човечки живот) тие не се. Научниците обично сметаат дека вулканот е активен ако моментално покажува знаци на ерупција или немир, како невообичаена [[Земјотрес|земјотресна активност]] или значајни нови емисии на гас. Многу научници сметаат дека вулканот е активен ако еруптирал во минатото. Важно е да се забележа дека пишаната историја варира на различни места. Во [[Средоземно Море|Средоземјето]] таа оди до 3,000 години назад но северозападниот [[Тихи Океан]] на [[Соединети Американски Држави|САД]] доаѓа до само 300 години, како и во [[Хаваи]] - малку повеќе од 200 години.<ref>Decker, Robert Wayne; Decker, Barbara (1991). [https://books.google.com/?id=-P83AAAAIAAJ&pg=PA7&dq#v=onepage&q=&f=false ''Mountains of Fire: The Nature of Volcanoes'']. Cambridge University Press. p. 7. <nowiki>ISBN 0-521-31290-6</nowiki>.</ref> Според Смитсоновата дефиниција на [[Глобална вулканска програма|Глобалната вулканска програма]], ''активни вулкани'' се оние кои еруптирале од пред најмногу 10.000 години ([[Холоцен]]). Најмногу активни вулкани се сместени во Тихоокеанскиот Огнен Прстен.<ref name=":0">[http://www.esa.int/SPECIALS/Space_for_our_climate/SEM3XU2VQUD_0.html "Volcanoes"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120804160444/http://www.esa.int/SPECIALS/Space_for_our_climate/SEM3XU2VQUD_0.html |date=2012-08-04 }}. European Space Agency. 2009.</ref> Се проценува дека 500 милиони луѓе живеат во близина на активните вулкански зони.<ref name=":0" /> До 2013, <u>најактивни вулкани на Земјата</u> се сметаат следниве:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.volcanodiscovery.com/558.html|title=The most active volcanoes in the world|publisher=VolcanoDiscovery.com|accessdate=3 August 2013}}</ref> * [[Килауеја]], познатиот [[Хаваи|хавајски вулкан]] кој е во континуирана [[Хавајска ерупција|ефузивна ерупција]] од 1983 со најдолготрајно видливо [[лавино езеро]]. * [[Етна]] и вулканот [[Стромболи]], двата [[Средоземно Море|средоземни]] вулкани во речиси континуирана ерупција уште од [[Антика|античко време]]. * Планината [[Јасур]], во [[Вануату]], која еруптира речиси континуирано веќе 800 години.[[Податотека:Lava_Lake_Nyiragongo_2.jpg|мини|Лавиното езеро на [[Њирагонго]]]] До 2013, <u>најдолгите вулкански еруптивни фази</u> се:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livescience.com/29790-worlds-five-most-active-volcanoes.html|title=The World's Five Most Active Volcanoes|publisher=livescience.com|accessdate=4 August 2013}}</ref> * [[Јасур|Планината Јасур]], 111 години * [[Етна]], 109 години * [[Стромболи]], 108 години * [[Санта Марија (вулкан)|Санта Марија]], 101 години * [[Сангај]], 94 години Други <u>многу активни вулкани</u>: * [[Њирагонго]] и соседниот [[Њамурагира]], кои се најактивните вулкани во Африка * [[Питон де ла Фурнез]], во [[Реинион]], кој еруптира доволно за да биде туристичка атракција. * [[Ерта Але]], во Афарската област (Етиопија), каде постои [[лавино езеро]] барем од 1906 г. * Планината [[Еребус (планина)|Еребус]] во [[Антарктик]], со лавино езеро од 1972 г. * Планината Мерапи * Вакари / [[Вајт Ајленд]], кој е во постојана фаза на испуштање чад уште од неговото откривање во 1769. * [[Ол Доињо Ленгаи]] * [[Амбрим]] * [[Аренал (вулкан)|Аренал]] * [[Пакаја]] * [[Кључевскаја Сопка]] * [[Шевелуч]] === Заспани вулкани === {{котва|Заспан вулкан}} [[Податотека:Narcondam_island.jpg|мини|Островот [[Наркодам]],Индија, е класифициран како заспан вулкан од страна на Геолошката мерна станица во [[Индија]]]] Заспаните вулкани е оние кои не се моментално активни (како што е дефинирано погоре), но може да станат немирни или повторно да еруптираат. Може да настане збунување бидејќи многу научници сметаат дека некои вулкани се активни, но всушност мислат на заспани. Тешко е да се разликува изгаснат вулкан од заспан (неактивен). Вулканите често се сметаат за изгаснати ако нема пишани записи за неговата активност. Сепак, вулканите може да останат неактивни долг временски период. На пример [[Јелоустоунска Калдера|Јелоустоун]] мирувал околу 700000 години а [[Тоба (езеро)|Тоба]] околу 380000.<ref name="chesner1991">{{Наведено списание|doi=10.1130/0091-7613(1991)019<0200:EHOESL>2.3.CO;2|url=http://www.geo.mtu.edu/~raman/papers/ChesnerGeology.pdf|last1=Chesner|first1=C.A.|last2=Rose|first2=J.A.|last3=Deino|first3=W.I.|last4=Drake|first4=R.|last5=Westgate|first5=A.|title=Eruptive History of Earth's Largest Quaternary caldera (Toba, Indonesia) Clarified|volume=19|pages=200–203|journal=Geology|date=March 1991|accessdate=January 20, 2010|issue=3|bibcode=1991Geo....19..200C|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226052643/http://www.geo.mtu.edu/~raman/papers/ChesnerGeology.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Везув]] бил опишан од страна на [[Римски период|римските писатели]] како покриени со градини и лозја пред ерупцијата од 79 година, која ги уништила градовите [[Херкуланеум]] и [[Помпеја]]. Пред неговата катастрофална ерупција од 1991 година, [[Пинатубо]] бил незабележлив вулкан, непознат за повеќето луѓе во околните места. Два други примери се вулканот [[Суфриер]] на островот [[Монтсерат]], кој се сметал за исчезнат пред да се продолжи со активноста во 1995 година, и планината [[Фурпикет]] во [[Алјаска]], која пред ерупцијата во септември 2006 година избувнала последен пат во 8000 година п.н.е. и долго време се сметала за изгасен вулкан. Климатските промени, наводно, можат да предизвикаат вулканска активност во чувствителните области со промена на притисокот на [[мраз]]от или морската вода и екстремните временски услови.<ref>McGuire, Bill 2016 How climate change triggers earthquakes, tsunamis and volcanoes Global warming may not only be causing more destructive hurricanes, it could also be shaking the ground beneath our feet. The Guardian. 26th October 2016. Seen 13th Nov. 2016. https://www.theguardian.com/world/2016/oct/16/climate-change-triggers-earthquakes-tsunamis-volcanoes</ref> === Изгаснати вулкани === [[Податотека:Fourpeaked-fumaroles-cyrus-read1.JPG|мини|Вулканот [[Фурпикет]] на [[Алјаска]] во септември 2006 откако се мислело дека е изгасен пред 10000 години]] Изгаснати вулкани се оние за кои научниците сметаат дека не е можно да еруптираат повторно. Дали некој вулкан е изгаснат е тешко да се утврди. Бидејќи супервулканските купи може да имаат еруптивни животни векови од неколку милиони години, веројатно е да се сметаат за заспани наместо за изгаснати. Пример е [[Јелоустоунска Калдера|Јелоустоунската калдера]] која е стара најмалку 2 милиона години и не еруптирала отприлика 640000 години, имала хидротермални ерупции од пред 10000 години последен пат и како и смеси на лава од пред 70000 години, сепак не се смета за изгасната бидејќи има чести земјотреси и активен геотермален систем. [[Податотека:Koryaksky_volcano_Petropavlovsk-Kamchatsky_oct-2005.jpg|мини|Вулканот [[Корјакски (вулкан)|Коријакски]] на Полуостровот Камчатка, Источна Русија]] == Декадни вулкани == {{Главна|Списоци на вулкани|Декадни вулкани}} Декадни вулкани се 17-те вулкани идентификувани од страна на [[Меѓународна асоцијација за вулканологија и хемија на Земјината внатрешност|Меѓународната асоцијација за вулканологија и хемија на Земјината внатрешност]] (IAVCEI) како достојни за посебно проучување заради нивната историја на големи, деструктивни ерупции и близината до населените места. Тие се наречени '''декадни вулкани''', бидејќи проектот првенствено бил дел од ''Меѓународната декада за намалување на природните катастрофи'' спонзориран од Обединетите нации. Моменталните 17 декадни вулкани се: {| |- |*[[Авачински (вулкан)|Авачински]]-[[Корјакски (вулкан)|Корјакски]], Камчатка, Русија || [[Колима (вулкан)|*Невадо де Колима]], Мексико |- |*Планината [[Етна]], Сицилија, Италија || *[[Галерас]], Нарињо, Колумбија |- | *[[Мауна Лоа]], Хаваи, САД || *[[Мерапи]], Јава, Индонезија |- | *[[Њирагонго]], Демократска Република Конго || *Планина [[Рејнир]], Вашингтон, САД |- | *[[Сакураџима]], Кагошима, Јапонија || *[[Санта Марија (вулкан)|Санта Марија]]/Сантијагито, [[Гватемала]] |- | *Остров [[Санторини (вулкан)|Санторини]], Грција || *Вулкан [[Тал (вулкан)|Тал]], Лусон, Филипини |- | *[[Теиде]], Канарски острови, Шпанија|| *[[Улавун]], Папуа Нова Гвинеја |- | *Планина [[Унзен (вулкан)|Унзен]], Нагасаки, Јапонија|| *[[Везув]], Неапол, Италија |} == Последици од вулканската активност == [[Податотека:Volcanic_injection.svg|мини|Шематски приказ на исфрлање аеросоли и гасови]] [[Податотека:Mauna_Loa_atmospheric_transmission.png|мини|Графикон на сончевo зрачење 1958–2008, којпокажува намалување по силна вулканска ерупција]] [[Податотека:SO2_Galapagos_20051101.jpg|десно|мини|Концентрација на [[сулфур диоксид]] над вулканот [[Сиера Негра]], [[Галапагос]], за време на ерупцијата во октомври 2005]] Постојат повеќе видови вулканска активност и ерупции: подземни ерупции (ерупции што се створени од пареа), експлозивни ерупции од жешка кварцна лава (тн. [[риолит]]), отворени ерупции на слабо-кварцна лава (тн. [[базалт]]), [[пирокластични текови]], [[лахар]]и (смеси на кал со пирокластични материјали) и [[Јаглерод диоксид|јаглеродно диоксидни]] емисии. Секоја од овие активности може да предизвика опасност за луѓето. [[Земјотрес]]ите, жешки изливи на вода, [[Фумарола|фумаролите]], [[Каллив вулкан|калливите вулкани]] ([[Фумарола|солфатари]]) често се придружувани со вулканска активност. Концентрацијата на различни вулкански гасови може значајно да варира од еден вулкан до друг. [[Водена пареа|Водената пареа]] е најчесто најобилниот вулкански гас, потоа следи [[јаглерод диоксид]]от и [[сулфур диоксид]]. Други гасови се сулфуроводород, [[Солна киселина|хлороводород]] и [[флуороводород]]. Голем број помали емисии од други гасови може да бидат најдени кај вулканските емисии како [[водород]], [[јаглерод моноксид]], органски смеси и друго. При големите, експлозивни вулкански ерупции се исфрла [[водена пареа]] ([[Вода|H<sub>2</sub>O]]), [[јаглерод диоксид]] (CO<sub>2</sub>), [[сулфур диоксид]] (SO<sub>2</sub>), [[Солна киселина|хлороводород]] (HCl), [[флуороводород]] (HF) и пепел во [[стратосфера]]та до висини од 16–32 км над Земјината површина. Најзначајните удари од овие исфрлања доаѓаат од претворањето на сулфур диоксидот во [[сулфурна киселина]] (H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>), која брзо се кондензира во [[стратосфера]]та и создава сулфатни аеросоли. [[Аеросоли]]те го зголемуваат Земјиното [[албедо]] (слој кој го рефлектира [[зрачење]]то од [[Сонце]]то) и со тоа ги лади ниските слоеви на Земјината [[атмосфера]], поточно [[тропосфера]]та, исто така ја апсорбираат топлината од Земјиното зрачење, со што ја затоплуваат стратосферата. Неколкуте ерупции за време на минатиот век предизвикале намалување на средната температура на Земјината површина дури за еден степен (според [[Фаренхајтов степен|Фаренхајт скалата]]) за период од една до три години.<ref>{{Наведено списание|last1=Miles|first1=M. G.|last2=Grainger|first2=R. G.|last3=Highwood|first3=E. J.|title=The significance of volcanic eruption strength and frequency for climate|journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|date=2004|volume=130|pages=2361–2376|doi=10.1256/qj.30.60|url=http://eodg.atm.ox.ac.uk/eodg/papers/2004Miles1.pdf|doi-broken-date=2017-11-28}}</ref> Сулфатните аеросоли исто така ги забрзале и измениле комплексните хемиски реакции на нивните површини, поточно ги измениле гасовните видови како [[хлор]] и [[азот]]. Овој ефект, заедно со зголемените статосферски хлорови нивоа од [[хлорофлуоројаглерод]], предизвикало стварање на [[хлор моноксид]] (ClO), кој го уништува [[озон]]от (O3). Како што аеросолите растеле и коагулирале, се сместиле во горната тропосфера каде служеле како јадра за цирусните облаци и со тоа дополнително го модифицирале земјениот радијациски баланс. Голем дел од хлороводородот (HCl) и флуороводородот (HF) дисоцира во капките вода во ерупцискиот облак и бргу паѓа на Земјината површина како [[кисел дожд]]. Исфрлената [[Вулканска пепел|пепел]] исто така паѓа рапидно од стратосферата, а повеќето исчезнува во рок од неколку дена. Емитувањата на гасови од вулканите се природни снабдувачи на кисел дожд. Вулканската активност емитува околу 130 до 230 тераграми (приближно 145 до 255 милиони тони) [[јаглерод диоксид]] секоја година. Вулканските ерупции можат да исфрлат аеросоли во Земјината атмосфера. Големи исфрлања може да предизвикаат разни бојни визуелни ефекти како невообичаедно обоени [[Зајдисонце|зајдисонца]] и исто така да влијаат врз глобалната [[клима]], претежно ладејќи ја. Сулфур диоксидот од ерупцијата на [[Хуајнапутина]] веројатно го предизвикал [[Глад во Русија од 1601-1603|гладот во Русија од 1601-1603]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=University of California – Davis|title=Volcanic Eruption Of 1600 Caused Global Disruption|date=April 25, 2008|work=ScienceDaily|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080423135236.htm}}</ref> Вулканските ерупции исто така ја снабдуваат земјата со корисни хранливи материи преку временските (метео) процеси. Овие плодни почви го поттикнуваат растот на повеќе растенија и разни култури. Вулканските ерупции можат да создават нови [[остров]]и, откако магмата се оладува и вцрстнува после контактот со вода. ==Вулкани на други планетарни тела == [[Податотека:Tvashtarvideo.gif|лево|мини|Вулканот [[Тваштар]] еруптира облак 330 километри над површината на [[Јупитер]]овата месечина Јо. ]] Земјината месечина нема големи вулкани и моментална вулканска активност, но некои понови докази сугерираат дека [[Месечина]]та поседува растопено јадро<ref>{{Наведено списание|author=M. A. Wieczorek, B. L. Jolliff, A. Khan, M. E. Pritchard, B. P. Weiss, J. G. Williams, L. L. Hood, K. Righter, C. R. Neal, C. K. Shearer, I. S. McCallum, S. Tompkins, B. R. Hawke, C. Peterson, J, J. Gillis, B. Bussey|title=The Constitution and Structure of the Lunar Interior|journal=[[Reviews in Mineralogy and Geochemistry]]|year=2006|volume=60|issue=1|pages=221–364|doi=10.2138/rmg.2006.60.3|bibcode=2006RvMG...60..221W}}</ref>. Месечината има повеќе вулкански творби како темните делови што се гледаат и куполите. Планетата [[Венера (планета)|Венера]] има површина што е 90% [[базалт]], што индицира дека вулканите играле главна улога во оформувањето на оваа планета. Планетата можеби имала глобално реоформување на површината пред отприлика за 500 милиони години<ref>{{Наведено списание|last1=Bindschadler|first1=D. L.|title=Magellan: A new view of Venus' geology and geophysics|journal=Reviews of Geophysics|date=1995|volume=33|pages=459|doi=10.1029/95RG00281|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/95RG00281/abstract|accessdate=28 September 2015|bibcode=1995RvGeS..33..459B}}</ref>, според тоа што научниците укажуваат на густината на [[Вулкански кратер|кратерите]] на површината. Смесите на лава се различни и можат да настанат форми на вулкани како никаде на Земјата. Промените во атмосферата на планетата и забележливи блескавици, биле препишани на актуелни вулкански ерупции, иако нема потврда дали Венера е сѐ уште вулкански активна. Радарското скенирање од сондата [[Магелан (сонда)|Магелан]] открило докази за релативно скора вулканска активност на највисокиот вулкан на Венера, Маат, во форма на смеси од пепел во близина на врвот од северната страна. [[Податотека:Olympus_Mons.jpeg|мини|[[Олимп (Марс)|Олимпус Монс]] (латински, "Планина Олимп"), сместена на Марс, е највисоката позната планина во Сончевиот Систем.]] Има неколку изгаснати вулкани на [[Марс (планета)|Марс]], четири од нив се пространи [[Штитест вулкан|штитести вулкани]] далелку поголеми од било кој на Земјата. Попознати се Арсија, Аскреус, Хекатес. [[Олимп (Марс)|Олимп]] и Павонис. Овие вулкани се изгаснати веќе повеќе милиони години<ref name="ESAmarsvolcanoes">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/esaMI/Mars_Express/SEMLF6D3M5E_0.html|title=Glacial, volcanic and fluvial activity on Mars: latest images|publisher=[[European Space Agency]]|accessdate=August 17, 2006|date=February 25, 2005}}</ref>, но европејското [[вселенско летало]] Марс Експрес нашло докази дека можеби се случила вулканска активност на Марс во минатото<ref name="ESAmarsvolcanoes" />. [[Јупитер]]овата месечина, Јо е најактивниот вулкански објект во нашиот [[Сончев Систем]]. Покриена е со вулкани што еруптираат [[сулфур]], сулфур диоксид и кварцни камења, и како резултат, површината на Јо е постојано менета. Лавата од вулканите на Јо е најжешката досега на Сончевиот Систем со температури кои поминуваат 1,800 K (1,500&nbsp;°C). Во 2001, најголемата снимена вулканска ерупција во Сончевиот Систем се случила на Јо.<ref>[http://keckobservatory.org/news/exceptionally_bright_eruption_on_io_rivals_largest_in_solar_syatem/ "Exceptionally bright eruption on Io rivals largest in Solar System"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130728230454/http://keckobservatory.org/news/exceptionally_bright_eruption_on_io_rivals_largest_in_solar_syatem/ |date=2013-07-28 }}, November 13, 2002.</ref> [[Европа (месечина)|Европа]], најмалатата од [[Галилееви месечини|Галилеевите месечини]] на Јупитер, исто така покажува дека има активен вулкански систем, освен тоа дека нејзината вулканска активност е целосно во форма на вода, која се замрзнува во лед штом излегува на студената површина. Овој процес е познат како [[криовулканизам]] и очигледно е најчестиот процес на месечините на надворешните планети од нашиот сончев Систем. Во 1989 вселенското летало „[[Војаџер 2]]“ набљудувал [[криовулкан]]и (ледени вулкани) на [[Тритон (месечина)|Тритон]], месечина на [[Нептун]], и во 2005 година сондата [[Касини-Хајгенс]] фотографирала фонтани од ледени парчиња кои еруптираат од [[Енкладус]], месечина на [[Сатурн (планета)|Сатурн]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pparc.ac.uk/Nw/enceladus.asp|title=Cassini Finds an Atmosphere on Saturn's Moon Enceladus|date=16 March 2005|work=[[PPARC]]|accessdate=4 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310211512/http://www.pparc.ac.uk/Nw/enceladus.asp|archivedate=2007-03-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_2198.html|title=Enceladus, Saturn's Moon|last=Smith|first=Yvette|date=March 15, 2012|work=Image of the Day Gallery|publisher=[[NASA]]|accessdate=4 July 2014}}</ref> Содржината на исфрлениот материјал веројатно било вода, течен водород, прашина и метански содржини. [[Касини-Хајгенс]] нашло исто така докази од криовулкан кој исфрла [[метан]] на [[Сатурнови месечини|Сатурновата месечина]] [[Титан (месечина)|Титан]], што се верува дека е значаен извор на метан најден во нејзината атмосфера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7489|title=Hydrocarbon volcano discovered on Titan|date=June 8, 2005|publisher=Newscientist.com|accessdate=October 24, 2010|archive-date=2007-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070919022956/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7489}}</ref> Според бројни теории криовулканизмот е можен во [[Кајперовиот Појас]] (на работ на нашиот Сончев Систем). == Во културата == ===Верувања во минатото === Многу стари народи верувале дека вулканските ерупции се натприродни нешта, па ги препишувале на боговите и полубоговите. Со вулканот [[Килауеја]] е поврзана и легендата за Пеле – богот на вулканите. Според верувањата на Хавајците богот [[Пеле (митологија)|Пеле]] и богот [[Камапуа (митологија)|Камапуа]] (бог на дождот) се во постојана битка за превласт, а во овој вулкан таа битка ја добива богот Пеле. За [[Стара Грција|Старите Грци]], каприциозната моќ на вулканите можела да се објасни само како чин на боговите и за нив познатите вулкани биле „работилници“ на богот Хефест, кој во римската митологија се нарекува Вулкан. Во 16-17 век, германскиот [[астроном]] [[Јоханес Кеплер]] верувал дека тие се канали за Земјините солзи.<ref>Williams, Micheal (November 2007). "Hearts of fire". ''Morning Calm''. Korean Air Lines (11–2007): 6.</ref> Единствената идеја која се противела на оваа, била предложена од исусовецот [[Атанасиј Кирхер|Атанасиус Кирхер]], кој ги видел ерупциите на [[Етна|Една]] и [[Стромболи]], а потоа го посетил кратерот на [[Везув]] и го објавил својот поглед на Земјата како централен оган поврзан со бројни други, предизвикан од горењето на [[сулфур]], јаглен и битумен. Разни објаснувања биле предложени за однесувањата на вулканите пред модерните сфаќања за структурата на обвивката, како полуцврст материјал. По неколку декади после свесноста дека компресијата и радиоактивните материјали се можните извори на жештина, нејзините придонесувачи били постојано одбивани. Вулканската активност често била сметана за хемиска реакција на тенок слој на растопени камења на површината. Вулканите често се појавуваат и како главен елемент во [[хералдика]]та. == Поврзано == * [[Ерупција]] * [[Вулкански избув|Видови на вулкански избув]] * [[Тектоника на плочите]] * [[Показател на вулканска избувност]] ==Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Volcanoes}}{{Wikivoyage|Вулкани}} * {{dmoz|Science/Earth_Sciences/Geology/Volcanoes|Вулкани}} * [https://web.archive.org/web/20100216080256/http://www.fema.gov/hazard/volcano/index.shtm Вулкани], Сојузна агенција на САД за управување со кризи (FEмA) * [http://volcano.oregonstate.edu/ Светот на вулканите] * [http://www.worsleyschool.net/science/files/volcano/page.html Вулкани] (Worsley School) {{Нормативна контрола}}{{Вулкани}}{{Вулкани на Декадата}}{{Вулкански избув}} [[Категорија:Вулкани| ]] [[Категорија:Вулканологија]] [[Категорија:Географија]] [[Категорија:Тектоника на плочите]] [[Категорија:Вулкански земјишни облици]] dox85qsze5ym6uy67oycxnv6621ft46 Мароко 0 5309 5608466 5553674 2026-08-12T11:55:33Z Buli 2648 5608466 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава |native_name = {{ubl|{{native name|ar|المملكة المغربية|italic=no}}|{{resize|80%|{{transliteration|ar|al-Mamlakah al-Maghribiyah}}}}|{{native name|ber|ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ|italic=no|paren=omit}} ([[Стандарден марокански амазигски јазик|амазигски]])|{{resize|80%|{{transliteration|zgh|Tageldit n Lmeɣrib}}}}}} |conventional_long_name = Кралство Мароко |common_name = Мароко |image_flag = Flag of Morocco.svg |image_coat = Coat of arms of Morocco.svg |image_map = Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg |map_caption = Вклучена е и [[Западна Сахара]] на мапата. |national_motto = الله ، الوطن ، الملك <br />"Allāh, al Waţan, al Malik"{{spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"Господ, Нацијата, Кралот"</small></span> |national_anthem = "[[Hymne Chérifien]]"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:National Anthem of Morocco.ogg]]}}</div> |official_languages = [[арапски јазик|арапски]],<ref>{{Citation | title = Moroccan Constitution | year = 1996 | url = http://www.pogar.org/publications/other/constitutions/mrc-constitution-96-e.pdf | publication-date = 1996-09-13 | accessdate = 2008-12-23 | archive-date = 2009-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090205195941/http://www.pogar.org/publications/other/constitutions/mrc-constitution-96-e.pdf | url-status = dead }} "''An Islamic and fully sovereign state whose official language is Arabic, the Kingdom of Morocco constitutes a part of the Great Arab Maghreb.''"</ref> . |ethnic_groups = 80% [[Арапи]], 20% [[Бербери]], 0.8% [[Сахрави]], 0.3% други<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://looklex.com/e.o/morocco.peoples.htm |title=Moroccan people |accessdate=2009-05-21 |archive-date=2009-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303201354/http://looklex.com/e.o/morocco.peoples.htm |url-status=dead }}</ref> |demonym = Мароканец |capital = [[Рабат]] |latd=34 |latm=02 |latNS=N |longd=6 |longm=51 |longEW=W |largest_city = [[Казабланка]] |government_type = [[Уставна монархија]] |leader_title1 = [[Крал на Мароко|Крал]] |leader_name1 = [[Мохамед VI од Мароко|Мохамед VI]] |leader_title2 = [[Премиер на Мароко|Премиер]] |leader_name2 = [[Абас Ел Фаси]] |sovereignty_type = Обединување |sovereignty_note = 1554 |established_event1 = Обединета од [[Сади (династија)|Саади династијата]] |established_date1 = 1554 |established_event2 = [[Алауит (династија)|Алауитска династија]] (денес) |established_date2 = 1666 |established_event3 = [[Независност]] од Франција |established_date3 = 2 март 1956 |established_event4 = [[Независност]] од Шпанија |established_date4 = 7 април 1956 |area_rank = 57-ма |area_magnitude = |area_km2 = 446550 |area_sq_mi = 172,414 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 250km² |population_estimate = 31,352,000<ref>[http://www.hcp.ma/ Haut-Commissariat au Plan] - Population Clock</ref> |population_estimate_year = 2008-01 |population_estimate_rank = 37-ма |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 70 |population_density_sq_mi = 181 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 122-ра |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $136.728 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=686&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=3 |title=Morocco|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $4,349<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal = $86.394 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = $2,748<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.617 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |year=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 129та |PNB_rank = 60-та |PIB_rank = 60-та |currency = [[Марокански дирхам]] |currency_code = MAD |time_zone = [[Западноевропско време|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Западноевропско летно време|WEST]] |utc_offset_DST = +1 |drives_on = десно |cctld = [[.ma]] |calling_code = 212 |footnotes = Сите податоци се без Западна Сахара. |footnote1 = }} '''Кралството Мароко''' е држава во [[Северозападна Африка]]. Се граничи со [[Алжир]] на исток, со [[Мавританија]] на југ и со [[Шпанија]] на север. На запад излегува на [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]]. [[Главен град]] е [[Рабат]]. Мароко е единствената африканска држава која не е членка на [[Африканска Унија|Африканската Унија]]. Но, Мароко членува во [[Арапска Лига|Арапската Лига]], во [[Арапски магрепски сојуз|Арапскиот магрепски сојуз]], во [[Франкофонија]]та, [[Организација на исламската конференција|Организацијата на исламската конференција]], [[Група 77|Групата 77]] и е [[главен не-НАТО сојузник на САД]]. Мароко тврди дека [[Западна Сахара]] е негова територија и моментално ја има реалната власт на главнината од оваа територија. [[Полисарио]] не ја признава мароканската власт над Западна Сахара. == Потекло на поимот == == Историја == {{Главна|Историја на Мароко}} === Праисторија и антички период === [[Податотека:Ptolemy of Mauretania Louvre Ma1887.jpg|thumb|upright|left|[[Птоломеј од Мавретанија]] бил последниот [[Бербери|берберски]] владетел на [[Мавретанија]] пред нејзиното освојување од страна на [[Римска империја|Римјаните]].]] Пред околу 8.000 години, на просторот на денешен Мароко опстојувала т.н. [[Капсиска култура]]. Тогаш [[Магреб]] не бил толку сув како што е денеска, климата била поблага и дополнително помагала за развој на човечката култура.<ref>D. Rubella, ''Environmentalism and Pi Paleolithic economies in the Maghreb (ca. 20,000 to 5000 B.P.)'', in, J.D. Clark & S.A. Brandt (eds.), ''From Hunters to Farmers: The of Food Production in Africa'', Berkeley: University of California Press, pp. 41-56</ref> Во текот на [[12 век п.н.е.]] во Мароко живееле [[Феникија|Феникијците]], кои создавале голем број на пристаништа кои главно биле наменети за снабдување на феникиските градови со [[сол]] и [[руда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=17926 |title=C. Michael Hogan, ''Mogador: Promontory Fort'', The Megalithic Portal, ed. Andy Burnham |publisher=Megalithic.co.uk |date= |accessdate=2010-01-31}}</ref> Во тоа време, берберите веќе живееле во поголемиот дел од [[Северна Африка]]. [[Картагина]] воспоставила добри трговски односи и соработка со Фенекија. До [[2 век п.н.е.]] на територијата на Северна Африка, а со тоа и во Мароко, постоеле неколку берберски царства кои биле зазимани од страна на Картагина и [[Римско Царство|Римското Царство]]. Во [[40]] година, Римјаните успеале да ја анексираат денешната територија на Мароко, формирајќи ја провинцијата [[Тингитанска Мавританија]]. Во следните години започнало да се шири [[христијанство]]то по овие земји. Во текот на [[5 век]], Римксата империја ја изгубила провинцијата, и таа била под чести напади од страна на [[Визиготи]]те, [[Византија|Византијци]], [[Вандали]] и др. === Рана исламска ера === Кон крајот на [[7 век]], од истокот престигнале арапските освојувачи и го донеле [[ислам]]от. === Берберски династии === Во [[11 век]] подрачјето станало дел од територијата на [[Алмохадска династија|Алмохадската династија]]. === Шерифиски династии === Во текот на [[16 век]], Мароканците успеале да се одбранат од обидот на европските и османлиските освојувачи и колонизатори, кои претходно веќе го имале освоено [[Алжир]], и на тој начин создале свој сопствен идентитет. Во [[1666]] година локалниот владетел Ар-Рашид го зазел Фес, а подоцна и поголемиот дел од мароканската земја, по кое го дал почетокот на династија Алави, која владее до денес. Во 1830 година, [[Французи]]те го освоиле соседниот Алжир, но Мароко останал независен до почетокот на [[XX век]] кога [[Велика Британија]] им го препуштила Мароко на француските освојувачи. На француското освојување на Мароко најмногу се противела [[Германија]], па дипломатските кризи помеѓу двете земји за малку ќе прераснеле во војна. === Француски и шпански протекторати === Во [[1912]] година Мароко станал француски протекторат под формална управа на султанот. Северниот дел од земјата бил под управа на [[Шпанија]], а градот [[Тангер]] станал т.н. меѓународен град. Градот [[Казабланка]] станал најголемиот град во земјата, индустриски и економски развиен, а [[Рабат]] станал престолнина. === Независност === По крајот на [[Втората светска војна]], обидите за независност на Мароко продолжиле, но [[Франција]] секогаш ги преземала сите мерки за да ги скроти. Сепак, во втората половина на 1950-тите Франција морала да попушти и Мароко во [[1956]] година станал независна [[монархија]], а следната година султанот Мохамед бил прогласен за крал.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spiritus-temporis.com/1956/ |title=архивски примерок |accessdate=2010-03-17 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627123732/http://www.spiritus-temporis.com/1956/ |url-status=dead }}</ref> Во периодот од [[1961]]-[[1999]] година, во Мароко владеел [[Хасан II од Мароко]]. Земјата, за разлика од многу други арапски земји, останала на страната на капиталистите во времето на [[Студена војна|Студената војна]]. Во [[1976]] година, Хасан заедно со [[Мавританија]] ја зазел соседна [[Западна Сахара]], поранешната шпанска колонија. Во 1990-тите започнува процесот на демократизација на земјата, при што во [[1997]] година е воспоставен дводомен парламент. Во [[2004]] година Мароко стекнува статус на [[главен не-НАТО сојузник на САД]]. == Географија и клима == [[Податотека:village atlas.jpeg|мини|Планината [[Висок Атлас]] во централниот дел на Мароко]] == Политички систем == == Административна поделба == Мароко се дели на 16 [[регион]]и прогласени во 2012 г. со законот за децентрализација (регионализација)<ref>[http://www.regionalisationavancee.ma/PagesmFr.aspx?id=54 Владин портал за регионализацијата на Мароко] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171211213637/http://www.regionalisationavancee.ma/PagesmFr.aspx?id=54 |date=2017-12-11 }} {{fr}}</ref> и претставуваат највисока [[административна единица]] во земјата. Регионите потоа се делат на вкупно 61 префектури и покраини. На чело на секој регион стои [[валија]] (управник), што го предлага [[крал на Мароко|кралот]]. Валијата воедно е управник и на покраината/префектурата во којашто живее. [[Податотека:Региони во Мароко со Западна Сахара.svg|мини|десно|300п|Карта на регионите во Мароко]] {| class="wikitable sortable" |- ! Бр. !! Регион !! Админ. центар |- |1 || [[Гарб-Шрарда-Бени Хсен]] || [[Кенитра]] |- |2 || ''[[Гелмим-Ес-Семара]]'' || ''[[Гелмим]]'' |- |3 || [[Голема Казабланка]] || [[Казабланка]] |- |4 || [[Дукала-Абда]] || [[Сафи (град)|Сафи]] |- |5 || [[Источен Регион (Мароко)|Источен]] || [[Уџда]] |- |6 || ''[[Лајун-Буждур-Сакија ел-Хамра]]'' || ''[[ел-Ајун|Лаајун]]'' |- |7 || [[Маракеш-Тенсфит-Ел-Хауз]] || [[Маракеш]] |- |8 || [[Мекнес-Тафилалет]] || [[Мекнес]] |- |9 || [[Рабат-Сале-Замур-Заер]] || [[Рабат]] |- |10 || [[Сус-Маса-Драа]] || [[Агадир]] |- |11 || [[Тадла-Азилал]] || [[Бени Мелал]] |- |12 || [[Таза-Ел-Хосејма-Таунат]] || [[Ел-Хосејма]] |- |13 || [[Тангер-Тетуан]] || [[Тангир]] |- |14 || ''[[Уед Ед-Дахаб-Лагуира]]'' || ''[[Дахла (Мароко)|Дахла]]'' |- |15 || [[Фес Булман]] ||[[Фес (град)|Фес]] |- |16 || [[Шавиja-Уардига]] || [[Сетат]] |} Регионите Гелимим-Ес-Семара (3) и Лајун-Буждур-Сакија ел-Хамра (2) делумно навлегуваат на територијата на [[Западна Сахара]]. Уед Ед-Дахаб-Лагуира (1) е наполно во нејзините граници. [[Суверенитет]]от врз Западна Сахара е предмет на спор Мароко и фронтот [[Полисарио]], кој ја смета територијата за независна [[Сахарска Арапска Демократска Република]] (САДР). Најголемиот дел од регионот е под управа на Мароко како негови јужни покраини. Фронтот Полисарио, кој има седиште во [[Тиндуф]] во југозападен [[Алжир]], владее само со подрачјата источно од Мароканскиот Ѕид. == Стопанство == == Население, јазик и религија == {{Главна|Демографија на Мароко|Религија во Мароко}} {{Bar box |float=right |titlebar=#ddd |title = Религија во Мароко<ref>http://www.religionfacts.com/religion_statistics/religion_statistics_by_country.htm</ref> |left1 = '''Религија''' |right1 = '''Процент''' |bars = {{Столбен постоток|[[Ислам]]|green|98.7}} {{Столбен постоток|[[Христијанство]]|red|1.1}} {{Столбен постоток|[[Јудаизам]]|black|0.2}} }} Религијата во Мароко има значајна улога во секојдневниот животот на земјата. Најголема религија е [[ислам]]от со 98.7%, додека втора по големина е [[христијанство]]то со 1.1% и [[Јудаизам|јудаизмот]]. Денеска, само мал дел од еврејското население живее во земјата бидејќи поголемиот дел од нив се преселиле во [[Израел]]. Исламот во Мароко претставува државна религија. Според ''[[The World Factbook]]'', 99% од Мароканците се муслимани<ref name="cia.gov">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html |title=архивски примерок |accessdate=2017-06-22 |archive-date=2018-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218111131/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html |url-status=dead }}</ref>. Исламот пристигнал до Мароко во [[680]] година преку арапската династија [[Омејади]] од [[Дамаск]]. Првата исламска династија која владеела во Мароко биле [[Идрисиди]]те, кои биле од школата на зејдизмот. Членот 6 од мароканскиот устав вели дека исламот е официјална религија на државата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.al-bab.com/maroc/gov/con96.htm |title=архивски примерок |accessdate=2017-06-22 |archive-date=2015-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607182946/http://www.al-bab.com/maroc/gov/con96.htm |url-status=dead }}</ref>. Кралот на Мароко тврди дека е потомок на исламскиот пророк [[Мухамед]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://middleeast.about.com/od/morocco/p/mohammed-VI-profile.htm |title=архивски примерок |accessdate=2017-06-22 |archive-date=2015-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150907051832/http://middleeast.about.com/od/morocco/p/mohammed-VI-profile.htm |url-status=dead }}</ref>. Освен мнозинските сунитски муслимани, во земјата има приврзаници и на шиитскиот ислам. Односите помеѓу сунитите и шиитите се затегнати во последниве години. [[Партија за правда и развој (Мароко)|Партијата за правда и развој]] е исламистичка партија<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6982843.stm</ref>. Христијанството во земјата било донесено во времето на [[Римското Царство]]. Многу од претхристијанските религии биле сведени минимум за разлика од христијанството кое започнало да се шири. Меѓутоа, по доаѓањето на исламот, христијанството престанало да има значително население во земјата. Поради шпанската и француската колонизација од почетокот на [[19 век]], римокатолицизмот се зголемил во Мароко, иако главно биле европски колонисти. == Култура == == Музика == == Спорт == == Поврзано == == Надворешни врски == == Наводи == {{reflist}} {{Африка-никулец}} {{Африка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Мароко| ]] gduujilglg92uv93vk45gvm0f2u7zl5 Бугарска егзархија 0 6199 5608340 5608106 2026-08-11T23:40:47Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна */ 5608340 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]''“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Историски предуслови == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> == Црковната борба == === Почеток на организираната борба === Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> [[Податотека:Neofit Bozveli portrait.jpg|мини|220п|[[Неофит Бозвели]] (околу 1785–1848), предложен за трновски митрополит во 1839 година.|лево]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> === Борбата од Цариград (1844–1853) === [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година.[[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]]Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === По Кримската војна и Хатихумајунот (1856–1860) === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. === Едностраното прогласување на независност (1860) и последиците === Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> === Развојот во 1860-тите и патот кон конечниот расплет === Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|„''Спомен на ослободувањето на Бугарската црква од Цариградската патријаршија''“, литографија на [[Николај Павлович]], 1872 г.]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|right|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во [[Јужна Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Рилец|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] s37wqvv9606ejzhws5j0x100kjh3enz 5608341 5608340 2026-08-11T23:43:26Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна */ 5608341 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]''“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Историски предуслови == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> == Црковната борба == === Почеток на организираната борба === Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> [[Податотека:Neofit Bozveli portrait.jpg|мини|220п|[[Неофит Бозвели]] (околу 1785–1848), предложен за трновски митрополит во 1839 година.|лево]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> === Борбата од Цариград (1844–1853) === [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година.[[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]]Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === По Кримската војна и Хатихумајунот (1856–1860) === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. === Едностраното прогласување на независност (1860) и последиците === Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> === Развојот во 1860-тите и патот кон конечниот расплет === Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|„''Спомен на ослободувањето на Бугарската црква од Цариградската патријаршија''“, литографија на [[Николај Павлович]], 1872 г.]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)|лево]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. [[Податотека:Istanbul Bulgarian Seminary.jpg|лево|мини|[[Цариградска бугарска духовна семинарија|Цариградската бугарска духовна семинарија]] (отворена 1891) во Фенер, Цариград.]] Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во [[Јужна Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Рилец|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] cmit5vmfz5l9rtw0nbmuhaz1bajfd1j 5608397 5608341 2026-08-12T09:17:47Z Buli 2648 /* Црковната борба */ 5608397 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]''“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Историски предуслови == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> == Црковната борба == {{Поврзано|Бугарска преродба}} === Почеток на организираната борба === Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> [[Податотека:Neofit Bozveli portrait.jpg|мини|220п|[[Неофит Бозвели]] (околу 1785–1848), предложен за трновски митрополит во 1839 година.|лево]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> === Борбата од Цариград (1844–1853) === [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година.[[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]]Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === По Кримската војна и Хатихумајунот (1856–1860) === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. === Едностраното прогласување на независност (1860) и последиците === Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> === Развојот во 1860-тите и патот кон конечниот расплет === Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|„''Спомен на ослободувањето на Бугарската црква од Цариградската патријаршија''“, литографија на [[Николај Павлович]], 1872 г.]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)|лево]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. [[Податотека:Istanbul Bulgarian Seminary.jpg|лево|мини|[[Цариградска бугарска духовна семинарија|Цариградската бугарска духовна семинарија]] (отворена 1891) во Фенер, Цариград.]] Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во [[Јужна Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Рилец|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] nrq40h7o4qhmru7wszdd11gnz937kbx 5608405 5608397 2026-08-12T09:30:57Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна */ 5608405 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]''“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Историски предуслови == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> == Црковната борба == {{Поврзано|Бугарска преродба}} === Почеток на организираната борба === Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> [[Податотека:Neofit Bozveli portrait.jpg|мини|220п|[[Неофит Бозвели]] (околу 1785–1848), предложен за трновски митрополит во 1839 година.|лево]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> === Борбата од Цариград (1844–1853) === [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година.[[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]]Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === По Кримската војна и Хатихумајунот (1856–1860) === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. === Едностраното прогласување на независност (1860) и последиците === Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> === Развојот во 1860-тите и патот кон конечниот расплет === Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|„''Спомен на ослободувањето на Бугарската црква од Цариградската патријаршија''“, литографија на [[Николај Павлович]], 1872 г.]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]]На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)|лево]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. [[Податотека:Istanbul Bulgarian Seminary.jpg|лево|мини|[[Цариградска бугарска духовна семинарија|Цариградската бугарска духовна семинарија]] (отворена 1891) во Фенер, Цариград.]] Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во [[Јужна Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Рилец|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] ct21jtao1p2amnpuyjelwsgr5i364ak 5608408 5608405 2026-08-12T09:34:25Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна */ 5608408 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]''“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Историски предуслови == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> == Црковната борба == {{Поврзано|Бугарска преродба}} === Почеток на организираната борба === Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> [[Податотека:Neofit Bozveli portrait.jpg|мини|220п|[[Неофит Бозвели]] (околу 1785–1848), предложен за трновски митрополит во 1839 година.|лево]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> === Борбата од Цариград (1844–1853) === [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година.[[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]]Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === По Кримската војна и Хатихумајунот (1856–1860) === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. === Едностраното прогласување на независност (1860) и последиците === Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> === Развојот во 1860-тите и патот кон конечниот расплет === Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|„''Спомен на ослободувањето на Бугарската црква од Цариградската патријаршија''“, литографија на [[Николај Павлович]], 1872 г.]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]]На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдул Азис|Абдул Азис I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)|лево]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. [[Податотека:Istanbul Bulgarian Seminary.jpg|лево|мини|[[Цариградска бугарска духовна семинарија|Цариградската бугарска духовна семинарија]] (отворена 1891) во Фенер, Цариград.]] Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во [[Јужна Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Рилец|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] ba1zw20vrkgql5qx6lc41t9vs5l1dny 5608410 5608408 2026-08-12T09:37:23Z Buli 2648 /* Просветно дело на егзархијата до Балканските војни */ 5608410 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „''[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]''“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Историски предуслови == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> == Црковната борба == {{Поврзано|Бугарска преродба}} === Почеток на организираната борба === Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> [[Податотека:Neofit Bozveli portrait.jpg|мини|220п|[[Неофит Бозвели]] (околу 1785–1848), предложен за трновски митрополит во 1839 година.|лево]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> === Борбата од Цариград (1844–1853) === [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година.[[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]]Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === По Кримската војна и Хатихумајунот (1856–1860) === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. === Едностраното прогласување на независност (1860) и последиците === Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> === Развојот во 1860-тите и патот кон конечниот расплет === Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|„''Спомен на ослободувањето на Бугарската црква од Цариградската патријаршија''“, литографија на [[Николај Павлович]], 1872 г.]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]]На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдул Азис|Абдул Азис I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)|лево]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. [[Податотека:Istanbul Bulgarian Seminary.jpg|лево|мини|[[Цариградска бугарска духовна семинарија|Цариградската бугарска духовна семинарија]] (отворена 1891) во Фенер, Цариград.]] Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. [[Податотека:Rival_Popes_Rule_in_Constantinople_and_both_play_politics_with_Sultan_-_The_Tacoma_Times.jpg|лево|мини|„Ривалски поглавари владеат во Константинопол и обајцата играат политика со Султанот“. ''The Tacoma Times'', 9 февруари 1904.]] Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC" /> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во [[Јужна Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Рилец|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј Зафиров|Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] br0q4sjjunbjketyv2j20togu43t9bg Блатец 0 6634 5608263 5473163 2026-08-11T18:33:47Z Bjankuloski06 332 /* Културни и природни знаменитости */ 5608263 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | слика= Блатец.jpg | опис= Поглед на селото Блатец | име=Блатец | општина=[[Општина Виница|Виница]] | регион=[[Источен Регион]] | население=896 | поштенски број=2314 | повикувачки број=+38933 | надморска височина=710 | географска широчина=42° 50' 16" сев. ш. | географска должина=22° 34' 33" ист. д. | lat_dir=С | lat_deg=41 | lat_min=50 | lat_sec=16 | lon_dir=И | lon_deg=22 | lon_min=34 | lon_sec=13 | мрежно место=www.facebook.com/groups/66093838013 | селска слава= [[28 август]] | карта = Блатец во Општина Виница.svg }} '''Блатец''' — [[село]] во [[Општина Виница]], оддалечено 10 километри од градот [[Виница]]. Ова е најголемото село во општината. До [[2004]] година, селото претставувало административно седиште на поранешната [[Општина Блатец|истоимена општина]]. == Географија и местоположба == [[File:Блатец (Виничко).jpg|thumb|250px|left|Поглед кон Блатец]] Блатец се наоѓа во југоисточниот дел на [[Кочанска Котлина|Кочанската Котлина]]. Лежи во северното подножје на планината [[Плачковица]], на работ меѓу планинската падина и благо наведнатата езерска површина од некогашното Виничко-Кочанско езеро на надморска височина од 710 метри. Расположено е од двете страни на реката [[Блатешница]]. Бидејќи езерската површина на која лежи Блатец е благо наведната, оддалеку куќите изгледаат една над друга.<ref>[http://www.facebook.com/groups/66093838013/members/ Блатец на ФБ]</ref> == Историја == == Стопанство == Селото има мошне голем атар, којшто зафаќа простор од 77,5 км<sup>2</sup>. На него доминираат шумите на површина од 4.625,2 ха, обработливото земјиште зафаќа површина од 1.297,6 ха, а на пасиштата отпаѓаат 546,8 ха. Во однос на земјоделството, населбата има мешовита функција.<ref>{{Наведена книга|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|pages=30}}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|2911 |1953|3241 |1961|1969 |1971|1813 |1981|1728 |1991|1659 |1994|1533 |2002|1594 |2021|896 }} Според податоците на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, селото имало 4.040 жители, од кои 3.000 [[Турци]], 960 [[Македонци]] и 80 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_32.htm К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 226]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Блатец имало 1.120 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 132-133.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.550 [[Турци]] и 850 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1953 година, 63% од вкупното население го сочинувале [[Турци]], кои во средината на 50-тите години најголем дел се иселиле во [[Турција]]. Според пописот од 2002 година живеат во 498 семејства со 1.594 жители, сите Македонци христијани.<ref>[http://212.110.72.46:8080/mlsg Млс.гов.мк] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080915015002/http://212.110.72.46:8080/mlsg/ |date=2008-09-15 }}/</ref><ref>[http://www.facebook.com/groups/66093838013/photos/ Блатец на ФБ]</ref> Голем дел од населението на Блатец сезонски работи и живее во [[Италија]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://blatcani.myblog.it/ |title=Блатец.ит |accessdate=2012-05-13 |archive-date=2009-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525133345/http://blatcani.myblog.it/ |url-status=dead }}</ref><ref>Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 226</ref> Во последните 50 години населението на селото Блатец се преполовило. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 896 жители, од кои 847 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 4 останати и 42 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|4.040|1.120|2.911|3.241|1.969|1.813|1.728|1.659|1.533|1.594|896}} === Родови === [[Податотека:Crkva blatec.JPG|мини|десно|250п|Црквата „Св. Илија“ во Блатец]] Блатец денес, во целост е населено со родови на [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед, од кои дел се старинци кои живеат уште од времето на отоманското владеење, а дел се подоцна доселени по [[1955]] година<ref name="Трифуноски">{{наведена книга|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|title=Кочанска котлина - сеоска насеља и становништво|year=1970|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=111-112}}</ref>. Стари македонски родови во Блатец се: ''Стаменовци'', ''Мишовци'', ''Вачковци'', ''Смилјановци'', ''Кацарци'', ''Дунѓерци'', ''Калајџивци'', ''Самарџивци'' и ''Грнчарци'' при што сите слават Воведение на пресвета Богородица; ''Најчовци'', ''Синадинци'', ''Чорбаџици'' и ''Петковци'' слават [[Свети Атанасиј]]; ''Јанкуловци'', ''Мутавџици'', ''Маљаци'', ''Стојмирци'' и ''Босаци'' слават [[Свети Никола]]; ''Куткуданци'', ''Кљукарци'' и ''Муарудци'' слават Св. Архангел; ''Димовци'' слават [[Митровден]]<ref name="Трифуноски" />. За сите овие македонски родови постои предание дека се доселени претежно во првата половина на XIX век, од различни селишта во непосредната околина на денешното село, имено родот Мутавџици се доселиле од месноста Вигни на [[Плачковица]], останите од месностите Селиште, Спас, Садово, Мојмија, св. Недела, Црквиште каде по предание порано имало по неколку „''каурски куќи''“<ref name="Трифуноски" />, што упатува дека најверојатно овие родови се староседелци, а со надоаѓањето на турските родови во минатото се повлекле како сточари во поближните планински месности. Подоцна, во периодот од [[1955]] до [[1959]] година, на куќите и имотите на иселените турски родови во Блатец се доселени и македонски родови од пет села во Кочанската Котлина: [[Лаки]], [[Пекљани]], [[Трсино]], [[Драгобраште]] и [[Калиманци]] (околу 100 куќи), а има и од [[Беровско]], [[Делчевско]] и [[Кривопаланечко]] (околу 40 куќи)<ref name="Трифуноски" />. == Самоуправа и политика == Во [[1996]] г. Блатец бил административен центар на[[Општина Блатец|истоимената општина]], составна од селата Блатец и [[Липец]], која се оддвојила од Општината Виница. Во [[2002]] г. според новите административни поделби општината Блатец повторно станува дел од Општина Виница.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaXI.pdf Државен завод за статистика]</ref> === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 330 и 331 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во месна заедница и основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.241 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|97}}</ref> * [[Грамади (Блатец)|Грамади]] — [[населба]] со [[некропола]] од [[Римско време|римското време]]; * [[Ирин Дол (Блатец)|Ирин Дол]] — [[могила]] од [[римско време|римското време]]; * [[Калајџиево (Блатец)|Калајџиево]] — [[населба]] и [[могила]] од [[Римско време|римското време]]; * [[Кале (Блатец)|Калe]] — [[градиште]] од [[Римско време|римското време]]; * [[Мојмија (Блатец)|Мојмија]] — [[тумул]] од [[Железно време|железното време]] и доцноантичка [[населба]]; * [[Рачи Брдо (Блатец)|Рачи Брдо]] — [[могила]] од [[Римско време|римското време]]; * [[Света Недела (Блатец)|Света Недела]] — [[могила]] од [[Римско време|римското време]]; * [[Селиште (Блатец)|Селиште]] — [[населба]] од [[Римско време|римското време]]; * [[Црквиште (Блатец)|Црквиште]] — [[населба]] од [[Доцноримско време|доцноримското време]]; и * [[Чуката (Блатец)|Чуката]] — [[могила]] од [[Римско време|римското време]]. ;Цркви *[[Црква „Св. Илија - Блатец“|Црква „Св. Илија]] — главната селска црква; *[[Црква „Св. Кирил и Методиј - Блатец“|Црква „Св. Кирил и Методиј]] — црква во изградба; == Редовни настани == * [[28 август]] — [[Голема Богородица]], ден на ослободување на Блатец. == Личности == * [[Даниел Јовановски]] — Гинисов рекордер во јадење отровни пајаци. * [[Блаже Анакиевски]] — копаничар * Герасим — војвода на ВМРО<ref>Михайлов, Иван. Спомени II. Освободителна борба 1919 - 1924, Льовен, 1965, стр. 713, 718.</ref> * [[Мице Блатцалијата]] (? - ?) — македонски револуционер * [[Лела Дакиќ]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Митко Илиевски]] (р. 1924) — македонски филозоф * [[Радојка Дончева]] (р. 1950) — македонска градежна инженерка и универзитетска професорка == Култура и спорт == Во Блатец постои основно училиште Кочо Рацин. Верскиот објект е [[Црква „Св. Пророк Илија“ - Блатец|црква посветена на св. Пророк Илија]]. == Иселеништво == Блатец во последните години силно се празни, поради лоша економска состојба, над 700 млади луѓе се иселени од Блатец во [[Италија]]нското гратче [[Канели]]. Од 400 ученици во [[1995]] година, во [[2000]] останале само 130.<ref>[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=DBD9DD631B186D46B33A6E560EAAF289|Утрински дневник]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ова село во минатото било населено со мнозински турско население. Но тие до 1959 година се иселиле во Турција. Во 1926 година во [[Турција]] се иселиле околу 40 семејства, додека од 1955 до 1959 година се иселиле 380 семејства. Потомците на иселените Турци од ова село се наоѓаат во [[Истанбул]], [[Измир]] и [[Бурса]].<ref name="Трифуноски" /> == Поврзано == * [[Општина Блатец]] * [[Блатец (Сливенска област)]] * [[Блатец (Ќустендилска област)]] * [[Блатец (Чешка)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.facebook.com/groups/66093838013/ Блатец на Фејсбук] == Галерија == <center><gallery> Податотека:Cela Crkva blatec.JPG |Црква Св. Илија-Блатец Податотека:Coat of arms of Blatec Municipality.png|Грб на поранешната [[Општина Блатец]] </gallery></center> {{Општина Виница}} [[Категорија:Блатец| ]] [[Категорија:Села во Општина Виница]] [[Категорија:Винички села]] [[Категорија:Села во Македонија]] p3tq4dj8ad2852jkfhqlwil9m3f0kyo Свети Климент Охридски 0 7907 5608257 5496726 2026-08-11T18:13:47Z ~2026-44033-26 135839 /* */ македоноја 5608257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за светец |honorific-prefix = [[Светец|Свети]] |name=Климент Охридски<br /> |birth_date=ок. 830–840 |death_date={{Death date|916|7|27|df=y}} |feast_day=[[27 јули]]<ref>https://web.archive.org/web/20170501225420/http://westserbdio.org/en/prologue/582-july-27</ref> и [[25 ноември]] |venerated_in=[[Православна црква]], [[Источни католички цркви]]<br />[[Латинско христијанство]] |image=Climent of Ohrid.jpg |imagesize= |caption=Икона на Свети Климент Охридски |birth_place= [[Римска Империја]]<ref>[https://books.google.com/books?id=2eTamGqyQhQC&pg=PA11 ''Russian Church Singing''], vol. II, Johann von Gardner, Vladimir Morosan, St Vladimir's Seminary Press, 1980, {{ISBN|0881410462}}, p. 11.</ref><ref>Alban Butler, Paul Burns and David Hugh Farmer, Butler's Lives of the Saints, Volume 7, A&C Black, 1995, ISBN 0860122565, p. 220.</ref> |death_place=[[Охрид]], [[Прво Бугарско Царство]]<ref>Karl Cordell, Stefan Wolff, ''Ethnic Conflict: Causes, Consequences, and Responses'', (Polity Press, 2009), 64.</ref><br />(денес [[Македонија]]) |titles=Ученик на [[Св. Кирил и Методиј]] |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |attributes=[[глаголица]], [[кирилица]] |patronage= [[Охрид]] и [[Македонија]]<ref name="saints">{{Cite web |url=http://saints.sqpn.com/saintc3h.htm |title=Patron Saints Index: Saint Clement of Ohrid |publisher=saints.sqpn.com |accessdate=2008-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620003930/http://saints.sqpn.com/saintc3h.htm |archive-date=2008-06-20 |url-status=dead }}</ref> |major_shrine=[[Плаошник]] |suppressed_date= |issues= |prayer= |prayer_attrib= }} '''Свети Климент Охридски Македонски''' ({{langx|cu|Климєнтъ Охрїдьскꙑи}}, {{langx|la|Clemens Achridensis}}, {{langx|el|Κλήμης της Αχρίδας}}; о. [[840]] — {{починал на|27|јули|916}} година во {{починал во|Охрид}}) — еден од првите средновековни словенски светци, научник, писател и просветител на [[Словените]].<ref>[https://books.google.com/books?id=ppbuavUZKEwC&pg=PA19 ''Who are the Macedonians?''] Hugh Poulton, C. Hurst & Co. Publishers, 2000, {{ISBN|1850655340}}, p. 19.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=oQ8BFk9K0ToC&pg=PA138 ''Biographical Dictionary of Christian Missions''], Gerald H. Anderson, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1999, {{ISBN|0802846807}}, p. 138.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Ylz4fe7757cC ''A Concise History of Bulgaria''], R. J. Crampton, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521616379}}, p. 15.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ILiOI0UgxHoC&pg=PA78 ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900-1204''], Paul Stephenson, Cambridge University Press, 2000, {{ISBN|0521770173}}, pp. 78-79.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=dDi24Fac-rwC&pg=PA91 ''The A to Z of the Orthodox Church''], Michael Prokurat, Alexander Golitzin, Michael D. Peterson, Rowman & Littlefield, 2010, {{ISBN|0810876027}}, p. 91.</ref> Бил еден од најистакнатите ученици на [[Св. Кирил и Методиј|Кирил и Методиј]], кои заедно се поврзуваат со создавање на [[Глаголско писмо|глаголското]] и [[Кирилично писмо|кириличното писмо]], особено нивното распространување помеѓу [[Христијанизација|христијанизираните]] [[Словени]]. Тој бил основач на [[Охридската книжевна школа]] или попозната како „Прв словенски универзитет“, од кој излегле 3500 подготвени ученици, и од страна на некои словенски народи се смета за покровител на [[образование]]то и [[јазик]]от. Тој се смета за прв ''Епископ Словенски'' со титула ''Епископ Велички''.<ref>{{наведена книга | last =Ramet | first =Pedro | title =Religion and Nationalism in Soviet and East European Politics | year =1989 | url =https://archive.org/details/religionnational01rame | isbn =0-8223-0891-6 | page =[https://archive.org/details/religionnational01rame/page/373 373] }}</ref><ref name="bakalov">{{наведена книга |title=History of Bulgaria electronic edition |last1=Bakalov|first1=Georgi |last2=Kumanov |first2=Milen |publisher=Trud, Sirma|location=Sofia |year=2003 |isbn=954528613X |chapter=KUTMICHEVITSA (Kutmichinitsa) }}</ref> Денес Свети Климент Охридски се почитува како заштитник на [[Македонија]], градот [[Охрид]] и [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква]].<ref>[http://mpc.org.mk/MPC/istorija.asp Официјално мрежно место на Македонска православна црква - Охридска архиепископија] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324104254/http://www.mpc.org.mk/MPC/istorija.asp |date=2010-03-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mymacedonia.net/religion/archbishopric.htm |title=''Macedonia Travel info'' |access-date=2010-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101101071331/http://mymacedonia.net/religion/archbishopric.htm |archive-date=2010-11-01 |url-status=dead }}</ref> Во [[Бугарија]] е сметан за еден од седумте апостоли на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] и еден од врвните светци на современата Бугарија.<ref>Michaeзl Prokurat et al., The A to Z of the Orthodox Church, Scarecrow Press, 2010, {{ISBN|1461664039}}, p. 91.</ref> Во чест на светецот, во [[Македонија]] и [[Бугарија]] многу училишта, улици и државни институции го носат неговото име. Најголемата црква во Скопје ([[Соборен храм - Скопје|Соборниот храм]]) го носи името на Свети Климент, исто така [[Бугарска научна база „Св. Климент Охридски“|Бугарската антарктичка база]], [[Универзитет Свети Климент Охридски Битола|универзитетот во Битола]], [[Софиски универзитет|Софискиот Универзитет]] и [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Националната и универзитетска библиотека на Македонија]] го носат неговото име. ==Извори== [[Податотека:Theophylact the Bulgarian.jpg|мини|[[Житие]]то на [[Теофилакт Охридски]] претставува главен извор за животот и делото на Свети Климент Охридски]] Главните извори за животот на Климент се два средновековни документи напишани на [[грчки јазик]].{{sfn|Obolensky|1988|p=12}}{{sfn|Милев|1966}} Пораниот и подеталниот од двата документи е едно [[житие]] на Климент напишано од [[Теофилакт Охридски|Теофилакт, архиепископ охридски]] (1084 — 1107). За Теофилактовото ''Пространо житие'' се смета дека е пишувано врз основа на содржината на исчезнатото ''[[Прво словенско житие]]'', составено од Климентовите следбеници и ученици веднаш по неговата смрт. Треба да се има предвид дека Теофилакт извршил адаптација на неговата содржина, согласно идеолошките и црковно-политичките интереси на [[Византија]]. Другиот пишан документ е житието на Климент од друг охридски [[архиепископ]], [[Димитар Хоматијан]] (1216 — 1234), познато како „[[Краткото житие на Климент Охридски]]“ или т.н. „''Охридска легенда''“.{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} Содржината на житието на Теофилакт подоцна, во [[XIII век]], му послужила на [[Димитар Хоматијан]] да напише ново Кратко житие за Св. Климент. Во него, исто така се забележува адаптација и преосмислување на одредени настани како и вметнување погрешни податоци. Текстовите на двата охридски [[епископ]]и биле направени на [[старословенски јазик]] и во средновековната писмена традиција се препишувале на двата јазици. Од останатите византиски извори треба да се споменат уште и химнографските творби за Свети Климент од периодот меѓу XI и XIV век напишани од [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]], [[Димитар Хоматијан|Хоматијан]], [[Константин Кавасила]] и Григориј. Словенски извор со помала историска вредност се смета „''Службата за Свети Климент Охридски''“, напишана во првата половина на [[X век]] од некој нивен ученик за време на деволскиот епископ Марко, кон крајот на [[IX век]] или во првата половина на [[X век]]. Тоа претставува првостепен извор за животот и дејноста на учениците на Кирил и Методиј. Станува збор за препис од [[XV век]] на поп Иван (Јован, Јоан) Милошев и брат му Никола од селото [[Пископија]], [[Дебарско]]. Овој препис се чува во ракописната збирка на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] на [[Света Гора]].<ref>[[Ѓорги Поп-Атанасов]], [[Илија Велев]] и [[Маја Јакимовска-Тошиќ]], „''Творци на македонската литература (IX-XVIII век)''“, стр. 255-256</ref> Во текот на [[Отоманска Македонија|отоманското владеење]] на овие простори, [[Османлии]]те не го спречиле ширењето на ракописите и преписите на делата посветени на учителите. Во [[XV век]] се распространиле преписи од „Житието на Свети Кирил“. Посебно во [[XVIII век]] се почувствувал наплив од словенски ракописни состави, благодарение на изданијата од Мосхополската печатница, прифатени од администрацијата во [[Манастир Свети Наум|манастирот „Свети Наум“]] во [[Охрид]].<ref>„''Длабоките врски на светителите Кирил и Методиј и ученикот Свети Климент Охридски''“, проф. д-р [[Вера Стојчевска - Антиќ]], [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]] - [[Скопје]]</ref> Во почетокот на [[XIX век]] се зголемил интересот за просветителите, особено кај [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]]. [[Партениј Зографски]] ја превел на [[галички дијалект]] опширната „''Биографија на Свети Климент''“. Освен житијата, за дејноста и особено за ширењето на култот на Климент Охридски сведочат и неговите ликовни претстави. Најстариот досега познат лик на Климент е сочуван на јужниот ѕид на [[Света Софија (Охрид)|црквата Св. Софија]] во [[Охрид]] датиран во времето на [[Лав I (охридски архиепископ)|архиепископот Лав]] (1037 — 1056), а пак една од најстарите икони со неговиот ликот е дрвената литиска [[икона]] од втората половина на [[13 век|XIII век]] што се чува во [[Галерија на икони (Охрид)|Галеријата на икони]] во [[Охрид]].<ref name="Гласник">[[Институт за национална историја]], Гласник, (По повод 1100 години од упокојувањето на Свети Климент Охридски), Скопје, 2016 година.</ref> ==Живот== ===Рани години=== [[Податотека:Balkans850.png|мини|Бугарското Царство пред инвазијата на Унгарците]] За неговите рани години на Климент, двете житија даваат малку информации.{{sfn|Obolensky|1988|p=9}} Познато е дека живеел во границите на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]],{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} период кога локалното словенско население сè уште давало отпор кон прифаќањето на [[Христијанството во Македонија|христијанството]].<ref name="Неточности ">„''Укажување на некои неточности во народното предание за делото на Свети Климент Охридски''“, доц.д-р Дејан Борисов, Православен богословски факултет „Свети Климент Охридски“, Скопје, 2016 година.</ref> Подетален податок за неговото потекло дал архиепископот Димитриј Хоматијан<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|699-700|Климент|I}}</ref>, кој запишал: „''Овој велик наш отец и светилник на Бугарија потекнува од европските Мизијци [...] тој уште од детство го засака богољубивиот живот [...] и од почетокот беше со Методиј [...] го возљуби монашкиот и девствен живот''“.<ref>[[Димитар Хоматијан|Димитриј Хоматијан]], „''Кратко житие на свети Климент епископ словенски напишано од архиепископот Охридски Димитриј Хоматијан''“, Свети Климент Охридски, хагиографија и химнографија, ed. Митрополит Дебарско-кичевски г. Тимотеј, trans. НЕДЕСКИ Виктор (Канео, Охрид 2016), 90</ref> Точното место на неговото раѓање не е познато, но доброто познавање на Климент на [[Грчки јазик|грчкиот јазик]], кое се согледува од квалитетот и обемот на неговите преводи, сугерира дека тој ги стекнал своите вештини на овој јазик на млада возраст, што веројатно се случило во [[Македонија]], која во тоа време била дел од [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]]. Можеби најверодостојна и најподдржана е тезата дека тој потекнувал [[Струмичко]]-[[Брегалничка епархија|брегалничката]] област<ref name="Зборник на трудови" /> каде управувал [[Свети Методиј]] пред да замине во [[Мала Азија]], или од [[Охрид]]. Се претпоставува дека се родил во периодот од [[830]] до [[840]] година. Но доколку се знае фактот дека уште од најмали години го знаел Методиј, може да се претпостави и дека Климент потекнува од истиот град од каде потекнуваат и светите браќа, односно од [[Солун]]. За неговата младост не се знае денес речиси ништо, не се знае неговото вистинско световно име, а монашкото име го добил по [[Климент Римски]], чиишто [[мошти]] во [[Херсон]] на [[Крим]] ги откриле солунските браќа Кирил и Методиј за време на т.н. [[Хазарска мисија]].<ref name="Зборник на трудови">[[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица]], Музејски летопис (Зборник на трудови по повод 65 години, Завод и музеј - Струмица), Струмица, 2017, стр. 59.</ref> Во Пространото Климентово житие пишува дека: „''тој го познавал неговиот (Методиевиот) живот како никој друг, бидејќи пошол по него од најмлади години и со свои очи ги видел сите дела на својот учител''“. Според истиот извор, Свети Климент починал во [[916]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} ===Ученик на Методиј=== [[Податотека:Фреска на Кирил и Методиј во Јован Бигорски.JPG|300px|right|thumb|Фреска на Светите браќа во манастирот [[Св. Јован Бигорски]], [[Дебар]]ско]] Климент се стекнал со солидно образование, и уште од млади години стекнал одлични познавања од грчкиот јазик. Најраните информации за животот на Климент дадени од житијата се дека „од неговиот живот го познавал најдобро од сите; со сопствени очи ги видел сите дела на својот учител; Св.Методиј на своја страна привлекол и други соработници ученици коишто потекнувале од Македонија, но и од други места.<ref>Се смета на [[Свети Наум]], [[Ангелариј Охридски]], [[Константин Презвитер]], за кој се претпоставува дека потекнува од [[Солун]]</ref> Со своите ученици и помошници Кирил и Методиј работеле во манастирите на планината Олимп во [[Мала Азија]].{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} Доколку се претпостави дека периодот на младоста се години помеѓу 16 и 18 години, може да се претпостави дека неговото запознавање со Методиј потекнува од околу [[856]]-[[858]] година, клучниот период во животот на Методиј.{{sfn|Obolensky|1988|p=13}} ===Глаголица=== Во следниот период, Кирил и Методиј заминале во манастир на планината Олимп во [[Мала Азија]], која планинска област се наоѓа на југот од [[Мраморното Море]] и која во [[IX век]] била главен манастирски центар. Овде Методиј се замонашил во манастирот којшто се нарекувал Полихрон, и бил придружуван од неговиот брат Константин и неговите ученици.<ref name="Зборник на трудови" /> Врз основа на животот на [[Кирил и Методиј]], може да се претпостави дека тие ја создадале [[глаголицата]] во текот на годините што ги поминале заедно во манастирот на Олимп. Според [[Димитри Оболенски]], може да се отфрлат тврдењата на нивните биографи дека глаголицата била создадена во [[Цариград]] во неделите или месеците по пристигнувањето во [[862]] година како пратеници на моравскиот принц [[Ростислав (кнез)|Растислав]].{{sfn|Obolensky|1988|p=14}} Во работата на групата учени учествувал и самиот Климент како добар познавач на словенскиот и грчкиот јазик и вршел преведување и препишување книги. Во манастирот Полихрон, Климент престојувал сè до почетокот на [[Хазарска мисија|Хазарската мисија]] во [[859]]-[[860]] година. Со исклучок на [[Хазарска мисија|Хазарската мисија]] на двајцата браќа од [[860]] до [[861]] година, овие биле единствените години што ги поминале заедно, кога шеснаесетгодишниот Константин пристигнал во главниот град и [[862]] година, кога пристигнале пратениците на Ростислав.{{sfn|Obolensky|1988|p=14}} Подготовките за [[Хазарска мисија|Хазарската мисија]] се одвивале во градот [[Херсон]] на [[Крим]] (во тоа време под византиска управа). Во Мисијата кај [[Хазари]]те учествувал и Климент и можеби бил и учесник во откривањето и откопувањето на светите мошти на римскиот [[папа Климент]].<ref name=":1" /> Мисијата довела до масовно покрстување на [[Хазари]]те.<ref name=":1">[[Панонски легенди]]. Превод: [[Радмила Угринова-Скаловска|Р. Угринова-Скаловска]], Скопје, 1969; [[Панонски легенди]]. Превод: Ј. Таковски, Скопје, 2001.</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/499142958|title=Makedonska enciklopedija|last=Ristovski, Blaže.|date=2009|publisher=MANU|isbn=978-608-203-023-4|oclc=499142958}}</ref><ref>В. Стојчевска-Антиќ, ''Историја на македонската книжевност. Средновековна книжевност'', Скопје, 1997;</ref><ref>Х.Поленаковиќ, Во мугрите на словенската писменост, Скопје, 1973;</ref><ref>И. Велев, ''Византиско-македонски книжевни врски'', Скопје, 2005, 213-214 и 234-236.</ref> Во житието на Константин се вели дека откако царот [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]] го замолил да создаде словенска азбука, Константин „''се предал на молитва со своите соработници''“.{{sfn|Obolensky|1988|p=15}} Житието на Методиј ги нарекува овие помошници на Кирил и Методиј „''други со ист дух како нив''“.{{sfn|Obolensky|1988|p=15}} Истата група ја спомнува и [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]], кој пишува дека Кирил и Методиј, откако ја измислиле азбуката, „''се погрижиле да им го пренесат божественото знаење на оние што се поспособни од нивните студенти''“, именувајќи ги кои биле „''избрани и просветители на групата''“ — [[Горазд]], Климент, [[Св. Наум|Наум]], [[Ангелариј Охридски|Ангелариј]] и [[Сава Охридски|Сава]].{{sfn|Милев|1966}} Пради овие основи, може да се претпостави дека Климент бил дел од јазичниот круг на Кирил и Методиј и придонел за создавање на глаголицата.{{sfn|Obolensky|1988|p=15}} ===Моравска мисија=== [[Податотека:Sv Sedmočislenici with Jovan Kukuzel in Ardenica.jpg|мини|Свети Климент и останатите [[Седмочисленици|ученици]], заедно со Кирил и Методиј. Фреска (1744 г.) од [[Манастир Арденица|манастирот Арденица]] во денешна Албанија.]] Моравската мисија претставувала дипломатска мисија на [[Византија]] која преку христијанството требала од Велика Моравија и Панонија да направи сојузници на [[Византија]] против [[Франки]]те и [[Прво Бугарско Царство|Бугарите]].<ref name="Неточности" /> Подготовките за т.н. [[Моравска мисија]] најверојатно се спровела во [[Солун]], кој претставувал важен административен, воено-политички, духовен и културен центар во [[Византија]], веднаш по [[Цариград]]. Во [[Солун]], Климент одблиску ја следел и учествувал во финалната работа од создавањето на првата словенска азбука — [[глаголицата]]. Во [[863]] година започнала Моравската мисиија и браќата заедно со нивните ученици заминале за [[Велика Моравија]], која се спровела во три етапи: 863-866/7, 867-869 и 869-885 и таа претставува нов и мошне значаен и плоден период во животот и дејноста на Климент Охридски. Мисијата била поттикната од моравскиот [[кнез]] [[Ростислав (кнез)|Ростислав]] до византискиот цар [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Ростислав настојувал да основа самостојна словенска христијанска црква и да го шири Христовото слово и богослужба на разбирлив словенски јазик. Со територијата на Моравија во тоа време духовно управувала Римската црква на чело со папата, а христијанството се проповедало и се вршело богослужба на [[латински јазик]] којшто бил неразбирлив за месното население. Помеѓу [[863]] и [[868]] не постојат податоци за животот на Климент.{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} Во Моравија се превела сета црковна богослужба, а ги научиле и тамошните ученици да служат служба. Книжевната продукција се одвивала во три области: преводи на библиски и богослужбени текстови, црковно-правна книжевност и изворни трудови. Меѓу оригиналните творби од овој период најзначајни се хагиографските трудови — „[[Панонски легенди]]“ (пишувани по 869 година) чие составување и авторство му се препишува на Климент. Познато е дека во [[868]] година Климент ги придружувал [[Кирил и Методиј]] за време на нивната посета на [[Рим]].{{sfn|Obolensky|1988|p=11}}{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} После три и пол години во [[Моравија]], Кирил и Методиј заминале на југ за да ги ракоположат своите ученици — вклучувајќи го и Климент — во свештенството{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} и пристигнале во [[Рим]] кон крајот на [[867]] или почетокот на [[868]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=11}} Поради ова се смета дека Климент учествувал во мисијата на Константин и Методиј во [[Велика Моравија]] уште од самиот почеток и им помогнал во создавање на целосен литургиски циклус, обука на локалното свештенство.<ref name="Зборник на трудови" /> ===Рим=== Детали за престојот на Климент во [[Рим]], кој престој веројатно траел од зимата 867/8 до летото или есента 869 година, не се познати.{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} Во [[867]] година Кирил и Методиј, а најверојатно и самиот Климент прстојувале шест месеци во [[Мосбург]] во близина на езерото Балатон во денешна [[Унгарија]], во кнежевството Коцел (861-874) во [[Панонија]], по кое се упатиле во [[Венеција]] и продолжиле кон [[Рим]], на повик од [[Папа Никола I|папата Никола]], кој во меѓувреме починал и на негово место застанал [[Папа Адријан II|Адријан II]].<ref name="Зборник на трудови" /> Словенските учители кои ги носеле моштите на папата Климент, во Рим биле примени со најголеми почести од страна на папата. Двајца епископи, Гаудериг кој бил епископ на Велетрија и [[Папа Формоз|Формоз]] биле големи почитувачи на [[Климент Римски]] и еден од најблиските соработници на папата. Двајцата кои го ракоположиле Климент и другите ученици на Кирил и Методиј биле меѓу водачите во Рим (Формоз подоцна бил избран за папа). Во Второто кратко Наумово житие е наведено: „''Потоа ги ракоположи и Климента и Наума заедно со другите за свештеници и ѓакони и нареди да се отслужи целиот вечерен чин, и утринскиот...''“.<ref>[[Момир Поленаковиќ]], „''Во мугрите на словенската писменост''“, Скопје 1973</ref> Контактите на Климент меѓу влијателните кругови во [[Католичка црква|Римската црква]], како и [[Цариградска патријаршија|грчката]], можеби биле скоро исто толку големи како оние на Кирил и Методиј. Тој веројатно го познавал лично [[Анастасиј Библиотекар]], пријател и обожавател на Константин{{sfn|Obolensky|1988|p=16}}. Климент во [[Рим]] учествувал во настаните поврзани со осветувањето на словенските книги и бил учесник во светите литургии коишто се одржувале на словенски јазик во повеќе римски цркви. ===Враќање во Моравија=== [[Податотека:Clemens I.jpg|десно|200п|thumb|Фреска од Свети Климент Охридски]] Константин починал во [[Рим]] на [[14 февруари]] [[869]] година, набргу откако станал монах под името Кирил.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Почитувајќи ја последната желба на неговиот брат, [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] се откажал од намерата да се врати во неговиот манастир во Олимп и, наместо тоа, избрал да ја продолжи својата заедничка работа меѓу Словените.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Според секоја веројатност, Климент ги поминал следните петнаесет години до смртта на [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] со него во [[Панонија]] и [[Велика Моравија]]. Подоцна истата година, [[Папа Адријан II|папата Адријан II]] го назначил [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] за надбискуп на Панонија и го испратил во дворот владетелот [[Коцел]].{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Во Моравија Климент најверојатно ги напишал и првите свои книжевни дела. Се претпоставува дека уште за време на својот престој во Велика Моравија тој го напишал „''Опширното житие на Св. Кирил''“, или пак му помагал на Св. Методиј при пишувањето на овој прв словенски текст. Тука тој, најверојатно, го пишувал првобитниот текст на „''Службата на Св. Кирил''“ и „''Пофалното слово''“ за него, коишто се користеле за богослужбена прослава на словенскиот просветител.<ref>И. Христова, Моравска Кирило - Методиевска книжовна школа. – Кирило-Методиевска енциклопедия, том 2, София 1995, 724.</ref> Француското свештенство, луто од загубата на нивните приоритети во Панонија и Моравија, го обвинило за узурпирање на епископските права и организирало црковно судење од месните владици, кои го осудиле Методиј и го испратиле во затвор. Методиј поминал две и пол години во затвор во [[Швабија]], сè додека во [[873]] година [[Папа Јован VIII|папата Јован VIII]] не се вмешал и ги принудил франкиските епископи да го ослободат. Последните години Методиј ги поминал во одбрана на црковнословенската богослужба во својата епархија и истовремено морал да се бори против непријателството на [[Франки]]те и недоследноста на новиот моравски владетел [[Сватоплук I]].{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} ===Смртта на Методиј и прогонство=== [[Податотека:St Clement of Ohrid with model.jpg|мини|десно|Споменик на Свети Климент Охридски во [[Охрид]]]] Изворите зборуваат повторно за Климент по смртта на [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] на [[6 април]] [[885]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Методиј го назначил [[Свети Горазд|Горазд]] за свој наследник, кој имал предност бидејќи зборувал на местен јазик. Како и да е, номинацијата не била одобрена од папата, а [[Вихинг]], франкискиот епископ на Нитра и стар противник на Методиј, продолжил со своите обвинувања со цел да ја задуши словенската литургија ширум [[Средна Европа]].{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Исто така, постоело несогласување меѓу учениците на Методиј и свештенството околу теолошкиот спор околу доктрината [[Филиокве]]. Овој спор што се водел меѓу двата црковни центри [[Рим]] и [[Цариград]] за происходот на [[Светиот Дух]], во [[Моравија]] предизвикал жестоки расправи и судири. Во теолошката расправа учествувале Горазд и Климент како застапници на византиските сфаќања (наспроти сфаќањата на римокатолиците) по однос на оваа доктрина, но и како предводници на словенските свештеници по смртта на Методиј. Византиската доктрина за [[Свето Тројство|Светото Тројство]] била образложена пред германските свештеници и пред кнезот, а расправата предизвикала мачна атмосфера во која безуспешно посредувал Светополк. Моравскиот владетел ја засилил позицијата на германското свештенство и побарал од Климент и Горазд и од останатите словенски свештеници да се приклонат кон барањата на Вихинг и откако тие одбиле, се соочиле со државно прогонство. Несогласувањата околу оваа доктрина подоцна станале главни доктрински разлики во средновековните спорови меѓу грчката и латинската црква.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Климент и Горазд ја предводеле борбата за опстанок на Кирилометодиевото дело во [[Велика Моравија]]. По доаѓањето на папскиот престол во есента истата година, [[Папа Стефан V|папата Стефан V]] (885 — 891) ја забранил словенската писменост и словенското богослужение во Велика Моравија, словенските книги биле уништувани, а учениците на словенските просветители биле протерани од оваа западнословенска земја. Горазд и Климент добиле задача да зборуваат јавно против доктрината [[Филиокве]]. Двапати тие ја објасниле грчката доктрина за [[Свето Тројство|Троица]], еднаш за франкиското свештенство и вторпат, накратко, за Сватоплук, но се зголемила тензијата меѓу следбениците на [[Викинзите]] и следбениците на Климент и Горазд. Обидите на Сватоплук да се однесува како арбитер не успеале, и наскоро започнале државните прогони против учениците на Методиј — околу двесте свештеници и ѓакони. Некои биле продадени во ропство, други биле истерани од нивните домови и тепани, а повеќе од нив биле затворени. [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] ги дава имињата на петмина од затворениците — Горазд, Климент, [[Лаврентиј Охридски|Лаврентиј]], [[Наум Охридски|Наум]] и [[Ангелариј Охридски|Ангелариј]] и истите биле затворени во Нитра, денешна [[Словачка]].{{sfn|Милев|1966}}{{sfn|Obolensky|1988|p=18}} По краткиот престој во затвор, Климент и неговите придружници биле осудени на постојан егзил и биле депортирани во области кај [[Дунав]] кои биле под контрола на Сватоплук. Патот кон Бугарија Климент го започнал со сите ослободени ученици, но тој, Наум и Ангелариј се одделиле од останатите и се упатиле кон реката [[Дунав]] и застанале во едно село да побараат храна, облека и да одморат. Откако домаќинот ги примил, починал неговиот син, за кое според Житието, човекот бил убеден дека токму тројцата ученици се виновни за смртта на неговиот син, ги нарекол демони-убијци и маѓесници и наредил да ги оковат во вериги и да ги мачат, на кое гостите му кажале дека доколку смета дека тие се причината за смртта на неговиот син, да започне да се надева да Господ му го подари животот, по кое синот воскреснал.<ref>Теофилакт Охридски, „Житие дејност, исповедништво“, 64</ref> Изворите понатаму наведуваат дека во 885-886 година учениците на Методиј пристигнале во Белград, кој тогаш бил во составот на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]].{{sfn|Obolensky|1988|p=19}} Нивното протерување означило крај на Моравската мисија, Вихинг станал поглавар на Моравската црква ракоположен на местото на Методиј од папата Стефан VI (885 — 891), а словенската богослужба се истиснала од [[Средна Европа]]. ===Под кнезот Борис=== [[Податотека:2011 Ochryda, Cerkiew św. Pantelejmona (02).jpg|thumb|250px|Возобновената [[црква „Св. Пантелејмон“ - Плаошник]] во Охрид, на местото на книжевната школа формирана од Св. Климент. Денес овде се положени моштите на Св. Климент.]] Во тоа време, бугарскиот владетел [[Борис I]] се соочувал со културно-политичката дилема што произлегла од [[Христијанизација на Бугарија|христијанизацијата на Бугарија]] и судирот меѓу потребата за зачувување на локалната независност и византиските тврдења за универзалност на црквата. Овие тврдења барале секој владетел што ја прифатил византиската религија да прифати не само духовна власт на патријаршијата во [[Цариград]], туку и во теорија, врховната власт на царот.{{sfn|Obolensky|1988|p=20}} Кога Климент, Ангелариј и Наум тргнале кон Плиска, тие не отишле таму со цел да се стават во служба на бугарскиот кнез Борис, туку да ја продолжат својата мисионерска дејност во земја која не ги гони христијаните што не го исповедаат погрешното учење на доктрината ''filioque''. Управителот на градот Белград, Боритикан, бил оној кој „''реши да ги испрати туѓинците кај бугарскиот кнез Борис, бидејќи знаеше дека Борис одамна е жеден за такви мажи''“ По пристигнувањето во бугарската престолнина [[Плиска]], учениците не нашле погодни услови за продолжување на делото на светите [[Кирил и Методиј|браќа Кирил и Методиј]], бидејќи во земјата постоела слична атмосфера како и во [[Моравско Кнежевство|Моравското Кнежевство]]. Додека во Моравија се воделе спорови со германо-латинските свештеници, овде се водело спор со [[Византија]].<ref name="Зборник на трудови" /> Онованата во [[870]] година црква била под јурисдикција на [[Цариградската патријаршија]] и била раководена од византиска црковна хиерархија на чело со византиски епископ<ref>И. Г. Илиев, Деволското книжовно и литературно средище от края на IX до началото на XII век ‒ от Св. Климент до Михаил Деволски. ‒ Европейският югоизток прeз втората половина на X ‒ началото на XI век. История и култура, София 2015, 552.</ref>, а во храмовите се служело на византиско-грчки јазик, па и ним не им било дозволено да вршат богослужба и да проповедаат на [[старословенски јазик]]<ref>П. Георгиев, Плиска. – Кирило-Методиевска енциклопедия, том 3, София 2003, 154</ref>, а и клирот се избирал и поставувал од страна на патријаршијата. Сепак се смета дека [[Борис I|Борис]] бил воодушевен од доаѓањето на тројцата мисионери во [[Плиска]] и им приредил пријатно добредојде.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Климент, Наум и Ангелариј биле сместени во домовите на месните благородници и одржувале редовни состаноци (според [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]]) со Борис и неговите советници Есхач и Чеслав.<ref name="Неточности" />{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Теофилакт укажува на тајност околу овие состаноци, најверојатно предизвикани од желбата на Борис да разговара за неговите следни потези со Климент и неговите придружници, без да ризикува да се антагонизира потенцијалното спротивставување на неговата идна политика.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Потеклото на ваквите противници на традицијата на [[Кирил и Методиј]] не е јасна, но можно е тие да биле членови на старата прабугарска аристократија, кои можеби ја криеле својата одредена верност кон своето паганско минато и туркиските традиции (кои само дваесет години порано довеле до неуспешен револт против крштевањето иницирано од Борис), или за припадниците на грчкото свештенство, кои би можеле да се чувствуваат загрозени од доаѓањето на истакната група мисионери и потенцијални соперници.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Во секој случај, Борис и неговите соработници, по секоја веројатност, биле свесни дека нивните планови да ја продолжат работата на Кирил и Методиј во Бугарија барало внимателна подготовка и претпазливост.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Набргу по пристигнувањето во [[Плиска]], тројцата мисионери се разделиле. [[Ангелариј Охридски|Ангелариј]] починал неколку месеци по пристигнувањето во главниот град. [[Наум Охридски|Наум]] останал во [[Плиска]], каде ги поставил темелите на [[Преславска книжевна школа|Преславската книжевна школа]], а Климент, најверојатно во [[886]] година бил бил испратен како мисионер во областа [[Кутмичевица]] во [[Македонија]], {{sfn|Obolensky|1988|p=21}} каде ја основал [[Охридската книжевна школа]] која станала расадник на писменоста и културата во целата охридска околина и пошироко во [[Македонија]].<ref>[[Блаже Конески]], Книга за Климент, Охридска книжевна школа, Скопје 1966.</ref> === Во Кутмичевица === [[Слика:Devolskikomitat.jpg|мини|Можни граници на областа Кутмичевица кон IX-X век.]] Точните граници на регионот [[Кутмичевица]] не се познати, но веројатно тие ги вклучуваат западните македонски езера ([[Преспанско Езеро|Преспанско]] и [[Охридско Езеро]]) и територијата западно од нив до [[Јадранското Море]] во денешна јужна [[Албанија]].{{sfn|Obolensky|1988|p=23}} Истовремено со испраќањето на Климент во [[Кутмичевица]], Борис го назначил [[Домет]] за гувернер на округот.{{sfn|Obolensky|1988|p=22}} Според зборовите на Теофилакт за Борис, „''тој го предал блажениот Климент на Домет, поточно Домета на Климент, или поточно, тој ги предал еден на друг: едниот да биде послушен во сè, а другиот да се ползува од првиот како свој сотрудник''“, во неговите решенија „''и издаде наредба на сите жители на реионот да го примат Климент''“ со почит, да му дадат подароци и преку видливи работи да разгласат помеѓу сите за богатството на љубовта кое е вложено во душата.{{sfn|Милев|1966}} Климент заедно со новиот управител Домет требало заеднички да работат меѓу населението: да се рашири и зацврсти [[Христијанството во Македонија|христијанството]] на словенски темели, а притоа да се сочува и лојалноста на населението. Покрај поддршката од локалната власт и наредбата до сите жители на областа да не му прават пречки, кнезот Борис на Климент му обезбедил имот и финансии, како и можност за вршење на неговата задача<ref name="Борисов">„''Три периоди во мисионерската дејност на Свети Климент Охридски''“, Дејан Борисов, Скопје, 2017 година.</ref> Теофилакт пишува дека Борис го испратил Климент како учител во [[Кутмичевица]], но од природата на мисијата на Климент и неговата блиска врска со гувернерот на округот, јасно е дека неговите овластувања биле многу поголеми од оние на обичен учител или проповедник.{{sfn|Obolensky|1988|p=24}} Борис исто така му обезбедил на Климент три куќи во административниот центар на областа градот [[Девол (град)|Девол]] и два имота за одмор, едниот во [[Охрид]], а вториот во [[Главеница]].<ref name="Борисов" />{{sfn|Obolensky|1988|p=22}} Охрид, омиленото место на Климент, станал еден од главните центри на новата култура на [[Балканот]], во голема мерка благодарение на неговите напори. Како учител опслужувал неколку парохии и во секоја од нив имал неколкумина избрани ученици. Во секоја од овие парохии тој развил подеднакво добар систем на богословско образование, а како почетен степен на истото било описменувањето. Ова образование не било ограничено само на лица кои исполнувале услови да бидат дел од клирот, туку истото го посетувале и деца. Самиот тој, лично, ги поучувал најмладите од тоа како се пишуваат буквите, до толкување на она што е напишано.<ref name="Борисов" /> Следните седум години (886 - 893), Климент поминал дел од своето време проповедајќи го евангелието помеѓу населението. Тој посветил уште еден дел од своето време на поучување на [[глаголицата]], а неговите поталентирани студенти биле избрани за подетално теолошко усовршување и поклонување на свештенството.{{sfn|Obolensky|1988|p=25}} Според Теофилакт, за седум години бројот на овие студенти достигнал до 3.500.{{sfn|Obolensky|1988|p=25}}<ref name="Гласник" /> Бројот на лица кои биле образувани во училиштата на Климент се смета дека бил многу поголем. Ова се заклучува од Житието, каде се вели: „''Во секоја парохија тој имаше по неколкумина избрани од останатите, и тоа не малкумина, бидејќи се избројуваа до три илјади и петстотини, со кои почесто се среќаваше и им ги појаснуваше подлабоките места во писмата''.“ Овде животописецот сведочи дека бројката на неколкумината избрани е до 3.500, а не вкупниот број на ученици кои се образуваат. Овде најверојатно се работи за лицата кои Климент ги подготвувал за свештенослужителство и учителска дејност, бидејќи биле избрани од останатите и ги подучувал толкување на [[Свето писмо|Светото писмо]] на едно повисоко ниво.<ref name="Борисов" /> Ова извонредно достигнување значително придонело за реализација на планот на Борис за замена на грчкото свештенство.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} Двете биографии ја забележуваат силната привлечност на Климент кон монашкиот живот, и поради неговата блиска поврзаност со Методиј, може да се претпостави дека Климент бил замонашен рано во неговиот живот.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} За време на својата учебна мисија во Кутмичевица, Климент [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид|основал манастир]] во [[Охрид]] посветен на [[Свети Пантелејмон]], кој станал голем центар за обука на локалното свештенство и придонел за славата на Охрид како лулка на христијанството на Балканот.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} ===Под Владимир Расате=== Во [[889]] година, околу три години по пристигнувањето на Климент во Кутмичевица, принцот Борис му го предал престолот на неговиот најстар син [[Владимир Расате]] и се повлекол во манастир.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} За четири години, новиот бугарски владетел водел политика за заживување на [[паганство]]то и прогонството на христијанското свештенство, дијаметрално спротивно на онаа на Борис.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} Во [[893]] година, Борис го напуштил манастирот, ја презел власта со помош на лојалните приврзаници и свикал народен собор во [[Плиска]].{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Помеѓу одлуките на советот биле и заменувањето на грчкиот со [[старословенскиот јазик]] како службен јазик на бугарската администрација и црквата, преместувањето на главниот град од [[Плиска]] во [[Преслав]] и прогласување на третиот син на Борис, [[Симеон I|Симеон]] (подоцна познат како Симеон Велики), за следен цар на царството. Не е познато дали паганската преродба имал директен ефект врз делото на Климент во оддалечената Кутмичевица, но веројатно за него тоа било период на неизвесност и тој ги поздравил одлуките на Советот од [[893]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} ===Прв словенски епископ=== [[Податотека:Saint Clement of Ohrid (icon, 13th-14th century).jpg|мини|Икона на Свети Климент Охридски]]Една од првите постапки на [[Симеон I|Симеон]] како владетел била да го повика Климент во [[Преслав]] и да го назначи за епископ.{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Според зборовите на Теофилакт, „''така Климент стана првиот епископ на бугарски јазик''“.<ref>Житието на Свети Климент сведочи дека во Моравија во периодот кога таму архиепископи се свети Методиј и неговиот ученик Горазд при богослуженијата биле користени црковни книги напишани на словенски и грчки јазик, но, исто така, и дека во времето на Свети Климент во Бугарија официјален богослужбен јазик е грчкиот и при богослуженијата се користат книги нагрчки јазик</ref> Изворите велат дека Симеон го назначил Климент (а не го [[Хиротонија|хиротонисал]] во чинот) епископ, за што и немал канонско право. Според Каноните световно лице не може да посветува епископ, но доколку некој го има тој чин, може да го назначи за епископ. Најверојатно епископскиот чин Климент го добил или од [[Папа|римскиот папа]] или од [[Свети Кирил и Методиј|Методиј]].<ref>{{Наведено списание|last=Атанасовски|first=Александар|date=2020|title=Кој, кога и зошто го поставил Св. Климент Охридски за епископ?|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/9298/1/Atanasovski%2c%20A.%20-%20Koj%2c%20koga%20i%20zosto%20go%20postavil%20sv.%20Kliment%20Ohridski%20za%20episkop.pdf|journal=Владетел, държава и църква на балканите през средновековието. Сборник с доклади от международна научна конференция, посветена на 60-годишнината на проф. д-р Пламен Павлов|pages=184-196}}</ref> Точната местоположба и името на Климентовата епархија биле предмет на многу спорови.{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Според житието, Климент бил назначен за епископ на „Дрембица или Велика“.{{sfn|Милев|1966}} Повеќето истражувачи сугерираат дека епархијата се наоѓала во една од следниве три области: [[Централна Македонија]] (долината на реката [[Вардар]]), [[Јужна Македонија]] (северно од линијата [[Солун]]-[[Бер]]) или западните падини на [[Родопите]].{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Без оглед која и да е точната локација на епархијата, веројатно било одредено растојание од Охрид, во пооддалечена и примитивна област.{{sfn|Obolensky|1988|p=28}} Како и да е, Климент продолжил да одржува контакт со манастирот, кој го основал во [[Охрид]] и се повлекувал таму за одмор и молитва секогаш кога имал можност.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} За разлика од Кутмичевица каде го поучувал сето население во Драгвица веќе имало свештенство. Ова било домородно свештенство кое не го познавало добро [[грчки јазик|грчкиот јазик]], па имало проблем со мисионерството бидејќи и самото не било доволно образувано, а сето ова поради недостаток од словенска богословска книжевност. И овде, Климент продолжил лично да се ангажира во образованието и описменувањето, најнапред на клирот, а потоа и на населението.<ref name="Борисов" /> Самиот Климент увидел дека освен тоа што населението било „''неуко [...] скотоподобно [...] диво и со непокорни срца, невосприемчиво за богопознанието''“, за реализирање на делото било потребно и подобрување на животот на населението преку материјална поддршка. Тој направил социјална и аграрна реформа во неговата епархија. Архиепископот [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] сведочи дека Климент отворил народни кујни во кои се делело храна на населението, им се посветувал и на сираците и на вдовиците помагајќи им во она што им било потребно и неговиот дом бил отворен за сите кои немале каде да ноќеваат.<ref name="Борисов" /> ===Последни години=== Во напредна возраст и исцрпен од работата, Климент отишол во [[Преслав]] и го замолил царот [[Симеон I|Симеон]] да го ослободи од неговите должности како епископ, за да ги помине „''овие неколку дена […] во разговор со самиот себе и со Бога''“.{{sfn|Милев|1966}} Симеон, кој имал голема почит кон Климент го одбил.{{sfn|Obolensky|1988|p=33}} При враќањето од Преслав, Климент се разболел. Според широката биографија, и покрај неговата болест, во последните денови Климент продолжил да работи.{{sfn|Милев|1966}} Климент починал на речиси осумдесетгодишна возраст, на [[27 јули]] [[916]] година во [[Охрид]]. Бил погребан во тремот на [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид|манастирската црква „Св. Пантелејмон]]“. Набргу по неговата смрт, најблиските ученици оставиле литургиски сведоштва за неговата формална канонизација во светител. Охридските архиепископи [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] (XI-XII в.) и [[Димитар Хоматијан|Хоматијан]] (XIII в.) напишале житијни и химнографски творби во поткрепа на светителскиот култ за Климент Охридски. Култот на Свети Климент бил одбележан со сликање на негови портрети во фрескоживописот на охридскиот [[Света Софија (Охрид)|катедрален храм „Св. Софија“]], како и во други цркви и манастири. Неговата слава и култ биле широко прифатени низ средновековниот период станувајќи титуларен светител на [[Охридската архиепископија]], светител заштитник на градот [[Охрид]] и на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква — Охридска архиепископија]]. Уште во почетокот на 11 век, неговото Успение се славело на [[27 јули]]. ==Новото писмо== „''Опширното житие''“ од [[Теофилакт Охридски]] воопшто не спомнува дека Климент извршил каква било промена на [[глаголица]]та. Теофилакт кога го пишувал ова Житие, пред себе имал текст од некој од учениците на Климент, а самиот тој како [[охридски архиепископ]] имал пристап до сите црковни документи и тој никаде не спомнува нова азбука — кирилица, ниту каква било измена на буквите од глаголицата. Тој не остава ниту простор за размислување дека Свети Климент извршил каква било измена на глаголицата, ниту пак создавање на нова азбука — кирилица. Податокот дека Свети Климент на некој начин е поврзан со создавањето на кирилицата произлегува од Житието на Свети Климент Охридски (''Кратко житие'') напишано од [[Димитар Хоматијан]], каде се вели: „Измисли и други форми на буквите за поголема јаснотија од тие што ги пронајде Кирил“.<ref>„Хоматијан. Кратко житие на Свети Климент епископ словенски напишано од архиепископот охридски Димитриј Хоматијан, и Митрополит Дебарско-кичевски господин Тимотеј, Свети Климент Охридски - хагиографија и химнографија (стр. 90-95). Превод на македонски: Недески Виктор. Охрид, Македонија: Канео.</ref> Врз основа на овој пасус, некои научници веруваат дека Свети Климент бил создателот на [[кирилицата]].{{sfn|Obolensky|1988|p=30}} Сепак, оваа хипотеза наидува на некои потешкотии. Од една страна, во [[Охрид]], седиштето на Климент, [[Глаголска азбука|глаголската азбука]] продолжила да се користи многу години, додека [[кирилицата]] се претпочитала од книжевното училиште во [[Преслав]].{{sfn|Obolensky|1988|p=30}} Од друга страна, не постои сигурна традиција што го поврзува името на Климент со кирилицата. Затоа, повеќето истражувачи го отфрлаат ставот дека Свети Климент бил творец на кирилицата. Преовладувачкиот став е дека тој ја користел глаголичката азбука и дека „''другите форми на буквите''“ се однесуваат на подобрување или поедноставување на глаголичката азбука.{{sfn|Obolensky|1988|p=30}} ==Титули== До крајот на [[XII век]] епископската титула на Свети Климент се среќава во неколку варијанти: „епископ Велички“ (верзии: Дремвицки, на Драгвиста, Тивериополски); „епископ Словенски“; „епископ на Бугарија или епископ бугарски“.<ref>Според [[Стојко Стојков]], во словенските текстови, Свети Климент е нарекуван само словенски епископ, додека именувањето епископ на Бугарија се развило во византиската пишана традиција. Причина се јавува изедначувањето на поимите Словени и Бугари во дел од византиските извори во втората половина на 11 век и понатаму. Во таквите случаи условувањето ''епископ на Бугарија'' всушност има значење „словенски епископ“. Втора причина е гледањето на Свети Климент како патрон на [[Охридската архиепископија]] која од средината на XI век и понатаму вклучува во својата титула и „''на цела Бугарија''“ и во таквите случаи значењето е едноставно „''[[Список на охридски архиепископи|епископ на Охридската архиепископија]]''“. Таа се појавува во врска со стремежот на архиепископијата да се „здобие“ со (рамно)апостолски темели. Именувањето како „бугарски“ не се пробило во словенските текстови во средниот век и единствено било забележано во словенски преводи на византиски текстови. Според тоа „''епископ на Бугарија''“ се промовирало и ширило од византиските охридски архиепископи и има чисто институционална смисла, без во себе да содржи етничко значење различно од оригиналното „''епископ словенски''“.</ref>И додека за „''епископ Велички''“ и другите географски одредници споровите се сосредоточеле врз прашањето каде се наоѓала оваа епископија.<ref>Постои извонредно обемна литература за тоа прашање. За различните мислења спореди В. Н. Златарски, се е намирала епископията на св. Климента Охридски, Македонски Прегледъ, Година I, книга 1, София, 1924, 1-14; Истиот, История на българската държава през средните векове, т. I. част II., София 1927, 271-279; Г. Ильински. Об епископском титуле Климента Словенского, Македонски Прегледъ, Година VII, книга 4, София, 1932, 1-24; П.Коледаров, Климент Охридски „пръв епископ на български език” на драговитите в Слунско и на Великия в западните Родопи, в Констанин Кирил Философ – юбилеен сборник по случай 1100 годишнината от смъртта му, БАН, София, 1969, 142-144; Б. Алексова, Епископијата на Брегалница: прв словенски црковен и културно-просветен центар во Македонија, Прилеп 1989, 167; Д. Оболенски, Шест византиски портрети, Скопје, 2011, 45, S. Mucaj, S. Xhyheri, I. Ristani, A. M. Pentkovskiy, Medieval Churches in Shushica Valley (South Albania) and the Slavonic Bishopric of St. Clement of Ohrid, Славѣне, vol. 3 No 1, 2014, 5, 6, 25, 26</ref>, за последните две, дискусијата се развила во поинаков правец. За терминот „''епископ Словенски''“, општоприфатено е дека претставува етничко именување, но додека повеќе автори во тоа виделе едноставно факт дека Св. Климент, неговите паства и јазикот на кој богослужел биле словенски, други го протолкувале поимот како алтернативно именување на штотуку оформениот бугарски народ<ref>Д.Ангелов, Образуването на българската народност, София, 1969, 330</ref> Во сличен правец се развила дискусијата за титулата „''епископ Бугарски''“. Според едното толкување, таа е исто така етничка, и покажува дека Св. Климент бил епископ, имено, на бугарскиот словенски народ. Другото толкување согледува во терминот „''бугарски''“ замена за епитетот „''словенски''“, замена која исто така се толкува на различни начини. ==Мошти== [[Податотека:Saint Clement and Pantheleimon Ohrid. Tomb of Clement.JPG|thumb|175px|right|Гробот на Свети Климент Охридски во Охрид]] Најголемиот дел од моштите на Св. Климент се чуваат во Македонија, во [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид|Плаошник]], а покрај нив, во Македонија има мошти на Св. Климент во [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]], во [[Митрополија Битола|Митрополијата во Битола]], во [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје]], во [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|црквата „Св. Климент Охридски“ - Скопје]] и во [[Поречки манастир|Поречкиот манастир]]. Во црквата на [[Црква Свети Седмочисленици (Софија)|Светите Седмочисленици во Софија (Бугарија)]], има дел од моштите со големина на нокот, а во црквата „Св. Кирил и Методиј“ во [[Пловдив]] има честица од моштите кои се подарок од [[МПЦ-ОА]] во 2008 година. Неговиот [[череп]] се чува во манастирот „Св. Јован Претеча“ кај [[Бер]] во [[Егејска Македонија]]. Черепот го зеле двајца монаси за време на пренесувањето на моштите на светецот од охридската црква Св. Пантелејмон, која [[Турци]]те ја претвориле во [[џамија]], во црквата Мал Св. Климент, а потоа во црквата [[Св. Богородица Перивлепта]]. Монасите веднаш ја однеле главата во манастирот во Бер, каде Св. Климент Охридски станал монах.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Грчките владици го донесоа черепот на свети Климент Охридски во Софија“, ''Дневник'', година XX, број 6225, сабота-недела, 26-27 ноември 2016, стр. 2.</ref> Во 1970-тите, една честичка од моштите била однесена и во [[Рим]]. Во 2018 година, во остатоците од средновековен манастир кај бугарското село Равна, во близина до градот [[Провадија]], [[Варна (област)|Варненска Област]] од археолози бил пронајден потпис на Свети Климент врежан на камен. Потписот „Климен(т) е(п) Слов(енски)“ е идентификуван меѓу стотици графити на старословенски и грчки јазик. Под него има и дата - 24 април 889 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.politika.bg/article?id=55932 |title=Константин Събчев, Откриха подписа на Климент Охридски. Вестник Политика, 25 Май, 2018 година. |accessdate=2019-12-10 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209213043/http://www.politika.bg/article?id=55932 |url-status=dead }}</ref> == Наследство== [[Податотека:Св. Климент 2.jpg|мини|Основното училиште „Св. Климент Охридски“ во [[Охрид]]]] Свети Климент Охридски е еден од најплодните и најзначајните писатели на [[старословенски јазик]]. Тој е заслужен за ''Панонската хагиографија на Свети Кирил и Свети Методиј''. Климент, исто така, го превел „''[[Цветен триод|Цветниот триод]]''“ кој содржи црковни песни што се пеат од [[Велигден]] до [[Педесетница]] и се верува дека е автор на „''Светата служба и животот на Свети Климент Римски''“, како и на најстарата служба посветена на Свети Кирил и Методиј. Пронајдокот на кирилицата обично му се припишува нему, иако најверојатно азбуката е развиена во книжевното училиште во [[Преслав]] на почетокот на [[10 век]]. Средновековни фрески од Свети Климент постојат низ денешните територии на [[Македонија]], [[Србија]] и [[Егејска Македонија|Северна Грција]], при што голем дел од нив се наоѓаат во [[Република Македонија]].<ref>The Sacred Landscape of Saint Clement of Ohrid as Reflected in his Frescos, Markus Breier and Mihailo Popovic, Department of Geography and Regional Research, University of Vienna (2015)</ref> Првиот современ бугарски универзитет, [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]], го добил името по Климент по основањето во [[1888]] година. Името на [[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Битолскиот универзитет]] и [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Националната и универзитетска библиотека]] основана на [[23 ноември]] [[1944]] година исто така го носат името на Свети Климент Охридски. Голем број на улици, училишта и храмови во Македонија се посветени на Свети Климент Охридски. Во чест на светителот е наречен [[астероид]]от [[3903 Климент Охридски]], откриен во Роженската опсерваторија, Бугарија. [[Податотека:Гимназија-охрид.jpg|мини|Гимназијата „Св. Климент Охридски“ во Охрид]] == Дела == [[Податотека:Скачковски манастир 6.jpg|мини|десно|175п|Статуа на Свети Климент Охридски во дворот на Скачковскиот манастир]] Покрај црковните и педагошките дејности, особено учителско-просветителските, Климент развил и богата книжевна дејност. Автор е на многу поучни и пофални зборови, но во неговото творештво преовладуваат поучителните слова што се однесуваат на општохристијанските светители: [[Св. Ѓорѓи]], [[Св. Тома]], [[Св. Антониј]], потоа слова посветени на [[Богородица]] и слова посветени за настаните од животот на [[Исус Христос]]. * Похвални слова ** ''[[Похвала на Кирил Филозоф]]'' **Пофално слово за Св. Кирил Филозоф ** Пофално слово за Св. Климент Римски ** Пофално слово за Св. великомаченик Димитриј Солунски ** Пофално слово за Св. Архангели Михаил и Гаврил ** Пофално слово за Св. Јован Крстител ** Пофално слово за Св. 40 маченици ** Пофално слово за Св. Пророк Илија ** Пофално слово за Св. Захариј и за зачатие на Св. Јован Крстител ** Пофално слово за апостол Павле ** Пофално слово за Св. Козма и Дамјан ** Пофално слово за Св. Никола Чудотворец ** Пофално слово за воскресението Лазарово ** Пофално слово за раѓањето на Св. Јован Крстител ** Пофално слово за Успение Богородично ** Пофално слово за раѓањето Христово ** Пофално слово за Сретение Христово ** Пофално слово за Богојавление ** Пофално слово за Цветници ==Св. Климент Охридски како тема во уметноста== * „Климент“ — песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 16.</ref> * „Алелуја за Свети Климент“ — песна на македонскиот поет Наум Целакоски од 1998 година.<ref>Наум Целакоски, ''Пролог'', 1998, стр. 8.</ref> == Литература == * [[Gerhard Podskalsky]]: ''Theologische Literatur des Mittelalters in Bulgarien und Serbien 865 - 1459'', C.H.Beck, 2000, ISBN 3-406-45024-5 * [[Nikolaos Trunte]]: ''Πρός τό σαφέστερον. Zu Reformen in der glagolitischen Schrift'' [http://www.uni-bonn.de/~ntrunte/reformen.pdf www.uni-bonn.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101011185201/http://www.uni-bonn.de/~ntrunte/reformen.pdf |date=2010-10-11 }}. * In: ''Glagoljica i hrvatski glagolizam'', Zagreb, 2004. * Животопис на св. Климента, български архиепископ. От Теофилакта, Охридски архиепископ. Превел от гръцки с малки съкращения Д. Матов. Пловдив, 1896, [http://ia700308.us.archive.org/7/items/zhivotopisnasvk00theogoog/zhivotopisnasvk00theogoog.pdf us.archive.org] * [[Люба Илиева]]. Пространното житие на св. Климент Охридски и проблемът за българо-византийския културен синтез. — Во: Omnia vincit amor: Юбилеен сборник на НГДЕК в чест на проф. Василка Тъпкова-Заимова. Съст. В. Вачкова и Цв. Степанов. С., УИ, 2008. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Clement of Ohrid}} ===Дела=== * [http://agapi.mk/sveti-kliment-slovo-za-svetite/ Општо слово за светите, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150527135513/http://agapi.mk/sveti-kliment-slovo-za-svetite/ |date=2015-05-27 }} * [http://agapi.mk/kliment-ohridski-pohvala-za-lazar/ Похвала за Четиридневниот Лазар, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140813063128/http://agapi.mk/kliment-ohridski-pohvala-za-lazar/ |date=2014-08-13 }} * [http://agapi.mk/kliment-ohridski-slovo-za-veliki-cetvrtok/ Слово за Велики Четврток, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140820074427/http://agapi.mk/kliment-ohridski-slovo-za-veliki-cetvrtok/ |date=2014-08-20 }} * [http://agapi.mk/pohvalno-slovo-kiril-i-metodij/ Похвално слово за светите и преславни учители на словенскиот народ, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160325120128/http://agapi.mk/pohvalno-slovo-kiril-i-metodij/ |date=2016-03-25 }} * [http://agapi.mk/pohvalno-slovo-ragjanje-jovan-krstitel/ Второ похвално слово за раѓањето на Св. Јован Крсител, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130815040916/http://agapi.mk/pohvalno-slovo-ragjanje-jovan-krstitel/ |date=2013-08-15 }} * [http://agapi.mk/pohvalno-slovo-sveti-prorok-ilija/ Похвално слово за свети пророк Илија, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141226175821/http://agapi.mk/pohvalno-slovo-sveti-prorok-ilija/ |date=2014-12-26 }} ===За Свети Климент=== * [http://mpc.org.mk/Kalendar/prolog.asp?id=1641 Од Прологот на страницата на МПЦ] * [http://ortos.wordpress.com/2008/12/07/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8/ Блог Свиток - Свети Климент Охридски] * [http://www.m-p-c.org/Istorija/Sv-Kliment.htm Од старата страница на АКМПЕ МПЦ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201205092840/http://www.m-p-c.org/Istorija/Sv-Kliment.htm |date=2020-12-05 }} * [http://www.mpc.org.mk/MPC/istorija.asp Историја на МПЦ] * [http://www.soros.org.mk/konkurs/019/i43.htm Икона на Св. Климент Охридски од црквата Св. Богородица Перивлептос] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160806170150/http://soros.org.mk/konkurs/019/i43.htm |date=2016-08-06 }} * [https://mk.orthodoxwiki.org/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8_%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8 Статија за Св. Климент Охридски на Православна Енциклопедија] * [http://www.pravoslavieto.com/life/11.25_sv_Kliment_Ohridski.htm Св. Климент Охридски (бугарски јазик)] {{Македонска книжевност}}{{Седмочисленици}}{{Симболи на Македонија}} {{Државни празници во Македонија}} {{Нормативна контрола}} {{избрана}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Климент Охридски}} [[Категорија:Свети Климент Охридски| ]] [[Категорија:Словенски просветители]] [[Категорија:Македонски светци]] [[Категорија:Бугарски светци]] [[Категорија:Словенска писменост]] [[Категорија:Светци од средновековен Охрид]] [[Категорија:Христијански светци од 10 век]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Кутмичевица]] [[Категорија:Изумители на писма]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Седмочисленици]] [[Категорија:Христијански светци од 9 век]] c1mebz3rxled77abyskecxqgghpad2t 5608279 5608257 2026-08-11T20:51:03Z Gurther 105215 Отповикана преработката [[Special:Diff/5608257|5608257]] на [[Special:Contributions/~2026-44033-26|~2026-44033-26]] ([[User talk:~2026-44033-26|разговор]]) 5608279 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за светец |honorific-prefix = [[Светец|Свети]] |name=Климент Охридски<br /> |birth_date=ок. 830–840 |death_date={{Death date|916|7|27|df=y}} |feast_day=[[27 јули]]<ref>https://web.archive.org/web/20170501225420/http://westserbdio.org/en/prologue/582-july-27</ref> и [[25 ноември]] |venerated_in=[[Православна црква]], [[Источни католички цркви]]<br />[[Латинско христијанство]] |image=Climent of Ohrid.jpg |imagesize= |caption=Икона на Свети Климент Охридски |birth_place= [[Римска Империја]]<ref>[https://books.google.com/books?id=2eTamGqyQhQC&pg=PA11 ''Russian Church Singing''], vol. II, Johann von Gardner, Vladimir Morosan, St Vladimir's Seminary Press, 1980, {{ISBN|0881410462}}, p. 11.</ref><ref>Alban Butler, Paul Burns and David Hugh Farmer, Butler's Lives of the Saints, Volume 7, A&C Black, 1995, ISBN 0860122565, p. 220.</ref> |death_place=[[Охрид]], [[Прво Бугарско Царство]]<ref>Karl Cordell, Stefan Wolff, ''Ethnic Conflict: Causes, Consequences, and Responses'', (Polity Press, 2009), 64.</ref><br />(денес [[Македонија]]) |titles=Ученик на [[Св. Кирил и Методиј]] |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |attributes=[[глаголица]], [[кирилица]] |patronage= [[Охрид]] и [[Македонија]]<ref name="saints">{{Cite web |url=http://saints.sqpn.com/saintc3h.htm |title=Patron Saints Index: Saint Clement of Ohrid |publisher=saints.sqpn.com |accessdate=2008-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620003930/http://saints.sqpn.com/saintc3h.htm |archive-date=2008-06-20 |url-status=dead }}</ref> |major_shrine=[[Плаошник]] |suppressed_date= |issues= |prayer= |prayer_attrib= }} '''Свети Климент Охридски''' ({{langx|cu|Климєнтъ Охрїдьскꙑи}}, {{langx|la|Clemens Achridensis}}, {{langx|el|Κλήμης της Αχρίδας}}; о. [[840]] — {{починал на|27|јули|916}} година во {{починал во|Охрид}}) — еден од првите средновековни словенски светци, научник, писател и просветител на [[Словените]].<ref>[https://books.google.com/books?id=ppbuavUZKEwC&pg=PA19 ''Who are the Macedonians?''] Hugh Poulton, C. Hurst & Co. Publishers, 2000, {{ISBN|1850655340}}, p. 19.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=oQ8BFk9K0ToC&pg=PA138 ''Biographical Dictionary of Christian Missions''], Gerald H. Anderson, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1999, {{ISBN|0802846807}}, p. 138.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Ylz4fe7757cC ''A Concise History of Bulgaria''], R. J. Crampton, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0521616379}}, p. 15.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ILiOI0UgxHoC&pg=PA78 ''Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900-1204''], Paul Stephenson, Cambridge University Press, 2000, {{ISBN|0521770173}}, pp. 78-79.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=dDi24Fac-rwC&pg=PA91 ''The A to Z of the Orthodox Church''], Michael Prokurat, Alexander Golitzin, Michael D. Peterson, Rowman & Littlefield, 2010, {{ISBN|0810876027}}, p. 91.</ref> Бил еден од најистакнатите ученици на [[Св. Кирил и Методиј|Кирил и Методиј]], кои заедно се поврзуваат со создавање на [[Глаголско писмо|глаголското]] и [[Кирилично писмо|кириличното писмо]], особено нивното распространување помеѓу [[Христијанизација|христијанизираните]] [[Словени]]. Тој бил основач на [[Охридската книжевна школа]] или попозната како „Прв словенски универзитет“, од кој излегле 3500 подготвени ученици, и од страна на некои словенски народи се смета за покровител на [[образование]]то и [[јазик]]от. Тој се смета за прв ''Епископ Словенски'' со титула ''Епископ Велички''.<ref>{{наведена книга | last =Ramet | first =Pedro | title =Religion and Nationalism in Soviet and East European Politics | year =1989 | url =https://archive.org/details/religionnational01rame | isbn =0-8223-0891-6 | page =[https://archive.org/details/religionnational01rame/page/373 373] }}</ref><ref name="bakalov">{{наведена книга |title=History of Bulgaria electronic edition |last1=Bakalov|first1=Georgi |last2=Kumanov |first2=Milen |publisher=Trud, Sirma|location=Sofia |year=2003 |isbn=954528613X |chapter=KUTMICHEVITSA (Kutmichinitsa) }}</ref> Денес Свети Климент Охридски се почитува како заштитник на [[Македонија]], градот [[Охрид]] и [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква]].<ref>[http://mpc.org.mk/MPC/istorija.asp Официјално мрежно место на Македонска православна црква - Охридска архиепископија] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324104254/http://www.mpc.org.mk/MPC/istorija.asp |date=2010-03-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mymacedonia.net/religion/archbishopric.htm |title=''Macedonia Travel info'' |access-date=2010-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101101071331/http://mymacedonia.net/religion/archbishopric.htm |archive-date=2010-11-01 |url-status=dead }}</ref> Во [[Бугарија]] е сметан за еден од седумте апостоли на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] и еден од врвните светци на современата Бугарија.<ref>Michaeзl Prokurat et al., The A to Z of the Orthodox Church, Scarecrow Press, 2010, {{ISBN|1461664039}}, p. 91.</ref> Во чест на светецот, во [[Македонија]] и [[Бугарија]] многу училишта, улици и државни институции го носат неговото име. Најголемата црква во Скопје ([[Соборен храм - Скопје|Соборниот храм]]) го носи името на Свети Климент, исто така [[Бугарска научна база „Св. Климент Охридски“|Бугарската антарктичка база]], [[Универзитет Свети Климент Охридски Битола|универзитетот во Битола]], [[Софиски универзитет|Софискиот Универзитет]] и [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Националната и универзитетска библиотека на Македонија]] го носат неговото име. ==Извори== [[Податотека:Theophylact the Bulgarian.jpg|мини|[[Житие]]то на [[Теофилакт Охридски]] претставува главен извор за животот и делото на Свети Климент Охридски]] Главните извори за животот на Климент се два средновековни документи напишани на [[грчки јазик]].{{sfn|Obolensky|1988|p=12}}{{sfn|Милев|1966}} Пораниот и подеталниот од двата документи е едно [[житие]] на Климент напишано од [[Теофилакт Охридски|Теофилакт, архиепископ охридски]] (1084 — 1107). За Теофилактовото ''Пространо житие'' се смета дека е пишувано врз основа на содржината на исчезнатото ''[[Прво словенско житие]]'', составено од Климентовите следбеници и ученици веднаш по неговата смрт. Треба да се има предвид дека Теофилакт извршил адаптација на неговата содржина, согласно идеолошките и црковно-политичките интереси на [[Византија]]. Другиот пишан документ е житието на Климент од друг охридски [[архиепископ]], [[Димитар Хоматијан]] (1216 — 1234), познато како „[[Краткото житие на Климент Охридски]]“ или т.н. „''Охридска легенда''“.{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} Содржината на житието на Теофилакт подоцна, во [[XIII век]], му послужила на [[Димитар Хоматијан]] да напише ново Кратко житие за Св. Климент. Во него, исто така се забележува адаптација и преосмислување на одредени настани како и вметнување погрешни податоци. Текстовите на двата охридски [[епископ]]и биле направени на [[старословенски јазик]] и во средновековната писмена традиција се препишувале на двата јазици. Од останатите византиски извори треба да се споменат уште и химнографските творби за Свети Климент од периодот меѓу XI и XIV век напишани од [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]], [[Димитар Хоматијан|Хоматијан]], [[Константин Кавасила]] и Григориј. Словенски извор со помала историска вредност се смета „''Службата за Свети Климент Охридски''“, напишана во првата половина на [[X век]] од некој нивен ученик за време на деволскиот епископ Марко, кон крајот на [[IX век]] или во првата половина на [[X век]]. Тоа претставува првостепен извор за животот и дејноста на учениците на Кирил и Методиј. Станува збор за препис од [[XV век]] на поп Иван (Јован, Јоан) Милошев и брат му Никола од селото [[Пископија]], [[Дебарско]]. Овој препис се чува во ракописната збирка на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]] на [[Света Гора]].<ref>[[Ѓорги Поп-Атанасов]], [[Илија Велев]] и [[Маја Јакимовска-Тошиќ]], „''Творци на македонската литература (IX-XVIII век)''“, стр. 255-256</ref> Во текот на [[Отоманска Македонија|отоманското владеење]] на овие простори, [[Османлии]]те не го спречиле ширењето на ракописите и преписите на делата посветени на учителите. Во [[XV век]] се распространиле преписи од „Житието на Свети Кирил“. Посебно во [[XVIII век]] се почувствувал наплив од словенски ракописни состави, благодарение на изданијата од Мосхополската печатница, прифатени од администрацијата во [[Манастир Свети Наум|манастирот „Свети Наум“]] во [[Охрид]].<ref>„''Длабоките врски на светителите Кирил и Методиј и ученикот Свети Климент Охридски''“, проф. д-р [[Вера Стојчевска - Антиќ]], [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]] - [[Скопје]]</ref> Во почетокот на [[XIX век]] се зголемил интересот за просветителите, особено кај [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]]. [[Партениј Зографски]] ја превел на [[галички дијалект]] опширната „''Биографија на Свети Климент''“. Освен житијата, за дејноста и особено за ширењето на култот на Климент Охридски сведочат и неговите ликовни претстави. Најстариот досега познат лик на Климент е сочуван на јужниот ѕид на [[Света Софија (Охрид)|црквата Св. Софија]] во [[Охрид]] датиран во времето на [[Лав I (охридски архиепископ)|архиепископот Лав]] (1037 — 1056), а пак една од најстарите икони со неговиот ликот е дрвената литиска [[икона]] од втората половина на [[13 век|XIII век]] што се чува во [[Галерија на икони (Охрид)|Галеријата на икони]] во [[Охрид]].<ref name="Гласник">[[Институт за национална историја]], Гласник, (По повод 1100 години од упокојувањето на Свети Климент Охридски), Скопје, 2016 година.</ref> ==Живот== ===Рани години=== [[Податотека:Balkans850.png|мини|Бугарското Царство пред инвазијата на Унгарците]] За неговите рани години на Климент, двете житија даваат малку информации.{{sfn|Obolensky|1988|p=9}} Познато е дека живеел во границите на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]],{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} период кога локалното словенско население сè уште давало отпор кон прифаќањето на [[Христијанството во Македонија|христијанството]].<ref name="Неточности ">„''Укажување на некои неточности во народното предание за делото на Свети Климент Охридски''“, доц.д-р Дејан Борисов, Православен богословски факултет „Свети Климент Охридски“, Скопје, 2016 година.</ref> Подетален податок за неговото потекло дал архиепископот Димитриј Хоматијан<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|699-700|Климент|I}}</ref>, кој запишал: „''Овој велик наш отец и светилник на Бугарија потекнува од европските Мизијци [...] тој уште од детство го засака богољубивиот живот [...] и од почетокот беше со Методиј [...] го возљуби монашкиот и девствен живот''“.<ref>[[Димитар Хоматијан|Димитриј Хоматијан]], „''Кратко житие на свети Климент епископ словенски напишано од архиепископот Охридски Димитриј Хоматијан''“, Свети Климент Охридски, хагиографија и химнографија, ed. Митрополит Дебарско-кичевски г. Тимотеј, trans. НЕДЕСКИ Виктор (Канео, Охрид 2016), 90</ref> Точното место на неговото раѓање не е познато, но доброто познавање на Климент на [[Грчки јазик|грчкиот јазик]], кое се согледува од квалитетот и обемот на неговите преводи, сугерира дека тој ги стекнал своите вештини на овој јазик на млада возраст, што веројатно се случило во [[Македонија]], која во тоа време била дел од [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]]. Можеби најверодостојна и најподдржана е тезата дека тој потекнувал [[Струмичко]]-[[Брегалничка епархија|брегалничката]] област<ref name="Зборник на трудови" /> каде управувал [[Свети Методиј]] пред да замине во [[Мала Азија]], или од [[Охрид]]. Се претпоставува дека се родил во периодот од [[830]] до [[840]] година. Но доколку се знае фактот дека уште од најмали години го знаел Методиј, може да се претпостави и дека Климент потекнува од истиот град од каде потекнуваат и светите браќа, односно од [[Солун]]. За неговата младост не се знае денес речиси ништо, не се знае неговото вистинско световно име, а монашкото име го добил по [[Климент Римски]], чиишто [[мошти]] во [[Херсон]] на [[Крим]] ги откриле солунските браќа Кирил и Методиј за време на т.н. [[Хазарска мисија]].<ref name="Зборник на трудови">[[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица]], Музејски летопис (Зборник на трудови по повод 65 години, Завод и музеј - Струмица), Струмица, 2017, стр. 59.</ref> Во Пространото Климентово житие пишува дека: „''тој го познавал неговиот (Методиевиот) живот како никој друг, бидејќи пошол по него од најмлади години и со свои очи ги видел сите дела на својот учител''“. Според истиот извор, Свети Климент починал во [[916]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} ===Ученик на Методиј=== [[Податотека:Фреска на Кирил и Методиј во Јован Бигорски.JPG|300px|right|thumb|Фреска на Светите браќа во манастирот [[Св. Јован Бигорски]], [[Дебар]]ско]] Климент се стекнал со солидно образование, и уште од млади години стекнал одлични познавања од грчкиот јазик. Најраните информации за животот на Климент дадени од житијата се дека „од неговиот живот го познавал најдобро од сите; со сопствени очи ги видел сите дела на својот учител; Св.Методиј на своја страна привлекол и други соработници ученици коишто потекнувале од Македонија, но и од други места.<ref>Се смета на [[Свети Наум]], [[Ангелариј Охридски]], [[Константин Презвитер]], за кој се претпоставува дека потекнува од [[Солун]]</ref> Со своите ученици и помошници Кирил и Методиј работеле во манастирите на планината Олимп во [[Мала Азија]].{{sfn|Obolensky|1988|p=12}} Доколку се претпостави дека периодот на младоста се години помеѓу 16 и 18 години, може да се претпостави дека неговото запознавање со Методиј потекнува од околу [[856]]-[[858]] година, клучниот период во животот на Методиј.{{sfn|Obolensky|1988|p=13}} ===Глаголица=== Во следниот период, Кирил и Методиј заминале во манастир на планината Олимп во [[Мала Азија]], која планинска област се наоѓа на југот од [[Мраморното Море]] и која во [[IX век]] била главен манастирски центар. Овде Методиј се замонашил во манастирот којшто се нарекувал Полихрон, и бил придружуван од неговиот брат Константин и неговите ученици.<ref name="Зборник на трудови" /> Врз основа на животот на [[Кирил и Методиј]], може да се претпостави дека тие ја создадале [[глаголицата]] во текот на годините што ги поминале заедно во манастирот на Олимп. Според [[Димитри Оболенски]], може да се отфрлат тврдењата на нивните биографи дека глаголицата била создадена во [[Цариград]] во неделите или месеците по пристигнувањето во [[862]] година како пратеници на моравскиот принц [[Ростислав (кнез)|Растислав]].{{sfn|Obolensky|1988|p=14}} Во работата на групата учени учествувал и самиот Климент како добар познавач на словенскиот и грчкиот јазик и вршел преведување и препишување книги. Во манастирот Полихрон, Климент престојувал сè до почетокот на [[Хазарска мисија|Хазарската мисија]] во [[859]]-[[860]] година. Со исклучок на [[Хазарска мисија|Хазарската мисија]] на двајцата браќа од [[860]] до [[861]] година, овие биле единствените години што ги поминале заедно, кога шеснаесетгодишниот Константин пристигнал во главниот град и [[862]] година, кога пристигнале пратениците на Ростислав.{{sfn|Obolensky|1988|p=14}} Подготовките за [[Хазарска мисија|Хазарската мисија]] се одвивале во градот [[Херсон]] на [[Крим]] (во тоа време под византиска управа). Во Мисијата кај [[Хазари]]те учествувал и Климент и можеби бил и учесник во откривањето и откопувањето на светите мошти на римскиот [[папа Климент]].<ref name=":1" /> Мисијата довела до масовно покрстување на [[Хазари]]те.<ref name=":1">[[Панонски легенди]]. Превод: [[Радмила Угринова-Скаловска|Р. Угринова-Скаловска]], Скопје, 1969; [[Панонски легенди]]. Превод: Ј. Таковски, Скопје, 2001.</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/499142958|title=Makedonska enciklopedija|last=Ristovski, Blaže.|date=2009|publisher=MANU|isbn=978-608-203-023-4|oclc=499142958}}</ref><ref>В. Стојчевска-Антиќ, ''Историја на македонската книжевност. Средновековна книжевност'', Скопје, 1997;</ref><ref>Х.Поленаковиќ, Во мугрите на словенската писменост, Скопје, 1973;</ref><ref>И. Велев, ''Византиско-македонски книжевни врски'', Скопје, 2005, 213-214 и 234-236.</ref> Во житието на Константин се вели дека откако царот [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]] го замолил да создаде словенска азбука, Константин „''се предал на молитва со своите соработници''“.{{sfn|Obolensky|1988|p=15}} Житието на Методиј ги нарекува овие помошници на Кирил и Методиј „''други со ист дух како нив''“.{{sfn|Obolensky|1988|p=15}} Истата група ја спомнува и [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]], кој пишува дека Кирил и Методиј, откако ја измислиле азбуката, „''се погрижиле да им го пренесат божественото знаење на оние што се поспособни од нивните студенти''“, именувајќи ги кои биле „''избрани и просветители на групата''“ — [[Горазд]], Климент, [[Св. Наум|Наум]], [[Ангелариј Охридски|Ангелариј]] и [[Сава Охридски|Сава]].{{sfn|Милев|1966}} Пради овие основи, може да се претпостави дека Климент бил дел од јазичниот круг на Кирил и Методиј и придонел за создавање на глаголицата.{{sfn|Obolensky|1988|p=15}} ===Моравска мисија=== [[Податотека:Sv Sedmočislenici with Jovan Kukuzel in Ardenica.jpg|мини|Свети Климент и останатите [[Седмочисленици|ученици]], заедно со Кирил и Методиј. Фреска (1744 г.) од [[Манастир Арденица|манастирот Арденица]] во денешна Албанија.]] Моравската мисија претставувала дипломатска мисија на [[Византија]] која преку христијанството требала од Велика Моравија и Панонија да направи сојузници на [[Византија]] против [[Франки]]те и [[Прво Бугарско Царство|Бугарите]].<ref name="Неточности" /> Подготовките за т.н. [[Моравска мисија]] најверојатно се спровела во [[Солун]], кој претставувал важен административен, воено-политички, духовен и културен центар во [[Византија]], веднаш по [[Цариград]]. Во [[Солун]], Климент одблиску ја следел и учествувал во финалната работа од создавањето на првата словенска азбука — [[глаголицата]]. Во [[863]] година започнала Моравската мисиија и браќата заедно со нивните ученици заминале за [[Велика Моравија]], која се спровела во три етапи: 863-866/7, 867-869 и 869-885 и таа претставува нов и мошне значаен и плоден период во животот и дејноста на Климент Охридски. Мисијата била поттикната од моравскиот [[кнез]] [[Ростислав (кнез)|Ростислав]] до византискиот цар [[Михаил III Пијаницата|Михаил III]]. Ростислав настојувал да основа самостојна словенска христијанска црква и да го шири Христовото слово и богослужба на разбирлив словенски јазик. Со територијата на Моравија во тоа време духовно управувала Римската црква на чело со папата, а христијанството се проповедало и се вршело богослужба на [[латински јазик]] којшто бил неразбирлив за месното население. Помеѓу [[863]] и [[868]] не постојат податоци за животот на Климент.{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} Во Моравија се превела сета црковна богослужба, а ги научиле и тамошните ученици да служат служба. Книжевната продукција се одвивала во три области: преводи на библиски и богослужбени текстови, црковно-правна книжевност и изворни трудови. Меѓу оригиналните творби од овој период најзначајни се хагиографските трудови — „[[Панонски легенди]]“ (пишувани по 869 година) чие составување и авторство му се препишува на Климент. Познато е дека во [[868]] година Климент ги придружувал [[Кирил и Методиј]] за време на нивната посета на [[Рим]].{{sfn|Obolensky|1988|p=11}}{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} После три и пол години во [[Моравија]], Кирил и Методиј заминале на југ за да ги ракоположат своите ученици — вклучувајќи го и Климент — во свештенството{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} и пристигнале во [[Рим]] кон крајот на [[867]] или почетокот на [[868]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=11}} Поради ова се смета дека Климент учествувал во мисијата на Константин и Методиј во [[Велика Моравија]] уште од самиот почеток и им помогнал во создавање на целосен литургиски циклус, обука на локалното свештенство.<ref name="Зборник на трудови" /> ===Рим=== Детали за престојот на Климент во [[Рим]], кој престој веројатно траел од зимата 867/8 до летото или есента 869 година, не се познати.{{sfn|Obolensky|1988|p=16}} Во [[867]] година Кирил и Методиј, а најверојатно и самиот Климент прстојувале шест месеци во [[Мосбург]] во близина на езерото Балатон во денешна [[Унгарија]], во кнежевството Коцел (861-874) во [[Панонија]], по кое се упатиле во [[Венеција]] и продолжиле кон [[Рим]], на повик од [[Папа Никола I|папата Никола]], кој во меѓувреме починал и на негово место застанал [[Папа Адријан II|Адријан II]].<ref name="Зборник на трудови" /> Словенските учители кои ги носеле моштите на папата Климент, во Рим биле примени со најголеми почести од страна на папата. Двајца епископи, Гаудериг кој бил епископ на Велетрија и [[Папа Формоз|Формоз]] биле големи почитувачи на [[Климент Римски]] и еден од најблиските соработници на папата. Двајцата кои го ракоположиле Климент и другите ученици на Кирил и Методиј биле меѓу водачите во Рим (Формоз подоцна бил избран за папа). Во Второто кратко Наумово житие е наведено: „''Потоа ги ракоположи и Климента и Наума заедно со другите за свештеници и ѓакони и нареди да се отслужи целиот вечерен чин, и утринскиот...''“.<ref>[[Момир Поленаковиќ]], „''Во мугрите на словенската писменост''“, Скопје 1973</ref> Контактите на Климент меѓу влијателните кругови во [[Католичка црква|Римската црква]], како и [[Цариградска патријаршија|грчката]], можеби биле скоро исто толку големи како оние на Кирил и Методиј. Тој веројатно го познавал лично [[Анастасиј Библиотекар]], пријател и обожавател на Константин{{sfn|Obolensky|1988|p=16}}. Климент во [[Рим]] учествувал во настаните поврзани со осветувањето на словенските книги и бил учесник во светите литургии коишто се одржувале на словенски јазик во повеќе римски цркви. ===Враќање во Моравија=== [[Податотека:Clemens I.jpg|десно|200п|thumb|Фреска од Свети Климент Охридски]] Константин починал во [[Рим]] на [[14 февруари]] [[869]] година, набргу откако станал монах под името Кирил.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Почитувајќи ја последната желба на неговиот брат, [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] се откажал од намерата да се врати во неговиот манастир во Олимп и, наместо тоа, избрал да ја продолжи својата заедничка работа меѓу Словените.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Според секоја веројатност, Климент ги поминал следните петнаесет години до смртта на [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] со него во [[Панонија]] и [[Велика Моравија]]. Подоцна истата година, [[Папа Адријан II|папата Адријан II]] го назначил [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] за надбискуп на Панонија и го испратил во дворот владетелот [[Коцел]].{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Во Моравија Климент најверојатно ги напишал и првите свои книжевни дела. Се претпоставува дека уште за време на својот престој во Велика Моравија тој го напишал „''Опширното житие на Св. Кирил''“, или пак му помагал на Св. Методиј при пишувањето на овој прв словенски текст. Тука тој, најверојатно, го пишувал првобитниот текст на „''Службата на Св. Кирил''“ и „''Пофалното слово''“ за него, коишто се користеле за богослужбена прослава на словенскиот просветител.<ref>И. Христова, Моравска Кирило - Методиевска книжовна школа. – Кирило-Методиевска енциклопедия, том 2, София 1995, 724.</ref> Француското свештенство, луто од загубата на нивните приоритети во Панонија и Моравија, го обвинило за узурпирање на епископските права и организирало црковно судење од месните владици, кои го осудиле Методиј и го испратиле во затвор. Методиј поминал две и пол години во затвор во [[Швабија]], сè додека во [[873]] година [[Папа Јован VIII|папата Јован VIII]] не се вмешал и ги принудил франкиските епископи да го ослободат. Последните години Методиј ги поминал во одбрана на црковнословенската богослужба во својата епархија и истовремено морал да се бори против непријателството на [[Франки]]те и недоследноста на новиот моравски владетел [[Сватоплук I]].{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} ===Смртта на Методиј и прогонство=== [[Податотека:St Clement of Ohrid with model.jpg|мини|десно|Споменик на Свети Климент Охридски во [[Охрид]]]] Изворите зборуваат повторно за Климент по смртта на [[Св. Методиј Солунски|Методиј]] на [[6 април]] [[885]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Методиј го назначил [[Свети Горазд|Горазд]] за свој наследник, кој имал предност бидејќи зборувал на местен јазик. Како и да е, номинацијата не била одобрена од папата, а [[Вихинг]], франкискиот епископ на Нитра и стар противник на Методиј, продолжил со своите обвинувања со цел да ја задуши словенската литургија ширум [[Средна Европа]].{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Исто така, постоело несогласување меѓу учениците на Методиј и свештенството околу теолошкиот спор околу доктрината [[Филиокве]]. Овој спор што се водел меѓу двата црковни центри [[Рим]] и [[Цариград]] за происходот на [[Светиот Дух]], во [[Моравија]] предизвикал жестоки расправи и судири. Во теолошката расправа учествувале Горазд и Климент како застапници на византиските сфаќања (наспроти сфаќањата на римокатолиците) по однос на оваа доктрина, но и како предводници на словенските свештеници по смртта на Методиј. Византиската доктрина за [[Свето Тројство|Светото Тројство]] била образложена пред германските свештеници и пред кнезот, а расправата предизвикала мачна атмосфера во која безуспешно посредувал Светополк. Моравскиот владетел ја засилил позицијата на германското свештенство и побарал од Климент и Горазд и од останатите словенски свештеници да се приклонат кон барањата на Вихинг и откако тие одбиле, се соочиле со државно прогонство. Несогласувањата околу оваа доктрина подоцна станале главни доктрински разлики во средновековните спорови меѓу грчката и латинската црква.{{sfn|Obolensky|1988|p=17}} Климент и Горазд ја предводеле борбата за опстанок на Кирилометодиевото дело во [[Велика Моравија]]. По доаѓањето на папскиот престол во есента истата година, [[Папа Стефан V|папата Стефан V]] (885 — 891) ја забранил словенската писменост и словенското богослужение во Велика Моравија, словенските книги биле уништувани, а учениците на словенските просветители биле протерани од оваа западнословенска земја. Горазд и Климент добиле задача да зборуваат јавно против доктрината [[Филиокве]]. Двапати тие ја објасниле грчката доктрина за [[Свето Тројство|Троица]], еднаш за франкиското свештенство и вторпат, накратко, за Сватоплук, но се зголемила тензијата меѓу следбениците на [[Викинзите]] и следбениците на Климент и Горазд. Обидите на Сватоплук да се однесува како арбитер не успеале, и наскоро започнале државните прогони против учениците на Методиј — околу двесте свештеници и ѓакони. Некои биле продадени во ропство, други биле истерани од нивните домови и тепани, а повеќе од нив биле затворени. [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] ги дава имињата на петмина од затворениците — Горазд, Климент, [[Лаврентиј Охридски|Лаврентиј]], [[Наум Охридски|Наум]] и [[Ангелариј Охридски|Ангелариј]] и истите биле затворени во Нитра, денешна [[Словачка]].{{sfn|Милев|1966}}{{sfn|Obolensky|1988|p=18}} По краткиот престој во затвор, Климент и неговите придружници биле осудени на постојан егзил и биле депортирани во области кај [[Дунав]] кои биле под контрола на Сватоплук. Патот кон Бугарија Климент го започнал со сите ослободени ученици, но тој, Наум и Ангелариј се одделиле од останатите и се упатиле кон реката [[Дунав]] и застанале во едно село да побараат храна, облека и да одморат. Откако домаќинот ги примил, починал неговиот син, за кое според Житието, човекот бил убеден дека токму тројцата ученици се виновни за смртта на неговиот син, ги нарекол демони-убијци и маѓесници и наредил да ги оковат во вериги и да ги мачат, на кое гостите му кажале дека доколку смета дека тие се причината за смртта на неговиот син, да започне да се надева да Господ му го подари животот, по кое синот воскреснал.<ref>Теофилакт Охридски, „Житие дејност, исповедништво“, 64</ref> Изворите понатаму наведуваат дека во 885-886 година учениците на Методиј пристигнале во Белград, кој тогаш бил во составот на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]].{{sfn|Obolensky|1988|p=19}} Нивното протерување означило крај на Моравската мисија, Вихинг станал поглавар на Моравската црква ракоположен на местото на Методиј од папата Стефан VI (885 — 891), а словенската богослужба се истиснала од [[Средна Европа]]. ===Под кнезот Борис=== [[Податотека:2011 Ochryda, Cerkiew św. Pantelejmona (02).jpg|thumb|250px|Возобновената [[црква „Св. Пантелејмон“ - Плаошник]] во Охрид, на местото на книжевната школа формирана од Св. Климент. Денес овде се положени моштите на Св. Климент.]] Во тоа време, бугарскиот владетел [[Борис I]] се соочувал со културно-политичката дилема што произлегла од [[Христијанизација на Бугарија|христијанизацијата на Бугарија]] и судирот меѓу потребата за зачувување на локалната независност и византиските тврдења за универзалност на црквата. Овие тврдења барале секој владетел што ја прифатил византиската религија да прифати не само духовна власт на патријаршијата во [[Цариград]], туку и во теорија, врховната власт на царот.{{sfn|Obolensky|1988|p=20}} Кога Климент, Ангелариј и Наум тргнале кон Плиска, тие не отишле таму со цел да се стават во служба на бугарскиот кнез Борис, туку да ја продолжат својата мисионерска дејност во земја која не ги гони христијаните што не го исповедаат погрешното учење на доктрината ''filioque''. Управителот на градот Белград, Боритикан, бил оној кој „''реши да ги испрати туѓинците кај бугарскиот кнез Борис, бидејќи знаеше дека Борис одамна е жеден за такви мажи''“ По пристигнувањето во бугарската престолнина [[Плиска]], учениците не нашле погодни услови за продолжување на делото на светите [[Кирил и Методиј|браќа Кирил и Методиј]], бидејќи во земјата постоела слична атмосфера како и во [[Моравско Кнежевство|Моравското Кнежевство]]. Додека во Моравија се воделе спорови со германо-латинските свештеници, овде се водело спор со [[Византија]].<ref name="Зборник на трудови" /> Онованата во [[870]] година црква била под јурисдикција на [[Цариградската патријаршија]] и била раководена од византиска црковна хиерархија на чело со византиски епископ<ref>И. Г. Илиев, Деволското книжовно и литературно средище от края на IX до началото на XII век ‒ от Св. Климент до Михаил Деволски. ‒ Европейският югоизток прeз втората половина на X ‒ началото на XI век. История и култура, София 2015, 552.</ref>, а во храмовите се служело на византиско-грчки јазик, па и ним не им било дозволено да вршат богослужба и да проповедаат на [[старословенски јазик]]<ref>П. Георгиев, Плиска. – Кирило-Методиевска енциклопедия, том 3, София 2003, 154</ref>, а и клирот се избирал и поставувал од страна на патријаршијата. Сепак се смета дека [[Борис I|Борис]] бил воодушевен од доаѓањето на тројцата мисионери во [[Плиска]] и им приредил пријатно добредојде.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Климент, Наум и Ангелариј биле сместени во домовите на месните благородници и одржувале редовни состаноци (според [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]]) со Борис и неговите советници Есхач и Чеслав.<ref name="Неточности" />{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Теофилакт укажува на тајност околу овие состаноци, најверојатно предизвикани од желбата на Борис да разговара за неговите следни потези со Климент и неговите придружници, без да ризикува да се антагонизира потенцијалното спротивставување на неговата идна политика.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Потеклото на ваквите противници на традицијата на [[Кирил и Методиј]] не е јасна, но можно е тие да биле членови на старата прабугарска аристократија, кои можеби ја криеле својата одредена верност кон своето паганско минато и туркиските традиции (кои само дваесет години порано довеле до неуспешен револт против крштевањето иницирано од Борис), или за припадниците на грчкото свештенство, кои би можеле да се чувствуваат загрозени од доаѓањето на истакната група мисионери и потенцијални соперници.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Во секој случај, Борис и неговите соработници, по секоја веројатност, биле свесни дека нивните планови да ја продолжат работата на Кирил и Методиј во Бугарија барало внимателна подготовка и претпазливост.{{sfn|Obolensky|1988|p=21}} Набргу по пристигнувањето во [[Плиска]], тројцата мисионери се разделиле. [[Ангелариј Охридски|Ангелариј]] починал неколку месеци по пристигнувањето во главниот град. [[Наум Охридски|Наум]] останал во [[Плиска]], каде ги поставил темелите на [[Преславска книжевна школа|Преславската книжевна школа]], а Климент, најверојатно во [[886]] година бил бил испратен како мисионер во областа [[Кутмичевица]] во [[Македонија]], {{sfn|Obolensky|1988|p=21}} каде ја основал [[Охридската книжевна школа]] која станала расадник на писменоста и културата во целата охридска околина и пошироко во [[Македонија]].<ref>[[Блаже Конески]], Книга за Климент, Охридска книжевна школа, Скопје 1966.</ref> === Во Кутмичевица === [[Слика:Devolskikomitat.jpg|мини|Можни граници на областа Кутмичевица кон IX-X век.]] Точните граници на регионот [[Кутмичевица]] не се познати, но веројатно тие ги вклучуваат западните македонски езера ([[Преспанско Езеро|Преспанско]] и [[Охридско Езеро]]) и територијата западно од нив до [[Јадранското Море]] во денешна јужна [[Албанија]].{{sfn|Obolensky|1988|p=23}} Истовремено со испраќањето на Климент во [[Кутмичевица]], Борис го назначил [[Домет]] за гувернер на округот.{{sfn|Obolensky|1988|p=22}} Според зборовите на Теофилакт за Борис, „''тој го предал блажениот Климент на Домет, поточно Домета на Климент, или поточно, тој ги предал еден на друг: едниот да биде послушен во сè, а другиот да се ползува од првиот како свој сотрудник''“, во неговите решенија „''и издаде наредба на сите жители на реионот да го примат Климент''“ со почит, да му дадат подароци и преку видливи работи да разгласат помеѓу сите за богатството на љубовта кое е вложено во душата.{{sfn|Милев|1966}} Климент заедно со новиот управител Домет требало заеднички да работат меѓу населението: да се рашири и зацврсти [[Христијанството во Македонија|христијанството]] на словенски темели, а притоа да се сочува и лојалноста на населението. Покрај поддршката од локалната власт и наредбата до сите жители на областа да не му прават пречки, кнезот Борис на Климент му обезбедил имот и финансии, како и можност за вршење на неговата задача<ref name="Борисов">„''Три периоди во мисионерската дејност на Свети Климент Охридски''“, Дејан Борисов, Скопје, 2017 година.</ref> Теофилакт пишува дека Борис го испратил Климент како учител во [[Кутмичевица]], но од природата на мисијата на Климент и неговата блиска врска со гувернерот на округот, јасно е дека неговите овластувања биле многу поголеми од оние на обичен учител или проповедник.{{sfn|Obolensky|1988|p=24}} Борис исто така му обезбедил на Климент три куќи во административниот центар на областа градот [[Девол (град)|Девол]] и два имота за одмор, едниот во [[Охрид]], а вториот во [[Главеница]].<ref name="Борисов" />{{sfn|Obolensky|1988|p=22}} Охрид, омиленото место на Климент, станал еден од главните центри на новата култура на [[Балканот]], во голема мерка благодарение на неговите напори. Како учител опслужувал неколку парохии и во секоја од нив имал неколкумина избрани ученици. Во секоја од овие парохии тој развил подеднакво добар систем на богословско образование, а како почетен степен на истото било описменувањето. Ова образование не било ограничено само на лица кои исполнувале услови да бидат дел од клирот, туку истото го посетувале и деца. Самиот тој, лично, ги поучувал најмладите од тоа како се пишуваат буквите, до толкување на она што е напишано.<ref name="Борисов" /> Следните седум години (886 - 893), Климент поминал дел од своето време проповедајќи го евангелието помеѓу населението. Тој посветил уште еден дел од своето време на поучување на [[глаголицата]], а неговите поталентирани студенти биле избрани за подетално теолошко усовршување и поклонување на свештенството.{{sfn|Obolensky|1988|p=25}} Според Теофилакт, за седум години бројот на овие студенти достигнал до 3.500.{{sfn|Obolensky|1988|p=25}}<ref name="Гласник" /> Бројот на лица кои биле образувани во училиштата на Климент се смета дека бил многу поголем. Ова се заклучува од Житието, каде се вели: „''Во секоја парохија тој имаше по неколкумина избрани од останатите, и тоа не малкумина, бидејќи се избројуваа до три илјади и петстотини, со кои почесто се среќаваше и им ги појаснуваше подлабоките места во писмата''.“ Овде животописецот сведочи дека бројката на неколкумината избрани е до 3.500, а не вкупниот број на ученици кои се образуваат. Овде најверојатно се работи за лицата кои Климент ги подготвувал за свештенослужителство и учителска дејност, бидејќи биле избрани од останатите и ги подучувал толкување на [[Свето писмо|Светото писмо]] на едно повисоко ниво.<ref name="Борисов" /> Ова извонредно достигнување значително придонело за реализација на планот на Борис за замена на грчкото свештенство.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} Двете биографии ја забележуваат силната привлечност на Климент кон монашкиот живот, и поради неговата блиска поврзаност со Методиј, може да се претпостави дека Климент бил замонашен рано во неговиот живот.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} За време на својата учебна мисија во Кутмичевица, Климент [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид|основал манастир]] во [[Охрид]] посветен на [[Свети Пантелејмон]], кој станал голем центар за обука на локалното свештенство и придонел за славата на Охрид како лулка на христијанството на Балканот.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} ===Под Владимир Расате=== Во [[889]] година, околу три години по пристигнувањето на Климент во Кутмичевица, принцот Борис му го предал престолот на неговиот најстар син [[Владимир Расате]] и се повлекол во манастир.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} За четири години, новиот бугарски владетел водел политика за заживување на [[паганство]]то и прогонството на христијанското свештенство, дијаметрално спротивно на онаа на Борис.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} Во [[893]] година, Борис го напуштил манастирот, ја презел власта со помош на лојалните приврзаници и свикал народен собор во [[Плиска]].{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Помеѓу одлуките на советот биле и заменувањето на грчкиот со [[старословенскиот јазик]] како службен јазик на бугарската администрација и црквата, преместувањето на главниот град од [[Плиска]] во [[Преслав]] и прогласување на третиот син на Борис, [[Симеон I|Симеон]] (подоцна познат како Симеон Велики), за следен цар на царството. Не е познато дали паганската преродба имал директен ефект врз делото на Климент во оддалечената Кутмичевица, но веројатно за него тоа било период на неизвесност и тој ги поздравил одлуките на Советот од [[893]] година.{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} ===Прв словенски епископ=== [[Податотека:Saint Clement of Ohrid (icon, 13th-14th century).jpg|мини|Икона на Свети Климент Охридски]]Една од првите постапки на [[Симеон I|Симеон]] како владетел била да го повика Климент во [[Преслав]] и да го назначи за епископ.{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Според зборовите на Теофилакт, „''така Климент стана првиот епископ на бугарски јазик''“.<ref>Житието на Свети Климент сведочи дека во Моравија во периодот кога таму архиепископи се свети Методиј и неговиот ученик Горазд при богослуженијата биле користени црковни книги напишани на словенски и грчки јазик, но, исто така, и дека во времето на Свети Климент во Бугарија официјален богослужбен јазик е грчкиот и при богослуженијата се користат книги нагрчки јазик</ref> Изворите велат дека Симеон го назначил Климент (а не го [[Хиротонија|хиротонисал]] во чинот) епископ, за што и немал канонско право. Според Каноните световно лице не може да посветува епископ, но доколку некој го има тој чин, може да го назначи за епископ. Најверојатно епископскиот чин Климент го добил или од [[Папа|римскиот папа]] или од [[Свети Кирил и Методиј|Методиј]].<ref>{{Наведено списание|last=Атанасовски|first=Александар|date=2020|title=Кој, кога и зошто го поставил Св. Климент Охридски за епископ?|url=https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/9298/1/Atanasovski%2c%20A.%20-%20Koj%2c%20koga%20i%20zosto%20go%20postavil%20sv.%20Kliment%20Ohridski%20za%20episkop.pdf|journal=Владетел, държава и църква на балканите през средновековието. Сборник с доклади от международна научна конференция, посветена на 60-годишнината на проф. д-р Пламен Павлов|pages=184-196}}</ref> Точната местоположба и името на Климентовата епархија биле предмет на многу спорови.{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Според житието, Климент бил назначен за епископ на „Дрембица или Велика“.{{sfn|Милев|1966}} Повеќето истражувачи сугерираат дека епархијата се наоѓала во една од следниве три области: [[Централна Македонија]] (долината на реката [[Вардар]]), [[Јужна Македонија]] (северно од линијата [[Солун]]-[[Бер]]) или западните падини на [[Родопите]].{{sfn|Obolensky|1988|p=27}} Без оглед која и да е точната локација на епархијата, веројатно било одредено растојание од Охрид, во пооддалечена и примитивна област.{{sfn|Obolensky|1988|p=28}} Како и да е, Климент продолжил да одржува контакт со манастирот, кој го основал во [[Охрид]] и се повлекувал таму за одмор и молитва секогаш кога имал можност.{{sfn|Obolensky|1988|p=26}} За разлика од Кутмичевица каде го поучувал сето население во Драгвица веќе имало свештенство. Ова било домородно свештенство кое не го познавало добро [[грчки јазик|грчкиот јазик]], па имало проблем со мисионерството бидејќи и самото не било доволно образувано, а сето ова поради недостаток од словенска богословска книжевност. И овде, Климент продолжил лично да се ангажира во образованието и описменувањето, најнапред на клирот, а потоа и на населението.<ref name="Борисов" /> Самиот Климент увидел дека освен тоа што населението било „''неуко [...] скотоподобно [...] диво и со непокорни срца, невосприемчиво за богопознанието''“, за реализирање на делото било потребно и подобрување на животот на населението преку материјална поддршка. Тој направил социјална и аграрна реформа во неговата епархија. Архиепископот [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] сведочи дека Климент отворил народни кујни во кои се делело храна на населението, им се посветувал и на сираците и на вдовиците помагајќи им во она што им било потребно и неговиот дом бил отворен за сите кои немале каде да ноќеваат.<ref name="Борисов" /> ===Последни години=== Во напредна возраст и исцрпен од работата, Климент отишол во [[Преслав]] и го замолил царот [[Симеон I|Симеон]] да го ослободи од неговите должности како епископ, за да ги помине „''овие неколку дена […] во разговор со самиот себе и со Бога''“.{{sfn|Милев|1966}} Симеон, кој имал голема почит кон Климент го одбил.{{sfn|Obolensky|1988|p=33}} При враќањето од Преслав, Климент се разболел. Според широката биографија, и покрај неговата болест, во последните денови Климент продолжил да работи.{{sfn|Милев|1966}} Климент починал на речиси осумдесетгодишна возраст, на [[27 јули]] [[916]] година во [[Охрид]]. Бил погребан во тремот на [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид|манастирската црква „Св. Пантелејмон]]“. Набргу по неговата смрт, најблиските ученици оставиле литургиски сведоштва за неговата формална канонизација во светител. Охридските архиепископи [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] (XI-XII в.) и [[Димитар Хоматијан|Хоматијан]] (XIII в.) напишале житијни и химнографски творби во поткрепа на светителскиот култ за Климент Охридски. Култот на Свети Климент бил одбележан со сликање на негови портрети во фрескоживописот на охридскиот [[Света Софија (Охрид)|катедрален храм „Св. Софија“]], како и во други цркви и манастири. Неговата слава и култ биле широко прифатени низ средновековниот период станувајќи титуларен светител на [[Охридската архиепископија]], светител заштитник на градот [[Охрид]] и на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква — Охридска архиепископија]]. Уште во почетокот на 11 век, неговото Успение се славело на [[27 јули]]. ==Новото писмо== „''Опширното житие''“ од [[Теофилакт Охридски]] воопшто не спомнува дека Климент извршил каква било промена на [[глаголица]]та. Теофилакт кога го пишувал ова Житие, пред себе имал текст од некој од учениците на Климент, а самиот тој како [[охридски архиепископ]] имал пристап до сите црковни документи и тој никаде не спомнува нова азбука — кирилица, ниту каква било измена на буквите од глаголицата. Тој не остава ниту простор за размислување дека Свети Климент извршил каква било измена на глаголицата, ниту пак создавање на нова азбука — кирилица. Податокот дека Свети Климент на некој начин е поврзан со создавањето на кирилицата произлегува од Житието на Свети Климент Охридски (''Кратко житие'') напишано од [[Димитар Хоматијан]], каде се вели: „Измисли и други форми на буквите за поголема јаснотија од тие што ги пронајде Кирил“.<ref>„Хоматијан. Кратко житие на Свети Климент епископ словенски напишано од архиепископот охридски Димитриј Хоматијан, и Митрополит Дебарско-кичевски господин Тимотеј, Свети Климент Охридски - хагиографија и химнографија (стр. 90-95). Превод на македонски: Недески Виктор. Охрид, Македонија: Канео.</ref> Врз основа на овој пасус, некои научници веруваат дека Свети Климент бил создателот на [[кирилицата]].{{sfn|Obolensky|1988|p=30}} Сепак, оваа хипотеза наидува на некои потешкотии. Од една страна, во [[Охрид]], седиштето на Климент, [[Глаголска азбука|глаголската азбука]] продолжила да се користи многу години, додека [[кирилицата]] се претпочитала од книжевното училиште во [[Преслав]].{{sfn|Obolensky|1988|p=30}} Од друга страна, не постои сигурна традиција што го поврзува името на Климент со кирилицата. Затоа, повеќето истражувачи го отфрлаат ставот дека Свети Климент бил творец на кирилицата. Преовладувачкиот став е дека тој ја користел глаголичката азбука и дека „''другите форми на буквите''“ се однесуваат на подобрување или поедноставување на глаголичката азбука.{{sfn|Obolensky|1988|p=30}} ==Титули== До крајот на [[XII век]] епископската титула на Свети Климент се среќава во неколку варијанти: „епископ Велички“ (верзии: Дремвицки, на Драгвиста, Тивериополски); „епископ Словенски“; „епископ на Бугарија или епископ бугарски“.<ref>Според [[Стојко Стојков]], во словенските текстови, Свети Климент е нарекуван само словенски епископ, додека именувањето епископ на Бугарија се развило во византиската пишана традиција. Причина се јавува изедначувањето на поимите Словени и Бугари во дел од византиските извори во втората половина на 11 век и понатаму. Во таквите случаи условувањето ''епископ на Бугарија'' всушност има значење „словенски епископ“. Втора причина е гледањето на Свети Климент како патрон на [[Охридската архиепископија]] која од средината на XI век и понатаму вклучува во својата титула и „''на цела Бугарија''“ и во таквите случаи значењето е едноставно „''[[Список на охридски архиепископи|епископ на Охридската архиепископија]]''“. Таа се појавува во врска со стремежот на архиепископијата да се „здобие“ со (рамно)апостолски темели. Именувањето како „бугарски“ не се пробило во словенските текстови во средниот век и единствено било забележано во словенски преводи на византиски текстови. Според тоа „''епископ на Бугарија''“ се промовирало и ширило од византиските охридски архиепископи и има чисто институционална смисла, без во себе да содржи етничко значење различно од оригиналното „''епископ словенски''“.</ref>И додека за „''епископ Велички''“ и другите географски одредници споровите се сосредоточеле врз прашањето каде се наоѓала оваа епископија.<ref>Постои извонредно обемна литература за тоа прашање. За различните мислења спореди В. Н. Златарски, се е намирала епископията на св. Климента Охридски, Македонски Прегледъ, Година I, книга 1, София, 1924, 1-14; Истиот, История на българската държава през средните векове, т. I. част II., София 1927, 271-279; Г. Ильински. Об епископском титуле Климента Словенского, Македонски Прегледъ, Година VII, книга 4, София, 1932, 1-24; П.Коледаров, Климент Охридски „пръв епископ на български език” на драговитите в Слунско и на Великия в западните Родопи, в Констанин Кирил Философ – юбилеен сборник по случай 1100 годишнината от смъртта му, БАН, София, 1969, 142-144; Б. Алексова, Епископијата на Брегалница: прв словенски црковен и културно-просветен центар во Македонија, Прилеп 1989, 167; Д. Оболенски, Шест византиски портрети, Скопје, 2011, 45, S. Mucaj, S. Xhyheri, I. Ristani, A. M. Pentkovskiy, Medieval Churches in Shushica Valley (South Albania) and the Slavonic Bishopric of St. Clement of Ohrid, Славѣне, vol. 3 No 1, 2014, 5, 6, 25, 26</ref>, за последните две, дискусијата се развила во поинаков правец. За терминот „''епископ Словенски''“, општоприфатено е дека претставува етничко именување, но додека повеќе автори во тоа виделе едноставно факт дека Св. Климент, неговите паства и јазикот на кој богослужел биле словенски, други го протолкувале поимот како алтернативно именување на штотуку оформениот бугарски народ<ref>Д.Ангелов, Образуването на българската народност, София, 1969, 330</ref> Во сличен правец се развила дискусијата за титулата „''епископ Бугарски''“. Според едното толкување, таа е исто така етничка, и покажува дека Св. Климент бил епископ, имено, на бугарскиот словенски народ. Другото толкување согледува во терминот „''бугарски''“ замена за епитетот „''словенски''“, замена која исто така се толкува на различни начини. ==Мошти== [[Податотека:Saint Clement and Pantheleimon Ohrid. Tomb of Clement.JPG|thumb|175px|right|Гробот на Свети Климент Охридски во Охрид]] Најголемиот дел од моштите на Св. Климент се чуваат во Македонија, во [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид|Плаошник]], а покрај нив, во Македонија има мошти на Св. Климент во [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]], во [[Митрополија Битола|Митрополијата во Битола]], во [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје|црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ - Скопје]], во [[Црква „Св. Климент Охридски“ - Скопје|црквата „Св. Климент Охридски“ - Скопје]] и во [[Поречки манастир|Поречкиот манастир]]. Во црквата на [[Црква Свети Седмочисленици (Софија)|Светите Седмочисленици во Софија (Бугарија)]], има дел од моштите со големина на нокот, а во црквата „Св. Кирил и Методиј“ во [[Пловдив]] има честица од моштите кои се подарок од [[МПЦ-ОА]] во 2008 година. Неговиот [[череп]] се чува во манастирот „Св. Јован Претеча“ кај [[Бер]] во [[Егејска Македонија]]. Черепот го зеле двајца монаси за време на пренесувањето на моштите на светецот од охридската црква Св. Пантелејмон, која [[Турци]]те ја претвориле во [[џамија]], во црквата Мал Св. Климент, а потоа во црквата [[Св. Богородица Перивлепта]]. Монасите веднаш ја однеле главата во манастирот во Бер, каде Св. Климент Охридски станал монах.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Грчките владици го донесоа черепот на свети Климент Охридски во Софија“, ''Дневник'', година XX, број 6225, сабота-недела, 26-27 ноември 2016, стр. 2.</ref> Во 1970-тите, една честичка од моштите била однесена и во [[Рим]]. Во 2018 година, во остатоците од средновековен манастир кај бугарското село Равна, во близина до градот [[Провадија]], [[Варна (област)|Варненска Област]] од археолози бил пронајден потпис на Свети Климент врежан на камен. Потписот „Климен(т) е(п) Слов(енски)“ е идентификуван меѓу стотици графити на старословенски и грчки јазик. Под него има и дата - 24 април 889 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.politika.bg/article?id=55932 |title=Константин Събчев, Откриха подписа на Климент Охридски. Вестник Политика, 25 Май, 2018 година. |accessdate=2019-12-10 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209213043/http://www.politika.bg/article?id=55932 |url-status=dead }}</ref> == Наследство== [[Податотека:Св. Климент 2.jpg|мини|Основното училиште „Св. Климент Охридски“ во [[Охрид]]]] Свети Климент Охридски е еден од најплодните и најзначајните писатели на [[старословенски јазик]]. Тој е заслужен за ''Панонската хагиографија на Свети Кирил и Свети Методиј''. Климент, исто така, го превел „''[[Цветен триод|Цветниот триод]]''“ кој содржи црковни песни што се пеат од [[Велигден]] до [[Педесетница]] и се верува дека е автор на „''Светата служба и животот на Свети Климент Римски''“, како и на најстарата служба посветена на Свети Кирил и Методиј. Пронајдокот на кирилицата обично му се припишува нему, иако најверојатно азбуката е развиена во книжевното училиште во [[Преслав]] на почетокот на [[10 век]]. Средновековни фрески од Свети Климент постојат низ денешните територии на [[Македонија]], [[Србија]] и [[Егејска Македонија|Северна Грција]], при што голем дел од нив се наоѓаат во [[Република Македонија]].<ref>The Sacred Landscape of Saint Clement of Ohrid as Reflected in his Frescos, Markus Breier and Mihailo Popovic, Department of Geography and Regional Research, University of Vienna (2015)</ref> Првиот современ бугарски универзитет, [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]], го добил името по Климент по основањето во [[1888]] година. Името на [[Универзитет „Св. Климент Охридски“ – Битола|Битолскиот универзитет]] и [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Националната и универзитетска библиотека]] основана на [[23 ноември]] [[1944]] година исто така го носат името на Свети Климент Охридски. Голем број на улици, училишта и храмови во Македонија се посветени на Свети Климент Охридски. Во чест на светителот е наречен [[астероид]]от [[3903 Климент Охридски]], откриен во Роженската опсерваторија, Бугарија. [[Податотека:Гимназија-охрид.jpg|мини|Гимназијата „Св. Климент Охридски“ во Охрид]] == Дела == [[Податотека:Скачковски манастир 6.jpg|мини|десно|175п|Статуа на Свети Климент Охридски во дворот на Скачковскиот манастир]] Покрај црковните и педагошките дејности, особено учителско-просветителските, Климент развил и богата книжевна дејност. Автор е на многу поучни и пофални зборови, но во неговото творештво преовладуваат поучителните слова што се однесуваат на општохристијанските светители: [[Св. Ѓорѓи]], [[Св. Тома]], [[Св. Антониј]], потоа слова посветени на [[Богородица]] и слова посветени за настаните од животот на [[Исус Христос]]. * Похвални слова ** ''[[Похвала на Кирил Филозоф]]'' **Пофално слово за Св. Кирил Филозоф ** Пофално слово за Св. Климент Римски ** Пофално слово за Св. великомаченик Димитриј Солунски ** Пофално слово за Св. Архангели Михаил и Гаврил ** Пофално слово за Св. Јован Крстител ** Пофално слово за Св. 40 маченици ** Пофално слово за Св. Пророк Илија ** Пофално слово за Св. Захариј и за зачатие на Св. Јован Крстител ** Пофално слово за апостол Павле ** Пофално слово за Св. Козма и Дамјан ** Пофално слово за Св. Никола Чудотворец ** Пофално слово за воскресението Лазарово ** Пофално слово за раѓањето на Св. Јован Крстител ** Пофално слово за Успение Богородично ** Пофално слово за раѓањето Христово ** Пофално слово за Сретение Христово ** Пофално слово за Богојавление ** Пофално слово за Цветници ==Св. Климент Охридски како тема во уметноста== * „Климент“ — песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 16.</ref> * „Алелуја за Свети Климент“ — песна на македонскиот поет Наум Целакоски од 1998 година.<ref>Наум Целакоски, ''Пролог'', 1998, стр. 8.</ref> == Литература == * [[Gerhard Podskalsky]]: ''Theologische Literatur des Mittelalters in Bulgarien und Serbien 865 - 1459'', C.H.Beck, 2000, ISBN 3-406-45024-5 * [[Nikolaos Trunte]]: ''Πρός τό σαφέστερον. Zu Reformen in der glagolitischen Schrift'' [http://www.uni-bonn.de/~ntrunte/reformen.pdf www.uni-bonn.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101011185201/http://www.uni-bonn.de/~ntrunte/reformen.pdf |date=2010-10-11 }}. * In: ''Glagoljica i hrvatski glagolizam'', Zagreb, 2004. * Животопис на св. Климента, български архиепископ. От Теофилакта, Охридски архиепископ. Превел от гръцки с малки съкращения Д. Матов. Пловдив, 1896, [http://ia700308.us.archive.org/7/items/zhivotopisnasvk00theogoog/zhivotopisnasvk00theogoog.pdf us.archive.org] * [[Люба Илиева]]. Пространното житие на св. Климент Охридски и проблемът за българо-византийския културен синтез. — Во: Omnia vincit amor: Юбилеен сборник на НГДЕК в чест на проф. Василка Тъпкова-Заимова. Съст. В. Вачкова и Цв. Степанов. С., УИ, 2008. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Clement of Ohrid}} ===Дела=== * [http://agapi.mk/sveti-kliment-slovo-za-svetite/ Општо слово за светите, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150527135513/http://agapi.mk/sveti-kliment-slovo-za-svetite/ |date=2015-05-27 }} * [http://agapi.mk/kliment-ohridski-pohvala-za-lazar/ Похвала за Четиридневниот Лазар, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140813063128/http://agapi.mk/kliment-ohridski-pohvala-za-lazar/ |date=2014-08-13 }} * [http://agapi.mk/kliment-ohridski-slovo-za-veliki-cetvrtok/ Слово за Велики Четврток, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140820074427/http://agapi.mk/kliment-ohridski-slovo-za-veliki-cetvrtok/ |date=2014-08-20 }} * [http://agapi.mk/pohvalno-slovo-kiril-i-metodij/ Похвално слово за светите и преславни учители на словенскиот народ, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160325120128/http://agapi.mk/pohvalno-slovo-kiril-i-metodij/ |date=2016-03-25 }} * [http://agapi.mk/pohvalno-slovo-ragjanje-jovan-krstitel/ Второ похвално слово за раѓањето на Св. Јован Крсител, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130815040916/http://agapi.mk/pohvalno-slovo-ragjanje-jovan-krstitel/ |date=2013-08-15 }} * [http://agapi.mk/pohvalno-slovo-sveti-prorok-ilija/ Похвално слово за свети пророк Илија, Св. Климент Охридски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141226175821/http://agapi.mk/pohvalno-slovo-sveti-prorok-ilija/ |date=2014-12-26 }} ===За Свети Климент=== * [http://mpc.org.mk/Kalendar/prolog.asp?id=1641 Од Прологот на страницата на МПЦ] * [http://ortos.wordpress.com/2008/12/07/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8/ Блог Свиток - Свети Климент Охридски] * [http://www.m-p-c.org/Istorija/Sv-Kliment.htm Од старата страница на АКМПЕ МПЦ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201205092840/http://www.m-p-c.org/Istorija/Sv-Kliment.htm |date=2020-12-05 }} * [http://www.mpc.org.mk/MPC/istorija.asp Историја на МПЦ] * [http://www.soros.org.mk/konkurs/019/i43.htm Икона на Св. Климент Охридски од црквата Св. Богородица Перивлептос] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160806170150/http://soros.org.mk/konkurs/019/i43.htm |date=2016-08-06 }} * [https://mk.orthodoxwiki.org/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8_%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8 Статија за Св. Климент Охридски на Православна Енциклопедија] * [http://www.pravoslavieto.com/life/11.25_sv_Kliment_Ohridski.htm Св. Климент Охридски (бугарски јазик)] {{Македонска книжевност}}{{Седмочисленици}}{{Симболи на Македонија}} {{Државни празници во Македонија}} {{Нормативна контрола}} {{избрана}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Климент Охридски}} [[Категорија:Свети Климент Охридски| ]] [[Категорија:Словенски просветители]] [[Категорија:Македонски светци]] [[Категорија:Бугарски светци]] [[Категорија:Словенска писменост]] [[Категорија:Светци од средновековен Охрид]] [[Категорија:Христијански светци од 10 век]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Кутмичевица]] [[Категорија:Изумители на писма]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Седмочисленици]] [[Категорија:Христијански светци од 9 век]] 0u51smxjtgkxbz3e3a2w5gg2o3ow754 Гајранци 0 9119 5608357 5214737 2026-08-12T03:37:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608357 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Гајранци | слика = Поглед на Гајранци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Гајранци | општина = {{општинскигрб|Општина Пробиштип}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Осогово]] | население = 7 | година = 2002 | поштенски број = 2210 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 400 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=53 | lat_sec=39.84 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=10 | lon_sec=41.16 | слава = | мрежно место = | карта = Гајранци во Општина Пробиштип.svg }} '''Гајранци''' — село во [[Општина Пробиштип]], во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипскиот регион]], во околината на градот [[Пробиштип]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во најјужниот дел на територијата на [[Општина Пробиштип]], недалеку од патот [[Пробиштип]]-[[Штип]] или [[Кочани]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Карбинци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=65}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 400 метри. Од градот [[Пробиштип]], селото е оддалечено 15 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото се стигнува преку [[Регионален пат 1205|регионалниот пат 1205]], од каде има исклучување со асфалтен пат до самото село. == Историја == Подрачјето на Гајранци е населено уште од [[доцна антика|доцната антика]], за што сведочи наоѓалиштето [[Калиште (Гајранци)|Калиште]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|320}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 8,1&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат пасиштата со површина од 526,6 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 251,1 хектар, а на шумите само 5,8 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|267 |1953|254 |1961|275 |1971|242 |1981|131 |1991|65 |1994|63 |2002|36 |2021|7 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Гајранци живееле 120 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 232.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Гајранци имало 160 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 130-131.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, со намалување на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 275 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 63 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Гајранци живееле 36 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 ноември 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 7 жители, од кои 5 [[Македонци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|120|160|267|254|275|242|131|65|63|36|7}} === Родови === Гајранци е македонско село.<ref>{{Наведена книга|title=Злетовска област-Географско-историски осврт|author=Апостолов Александар|author2=Кондев Тодор|publisher=|author3=Апостол Керамидчиев|year=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1970-тите, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Стојковци'' (5 к.), ''Копчалијци'' (2 к.), ''Неоковци'' (4 к.), ''Мековци'' (3 к.), ''Давитковци'' (2 к.) и ''Котларци'' (1 к.). * '''Доселеници:''' ''Чакаревци'' (8 к.), доселени се во втората половина на XVIII век од [[Прилепско]]; ''Даневци'' (9 к.), доселени се кон крајот на XVIII век од селото [[Пиперево]]; ''Здравевци-Петрушевци'' (5 к.), доселени се кон крајот на XIX век од селото [[Крњевци]] во [[Овче Поле]], тоа село било раселено во предвоена [[Југославија]]; ''Кантарџијци'' (5 к.), од кои три семејства водат потекло од домазети кои дошле од [[Лезово]] (две) и од [[Шлегово]] кај [[Кратово]]. <!--=== Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Гајранци било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Пробиштип]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што биле споени поранешните општини, Пробиштип и [[Општина Злетово|Злетово]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пробиштип. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Пробиштип. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Пробиштип. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Трооло, во која покрај селото Гајранци, се наоѓале и селата Бучиште, Гујновци, Зарапинци, Куково, Лезово, Пестришино, Пуздерци, Стризовци и Трооло. Општината Трооло постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1550 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на приватен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 13 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1208|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105531/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1208|archive-date=2023-01-23|dead-url=|accessdate=4 ноември 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Калиште (Гајранци)|Калиште]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|language=македонски|page=28}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Гајранци|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква. Изградена во 1952 година. ;Споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|title=Споменици {{!}} Општина Пробиштип|language=mk-MK|accessdate=2022-11-04|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523172442/http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|url-status=dead}}</ref> * Спомен-плоча посветена на Б. Коцев Јордановски <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Гајранци.jpg|Селските гробишта Податотека:Објект во Гајранци.jpg|Стопански објект во селото Податотека:Капела во Гајранци.jpg|Капела во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Пробиштип]] * [[Пробиштип]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gajranci}} {{Општина Пробиштип}} [[Категорија:Гајранци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пробиштипски села]] [[Категорија:Села во Општина Пробиштип]] cjcc35w8c6qx0xreun0mq0tk01n8o4x Гујновци 0 9125 5608439 5214914 2026-08-12T10:44:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608439 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Гујновци | слика = Поглед во Гујновци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Гујновци | општина = {{општинскигрб|Општина Пробиштип}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Осогово]] | население = 14 | година = 2002 | поштенски број = 2210 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 335 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=53 | lat_sec=31 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=11 | lon_sec=56 | слава = | мрежно место = | карта = Гујновци во Општина Пробиштип.svg }} '''Гујновци''' — село во [[Општина Пробиштип]], во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипскиот регион]], во околината на градот [[Пробиштип]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Пробиштип]], во долното сливно подрачје на [[Злетовска Река]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Карбинци]] и на [[Општина Чешиново-Облешево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=89}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 335 метри. Од градот [[Пробиштип]], селото е оддалечено 13,2 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 1205|регионалниот пат 1205]], од каде има исклучување со асфалтен пат до самото село. == Историја == Подрачјето на Гујновци е населено уште од [[Рано христијанство|старохристијанско време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Црквиште (Гујновци)|Црквиште]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|320}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Стопански објект во Гујновци.jpg|мини|300п|десно|Стопански објект во Гујновци]] Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 531,2 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 118,9 хектари, а на шумите само 10,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|126 |1953|130 |1961|128 |1971|97 |1981|73 |1991|40 |1994|43 |2002|33 |2021|14 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Гујновци живееле 72 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 232.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Гујновци имало 80 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 130-131.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Гујновци е мало село и е на пат да се расели. Во 1961 година селото броело 128 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 43 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Гујновци живееле 33 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=9 ноември 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 14 жители, од кои 12 [[Македонци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|72|80|126|130|128|97|73|40|43|33|14}} === Родови === Гујновци е македонско село.<ref>{{Наведена книга|title=Злетовска област-Географско-историски осврт|author=Апостолов Александар|author2=Кондев Тодор|publisher=|author3=Апостол Керамидчиев|year=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1970-тите, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Ташуровци'' (5 к.) и ''Сејменци'' (3 к.). * '''Доселеници:''' ''Марковци'' (2 к.) доселени се од селото [[Пуздерци]], а таму биле доселени од селото [[Гиновци]] кај [[Крива Паланка]]; ''Павловци'' (2 к.), доселени се од селото [[Гајранци]]; ''Дедо-Димитрија'' (1 к.), доселени се од селото [[Зарапинци]]; ''Јованчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Трооло]]; ''Иванчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Пестришино]]; ''Ефремовци'' (1 к.), ''Зафировци'' (1 к.) и ''Пацак'' (1 к.), сите потекнуваат од домазети. Првите се од селото [[Арбасанци]] во [[Овче Поле]], вторите од [[Шлегово]] кај [[Кратово]], а третите од [[Ратавица]]. <!--=== Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Гујновци било село во [[Кратовска каза|Кратовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Пробиштип]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што биле споени поранешните општини, Пробиштип и [[Општина Злетово|Злетово]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Пробиштип. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Пробиштип. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Пробиштип. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Трооло, во која покрај селото Гујновци, се наоѓале и селата Бучиште, Гајранци, Зарапинци, Куково, Лезово, Пестришино, Пуздерци, Стризовци и Трооло. Општината Трооло постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1551 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 16 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 17 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1209|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109175551/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/30-1209|archive-date=2022-11-09|dead-url=|accessdate=9 ноември 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Црквиште (Гујновци)|Црквиште]] — населба, некропола и црква од старохристијанскo време и среден век. ;Споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|title=Споменици {{!}} Општина Пробиштип|language=mk|accessdate=2022-11-09|archive-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523172442/http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/|url-status=dead}}</ref> * Спомен-плоча посветена на Б.Стоилков Серафимовски <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Пробиштип]] * [[Пробиштип]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gujnovci}} {{Општина Пробиштип}} [[Категорија:Гујновци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пробиштипски села]] [[Категорија:Села во Општина Пробиштип]] 5471yetaczty8fq8t74336naq7clttd Бунеш 0 9148 5608192 5472535 2026-08-11T13:53:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608192 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Бунеш | слика = Поглед на селото Бунеш.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Бунеш | општина = {{општинскигрб|Општина Пробиштип}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипско]] | население = 10 | година = 2002 | поштенски број = 2210 | повикувачки број = 032 | надморска височина = 590 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=57 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=14 | lon_sec=09 | слава = [[Илинден]] | мрежно место = | карта = Бунеш во Општина Пробиштип.svg }} '''Бунеш''' — село во [[Општина Пробиштип]], во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипскиот регион]], во околината на градот [[Пробиштип]]. == Потекло на името == Името на селото се претпоставува дека е од [[илирски јазик|илирско потекло]]. == Географија == Бунеш е селска населба југозападно од [[Злетово]], сместена од левата страна на [[Злетовска Река]] и од северозападната страна на Рајчански Рид. Селото се наоѓа на пространа зарамнета површина, на надморска височина од 590 м. Распространето е на изворниот дел на Лозјански Дол. Местоположбата му овозможува заштита од северните ветрови. Атарот на селото зафаќа површина од 11,7&nbsp;км<sup>2</sup> и на исток се граничи со [[Општина Кочани]], а на југ со [[Општина Чешиново-Облешево]].<ref>{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|pages=45}}</ref> Бунеш е оддалечено од [[Пробиштип]] околу 7-8&nbsp;км.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://probistip.mk/2013/07/01/%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%88-%D0%B3%D0%BE-%D1%84%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%BF/|title=Село Бунеш: „Го фалат градот, но селото пак ги влече“|last=С.|first=Т.|publisher=Probistip.mk|accessdate=29 ноември 2016|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514061545/https://probistip.mk/2013/07/01/%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B5%D1%88-%D0%B3%D0%BE-%D1%84%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%BF/|url-status=dead}}</ref> == Историја == Бунеш е една од најстарите населби во [[Злетовско-пробиштипски регион|Злетовско-пробиштипско]]. На просторот на кој се наоѓа атарот на селото има повеќе наоѓалишта со остатоци од поранешни населби. Така на пример, во месностите Три Kладенци и Бел Камен при обработка на нивите се пронајдени темели од згради и старовремски тули, а во месноста Џидовица се откриени стари гробишта. Траги од некогашна населба, и тоа ѕидини од куќи, темели од црквичка и гробишта се зачувани во месноста Мал Бунеш, која се наоѓа на околу 2-3 километри североисточно од сегашната местоположба селото. Од една повелба на деспотот [[Константин Дејанов]] во 1381 година се забележува дека истата година во Злетовската област постоело селиште Бунеш коешто припаѓало како [[метох]] на [[Лесновски манастир|Лесновскиот манастир]].<ref>Матанов, Христо. „Княжеството на Драгаши“. София, 1997. с. 220.</ref> Според народното предание, селото било сместено во сегашната месност Мал Бунеш, но поради насилството и зулумите од страна на Турците од соседно [[Турско Рудари]] населението било принудено да се пресели на запад, Во [[XIX век]], Бунеш се наоѓало во Кратовската каза, во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во 1903 година, 17 жители на селото биле физички малтретирани и ограбени од страна на отоманските власти, а во есента 1908 година, изгорени биле 28 куќи или речиси половина од селото. Во текот на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]], од селото имало еден доброволец кој бил дел од [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 659 и 832.</ref> == Стопанство == Селото во минатото претставувало метох. Најразвиените стопански дејности во склад со природно-географските услови во минатото и денес се [[сточарство]]то и [[земјоделство]]то. Во еден подолг период од времето под [[Отоманско Царство|отоманска власт]] најголем дел од населението биле мадемџии (рудари), додека само неколку семејства биле претворени во чивчии од страна на некој кратовски бег. По разнебитувањето на вака поставениот чифлигарски систем, чивчиите и останатите селани започнале да ја откупуваат земјата што ја обработувале. Од турските пописи од 1570 година се забележува дека структурата на земјоделството производство е многу слична со постојната. Во тоа време, најмногу се произведувало мешано жито (130 товари), [[пченица]] (124 товари), [[обичен граор|граор]] (3 товари), [[леќа]] (2 товари), како и [[бостан]], [[лозје]] и [[пчела|пчели]]. Селото во тој период било задолжено со данок од 12.000, што во споредба со други села од неговата околина и во [[Овче Поле]] укажува дека истото располага со значајни ресурси и богатство. Осовременување во земјоделското производство било забележано по ослободувањето од отоманска власт. Во тој период биле купени првите 12 плугови со кои се проширило обработливото земјоделско земјиште, а покрај традиционалните култури биле воведени индустриски култури и [[ориз]]. Од повоените пописи на земјоделството, во 1960 година, селото имало 58 земјоделски стопанства, чиј број на следниот попис во 1969 година се намалил на 38, а во 1991 година на 34. Со падот на населението во селото дошло и до снижување на застапеноста на сточарството како стопанска гранка. Така на пример, во 1931 година, во селото имало 1.036 [[овца|овци]], 1.782 [[коза|кози]] и 191 единици крупна стока; три декади подоцна, бројот на овци се зголемил на 1.258 грла, главно како последица на надоместувањето за загубите на козите; но, во 1991 година, поради иселувањето на младото работоспособно население, бројот на овци се намалил на 639 грла. Денес, вкупната површина на земјоделското земјиште во атарот на селото изнесува 1.101&nbsp;ха, од кои 586&nbsp;ха отпаѓаат на пасишта, 444&nbsp;ха на обработливо земјоделско земјиште, а 71&nbsp;ха на шуми.<ref>[http://probistip.gov.mk/demografija/naseleni-mesta/ Населени места во Општина Пробиштип — Бунеш], официјално мрежно место на Општина Пробиштип.</ref> Нивите како обработливо земјиште се разместени низ селото, но најмногу се среќаваат во месностите: Гладно Поле, Осојница, Рамниште, Лојзишта, Грамади и Стари Лозја. Снабдувањето се вода се врши од [[чешма|чешми]] и [[бунар]]и. Најпознати извори богати со вода се: Селска Чешма, Стамболска Чешма, Смрдливец, Корито и Војнак. Поради природните околности, околу три четвртини од обработливото земјиште и натаму служи за одгледување на пченица, [[пченка]], [[јачмен]], [[обичен граор|граор]] и [[уров]]. Од индустриските култури, најзастапени се [[сончоглед]]от, [[тутун]]от и во помали количини [[памук]]от (главно за домашни потреби). Во минатото, во близина на селото постоела шарлаганица, каде што сончогледот се преработувал во [[зејтин]]. Во август 2014 година, во селото бил пуштен во употреба новозиграден водоснабдителен систем преку кој жителите на селото се снабдуваат со чиста вода за пиење.<ref name="водовод">{{наведена мрежна страница|url=http://vecer.mk/makedonija/zhitelite-na-bunesh-dobija-nov-vodosnabditelen-sistem|title=Жителите на Бунеш добија нов водоснабдителен систем|publisher=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|accessdate=29 ноември 2016}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|374 |1953|424 |1961|353 |1971|263 |1981|175 |1991|89 |1994|84 |2002|48 |2021|10 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Бунеш имало 252 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 222.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Бунеш имало 292 жители, од кои 280 Македонци и 12 [[Власи]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 130-131.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 48 жители, сите [[Македонци]]. Бројот на домаќинства изнесувал 27, а бројот на живеалишта 72.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 10 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|252|292|374|424|353|263|175|89|84|48|10}} === Родови === Населението главно го сочинуваат семејства на староседелци, но во текот на 19 и првата половина на XX век е забележително доселување од соседното село [[Рајчани]], како и од селата [[Дренак]], [[Калиманци]], [[Луке]] и [[Зарапинци]]. Родови и семејства кои живееле во Бунеш се: ''Младеновци, Стамболци,'' ''Терзијанци'', ''Чавдарци'', ''Бачовци'', ''Тушевци'', ''Калиманци'' и ''Јаковци''.<ref>Според кажување на жителка на селото. Забележале Кирил Симеоновски, Тони Ристовски, Ѕвонко Петровски и Нино Богдановски на 29.10.2016.</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Училишна зграда во селото Бунеш.jpg|мини|десно|300п|Училишната зграда во селото]] Иако недостасуваат информации за почеток со работа на првото училиште, од достапните податоци може да се заклучи дека во селото работело училиште од втората половина на XIX век. Како учители во тој период се споменуваат Милан Николов (1865-1868), Крсто Јосифов (1868-1888) и Константин Поп Георгиев од [[Злетово]] (1888-1891). До [[Балкански војни|Балканските војни]] учители биле Димитар Христов и Христо Поп Гицов. Веројатно е дека станувало збор за претставници на т.н. „старовремско школо“, при што учителот покрај учителската дејност извршувал и некое друго занимање. Во периодот по Балканските и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], кога целата Злетовска област економски, демографски и културно-просветно опаднала, во селото немало училиште. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], повторно е отворено училиште во коешто се одржувала настава до четврто одделение. Училиштето постоело до 1980-тите кога било затворено како резултат на намалениот број на деца поради иселувањето на младото население кон урбаните средини. Училишната зграда е сочувана и денес. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Пробиштип]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што биле споени поранешните општини, Пробиштип и [[Општина Злетово|Злетово]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Злетово. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Пробиштип. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Пробиштип. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Злетово, во која покрај селото Ратавица, се наоѓале и селата Бунеш, Древен, Зеленград, Злетово, Јамиште, Лесново, Луково, Трипутанци, Турско Рудари и Шталковица. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на некогашната општина Турско Рудари, во која влегувале селата Бунеш, Рајчани, Турско Рудари и Трипутанци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1569 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месна заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 15 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Бунеш.jpg|мини|десно|300п|Црквата „Св. Илија“]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|language=македонски|page=28}}</ref> * [[Црква „Св. Илија“ - Бунеш|Црква „Св. Илија“]] — главна и единствена селска црква. ;Споменици * Спомен-плоча посветена на загинати борци (на селската чешма).<ref>[http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/ Споменичко наследство — Споменици и спомен обележја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170523172442/http://probistip.gov.mk/kultura/spomenici/ |date=2017-05-23 }}, официјално мрежно место на Општина Пробиштип.</ref> == Редовни настани == * [[Илинден]] (2 август) — селска слава. == Личности == ;Родени во Бунеш * [[Перко Колевски]] — политичар и поранешен министер за здравство <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * Апостолов, Александар. „Злетовска област“. 1973. * Симић, Стеван. „Историја кратовске области“. Београд, 1914. * „Пописи становништва и домаћинстава 1958-1981. Савезни завод за статистику БГД. == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Buneš}} {{Општина Пробиштип}} [[Категорија:Бунеш| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Пробиштипски села]] [[Категорија:Села во Општина Пробиштип]] [[Категорија:Села со слава Илинден во Македонија]] 0y93yai5x41l9bvxudlodb2dgf5pdkl Војни на Александар Македонски 0 10117 5608348 5607427 2026-08-12T01:07:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608348 wikitext text/x-wiki '''Војни на Александар Македонски''' — воени [[поход]]и на тогашната [[Античка Македонска војска|македонска фаланга]] кон [[Азија]] и [[Африка]], прво против [[Персија]], а потоа против разни индиски владетели. Дваесетгодишниот Александар наследил моќна [[држава]] и добро подготвена [[војска]] од својот татко, [[Филип II Македонски]]. Тој исто така бил мошне образован за своето време, а младоста ја поминал по војничките [[логор]]и. Од својот татко бил мошне добро упатен во државните работи и водел вешта надворешна [[политика]]. Некои грчки држави - [[полис]]и направиле обид да ја отфрлат [[Античка Македонија|македонската]] власт, но Александар успеал да ги принуди на покорност или да ги придобие. Кога ја зацврстил својата власт и ги извршил неопходните подготовки, две години по неговото доаѓање на власт, во [[334 п.н.е.]] ги започнал своите прочуени походи. == Поход на Персија == Армијата на Александар ги минала [[Дарданели]]те со околу 42.000 војници од Македонија, разни грчки градови-држави, како и платеници и пратеници од [[Тракија]], [[Пајонија]] и [[Илирија]]. Во Александровите походи на исток учествувала и [[Пајонија|пајонската]] лесна коњаница предводена од [[Аристон]]. По почетната победа против персиските сили во [[Битка кај Граник|Битката кај Граник]], Александар го прифатил предавањето на провинциската престолнина и богатствата на градот [[Сардис]] и продолжил по Јонското крајбрежје. Кај [[Халикарнас]] (денес [[Бодрум]] во [[Турција]]) Александар успешно ја спровел првата од многуте опсади, приморувајќи ги своите противници - платеничкиот капетан Мемнон од Родос и Оронтобатес - персискиот сатрап од Карија, да се повлечат преку морето. Александар ја препуштил Карија на Ада, која била владетел на Карија пред да биде сменета од нејзиниот брат Пиксодарус. Од Халикарнас Александар продолжил во планинската [[Ликија]] и [[Памфилиската рамнина]] (близу денешна [[Анталија]] во Турција), преземајќи контрола над сите крајбрежни градови. Од Памфилија натаму, брегот немал позначајни пристаништа, и затоа Александар продолжил кон копното. Кај Термес Александар го покорил, но не го нападнал Писидискиот град. Во античкиот град [[Гордиум]], Александар го разрешил дотогаш нерешливиот [[Гордиев јазол]], загатка која според легендите била решлива само од идниот „крал на Азија“. Според една од приказните, тој едноставно го пресекол јазолот со сабјата. Според друга, го одврзал така што го извадил делот од двоколката околу кој бил врзан. Армијата на Александар ги минала Цилицијските порти, ја сретнала и поразила главната персиска војска под команда на [[Дариј III]] во [[Битката кај Ис]] (денес во Турција, на границата со Сирија) во ноември [[333 п.н.е.]] Дариј бил принуден да побегне од битката откако неговата армија се распаднала, и бегајќи ги напуштил сопругата, две ќерки, мајка му [[Сисигамбa]] и непроценлива количина на богатство. Подоцна, тој му понудил мир на Александар, предавање на сите земји кои овој веќе ги освоил и откуп од 10.000 таленти за своето семејство. Александар му одговорил дека бидејќи сега е тој крал на Азија, тој ќе решава за поделбата на земјата. Продолжувајќи по брегот на Средоземното Море ги освоил градовите [[Опсада на Тир|Тир]] (денешен Либан) и [[Газа]] по познатите опсади. [[Податотека:Battle of Issus mosaic - Museo Archeologico Nazionale - Naples 2013-05-16 16-25-06 BW.jpg|thumb|''Мозаик со Александар кој ја прикажува Битката кај Ис'', најден во Куќата на Фаун, [[Помпеја]]]] Во [[332 п.н.е.]] Александар се обидел да ја освои [[Нубија]], но наишол на силна воена формација предводена од кралицата Кандас, па решил да ги упати своите [[Поход на Египет|сили кон Египет]]. Во таа 332 и следната 331 година, Александар бил добредојден како ослободител на Египет, кој до тогаш бил окупиран од Персија. Бил прогласен за син на [[Амон]] (египетски бог на сонцето, грчки: Зевс) од египетските свештеници во пророчиштето во оазата Шива во Либиската пустина. Оттогаш, Александар често се повикувал на Амон-Зевс како на свој татко, а неговата слика на кованите пари била со биковски рогови како симбол на божественоста. Ја основал [[Александрија]] во Египет, која подоцна, по неговата смрт, станала напреден главен град на [[Птоломејска династија|Птолoмејската династија]]. Напуштајќи го Египет, Александар продолжил кон [[Асирија]] и на [[1 октомври]] [[331 п.н.е.]] го победил Дариј уште еднаш во [[Битката кај Гавгамела]] (веројатно близу до [[Мосул]], денешен Ирак). Александар ја разбил петпати побројната персиска војска, а Дариј повторно бил принуден да побегне од бојното поле. Александар го следел до Арбела, откаде овој пребегнал во Екбатана (денешен Иран). Потоа Александар тргнал кон [[Вавилон]]. Од Вавилон, Александар се упатил во Суса, еден од главните градови на Персија, и го освоил неговото легендарно богатство. Испраќајќи ја главнината од својата војска кон главниот град на Персија [[Персеполис]], Александар ги нападнал и освоил Портите на Персија (денес планината Загрос), а потоа побрзал кон [[Персеполис]] пред неговата војска да го опљачка богатството на градот. За време на нивниот престој во градот, избил пожар во палатата на Ксеркс и се проширил низ остатокот од градот. По освојувањето на [[Персеполис]], Александар ја продолжил потерата по Дариј. До тогаш, персискиот крал веќе бил заробен од Бес, неговиот бактриски сатрап и сонародник. Додека Александар наближувал, Бес наредил да го убијат Дариј, а потоа се прогласил за негов наследник под името [[Артаксеркс 5]] и се повлекол во Средна Азија од каде организирал герилски напади против Александар. Со смртта на Дариј, Александар ја прогласил одмаздничката војна за завршена и ги ослободил своите грчки и други сојузници од својата војска, но им дозволил на доброволците да останат како платеници. Неговиот понатамошен тригодишен воен поход, прво против Бес, а потоа и против Спитамен, сатрап од [[Согдијана]], го одвела Александар низ повеќе делови на денешен [[Авганистан]] и [[Таџикистан]]. Притоа, формирал повеќе градови со името Александрија, од кои некои постојат и денес, на пример [[Кандахар]] во Авганистан и [[Хуџанат]] во [[Таџикистан]]. Во тие походи, неговите противници биле поразени: Бес во 329, а Спитамен во 328 п.н.е. === Поход на Египет === {{Главна|Поход на Египет}} По заземањето на градот [[Опсада на Тир|Тир]] (или Сидон) во [[332 п.н.е.]] и [[Газа]], бил отворен патот кон [[Египет]]. Притоа, градовите во [[Феникија]], [[Палестина]] и Египет без борба ги отворале своите врати и го прогласувале Александар за свој владетел. Како вешт политичар, во Египет тој го посетил [[храм]]от на богот на [[Сонце]]то [[Амон Ра]], ги придобил свештениците угнетувани од персиската власт, па тие го прогласиле за син на нивниот врховен бог и [[фараон]]. Неговиот војсководач [[Парменион]] му предлагал на Александар да ги прекрати натамошните воени походи, но тој бил цврсто решен конечно да ја уништи големата персиска држава. == Поход на Индија == {{Главна|Поход на Индија}} [[Податотека:AlexanderConquestsInIndia.jpg|thumb|250px|Воен поход и движење на Александар во неговиот поход на Индија.]] После смртта на [[Спитамена]] и бракот со [[Роксана]], Александар ги зацврстува своите нови позиции во Средна Азија. Во [[326 п.н.е.]] Александар конечно е подготвен да се посвети на освојувањето на Индија. Александар ги повикува сите водачи на племињата од [[Гандара]], територија на север од денешен [[Пакистан]], да му се покорат и да тргнат со него. [[Амби]], владетелот на [[Таџила]], чие кралство се простирало од [[Инд]] до Хидасп ([[Џелам]]), така и направил. Но водачите на некои кланови, како [[Асапсиос]] и [[Асакеноис]], познати во индиските текстови како [[Ашвајани]] и [[Ашвакајани]] (имињата асоцираат на природата на нивните заедници, во санскритскиот јазик Ашва значи коњ), одбиле да се покорат. Александар лично ја преземал командата над штитоносците, пешадијата, стрелците, Агријанците и коњаниците, и со нив тргнал во напад на кланот Аспасиос во долините [[Алишанг]] и [[Гуреа]], како и на кланот Асакеноис во долините [[Сват]] и [[Бунер]]. Според современите историчари, било доста тешко за Александар да ги покори овие племиња, меѓу кои племињата [[Масага]] и [[Аорну]] пружиле силен отпор. Посебно драматични биле борбите со Аспасиос кланот, во кои Александар бил ранет во рамото со копје, но сепак кланот ја загубил битката. 40.000 воини биле заробени. Асакеноисите му се спротивставиле на Александар со армија од 30.000 борбени кочии, 38.000 пешадија и 30 слонови. Тие се бореле храбро и пружиле силен отпор во многу утврдени места како што биле градовите [[Ора]], [[Базира]] и [[Масага]]. За да се скрши жестокиот отпор кај утврдувањето Масага биле потребни неколку дена жестока и крвава битка во која Александар бил сериозно ранет во потколеницата. Кога поглаварот на Масага загинал во битката, команда над неговата војска ја преземала неговата мајка [[Клеофис]], која исто така била цврсто решена да ја брани својата татковина до последниот здив. Примерот со Клеофис кажува дека во битката исто така била вклучена и женската популација на утврдувањето. Александар за да ја совлада Масага морал постојано да врши дотур на свежа војска со цел да го одржи моралот на својата војска. Според [[Куртис]], Александар не само што Александар ја уништил војската и останатите жители на Масага тој исто така го разрушил до темел, го пеплосал градот. На сличен начин својот бес подоцна Александар го искажал и на [[Ора]], следното упориште на Асакеносите. При крајот на битките кои ги водел Александар во Масага и Ора, голем број на Акакеносите се префрлиле во утврдувањето високо во планините наречено [[Аорнос]]. Александар постојано бил зад петици на овие трупи. Само после четири дневна крвава битка Александар го заземал и ова утврдување кое се сметало за неосвоиво. Пустошења како во Масага се повториле и во Аорнос. Пишувајќи за битките на Александар против Асакеносите, [[Виктор Хансон]] вели: Иако им ветил на опколените Асакеноси дека ќе им ги поштеди животите ако се предадат, тој ги погубил сите војници кои биле заробени. Нивните упоришта во Ора и Аорнус исто така биле разрушени. [[Сисикотос]], кој му помогнал на Александар во овие битки, подоцна бил назначен за владетел на Аорнус. Откако го совладал Аорнус, Александар ја преминал реката [[Инд]] и влетал во епската битка против [[Пор]], владетел на територијата [[Пенџаб]], во [[Битка кај Хидасп|Битката кај Хидасп]] во [[326 п.н.е.]] [[Податотека:Le Brun, Alexander and Porus.jpg|thumb|300px|Слика на [[Шарл Ле Брен]] на која се претставени Александар и Пор за време на [[Битката кај Хидасп]].]] После победата, Александар бил импресиониран од храброста на Пор во битката, па затоа влегол во сојуз со него назначувајќи го за управител на неговото кралство, дури и придодавајќи му во владение и територии кои претходно Пор не ги владеел. Потоа Александар изградил два нови града, од кој едниот го именувал [[Букефал]], во чест на неговиот коњ кој го донел него до Индија а загинал во [[Битката кај Хидасп]]. Александар продолжил со освојувања на сите утврдувања покрај реката Инд. Источно од кралството на Пор, близу до [[река Ганг|реката Ганг]], се наоѓало моќното царство на [[Магада]] под владение на [[династија Нанда|династијата Нанда]]. Стравувајќи од судир со уште една моќна индиска војска, изморена од повеќегодишните воени походи, војската на Александар запира кај [[река Биас|реката Биас]] одбивајќи да маршира понатаму кон исток. Така оваа река ја означува и границата до каде војската на Александар продрела на исток. После битката со Пор, моралот на војската на Александар опаднал за понатамошни походи. А покрај се, тие требало да се соочат со далеку помоќен непријател. Војската на Александар имала на располагање околу 20-илјадна пешадија и околу две илјади коњаници. Војската отворено се спротивставила на инсистирањето на Александар да ја преминат и реката [[Ганг]], која била широка, како што тие слушнале, 6.5 километри (32 [[фурлонг]]а), со длабочина од 183 метри (100 [[фат]]а). А пак од другата страна на реката ги чекала силна армија од добро вооружени и воинствени пешадијци, коњаници и слонови. Некои извори дури велат дека кралевите на Гандерит и Праеши ги чекале со армија од 8 илјади коњаници, 200 илјади пешадија, 8 илјади борбени кочии и 6 илјади борбени слонови.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0243&layout=&loc=62.1 Plutarch, Vita Alexandri, 62]</ref> Александар, после состанокот со неговиот офицер [[Коенус]], бил убеден дека е подобро да се откажат од понатамошни походи и да се вратат назад. Александар бил приморан да сврти на југ. На патот кон југ војската се судрила со кланот [[Мали]], (во денешно време [[Мултан]]). Кланот Мали бил еден од највоинствените кланови во Индија во тој период. Но војската на Александар после жестоките битки го покорува кланот Мали. Во едне од налетите на утврдувањето Александар бил сериозно ранет од стрела.<ref>Plutarch, Alexander [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0243;query=chapter%3D%2363;layout=;loc=62.1 63.5].</ref> Неговата војска, мислејќи дека нивниот крал е мртов, ја заземаат тврдината и го искалуваат нивниот бес на заробениците.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mainlesson.com/display.php?author=macgregor&book=greece&story=wounded |title=архивски примерок |accessdate=2007-02-17 |archive-date=2007-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607235116/http://www.mainlesson.com/display.php?author=macgregor&book=greece&story=wounded |url-status=dead }}</ref> После ова, Мали бил окупиран од војската на Александар, а главницата продолжила со движење.<ref>[http://www.historyofmacedonia.org/AncientMacedonia/AlexandertheGreat.html Alexander the Great Alexander of Macedon Biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230614195448/https://www.historyofmacedonia.org/AncientMacedonia/AlexandertheGreat.html |date=2023-06-14 }},''History of Macedonia''</ref> Поголемиот дел од својата армија Александар ја насочува кон [[Карманија]] (во денешно време јужниот дел на [[Иран]]) на чело со генералот [[Кратер]], а еден дел гради флота за да го истражи [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] под водство на адмиралот [[Неарх]], додека со останатиот дел од војската се враќа назад во Персија преку пустината [[Гедрозија]] (во денешно време дел од јужен [[Иран]] и [[Макран]] во јужен [[Пакистан]]). Александар дел од своите сили оставил во Индија. На територијата на Индус, тој го поставил неговиот офицер [[Пејтон, син на Агенор|Пејтон]] за [[сатрап]], позиција која тој ја задржал следните десет години сè до [[316 п.н.е.]], а во [[Пенџаб]] тој го оставил генералот Еудемус како командат на војската под владение на [[Пор]] и [[Таџили]]. Еудемус станува господар на Пенџаб после смртта на овие двајца. И двајцата валдетели (Пејтон и Еудемус) се враќаат на запад во 316 п.н.е. со нивната војска, а на нивно место [[Чандрагупта Маурија]] го формира [[Царство Мауриа|Царството Маурија]] во Индија. == Наводи == <references /> [[Категорија:Војни на Александар Македонски| ]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] ma71gk2q88aucyv61c4kvf48dsgevjw Леуново 0 11313 5608463 5545872 2026-08-12T11:44:56Z ~2026-44331-35 135862 Тие, не они 5608463 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Леуново | слика = Leunovo 02.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на [[Мавровско Езеро|Мавровското Езеро]] и на селото Леуново | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | население = 31 | година = 2002 | поштенски број = 1254 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1340 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=41 | lat_sec=42 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=47 | lon_sec=52 | слава = [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Леуново во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Леуново''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], сместено на брегот на [[Мавровско Езеро|Мавровското Езеро]]. == Географија и местоположба == Селото Леуново се наоѓа во [[Мавровска Котлина|Мавровската Котлина]], на источниот брег на [[Мавровското Езеро]]. Административно претставува дел од [[Општина Маврово и Ростуше]], западна [[Македонија]], сместено во источниот дел на општината. Воедно, селото претставува и дел од [[Национален парк Маврово|Националниот парк Маврово]]. Се наоѓа во пониските делови на планината [[Бистра]]. Селото е поврзано со асфалтниот локален пат P-413 со соседните села [[Никифорово]] и [[Маврово]], пат кој го обиколува Мавровското Езеро. Од градот [[Гостивар]] е оддалечено 25 километри. Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Арамиски Камен, Церовска Шума, Бунец, Крстец, Коџа, Старци, Трскини Млаки, Братковица, Крш, Зад Пешт, ’Рт, Долно Поле, Масикица, Колена Вода и Мокорце.''<ref name=":02">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|pages=121-122|oclc=28398861}}</ref>'' Селото има збиен тип, поделено на Горно и Долно Маало.''<ref name=":02" />'' Во близина на селото се наоѓа и [[брана (градба)|браната]] „Леуново“, која е составен дел од мавровскиот хидроенергетски систем. Самата брана била обновена во текот на 2013 година, при што била зајакната нејзината градба, а самата целина била хортикултурно средена, а на самата брана била изградена патека.<ref name="локално">{{наведена мрежна страница|url=http://sky.mk/republika/25224-privrshuvaat-rabotite-okolu-dogradbata-na-branata-leunovo|title=Привршуваат работите околу доградбата на браната „Леуново”|last=М.|first=Г.|date=15 ноември 2013|work=Локално|language=македонски|accessdate=11 декември 2015|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Историја == Селото првпат се споменува во текот на {{римски|13}} век во грамотата на [[Константин Асен|Константин Тих]]. Според мештаните, селото првобитно се наоѓало во месноста [[Ѓоновица (Леуново)|Ѓоновица]], каде се среќаваат остатоци од средновековна населба.<ref name="ReferenceA">[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> Во поновата македонска историја, од Леуново потекнуваат бројни борци во [[НОБ]] за Македонија, при што самото село поднело 15 жртви. На 21 август 1943 година, селото е целосно запалено и изгорено од страна на балистичките банди. Во последните години селото се соочува со особени проблеми со електричното осветлување.<ref name="утрински">{{наведени вести|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=63484AEDACFC4A4D84F879C743AF2F78|title=Леуново со години без улично осветлување|last=Адамовски|first=Горан|date=7 октомври 2015|work=[[Утрински весник]]|publisher=МПМ Македонија|language=македонски|accessdate=11 декември 2015|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Стопанство == Во поново време, селото е насочено кон развој на селскиот туризам, притоа искористувајќи ги придобивките на близината на Мавровското Езеро и Маврово како зимски туристински центар во Македонија. Постојат повеќе пансиони и хотели. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|329 |1953|436 |1961|265 |1971|106 |1981|60 |1991|26 |1994|40 |2002|6 |2021|31 }} Населението во селото започнало да се намалува по првите реформи и индустријализацијата на земјата во времето на [[Југославија]], кога жителите започнале да се иселуваат по градовите, со што бројноста на селото започнала драстично да се намалува. Неповолно кон бројот на жители се одразило и потопувањето на Мавровската Котлина, како и плодното земјиште на селото. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Леуново имало 955 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 246.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во [[1905]] година во Леуново имало 840 жители.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, pp. 150-151.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Низ годините во селото Леуново, освен Македонци, живееле и помал број на [[Албанци]], [[Турци]] и [[Срби]]. Според пописот од [[2002]] година, во Леуново живеат само 6 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2013}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 31 жител, од кои 27 [[Македонци]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|955|840|329|436|265|106|60|26|40|6|31}} <!--== Општествени установи ==--> === Родови === Леуново е македонско село. Според истражувањата од 1920-тите родови во селото биле: * '''Доселеници:''' ''Караџовци'' (10 к.), ''Рудинци'' (7 к.), ''Белковци'' (3 к.), ''Мердановци'' (3 к.), ''Зелемборовци'' (20 к.), ''Стојановци и Цагулевци'' (25 к.), ''Мануковци'' (5 к.), ''Карапанџовци'' (5 к.), ''Димевци'' (19 к.) и ''Марковци'' (20 к.) сите се доселени од областа [[Порече]].''<ref name=":02" />'' Во селото некое време имало и [[Албанци]]. Тие припаѓале на родовите: ''Голаовци'' и ''Аметовци'' (13 к.) доселени од областа [[Љура]] во [[Албанија]].''<ref name=":02" />'' == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Маврови Анови]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Ростуша]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на истата општина се наоѓало и во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Никифорово, во која покрај Леуново се наоѓале и Маврово и Никифорово. Самата Општина Никифорово била дел од Гостиварската околија. Општината Никифорово постоела и во периодот 1950-1952 година. == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква во Леуново.jpg|мини|250п|десно|Поглед на главната селска црква „Успение на Пресвета Богородица“]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Леуново|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква ;Споменици * Споменик „Стрелање“ — посветен на жртвите од [[НОБ]], изработен од страна на вајарот [[Томе Серафимовски]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="ReferenceA"/> * [[Ѓоновица (Леуново)|Ѓоновица]] — средновековна населба * [[Долномаалски Гробишта (Леуново)|Долномаалски Гробишта]] — средновековна црква * [[Сув Дол (Леуново)|Сув Дол]] — средновековна црква и некропола ;Езера * [[Мавровско Езеро]] — вештачко езеро == Редовни настани == * [[Голема Богородица]] — селска слава == Личности == '''Личности родени во Леуново:''' * [[Ксенте Богоев]] (1919 - 2008) — [[Македонија|македонски]] [[Социологија|општественик]], [[академик]] и универзитетски професор. Поранешен професор и декан на [[Економски факултет - Скопје|Економскиот факултет]] во [[Скопје]], [[ректор]] на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], претседател на Извршниот совет на Собранието на [[СРМ]], член на Претседателството на СРМ, член и претседател на [[МАНУ]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=3C29F78BC3845E488D49457591D9465B|title=Почина Ксенте Богоев, бардот на македонската економска наука|last=Мирче Јовановски, Невена Поповска|date=22 април 2008|publisher=Утрински Весник|language=македонски|accessdate=2010-12-12|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105557/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=3C29F78BC3845E488D49457591D9465B|url-status=dead}}</ref>. * [[Тихомир Шаревски]] (1921 - 2004) — партизан, деец на НОБ * [[Малинка Ѓоревска]] (1905-1948) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Веца Ѓоревска]] (1882-1946) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илинка Јосифовска]] (1924- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Саво Костовски]] (1925 - 1993) — македонски првоборец * [[Чедо Шаревски]] (1933 - 1995) — универзитетски професор <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery> Податотека:Leunovo (2).jpg|Традиционална архитектура во Леуново Податотека:Leunovo mk.jpg|Традиционална архитектура во Леуново Податотека:Црквата во Леуново 1.jpg|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“ во Леуново Податотека:Leunovo 0 (2).jpg|Поглед на селото Податотека:Leunovo, Macedonia.jpg|Крајбрежјето на езерото Податотека:Споменик во Леуново.jpg|Споменикот „Стрелање“ на [[Томе Серафимовски]] во Леуново </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Leunovo}} {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Леуново| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] 503i768qdwibbpg6wa304wy1ut05ps8 Горица (Албанија) 0 14314 5608368 5465142 2026-08-12T07:19:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608368 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Горица | settlement_type = [[Општини во Албанија|Општина]] |motto = |image_skyline = KorçaVonOben.JPG |imagesize = 250px |image_caption = Поглед кон Горица |image_flag = |image_seal = Stema e Bashkisë Korçë.svg |seal_size = 100px |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Албанија<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = AL |subdivision_type = Држава |subdivision_name = [[Албанија]] |subdivision_type1 = [[Области во Албанија|Област]] |subdivision_name1 = [[Горица (област)|Горица]] |subdivision_type2 = [[Окрузи во Албанија|Округ]] |subdivision_name2 = [[Горица (округ)|Горица]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = Градоначалник |leader_name = Сотираќ Фило |established_title = Основан |established_date = 15 век |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2013 |population_footnotes = |nickname = |population_total = 51683 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |timezone = CET |utc_offset = +1 |timezone_DST = CEST |utc_offset_DST = +2 |latd=40 |latm=37|lats=|latNS=N |longd=20|longm=46|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 850 |elevation_ft = 2789 |postal_code_type = Поштенски број |postal_code =7001-7004 |area_code =(+355) 082 |registration_plate = KO |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website ={{URL|http://www.bashkiakorce.gov.al/}} }} <!-- Infobox ends --> '''Горица''' или '''Корча''' ({{langx|sq|Korçë}}, {{langx|el|Κορυτσά}}, {{Langx|rup|Cоrceaо}}, {{langx|tr|Görice}}) — град и [[општина]] во [[Горица (област)|истоимената област]] во рамките на [[Горица (округ)|Горичкиот округ]] во југоисточниот дел на [[Албанија]]. Општината е создадена во 2015 г. со спојување на дотогашните општини [[Дреново (Горица)|Дреново]], Горица, [[Лејка (село)|Лејка]] (Лекас), [[Дворани]], [[Булгарец]], [[Високуќи]] (Виткуќ), [[Воскоп]] и [[Москополе]], кои станале општински единици.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Law nr. 115/2014 |accessdate=2015-08-07 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}</ref> Според пописот од 2011 г. населението на сегашната општина брои 75.994 жители, а тогашната општина зафаќала {{км2|805.99|2}}.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |title=Interactive map administrative territorial reform |accessdate=2015-08-07 |archive-date=2017-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112095248/http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |url-status=dead }}</ref> Според истиот попис, тогашата општина броела 51.152 жители.<ref name=census11>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.instat.gov.al/media/195826/7__korce.pdf |title=Резултати од пописот во 2011 г. |accessdate=2015-08-07 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924035505/http://www.instat.gov.al/media/195826/7__korce.pdf }}</ref>. Ова е шести град по големина во Албанија. Сместен е на [[висорамнина]] на надморска височина од 850&nbsp;м, обиколена од планината [[Морава (планина)|Морава]]. == Историја == По уништувањето на блискиот град [[Москополе]] од [[Али-паша Јанински|Али-паша]] во 1789 година, трговијата се преселувала во Корча, што довело до економски бум. До 1805 година, популацијата достигнала 1.300 семејства (две третини христијани), со доселеници од Москополе, Шале и Колонја – главно аромани (власи) кои ја формирале христијанската урбана елита. Тие се занимавале со трговија, занаети и земјоделство, додека етничките Албанци се фокусирале на сточарство. Жителите зборувале албански и грчки. На почетокот на 18 век децата од Корча се образувале во училиштата во ближното [[Москополе]].<ref name=Qaja118 /> Првото училиште во Корча, на [[грчки јазик]], било основано во 1724 со поддршка на жителите од блиското село [[Виткуќ]].<ref name=Qaja118 /><ref>Basil Kondis. [https://books.google.com/books?id=i5JpAAAAMAAJ&q=%22The+first+school+of+the+Hellenic+type+in+Korytsa+opened+in+1724%22 ''The Greeks of Northern Epirus and Greek-Albanian relations.''] Hestia, 1995, p. 9: ""The first school of the Hellenic type in Korytsa opened in 1724"</ref> Ова училиште било уништено за време на [[Грчка војна за независност|Грчката војна за независност]], но било повторно отворено во 1830. Во 1857 година во градот работело грчко училиште за девојчиња.<ref>Sakellariou M. V., [https://books.google.com/books?id=UV1oAAAAMAAJ&q=%22it+was+destroyed+during+the+Greek+War+of+Independence+of+1821%2C+and+reopened+at+the+beginning+of+1830.+In+1833+Constantine+Choniadis+is+reported+as+its+headmaster%2C+and+in+1856+the+teaching+building+of+the+School+was+built+by+the+church+fund+of+the+city%2C+and+with+a+%22donation+by+the+benefactor+George+Bangas.+In+1874+the+city+had+a+Greek+school+with+a+Gymnasium+grade+(35+pupils)%2C+a+mutual+instruction+school+(400+pupils)+and+a+girls%27+school-from+as+early+as+1857+early+as+1857-+with+150+pupils%2C+and+the+building+of+the+pre-school+was+under+way%22 Epirus, 4000 years of Greek history and civilization]. Ekdotikē Athēnōn, 1997, {{ISBN|978-960-213-371-2}}, p. 308</ref> Во текот на 19 век разни локални добротвори како [[Јоанис Пангас]] и [[Анастас Аврамиди-Лакче]] донирале пари за промоција на грчкото образование и култура во Корча, кога била изградена и гимназијата Бангас.<ref>Basil Kondis. [https://books.google.com/books?id=i5JpAAAAMAAJ&q=%22With+the+money+bequeathed+by+An.+Avramidis+two+schools+of+the+Hellenic+type%2C+a+girls%27+school%2C+and+three+primary+schools+were+founded%22 ''The Greeks of Northern Epirus and Greek-Albanian relations'']. Hestia, 1995, p. 9 "With the money bequeathed by An. Avramidis two schools of the Hellenic type, a girls' school, and three primary schools were founded"</ref><ref>{{cite journal | last1 = Ismyrliadou | first1 = Adela | last2 = Karathanasis | first2 = Athanasios | year = 1999| title = Koritsa: Education-Benefactors-Economy 1850–1908| journal = Balkan Studies | volume = 1 | issue = 40 | pages = 224–228 | url =https://books.google.com/books?id=6VVpAAAAMAAJ&q=Lasso%2Bkoritsa | quote =Among them benefactors Ioanis Bangas (1814–1895) and Anastasios Avramidis Liaktsis have a definite place...", "General Rules for Public Institutions in the town of Koritsa were drawn up and changed for the better the functioning of the educational estamblishments. }}</ref> [[Податотека:Mesonjetorja1899.jpg|лево|мини|Ученици пред првото албанско училиште во 1899 година]] [[Централен комитет за заштита на правата на Албанците|Централниот комитет за заштита на правата на Албанците]] основан кон крајот на 1870-те со цел да се промовира развојот на албанската култура, основал машко училиште во градот.<ref name="Palairet1141152">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nyb5DAAAQBAJ&q=Kor%C3%A7%C3%AB+Vlachs+Greeks&pg=PA114|title=Macedonia: A Voyage through History (Volume 2, From the Fifteenth Century to the Present)|last=Palairet|first=Michael|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2016|isbn=9781443888493|location=Cambridge|pages=114–115|quote=Of these, 14,000 were "Greek", the rest Albanian. "Greek" means that they adhered to the Orthodox Church, but they were probably predominantly Vlach, and enjoyed strong links with Romania...Progress was "spurred on by a climate of ethnic rivalry with lethal characteristics". A pioneering effort by one Vekilcharje in about 1850 produced an Albanian alphabet, in which a few small books were printed. It flourished briefly at Korçë, but its creator is believed to have been poisoned by the Greek Patriarch. Subsequent impetus for Albanian language education came from the American and British Protestant missions. In the late 1870s, a Latin-based Albanian alphabet was devised by a Committee of Albanian Patriots based on Constantinople, and was adopted by the British and Foreign Bible Study. In the early 1880s, a rich Vlach emigre named Anastasios Avramidis-Liaktis announced his intention of making over his fortune for the benefit of people of Korçë, and Albanians (presumably the Committee) approached him for funds to open an Albanian school there. The project caused inter-communal tension which led to the donor proposing instead a Greek school with Albanian teaching twice a week. Even this diluted scheme was dropped, as Avramidis-Liaktis learned to act "according to a purely Greek consciousness". Despite this, in 1884 the Albanian Committee set up a boys school. Greek sources represent Albanian efforts to compete in establishing schools as failing because of weaker demand for education and smaller funding, but once more, Greek interference undermined the school: it "struggled in the face of Greek anathemas". It is, however, the first Albanian school to be founded, and the building in Korçë (or a facsimile thereof) is preserved as a museum. It survived until 1902, under teachers Naum and Leonidas Natcha, but they were incarcerated as traitors (to the Ottoman state) at the behest of the Greek clergy, and their school was wrecked and vandalized. An American inspired Protestant school was founded, also at Korçë in 1889, but it struggled in the face of similar pressures.}}</ref> Ова училиште основано во 1884 е првото албанско училиште во градот.<ref name="Palairet1141152" /> Негов прв директор бил [[Пандели Сотири]].<ref name="Skendi1342" /><ref name="clayer">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=umotBF3KFWgC&pg=PA301|title=Aux origines du nationalisme albanais: la naissance d'une nation majoritairement musulmane en Europe|last=Clayer|first=Natalie|publisher=KARTHALA Editions|year=2007|isbn=978-2-84586-816-8|pages=301–10|language=fr}}</ref> [[Наим Фрашери]], одиграл голема улога во отворањето на училиштето.<ref name="Ozdalga264265">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sRtTyyGIgXsC&pg=PA264|title=SOAS/Routledge Curzon studies on the Middle East|last=Özdalga|first=Elisabeth|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-0-415-34164-6|volume=3|pages=264–265}}</ref> Кон крајот на 1880-те [[Ѓерасим Кирјази]] ја започнал протестантската мисија во градот. Неговата сестра [[Севасти Кирјази]] го основала и првото женско училиште на албански јазик во 1891.<ref name="Pistrick54" /> == Градот денес == [[Податотека:Korça 02.jpg|мини|лево|Градот и црквата „Воскресение Христово“]] Во Горица живее голема [[Власи|влашка]] заедница, како и бројно [[Македонци|македонско]] население кое говори на својот [[горички дијалект]]. а исто така и голем број на православни етнички [[Албанци]]. Локалното радио од овој град емитува и програми на [[македонски јазик]] наменети за етничките [[Македонци]] од тој крај. Од 2010 година во Горица зрачи и локална телевизија ([[ТВ Кристал]]) на [[македонски јазик]].<ref>{{нмс|url=http://www.sitel.com.mk/video/makedonija/tv-kristal-makedonski-jazik-vo-albanskiot-eter|title=ТВ Кристал - Македонски јазик во албанскиот етер|last=Цветаноски|first=Љупчо|date=17 ноември 2010|publisher=[[Сител]]|accessdate=2011-04-22}}</ref> Во Горица било отворено првото училиште на [[албански јазик]] во 1887 г., а во 1891 г. било отворено и првото училиште за девојчиња од страна на влашкиот учител Хараламбие Баламачи (подалечен роднина на Константин Белемаче, авторот на влашката химна), кој по отворањето на училиштата за Албанците, отворил и повеќе влашки училишта во Горица. Во 2000-те е отворено и првото училиште на [[македонски јазик]] со поддршка од партијата [[Македонска алијанса за европска интеграција|Македонска алијанса]]. Од 2015 г. во градот се одржува и македонскиот фолклорен фестивал „Сонце“. == Име == Градот е именуван различно во други јазици: {{langx|el|Κορυτσά}}, ''Koritsá''; {{langx|it|Coriza}}; {{langx|tr|Görice}}. == Збратимени градови == *{{знамеикона|Грција}} [[Солун]], [[Грција]] *{{знамеикона|Романија}} [[Клуж-Напока]], [[Романија]] *{{знамеикона|Косово}} [[Косовска Митровица|Митровица]], [[Република Косово|Косово]] *{{знамеикона|Италија}} [[Верона]], [[Италија]] *{{знамеикона|Шпанија}} [[Лос Алкасарес]], [[Шпанија]] == Поврзано == * [[Горички дијалект]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Korçë}} * [http://217.16.70.236/?pBroj=1629&stID=3283 Македонски имиња на места во Албанија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927201744/http://217.16.70.236/?pBroj=1629&stID=3283 |date=2007-09-27 }} * [http://www.rastko.org.yu/rastko-al/zbornik1990/ntolstoj-relikti.php Словенски јазични реликти во Албанија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060923050634/http://www.rastko.org.yu/rastko-al/zbornik1990/ntolstoj-relikti.php |date=2006-09-23 }} {{sr}} * [http://www.festaebirres.com/site/index.php?chlang=EN Фестивал на пивото] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130826231550/http://www.festaebirres.com/site/index.php?chlang=EN |date=2013-08-26 }} {{en}} * [http://www.bashkiakorce.gov.al Општина Горица] {{sq}} {{Градови во Албанија}} {{Горица}} {{Горица (област)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Горица (Албанија)| ]] [[Категорија:Градови во Албанија|Горица]] [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Кутмичевица]] 4sr1q05nhsqu2qoxcrbzqoq2lgv7csg Византија 0 16593 5608269 5595700 2026-08-11T19:04:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608269 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = {{јаз|grc|Βασιλεία Ῥωμαίων}}<br/>''{{јаз|la|Imperium Romanum}}'' |conventional_long_name = Римско Царство |common_name = Византија (научен назив) |image_coat = JustinianusI.jpg |symbol_type = [[Тремиз]] со слика од [[Јустинијан I]]<br/>(владеел 527–565) |coa_size = 140px | |image_map = Justinian555AD.png |image_map_caption = Царството во 555 г. под водство на [[Јустинијан I]] |continent = Афроевроазија |region = Средоземје | |era = [[доцна антика]] кон [[доцен среден век]] |status = царство |status_text = [[Римско Царство|Римски]] провинции управувани од Источниот суд. |government_type = [[Автократија|Автократска]] [[монархија]] |event_start = |life_span = |year_start = |event_pre = |date_pre = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event_end = |year_end = |date_end = |event_post = |date_post = | |p1 = Римско Царство {{јаз|grc|Βασιλεία Ῥωμαίων}}<br/>''{{јаз|la|Imperium Romanum}}'' |image_p1 = [[File:Dio coin3.jpg|30px|link=Римско Царство]] |border_p1 = no |s1 = Отоманско Царство |flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg |border_s1 = no |capital = [[Цариград]]<br />{{Coord|41|00|N|28|58|E|region:TR_type:city|display=title}} |common_languages = {{plainlist}} * [[Доцен латински|Латински]] <small>(официјален до 610)</small> * [[Средновекове грчки|Грчки]] <small>(официјален по 610)</small> |religion = [[Римска религија|Римски политеизам]] сè до 380<br/>[[Христијанство]]/[[Православна црква|православие]]<br/><small>(толерирано по [[Милански едикт|миланскиот едикт]] во 313 г.; [[Државна црква на Римското Царство|државна религија]] по 380)</small> |currency = [[Солид]]ус, [[Византиски монети|Хиперпирон и Фолис]] | |title_leader = [[Список на византиски цареви|Владетел]] |leader1 = |year_leader1 = |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |leader6 = |year_leader6 = |leader7 = |year_leader7 = |leader8 = |year_leader8 = | |stat_year1 = 565&nbsp;г. |stat_area1 = |stat_pop1 = 26.000.000{{ref|population|b}} |stat_year2 = 780&nbsp;г. |stat_area2 = |stat_pop2 = 7.000.000 |stat_year3 = 1025&nbsp;г. |stat_area3 = |stat_pop3 = 12,000,000 |stat_year4 = 1143&nbsp;г. |stat_area4 = |stat_pop4 = 10.000.000 |stat_year5 = 1204&nbsp;г. |stat_area5 = |stat_pop5 = 9.000.000 |stat_year6 = 1282&nbsp;г. |stat_area6 = |stat_pop6 = 5.000.000 | |footnote_a = {{note|name_transl||''{{јаз|grc|Βασιλεία Ῥωμαίων}}'' може да се транскрибира на латински како ''{{transl|grc-Latn|Basileia Rhōmaiōn}}'', што значи ''Римско Царство''.}} |footnote_b = {{note|population||Види [[население во Византија]] за подетални информации овозможени од Мекеведи и Џонс, ''Атлас на светската историја на населението'', 1978, како и Ангелики Лају, ''Економската историја на Византија'', 2002.}} }} '''Византија''' или '''Источно Римско Царство''' ({{langx|grc|Βασιλεία Ῥωμαίων}}, Василеја Ромеон; {{langx|la|Imperium Romanum}}),{{sfn|Kazhdan|Epstein|1985|p=1}} или ''Романија'' ({{јаз|grc|Ῥωμανία}}){{sfnm|1a1=Millar|1y=2006|1pp=2, 15|2a1=James|2y=2010|2p=5|3a1=Freeman|3y=1999|3pp=431, 435–437, 459-462|4a1=Baynes|4a2=Moss|4y=1948|4p=xx|5a1=Ostrogorsky|5y=1969|5p=27|6a1=Kaldellis|6y=2007|6pp=2–3|7a1=Kazhdan|7a2=Constable|7y=1982|7p=12|8a1=Norwich|8y=1998|8p=383}} — [[Историја|научноисториски]] назив (по крајот на државата) за [[Римско Царство|Римската Империја]] во периодот на [[Доцна антика|доцната антика]] и [[среден век|средниот век]], каде претежно се говорело на [[Средновековен грчки јазик|грчки јазик]]. Главниот град на империјата бил [[Константинопол|Нов Рим/Константинопол]] (денешен [[Истанбул]]), првично основан како [[Византион]]. По административната (обновена) поделба со источен и западен владетел на чело на Империјата, источниот дел го преживеал престанокот на [[Западно Римско Царство|западниот двор и неговите западни провинции]] во V век и продолжил да постои уште илјада години, сè до [[Падот на Цариград|падот]] во рацете на [[Отоманско Царство|отоманските Турци]] во 1453 година под водство на [[Мехмед II|Мехмед Освојувачот]]. За време на нејзиното средновековно постоење, Римската Империја била една од најмоќните економски, културни и воени сили во [[Европа]]. Во 285 година, царот [[Диоклецијан]] (владеел 284–305) го поделил управувањето на Римското Царство на источен и западен дел.{{sfn|Treadgold|1997|p=847}} Помеѓу 324 и 330, [[Константин Велики]] (владеел 306–337) го пренел главниот град од [[Рим]] во [[Византион]], подоцна познат како ''Константинопол'' („Градот на Константин“) и ''Нова Рома'' („Нов Рим").{{refn|The first instance of the designation "New Rome" in an official document is found in the canons of the [[First Council of Constantinople]] (381), where it is used to justify the claim that the patriarchal seat of Constantinople is second only to that of Rome.<ref>{{harvnb|Benz|1963|p=176}}.</ref>|group="n"}} За време на владеењето на [[Теодосиј I]] (владеел 379–395), [[христијанство]]то станало официјална [[државна религија]] на империјата и другите религии како [[Римска религија|римскиот политеизам]] биле [[Христијанско прогонство на паганството под водство на Теодосиј I|прогонети]]. И конечно, за време на владеењето на [[Ираклиј I|Ираклиј]] (владеел 610–641), војската и управата на империјата биле реконструирани и грчкиот јазик бил прифатен за официјална употреба, на местото на латинскиот.{{sfnm|Ostrogorsky|1969|1pp=105–107, 109|Norwich|1998|2p=97|Haywood|2001|3pp=2.17, 3.06, 3.15}} Така што иако тоа го продолжило Римското Царство и ги одржало римските државни традиции, денешните историчари го одвојуваат [[Византион]] од [[Римски период|Стариот Рим]] пред сè поради настроеноста кон грчката култура, а не кон латинската и воедно бил окарактеризиран од [[Православна црква|православното христијанство]] наместо од [[Римска религија|римскиот политеизам]].{{sfnm|1a1=Millar|1y=2006|1pp=2, 15|2a1=James|2y=2010|2p=5|3a1=Freeman|3y=1999|3pp=431, 435–437, 459–462|4a1=Baynes|4a2=Moss|4y=1948|4p=xx|5a1=Ostrogorsky|5y=1969|5p=27|6a1=Kaldellis|6y=2007|6pp=2–3|7a1=Kazhdan|7a2=Constable|7y=1982|7p=12|8a1=Norwich|8y=1998|8p=383}} Границите на империјата значително се менувале во текот на нејзиното постоење, минувајќи низ неколку циклуси на опаѓање и закрепнување. За време на владеењето на [[Јустинијан I]] (владеел 527–565), империјата го достигнала најголемото територијално проширување по повторното заземање на историското западно римско [[Средоземно Море|средоземно крајбрежје]], вклучувајќи ја Северна Африка, Италија и самиот Рим, кој бил задржан уште два века. За време на владеењето на [[Маврикиј]] (владеел 582–602), источната граница на империјата била проширена и северната се стабилизирала. Сепак, атентатот врз него ја предизвикал [[Византиско-персиска војна (602-628)|Византиско-персиската војна (602-628)]], која ги исцрпела ресурсите на империјата и резултирала со големи територијални загуби за време на [[Муслимански освојувања|муслиманските освојувања]] од VI век. Само за неколку години империјата ги загубила своите најбогати провинции, Египет и Сирија, сè до [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]].<ref>{{Наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=iSWPAgAAQBAJ |title=Warfare, State And Society In The Byzantine World 560–1204 |work= |page=47}}</ref> За време на [[Македонска династија|Македонската династија]] (X и XI век), империјата повторно се проширила и ја доживеала двовековната [[Македонска ренесанса]], која завршила со загубата на поголемиот дел од Мала Азија по поразот од [[Селџуци]]те во [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битката кај Манцикерт]] во 1071 година. Оваа битка им го отворила патот на Турците за да се населат во [[Анадолија]] како нивна татковина. Последните векови на империјата биле проследени со општ правец на опаѓање. Империјата се обидувала да [[Комнини|закрепне]] во текот на XII век, но таа го примила својот смртен удар за време на [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]], кога Цариград бил опустошен и империјата се распаднала и поделила на конкурентни византиски грчки и [[Франкократија|латински]] царства. И покрај евентуалното обновување на Цариград и повторното воспоставување на империјата во 1261 година, [[Византион]] останал само еден од неколкуте мали конкурентни држави во областа последните два века од своето постоење. Неговите преостанати територии биле [[Отоманско-византиски војни|последователно придружени од Османлиите]] во XV век. [[Падот на Цариград]] во рацете на [[Отоманско Царство|Османлиското царство]] во 1453 значело крај за Византија. == Номенклатура == {{поврзано|Елини}} [[File:Byzantine klivanium (Κλιβάνιον).jpg|thumb|Византиски [[ламеларен оклоп]] кливаниум (Κλιβάνιον), прототип на отоманскиот [[огледален оклоп]] круг.]] Првата употреба на терминот „Византија“ за означување на подоцнежните години на [[Римско Царство|Римското Царство]] била во 1557 година, кога германскиот историчар [[Ероним Волф]] го објавил своето дело ''Corpus Historiæ Byzantinæ'', збирка историски извори. Терминот потекнува од зборот „Византион“, името на градот Цариград пред да стане престолнина на Константин. Ова постаро име на градот ретко ќе биде користено освен во историски или поетски контекст. Објавувањето на ''Byzantine du Louvre'' (''Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae'') во 1648 година и ''Historia Byzantina'' на [[Шарл Дуканж]] во 1680 година дополнително ја популаризирало употребата на „Византија“ кај француските автори, како што е [[Шарл Монтескје|Монтескје]]<ref>Fox, [http://www.romanity.org/htm/fox.01.en.what_if_anything_is_a_byzantine.01.htm What, If Anything, Is a Byzantine?]; {{harvnb|Rosser|2011|p=1}}</ref> Сепак, дури на средината од XIX век терминот почнал да се користи на Западот. Што се однесува конкретно на англиската историографија, зборот „Византија“ за првпат се среќава во делото ''„Историја на Византија од 716 до 1057“'' од 1857 година на [[Џорџ Финлеј]].<ref>{{harvnb|Rosser|2011|p=2}}.</ref> Византија на своите жители им била позната како „Римско Царство“, „Империја на Римјаните“ (латински: ''Imperium Romanum'', ''Imperium Romanorum''; грчки: {{јаз|grc|Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων}} ''Basileia tōn Rhōmaiōn'', {{јаз|grc|Ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων}} ''Archē tōn Rhōmaiōn''), „Романија“ (латински: ''Romania''; грчки: {{јаз|grc|Ῥωμανία}} ''Rhōmania''),{{refn|"Romania" was a popular name of the empire used mainly unofficially, which meant "land of the Romans".<ref>{{harvnb|Fossier|Sondheimer|1997|p=104}}.</ref> After 1081, it occasionally appears in official Byzantine documents as well. In 1204, the leaders of the Fourth Crusade gave the name ''Romania'' to the newly founded Latin Empire.<ref>{{harvnb|Wolff|1948|pp=5–7, 33–34}}.</ref> The term does not refer to modern [[Romania]].|group="n"}} „Римска Република“ (латински: ''Res Publica Romana''; грчки: {{јаз|grc|Πολιτεία τῶν Ῥωμαίων}} ''Politeia tōn Rhōmaiōn''), „Грајкија“ (грчки: Γραικία), а исто така и како ''Рома'' (грчки: {{јаз|grc|Ῥωμαΐς}}).<ref>{{harvnb|Cinnamus|1976|p=240}}; [[Theodore the Studite]], ''Epistulae'', 145, line 19 ("ἡ ταπεινὴ Γραικία"), and 458, line 28 ("ἐν Ἀρμενίᾳ καὶ Γραικίᾳ").</ref> Жителите се нарекувале ''Ромејци'' и ''Грајкијци'', дури и во XIX век Грците го нарекувале својот современ јазик ''Ромаика'' и ''Грајкика''. Иако Византија имала мултиетнички карактер во текот на нејзината историја<ref>{{harvnb|Ahrweiler|Laiou|1998|p=3}}; {{harvnb|Mango|2002|p=13}}.</ref> и ги сочувала [[Грчко-римски свет|римско-хеленистички]]те традиции,<ref>{{harvnb|Gabriel|2002|p=277}}.</ref> нејзините западни и северни современици ја препознавале по значително доминантните [[Византиски грци|грчки елементи]].<ref>{{harvnb|Ahrweiler|Laiou|1998|p=vii}}; {{harvnb|Davies|1996|p=245}}; {{harvnb|Gross|1999|p=45}}; {{harvnb|Lapidge|Blair|Keynes|1998|p=79}}; {{harvnb|Millar|2006|pages=2, 15}}; {{harvnb|Moravcsik|1970|pp=11–12}}; {{harvnb|Ostrogorsky|1969|pp=28, 146}}; {{harvnb|Browning|1983|p=113}}.</ref> Повремената употреба на терминот „Империја на Грците“ (латински: ''Imperium Graecorum'') на Западот за да се посочи на Источното Римско Царство и на византискиот цар како ''Imperator Graecorum'' (Император на Грците)<ref>{{harvnb|Klein|2004|p=290 (Note #39)}}; ''[[Annales Fuldenses]]'', 389: "Mense lanuario circa epiphaniam Basilii, Graecorum imperatoris, legati cum muneribus et epistolis ad Hludowicum regem Radasbonam venerunt&nbsp;...".</ref> бил исто така бил користен за да се оддели од Римското Царство во рамките на новите царства на Западот.<ref>{{harvnb|Fouracre|Gerberding|1996|p=345}}: "The Frankish court no longer regarded the Byzantine Empire as holding valid claims of universality; instead it was now termed the 'Empire of the Greeks'."</ref> Власта на византискиот цар како легитимен римски цар била оспорена од крунисувањето на [[Карло Велики]] како [[Цар на Светото Римско Царство|''свет римски цар'']] од страна на папата [[Папа Лав III|Лав III]] во 800 година. Поради неопходната поддршка на Карло Велики во борбата против неговите непријатели во Рим, Лав го искористил недостатокот на машко присуство на престолот на Римското Царство за да изјави дека бил слободен и дека можел сам да се круниса за нов владетел.<ref>{{harvnb|Garland|1999|p=87}}.</ref> Секогаш кога папите или владетелите на Западот го користеле името ''Роман'' за да посочат на источните римски владетели, тие вообичаено го претпочитале терминот ''Imperator Romaniae'' (што значи ''Цар на Романија'') наместо ''Imperator Romanorum'' (што значи ''Цар на Римјаните''), наслов кој тие го применувале само за Карло Велики и неговите наследници.{{refn|In a Latin chronicle of 1190 (''Continuatio Cremifanensis''), Isaac Angelos is referred as "Imperator Romaniae" and [[Фридрих Барбароса]] as "Imperator Romanorum". However, some years earlier, in 1169, a Genoese envoy named Amico de Murta, in his oath taken in Constantinople on behalf of the Genoese, had referred to Manuel Komnenos as "Imperator Romanorum". After 1204, the terms "Imperium Romaniae" and "Imperator Romaniae" were used by the Westerners to describe the Latin Empire and its emperors respectively.<ref>{{harvnb|Wolff|1948|pp=11, 27–28}}.</ref>|group="n"}} Не постоела таква разлика во исламскиот и словенскиот свет, каде империјата вистински се гледала како продолжение на Римското Царство. Во исламскиот свет, Римското Царство првенствено се знаела како ''Рум''.<ref>{{harvnb|Tarasov|Milner-Gulland|2004|p=121}}; {{harvnb|El-Cheikh|2004|p=22}}</ref> Името [[Рум-милет]] или „''Римска нација''“ било користено од Отоманците во текот на XX век за да се посочи на поранешните делови од Византија, а тоа е православната христијанска заедница во рамките на Отоманското Царство. == Историја == {{главна статија|Историја на Византија}} === Рана историја === [[File:Raphael Baptism Constantine.jpg|thumb|250px|''Крштевањето на Константин'' насликано од учениците на [[Рафаел]] (1520–1524, [[фреска]], Ватикан, [[Апостолски дворец]]); [[Евсевиј Кесариски]] евидентирал дека (како што било својствено за верниците на раното христијанство) Константин го одложувал крштевањето сè до пред својата смрт<ref>Eusebius, IV, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.iv.lxii.html lxii].</ref>]] [[Римска војска|Римската војска]] успешно освоила многу територии кои го опфаќале целото Средоземје и крајбрежни региони во [[Пиринејски Полуостров|Југозападна Европа]] и Северна Африка. Овие територии биле дом на многу различни културни групи, на урбано и рурално население. Општо кажано, источните средоземни провинции биле поурбанизирани за разлика од западните, претходно обединети под [[Античка Македонија|Македонската Империја]] и [[Хеленизација|хеленизирани]] од влијанието на грчката култура.<ref name="Ostrogorsky 1959 21">{{harvnb|Ostrogorsky|1959|p=21}}; {{harvnb|Wells|1922|loc=Chapter 33}}.</ref> Исто така Западот повеќе страдал од нестабилноста на третиот век. Оваа разлика помеѓу воспоставениот хеленизиран Исток и помладиот латинизиран Запад опстојала и станала многу значителна во наредните векови, водејќи до постепено оддалечување на двата света.<ref name="Ostrogorsky 1959 21"/> === Поделба на Римското Царство === {{поврзано|Византија за време на Константиновата и Валентинијановата династија}} За да се одржи контрола и подобри управата, разни шеми за поделба на работата на римскиот цар преку поделба на единки биле испробани помеѓу 285 и 324, од 337 до 350, од 364 до 392 и повторно помеѓу 395 и 480. Иако административната поделба се разликувала, генерално била вклучена поделбата на трудот помеѓу Истокот и Западот. Секој дел бил форма на споделување на моќ, додека крајниот ''империум'' не бил делив и затоа империјата останала легално една држава иако совладетелите често се гледале меѓу себе како соперници или противници. Во 293, царот [[Диоклецијан]] создал нов управувачки систем ([[тетрархија]]), за да ја загарантира безбедноста во сите загрозени региони на неговата империја. Тој се поврзал со негов совладетел (''[[Август (титула)|Август]]'') и секој совладетел тогаш посвоил млад соработник со доделена титула ''[[Цезар (титула)|Цезар]]'', за да бидат дел од владеењето и евентуално да го наследат својот постар партнер. Тетрархијата се распаднала, сепак, во 313 година и неколку години подоцна Константин I повторно ги соединил двете управувачки дивизии на империјата како единствен Август.<ref name="Kuhoff">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/1*.html#1 p. 1]}}; {{harvnb|Kuhoff|2002|pp=177–178}}.</ref> === Преместување на седиштето === Во 330 година, [[Константин Велики|Константин]] го преместил седиштето на империјата во [[Цариград]], кој тој го основал како втор Рим на местото на Византион, град стратешки сместен на трговските патишта помеѓу Европа и Азија и помеѓу Средоземјето и Црното Море. Константин извршил големи промени во војската, монетарниот систем, граѓанските и верските институции. Што се однесува до неговата економска политика, тој бил обвинет од страна на одредени научници за „несвесна даночна политика“, но златните [[солид]]и кои ги вовел станале стабилна валута кои ја трансформирале економијата и промовирале развој.<ref name="esler-1081">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/1*.html#1 p. 1]}}; {{harvnb|Esler|2004|p=1081}}; {{harvnb|Gibbon|1906|loc=Volume III, Part IV, Chapter 18, p. 168}}; {{harvnb|Teall|1967|pp=13,19–23, 25, 28–30, 35–36}}</ref> Под водство на Константин, христијанството не станало ексклузивна религија на државата, но било претпочитано од империјата, бидејќи [[Константин I и христијанството|царот го поддржувал со великодушни привилегии]]. Константин го поставил принципот дека владетелите не смееле сами да постават верски прашања, но наместо тоа требало да се свикаат [[вселенски собор|основните црковни совети]] за таа цел. Неговото свикување на Арлскиот синод и [[Прв вселенски собор|првиот вселенски собор]] ги посочило неговите интереси за обединување на црквата, демонстрирајќи го неговото тврдење дека е нејзина глава.<ref name="B163">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/2*.html#5 p. 63]}}; {{harvnb|Drake|1995|p=5}}; {{harvnb|Grant|1975|pp=4, 12}}.</ref> [[File:Roman Empire 460 AD.png|thumb|250px|Римското Царство за време на владеењето на Лав I ''(исток)'' и [[Мајоријан]] ''(запад)'' во 460&nbsp;г. Римското владеење на западот траело уште неполни две децении, додека територијата на исток била непроменета сè до повторното освојување од страна на Јустинијан I.]] Bo 395 година, [[Теодосиј I]] ја препуштил царската власт на неговите синови: [[Аркадиј]] на Истокот и [[Хонориј]] на Западот, распределувајќи ја царската управа. Во V век источниот дел на империјата бил во голема мера поштеден од потешкотиите со кои се соочувал западниот, делумно поради новоспоставената урбана култура и финансиски ресурси, кои овозможиле да се смират напаѓачите со данок и да се платат странските платеници. Овој успех му овозможил на [[Теодосиј II]] да се фокусира на [[Теодосиев законик|кодификацијата на римскиот закон]] и понатамошна фортификација на [[Цариградски ѕидини|ѕидините на Цариград]], кои го направиле градот отпорен на повеќето напади сè до 1204 година.<ref>{{harvnb|Cameron|2009|pp=54, 111, 153}}.</ref> За да ги одбие [[Хуни]]те, Теодосиј требал да му плати огромен надоместок на [[Атила]]. Неговиот наследник, [[Маркијан]], одбил да продолжи со плаќањето на данок, но Атила веќе го пренасочил своето внимание кон [[Западно Римско Царство|Западот]]. По неговата смрт во 453, [[Хунска Империја|Хунската Империја]] се распаднала и многу од преостанатите Хуни биле најмувани како платеници во Цариград.<ref>{{harvnb|Alemany|2000|p=207}}; {{harvnb|Bayless|1976|pp=176–177}}; {{harvnb|Treadgold|1997|pp=184, 193}}.</ref> === Губење на Западното Римско Царство === По падот на Атила, Источната Империја поминала низ мирен период, додека [[Падот на Западното Римско Царство|Западната Империја]] се влошила поради непрекината миграција и проширување на [[Древна Германија|германските нации]] (крајот најчесто се сместува во 476 година кога германскиот римски генерал [[Одоакар]] го соборил титуларниот западен цар [[Ромул Августул]]<ref>{{harvnb|Cameron|2009|p=52}}.</ref>). Во 480 царот [[Зенон (цар)|Зенон]] ја укинал поделбата на империјата и се направил единствен владетел. Одоакар, сега владетел на Италија, бил номинално подреден под Зенон, но дејствувал со целосна автономност, обезбедувајќи поддршка за бунтот против царот.<ref name="Burns 1991 65, 76–77, 86–87">{{harvnb|Burns|1991|pp=65, 76–77, 86–87}}</ref> Зенон преговарал со напаѓачките [[Остроготи]], кои се населиле во [[Мизија]], убедувајќи го готскиот крал [[Теодорих Велики]] да замине за Италија како ''magister militum per Italiam'' („врховниот командант за Италија“) со цел да го депозиционира Одоакар. Со барањето од Теодорих да ја освои Италија, Зенон го ослободил Источното Царство од непослушниот подредник (Одоакар) и преместил друг (Теодорих) подалеку од срцето на империјата. По поразот на Одоакар во 493, Теодорих сам владеел со Италија, иако никогаш не бил сметан за „крал“ (''rex'') од источните владетели.<ref name="Burns 1991 65, 76–77, 86–87"/> Во 491, [[Анастасиј I]], возрасен граѓански службеник со римско потекло, станал цар, но тоа не се случило сè до 497 кога силите на новиот цар делотворно презеле мерка за [[Изауријска војна|изауријскиот отпор]].<ref>{{harvnb|Lenski|1999|pp=428–429}}.</ref> Анастасиј се претставил како енергичен реформатор и способен управник. Тој го усовршил монетарниот систем на Константин I со конечно поставување на тежината на бакарниот ''[[фолис]]'', монета која се користела во секојдневните трансакции.<ref>{{harvnb|Grierson|1999|p=17}}.</ref> Тој исто така го реформирал даночниот систем и трајно го укинал хрисаргирскиот данок. Државната каса изнесувала огромна сума од 150.000 килограми злато кога Анастасиј умрел во 518.<ref>{{harvnb|Postan|Miller|Postan|1987|p=140}}.</ref> === Освојување на западните провинции === {{поврзано|Византија под Јустинијановата династија}} [[File:Meister von San Vitale in Ravenna.jpg|thumb|200px|[[Јустинијан I]] прикажан на еден од најпознатите мозаици на [[Сан Витале]], [[Равена]].]] [[Јустинијан I]], син на [[Преториска Префектура Илирикум|илирски]] селанец, можеби веќе имал делотворна контрола за време на владеењето на неговиот чичко, [[Јустин I]] (518–527).<ref name="M290">{{harvnb|Meier|2003|p=290}}.</ref> Тој го презел престолот во 527 година и го надгледал периодот на закрепнување на поранешните територии. Во 532 година, обидувајќи се да ја обезбеди источната граница, потпишал мировен договор со [[Сасанидско Царство|Сасанидите]]. Истата година, тој преживеал бунт во Цариград ([[Ника (бунт)|бунтот Ника]]), кој ја зацврстил неговата моќ, но завршил со смрт на 30.000 до 35.000 демонстранти по негова наредба.<ref>{{harvnb|Gregory|2010|p=137}}; {{harvnb|Meier|2003|pp=297–300}}.</ref> Во 529 година, десетчлена комисија командувана од [[Јован Кападокиски]] го ревидирала римското право и создала нова ''кодификација'' на законите и правничките екстракти. Во 534 година, ''кодот'' се обновил и заедно со актите изгласани од Јустинијан по 534 година, се создал нов законски систем кој се користел во преостанатиот период на византиската ера.<ref>{{harvnb|Gregory|2010|p=150}}.</ref> Западното освојување започнало во 533 година, кога Јустинијан го испратил неговиот генерал [[Велизариј]] да ја поврати поранешната [[Африка (римска провинција)|африканска]] провинција од [[Вандали]]те кои биле во контрола од 429 година со нивниот главен град Картагина.<ref>{{harvnb|Gregory|2010|p=145}}.</ref> Нивниот успех пристигнал со изненадувачка леснотија, но дури во 548 година локалните племиња биле потиснати.<ref name="Ev">{{harvnb|Evans|2005|p=xxv}}.</ref> Во [[Остроготско Царство|остроготска Италија]], смртта на Теодорих, неговиот внук и наследник [[Аталарик]] и неговата ќерка [[Амаласунта]], го задржала убиецот [[Теодад]] (владеел 534–536) на престолот и покрај неговата ослабена власт.<ref name="B180-216">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/18C*.html pp. 180–216]}}; {{harvnb|Evans|2005|pp=xxvi, 76}}.</ref> Во 535 година, мала византиска експедиција кон [[Сицилија]] наишла на лесен успех, но Готите набрзо го заостриле нивниот отпор и победата не дошла сè до 540 година, кога Велизариј ја окупирал [[Равена]], по успешните опсади на [[Неапол]] и Рим.<ref name="B180-216"/> Во 535–536, Теодад го испратил папата [[Папа Агапит I|Агапит]] во Цариград за да побара оттргнување на византиските сили од Сицилија, [[Далмација (римска провинција)|Далмација]] и Италија. Иако Агапит не бил успешен во неговата мисија да потпише мир со Јустинијан, тој успеал да го симне [[Монофизитство|монофизитстичкиот]] патријарх [[Антим I Цариградски]] од престолот и покрај заштитата и поддршката од царевицата [[Теодора (сопруга на Јустинијан I)|Теодора]].<ref name=Maas278T187>{{harvnb|Sotinel|2005|p=278}}; {{harvnb|Treadgold|1997|p=187}}.</ref> Остроготите набрзо биле обединети под команда на кралот [[Тотила]] и го освоиле Рим во 546 година. Велизариј, кој бил испратен назад во Италија во 544 година, на крајот бил повикан назад во Цариград во 549 година.<ref name="B236-258">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/19B*.html pp. 236–258]}}; {{harvnb|Evans|2005|p=xxvi}}.</ref> Пристигнувањето на ерменскиот евнух [[Нарзес]] во Италија (крајот на 551 година) со војска од 35.000 мажи одбележало уште една промена во готската среќа. Тотила бил поразен во [[Битка кај Тагине|Битката кај Тагине]] и неговиот наследник, [[Теја]], бил поразен во [[Битка на Мон Лактариј|Битката на Мон Лактариј]] (октомври 552 година). Покрај непрестајниот отпор од неколкуте готски гарнизони и две последователни инвазии од [[Франки]]те и [[Алемани]]те, војната за италијанскиот полуостров била при крај.<ref name="B259-281">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/19C*.html pp. 259–281]}}; {{harvnb|Evans|2005|p=93}}.</ref> Во 551, [[Атанагилд]], благородник од [[Визиготи|визиготска]] Хиспанија, побарал помош од Јустинијан за бунт против кралот и царот упатил сила под водство на Либериј, успешен воен командант. Империјата поседувала само мал дел од крајбрежјето на [[Спанија]] сè до владеењето на Хераклиј.<ref name="B86-288">{{harvnb|Bury|1923|loc=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/19D*.html pp. 286–288]}}; {{harvnb|Evans|2005|p=11}}.</ref> [[File:Roman Empire 600 AD.PNG|thumb|250px|Источното Римско Царство во 600 година за време на владеењето на царот Маврикиј.]] На истокот, Римско-персиските војни продолжиле сè до 561 кога претставниците на Јустинијан и Хосров склучиле 50-годишен мир.<ref>{{harvnb|Greatrex|2005|p=489}}; {{harvnb|Greatrex|Lieu|2002|p=113}}</ref> До средишните 550-ти, Јустинијан извојувал победи во повеќето приредени операции, со забележлив исклучок на [[Балкански Полуостров|Балканот]], каде биле подложни на непрестајни напади од [[Словени]]те и [[Гепиди]]те. [[Срби|Српските]] и [[Хрвати|хрватските]] племиња подоцна биле пренаселени во северозападниот дел на Балканскиот Полуостров, за време на владеењето на Ираклиј.<ref>{{harvnb|Bury|1920|loc=[https://archive.org/stream/earlyhistoryofsl00consrich#page/n9/mode/1up "Preface", pp. v-vi]}}</ref> Јустинијан го повикал Велизариј од пензија и ја елиминирал новата хунска закана. Зајакнувањето на дунавската флота предизвикало кутригурските Хуни да се повлечат и тие се согласиле за договор кој овозможувал безбеден премин назад преку Дунав.<ref>{{harvnb|Evans|2005|pp=11, 56–62}}; {{harvnb|Sarantis|2009|loc=''passim''}}.</ref> Во текот на VI век, традиционалната грчко-римска култура сè уште влијаела врз Источната империја. Филозофите како што е [[Јован Филопон]] настапил со [[Неоплатонизал|неоплатонистички]] идеи како продолжение на христијанското размислување и [[Емпиризам|емпиризмот]]. И покрај тоа, хеленистичката филозофија почнала да се заменува или да се соединува во понова христијанска филозофија. Политеизмот бил потиснат од државата. Затворањето на Платоновата академија било забележлива пресвртна точка. Химните напишани од [[Роман Слаткопејачот]] го одбележале развитокот на божествената литургија, додека архитектите и градежниците работеле на завршувањето на новата црква на [[Софија (божица)|Света Мудрост]], [[Црква Света Софија (Истанбул)|Аја Софија]], која била дизајнирана да замени постара црква уништена за време на бунтот Ника. Аја Софија денес претставува една од главните споменици на византиската архитектонска историја.<ref>{{harvnb|Cameron|2009|pp=113, 128}}.</ref> Во текот на VI и VII век, империјата била зафатена од [[Јустинијанова чума|низа епидемии]], кои во голема мера го уништиле населението и придонеле за значителен економски пад и ослабнување на империјата.<ref>{{harvnb|Bray|2004|pp=19–47}}; {{harvnb|Haldon|1990|pp=110–111}}; {{harvnb|Treadgold|1997|pp=196–197}}.</ref> По смртта на Јустинијан во 565 година, неговиот наследник, [[Јустин II]] одбил да им плати голем данок на Персијците. Во меѓувреме, германските [[Лангобарди]] ја окупирале Италија, а до крајот на векот само третина од Италија била во рацете на Византија. Јустиновиот престолонаследник, [[Тибериј II Константин|Тибериј II]], избирајќи меѓу своите непријатели, им доделил субвенции на [[Авари]]те, додека презел воени мерки против Персијците. Иако генералот на Тибериј, [[Маврикиј]], водел успешен поход на источната граница, субвенциите не успеале да ги задржат Аварите. Тие ја освоиле балканската тврдина [[Сирмиум]] во 582 година, додека Словените почнале да напредуваат преку Дунав.<ref name="Louth 2005 113–115">{{harvnb|Louth|2005|pp=113–115}}; {{harvnb|Nystazopoulou-Pelekidou|1970|loc=''passim''}}; {{harvnb|Treadgold|1997|pp=231–232}}.</ref> Маврикиј, кој во меѓувреме го наследил Тибериј, интервенирал во персиска граѓанска војна, го сместил [[Хосров II]] назад на престолот и ја оженил својата ќерка со него. Договорот на Маврикиј со неговиот нов зет ја зголемил територијата на империјата кон Истокот и овозможил енергичниот цар да се фокусира на Балканот. До 602 година, серијата на успешни византиски походи ги истиснале Аварите и Словените назад преку Дунав.<ref name="Louth 2005 113–115"/> === Намалување на границите === ==== Ираклиева династија ==== {{details|Византија под Ираклиевата династија}} [[File:Byzantiumby650AD.svg|thumb|400px|Византија во 650 година, до оваа година биле загубени сите јужни провинции освен [[Африкански егзархат|Африканскиот егзархат]].]] По убиството на Маврикиј од страна на [[Фока (византиски цар)|Фока]], Хосров го искористил тоа како изговор да ја заземе [[Месопотамија (римска провинција)|римската провинција Месопотамија]].<ref>{{harvnb|Foss|1975|p=722}}.</ref> Фока, непопуларен владетел секогаш опишан во византиските извори како „тиранин“, бил мета на неколку заговори предводени од сенатот. Тој на крајот бил симнат од престолот во 610 година од Ираклиј, кој пловел кон Цариград од [[Картагина]] со икона поставена на клунот од неговиот брод.<ref>{{harvnb|Haldon|1990|p=41}}; {{harvnb|Speck|1984|p=178}}.</ref> По пристапувањето на Ираклиј, сасанидското пробивање продолжило длабоко во Левант, окупирајќи ги [[Дамаск]] и [[Ерусалим]] и преместувајќи го [[Вистински крст|Светиот крст]] во [[Ктесифон]].<ref>{{harvnb|Haldon|1990|pp=42–43}}.</ref> Противнападот упатен од Ираклиј добил карактер на света војна и нерачно направената слика на Христос била носена како воен стандард<ref>{{harvnb|Grabar|1984|p=37}}; {{harvnb|Cameron|1979|p=23}}.</ref> (слично, кога Цариград бил спасен од аварската опсада во 626 година, победата била припишана на иконите на Богородица кои биле носени во поворката од [[Сергеј I Цариградски|патријархот Сергеј]] околу градските ѕидини).<ref>{{harvnb|Cameron|1979|pp=5–6, 20–22}}.</ref> Главната сасанидска сила била уништена во Битката кај Ниниве во 627, и во 629 година Ираклиј го вратил Светиот крст во Ерусалим со величествена церемонија.<ref>{{harvnb|Haldon|1990|p=46}}; {{harvnb|Baynes|1912}}, ''passim''; {{harvnb|Speck|1984|p=178}}.</ref> Војната ги исцрпела и Византијците и Сасанидите и ги оставила исклучително ранливи на [[Муслимански освојувања|муслиманските сили]] кои надоаѓале наредните години.<ref>{{harvnb|Foss|1975|pp=746–747}}.</ref> Византијците претрпеле тежок пораз од Арапите во [[Битка кај Јармук|Битката кај Јармук]] во 636 година, додека [[Ктесифон]] паднал во 637 година.<ref>{{harvnb|Haldon|1990|p=50}}.</ref> ==== Опсада на Цариград (674–78) ==== [[File:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|thumb|250px|Грчкиот оган првпат бил употребен од [[Византиска морнарица|византиската морнарица]] за време на Византиско-арапските војни (извадок од ракописната книга ''Madrid Skylitzes'', Национална библиотека на Шпанија, Мадрид).]] <!--- ==== Сириската династија до пристапувањето на Василиј I ==== ==== Верски спор за иконоборството ==== === Македонската династија и преродбата(867–1025) === ==== Војни против Арапите ==== ==== Војни против Бугарското Царство ==== ==== Односите со Киевски Рус ==== ==== Врв ==== ==== Поделба помеѓу православното христијанство и католицизмот (1054) ==== === Криза и поделба === === Комниновата династија и крстоносците === ==== Алексиј I и Првата крстоносна војна ==== ==== Јован II, Мануил I и Втората крстоносна војна ==== ==== Ренесансата во XII век ==== === Пад и дезинтеграција === ==== Анѓелова династија ==== ==== Четврта крстоносна војна ==== ==== Крстоносно опустошување на Цариград (1204) ==== === Пад === ==== Империја во прогонство ==== ==== Враќање на Цариград ==== ==== Подемот на Отоманците и падот на Цариград ==== === Политички последици === == Стопанство == == Наука, медицина и закон == == Религија == == Уметност и литература == == Музика == == Кујна и рекреација == == Влада и бирократија == === Дипломатија === === Знамиња и обележја === == Јазик == == Наследство == ---> ==Византија како тема во уметноста и во популарната култура== * „Византија“ (''Byzantium'') — песна на англискиот поет Вилијам Батлер Јејтс.<ref>„W. B. Yeats“, во: Kenneth Allot, ed., ''The Penguin Book of Contemporary Verse 1918 – 60''. Harmonsworth, Middlesex, UK: Penguin Books, 1962, стр. 45-46.</ref><ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 149-150.</ref> * „Пловидба кон Византија“ (англиски: ''Sailing to Byzantium'') — песна на ирскиот поет [[Вилијам Батлер Јејтс]].<ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 110-111.</ref> * „Византиски мозаик“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 106-108.</ref> * [[Падот на Византија (група)|Падот на Византија]] — македонска [[Рок-музика|рок-група]].<ref>[https://www.discogs.com/artist/2065780-Padot-Na-Vizantija Padot Na Vizantija (пристапено на 10.3.2025)]</ref> == Поврзано == {{Portal|Византија}} * [[Список на византиски цареви]] * [[Византиска филозофија]] * [[Византиски обред]] * [[Наследството на Римското Царство]] * [[Список на византиски пронајдоци]] * [[Список на византиски бунтови и граѓански војни]] * [[Список на византиски војни]] == Белешки == {{Reflist|group="n"}} == Белешки == {{наводи|2}} == Наводи == === Примарни извори === {{Refbegin|2}} * {{Наведена книга|last=Choniates|first=Nicetas|authorlink=Nicetas Choniates|title=Translations and Reprints from the Original Sources of European History by D.C. Munro (Series 1, Vol 3:1)|location=Philadelphia|publisher=University of Pennsylvania Press|pages=15–16|year=1912|department=The Sack of Constantinople (1204)}} * {{Наведена книга|last=Cinnamus|first=Ioannes|authorlink=John Kinnamos|title=Deeds of John and Manuel Comnenus|url=https://archive.org/details/deedsofjohnmanue0000kinn|location=New York and West Sussex|publisher=Columbia University Press|year=1976|isbn=0-231-04080-6}} * {{Наведена книга|author=Eusebius|authorlink=Eusebius of Caesaria|title=Life of Constantine (Book IV)|publisher=[[Christian Classics Ethereal Library]]|url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.i.html}} * {{Наведена книга|author=Geoffrey of Villehardouin|authorlink=Geoffrey of Villehardouin|title= Chronicles of the Crusades (translated by Margaret R. Shaw)|publisher=Penguin Classics|year=1963|isbn=0-14-044124-7|department=The Conquest of Constantinople}} * {{Наведена книга|last=Komnene|first=Anna|authorlink=Anna Komnene|title=The Alexiad (translated by Elizabeth A. S. Dawes)|publisher=Internet Medieval Sourcebook|department=Books X-XIII|url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/annacomnena-alexiad00.html#INTRODUCTION|year=1928|access-date=2015-08-11|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413122745/http://www.fordham.edu/halsall/basis/annacomnena-alexiad00.html#INTRODUCTION|url-status=dead}} * {{Наведена книга|editor-last=Seeck|editor-first=Otto|title=Notitia Dignitatum; accedunt Notitia Urbis Constantinopolitanae Laterculi Prouinciarum|location=Berlin|publisher=Weidmann|year=1876|url=https://archive.org/details/notitiadignitat00silvgoog}} {{Refend}} === Секундарни извори === {{Refbegin|2}} * {{Наведена книга|first=Agustí|last=Alemany|title=Sources on the Alans: A Critical Compilation|location=Leiden|publisher=Brill|year=2000|pages=170–243|isbn=90-04-11442-4}} * {{Наведена книга|last=Ahrweiler|first=Hélène|last2=Laiou|first2=Angeliki E.|author1-link=Helene Ahrweiler|author2-link=Angeliki Laiou|title=Studies on the Internal Diaspora of the Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/studiesoninterna0000unse|department=Preface|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|year=1998|isbn=0-88402-247-1}} * {{Наведено списание|last=Anastos|first=Milton V.|year=1962|title=The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961|journal=Dumbarton Oaks Papers|issn=0070-7546|volume=16|pages=409–411| doi=10.2307/1291170|jstor=1291170}} * {{Наведена книга|last=Angold|first=Michael|title=The Byzantine Empire, 1025–1204: A Political History|url=https://archive.org/details/byzantineempire10000ango|location=London|publisher=Longman|year=1997|isbn=978-0-582-29468-4}} * {{Наведено списание|last=Antonucci|first=Michael|year=1993|title=War by Other Means: The Legacy of Byzantium|journal=History Today|volume=43|issue=2|pages=11–13|issn=0018-2753|url=http://www.historytoday.com/michael-antonucci/war-other-means-legacy-byzantium|accessdate=21 May 2007}} * {{Наведена книга|first=Sophocles Evangelinus|last=Apostolides|title=Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods|url=https://archive.org/details/greeklexiconofro0000soph_p3j8|location=Hildesheim|publisher=Georg Olms|year=1992|isbn=3-487-05765-4}} * {{Наведено списание|last=Bayless|first=William N.|year=1976|title=The Treaty with the Huns of 443|journal=The American Journal of Philology|volume=97|pages=176–179|jstor=294410}} * {{Наведено списание|last=Baynes|first=Norman Hepburn|year=1912|title=The Restoration of the Cross at Jerusalem|doi=10.1093/ehr/XXVII.CVI.287|journal=The English Historical Review|volume=27|issue=106|issn=0013-8266|pages=287–299}} * {{Наведена книга|editor1-last=Baynes|editor1-first=Norman Hepburn|editor2-last=Moss|editor2-first=Henry St. Lawrence Beaufort|title=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|url=https://archive.org/details/byzantiumintrodu0000norm|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|year=1948}} * {{Наведена книга|last=Baynes|first=Spencer|department=Vlachs|title=Encyclopædia Britannica|edition=11|location=New York|year=1907}} * {{Наведена книга|last=Beaton|first=Roderick|title=The Medieval Greek Romance|url=https://archive.org/details/medievalgreekrom0000beat|location=New York and London|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0-415-12032-2}} * {{Наведена книга|last=Beckwith|first=John|title=Early Christian and Byzantine Art|location=New Haven|publisher=Yale University Press|origyear=1970|year=1993|isbn=0-300-05296-0}} * {{Наведена книга|last=Béhar|first=Pierre|title=Vestiges d'Empires: La Décomposition de l'Europe Centrale et Balkanique|location=Paris|publisher=Éditions Desjonquères|year=1999|isbn=2-84321-015-1}} * {{Наведена книга|last=Benz|first=Ernst|title=The Eastern Orthodox Church: Its Thought and Life|year=1963|location=Piscataway|publisher=Aldine Transaction|isbn=978-0-202-36298-4|url=https://books.google.com/books?id=Q5Z_evECb1UC}} * {{Наведена книга|last1=Bideleux|first1=Robert|last2=Jeffries|first2=Ian|title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change|url=https://archive.org/details/historyofeastern0000bide|location=New York and London|publisher=Routledge|year=1998|isbn=0-415-16111-8}} * {{Наведена книга|last=Birkenmeier|first=John W.|title=The Development of the Komnenian Army: 1081–1180|location=Leiden|publisher=Brill|year=2002|isbn=90-04-11710-5}} * {{Наведена книга|last=Blume|first=Fred H.|editor-last=Kearley|authorlink=Fred H. Blume|editor-first=Timothy|title=Annotated Justinian Code|year=2008|url=http://www.uwyo.edu/lawlib/blume-justinian/index.html|location=Laramie|publisher=University of Wyoming}} * {{Наведена книга|last=Bray|first=R. S.|title=Armies of Pestilence: The Impact of Disease on History|publisher=James Clarke|year=2004|isbn=0-227-17240-X}} * {{Наведена книга|last=Browning|first=Robert|department=The Continuity of Hellenism in the Byzantine world: Appearance or Reality?|pages=[https://archive.org/details/greeceoldnew0000unse_o7v6/page/111 111]–128|editor1-last=Winnifrith|editor1-first=Tom|editor2-last=Murray|editor2-first=Penelope|title=Greece Old and New|url=https://archive.org/details/greeceoldnew0000unse_o7v6|year=1983|location=New York|publisher=Macmillan|isbn=0-333-27836-4}} * {{Наведена книга|last=Browning|first=Robert|title=The Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/byzantineempire0000brow|location=Washington, DC|publisher=The Catholic University of America Press|year=1992|isbn=0-8132-0754-1}} * {{Наведена книга|last=Bryce|first=James|title=Studies in History and Jurisprudence, Vol. 1|url=https://archive.org/details/isbn_9781402190469|publisher=H. Frowde|year=1901|isbn=1-4021-9046-8}} * {{Наведена книга|last=Brooke|first=Zachary Nugent|title=A History of Europe, from 911 to 1198|location=London|publisher=Methuen|year=1962}} * {{Наведена книга|last=Burns|first=Thomas S.|title=A History of Ostrogoths|url=https://archive.org/details/historyofostrogo0000burn|location=Bloomington and Indianapolis|publisher=Indiana University Press|year=1991|isbn=0-253-20600-6}} * {{Наведена книга|last=Bury|first=John Bagnall|authorlink=J. B. Bury|title=History of the Later Roman Empire|location=London|publisher=Macmillan|year=1923|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/home.html}} * {{Наведена книга|last1=Bury|first1=John Bagnall|last2=Philotheus|title=The Imperial Administrative System of the Ninth Century: With a Revised Text of the Kletorologion of Philotheos|year=1911|location=London|publisher=Oxford University Press}} * {{Наведена книга|last1=Bury|first1=John Bagnall|title=The Early History of the Slavonic Settlements in Dalmatia, Croatia, & Serbia|location=New York|publisher=Macmillan|year=1920|url=https://archive.org/stream/earlyhistoryofsl00consrich}} * {{Наведено списание|last=Cameron|first=Averil|authorlink=Averil Cameron|year=1979|title=Images of Authority: Elites and Icons in Late Sixth-century Byzantium|doi=10.1093/past/84.1.3|journal=Past and Present|volume=84|issue=1|page=3}} * {{Наведена книга|last=Cameron|first=Averil|title=The Byzantines|url=https://archive.org/details/byzantines0000came|year=2006|location=Oxford|publisher=Blackwell|isbn=978-1-4051-9833-2}} * {{Наведена книга|last=Cameron|first=Averil|script-title=el:Οι Βυζαντινοί|location=Athens|publisher=Psychogios|year=2009|language=el |isbn=978-960-453-529-3}} * {{Наведена книга|last=Campbell|first=George L.|title=Compendium of the World's Languages: Abaza to Kurdish|url=https://archive.org/details/compendiumofworl00camp|year=2000|origyear=1991|location=New York and London|publisher=Routledge|isbn=0-415-20296-5}} * {{Наведена книга|last=Chrysos|first=Evangelos|title=Byzantine Diplomacy: Papers from the Twenty-Fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge, March 1990 (Society for the Promotion of Byzant)|url=https://archive.org/details/byzantinediploma0000spri|year=1992|publisher=Variorum|isbn=0-86078-338-3|editor=Jonathan Shepard, Simon Franklin|department=Byzantine Diplomacy, CE 300–800: Means and End}} * {{Наведена книга|last=Clark|first=Victoria|title=Why Angels Fall: A Journey through Orthodox Europe from Byzantium to Kosovo|url=https://archive.org/details/whyangelsfalljou0000clar|location=London|publisher=Macmillan|year=2000|isbn=0-312-23396-5}} * {{Наведена книга|last=Cohen|first=H. Floris|title=The Scientific Revolution: A Historiographical Inquiry|url=https://archive.org/details/scientificrevolu00cohe|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=0-226-11280-2}} * {{Наведена книга|last=Comrie|first=Bernard|department=Russian|pages=[https://archive.org/details/languagestheirst0000unse/page/91 91]–152|editor-last=Shopen|editor-first=Timothy|title=Languages and Their Status|url=https://archive.org/details/languagestheirst0000unse|location=Philadelphia|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1987|isbn=0-8122-1249-5}} * {{Наведена книга|last=Davies|first=Norman|authorlink=Norman Davies|title=Europe: A History|url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0|year=1996|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-820171-0}} * {{Наведено списание|last=Day|first=Gerald W.|title=Manuel and the Genoese: A Reappraisal of Byzantine Commercial Policy in the Late Twelfth Century|journal=The Journal of Economic History|volume=37 |issue=2|pages=289–301|doi=10.1017/S0022050700096947|year=1977|jstor=2118759}} * {{Наведена книга|last=Dennis|first=George T.|title=Three Byzantine Military Treatises|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|year=1985}} * {{Наведена книга|last=Diehl|first=Charles|department=Byzantine Art|editor1-last=Baynes|editor1-first=Norman Hepburn|editor2-last=Moss|editor2-first=Henry St. Lawrence Beaufort|title=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|url=https://archive.org/details/byzantiumintrodu0000norm|location=Oxford|publisher=Clarendon|year=1948|oclc=1058121}} * {{Наведено списание|last=Drake|first=H. A.|title=Constantine and Consensus|journal=Church History|volume=64|issue=1|year=1995|pages=1–15|jstor=3168653}} * {{Наведена книга|last1=Duiker|first1=William J.|last2=Spielvogel|first2=Jackson J.|title=The Essential World History|url=https://archive.org/details/essentialworldhi0000duik_k4n7|year=2010|location=Boston|publisher=Wadsworth|isbn=978-0-495-90227-0}} * {{Наведена книга|last=El-Cheikh|first=Nadia Maria|title=Byzantium Viewed by the Arabs|url=https://archive.org/details/byzantiumviewedb0000elch|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|year=2004|isbn=0-932885-30-6}} * {{Наведена книга|last=Esler|first=Philip Francis|title=The Early Christian World|url=https://archive.org/details/earlychristianwo0001phil|year=2004|location=New York and London|publisher=Routledge|isbn=0-415-33312-1}} * {{Наведена книга|last=Evans|first=James Allan Stewart|title=The Emperor Justinian and the Byzantine Empire|url=https://archive.org/details/emperorjustinian0000evan|location=Westport|publisher=Greenwood|year=2005|isbn=0-313-32582-0}} * {{Наведена книга|last=Evans|first=Helen C.|title=Byzantium, Faith and Power (1261–1557)|year=2004|location=New York, NY|publisher=Metropolitan Museum of Art/Yale University Press|isbn=1-58839-114-0|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/58371/rec/3}} * {{Наведено списание|last=Foss|first=Clive|year=1975|title=The Persians in Asia Minor and the End of Antiquity|journal=The English Historical Review|volume=90|issue=357|pages=721–747|doi=10.1093/ehr/XC.CCCLVII.721}} * {{Наведена книга|last1=Fossier|first1=Robert|last2=Sondheimer|first2=Janet|title=The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-26644-0}} * {{Наведена книга|last1=Fouracre|first1=Paul|last2=Gerberding|first2=Richard A.|title=Late Merovingian France: History and Hagiography, 640–720|url=https://archive.org/details/latemerovingianf0000unse|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|year=1996|isbn=0-7190-4791-9}} * {{Наведена книга|last=Freeman|first=Charles|title=The Greek Achievement – The Foundation of the Western World|url=https://archive.org/details/greekachievement0000free_c9o7|location=New York|publisher=Penguin|year=1999|isbn=0-670-88515-0}} * {{Наведена книга|last=Gabriel|first=Richard A.|year=2002|title=The Great Armies of Antiquity|location=Westport|publisher=Greenwood|isbn=0-275-97809-5}} * {{Наведена книга|last=Garland|first=Lynda|year=1999|title=Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium, CE 527–1204|url=https://archive.org/details/byzantineempress0000garl|location=New York and London|publisher=Routledge|isbn=0-415-14688-7}} * {{Наведена книга|last=Gibbon|first=Edward|authorlink=Edward Gibbon|title=The Decline and Fall of the Roman Empire (Volumes II, III, and IX)|editor=J. B. Bury (with an Introduction by W. E. H. Lecky)|location=New York|publisher=Fred de Fau|year=1906}} * {{Наведена книга|last=Grabar|first=André|title=L'iconoclasme Byzantin: le dossier archéologique|url=https://archive.org/details/liconoclasmebyza0000grab|publisher=Flammarion|year=1984|isbn=2-08-081634-9}} * {{Наведено списание|last=Grant|first=Robert M.|jstor=1202069|title=Religion and Politics at the Council at Nicaea|journal=The Journal of Religion|volume=55|issue=1|year=1975|pages=1–12|doi=10.1086/486406}} * {{Наведена книга|last1=Greatrex|first1=Geoffrey B.|editor-last=Maas|editor-first=Michael|department=Byzantium and the East in the Sixth Century|title=The Cambridge Companion to the Age of Justinian|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2005|pages=477–509|isbn=0-521-81746-3}} * {{Наведена книга|last1=Greatrex|first1=Geoffrey|last2=Lieu|first2=Samuel N. C.|title=The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars (Part II, 363–630 AD)|url=https://archive.org/details/romaneasternfron0000unse_q1n9|location=New York and London|publisher=Routledge|year=2002|isbn=0-415-14687-9}} * {{Наведена книга|last=Gregory|first=Timothy E.|title=A History of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|location=Malden|publisher=Wiley-Blackwell|year=2010|isbn=1-4051-8471-X}} * {{Наведена книга|last=Grierson|first=Philip|title=Byzantine Coinage|year=1999|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|url=http://www.doaks.org/byzcoins.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927000204/http://www.doaks.org/byzcoins.pdf|archivedate=27 September 2007|url-status=dead|isbn=0-88402-274-9|format=PDF}} * {{Наведена книга|last=Gross|first=Feliks|title=Citizenship and Ethnicity: The Growth and Development of a Democratic Multiethnic Institution|url=https://archive.org/details/citizenshipethni0000gros|year=1999|location=Westport|publisher=Greenwood|isbn=0-313-30932-9}} * {{Наведена книга|last=Gutas|first=Dimitri|title=Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement|url=https://archive.org/details/greekthoughtarab0000guta_v3l3|year=1998|isbn=0-415-06132-6|location=New York and London|publisher=Routledge}} * {{Наведена книга|last1=Hacikyan|first1=Agop Jack|last2=Basmajian|first2=Gabriel|last3=Franchuk|first3=Edward S.|last4=Ouzounian|first4=Nourhan|title=The Heritage of Armenian Literature: From the Sixth to the Eighteenth Century|location=Detroit|publisher=Wayne State University Press|year=2002|isbn=0-8143-3023-1}} * {{Наведена книга|last=Haldon|first=John|title=Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture|url=https://archive.org/details/byzantiuminseven0000hald|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1990|isbn=0-521-31917-X}} * {{Наведена книга|last=Haldon|first=John|title=The Byzantine and Early Islamic Near East VI: Elites Old and New in the Byzantine and Early Islamic Near East|year=2004|publisher=Darwin|editor=John Haldon and Lawrence I. Conrad|department=The Fate of the Late Roman Senatorial Elite: Extinction or Transformation?|isbn=0-87850-144-4}} * {{Наведена мрежна страница|last=Halsall|first=Paul|title=East Asian History Sourcebook: Chinese Accounts of Rome, Byzantium and the Middle East, c. 91 B.C.E. – 1643 C.E.|url=http://www.fordham.edu/halsall/eastasia/romchin1.html|location=New York|publisher=Fordham University|year=1998|accessdate=21 April 2012|archive-date=2014-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910050947/http://www.fordham.edu/halsall/eastasia/romchin1.html|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last=Harris|first=Jonathan|year=2014|title=Byzantium and the Crusades|publisher=Bloomsbury|edition=2|isbn=978-1-78093-767-0}} * {{Наведена книга|last=Harvey|first=Alan|title=Economic Expansion in the Byzantine Empire, 900–1200|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0-521-52190-4}} * {{Наведена книга|last=Haywood|first=John|title=Cassell's Atlas of World History|url=https://archive.org/details/cassellsatlasofw0000hayw|location=London|publisher=Cassell|year=2001|origyear=1997|isbn=0-304-35757-X}} * {{Наведена книга|last=Heather|first=Peter|title=The Fall of the Roman Empire|year=2005|location=London|publisher=Macmillan|isbn=978-0-330-49136-5|url=https://books.google.com/books?id=dYR4ngEACAAJ}} * {{Наведена книга|last=Hindley|first=Geoffrey|title=A Brief History of the Crusades|url=https://archive.org/details/briefhistoryofcr0000hind|year=2004|location=London|publisher=Robinson|isbn=978-1-84119-766-1}} * {{Наведена книга|last1=Hooper|first1=Nicholas|last2=Bennett|first2=Matthew|title=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: The Middle Ages|url=https://archive.org/details/cambridgeillustr00nich|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=0-521-44049-1}} * {{Наведена книга|last=James|first=Liz|title=A Companion to Byzantium|location=Chichester|publisher=John Wiley|year=2010|isbn=1-4051-2654-X}} * {{Наведена книга|last=Jenkins|first=Romilly James Heald|authorlink=Romilly James Heald Jenkins|title=Byzantium: The Imperial Centuries, CE 610–1071|location=Toronto|publisher=University of Toronto Press|year=1987|isbn=0-8020-6667-4}} * {{Наведена книга|last=Jones|first=Arnold Hugh Martin|title=The Later Roman Empire, 284–602: A Social Economic and Administrative Survey|url=https://archive.org/details/laterromanempire01jone|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1986|isbn=0-8018-3353-1}} * {{Наведена книга|last=Kaegi|first=Walter Emil|title=Heraclius, Emperor of Byzantium|url=https://archive.org/details/heracliusemperor0000kaeg|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0-521-81459-6}} * {{Наведена книга|last=Kaldellis|first=Anthony|title=Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition|url=https://archive.org/details/hellenisminbyzan0000kald|year=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-87688-5}} * {{Наведено списание|last=Karlin-Heyer|first=P.|year=1967|title=When Military Affairs Were in Leo's Hands|journal=Tradition|volume=23|pages=15–40|jstor=27830825}} * {{Наведена книга|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander Petrovich|editor-link=Alexander Kazhdan|title=[[Oxford Dictionary of Byzantium]]|location=New York and Oxford|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=978-0-19-504652-6}} * {{Наведена книга|last1=Kazhdan|first1=Alexander Petrovich|last2=Constable|first2=Giles|title=People and Power in Byzantium: An Introduction to Modern Byzantine Studies|url=https://archive.org/details/peoplepowerinbyz0000kazh|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|year=1982|isbn=0-88402-103-3}} * {{Наведена книга|last1=Kazhdan|first1=Aleksandr Petrovich|last2=Epstein|first2=Ann Wharton|title=Change in Byzantine Culture in the Eleventh and Twelfth Centuries|url=https://archive.org/details/changeinbyzantin0000kazh|location=Berkeley and Los Angeles|publisher=University of California Press|year=1985|isbn=0-520-05129-7}} * {{Наведена книга|last=Kean|first=Roger Michael|title=Forgotten Power: Byzantium: Bulwark of Christianity|url=https://archive.org/details/forgottenpowerby0000kean|location=Shropshire|publisher=Thalamus|year=2006|isbn=1-902886-07-0}} * {{Наведено списание|title=Reviews: ''The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i'' by Gregory Chioniades, David Pingree; ''An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy'' by Alexander Jones|first=David A.|last=King|journal=[[Isis (journal)|Isis]]|volume=82|issue=1|date=March 1991|pages=116–118|doi=10.1086/355661}} * {{Наведено списание|last=Klein|first=Holgen A.|title=Eastern Objects and Western Desires: Relics and Reliquaries between Byzantium and the West|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=58|year=2004|pages=283–314|jstor=3591389}} * {{Наведена книга|last=Kountoura-Galake|first=Eleonora|title=Ο βυζαντινός κλήρος και η κοινωνία των "Σκοτεινών Αἰώνων ["The Byzantine Clergy and the Society of the 'Dark Ages'"]|year=1996|location=Athens|publisher=Ethniko Idryma Erevnon|isbn=978-960-7094-46-9|language=el}} * {{Наведено списание|last=Kuhoff|first=Wolfgang|year=2002|title=Die diokletianische Tetrarchie als Epoche einer historischen Wende in antiker und moderner Sicht|doi=10.1007/BF02898434|journal=International Journal of the Classical Tradition|volume=9|issue=2|pages=177–194|jstor=30224306}} * {{Наведена книга|last=Laiou|first=Angeliki E.|authorlink=Angeliki Laiou|title=The Economic History of Byzantium (Volume 2)|year=2002|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|editor=Angeliki E. Laiou|department=Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries|pages=697–708|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb36-trade|access-date=2015-08-11|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930114425/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb36-trade|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last1=Laiou|first1=Angeliki E.|last2=Morisson|first2=Cécile|title=The Byzantine Economy|url=https://archive.org/details/byzantineeconomy0000laio|year=2007|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-84978-0}} * {{Наведена книга|last=Laiou|first=Angeliki E.|title=The Economic History of Byzantium (Volume 1)|year=2002|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|editor=Angeliki E. Laiou|department=Writing the Economic History of Byzantium|pages=3–8|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/EHB01-Writing%20the%20economic%20history%20of%20Byzantium.pdf|access-date=2015-08-11|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930114212/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/EHB01-Writing%20the%20economic%20history%20of%20Byzantium.pdf|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last1=Lapidge|first1=Michael|last2=Blair|first2=John|last3=Keynes|first3=Simon |title=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England|url=https://archive.org/details/blackwellencyclo0000unse_e6a8|location=Malden|publisher=Blackwell|year=1998|isbn=0-631-22492-0}} * {{Наведено списание|last=Lenski|first=Noel|year=1999|title=Assimilation and Revolt in the Territory of Isauria, From the 1st Century BC to the 6th Century AD |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|issn=0022-4995|volume=42|pages=413–465|doi= 10.1163/1568520991201687|jstor=3632602}} * {{Наведена книга|last=Louth|first=Andrew|title=The New Cambridge Medieval History (Volume I)|editor=Paul Fouracre and Rosamond McKitterick|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-36291-1|department=The Byzantine Empire in the Seventh Century}} * {{Наведена книга|last=Madden|first=Thomas F.|authorlink=Thomas Madden|title=Crusades: The Illustrated History|url=https://archive.org/details/crusadesillustra0000thom|location=Ann Arbor|publisher=University of Michigan Press|year=2005|isbn=0-472-03127-9}} * {{Наведена книга|last=Magdalino|first=Paul|title=The Economic History of Byzantium (Volume 2)|year=2002|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|editor=Angeliki E. Laiou|department=Medieval Constantinople: Built Environment and Urban Development|pages=529–537|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb20-cp|access-date=2015-08-11|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930114407/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb20-cp|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last=Magdalino|first=Paul|title=The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=0-521-52653-1}} * {{Наведена книга|last=Mango|first=Cyril A.|authorlink=Cyril Mango|title=Η Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης ["Byzantium: The Empire of the New Rome"]|location=Athens|publisher=Educational Institution of the National Bank of Greece|year=2007|language=el}} * {{Наведена книга|last=Mango|first=Cyril A.|authorlink=Cyril Mango|title=The Oxford History of Byzantium|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-814098-3}} * {{Наведена книга|last=Matschke|first=Klaus-Peter|title=The Economic History of Byzantium (Volume 2)|year=2002|location=Washington, DC|publisher=Dumbarton Oaks|editor=Angeliki E. Laiou|department=Commerce, Trade, Markets, and Money: Thirteenth-Fifteenth Centuries|pages=771–806|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb37-trade-late|access-date=2015-08-11|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930114138/http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb37-trade-late|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last=McDonnell|first=Myles Anthony|title=Roman Manliness: Virtus and the Roman Republic|url=https://archive.org/details/romanmanlinessvi0000mcdo|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-82788-1}} * {{Наведено списание|last=Meier|first=William N.|year=2003|title=Die Inszenierung einer Katastrophe: Justinian und der Nika-Aufstand|issue=142|pages=273–300|journal=Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik|jstor=20191600}} * {{Наведена книга|last=Meyendorff|first=John|authorlink=John Meyendorff|title=The Byzantine Legacy in the Orthodox Church|url=https://archive.org/details/byzantinelegacyi0000meye|year=1982|location=Yonkers|publisher=St Vladimir's Seminary Press|isbn=0-913836-90-7}} * {{Наведена книга|last=Millar|first=Fergus|title=A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450)|url=https://archive.org/details/greekromanempire00ferg|location=Berkeley and Los Angeles|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=0-520-24703-5}} * {{Наведено списание|last=Miller|first=William|title=Monemvasia|journal=The Journal of Hellenic Studies|volume=27|year=1907|url=https://archive.org/stream/journalofhelleni27sociuoft}} * {{Наведена книга|last=Moravcsik|first=Gyula|title=Byzantium and the Magyars|year=1970|location=Amsterdam|publisher=Hakkert}} * {{Наведено списание|last=Neumann|first=Iver B.|year=2006|title=Sublime Diplomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary|journal=Millennium: Journal of International Studies |volume=34|issue=3|pages=865–888|issn=1569-2981|doi=10.1177/03058298060340030201}} * {{Наведена книга|last=Neville|first=Leonora Alice|title=Authority in Byzantine Provincial Society, 950–1100|url=https://archive.org/details/authorityinbyzan0000nevi|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-83865-7}} * {{Наведена книга|last=Nicol|first=Donald MacGillivray|title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453|url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=0-521-43991-4}} * {{Наведена книга|last=Norwich|first=John Julius|title=A Short History of Byzantium|url=https://archive.org/details/shorthistoryofby0000norw_l9m6|location=Ringwood, Vic.|publisher=Penguin|year=1998|isbn=978-0-14-025960-5}} * {{Наведено списание|last=Nystazopoulou-Pelekidou|first=Maria|year=1970|title=Συμβολή εις την χρονολόγησιν των Αβαρικών και Σλαβικών επιδρομών επί Μαυρικίου (582–602) (μετ' επιμέτρου περί των Περσικών πολέμων) [=Contribution to the chronology of Avar and Slav raids during the reign of Maurice (582–602), with an excursus about the Persian Wars"]|language=el|url=http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/649/567|journal=Byzantina Symmeikta|issn=1105-1639|volume=2|pages=145–206|accessdate=10 March 2012|archive-date=2012-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627021404/http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/649/567|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last=Obolensky|first=Dimitri|authorlink=Dimitri Obolensky|title=Byzantium and the Slavs|url=https://archive.org/details/isbn_2900881410081|year=1994|location=Yonkers|publisher=St Vladimir's Seminary Press|isbn=0-88141-008-X}} * {{Наведено списание|last=Oikonomides|first=Nikos|year=1999|title=L᾽"Unilinguisme" Officiel de Constantinople Byzantine|url=http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/857/753|journal=Byzantina Symmeikta|issn=1105-1639|volume=13|pages=9–22|accessdate=11 March 2012|archive-date=2012-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627030100/http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/857/753|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last=Ostrogorsky|first=George|authorlink=George Alexandrovič Ostrogorsky|title=History of the Byzantine State|location=New Brunswick|publisher=Rutgers University Press|year=1969|isbn=0-8135-1198-4}} * {{Наведено списание|last=Ostrogorsky|first=George|title=The Byzantine Empire in the World of the Seventh Century|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=13|pages=1–21|year=1959|jstor=1291126|doi=10.2307/1291127}} * {{Наведена книга|last1=Paparrigopoulos|first1=Constantine|author1-link=Constantine Paparrigopoulos|last2=Karolidis|first2=Pavlos|author2-link=Pavlos Karolidis|title=Ιστορία του Ελληνικού Έθνους ["History of the Greek Nation"], vol. 4|publisher=Eleftheroudakis|language=el|year=1925}} * {{Наведена книга|last=Parry|first=Kenneth|title=Depicting the Word: Byzantine Iconophile Thought of the Eighth and Ninth Centuries|location=Leiden and New York|publisher=Brill |year=1996|isbn=90-04-10502-6}} * {{Наведена книга|last=Patterson|first=Gordon M.|title=The Essentials of Medieval History: 500 to 1450 AD, the Middle Ages|url=https://archive.org/details/essentialsofmedi0000patt|location=Piscataway|publisher=Research and Education Association|year=1995|origyear=1990|isbn=978-0-87891-705-1}} * {{Наведена книга|last1=Postan|first1=Michael Moïssey|last2=Miller|first2=Edward|last3=Postan|first3= Cynthia|title=The Cambridge Economic History of Europe (Volume 2)|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=0-521-08709-0}} * {{Наведена книга|last=Pounds|first=Norman John Greville|title=An Historical Geography of Europe, 1500–1840|url=https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1979|isbn=0-521-22379-2}} * {{Наведена книга|last=Read|first=Piers Paul|authorlink=Piers Paul Read|title=The Templars: The Dramatic History of the Knights Templar, The Most Powerful Military Order of the Crusades|url=https://archive.org/details/templars0000read_m0z1|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2000|origyear=1999|isbn=0-312-26658-8}} * {{Наведена книга|last=Reinert|first=Stephen W.|editor=Cyril Mango|department=Fragmentation (1204–1453)|title=The Oxford History of Byzantium|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=2002|pages=248–283|isbn=0-19-814098-3}} * {{Наведена книга|last=Rice|first=David Talbot|authorlink=David Talbot Rice|title=Byzantine Art (3rd Edition)|year=1968|location=Harmondsworth|publisher=Penguin Books Limited}} * {{Наведена книга|last=Robins|first=Robert Henry|title=The Byzantine Grammarians: Their Place in History|url=https://archive.org/details/byzantinegrammar0000robi|year=1993|location=Berlin and New York|publisher=Mouton de Gruyter|isbn=3-11-013574-4}} * {{Наведена книга|last=Rosser|first=John H.|title=Historical Dictionary of Byzantium|department=Introduction|location=Lanham, MA|publisher=Scarecrow|year=2011|isbn=0-8108-7567-5}} * {{Наведена книга|last=Runciman|first=Steven|title=The Fall of Constantinople, 1453|url=https://archive.org/details/fallofconstantin0000runc|year=1990|isbn=0-521-39832-0|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведено списание|last=Sarantis|first=Alexander|year=2009|title=War and Diplomacy in Pannonia and the Northwest Balkans during the Reign of Justinian: The Gepid Threat and Imperial Responses|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=63|pages=15–40|jstor=41219761}} * {{Наведена книга|last=Sedlar|first=Jean W.|title=East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500|volume=III|location=Seattle|publisher=University of Washington Press|year=1994|isbn=0-295-97290-4}} * {{Наведена книга|last=Seton-Watson|first=Hugh|title=The Russian Empire, 1801–1917|url=https://archive.org/details/russianempire1800000seto|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=1967|isbn=0-19-822152-5}} * {{Наведена книга|last=Šišić|first=Ferdo|authorlink=Ferdo Šišić|title=Povijest Hrvata u vrijeme narodnih vladara: sa 280 slika i 3 karte u bojama|location=Zagreb|publisher=Nakladni zavod Matice hrvatske|year=1990|isbn=86-401-0080-2}} * {{Наведена книга|last=Sotinel|first=Claire|department=Emperors and Popes in the Sixth Century: The Western View|editor-last=Maas|editor-first=Michael|title=The Cambridge Companion to the Age of Justinian|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2005|pages=267–290|isbn=0-521-81746-3}} * {{Наведено списание|last=Speck|first=Paul|journal=Poikila Byzantina|volume=4|year=1984|title=Ikonoklasmus und die Anfänge der Makedonischen Renaissance|pages=175–210}} * {{Наведена книга|last=Stephenson|first=Paul|title=Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=0-521-77017-3}} * {{Наведена книга|last1=Tarasov|first1=Oleg|last2=Milner-Gulland|first2=R. R.|title=Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia|url=https://archive.org/details/icondevotionsacr0000tara|location=London|publisher=Reaktion|year=2004|isbn=1-86189-118-0}} * {{Наведена книга|last1=Tatakes|first1=Vasileios N.|last2=Moutafakis|first2=Nicholas J.|title=[[Byzantine Philosophy]]|year=2003|location=Indianapolis|publisher=Hackett|isbn=0-87220-563-0}} * {{Наведено списание|last=Teall|first=John L.|year=1967|title=The Age of Constantine Change and Continuity in Administration and Economy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=21|pages=11–36|jstor=1291256}} * {{Наведена книга|last=Timberlake|first=Alan|title=A Reference Grammar of Russian|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-77292-1}} * {{Наведена книга|last=Treadgold|first=Warren|title=Byzantium and Its Army, 284–1081|location=Stanford|publisher=Stanford University Press|year=1995|isbn=0-8047-2420-2}} * {{Наведена книга|last=Treadgold|first=Warren|title=A History of the Byzantine State and Society|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea|location=Stanford|publisher=Stanford University Press|year=1997|isbn=0-8047-2630-2}} * {{Наведена книга|last=Troianos|first=Spyros|last2=Velissaropoulou-Karakosta|first2=Julia|title=Ιστορία δικαίου από την αρχαία στην νεώτερη Ελλάδα ["History of law from ancient to modern Greece"]|location=Athens|publisher=Sakkoulas|year=1997|isbn=960-232-594-1}} * {{Наведена книга|last=Vasiliev|first=Alexander Alexandrovich|authorlink=Alexander Vasiliev (historian)|title=History of the Byzantine Empire|year=1928–1935|location=Madison|publisher=The University of Wisconsin Press|url=http://www.intratext.com/X/ENG0832.HTM|isbn=0-299-80925-0}} * {{Наведена книга|last=Versteegh|first=Cornelis H. M.|title=Greek Elements in Arabic Linguistic Thinking|year=1977|isbn=90-04-04855-3|location=Leiden|publisher=Brill}} * {{Наведена книга|last=Watson|first=Bruce|title=Sieges: A Comparative Study|url=https://archive.org/details/siegescomparativ0000wats|year=1993|location=Westport|publisher=Praeger|isbn=0-275-94034-9}} * {{Наведена книга|last=Weitzmann|first=Kurt|authorlink=Kurt Weitzmann|title=The Icon|url=https://archive.org/details/icon0000unse_w3g2|year=1982|location=London|publisher=Evans Brothers|isbn=0-237-45645-1}} * {{Наведена книга|last=Wells|first=Herbert George|authorlink=H. G. Wells|title=A Short History of the World|url=https://archive.org/details/shorthistoryofwo00welluoft|location=New York|publisher=Macmillan|year=1922|isbn=0-06-492674-5}} * {{Наведена книга|last=Whittow|first=Mark|title=The Making of Byzantium, 600–1025|url=https://archive.org/details/makingofbyzantiu0000whit|location=Berkeley and Los Angeles, CA|publisher=University of California Press|year=1996|isbn=0-520-20496-4}} * {{Наведена книга|last=Wickham|first=Chris|authorlink=Christopher Wickham|title=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000|url=https://archive.org/details/isbn_9780670020980|location=New York|publisher=Viking|year=2009|isbn=0-670-02098-2}} * {{Наведено списание|last=Wolff|first=Robert Lee|year=1948|title=Romania: The Latin Empire of Constantinople|journal=Speculum|volume=23|issue=1|pages=1–34|jstor=2853672}} * {{Наведена книга|last=Wroth|first=Warwick|title=Catalogue of the Imperial Byzantine Coins in the British Museum|year=1908|publisher=British Museum Dept. of Coins and Medals|isbn=1-4021-8954-0}} {{Refend}} == Натамошно читање == {{Refbegin|2}} * {{Наведена книга|last1=Ahrweiler|first1=Hélène|last2=Aymard|first2=Maurice|title=Les Européens|year=2000|location=Paris|publisher=Hermann|isbn=2-7056-6409-2}} * {{Наведена книга|last=Angelov|first=Dimiter|title=Imperial Ideology and Political Thought in Byzantium (1204–1330)|year=2007|location=Cambridge, United Kingdom|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-85703-1}} * Baboula, Evanthia, Byzantium, in ''Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God'' (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014. ISBN 1610691776 * {{Наведена книга | author= Evans, Helen C. & Wixom, William D | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/188784|title=The glory of Byzantium: art and culture of the Middle Byzantine era, A.D. 843-1261 | location=New York | publisher=The Metropolitan Museum of Art | year=1997 | isbn=978-0-8109-6507-2}} * {{Наведена книга|last=Haldon|first=John|title=The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era|url=https://archive.org/details/byzantinewarsbat0000john|year=2001|location=Stroud, Gloucestershire|publisher=Tempus Publishing|isbn=0-7524-1795-9}} * {{Наведена книга|last=Haldon|first=John|title=Byzantium: A History|location=Stroud, Gloucestershire|publisher=Tempus Publishing|year=2002|isbn=1-4051-3240-X}} * {{Наведена книга|last=Hussey|first=J. M.|title=The Cambridge Medieval History. Vol.&nbsp;IV: The Byzantine Empire|year=1966|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведена книга|last=Runciman|first=Steven|authorlink=Steven Runciman|title=Byzantine Civilisation|url=https://archive.org/details/byzantinecivilis0000stev_t2y7|year=1966|location=London|publisher=[[Edward Arnold (publisher)]] Limited|isbn=1-56619-574-8}} * {{Наведена книга|last=Runciman|first=Steven|title=The Emperor Romanus Lecapenus and his Reign|origyear=1929|year=1990|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-06164-4}} * {{Наведена книга|last=Toynbee|first=Arnold Joseph|title=Constantine Porphyrogenitus and His World|url=https://archive.org/details/constantineporph0000toyn|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=1972|isbn=0-19-215253-X}} {{refend|2}} == Надворешни врски == {{Commons}} {{wiktionary|Byzantine}} * {{In Our Time|Byzantine Empire|p00547j9|Byzantine_Empire}} * [http://www.roman-emperors.org/ De Imperatoribus Romanis] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200913043304/http://www.roman-emperors.org/ |date=2020-09-13 }}. Scholarly biographies of many Byzantine emperors. * [http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ 12 Byzantine Rulers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160718092221/http://www.anders.com/lectures/lars_brownworth/12_byzantine_rulers/ |date=2016-07-18 }} by Lars Brownworth of [[The Stony Brook School]]; audio lectures. [http://www.nytimes.com/2007/01/31/education/31education.html NYTimes review]. * [http://www.cit.gu.edu.au/~s285238/Roman/RomanEmpire.html 18 centuries of Roman Empire by Howard Wiseman] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090928094312/http://www.cit.gu.edu.au/~s285238/Roman/RomanEmpire.html |date=2009-09-28 }} (Maps of the Roman/Byzantine Empire throughout its lifetime). * [http://www.byzantinemuseum.gr/en/ Byzantine & Christian Museum] === Византиски студии, ресурси и библиографија === * Fox, Clinton R. [http://www.romanity.org/htm/fox.01.en.what_if_anything_is_a_byzantine.01.htm What, If Anything, Is a Byzantine? (Online Encyclopedia of Roman Emperors)] * [https://web.archive.org/web/20080410123427/http://www.doaks.org/Byzantine.html Byzantine studies homepage] at [[Dumbarton Oaks]]. Includes links to numerous electronic texts. * [http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/ Byzantium: Byzantine studies on the Internet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141008060507/http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/ |date=2014-10-08 }}. Links to various online resources. * [http://homepage.mac.com/paulstephenson/trans.html Translations from Byzantine Sources: The Imperial Centuries, c. 700–1204] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010413131628/http://homepage.mac.com/paulstephenson/trans.html |date=2001-04-13 }}. Online sourcebook. * [http://www.deremilitari.org/ De Re Militari]. Resources for medieval history, including numerous translated sources on the Byzantine wars. * [http://www.fordham.edu/halsall/sbook1c.html Medieval Sourcebook: Byzantium] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140814170022/http://www.fordham.edu/halsall/sbook1c.html |date=2014-08-14 }}. Numerous primary sources on Byzantine history. * [http://www.univie.ac.at/byzantine/ Bibliography on Byzantine Material Culture and Daily Life]. Hosted by the [[University of Vienna]]; in English. * [http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/greek-resources-constantinople.asp Constantinople Home Page]. Links to texts, images and videos on Byzantium. * [http://graal.org.ua/en/theodoro-principality Byzantium in Crimea: Political History, Art and Culture]. * [http://www.oeaw.ac.at/byzanz/ Institute for Byzantine Studies of the Austrian Academy of Sciences (with further resources and a repository with papers on various aspects of the Byzantine Empire)] {{Византиско Царство}} {{Староримски теми}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Византија| ]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Поранешни држави во Азија]] [[Категорија:Поранешни држави во Африка]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Поранешни царства во Европа]] [[Категорија:Поранешни царства во Африка]] [[Категорија:Поранешни царства во Азија]] [[Категорија:Доцна антика]] [[Категорија:Среден век]] [[Категорија:Историја на Средоземјето]] [[Категорија:Историја на Европа]] [[Категорија:Историја на Левантот]] [[Категорија:Држави во средновековна Анадолија]] [[Категорија:Источна Европа]] [[Категорија:Јужна Европа]] [[Категорија:Римско Царство]] tizv4x0bvzmsaani876al5bojk8v3xf Гарда (езеро) 0 16841 5608356 5445074 2026-08-12T03:25:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608356 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро |lake_name = Езерото Гарда |image_lake = LakeGarda06.jpg |caption_lake = Езерото Гарда |image_bathymetry = |caption_bathymetry = |coords = {{coor at dm|45|38|N|10|40|E|type:lake}} |type = ледничко езеро |inflow = р. Сарка |outflow = р. Минцио |catchment = 2.350 км<sup>2</sup> |basin_countries = [[Италија]],<br />[[Швајцарија]] |length = 51,9 km |width = 16,7 km |area = [[1 E8 m2|370 км<sup>2</sup>]] |depth = 136 m |max-depth = 346 m |volume = 50,35 км<sup>3</sup> |residence_time= 26,8&nbsp;г. |shore = |elevation = 65 m |islands = |cities = }} [[Податотека:Girolamo Dai Libri - Madonna della quercia - 1533 after - Museo Castelvecchio, Verona (ITALY), dettail.jpg|мини|десно|Поглед од јужното езеро близу Песчиера дел Гарда (Верона, Италија).]] Езерото '''Гарда''' ([[Италијански јазик|италијански]] ''Lago di Garda'') е најголемото [[езеро]] во [[Италија]].<ref>{{cite web|url=http://www.lagodigarda.it/index.php?id=31|title=Origine del toponimo Garda|language=Italian|access-date=12 February 2011|archive-date=22 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722041246/http://www.lagodigarda.it/index.php?id=31|url-status=live}}</ref> Се наоѓа во северниот дел од земјата, на полпат помеѓу [[Венеција]] и [[Милано]]. Езерото се наоѓа на преминот од алпскиот регион на [[Доломити]]те кон низината [[Ломбардија]]. Оформенo e од [[ледник|ледници]] при крајот на последното [[ледено доба]]. Езерото и неговото крајбрежје се поделени помеќу провинциите [[Верона]] (југоисточно), [[Бреша]] (југозападно) и [[Тренто]] (северно). Езерото е голема туристичка атракција, со голем број хотели, туристички населби и забавни паркови по брегот. Стариот утврден град [[Сирмионе]], кој се наоѓа на полуостров на јужниот брег од езерото е особено популарно туристичко место, каде се наоѓат бањите Вирџилио и Катуљо уште од римско време, како и бројни ресторани, барови, хотели, модни продавници и пазар. Живописниот [[замок]] [[Скалигер]] датира од [[XIII век]]. [[Римска Република|Римската]] [[вила (градба)|вила]] била домот на поетот [[Катул]]. [[Сулфур]]ниот извор на врвот на [[полуостров]]от е познат по својата способност да лечи заболувања, особено оние кај [[уво]]то. [[Податотека:lake_garda_from_space.jpg|мини|десно|150п|Езерото од вселената]] Интересно место е и северозападното село [[Лимоне]]. Ова место се прославило во [[1979]] кога таму бил откриен [[Аполипобелковина|аполипобелковината]] АпоА-1 Милано). Оваа [[белковина]], која се наоѓала во крвта на луѓето родени во Лимоне, брзо ги чисти артериите од масти, кои потоа ги носи во црниот дроб, каде се елиминираат. Оваа белковина е ефикасна против [[артериосклероза]] и [[инфаркт]]. <ref name="LsG">{{cite journal|last1=Sirtori|first1=C. R.|last2=Calabresi|first2=L.|last3=Franceschini|first3=G.|last4=Baldassarre|first4=D.|last5=Amato|first5=M.|last6=Johansson|first6=J.|last7=Salvetti|first7=M.|last8=Monteduro|first8=C.|last9=Zulli|first9=R.|date=17 April 2001|title=Cardiovascular status of carriers of the apolipoprotein A-I(Milano) mutant: the Limone sul Garda study|url=https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/181802/225732/018%20A1milano%20e%20IMT.pdf|journal=Circulation|volume=103|issue=15|pages=1949–1954|doi=10.1161/01.cir.103.15.1949|pmid=11306522|doi-access=free|last10=Muiesan|first10=M. L.|last11=Agabiti-Rosei|first11=E.}}</ref> На југоисточниот брег, северно од гратчето [[Пескиера]], се наоѓаат [[Гардаланд]], [[Аква Парадајз]] и [[Канева Муви Студио]] едни од најпознатите паркови во Италија. Крајбрежни места се: [[Сирмионе]], [[Десенцано]], [[Сало]], [[Гардоне Ривиера]], [[Тосколано-Мадерно]], [[Гарњано]], [[Лимоне]], [[Монига]], [[Паденгде сул Гарда]] во [[Брескија|брескиската]] страна на езерото, [[Пескиера дел гарда]], [[Лацисе]], [[Бардолино]], [[Гарда (општина)|Гарда]], [[Тори дел Бенако]], [[Бренцоне]], [[Малкесине]] на [[Врона|веронската]] страна на езерото, [[Рива дел гарда]], [[Наго-Торболе]] на [[Тренто|трентската]] страна на езерото. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Комо (езеро)]] * [[Маџоре (езеро)]] == Надворешни врски == * [http://www.checkcams.com/lakegarda/ Веб-камери на Гарда] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060811000825/http://www.checkcams.com/lakegarda/ |date=2006-08-11 }} {{en}} * [http://www.mondophoto.net/europe/italy/sirmione/sirmione01.html Mondophoto.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060701164313/http://www.mondophoto.net/europe/italy/sirmione/sirmione01.html |date=2006-07-01 }} над 250 фотографии од Сирмионе и езерото Гарда {{en}} {{Commons|Lago di Garda}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Езера во Италија]] {{Italy-geo-stub}} 0x75ra72khkpsp7rysdps7l8nhq590m Гора (област) 0 19568 5608459 5583493 2026-08-12T11:37:47Z Wendish 101409 5608459 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гора | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[историско-географска област]] | image_map = Гора.svg | map_caption = Населени места во Гора | subdivision_type = Земји | subdivision_name = {{знаме|Албанија}}<br>{{знаме|Косово}}<br>{{знаме|Македонија}}<br><small>(население во [[Горни Полог]])</small> | area_footnotes = | area_blank1_title = Проценка | area_blank1_km2 = 500 | population_footnotes = | population_est = 40 000 | pop_est_as_of = 2011 | population_density_km2= 80 | coordinates = | footnotes = }} [[Податотека:Gora Grb i zastava Srba.png|мини|грб регион Гора ]] '''Гора''' — [[историско-географска област]] која се наоѓа помеѓу областите [[Љума]] и [[Полог]]. Од планините [[Коритник]] на север, на југ од мостот Торбешки. Во крајниот југозападен дел на [[Косово]]{{efn|name=status}} има околу 18 села и 1 гратче распослани на јужниот дел на северозападната падина на [[Шар Планина]]) и североисточниот дел на [[Албанија]] 10 села. Областа е планинска, со густи зимзелени шуми (гори) и низ него протекува реката [[Бел Дрим]], а во делот под [[Косово]] се наоѓа изворот на реката [[Црн Камен (Шар Планина)|Црн Камен]] (притока на [[Радика]]). == Географија == Планинска ообласт што се наоѓа помеѓу планините [[Шар Планина|Шара]], [[Кораб]] и [[Коритник]], во горниот тек на реката [[Љума]], лева притока на [[Бел Дрим]]. Површината на областа изнесува {{км2|433}}. Од нив во [[Косово]] ('''Призренска Гора''') се {{км2|385,6}}. Најголем простор е покриен со пасишта — {{км2|303}}, што овозможило да се развие [[сточарство]]то, и тоа претежно [[овчарство]]. Делот на Гора во Албанија се нарекува '''Кукушка Гора''' според недалечниот град [[Кукуш (Албанија)|Кукуш]] (Кукс). [[Податотека:Brod Dragash.jpg|мини|центар|250п|Околината на село Брод во Гора]] == Население == [[Горанци]]те се посебен народ. Сепак, многумина од нив се самосознаваат како [[Македонци муслимани|Македонци од исламска вероисповед]]. Во Косовскиот дел на Гора живеат околу 25 000 жители во најголемо мнозинство (околу 82 %, според тврдењата на Здружението на Македонците од Гора во Албанија) [[Македонци]] со [[Македонци муслимани|муслиманска вероисповед]] познати под името [[Горанци]] (Горани) кои говорат македонски јазик. Други тврдат дека зборуваат српски јазик, а трети дека зборуваат бугарски. Поради тешко пристапниот предел населението на Гора (особено во Косово) постојано се намалува, па така од некогашните 25.000 жители на косовскиот дел на Гора денес живеат околу 15 000 жители. Горанци од Гора често се селат во [[Македонија]], а 10 000 од нив имаат и македонско државјанство. Потеклото на населението е [[Словени|словенско]]. Во поголем дел е староседелско. Подоцна имало и мали доселувања на [[Власи]]. == Села во Гора == === Призренска Гора (Косово) === {| class="wikitable sortable" |+Населени места во Призренска Гора (Косово) ! rowspan="2" |Населено место ! colspan="2" |Службено име ! rowspan="2" |Општина ! rowspan="2" |Население<br>(2011)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |title=Етнички состав на Косово согласно пописот од 2011 г. |accessdate=2019-03-31 |archive-date=2026-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218124455/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-ethnic-loc2011.htm |url-status=dead }}</ref> |- !Српски !Албанизирано |- |[[Бачка (Гора)|Бачка]] |''Бачка / Баћка'' |''Baçkë'' ''/'' ''Baçka'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|52}} |- |[[Брод (Гора)|Брод]] |''Брод'' |''Brod'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|1554}} |- |[[Враниште (Гора)|Враниште]] |''Враниште'' |''Vranishtë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|352}} |- |[[Глобочица (Гора)|Глобочица]] |''Глобочица'' |''Glloboçicë / Glloboqicë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|960}} |- |[[Горна Рапча]] |''Горња Рапча'' |''Rapçë'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Rapçë e Epërme'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|853}} <small>(со Д. Рапча)</small> |- |[[Горни Крстец|Горни (Мал) Крстец]] |''Горњи (Мали) Крстац'' |''Kërstec'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Kërsteç i Epërm'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|420}} <small>(со Г. Крстец)</small> |- |[[Диканце]] |''Диканце'' |''Dikancë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|124}} |- |[[Долна Рапча]] |''Доња Рапча'' |''Rapçë'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Rapçë e Ulët'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|853}} <small>(со Г. Рапча)</small> |- |[[Долни Крстец|Долни (Голем) Крстец]] |''Доњи (Велики) Крстац'' |''Kërstec'' (<small>{{крат|неоф.|неофицијално}}</small> ''Kërsteç i Ulët'') |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|420}} <small>(со Д. Крстец)</small> |- |[[Драгаш]] |''Драгаш'' |''Dragash / Sharr'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|1098}} |- |[[Зли Поток]] |''Зли Поток'' |''Zlipotok'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|650}} |- |[[Крушево (Гора)|Крушево]] |''Крушево'' |''Krushevë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|857}} |- |[[Кукаљане]] |''Кукуљане'' |''Kukjan'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|235}} |- |[[Лештане]] |''Лештане'' |''Leshtan'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|783}} |- |[[Љубовишта (Гора)|Љубовишта]] |''Љубовиште'' |''Lubovishtë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|773}} |- |[[Млике]] |''Млике'' |''Mlikë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|92}} |- |[[Орчуша]] |''Орчуша'' |''Orqushë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|60}} |- |[[Радеша]] |''Радеша'' |''Radeshë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|1224}} |- |[[Рестелица]] |''Растелица'' |''Restelicë'' |[[Општина Драгаш|Драгаш / Шара]] |{{пб|4698}} |} :<small>Напомена: Горна и Долна Рапча и Горни и Долни Крстец административно се сметаат за целини — села Рапча и Крстец. Затоа, населението е дадено заедно, бидејќи статистичката служба ги смета горното и долното село за маала. Оттука, други називи се „Големо“ и „Мало“. </small> === Кукушка Гора (Албанија) === {| class="wikitable sortable" |+Населени места во Кукушка Гора (Албанија) !Населено место !Албанизирано !Општина !Население |- |[[Борје (Гора)|Борје]] |''Borje'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Запод]] |''Zapod'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Кошаришта]] |''Kosharisht'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Ново Село (Албанија)|Ново Село]] |''Novosej'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Оргоста]] |''Orgjost'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Орешек]] |''Oreshkë'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Очикле]] |''Orçikël'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Пакиша|Пакиша/Пакишта]] |''Pakisht'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Црнолево]] |''Cërnalevë'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |- |[[Шиштавец]] |''Shishtavec'' |[[Општина Кукуш (Албанија)|Кукуш]] | |} === Села во Македонија === {| class="wikitable sortable" |+Горански села во Македонија (вон областа Гора) !Населено место !Албанизирано !Општина !Население<br>(2002) <ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002 — Книга X]</ref> |- |[[Јеловјане]] |''Jellovjani'' |[[Општина Боговиње|Боговиње]] |599 |- |[[Урвич]] |''Urviçi'' |[[Општина Боговиње|Боговиње]] |756 |} == Тековни состојби == Македонците што живеат во делот на Гора што ѝ припаѓа на [[Албанија]] се организирани во свое македонско здружение кое е во најтесна соработка со здруженијата на Македонците од [[Мала Преспа]] и [[Голо Брдо]] и преку заеднички активности се залагаат за поголеми малцински права на Македонците во Албанија. Во [[2005]] г. Здружението на Македонците од пределот Гора во Албанија достави барање до албанската влада за воведување на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] во училиштата во селата во Гора. На Косово исто така постои вакво здружение — Македонската горанска заедница на Косово. Состојбата со Македонците од делот на Гора што припаѓа на [[Косово]] е многу тешка бидејќи тие се под секојдневен голем притисок на претставниците на [[Срби]]те и [[Бошњаци]]те (а во последно време се почесто и од [[Албанци]]те) од Косово, да се изјаснат како [[Срби]] или [[Бошњаци]]. Врз [[Горанците]] сè поголеми притисоци [[Бугаризација|вршат и Бугарите]] кои имаат за цел да прикажат дека во [[Косово]] живеат [[Бугаризација|и Бугари со исламска веросиповед]], а во соработка со косовските политичари. Ова наишло на остра осуда од Сојуз на Македонците со исламска религија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://infomax.mk/wp/|title=Обид за асимилација на Македонците на Косово: Според Беџет Пацоли, Горанците на Косово биле Бугари – реагираа од СМИР|last=|first=|date=20 август 2018|work=Инфомакс|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073844/https://infomax.mk/wp/|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> Актуелна е состојбата на изградбата на граничниот премин Стрезимир - Рестелица помеѓу [[Република Македонија|Македонија]] и [[Косово]], за кои Горанците сметаат дека ќе им се овозможи поголеми врски и контакти и полесен пристап до нивната матична земја. == Историја == Етимологијата на зборот „Гора“ е старословенска со значење „планина, планински“. Првпат Гора се спомнува во [[1348]] г. во указ на царот [[Стефан Душан]] како [[жупа]] во Српското Царство, кога седум села ги подарил на манастирот „[[Манастир „Свети Архангели“ (Призрен)|Свети Архангели]]“ кај [[Призрен]]<ref>Хрисовуља Цара Стефана Душана, Гласник душа српске свовености, Београд, 1862, стр. 282</ref>. Второто спомнување на Гора е од 1452/5 г. во турски [[дефтер]]и како „нахија Гора“ во [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. По Балканските војни влегува во Србија, а по Првата светска војна, со создавањето на [[Кралство СХС|Кралството СХС]] во 1925 г. е поделена од страна на меѓународната комисија за разграничување. На тој начин 10 села со своите атари се припојуваат кон Албанија. [[Ислам]]от првпат се појавува во Гора во [[1690]] г. Првото село што целосно се исламизирало, било селото Крстец, а последно било селото Брод. Последната христијанка, Баба Божана, умрела во селото Брод во 1856 г. == Поврзано == * [[Горанци]] * [[Горански дијалект]] (нашински) == Белешки == {{белешки | notes = {{efn|name=status|{{Косово-белешка}}}} }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Gora (region)}} * {{нмс|url=http://www.mn.mk/kultura/5419-Gora|title=Гора|last=|first=|date=28 декември 2011|work=Македонска нација|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073122/http://www.mn.mk/kultura/5419-Gora|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} * {{нмс|url=http://www.mn.mk/aktuelno/958-Nasinci-od-Gora-vo-Albanija-govorat-makedonski-a-najgolem-praznik-e-Gurgovden?format=pdf|title=Нашинци од Гора во Албанија, говорат македонски а најголем празник е Ѓурѓовден|last=|first=|date=16 декември 2009|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401073118/http://www.mn.mk/aktuelno/958-Nasinci-od-Gora-vo-Albanija-govorat-makedonski-a-najgolem-praznik-e-Gurgovden%3Fformat%3Dpdf|archive-date=2019-04-01|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}} * {{нмс|url=http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/377021|title=Македонците од Гора со безусловни барања до косовските власти и ОН|last=|first=|date=13 март 2007|work=Идивиди|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}} * {{нмс|url=https://infomax.mk/wp/горанците-се-чисти-Македонци-остра-ос/|title=Горанците се чисти Македонци: Остра осуда од Светскиот Македонски конгрес на изјавата на косовскиот МНР Беџет Пацоли|last=|first=|date=20 април 2018|work=Инфомакс|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=l-b0SLAQyM0 Гора и Горанците], документарец на Телевизија Скопје од 1988-89 г. {{Гора}} {{coord|41.978|20.657|type:adm2nd|display=title|name=област Гора}} [[Категорија:Гора| ]] [[Категорија:Вардарска Македонија]] [[Категорија:Области во Косово]] [[Категорија:Историско-географски области во Македонија]] [[Категорија:Историски области во Албанија]] [[Категорија:Призренски округ]] fvs7vdolbnm9r0qdpbeyhkr1rxayivk Група 3 на периодниот систем 0 19951 5608432 5243366 2026-08-12T10:07:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608432 wikitext text/x-wiki {{Infobox periodic table group/header | title = Група 3 на периодниот систем | group number= 3 | trivial name= | by element = скандиумска група | CAS = IIIB | old IUPAC = IIIA | mark = Sc,Y,Lu,Lr | left = [[земноалкален метал|земноалкални метали]] | right = [[Група 4 на периодниот систем|група 4]] }} |- ! colspan=2 style="text-align:left;" | ↓&nbsp;<small>[[Периода (периоден систем)|Периода]]</small> |- | [[IV периода на периодниот систем|4]] | {{element cell image|21|Скандиум|Sc| |Solid|Преоден метал|Primordial|image=Scandium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg|image caption=Scandium crystals}} |- ! [[V периода на периодниот систем|5]] | {{element cell image|39|Итриум|Y| |Solid|Преоден метал|Primordial|image=Yttrium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg|image caption=Yttrium crystals}} |- ! [[VI периода на периодниот систем|6]] | {{element cell image|71|Лутециум|Lu| |Solid|Лантаноид|Primordial|image=Lutetium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|image caption=Lutetium crystals}} |- ! [[VII периода на периодниот систем|7]] | {{element cell image|103|Лоренциум|Lr| |Solid|Актиноид|From decay}} |- | colspan="2" style="text-align:left" | |- | colspan="2" | ---- ''Легенда'' {| style="text-align:center; border:0; margin:1em auto;" |- | style="border:{{element color|Primordial}}; background:{{Element color|table mark}}; padding:0 2px;" | [[првобитен елемент]] |- | style="border:{{element color|Synthetic}}; background:{{Element color|table mark}}; padding:0 2px;" | [[синтетички елемент]] |- | Боја на атомскиот број: |- | <span style="color:{{element color|Solid}};">црна=цврст</span> |} |} '''Елементите од третата група''' се [[хемиски елемент]]и кои ја сочинуваат третата вертикална [[Група (хемија)|колона]] од [[Периоден систем|периодниот систем]]. [[МСЧПХ]] нема предложено специфична форма на периодниот систем, па затоа се користат најразлични конвенции за третата група. Следните [[Преоден метал|преодни метали]] од [[d-блок]]от се сметаат ''секогаш'' за дел од оваа група: * [[Скандиум]] ('''Sc''') * [[Итриум]] ('''Y''') Кога се дефинира остатокот од групата 3, постојат четири различни конвенции. (''Види и [[Број на група на лантаноидите и актиноидите]]''): * Некои периодни системи [http://periodic.lanl.gov/] ги вклучуваат [[лантан]]от ('''La''') и [[актиниум]]от ('''Ac'''), кои се почетните елементи на [[лантаноид]]ите и [[актиноид]]ите, соодветно, како останатите членови на групата 3. Во нивните најчесто вбројувани трипозитивни јонски форми, овие елементи не поседуваат делумно пополнети [[f-блок|f-орбитали]], како резултат на што имаат својства на елементите од d-блокот. * Некои периодни системи [http://www.webelements.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://www.webelements.com/ |date=2014-01-04 }} ги вклучуваат [[лутециум]]от ('''Lu''') и [[лоренциум]]от ('''Lr''') како останатите членови на групата 3. Овие елементи се крајни во редовите на лантаноидната и актиноидната серија, соодветно. Овој распоред е застапуван од [[Глен Т. Сиборг]]. Додека f-обвивката е пополнета во најниското [[енергетско ниво]] на [[Електронска конфигурација|електронската конфигурација]] кај двата елемента, тие повеќе се однесуваат како [[метал]]и од d-блокот на елементи отколку како лантаноиди и актиноиди, поради што пројавуваат многу слични својства со Sc и Y. За Lr, ова однесување е очекувано, но не е набљудувано бидејќи од овој елемент не можат да се издвојат доволни количества. Постојат и трета и четврта алтернатива за елементите од третата група: * Третата алтернатива е онаа која ги вбројува лутециумот, ловренциумот и сите 28 лантаноиди и актиноиди во групата 3. Лантаноидите, како [[Електронегативност|електропозитивни]] [[Валентност|тривалентни]] метали имаат блиска хемија и сите покажуваат сличности со Sc и Y. * Четвртата алтернатива е онаа која ги изостава лутециумот, ловренциумот, лантаноидите и актиноидите од групата 3. Лантаноидите поседуваат додатни својства карактеристични за нивните полупополнети f-орбитали кои не се својствени за Sc и Y. Понатаму, актиноидите покажуваат многу поголема хемија (на пример, со [[Оксидационен број|оксидационите броеви]]) во нивните серии отколку лантаноидите, со што споредбите со Sc и Y се помалку корисни. == Наоѓање == Скандиумот, итриумот и лантаноидите (со исклучок на [[прометиум]]от) се наоѓаат заедно во [[Земјина кора|Земјината кора]] и се релативно позастапени во споредба со повеќето метали од d-блокот, но се често потешки за екстракција од нивните руди. == Надворешни врски == * http://periodic.lanl.gov * http://www.webelements.com {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://www.webelements.com/ |date=2014-01-04 }} * http://www.iupac.org/reports/periodic_table/index.html {{Компактен периоден систем}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Групи на хемиски елементи‎]] 1tpt23nhtdtk1rl74xf8v1d938usdi2 Франкфурт на Мајна 0 21277 5608414 5482275 2026-08-12T09:41:35Z DerMaxdorfer 55672 /* Галерија */ both images don't show the electoral chapel ("Wahlkapelle") - I will add information on the real motifs to the descriptions at Commons 5608414 wikitext text/x-wiki {{redirect|Франкфурт}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Франкфурт на Мајна |Art = град |image_photo = Skyline Frankfurt 2011-01.jpg |image_size = 300px |image_caption = Хоризонт на Франкфурт на Мајна |image_flag = Flag of the Free City of Frankfurt.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hesse |Regierungsbezirk = Дармштат |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 окрузи (''Ortsbezirke'')<br />46 квартови (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Петер Фелдманн]] |Bürgermeistertitel = [[Список на градоначалници на Франкфурт|Градоначалник]] |Partei = [[Социјалдемократска партија на Германија|CПД]] |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Зелените |year = I век }} '''Франкфурт на Мајна''' или само '''Франкфурт''' ({{langx|de|Frankfurt am Main}}) — најголемиот [[град]] во [[Германија|германската]] [[Сојузни покраини во Германија|покраина]] [[Хесен]] и петти по големина во [[Германија]], со 672.000 жители. Во урбаното подрачје се проценува дека има 2.295.000 жители во 2010 година<ref name="urban_area_pop">{{en}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref>. Градот е во центарот на големото [[метрополитенска област|метрополско подрачје]] [[Франкфурт/Рајна – Мајна]], кој има 5.600.000 жители<ref>[[Organization for Economic Cooperation and Development]], ''[http://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C Competitive Cities in the Global Economy]'', OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Table 1.1</ref> и е вторa најголема метрополитенска германска област. Градот е расположен на стариот брег на реката [[Мајна]], германски збор за тоа е „Furt”. Тоа е дел од поранешната [[Франконија]], а жителите беа раните [[Франки]]. Така, името на градот го открива своето наследство како „брег на Франките“<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23 | isbn=9780786422487}}</ref>. Сместен на реката [[Мајна]], Франкфурт е [[Финансии|финансиски]] и [[Сообраќај во Германија|транспортен]] центар во Германија и најголем [[финансиски центар]] во [[континентална Европа]]. Тој е седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]], [[Франкфуртска берза|Франкфуртската берза]] и на [[Франкфуртски саем|Франкфуртскиот саем]], како и седиште на уште неколку големи комерцијални банки. [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот во Франкфурт]] е еден од светските најпрометни меѓународни аеродроми, [[Франкфурт (Мајна) Хауптбанхоф|Централната железничка станица во Франкфурт]] е една од најголемите крајни станици во Европа и Франкфуртскиот Кројц (''[[Германските аутобанови|Autobahn]]'' крстосница) — најупотребуваната крстосница во [[Европа]]. Франкфурт е единствениот град во Германија кој е на списокот на десетте [[Глобален град|Алфа светски градови]]<ref name="World Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref>. Франкфурт се наоѓа во поранешната Американска окупациона зона во Германија и тој порано беше седиште на американската армија во Германија. Франкфурт се смета за [[Глобален град|алфа светски град]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref>, запишан во списокот во 2008 година од страна на групацијата на Лофборскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities |first=J.V. |last=Beaverstock |author2=Smith, R.G.; Taylor, P.J. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> и е рангиран на 21 место од сите глобални градови во поглед на надворешната политика од страна на Индексот на глобалните градови во 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref> и претставува меѓународен центар за [[трговија]], [[финансии]], [[култура]], [[сообраќај]], [[образование]] и [[туризам]]. Според анкетата во врска со трошоците за живот на трговецот, Франкфурт е втор најскап град во Германија, а 48-ми во целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref>. Франкфурт, исто така, се вбројува во топ десетте најубави градови за живот во светот, според консултантската агенција за човечките ресурси Мерсер<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. Посетено на 2 March 2009</ref>. Меѓу говорниците на англиски јазик, градот е познат едноставно само како Франкфурт, иако повремено Германците го нарекуваат со полното негово име за да го разликуваат од другиот Франкфурт (значително помал) во областа [[Бранденбург]], [[Франкфурт на Одра]]. 40% од населението на Франкфурт, и 65% на оние на возраст под пет години се со имигрантско потекло<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml |title=Statistisches Bundesamt Deutschland - Neue Daten zur Migration in Deutschland verfügbar |publisher=Destatis.de |date=2008-10-20 |accessdate=2011-04-08 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231934/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml }}</ref>. == Краток преглед == [[Податотека:Skyline Frankfurt.jpg|thumb|Хоризонт на Франкфурт и [[Мајна|реката Мајна]] со излетнички бродови.]] [[Податотека:IG Farben Gebaeude Uni Frankfurt.jpg|thumb|[[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитет Јохан Волфганг Гете]], поранешната зграда на ИГ Фарбен]] Франкфурт е финансиски центар на [[Германија]] со векови и е дом на бројни големи банки и брокерски куќи. Трите столба на економијата во Франкфурт се финансиите, сообраќајот и трговијата. [[Франкфуртска берза|Берзата во Франкфурт]] веќе долго е најголема во Германија и е една од најзначајните во светот. Франкфурт е исто така седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], која ја поставува монетарната политика за економијата во Еврозоната, како и на [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]]. Повеќе од 300 домашни и меѓународни банки се претставени во Франкфурт, вклучувајќи ги и седиштата на најголемите германски банки. Франкфурт има одлична сообраќајна инфраструктура, а [[Аеродром Франкфурт|меѓународниот аеродром на Франкфурт]] е најголемиот европски воздухопловен центар. Неговата централна местоположба во срцето на [[Европа]] и одличната пристапност по воздушен, железнички и патен пат го прават аеродромот навистина привлечен. Исто така, во Франкфурт се одржуваа многу големи саеми секоја година, особено познати се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународната изложба на автомобили]], најголемото светско моторно шоу, [[Саем на книга во Франкфурт|Саемот на книга во Франкфурт]], најголемиот светски саем на книгата и најголемиот светски музички саем. Франкфурт е исто така дом на многу [[Култура во Германија|културни]] и [[Образование во Германија|образовни]] институции, вклучувајќи го [[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]], многу музеи, и две големи [[Ботаничка градина|ботанички градини]], [[Градина на палмите|Градината на палмите]] и [[Ботаничка градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна|Ботаничката градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна]]. Франкфурт е еден од трите града во [[Европска Унија|Европската Унија]], кои имаат значаен број на [[облакодер]]и. Со 12 облакодери (т.е. згради повисоки од 150 метри) во доцната 2010, Франкфурт е втор веднаш по [[Париз]] со 14 облакодери, и пред [[Лондон]] со 10 облакодери. Градот Франкфурт содржи два најголеми облакодери во Европската Унија, кулата Комерцбанк и кулата Месе, со што се рангираат на третото и четвртото место веднаш по Кулата Набережнаја и Триумфалната палата во [[Москва]]. [[Податотека:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|thumb|1050px|center|Панорама на Франкфурт гледана од покривот на [[Мејнтауер]]]] {{-}} == Историја == {{Главна|Историја на Франкфурт на Мајна}} Во областа на ''Ремер'', каде биле воспоставено [[Древна Германија|римски колонии]], веројатно во I век, а некои артефакти од тоа време се наоѓаат дури денес. Градското подрачје Бонамес го добило името веројатно уште во римскиот период - се смета дека е изведено од ''bona me(n)sa''. ''Нида'' (Хедернхајм), исто така бил град на Римјаните. Името на Франкфурт на [[Мајна]] потекнува од ''Franconofurd'' од [[Германи|германските племиња]] на [[Франки]]те; ''Furt'' ([[англиски јазик|англиски]] Ford) каде реката беше доволно плитка за да се помине преку неа. [[Алемани]]те и Франките живееле овде и од 794 год [[Карло Велики]] претседавал со царското Собрание и црковниот Синод, кога за првпат е споменат ''Franconofurd''. Франкфурт бил еден од најважните градови во натамошното [[Свето Римско Царство]]. Од 855 година, [[Список на германски владетели|германските кралеви и цареви]] биле избирани во Франкфурт и крунисани во [[Ахен]]. Од 1562 година, кралевите/царевите, исто така биле крунисувани во Франкфурт, [[Максимилијан II]] бил првиот. Оваа традиција завршила во 1792 година, кога бил избран [[Франц Втори]]. Крунисувањето било намерно одржано на [[Ден на Бастилја|Денот на Бастилја]], 14 јули, годишнината од [[освојувањето на Бастилја]]. Изборите и крунисувањата се одржувале во [[Катедралата во Франкфурт|Катедралата на Св. Вартоломеј]], позната како Kaiserdom (Катедралата на царот) или во претходниците. ''Frankfurter Messe'' (Франкфуртскиот саем) за првпат бил спомнат во 1150 година. Во 1240 година, царот [[Фридрих Втори]] им додели царска привилегија на неговите посетители, што значи дека тие ќе бидат заштитени од страна на Царството. Саемот станал особено важен, откако за сличните саеми во француските комуни се изгубило интерес во 1380 година. Саемот на книгата се одржува во Франкфурт уште од 1478 година. Во 1372, Франкфурт стана ''Reichsstadt'' ([[Царски град]]), односно директно потчинет на [[Список на царевите на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], а не на некој регионален владетел или пак локален благородник. [[Податотека:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|Франкфурт во 1612]] Франкфурт успеа да остане неутрален за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], но градот патеше од [[бубонска чума|бубонската чума]], која ја донесоа бегалците. По завршувањето на војната, Франкфурт си го поврати богатството. Во [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] Франкфурт бил окупиран и неколкупати бомбардиран од француската војска. И покрај тоа, и понатаму остана слободен град сè до целосниот колапс на Светото Римско Царство во 1805/6. Во 1806 година, станал дел од [[Кнежевство Ашафенбург|кнежевството Ашафенбург]] на чело со Fürstprimas (Архиепископот), [[Карл Теодор Антон Марија фон Далберг]]. Ова исто така значело дека Франкфурт бил припоен кон [[Рајнски Сојуз|Рајнскиот Сојуз]]. Во 1810 година Далберг ја доби титулата [[Големото војводство Франкфурт|Големиот војвода на Франкфурт]]. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] сакал својот посвоен син [[Евгениј де Бохарн]], веќе Принц на Венеција, да го направи Голем војвода на Франкфурт по смртта на Далберг (бидејќи второспоментиот како католички епископ нема легитимен наследник). Големото војводство траело краток период од 1810 до 1813 година, откако воениот тек на настани се свртел во корист на англо-пруските водечки сојузници, кои ја отфрлиле наполеонската доминантност во Средна Европа. Далберг се повлекол во корист на Евгениј де Бохарн, што секако било само симболична акција, бидејќи второспоменатиот всушност никогаш не владеел по уништувањето на француските армии и кога Франкфурт им припаднал на сојузниците. По последниот пораз и абдикацијата на Наполеон, [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] (1814-1815, прецртување на картата на Европа) го распушти Големото војводство и Франкфурт влезе во новонастанатиот [[Германски Сојуз]] (сè до 1866) како слободен град, станувајќи седиште на Бундестагот, сојузниот парламент што го претседаваше [[Хабсбуршка монархија|Хабсбуршкиот император на Австрија]], претставен од австискиот „претседателски пратеник“. [[Податотека:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|Франкфуртскиот парламент во црквата Св. Павле во 1848]] По несреќната [[Револуции во германските покраини во 1848 година|револуција од 1848 година]], Франкфурт бил седиште на првиот демократски избран германски парламент, [[Франкфуртски парламент]], кој заседавал во Frankfurter Paulskirche (Црквата Св. Павле) и бил отворен на 18 мај 1848 година. Институцијата пропаднала во 1849 година, кога [[Кралство Прусија|прускиот крал]] прогласил дека нема да ја прифати „круната на мизеријата“. Во годините на неговото постоење, собранието развило заеднички Устав за обединета Германија, со прускиот крал како свој монарх. Франкфурт ја загубило својата независност по [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], откако [[Прусија]] во 1866 година присвоила неколку помали држави, меѓу кои и [[Слободен град Франкфурт|Слободниот град Франкфурт]]. Пруската администрација го вклучила Франкфурт во својата провинција [[Хесен-Насау]]. Претходно независните градови Борнхајм и Бокенхајм биле припоени во 1890 година. Во 1914 година, граѓаните на Франкфурт го основале [[Универзитет Франкфурт|Универзитетот Франкфурт]], подоцна наречен Универзитет Јохан Волфганг Гете. Ова е единственото граѓанско основање на Универзитет во Германија, а денес тој е еден од најголемите универзитети во Германија. Од 6 април до 17 мај 1920 година, следеле воени интервенции за смирување на [[Рурско востание|Рурското востание]], Франкфурт бил окупиран од страна на француската војска<ref>[http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html Chronology: Emergence of a Modern City 1866-1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719085810/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html |date=2011-07-19 }}. Retrieved 10 June 2010.</ref>. Французите изјавиле дека членовите од 42 до 44 од [[Версајски договор|Мировниот договор во Версај]], кој се залагал за разоружување на Рајнската област се прекршени<ref>{{наведени вести|title=French march into Germany|date=7 April 1920|work=The Times |page=10 |accessdate=3 August 2010}} "The French commander issued a notice to the public informing them that the occupation was consequent upon the German advance in the Ruhr contrary to the Peace Treaty."</ref>. Во 1924 година, [[Лудвиг Ландман]] станал првиот [[Јудаизам|еврејски]] градоначалник на градот и водел кон значајно проширување за време на наредните години. Меѓутоа, за време на нацистичката ера, [[синагога|синагогите]] во Франкфурт биле уништени. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|Поглед од горе на катедралата во ај 1945 по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Градот Франкфурт бил неколкупати [[Бомбардирањата во Франкфурт на Мајна во Втората светска војна|бомбардиран за време на Втората светска војна]] (1939-1945). Биле убиени над 5.500 жители за време на нападите и некогаш познатиот средновековен градски центар, во тоа време и најголем во Германија, бил уништен. Повоената реконструкција се обележа со едноставен модерен стил, неповратно менувајќи го архитектонското лице на Франкфурт. Само неколку привлечни згради биле историски реконструирани, но на специфичен начин. Збирката на историско важните документи [[Каирска гениза]] на Градската библиотека биле уништени за време на бомбардирањата на градот. Според [[Арабист|арабискиот]] и генизаскиот научник С.Д. Гоитајн „не преживеала дури ни литературата која ја индицира содржината“<ref>Goitein, S.D. ''A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I - Economic Foundations''. University of California Press, 2000, p. 5</ref>. По завршувањето на војната, Франкфурт станал дел на новонастаната држава Хесен, која се состоела од некогашните провинции на стар [[Народна покраина Хесен|Хесен-(Дармштад)]] и [[Покраина Курхесен|Пруски Хесен]]. Градот бил дел од [[Американска окупациона зона на Германија|Американската окупациона зона на Германија]]. Воениот гувернер на американска зона (1945-1949) и Високиот комесар на Америка за Германија (1949-1952) имале нивни штабови во IG Farben Building, намерно оставена неоштетена за време на бомбардирањата на сојузниците за време на војните. Франкфурт бил првичниот избор за привремен главен град на [[Западна Германија]] - тие стигнаа и до градење на нова парламентарна зграда, која никогаш не беше искористена за таа намена. Од 1949 година, била користена како зграда за радиските студија на Hessischer Rundfunk. На крајот, [[Конрад Аденауер]] (првиот повоен [[канцелар]]) го претпочитал малиот град [[Бон]], во најголем дел бидејќи бил блиску до неговиот роден град, но исто така и од друга причина; многу други истакнати политичари се спротивставуваа на изборот Франкфурт, еден од најголемите градови во Германија и стар центар на старото германско доминантно Свето Римско Царство, да биде прифатен за „постојан“ главен град на Германија, притоа намалувајќи ја поддршката на населението во Западна Германија за повторно обединување, и можното враќање на Владата во [[Берлин]]. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|thumb|left|Реконструкција (1981–1984) на шест куќи на источната страна на ''[[Ремерберг]]'', кои беа уништени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во текот на 1970-тите, градот создал еден од европските најефикасни подземни транспортни системи. Тој систем го вклучува приградскиот железнички систем (S-Bahn) способен да оди од најзафрлените подачја, па сè до центарот, и длабок подземен лесен железнички систем со помали вагони (U-Bahn) исто така способен за патување над земја на уличните железници. Во повоениот период, Франкфурт поново никна во финансиски и транспортен центар на Германија. === Население === Како најголем центар на меѓународната трговија, Франкфурт е мултикултурен град, дом на луѓе од 180 националности. Во прилог на етничкото германско мнозинство, градот содржи бројно имигрантно население од [[Турција]], [[Италија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Полска]], [[Грција]], [[Македонија]], [[Мароко]], [[Босна и Херцеговина]], [[Пакистан]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Франција]], [[Јапонија]], [[САД]], [[Австрија]], [[Индија]], [[Англија]], [[Романија]], [[Авганистан]], [[Русија]], [[Бугарија]], [[Либан]] и [[Кина]]. Франкфурт е исто така дом на втората по големина Корејска заедница во Европа и најголемата во Германија, тамилска заедница од [[Шри Ланка]]. Долго време во Франкфурт доминирал [[протестантство]]то. Меѓутоа, за време на XIX век голем број на католици се преселиле овде. Во 2006 година, католицизмот беше најголема доминација веднаш по протестантството, 25% и 23% соодветно<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |title=Kapitel 02 Bevölkerung - page 18 |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719022504/http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |url-status=dead }}</ref>. Но, и двете доминации губат членови и двете заедно имаат помалку од пола население. Според Централниот совет на Евреите во Германија, постојат 7.300 Евреи поврзани со еврејската вера во Франкфурт, давајќи ја третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] (покрај [[Берлин]] и [[Минхен]]) во Германија. == Клима == Франкфурт има умерена океанска клима со релативно ладни зими и благи лета. Просечната годишна температура изнесува 10.1°С. {{Weather box |location = Frankfurt |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.6 |Mar high C = 10.4 |Apr high C = 14.5 |May high C = 19.5 |Jun high C = 22.3 |Jul high C = 24.8 |Aug high C = 24.8 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 14.0 |Nov high C = 7.7 |Dec high C = 5.0 |year high C = 14.4 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 9.3 |May mean C = 14.0 |Jun mean C = 17.0 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 15.1 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 2.5 |year mean C = 10.1 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -1.2 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 4.1 |May low C = 8.4 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 42.5 |Feb precipitation mm = 37.1 |Mar precipitation mm = 47.6 |Apr precipitation mm = 42.8 |May precipitation mm = 60.2 |Jun precipitation mm = 60.6 |Jul precipitation mm = 64.9 |Aug precipitation mm = 52.9 |Sep precipitation mm = 50.0 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 51.8 |Dec precipitation mm = 55.7 |year precipitation mm = 620.7 |Jan precipitation days = 9.8 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 9.3 |Apr precipitation days = 8.5 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 9.3 |Aug precipitation days = 7.8 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 9.3 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 9.9 |year precipitation days = 108.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} == Географија == [[Податотека:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|Франкфурт како центар на регионот Рајна-Мајна]] [[Податотека:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|16 ''Ortsbezirke'' (окружна област) на Франкфурт]] === Географска положба === Градот е сместен на двете страни на реката [[Мајна]] во југозападниот дел на [[Германија]]. Во јужниот дел на градот се наоѓаат градските шуми на Франкфурт (''Frankfurter Stadtwald''), германската најголема шума внатре во градот. Центарот на Франкфурт е сместен на северната страна на реката. === Соседски заедници и области === На запад, Франкфурт се граничи со [[Мајна-Таунус-Крајс]] ([[Хатерсхајм на Мајна]], [[Крифтел]], [[Хофхајм на Таунус]], [[Келкхајм]], [[Лидербах на Таунус]], [[Сулцбах (Таунус)]], [[Швалбах на Таунус]] и [[Ешборн]]); на северозапад со [[Горен Таунус (округ)|Горен Таунус]] ([[Штајнбах (Таунус)]], [[Оберурзел]] и [[Бад Хомбург]]); на север со [[Ветераукрајс]] ([[Карбен]] и [[Бад Филбел]]); на североисток со [[Мајна-Кинцих-Крајс]] ([[Нидерорфелден]] и [[Мајнтал]]); на југоисток со градот [[Офенбах на Мајна]]; на југ со [[Крајс Офенбах]] ([[Ној-Изенбург]]) и на југозапад со [[Крајс Грос-Герау]] ([[Мерфелден-Валдорф]], [[Риселсхајманд]] и [[Келстербах]]). === Градски делови и окрузи === Градот е поделен на 46 градски делови (''Stadtteile'' или ''Ortsteile''), кои пак се поделени на 118 градски бецирк (''Stadtbezirke''). Најголемиот Ortsteil е [[Заксенхаузен-Зид]]. Повеќето градски делови ги припоија предградијата (''Vororte'') или претходно одделните градови, како [[Хекст]]. Некои како [[Норденд]] никнаа за време на рапидното збогатување на градот во Грундерцајт по што следеше соединувањето на Германија. Другите беа формирани од населбите, кои претходно им припаѓале на други градови, како [[Дорнбуш]]. 46 поделби се комбинирани во 16 окружни области или ''Ortsbezirke'', кад секој од нив има Окружен комитет и претседавач. === Историја на припојувањето === Сè до средината на XIX век, територијата на Франкфурт се состоеше од сегашните Градски делови (Stadtteile) на [[Алтштад]], [[Иненштад]], [[Банхофсфиртел]], [[Гутлојтфиртел]], [[Галус]], [[Вестенд]], [[Норденд]], [[Остенде]], [[Ридервалд]] и [[Заксенахаузен]]. По 1877 година, голем број претходно независни области биле вклучени во градот. == Главни знаменитости == [[Податотека:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|[[Катедрала во Франкфурт|Катедралата Свети Вартоломеј]]]] === Катедрала Свети Бартолемеј === {{Главна|Катедрала Франкфурт}} Катедралата Св. Вартоломеј (''Dom Sankt Bartholomäus'') — градба во [[Готска архитектура|готски]] стил, која е изградена во XIV и XV век на темелите на претходната црква од [[меровинзи]]шко време. Таа е главната црква во Франкфурт. Од 1365 година па наваму, царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] биле избирани од црквата и од 1562 до 1792, римско-германските цареви биле овде крунисувани. Од XVIII век, Св. Вартоломеј била нарекувана „[[катедрала]]“ од страна на народот, иако никогаш не била седиште на некој епископ. Во 1867 година, катедралата била уништена од пожар и била повторно обновена во сегашниот свој стил. Висината на катедралата е 95 метри. === Црква Свети Павле === {{Главна|Црква Свети Павле (Франкфурт)}} [[Податотека:Frankfurt Am Main-Paulskirche-Ansicht vom Maintower.jpg|thumb|upright|Црква Свети Павле]] Црквата Св. Павле (''Paulskirche'') — национален историски споменик во Германија со голема политичка симболика, бидејќи била седиште на првиот демократски избран Парламент во 1848 година. Во 1789 година била основана како протестанска црква, но не била завршена сè до 1833 година. Нејзината важност има корени од [[Франкфуртски парламент|Парламентот на Франкфурт]], кој се состанувал во црквата за време на револуционерните години 1848/49 со цел да напишат Устав за обединета Германија. Обидот не успеа, бидејќи монарсите од [[Прусија]] и [[Австрија]] не сакале да ја изгубат моќта, и во 1849 година пруската војска го завршиле демократскиот експеримент со сила на закана и со тоа парламентот бил разрешен. Понатаму, објектот бил повторно искористена во служба на црквата. Св. Павле била делумно уништена во Втората светска војна, особено внатрешноста на зградата, која сега има модерен стил. Била брзо и симболично повторно изградена по војната; а денес не се користи за верски служби, туку главно за изложби и настани. === Старата оперска куќа === [[Податотека:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|''[[Стара опера|Старата опера]]'', старата оперска куќа, сега е концертна сала.]] Познатата стара оперска куќа (''Alte Oper'') била изградена во 1880 година од страна на архитектот [[Ричард Лусе]]. Била една од главните оперски куќи во Германија сè дотогаш додека не била тешко уништена во Втората светска војна. Сè до доцните 1970 години била рушевина, со прекар „Најубава германска рушевина“. Имало мислења дури и да се минира. Поранешниот градоначалник на Франкфурт [[Руди Арнт]] повикал минирање во 1960-тите години, со што го здобил прекарот „Динамитот-Руди“. (подоцна Руди споменал дека никогаш не мислел на таа сугестија сериозно). Должејќи се на јавниот притисок, била целосно реконструирана и одново отворена во 1981 година. Денес служи како концертна сала, додека оперите се изведуваат во Операта Франкфурт. Насловот на бордурата на Старата опера вели: „Dem Wahren, Schönen, Guten“ (За вистината, за убавината, за доброто“). === Франкфуртската оперска куќа === Франкфуртската опера е водечка оперска компанија во Германија и една од најважните оперски куќи во Европа. Била избрана за „Оперска куќа на годината“ од страна на германското списание ''Opernwelt'' во 1995 и 2003 година. === Црква Света Катарина === [[Податотека:Hauptwache Frankfurt.jpg|thumb|upright|[[Црква Св. Катарина, Франкфурт|Црква Св. Катарина]]]] Црквата Св. Катарина е најголемата [[Евангелистичка црква во Германија|евангелистичка (лутеранска)]] црква во Франкфурт. Сместена е во самиот центар на градот на влезот во [[Цајл]]. === Хауптвахе === [[Податотека:Hauptwache Frankfurt am Main.jpg|thumb|left|Финансиската областа (позади) и Хауптвахе (напред).]] Хауптвахе (''Hauptwache'') — зграда во [[Барокна архитектура|барокен]] стил изградена во 1730 година, најпрво се користела како затвор. Името ѝ е дадено по околниот плоштад и транспортниот центар под неа. Таа се наоѓа на едниот крај на Цајл, на главната шопинг-улица во градот. === Цајл === Цајл е главната улица за шопинг во Франкфурт и една од најнатрупаните во Германија. Улицата е пешачка зона и се граничи со два големи плоштади, Хауптвахе на запад и [[Констаблервахе]] на исток. Таа е втората најскапа улица за продавниците за изнајмување под кирија во цела Германија, веднаш по [[Кауфингерштрасе]] во [[Минхен]]. Во текот на еден месец пред Божиќ, продолжената пешачка зона е резервирана за еден од најголемите и најстарите [[Божиќен пазар|божиќни пазари]] во Германија. === Ремер === Името на градската куќа значи „Римски“. Всушност, девет куќи биле земени од страна на градскиот совет во 1405 од богатите трговски семејства. Средната куќа станала градска куќа, подоцна била поврзана со соседните згради. На горниот спрат е ''Kaisersaal'' (Салата на царот), каде што ново крунисаниот император ги одржувал своите гозби. Ремер бил делумно уништен за време на Втората светска војна и подоцна повторно обновен. Сместен е во Ремерберг (плоштадот на градската куќа). {{wide image|Panorama 52.JPG|900px|360° поглед на [[Ремерберг]] (плоштадот на градската куќа)}} === Архитектура на XX век === * [[Фрауенфриденкирхе]], изградена 1929, пример за рана модерна градба на црква. * [[Гросмарктхале]], изградена 1926–1928, поранешен пазар на трговија на големо, а подоцна седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. * [[Зграда ИГ Фарбен|Зградата ИГ Фарбен]], изградена 1928–1930, денешен [[Универзитет Франкфурт|Универзитет Јохан Волфганг Гете]]. * [[Куќа на Гете|Куќата на Гете]], повторно изградена во 1947. Родното место на [[Јохан Волфганг фон Гете]] од 1749 година била уништена во Втората светска војна и подоцна повторно изградена исто како оригиналот. Музејот на Гете е веднаш до неа. * [[Музеј за применета уметност|Музејот за применета уметност]], изграден 1985, дизајниран од страна на [[Рихард Mајер]] === Облакодери === {{Поврзано|Список на највисоки згради во Франкфурт}} {{wide image|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|900px|Хоризонтот на Франкфурт во август 2010, погледнат од југ}} Франкфурт е единствен град во Германија со значаен број облакодери, се мисли на згради од најмалку 150 метри. Постојат единаесет згради и уште две (Кулата 185, 205 метри и Седиштето на Европската централна банка, 185 метри) во фаза на изградба. Само Бон, исто така, има една зграда (Пост кулата, 163 метри) над 150 метри. Најголем број од облакодерите во Франкфурт се сместени во западниот дел од центарот на градот познат како Банкенфиртел (финансиска област). Највисоките облакодери во Франкфурт се: * [[Кула Комерцбанк]], 259 метри — европска највисока зграда (1997–2003), седиште на [[Комерцбанк]]. * [[Кула Месе]], 257 метри — европска највисока зграда (1990–1997). * [[Вестендштрасе 1]], 208 метри — седиште на [[ДЗ Банк]]. * [[Кула Мајна]], 200 метри — седиште на [[Хелаба|Ландесбанк Хесен-Тирингија]] со платформа за набљудување отворена за јавност. * [[Кула 185]], 200 метри — седиште на [[ПВЦ|ПвЦ Германија]] * [[Тријанон (Франкфурт на Мајна)|Тријанон]], 186 метри — седиште на ДекаБанк. * [[Опернтурм]], 170 метри - седиште на [[УБС|УБС Германија]] * [[Кула Силвер (Франкфурт)|Кула Силвер]], 166 метри — германска највисока зграда (1978–1990), седиште на [[Дрезднер Банк]]. * [[Плаза Биро Центар]], 159 метри — германска највисока зграда (1976–1978). * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк I]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк II]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Скајпер]], 154 метри. [[Податотека:Frankfurt.Bankenviertel.20150605.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт]] === Други високи згради === * [[Кула Европа]] - Кулата Европа е телекомуникациска кула, позната како Франкфуртска ТВ-кула. Таа е највисоката кула во градот со висина од 337,5 метри. Била отворена за јавност во 1999 година, со прием на вртешкиот врв. Месното население ја нарекува „Гинхајмер Шпаргел“ (''Гинхајмер Аспарагус''), што не е точно, бидејќи не е сместена во округот [[Гинхајм]], туку се наоѓа на неколку метри во округот [[Бокенхајм]]. * [[Кула Хенингер]] - Кулата Хенингер е 120 метри висок силос за жито, изграден од 1959–1961 и во сопственост на пиварницата Хенингер. Има два ротирачки ресторани на висона на 101 и 106 метри и отворена платформа за набљудување на висока од 110 метри. Кулата била затворена за јавност сè до октомври 2002 година. Плановите за уништување на кулата и заменување на истата биле оставени. Денес има нови планови да се претвори во станбена кула. * [[Кула Гете]] - Кулата Гете е 43 метри висока кула, изградена целосно од дрво на северниот крај на Франкфуртската градска шума во Заксенхаузен. Таа е петта по големина дрвена градба во Германија. Била изградена во 1931 година и сè уште е популарно место за туристите, посебно за семејствата како големо собиралиште и кафетеријата е изградена на долниот дел од кулата. == Култура == [[Податотека:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|Музеумуферфест во 2025]] === Фестивали === Најголемиот фестивал во градот е '''Museumsuferfest''' (Музејскиот фестивал на речниот брег). Тоа е еден од најголемите културни фестивали во Германија, кој привлекува над 3 милиони посетители во период од 3 дена. Се случува еднаш годишно на крајот на август, на двете страни на речниот брег на реката [[Мајна]] во центарот на градот. Тука се сместени над 20 музеи кои се отворени до доцна во ноќта. Исто така постојат посебни атракции како живи свирки, танцувачки шоуа, неколку штандови за уметност, работилници за накит, облека и храна од секаде во светот. Завршува со спектакуларен огномет. [[File:Frankfurt am Main, Dippemess (Herbst 2025), Booster (ride).jpg|thumb|left|'''Dippemess''' во 2025]] Најстариот народен фестивал во Франкфурт е '''Dippemess''' (Фестивалот за камени работи) кој се одржува двапати годишно околу [[Велигден]] и на крајот на септември во источниот дел на градот. За првпат е споменат во XIV век како годишен пазар, а денес е повеќе од забавен парк. ( "Dippe" на регионалниот дијалект на Хесен, збор кој значи „пехар“ или „грне“ и кој нема да биде разбран во најголем број германси региони. Името на фестивалот потекнува од самата намена, кога на саем се нудеа традиционални украсни грниња, лонци или други работи од камен). [[Податотека:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left|Велдцхестаг во 2025]] Франкфуртскиот '''Wäldchestag''' (Денот на дрвото) — шеговито познат како регионален празник затоа што сè до 1990-тите години, било познато дека продавниците во Франкфурт биле затворени на овој ден. И покрај името, фестивалот се одржува четири дена по [[Педесетница]]та, а всушност Денот на шумата се одржува во вторник. Но, она што е посебно за овој фестивал е неговата местоположба во Градската шума на Франкфурт, јужно од центарот на градот, во [[Нидеррад]]. Фестивалот '''Wolkenkratzer Festival''' (Фестивалот на облакодерите) — уникатен во Германија. Се одржува нередовно, последниот беше во мај 2007 година. Два дена повеќето облакодери во Франкфурт се отворени за јавноста, што секако не е секогаш случај, независно од палубата за набљудување на [[Кула Мајна|Кулата Мајна]]. Околу 1.2 милиони посетители ја искористиле можноста да го видат градот од горе. Падобранците, скокачите од височина, огнометите и ласерските шоуа се дополнителни атракции. Следниот фестивал ќе се одржи во 2013 година. '''Звукот на Франкфурт''' — музички фестивал кој се одржува во центарот на градот. Се одржувал редовно од 1994-2004 година. Разни артисти и бендови изведуваат отворени и бесплатни концерти на осум бини сместени главно околу Цајл. Различните видови музика (рок, латино, техно, хаус, алтернативна и поп-музика) привлекувааат околу 500.000 посетители секоја година. === Странска култура === *[[Институт Сервантес]] *[[Централна и источноевропска он-лајн библиотека]] === Музеи === [[Податотека:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|Штедел]] [[Податотека:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|[[Природен музеј Зенкенберг|Музеј Зенкенберг]]]] [[Податотека:Schirn-ffm001.jpg|thumb|[[Ширн Кунстхале Франкфурт|Уметничка галерија Ширн]] од горе]] [[Податотека:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|[[Бетменхен]]]] Најголемиот број музеи во Франкфурт се распоредени по должината на реката Мајна во Захсенхаузен (јужната страна) или во стариот дел на градскиот центар (северниот дел). Областа е позната како Museumsufer (Музејски речен брег). Има 13 музеи на јужната страна помеѓу Eiserner Steg и Friedensbrücke, вклучувајќи ги: * [[Германски архитектонски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Architekturmuseum]] (германски архитектонски музеј) * [[Германски филмски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Filmmuseum]] (германски филмски музеј) * [[Музеј за икони (Франкфурт на Мајна)|Ikonenmuseum]] (музеј за [[икона|икони]]) * [[Liebieghaus]] (општински музеј за скулптури) * [[Музеј за применета уметност (Франкфурт на Мајна)|Museum für Angewandte Kunst]] (Museum of Applied Art) * [[Музеј Гирш (Франкфурт на Мајна)|Museum Giersch]] (регионален музеј за уметност) * [[Музеј за комуникација (Франкфурт на Мајна)|Museum für Kommunikation]] * [[Музеј за светските култури (Франкфурт на Мајна)|Museum der Weltkulturen]] (Музеј за светските култури) * [[Штедел|Städel]], еден од најпознатите уметнички музеи во Германија Самата улица, Schaumainkai, е делумно затворена за сообраќај во саботи за најголемиот пазар за стари работи во Франкфурт. Има два музеи на северната страна: * [[Еврејскиот Музеј (Франкфурт на Мајна)|Еврејскиот музеј]] * [[Историски музеј (Франкфурт на Мајан)|Historisches Museum]] Музеи кои не се на самиот речен брег: * [[Музеј за модерна уметност (Франкфурт на Мајна)|Музеј за модерна уметност]] * [[Уметничка галерија Ширн|Schirn Kunsthalle (Уметничка галерија Ширн)]] * Заедница за франкфуртската уметност, основана во 1829 Друг важен музеј е сместен во областа [[Вестенд]]: * [[Природно-историски музеј Зенкенберг]], најголемиот природно-историски музеј во Германија. === Кулинарски специјалитети === * Франкфуртски колбас ([[хот дог]]) * [[Frankfurter Rindswurst]] (франкфуртски говедски колбас) * [[Apfelwein]] (Вино од јаболко) * [[Зелен сос]] * [[Бетменхен]] * [[Frankfurter Kranz]] * [[Handkäse|Handkäse mit Musik]] * [[Frankfurter Rippchen|Rippchen mit Kraut]] === Денс музика === Корените на [[Техно музика|техно-музиката]] потекнуваат од [[Германија]], а особено од Франкфурт. Овде, во раните 1990-ти години, локалниот диџеј [[Свен Фет]] и диџејот ДАГ за првпат отсвирија јак, длабок стил на ациден хаус, кој стана многу популарен во целиот свет во следната декада. Едно од главните места на раната [[транс музика]] беше ноќниот клуб Омен. Според тоа, едни од најраните и највлијателните техно-влијанија, Џем и Спун, Денс 2 Транс, [[Оливер Либ]] и Хардфлур и дискографските куќи како што беа Хартхаус и Ај Кју, биле основани во градот во 1990-ти години. == Сообраќај == [[Податотека:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|[[Аеродром Франкфурт]]]] [[Податотека:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|[[Цајл]], главната шопинг-улица во Франкфурт]] [[Податотека:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|[[Франкфурт Хауптбанхоф]] (централната железничка станица)]] [[Податотека:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb|left]] [[Податотека:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|[[Франкфурт С-Бан|С-Бан]] излегува од подземниот дел во центарот на градот]] [[Податотека:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|[[Франкфурт У-Бан|У-Бан]] на Хауптвахе]] [[Податотека:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Трамвај на Јужната станица Франкфурт]] === Аеродроми === До градот од другите градови ширум светот се стигнува преку [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот Франкфурт]] (''Flughafen Frankfurt am Main''), кој е сместен на 12 км од центарот на градот. Аеродромот има три [[писта|писти]] и има 265 постојани одредишта. Рангиран е меѓу првите десет аеродроми во светот и е најголем карго аеродром во [[Европа]]. Аеродромот исто така служи како седиште на [[Кондор Ерлајнс|Кондор]] и како главно седиште за германскиот [[авиопревозник]] [[Луфтханза]]. Во зависност од тоа колку вкупно патници има или колку летови се искористени, рангиран е на второто или третото место за најпрометните во Европа по [[Аеродром Лондон-Хитроу|лондонскиот аеродром Хитроу]] и [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|парискиот аеродром Шарл де Гол]]. Во 2009 година низ Франкфуртскиот аеродром поминаа 50.9 милиони патници. До аеродромот се стигнува со кола или автобус и има две железнички станици, една регионална и една за подалечни одредишта. Линиите на [[Ес-железница|S-Bahn]] се S8 и S9 (насока „Frankfurt (Main) Hbf“, „[[Офенбах на Мајна|Offenbach Ost]]“ или "[[Ханау|Hanau]]"), оддалечен на 10-15 минути од аеродромот до Главната железничка и центарот на градот и возовите [[Интерсити|IC]] и [[Интерсити експрес|ICE]] за пооддалечените одредишта исто така на 10-15 минути. И покрај името, [[Аеродром Франкфурт-Хан|Аеродромот Франкфурт-Хан]] не е сместен во близина на Франкфурт, туку се наоѓа околу 120 км од градот во [[Лауценхаузен]] ([[Рајнска област-Пфалц]]). До овој аеродром може да се стигне единствено со кола или автобус. Автобуската линија започнува од Централната станица во Франкфурт и до аеродромот се потребни саат и четириесет и пет минути. Минатата година над 4 милиони патници го искористиле овој аеродром, со цел да ги употребат нискобуџетните авиокомпании како [[Рајанер]]. [[Аеродром Франкфурт-Егелсбах|Аеродромот Франкфурт-Егелсбах]] е прометен аеродром за општата авијација, сместен југоисточно од Меѓународниот аеродром Франкфурт, блиску до градот [[Егелсбах]]. === Патишта === Улиците во центарот на Франкфурт обично се пренатрупани со автомобили за време на сообраќајниот метеж. Некои области, особено оние околу центрите за шопинг [[Цајл]], се [[пешак|пешачки]] зони. Има бројни паркиралишта сместени низ градот. Франкфурт е сообраќајно седиште на системот на [[Германски автопати|германскиот аутобан]] (автопат). [[Франкфуртер Кројц]] е автопатска раскрсница блиску до аеродромот каде што се автопатите [[Автопат 3 (Германија)|А3]] ([[Келн]]-[[Вирцбург]]) и [[Автопат 5 (Германија)|А5]] ([[Базел]]-[[Хановер]]). Со околу 320.000 автомобили дневно, тоа е една од најнабиените крстосници во [[Европа]]. [[Автопат 66 (Германија)|А66]] го поврзува Франкфурт со [[Висбаден]] на запад и со [[Фулда]] на исток. [[Автопат 661 (Германија)|А661]] започнува на југ ([[Дармштат]]), поминува низ источниот дел на Франкфурт и завршува на север ([[Бад Хомбург]]). А648 е краток автопат во западниот дел на Франкфурт. === Железнички станици === Главната железница на Франкфурт е најголемата железничка станица во Германија во железничкиот сообраќај. Според бројот на патници, рангирана е на второто место заедно со главната железница на Минхен (секоја по 350.000) по главната желеница на Хамбург (450.000). Сместена е помеѓу [[Галус]] и [[Банхофсфиртел]], не многу оддалечена од [[Франкфуртски саем|Саемот на Франкфурт]] и [[финансиска област|финансиската област]] ([[Банкенфиртел]]). Служи како големо седиште на возовите на големи далечини (''[[Интерсити|InterCity]], [[Интерсити експрес|ICE]]''), на регионалните возови како и на јавниот транспортен систем на Франкфурт. Таа е крајна станица на најголемиот број ICE линии, правејќи ја најважната станица во германската мрежа на ICE. Овде, исто така, застануваат сите линии на [[Рајна-Мајна С-Бан]], две линии на [[Франкфурт У-Бан]], неколку [[трамвај]]ски и [[автобус]]ки линии. Регионалните и локалните возови се интегрирани во Јавниот транспортен систем Рајна-Мајна-Феркерсфербунг (''Rhein-Main-Verkehrsverbund'') (RMV), вториот по големина интегриран јавен транспортен систем во светот. Поголем е само [[Берлин]]скиот интегриран јавен транспортен систем (VBB). Железничката станица за далечни одредишта на Аеродромот го поврзува [[Аеродром Франкфурт|Меѓународниот аеродром на Франкфурт]] со главната железничка мрежа, најмногу со ICE, користејќи ја линијата Келн-Франкфурт. Тоа е една од двете железнички станици на аеродромот, а другата е за локалните S-Bahn (линиите S8 и S9) и регионалните возови со име Аеродромска регионална станица на Франкфурт. Третата станица на големи далечини во Франкфурт е Südbahnhof (Зидбанхоф), сместена во Заксенхаузен. Двете најголеми станици во центарот на градот се [[Станица Хауптвахе во Франкфурт на Мајна|Хауптвахе]] и [[Станица Констаблервахе во Франкфурт на Мајна|Констаблервахе]], двете сместени на најпознатата улица за шопинг во Франкфурт, [[Цајл]]. === Јавен превоз === Градот има два подземни железнички системи: U-Bahn и S-Bahn, како и надземниот трамвајски систем. Информации за U и S Bahn можат да се најдат на веб-станицата на RMV<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |title=Rhein-Main Transport Association |publisher=RMV.DE |date=2010-11-24 |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |url-status=dead }}</ref>. Девет линии на '''S-Bahn''' го поврзуваат Франкфурт со регионот на [[Франкфурт Рајна-Мајна|Рајна-Мајна]]. Повеќето линии имаат услуга на секои 15 минути во текот на целиот ден, секоја по една линија на време од 15 минути, или две линии кои служат една рута од 30 минути. Сите линии, освен Ѕ7 поминуваат низ тунелот на Франфурт и поминуваат низ [[Остендштрасе]], [[Констаблервахе]], [[Хауптвахе]], [[Таунусанлаге]] и Централната станица на Франкфурт. Со напуштање на градот S-Bahn-от се движи над земјата. Тој обезбедува пристап до Саемот на Франкфурт (S3-S6), аеродромот (S8-S9), стадионот (S7-S9) и градовите во близина како [[Висбаден]], [[Мајнц]], [[Дармштат]], [[Руселсхајм]], [[Ханау]], [[Офенбах на Мајна]], [[Бад Хомбург]], [[Кронберг]] и некои помали градови. '''U-Bahn-от''' има седум линии кои поминуваат низ центарот на градот и некои поголеми населби. [[Воз]]овите кои минуваат на таа линија се бавни возови, како и многуте други кои поминуаваат на сред улица наместо под земја, далеку од центарот на градот. Минималниот интервал на услугите е 2,5 минути, иако секојдневната шема е дека секоја линија поминува со честота до 7,5-10 минути, што доведува до околу 3-5 минути на секторите во центарот низ кои поминуваат многу линии. Франфурт има 9 [[трамвај]]ски линии кои поминуваат обично на секои 10 минути. Многу делови служат по две линии, на кои им се даваат во честота од по 5 минути за време на гужвите. Трамвајот оди само на земја и има многу повеќе постојки за разлика од U-Bahn или S-Bahn. Бројот на автобуски линии го комплетираат системот за јавен превоз ва Франкфурт. Ноќните линии ја преземаат работата на U-Bahn и трамвајот од 1.30 до 3.30 часот по полноќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nachtbus-frankfurt.de |title=Nightbus Frankfurt Rheinmain |publisher=Nachtbus-frankfurt.de |date= |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194211/http://www.nachtbus-frankfurt.de/ |url-status=dead }}</ref>. === Такси === [[Такси]] може да се најде надвор од скоро секој S-Bahn или U-Bahn и на најголемите железнички раскрсници. Нормалниот начин за дибивање на такси е јавување до такси-операторот или директно одење до такси-станицата. И секако, иако не е правило, такси може да се најде и на улиците низ Франкфурт. === Велосипеди === Германската железница (''Deutsche Bahn'') исто така изнајмува и [[велосипед]]и за јавноста. Тие можат да се најдат на најголемите патни раскрсници или железнички станици. Сè што треба да направиш е да се јавиш и да изнајмиш за 0.06 евра за минута или дневно за 15 евра. Велосипедите се малку потешки, но имаат [[амортизер]]и за да го ублажат патувањето. [[Сребро|Сребрено]]-[[црвена боја|црвената]] боја на велосипедите со нивната уникатна рамка ги прават поочигледни и тешко достапни за кражба. Јавноста сега користи и велотакси кое вклучува [[триколка]] со заштитна кабина за патниците. Тоа е кабина за двајца и услугата ја покрива прошетката насекаде низ градот. Франкфурт исто така има мрежа од модерни велосипедски рути низ градот. Повеќето од велосипедските рути на долги далечини коишто водат до градот имаат свои велосипедски ленти. Многу од градските улици се „велосипедски улици“, каде што велосипедистот има првенство на патот, а на моторните возила им е дозволен пристап под услов да не им пречат на велосипедистите. Градот исто така има удел во велосипедизмот, погледни на порталот за велосипеди ([http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal]). Секоја прва недела во месецот има настан за велосипеди наречен критична маса, кој започнува во 14 часот пред старата опера. == Економија и бизнис == Франкфурт е еден од водечките финансиски центри во Европа. Според годишниот извештај (2007) спроведен од страна на Cushman & Wakefield, тој е еден од првите три градови за меѓународни компании во Европа, заедно со [[Лондон]] и [[Париз]]. Според листата (2001) изготвена од страна на [[Универзитет Ливерпул|Универзитетот на Ливерпул]], Франкфурт е најбогатиот град во Европа според [[бруто-домашен производ]] (БДП) по глава на жител. По Франкфурт се [[Карлсруе]], [[Париз]] и [[Минхен]]<ref>Nick Swift: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html European cities outperform their English counterparts]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;November 2006)</ref> . The Mercer Human Resource Consulting Worldwide Quality of Living Survey 2007 го рангира Франкфурт на седмата позиција на градови со највисок [[квалитет на живот]] во светот. Единствениот германски град со повисок квалитет беше [[Диселдорф]] на шестата позиција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mercer.com/qol#Europe |title=Highlights from the 2007 Quality of Livings – Mercer Human Resource Consulting |publisher=Mercer.com |date= |accessdate=2010-10-24}}</ref>. [[Податотека:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|upright|[[Кули-близначки Дојче Банк]]]] [[Податотека:Eurotower-ffm005.jpg|thumb|right|[[Еврокула (Франкфурт)|Еврокула]], седиште на Европската централна банка]] [[Податотека:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|[[Пазарен тренд|Бик и мечка]] пред Берзата во Франкфурт]] [[Податотека:Messeturm.png|thumb|upright|[[Кула Месе]] на изложбен центар]] === Банки === Франкфурт често го викаат ''градот на банките'' во Германија. Понекогаш е наречен ''Mainhattan'' ([[кованица]] од зборовите на локалната река [[Мајна]] и [[Менхетн]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]) или ''Банкфурт''. Во 2006 година шест од десетте најголеми германски банки имаа нивно седиште во градот, вклучувајќи ги и првите три (Дојче Банк, Комерцбанк и ДЦ Банк)<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp The Top 100 German banks 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref>. Други важни банки се are ИНГ Диба, КфВ, БХФ Банк, Банкхаус Мецлер, Делбрик Бетман Мафај, ДекаБанк, Ландесбанк Хесен-Тирингија и Франкфуртер Шпаркасе. Овде има над триста национални и меѓународни банки<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de Wirtschaft in Frankfurt am Main] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref>. [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (''Europäische Zentralbank'') — една од најважните централни банки во светот, одговорна за монетарната политика покривајќи 16 земји–членки на [[Еврозона]]та. Од основањето во 1998 година седиштето е сместено во центарот на Франкфурт, иако сега има планови за преместување во убавата област на поранешниот пазар за големопродажба ([''[Гросмарктхале|Großmarkthalle]]'') во источниот дел на градот. [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]] (''Deutsche Bundesbank'') — составен дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). Создадена е во 1957 година. === Берза === Со [[берза]]та (''Frankfurter Wertpapierbörse'') и XETRA, кои ѝ припаѓаат на [[Германска берза|германската берза]], Франкфурт ја има втората најголема берза во Европа по [[Лондонска берза|Лондонската берза]]. Тоа е најголемата берза во Германија со над 90% промет на германскиот пазар. Во однос на пазарната капитализација, германската берза е една од најголемите берзи во светот. === Саеми === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Франкфуртски Саем организирал 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународниот саем за автомобили]], [[Саем на книгата во Франкфурт|саемот за книга во Франкфурт]], Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. === Агенции за рекламирање === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Messe Frankfurt аранжираше 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се Меѓународниот саем за автомобили, саемот за книга во Франкфурт, Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. Иако е најпознат по банките, исто така Франкфурт е центар на медиумски компании. Има околу 570 компании во рекламната индустрија и 270 компании за односи со јавноста. Според рангирањето на магазинот Фокус од ноември 2007 година, 7 од 49 најголеми компании во Германија се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги McCann-Erickson, Saatchi & Saatchi, JWT и Publicis. Берлин има девет а Хамбург осум. По Франкфурт доаѓа Минхен со шест, а Висбаден е на листата со две. === Сметководствени и професионални услуги === Големата четворка, четирите најголеми меѓународни фирми за сметководство и професионални услуги, се сместени во или во близина на Франкфурт. Тие се Deloitte Touche Tohmatsu, KPMG (Европското седиште), PricewaterhouseCoopers (PwC). Ernst & Young е сместен во близина на градот Ешборн. === Консалтинг менаџмент === Некои од најголемите меѓународни фирми за консалтинг менаџмент се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги Accenture, Arthur D. Little, McKinsey & Company,Boston Consulting Group, Booz & Company, Oliver Wyman, Bearing Point, Capgemini, Bain & Company и Roland Berger Strategy Consultants. === Електронска комуникација === Франкфурт исто така е важно за [[интернет]]от. Таа е седиште на најголемата светска фирма за доделување на IP-адреси, DE-CIX, каде што се регистрирани најдоминантните имиња. === Адвокати === Франкфурт ја има најголемата концентрација на адвокати во Германија, процентуално еден адвокат на 99 жители. Најголемите меѓународни адвокатски компании имаат претставништва во Франкфурт меѓу кои Allen & Overy, Baker & McKenzie, Clifford Chance, Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, Debevoise & Plimpton, DLA Piper,Freshfields Bruckhaus Deringer, Hogan Lovells, Jones Day, Linklaters, Mayer Brown, Milbank, Tweed, Hadley & McCloy, Norton Rose, Shearman & Sterling, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom, Taylor Wessing и White & Case. === Работа во Франкфурт === Со над 922 работни места на 1000 жители, Франкфурт ја има најголемата концентрација на работни места во Германија. Најголем број од околу 600,000 работни места со само 663,000 жители на градот е изјаснет како град со најголем број жители од приградските населби коишто работат во градот,со што се крева бруто-домашниот производ на популацијата значајно. Во работните денови и во саботите има над милион луѓе го границите на градот. Во другите денови, според статистиката богатството на Франкфурт е намалено, во корист на покраините и градовите таканаречени "Speckgürtel", како што се Bad Homburg, Königstein im Taunus, Kronberg im Taunus и Bad Soden am Taunus, чии жители работат во Франкфурт. Покрај тоа, Франкфурт исто така имаше, 2008, највисоко ниво на криминал, на 100 000 жители во Германија со 15.976 криминални дела годишно и 3 убиства на 100 000 луѓе. Оваа статистика е резултат на приградското население што е пресметано на 650 000 жители, а исто така вклучува и криминални дела извршени на аеродром, како шверцување. Франкфурт всушност е многу безбеден град, што е поткрепено на испитувањата меѓу жителите. Меѓународниот аеродром на Франкфурт е и самиот најголемо место за работа во Германија. === Други бизниси === Франкфурт е седиште на хемиските индустрии, на софтвер бизнисот и центрите за јавување. Развојот на бизнисот и другите важни оддели на Дојчебан се сместени во седиштето во Галус. Заради Hoechst AG, Франкфурт се смета за „Аптека на светот“ Најголемиот индустриски парк во Франкфурт е едно од трите места на хемиската и фармацевтската индустрија во Европа. Исто така Франкфурт е седиште на неколку големи германски индустриски здруженија како што се здружението за хемиска индустрија, здружението за германски градежни машини и опрема, здружението за електротехничка, електронска и информатичка технологија здружени со комисиите за електротехнички стандарди, и здружението на произведувачите на германски автомобили, кое што моментално се сели во Франкфурт. Унијата на произведувачи на германски автомобили секоја втора година се состанува во Франкфурт за да се совпадне со меѓунаросниот саем за автомобили, споменат погоре. Здружението на германски издавачи на книги има седиште во Франкфурт и го организира саемот на книга во Франкфурт. Во врска со трудовите здруженија Франкфурт е седиште на централата на IG Metall и IG Bau. Луфтханса ги одржува главните врски преку центарот за авијација преку франкфуртскиот аеродром. Главниот производител на вода и струја за регионот Франкфурт Рајна – Мајна е сместен во самиот град. Во Франкфурт се сместени главните претставништва на: Германското фудбалско здружение, „[[Фиат]]“, „[[Нинтендо]]“, „[[Мазерати]]“, „[[Ферари]]“, „[[Алфа Ромео]]“, „[[Ланча]]“, „[[Хјундаи]]“, „[[Киа]]“, „[[Јагуар (автомобил)|Јагуар]]“, „[[Опел]]“, „[[Фереро]]“. === Земјиште и недвижнини === Франкфурт има највисока концентрација на сопственици на земјиште во Германија.Ова се должи на бројни финансиски работници во градот, но исто така и поради метрополската природа со што четвртина од луѓето се странци. Од оваа причина Франкфуртскиот пазар функционира различно од остатокот од земјата каде што цените се генерално пониски од Франкфурт. Цените на германското земјиште се намалени поради поранешната Источна Германија. Економски јаките градови како Франкфурт и другите градови во западна Германија имаат зголемување на пазарот што привлекува многу купувачи од Далечниот Исток. === Институции и организација === Франкфурт е седиште на Германската национална библиотека, Врховниот суд на Хесен, Судската служба на Хесен и има своја полициска академија. Пожарникарскиот оддел, основан 1874 година, и доброволниот пожарникарски оддел имаат осум пожарникарски сектори. Сè до нивното разрешување на крајот на 2003 година, Франкфурт беше седиштето на Федералниот дисциплинарен суд. Германското претставништво на Меѓународната финансиска корпорација, дел од групацијата на Светската банка и Комитетот за европско осигурување и окупациони пензиски ревизори,, Европската осигурителна контрола, имаат седиште во Франкфурт. Во Франкфурт има 88 конзулати. Само Њујорк и Хамбург имаат повеќе. Русија и Кина неодамна отворија генерални конзулати во Франкфурт. Генералниот конзулат на Соединетите држави во Франкфурт во Екенхајм е најголемиот американски конзулат во светот. === Медиуми === [[Податотека:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|Зградата на редакцијата на ''[[Франкфуртер алгемајне цајтунг]]'']] Во Франкфурт се издават два важни дневни весници. Конзервативниот Frankfurter Allgemeine Zeitung за првап се издаде во 1949 година и е германски весник кој е најраспространет надвор од Германија, а издавачите го испраќаат во 148 земји секој ден. FAZ се издава во 380 000 примероци дневно. Другиот важен весник, Frankfurter Rundschau, за првпат е издаден во 1945 година и дневно се издаваат по 181 000 примероци. Франкфурт е исто така седиште на новата агенција Reuters. Од Франкфурт потекнуваат и неколку списанија. Journal Frankfurt е најпознато списание поврзано со настани, забави. „Еколошкото списание“ , „Öko-Test“, објавува материјали за зелената забава на Германија во Бокенхајм. Бокенхајм е познат по квиз-списанијата со истото име и е седиште на издавачката куќа на сатиричното списание, Titanic. Првата радио станица на Франкфурт беше Südwestdeutsche Rundfunkdienst AG (Југозападното германско радио), кое започнало со работа во 1924 година. Најуспешна им е станицата Hessischer Rundfunk. Станицата "Funkhaus am Dornbusch" е една од најпознатите радио и телевииски емисии. Тука е и ARD-Stern која емитува материјали од поединечните емитери преку високотехнолошкта мрежа. Bloomberg TV и RTL имаат регионални станици на Neuen Mainzer Straße. Други радија во Франкфурт се Main FM и Radio X.. Најголемата приватна радио станица во регионот FFH е сместена во близина на бањата Вилбел. Од август 1945 година, мрежата на американските сили се емитуваше од Франкфурт. Поради намалувањето на војската, сместеноста во Франфурт на чие место беше мрежата на американските сили, беше напуштена. Од октомври 2004 година, мрежата на американските сили ги емитуваше европските програми од Манхајм. == Образование и истажување == Во Франкфурт на Мајна има два универзитети и неколку посебни школи. Има две школи за бизнис;Школата за бизнис Гете на универзитетот Гете и Франкфуртската школа за финансии и менаџмент. === Универзитет Јохан Волфганг Гете === Најстариот и најпознатиот универзитет во градот е универзитетот Јохан Волфганг Гете, со објекти во Бокенхајм, Вестенд и Ридберг и универзитетската болница во Нидеррад. Престижната Школа за бизнис Гете е дел од Универзитетската куќа за финансии на кампусот Вестенд. Во програмата на оваа школа има над 70% студенти од целиот свет кои учат тука. === Универзитет за применети науки во Франкфурт === Франкфуртскиот Универзитет за применети науки (Fachhochschule Frankfurt am Main) беше оформен од неколку постари организации во 1971 година, и нуди над 38 студиски области во уметноста, науката, инжинерството и правото. Некои од најважните истражни проекти се: Симулатори на планетата Земја, FraLine-Школо за ИТ-технологија, квантитативни анализи на метанот во човекиот труп со помош на масивни спектрометри, софтвер-инжинерство (fraDesk), анализи на квалитативниот и квантитативниот гас во белите дробови на човекот, долгорочни студии на модулите на сончевата фотонапонска енергија. === Школа за финансии и менаџмент во Франкфурт === Покрај универзитетот е Школата за финансии и менаџмент на Франкфурт, најпрво позната како Hochschule für Bankwirtschaft (Институција за високо образование за банкарска економија), со свој кампус во соседството на Остенд. Од 2001 година, таа е посебна институција за студирање економија и менаџмент или FOM. === Штеделшуле === Франкфурт има државна институција за високо уметничко образовиние позната како Städelschule , основана во 1817 година од страна на Јохан Фридрих Штедел, која беше одземена од страна на градот во 1942 година и повторно вратена во државно школо за уметност. === Музичко училиште и конзерваториуми === Музички институции се Франкфуртскиот универзитет за музија и сценски уметнсти и Високиот конзерваториум, кој беше основан во 1878 година. === Други важни школи === До септември 2003 година, Франкфурт исто така беше седиште на школата за библиотекарска наука и администрација. Филозофско-теолошката институција Свети Георг (Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen), приватна институција со членство во германското интригантно здружение, беше сместена во Заксенхаузен сè до 1950 година. Градот е исто така седиште на три Макс Планк општествени институти: Макс Планк институтот за европска историја на правото, Макс Планк институтот за биофизика и Макс Панк институтот за истражување на мозокот. Франкфуртскиот институт за напредни студии, спонзориран од неколку институционални и приватни извори, е вклучен во теоретското истражување во физиката, хемијата,науката за нервите и компјутерката наука. Франкфурт е исто така седиште на Römisch-Germanische-Kommission (RGK), бранша на Германскиот археолошки институт за праисториската археологија во Германија и Европа. RGK е вклучен во разни проекти за истражување. Библиотеката, со над 130 000 материјали, е една од најголемите специјализирани археолошки библиотеки во светот. === Образование и медиуми === Во последните години, градот Франкфурт многу инвестираше во информатичката инфраструктура во свите школи. Како резулата на тоа, школите во Франкфурт сега се едни од најопремените школи во светот, со достапноста до компјутери и други медиумски опреми. Со цел да се обезбеди одржување и поддршка на школите со компјутери, градот Франкфурт во соработка со Универзитетот за применети науки го започна проектот Fraline - IT-Schul-Service, иницијатвно ангажирање на студентите да обезбедат основна компјутерска поддршка во школите. == Спорт == Франкфут е дом на следниве спорски тимови и клубови: Eintracht Frankfurt (фудбал), FSV Frankfurt (фудбал), 1. FFC Frankfurt (фудбал), Frankfurter FC Germania 1894 (фудбал), Rot-Weiss Frankfurt (фудбал), Frankfurt Lions (хокеј на мраз), Deutsche Bank Skyliners (кошарка). Франкфурт беше дома на следниве тимови или клубови: 1. Bockenheimer FC 1899 (фудбал), Frankfurt Galaxy (американски фудбал). Франкфурт е дом на класичниот круг Rund um den Henninger-Turm. Исто така тој е дом на годишниот Франкфуртски маратон и Европското првенство на Ајронмен. == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} === Збратимени градови === Франкфурт има братски релации со: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]] <small>''(од 1960)''<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] <small>''(од 1966)''</small> * {{знамеикона|Италија}} [[Милано]], [[Италија]] <small>''(од 1971)''<ref name="Milan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Египет}} [[Каиро]], [[Египет]] <small>''(од 1979)''</small> || * {{знамеикона|Израел}} [[Тел Авив]], [[Израел]] <small>''(од 1980)''</small><ref name="Tel Aviv">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320073540/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archivedate=2008-03-20 |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Гуангжу]], [[Народна Република Кина|Кина]] <small>''(од 1988)''<ref name="Guangzhou">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{знамеикона|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] <small>''(од 1989)''</small> * {{знамеикона|Чешка}} [[Прага]], [[Чешка]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Prague">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> || * {{знамеикона|Унгарија}} [[Будимпешта]], [[Унгарија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Budapest">{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=Official Website of Budapest|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Лајпциг]], [[Германија]] <small>''(од 1991)''</small><ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Никарагва}} [[Гранада, Никарагва|Гранада]], [[Никарагва]] <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Обединети Арапски Емирати}} [[Дубаи, Обединети Арапски Емирати|Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] <small>''(од 2005)''</small> |} === Партнерства === {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Деј ла Бар]], [[Франција]], партнер со [[Нидер-Ешбах (Франкфурт на Мајна)]] <small>''(од 1967; припоен во 1972)''</small> * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]] <small>''(од 1991)''<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == Галерија == <gallery> File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|Финансиската област, ноќе File:Frankfurt Am Main-Westend Tower-Ansicht vom Maintower.jpg|[[Вестендштрасе 1|Кула Вестенд]], исто така позната како „Крунисана кула“ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|Поглед на брегот на Мајна File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|Кулите-близначки [[Дојче Банк]] File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|[[Куќата на Гете]] File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|Кајзерштрасе, поглед од Централната железника станица во Франкфурт File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|[[Фриденсрајх Хундертвасер|Хундертвасер]]-градинка во [[Хедернхајм (Франкфурт на Мајна)|Хедернхајм]] Податотека:Облакодери во Франкфурт.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт Податотека:ECB-Frankfurt.jpg|мини|Зградата на [[Европска централна банка|Европската централна банка]] Податотека:Франкфурт-куќа.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Muzej na karikatura.jpg|мини|Музејот на карикатурата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom-Frankfurt.jpg|мини|Плоштадот во стариот дел на Франкфурт на Мајна Податотека:Франкфурт-плоштад.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Франкфурт - зграда.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Frankfurt-square.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Плоштад-Франкфурт.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Frankfurt-hause.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:House-in-Frankfurt am Main.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurt-am-Main1.jpg|мини|Традиционални куќи во Франкфурт на Мајна Податотека:Friedrich Stoltze-Frankfurt.jpg|мини|Споменикот на Фридрих Штолце во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom) Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom2023.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom2023-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom6-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom7-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom8-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom13-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom14-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom15-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Wahlkapelle1.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Wahlkapelle2.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom5-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom10-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови7.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови8.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките_Исусови10.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови12.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови13.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Alte St Nikolai Kirche.jpg|мини|Старата црква св. Никола во Франкфурт на Мајна </gallery> == Поврзано == * [[Училиште Франкфурт]] * [[Список на градоначалници на Франкфурт]] == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * ''Frankfurt – City Guide'', Kraichgau Verlag (ISBN 3-929228-21-1) == Надворешни врски == {{wikivoyage|Frankfurt}} *[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} *[http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Frankfurt Zoo] {{en}} * [http://www.altfrankfurt.com/ Frankfurt before and after World War II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm Frankfurt webcam links] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 Frankfurt photogallery] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ Visual Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} * Frankfurt Panoramas: [http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html 360° City Panoramas] Panorama-cities.net; [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline] Oopper.de; [http://www.frankfurt360.de/ frankfurt360.de], [http://www.panorama-frankfurt.de/ panorama-frankfurt.de] {{Geographic location |Centre = Франкфурт на Мајна |North = [[Марбург]], [[Гисен]] |Northeast = [[Фулда]] |East = [[Вирцбург]] |Southeast = [[Нирнберг]] |South = [[Дармштат]], [[Манхајм]], [[Карлсруе]], [[Штутгарт]] |Southwest = [[Кајзерслаутерн]], [[Сарбрикен]] |West = [[Висбаден]] |Northwest = [[Кобленц]], [[Бон]], [[Келн]] }} {{Окрузи во Хесен}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Франкфурт на Мајна| ]] [[Категорија:Градови во Хесен]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Хесен]] [[Категорија:Хесен-Насау]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век]] [[Категорија:Дармштат (административен округ)]] fdg913tia4esjepgqp0ll57hu5bx1iu 5608415 5608414 2026-08-12T09:43:35Z DerMaxdorfer 55672 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wahlkapelle2.jpg]] → [[File:Maria-Schlaf-Altar im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] 5608415 wikitext text/x-wiki {{redirect|Франкфурт}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Франкфурт на Мајна |Art = град |image_photo = Skyline Frankfurt 2011-01.jpg |image_size = 300px |image_caption = Хоризонт на Франкфурт на Мајна |image_flag = Flag of the Free City of Frankfurt.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hesse |Regierungsbezirk = Дармштат |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 окрузи (''Ortsbezirke'')<br />46 квартови (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Петер Фелдманн]] |Bürgermeistertitel = [[Список на градоначалници на Франкфурт|Градоначалник]] |Partei = [[Социјалдемократска партија на Германија|CПД]] |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Зелените |year = I век }} '''Франкфурт на Мајна''' или само '''Франкфурт''' ({{langx|de|Frankfurt am Main}}) — најголемиот [[град]] во [[Германија|германската]] [[Сојузни покраини во Германија|покраина]] [[Хесен]] и петти по големина во [[Германија]], со 672.000 жители. Во урбаното подрачје се проценува дека има 2.295.000 жители во 2010 година<ref name="urban_area_pop">{{en}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref>. Градот е во центарот на големото [[метрополитенска област|метрополско подрачје]] [[Франкфурт/Рајна – Мајна]], кој има 5.600.000 жители<ref>[[Organization for Economic Cooperation and Development]], ''[http://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C Competitive Cities in the Global Economy]'', OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Table 1.1</ref> и е вторa најголема метрополитенска германска област. Градот е расположен на стариот брег на реката [[Мајна]], германски збор за тоа е „Furt”. Тоа е дел од поранешната [[Франконија]], а жителите беа раните [[Франки]]. Така, името на градот го открива своето наследство како „брег на Франките“<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23 | isbn=9780786422487}}</ref>. Сместен на реката [[Мајна]], Франкфурт е [[Финансии|финансиски]] и [[Сообраќај во Германија|транспортен]] центар во Германија и најголем [[финансиски центар]] во [[континентална Европа]]. Тој е седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]], [[Франкфуртска берза|Франкфуртската берза]] и на [[Франкфуртски саем|Франкфуртскиот саем]], како и седиште на уште неколку големи комерцијални банки. [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот во Франкфурт]] е еден од светските најпрометни меѓународни аеродроми, [[Франкфурт (Мајна) Хауптбанхоф|Централната железничка станица во Франкфурт]] е една од најголемите крајни станици во Европа и Франкфуртскиот Кројц (''[[Германските аутобанови|Autobahn]]'' крстосница) — најупотребуваната крстосница во [[Европа]]. Франкфурт е единствениот град во Германија кој е на списокот на десетте [[Глобален град|Алфа светски градови]]<ref name="World Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref>. Франкфурт се наоѓа во поранешната Американска окупациона зона во Германија и тој порано беше седиште на американската армија во Германија. Франкфурт се смета за [[Глобален град|алфа светски град]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref>, запишан во списокот во 2008 година од страна на групацијата на Лофборскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities |first=J.V. |last=Beaverstock |author2=Smith, R.G.; Taylor, P.J. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> и е рангиран на 21 место од сите глобални градови во поглед на надворешната политика од страна на Индексот на глобалните градови во 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref> и претставува меѓународен центар за [[трговија]], [[финансии]], [[култура]], [[сообраќај]], [[образование]] и [[туризам]]. Според анкетата во врска со трошоците за живот на трговецот, Франкфурт е втор најскап град во Германија, а 48-ми во целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref>. Франкфурт, исто така, се вбројува во топ десетте најубави градови за живот во светот, според консултантската агенција за човечките ресурси Мерсер<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. Посетено на 2 March 2009</ref>. Меѓу говорниците на англиски јазик, градот е познат едноставно само како Франкфурт, иако повремено Германците го нарекуваат со полното негово име за да го разликуваат од другиот Франкфурт (значително помал) во областа [[Бранденбург]], [[Франкфурт на Одра]]. 40% од населението на Франкфурт, и 65% на оние на возраст под пет години се со имигрантско потекло<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml |title=Statistisches Bundesamt Deutschland - Neue Daten zur Migration in Deutschland verfügbar |publisher=Destatis.de |date=2008-10-20 |accessdate=2011-04-08 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231934/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml }}</ref>. == Краток преглед == [[Податотека:Skyline Frankfurt.jpg|thumb|Хоризонт на Франкфурт и [[Мајна|реката Мајна]] со излетнички бродови.]] [[Податотека:IG Farben Gebaeude Uni Frankfurt.jpg|thumb|[[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитет Јохан Волфганг Гете]], поранешната зграда на ИГ Фарбен]] Франкфурт е финансиски центар на [[Германија]] со векови и е дом на бројни големи банки и брокерски куќи. Трите столба на економијата во Франкфурт се финансиите, сообраќајот и трговијата. [[Франкфуртска берза|Берзата во Франкфурт]] веќе долго е најголема во Германија и е една од најзначајните во светот. Франкфурт е исто така седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], која ја поставува монетарната политика за економијата во Еврозоната, како и на [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]]. Повеќе од 300 домашни и меѓународни банки се претставени во Франкфурт, вклучувајќи ги и седиштата на најголемите германски банки. Франкфурт има одлична сообраќајна инфраструктура, а [[Аеродром Франкфурт|меѓународниот аеродром на Франкфурт]] е најголемиот европски воздухопловен центар. Неговата централна местоположба во срцето на [[Европа]] и одличната пристапност по воздушен, железнички и патен пат го прават аеродромот навистина привлечен. Исто така, во Франкфурт се одржуваа многу големи саеми секоја година, особено познати се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународната изложба на автомобили]], најголемото светско моторно шоу, [[Саем на книга во Франкфурт|Саемот на книга во Франкфурт]], најголемиот светски саем на книгата и најголемиот светски музички саем. Франкфурт е исто така дом на многу [[Култура во Германија|културни]] и [[Образование во Германија|образовни]] институции, вклучувајќи го [[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]], многу музеи, и две големи [[Ботаничка градина|ботанички градини]], [[Градина на палмите|Градината на палмите]] и [[Ботаничка градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна|Ботаничката градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна]]. Франкфурт е еден од трите града во [[Европска Унија|Европската Унија]], кои имаат значаен број на [[облакодер]]и. Со 12 облакодери (т.е. згради повисоки од 150 метри) во доцната 2010, Франкфурт е втор веднаш по [[Париз]] со 14 облакодери, и пред [[Лондон]] со 10 облакодери. Градот Франкфурт содржи два најголеми облакодери во Европската Унија, кулата Комерцбанк и кулата Месе, со што се рангираат на третото и четвртото место веднаш по Кулата Набережнаја и Триумфалната палата во [[Москва]]. [[Податотека:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|thumb|1050px|center|Панорама на Франкфурт гледана од покривот на [[Мејнтауер]]]] {{-}} == Историја == {{Главна|Историја на Франкфурт на Мајна}} Во областа на ''Ремер'', каде биле воспоставено [[Древна Германија|римски колонии]], веројатно во I век, а некои артефакти од тоа време се наоѓаат дури денес. Градското подрачје Бонамес го добило името веројатно уште во римскиот период - се смета дека е изведено од ''bona me(n)sa''. ''Нида'' (Хедернхајм), исто така бил град на Римјаните. Името на Франкфурт на [[Мајна]] потекнува од ''Franconofurd'' од [[Германи|германските племиња]] на [[Франки]]те; ''Furt'' ([[англиски јазик|англиски]] Ford) каде реката беше доволно плитка за да се помине преку неа. [[Алемани]]те и Франките живееле овде и од 794 год [[Карло Велики]] претседавал со царското Собрание и црковниот Синод, кога за првпат е споменат ''Franconofurd''. Франкфурт бил еден од најважните градови во натамошното [[Свето Римско Царство]]. Од 855 година, [[Список на германски владетели|германските кралеви и цареви]] биле избирани во Франкфурт и крунисани во [[Ахен]]. Од 1562 година, кралевите/царевите, исто така биле крунисувани во Франкфурт, [[Максимилијан II]] бил првиот. Оваа традиција завршила во 1792 година, кога бил избран [[Франц Втори]]. Крунисувањето било намерно одржано на [[Ден на Бастилја|Денот на Бастилја]], 14 јули, годишнината од [[освојувањето на Бастилја]]. Изборите и крунисувањата се одржувале во [[Катедралата во Франкфурт|Катедралата на Св. Вартоломеј]], позната како Kaiserdom (Катедралата на царот) или во претходниците. ''Frankfurter Messe'' (Франкфуртскиот саем) за првпат бил спомнат во 1150 година. Во 1240 година, царот [[Фридрих Втори]] им додели царска привилегија на неговите посетители, што значи дека тие ќе бидат заштитени од страна на Царството. Саемот станал особено важен, откако за сличните саеми во француските комуни се изгубило интерес во 1380 година. Саемот на книгата се одржува во Франкфурт уште од 1478 година. Во 1372, Франкфурт стана ''Reichsstadt'' ([[Царски град]]), односно директно потчинет на [[Список на царевите на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], а не на некој регионален владетел или пак локален благородник. [[Податотека:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|Франкфурт во 1612]] Франкфурт успеа да остане неутрален за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], но градот патеше од [[бубонска чума|бубонската чума]], која ја донесоа бегалците. По завршувањето на војната, Франкфурт си го поврати богатството. Во [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] Франкфурт бил окупиран и неколкупати бомбардиран од француската војска. И покрај тоа, и понатаму остана слободен град сè до целосниот колапс на Светото Римско Царство во 1805/6. Во 1806 година, станал дел од [[Кнежевство Ашафенбург|кнежевството Ашафенбург]] на чело со Fürstprimas (Архиепископот), [[Карл Теодор Антон Марија фон Далберг]]. Ова исто така значело дека Франкфурт бил припоен кон [[Рајнски Сојуз|Рајнскиот Сојуз]]. Во 1810 година Далберг ја доби титулата [[Големото војводство Франкфурт|Големиот војвода на Франкфурт]]. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] сакал својот посвоен син [[Евгениј де Бохарн]], веќе Принц на Венеција, да го направи Голем војвода на Франкфурт по смртта на Далберг (бидејќи второспоментиот како католички епископ нема легитимен наследник). Големото војводство траело краток период од 1810 до 1813 година, откако воениот тек на настани се свртел во корист на англо-пруските водечки сојузници, кои ја отфрлиле наполеонската доминантност во Средна Европа. Далберг се повлекол во корист на Евгениј де Бохарн, што секако било само симболична акција, бидејќи второспоменатиот всушност никогаш не владеел по уништувањето на француските армии и кога Франкфурт им припаднал на сојузниците. По последниот пораз и абдикацијата на Наполеон, [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] (1814-1815, прецртување на картата на Европа) го распушти Големото војводство и Франкфурт влезе во новонастанатиот [[Германски Сојуз]] (сè до 1866) како слободен град, станувајќи седиште на Бундестагот, сојузниот парламент што го претседаваше [[Хабсбуршка монархија|Хабсбуршкиот император на Австрија]], претставен од австискиот „претседателски пратеник“. [[Податотека:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|Франкфуртскиот парламент во црквата Св. Павле во 1848]] По несреќната [[Револуции во германските покраини во 1848 година|револуција од 1848 година]], Франкфурт бил седиште на првиот демократски избран германски парламент, [[Франкфуртски парламент]], кој заседавал во Frankfurter Paulskirche (Црквата Св. Павле) и бил отворен на 18 мај 1848 година. Институцијата пропаднала во 1849 година, кога [[Кралство Прусија|прускиот крал]] прогласил дека нема да ја прифати „круната на мизеријата“. Во годините на неговото постоење, собранието развило заеднички Устав за обединета Германија, со прускиот крал како свој монарх. Франкфурт ја загубило својата независност по [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], откако [[Прусија]] во 1866 година присвоила неколку помали држави, меѓу кои и [[Слободен град Франкфурт|Слободниот град Франкфурт]]. Пруската администрација го вклучила Франкфурт во својата провинција [[Хесен-Насау]]. Претходно независните градови Борнхајм и Бокенхајм биле припоени во 1890 година. Во 1914 година, граѓаните на Франкфурт го основале [[Универзитет Франкфурт|Универзитетот Франкфурт]], подоцна наречен Универзитет Јохан Волфганг Гете. Ова е единственото граѓанско основање на Универзитет во Германија, а денес тој е еден од најголемите универзитети во Германија. Од 6 април до 17 мај 1920 година, следеле воени интервенции за смирување на [[Рурско востание|Рурското востание]], Франкфурт бил окупиран од страна на француската војска<ref>[http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html Chronology: Emergence of a Modern City 1866-1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719085810/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html |date=2011-07-19 }}. Retrieved 10 June 2010.</ref>. Французите изјавиле дека членовите од 42 до 44 од [[Версајски договор|Мировниот договор во Версај]], кој се залагал за разоружување на Рајнската област се прекршени<ref>{{наведени вести|title=French march into Germany|date=7 April 1920|work=The Times |page=10 |accessdate=3 August 2010}} "The French commander issued a notice to the public informing them that the occupation was consequent upon the German advance in the Ruhr contrary to the Peace Treaty."</ref>. Во 1924 година, [[Лудвиг Ландман]] станал првиот [[Јудаизам|еврејски]] градоначалник на градот и водел кон значајно проширување за време на наредните години. Меѓутоа, за време на нацистичката ера, [[синагога|синагогите]] во Франкфурт биле уништени. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|Поглед од горе на катедралата во ај 1945 по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Градот Франкфурт бил неколкупати [[Бомбардирањата во Франкфурт на Мајна во Втората светска војна|бомбардиран за време на Втората светска војна]] (1939-1945). Биле убиени над 5.500 жители за време на нападите и некогаш познатиот средновековен градски центар, во тоа време и најголем во Германија, бил уништен. Повоената реконструкција се обележа со едноставен модерен стил, неповратно менувајќи го архитектонското лице на Франкфурт. Само неколку привлечни згради биле историски реконструирани, но на специфичен начин. Збирката на историско важните документи [[Каирска гениза]] на Градската библиотека биле уништени за време на бомбардирањата на градот. Според [[Арабист|арабискиот]] и генизаскиот научник С.Д. Гоитајн „не преживеала дури ни литературата која ја индицира содржината“<ref>Goitein, S.D. ''A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I - Economic Foundations''. University of California Press, 2000, p. 5</ref>. По завршувањето на војната, Франкфурт станал дел на новонастаната држава Хесен, која се состоела од некогашните провинции на стар [[Народна покраина Хесен|Хесен-(Дармштад)]] и [[Покраина Курхесен|Пруски Хесен]]. Градот бил дел од [[Американска окупациона зона на Германија|Американската окупациона зона на Германија]]. Воениот гувернер на американска зона (1945-1949) и Високиот комесар на Америка за Германија (1949-1952) имале нивни штабови во IG Farben Building, намерно оставена неоштетена за време на бомбардирањата на сојузниците за време на војните. Франкфурт бил првичниот избор за привремен главен град на [[Западна Германија]] - тие стигнаа и до градење на нова парламентарна зграда, која никогаш не беше искористена за таа намена. Од 1949 година, била користена како зграда за радиските студија на Hessischer Rundfunk. На крајот, [[Конрад Аденауер]] (првиот повоен [[канцелар]]) го претпочитал малиот град [[Бон]], во најголем дел бидејќи бил блиску до неговиот роден град, но исто така и од друга причина; многу други истакнати политичари се спротивставуваа на изборот Франкфурт, еден од најголемите градови во Германија и стар центар на старото германско доминантно Свето Римско Царство, да биде прифатен за „постојан“ главен град на Германија, притоа намалувајќи ја поддршката на населението во Западна Германија за повторно обединување, и можното враќање на Владата во [[Берлин]]. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|thumb|left|Реконструкција (1981–1984) на шест куќи на источната страна на ''[[Ремерберг]]'', кои беа уништени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во текот на 1970-тите, градот создал еден од европските најефикасни подземни транспортни системи. Тој систем го вклучува приградскиот железнички систем (S-Bahn) способен да оди од најзафрлените подачја, па сè до центарот, и длабок подземен лесен железнички систем со помали вагони (U-Bahn) исто така способен за патување над земја на уличните железници. Во повоениот период, Франкфурт поново никна во финансиски и транспортен центар на Германија. === Население === Како најголем центар на меѓународната трговија, Франкфурт е мултикултурен град, дом на луѓе од 180 националности. Во прилог на етничкото германско мнозинство, градот содржи бројно имигрантно население од [[Турција]], [[Италија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Полска]], [[Грција]], [[Македонија]], [[Мароко]], [[Босна и Херцеговина]], [[Пакистан]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Франција]], [[Јапонија]], [[САД]], [[Австрија]], [[Индија]], [[Англија]], [[Романија]], [[Авганистан]], [[Русија]], [[Бугарија]], [[Либан]] и [[Кина]]. Франкфурт е исто така дом на втората по големина Корејска заедница во Европа и најголемата во Германија, тамилска заедница од [[Шри Ланка]]. Долго време во Франкфурт доминирал [[протестантство]]то. Меѓутоа, за време на XIX век голем број на католици се преселиле овде. Во 2006 година, католицизмот беше најголема доминација веднаш по протестантството, 25% и 23% соодветно<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |title=Kapitel 02 Bevölkerung - page 18 |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719022504/http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |url-status=dead }}</ref>. Но, и двете доминации губат членови и двете заедно имаат помалку од пола население. Според Централниот совет на Евреите во Германија, постојат 7.300 Евреи поврзани со еврејската вера во Франкфурт, давајќи ја третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] (покрај [[Берлин]] и [[Минхен]]) во Германија. == Клима == Франкфурт има умерена океанска клима со релативно ладни зими и благи лета. Просечната годишна температура изнесува 10.1°С. {{Weather box |location = Frankfurt |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.6 |Mar high C = 10.4 |Apr high C = 14.5 |May high C = 19.5 |Jun high C = 22.3 |Jul high C = 24.8 |Aug high C = 24.8 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 14.0 |Nov high C = 7.7 |Dec high C = 5.0 |year high C = 14.4 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 9.3 |May mean C = 14.0 |Jun mean C = 17.0 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 15.1 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 2.5 |year mean C = 10.1 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -1.2 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 4.1 |May low C = 8.4 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 42.5 |Feb precipitation mm = 37.1 |Mar precipitation mm = 47.6 |Apr precipitation mm = 42.8 |May precipitation mm = 60.2 |Jun precipitation mm = 60.6 |Jul precipitation mm = 64.9 |Aug precipitation mm = 52.9 |Sep precipitation mm = 50.0 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 51.8 |Dec precipitation mm = 55.7 |year precipitation mm = 620.7 |Jan precipitation days = 9.8 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 9.3 |Apr precipitation days = 8.5 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 9.3 |Aug precipitation days = 7.8 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 9.3 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 9.9 |year precipitation days = 108.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} == Географија == [[Податотека:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|Франкфурт како центар на регионот Рајна-Мајна]] [[Податотека:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|16 ''Ortsbezirke'' (окружна област) на Франкфурт]] === Географска положба === Градот е сместен на двете страни на реката [[Мајна]] во југозападниот дел на [[Германија]]. Во јужниот дел на градот се наоѓаат градските шуми на Франкфурт (''Frankfurter Stadtwald''), германската најголема шума внатре во градот. Центарот на Франкфурт е сместен на северната страна на реката. === Соседски заедници и области === На запад, Франкфурт се граничи со [[Мајна-Таунус-Крајс]] ([[Хатерсхајм на Мајна]], [[Крифтел]], [[Хофхајм на Таунус]], [[Келкхајм]], [[Лидербах на Таунус]], [[Сулцбах (Таунус)]], [[Швалбах на Таунус]] и [[Ешборн]]); на северозапад со [[Горен Таунус (округ)|Горен Таунус]] ([[Штајнбах (Таунус)]], [[Оберурзел]] и [[Бад Хомбург]]); на север со [[Ветераукрајс]] ([[Карбен]] и [[Бад Филбел]]); на североисток со [[Мајна-Кинцих-Крајс]] ([[Нидерорфелден]] и [[Мајнтал]]); на југоисток со градот [[Офенбах на Мајна]]; на југ со [[Крајс Офенбах]] ([[Ној-Изенбург]]) и на југозапад со [[Крајс Грос-Герау]] ([[Мерфелден-Валдорф]], [[Риселсхајманд]] и [[Келстербах]]). === Градски делови и окрузи === Градот е поделен на 46 градски делови (''Stadtteile'' или ''Ortsteile''), кои пак се поделени на 118 градски бецирк (''Stadtbezirke''). Најголемиот Ortsteil е [[Заксенхаузен-Зид]]. Повеќето градски делови ги припоија предградијата (''Vororte'') или претходно одделните градови, како [[Хекст]]. Некои како [[Норденд]] никнаа за време на рапидното збогатување на градот во Грундерцајт по што следеше соединувањето на Германија. Другите беа формирани од населбите, кои претходно им припаѓале на други градови, како [[Дорнбуш]]. 46 поделби се комбинирани во 16 окружни области или ''Ortsbezirke'', кад секој од нив има Окружен комитет и претседавач. === Историја на припојувањето === Сè до средината на XIX век, територијата на Франкфурт се состоеше од сегашните Градски делови (Stadtteile) на [[Алтштад]], [[Иненштад]], [[Банхофсфиртел]], [[Гутлојтфиртел]], [[Галус]], [[Вестенд]], [[Норденд]], [[Остенде]], [[Ридервалд]] и [[Заксенахаузен]]. По 1877 година, голем број претходно независни области биле вклучени во градот. == Главни знаменитости == [[Податотека:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|[[Катедрала во Франкфурт|Катедралата Свети Вартоломеј]]]] === Катедрала Свети Бартолемеј === {{Главна|Катедрала Франкфурт}} Катедралата Св. Вартоломеј (''Dom Sankt Bartholomäus'') — градба во [[Готска архитектура|готски]] стил, која е изградена во XIV и XV век на темелите на претходната црква од [[меровинзи]]шко време. Таа е главната црква во Франкфурт. Од 1365 година па наваму, царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] биле избирани од црквата и од 1562 до 1792, римско-германските цареви биле овде крунисувани. Од XVIII век, Св. Вартоломеј била нарекувана „[[катедрала]]“ од страна на народот, иако никогаш не била седиште на некој епископ. Во 1867 година, катедралата била уништена од пожар и била повторно обновена во сегашниот свој стил. Висината на катедралата е 95 метри. === Црква Свети Павле === {{Главна|Црква Свети Павле (Франкфурт)}} [[Податотека:Frankfurt Am Main-Paulskirche-Ansicht vom Maintower.jpg|thumb|upright|Црква Свети Павле]] Црквата Св. Павле (''Paulskirche'') — национален историски споменик во Германија со голема политичка симболика, бидејќи била седиште на првиот демократски избран Парламент во 1848 година. Во 1789 година била основана како протестанска црква, но не била завршена сè до 1833 година. Нејзината важност има корени од [[Франкфуртски парламент|Парламентот на Франкфурт]], кој се состанувал во црквата за време на револуционерните години 1848/49 со цел да напишат Устав за обединета Германија. Обидот не успеа, бидејќи монарсите од [[Прусија]] и [[Австрија]] не сакале да ја изгубат моќта, и во 1849 година пруската војска го завршиле демократскиот експеримент со сила на закана и со тоа парламентот бил разрешен. Понатаму, објектот бил повторно искористена во служба на црквата. Св. Павле била делумно уништена во Втората светска војна, особено внатрешноста на зградата, која сега има модерен стил. Била брзо и симболично повторно изградена по војната; а денес не се користи за верски служби, туку главно за изложби и настани. === Старата оперска куќа === [[Податотека:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|''[[Стара опера|Старата опера]]'', старата оперска куќа, сега е концертна сала.]] Познатата стара оперска куќа (''Alte Oper'') била изградена во 1880 година од страна на архитектот [[Ричард Лусе]]. Била една од главните оперски куќи во Германија сè дотогаш додека не била тешко уништена во Втората светска војна. Сè до доцните 1970 години била рушевина, со прекар „Најубава германска рушевина“. Имало мислења дури и да се минира. Поранешниот градоначалник на Франкфурт [[Руди Арнт]] повикал минирање во 1960-тите години, со што го здобил прекарот „Динамитот-Руди“. (подоцна Руди споменал дека никогаш не мислел на таа сугестија сериозно). Должејќи се на јавниот притисок, била целосно реконструирана и одново отворена во 1981 година. Денес служи како концертна сала, додека оперите се изведуваат во Операта Франкфурт. Насловот на бордурата на Старата опера вели: „Dem Wahren, Schönen, Guten“ (За вистината, за убавината, за доброто“). === Франкфуртската оперска куќа === Франкфуртската опера е водечка оперска компанија во Германија и една од најважните оперски куќи во Европа. Била избрана за „Оперска куќа на годината“ од страна на германското списание ''Opernwelt'' во 1995 и 2003 година. === Црква Света Катарина === [[Податотека:Hauptwache Frankfurt.jpg|thumb|upright|[[Црква Св. Катарина, Франкфурт|Црква Св. Катарина]]]] Црквата Св. Катарина е најголемата [[Евангелистичка црква во Германија|евангелистичка (лутеранска)]] црква во Франкфурт. Сместена е во самиот центар на градот на влезот во [[Цајл]]. === Хауптвахе === [[Податотека:Hauptwache Frankfurt am Main.jpg|thumb|left|Финансиската областа (позади) и Хауптвахе (напред).]] Хауптвахе (''Hauptwache'') — зграда во [[Барокна архитектура|барокен]] стил изградена во 1730 година, најпрво се користела како затвор. Името ѝ е дадено по околниот плоштад и транспортниот центар под неа. Таа се наоѓа на едниот крај на Цајл, на главната шопинг-улица во градот. === Цајл === Цајл е главната улица за шопинг во Франкфурт и една од најнатрупаните во Германија. Улицата е пешачка зона и се граничи со два големи плоштади, Хауптвахе на запад и [[Констаблервахе]] на исток. Таа е втората најскапа улица за продавниците за изнајмување под кирија во цела Германија, веднаш по [[Кауфингерштрасе]] во [[Минхен]]. Во текот на еден месец пред Божиќ, продолжената пешачка зона е резервирана за еден од најголемите и најстарите [[Божиќен пазар|божиќни пазари]] во Германија. === Ремер === Името на градската куќа значи „Римски“. Всушност, девет куќи биле земени од страна на градскиот совет во 1405 од богатите трговски семејства. Средната куќа станала градска куќа, подоцна била поврзана со соседните згради. На горниот спрат е ''Kaisersaal'' (Салата на царот), каде што ново крунисаниот император ги одржувал своите гозби. Ремер бил делумно уништен за време на Втората светска војна и подоцна повторно обновен. Сместен е во Ремерберг (плоштадот на градската куќа). {{wide image|Panorama 52.JPG|900px|360° поглед на [[Ремерберг]] (плоштадот на градската куќа)}} === Архитектура на XX век === * [[Фрауенфриденкирхе]], изградена 1929, пример за рана модерна градба на црква. * [[Гросмарктхале]], изградена 1926–1928, поранешен пазар на трговија на големо, а подоцна седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. * [[Зграда ИГ Фарбен|Зградата ИГ Фарбен]], изградена 1928–1930, денешен [[Универзитет Франкфурт|Универзитет Јохан Волфганг Гете]]. * [[Куќа на Гете|Куќата на Гете]], повторно изградена во 1947. Родното место на [[Јохан Волфганг фон Гете]] од 1749 година била уништена во Втората светска војна и подоцна повторно изградена исто како оригиналот. Музејот на Гете е веднаш до неа. * [[Музеј за применета уметност|Музејот за применета уметност]], изграден 1985, дизајниран од страна на [[Рихард Mајер]] === Облакодери === {{Поврзано|Список на највисоки згради во Франкфурт}} {{wide image|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|900px|Хоризонтот на Франкфурт во август 2010, погледнат од југ}} Франкфурт е единствен град во Германија со значаен број облакодери, се мисли на згради од најмалку 150 метри. Постојат единаесет згради и уште две (Кулата 185, 205 метри и Седиштето на Европската централна банка, 185 метри) во фаза на изградба. Само Бон, исто така, има една зграда (Пост кулата, 163 метри) над 150 метри. Најголем број од облакодерите во Франкфурт се сместени во западниот дел од центарот на градот познат како Банкенфиртел (финансиска област). Највисоките облакодери во Франкфурт се: * [[Кула Комерцбанк]], 259 метри — европска највисока зграда (1997–2003), седиште на [[Комерцбанк]]. * [[Кула Месе]], 257 метри — европска највисока зграда (1990–1997). * [[Вестендштрасе 1]], 208 метри — седиште на [[ДЗ Банк]]. * [[Кула Мајна]], 200 метри — седиште на [[Хелаба|Ландесбанк Хесен-Тирингија]] со платформа за набљудување отворена за јавност. * [[Кула 185]], 200 метри — седиште на [[ПВЦ|ПвЦ Германија]] * [[Тријанон (Франкфурт на Мајна)|Тријанон]], 186 метри — седиште на ДекаБанк. * [[Опернтурм]], 170 метри - седиште на [[УБС|УБС Германија]] * [[Кула Силвер (Франкфурт)|Кула Силвер]], 166 метри — германска највисока зграда (1978–1990), седиште на [[Дрезднер Банк]]. * [[Плаза Биро Центар]], 159 метри — германска највисока зграда (1976–1978). * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк I]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк II]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Скајпер]], 154 метри. [[Податотека:Frankfurt.Bankenviertel.20150605.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт]] === Други високи згради === * [[Кула Европа]] - Кулата Европа е телекомуникациска кула, позната како Франкфуртска ТВ-кула. Таа е највисоката кула во градот со висина од 337,5 метри. Била отворена за јавност во 1999 година, со прием на вртешкиот врв. Месното население ја нарекува „Гинхајмер Шпаргел“ (''Гинхајмер Аспарагус''), што не е точно, бидејќи не е сместена во округот [[Гинхајм]], туку се наоѓа на неколку метри во округот [[Бокенхајм]]. * [[Кула Хенингер]] - Кулата Хенингер е 120 метри висок силос за жито, изграден од 1959–1961 и во сопственост на пиварницата Хенингер. Има два ротирачки ресторани на висона на 101 и 106 метри и отворена платформа за набљудување на висока од 110 метри. Кулата била затворена за јавност сè до октомври 2002 година. Плановите за уништување на кулата и заменување на истата биле оставени. Денес има нови планови да се претвори во станбена кула. * [[Кула Гете]] - Кулата Гете е 43 метри висока кула, изградена целосно од дрво на северниот крај на Франкфуртската градска шума во Заксенхаузен. Таа е петта по големина дрвена градба во Германија. Била изградена во 1931 година и сè уште е популарно место за туристите, посебно за семејствата како големо собиралиште и кафетеријата е изградена на долниот дел од кулата. == Култура == [[Податотека:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|Музеумуферфест во 2025]] === Фестивали === Најголемиот фестивал во градот е '''Museumsuferfest''' (Музејскиот фестивал на речниот брег). Тоа е еден од најголемите културни фестивали во Германија, кој привлекува над 3 милиони посетители во период од 3 дена. Се случува еднаш годишно на крајот на август, на двете страни на речниот брег на реката [[Мајна]] во центарот на градот. Тука се сместени над 20 музеи кои се отворени до доцна во ноќта. Исто така постојат посебни атракции како живи свирки, танцувачки шоуа, неколку штандови за уметност, работилници за накит, облека и храна од секаде во светот. Завршува со спектакуларен огномет. [[File:Frankfurt am Main, Dippemess (Herbst 2025), Booster (ride).jpg|thumb|left|'''Dippemess''' во 2025]] Најстариот народен фестивал во Франкфурт е '''Dippemess''' (Фестивалот за камени работи) кој се одржува двапати годишно околу [[Велигден]] и на крајот на септември во источниот дел на градот. За првпат е споменат во XIV век како годишен пазар, а денес е повеќе од забавен парк. ( "Dippe" на регионалниот дијалект на Хесен, збор кој значи „пехар“ или „грне“ и кој нема да биде разбран во најголем број германси региони. Името на фестивалот потекнува од самата намена, кога на саем се нудеа традиционални украсни грниња, лонци или други работи од камен). [[Податотека:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left|Велдцхестаг во 2025]] Франкфуртскиот '''Wäldchestag''' (Денот на дрвото) — шеговито познат како регионален празник затоа што сè до 1990-тите години, било познато дека продавниците во Франкфурт биле затворени на овој ден. И покрај името, фестивалот се одржува четири дена по [[Педесетница]]та, а всушност Денот на шумата се одржува во вторник. Но, она што е посебно за овој фестивал е неговата местоположба во Градската шума на Франкфурт, јужно од центарот на градот, во [[Нидеррад]]. Фестивалот '''Wolkenkratzer Festival''' (Фестивалот на облакодерите) — уникатен во Германија. Се одржува нередовно, последниот беше во мај 2007 година. Два дена повеќето облакодери во Франкфурт се отворени за јавноста, што секако не е секогаш случај, независно од палубата за набљудување на [[Кула Мајна|Кулата Мајна]]. Околу 1.2 милиони посетители ја искористиле можноста да го видат градот од горе. Падобранците, скокачите од височина, огнометите и ласерските шоуа се дополнителни атракции. Следниот фестивал ќе се одржи во 2013 година. '''Звукот на Франкфурт''' — музички фестивал кој се одржува во центарот на градот. Се одржувал редовно од 1994-2004 година. Разни артисти и бендови изведуваат отворени и бесплатни концерти на осум бини сместени главно околу Цајл. Различните видови музика (рок, латино, техно, хаус, алтернативна и поп-музика) привлекувааат околу 500.000 посетители секоја година. === Странска култура === *[[Институт Сервантес]] *[[Централна и источноевропска он-лајн библиотека]] === Музеи === [[Податотека:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|Штедел]] [[Податотека:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|[[Природен музеј Зенкенберг|Музеј Зенкенберг]]]] [[Податотека:Schirn-ffm001.jpg|thumb|[[Ширн Кунстхале Франкфурт|Уметничка галерија Ширн]] од горе]] [[Податотека:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|[[Бетменхен]]]] Најголемиот број музеи во Франкфурт се распоредени по должината на реката Мајна во Захсенхаузен (јужната страна) или во стариот дел на градскиот центар (северниот дел). Областа е позната како Museumsufer (Музејски речен брег). Има 13 музеи на јужната страна помеѓу Eiserner Steg и Friedensbrücke, вклучувајќи ги: * [[Германски архитектонски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Architekturmuseum]] (германски архитектонски музеј) * [[Германски филмски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Filmmuseum]] (германски филмски музеј) * [[Музеј за икони (Франкфурт на Мајна)|Ikonenmuseum]] (музеј за [[икона|икони]]) * [[Liebieghaus]] (општински музеј за скулптури) * [[Музеј за применета уметност (Франкфурт на Мајна)|Museum für Angewandte Kunst]] (Museum of Applied Art) * [[Музеј Гирш (Франкфурт на Мајна)|Museum Giersch]] (регионален музеј за уметност) * [[Музеј за комуникација (Франкфурт на Мајна)|Museum für Kommunikation]] * [[Музеј за светските култури (Франкфурт на Мајна)|Museum der Weltkulturen]] (Музеј за светските култури) * [[Штедел|Städel]], еден од најпознатите уметнички музеи во Германија Самата улица, Schaumainkai, е делумно затворена за сообраќај во саботи за најголемиот пазар за стари работи во Франкфурт. Има два музеи на северната страна: * [[Еврејскиот Музеј (Франкфурт на Мајна)|Еврејскиот музеј]] * [[Историски музеј (Франкфурт на Мајан)|Historisches Museum]] Музеи кои не се на самиот речен брег: * [[Музеј за модерна уметност (Франкфурт на Мајна)|Музеј за модерна уметност]] * [[Уметничка галерија Ширн|Schirn Kunsthalle (Уметничка галерија Ширн)]] * Заедница за франкфуртската уметност, основана во 1829 Друг важен музеј е сместен во областа [[Вестенд]]: * [[Природно-историски музеј Зенкенберг]], најголемиот природно-историски музеј во Германија. === Кулинарски специјалитети === * Франкфуртски колбас ([[хот дог]]) * [[Frankfurter Rindswurst]] (франкфуртски говедски колбас) * [[Apfelwein]] (Вино од јаболко) * [[Зелен сос]] * [[Бетменхен]] * [[Frankfurter Kranz]] * [[Handkäse|Handkäse mit Musik]] * [[Frankfurter Rippchen|Rippchen mit Kraut]] === Денс музика === Корените на [[Техно музика|техно-музиката]] потекнуваат од [[Германија]], а особено од Франкфурт. Овде, во раните 1990-ти години, локалниот диџеј [[Свен Фет]] и диџејот ДАГ за првпат отсвирија јак, длабок стил на ациден хаус, кој стана многу популарен во целиот свет во следната декада. Едно од главните места на раната [[транс музика]] беше ноќниот клуб Омен. Според тоа, едни од најраните и највлијателните техно-влијанија, Џем и Спун, Денс 2 Транс, [[Оливер Либ]] и Хардфлур и дискографските куќи како што беа Хартхаус и Ај Кју, биле основани во градот во 1990-ти години. == Сообраќај == [[Податотека:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|[[Аеродром Франкфурт]]]] [[Податотека:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|[[Цајл]], главната шопинг-улица во Франкфурт]] [[Податотека:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|[[Франкфурт Хауптбанхоф]] (централната железничка станица)]] [[Податотека:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb|left]] [[Податотека:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|[[Франкфурт С-Бан|С-Бан]] излегува од подземниот дел во центарот на градот]] [[Податотека:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|[[Франкфурт У-Бан|У-Бан]] на Хауптвахе]] [[Податотека:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Трамвај на Јужната станица Франкфурт]] === Аеродроми === До градот од другите градови ширум светот се стигнува преку [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот Франкфурт]] (''Flughafen Frankfurt am Main''), кој е сместен на 12 км од центарот на градот. Аеродромот има три [[писта|писти]] и има 265 постојани одредишта. Рангиран е меѓу првите десет аеродроми во светот и е најголем карго аеродром во [[Европа]]. Аеродромот исто така служи како седиште на [[Кондор Ерлајнс|Кондор]] и како главно седиште за германскиот [[авиопревозник]] [[Луфтханза]]. Во зависност од тоа колку вкупно патници има или колку летови се искористени, рангиран е на второто или третото место за најпрометните во Европа по [[Аеродром Лондон-Хитроу|лондонскиот аеродром Хитроу]] и [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|парискиот аеродром Шарл де Гол]]. Во 2009 година низ Франкфуртскиот аеродром поминаа 50.9 милиони патници. До аеродромот се стигнува со кола или автобус и има две железнички станици, една регионална и една за подалечни одредишта. Линиите на [[Ес-железница|S-Bahn]] се S8 и S9 (насока „Frankfurt (Main) Hbf“, „[[Офенбах на Мајна|Offenbach Ost]]“ или "[[Ханау|Hanau]]"), оддалечен на 10-15 минути од аеродромот до Главната железничка и центарот на градот и возовите [[Интерсити|IC]] и [[Интерсити експрес|ICE]] за пооддалечените одредишта исто така на 10-15 минути. И покрај името, [[Аеродром Франкфурт-Хан|Аеродромот Франкфурт-Хан]] не е сместен во близина на Франкфурт, туку се наоѓа околу 120 км од градот во [[Лауценхаузен]] ([[Рајнска област-Пфалц]]). До овој аеродром може да се стигне единствено со кола или автобус. Автобуската линија започнува од Централната станица во Франкфурт и до аеродромот се потребни саат и четириесет и пет минути. Минатата година над 4 милиони патници го искористиле овој аеродром, со цел да ги употребат нискобуџетните авиокомпании како [[Рајанер]]. [[Аеродром Франкфурт-Егелсбах|Аеродромот Франкфурт-Егелсбах]] е прометен аеродром за општата авијација, сместен југоисточно од Меѓународниот аеродром Франкфурт, блиску до градот [[Егелсбах]]. === Патишта === Улиците во центарот на Франкфурт обично се пренатрупани со автомобили за време на сообраќајниот метеж. Некои области, особено оние околу центрите за шопинг [[Цајл]], се [[пешак|пешачки]] зони. Има бројни паркиралишта сместени низ градот. Франкфурт е сообраќајно седиште на системот на [[Германски автопати|германскиот аутобан]] (автопат). [[Франкфуртер Кројц]] е автопатска раскрсница блиску до аеродромот каде што се автопатите [[Автопат 3 (Германија)|А3]] ([[Келн]]-[[Вирцбург]]) и [[Автопат 5 (Германија)|А5]] ([[Базел]]-[[Хановер]]). Со околу 320.000 автомобили дневно, тоа е една од најнабиените крстосници во [[Европа]]. [[Автопат 66 (Германија)|А66]] го поврзува Франкфурт со [[Висбаден]] на запад и со [[Фулда]] на исток. [[Автопат 661 (Германија)|А661]] започнува на југ ([[Дармштат]]), поминува низ источниот дел на Франкфурт и завршува на север ([[Бад Хомбург]]). А648 е краток автопат во западниот дел на Франкфурт. === Железнички станици === Главната железница на Франкфурт е најголемата железничка станица во Германија во железничкиот сообраќај. Според бројот на патници, рангирана е на второто место заедно со главната железница на Минхен (секоја по 350.000) по главната желеница на Хамбург (450.000). Сместена е помеѓу [[Галус]] и [[Банхофсфиртел]], не многу оддалечена од [[Франкфуртски саем|Саемот на Франкфурт]] и [[финансиска област|финансиската област]] ([[Банкенфиртел]]). Служи како големо седиште на возовите на големи далечини (''[[Интерсити|InterCity]], [[Интерсити експрес|ICE]]''), на регионалните возови како и на јавниот транспортен систем на Франкфурт. Таа е крајна станица на најголемиот број ICE линии, правејќи ја најважната станица во германската мрежа на ICE. Овде, исто така, застануваат сите линии на [[Рајна-Мајна С-Бан]], две линии на [[Франкфурт У-Бан]], неколку [[трамвај]]ски и [[автобус]]ки линии. Регионалните и локалните возови се интегрирани во Јавниот транспортен систем Рајна-Мајна-Феркерсфербунг (''Rhein-Main-Verkehrsverbund'') (RMV), вториот по големина интегриран јавен транспортен систем во светот. Поголем е само [[Берлин]]скиот интегриран јавен транспортен систем (VBB). Железничката станица за далечни одредишта на Аеродромот го поврзува [[Аеродром Франкфурт|Меѓународниот аеродром на Франкфурт]] со главната железничка мрежа, најмногу со ICE, користејќи ја линијата Келн-Франкфурт. Тоа е една од двете железнички станици на аеродромот, а другата е за локалните S-Bahn (линиите S8 и S9) и регионалните возови со име Аеродромска регионална станица на Франкфурт. Третата станица на големи далечини во Франкфурт е Südbahnhof (Зидбанхоф), сместена во Заксенхаузен. Двете најголеми станици во центарот на градот се [[Станица Хауптвахе во Франкфурт на Мајна|Хауптвахе]] и [[Станица Констаблервахе во Франкфурт на Мајна|Констаблервахе]], двете сместени на најпознатата улица за шопинг во Франкфурт, [[Цајл]]. === Јавен превоз === Градот има два подземни железнички системи: U-Bahn и S-Bahn, како и надземниот трамвајски систем. Информации за U и S Bahn можат да се најдат на веб-станицата на RMV<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |title=Rhein-Main Transport Association |publisher=RMV.DE |date=2010-11-24 |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |url-status=dead }}</ref>. Девет линии на '''S-Bahn''' го поврзуваат Франкфурт со регионот на [[Франкфурт Рајна-Мајна|Рајна-Мајна]]. Повеќето линии имаат услуга на секои 15 минути во текот на целиот ден, секоја по една линија на време од 15 минути, или две линии кои служат една рута од 30 минути. Сите линии, освен Ѕ7 поминуваат низ тунелот на Франфурт и поминуваат низ [[Остендштрасе]], [[Констаблервахе]], [[Хауптвахе]], [[Таунусанлаге]] и Централната станица на Франкфурт. Со напуштање на градот S-Bahn-от се движи над земјата. Тој обезбедува пристап до Саемот на Франкфурт (S3-S6), аеродромот (S8-S9), стадионот (S7-S9) и градовите во близина како [[Висбаден]], [[Мајнц]], [[Дармштат]], [[Руселсхајм]], [[Ханау]], [[Офенбах на Мајна]], [[Бад Хомбург]], [[Кронберг]] и некои помали градови. '''U-Bahn-от''' има седум линии кои поминуваат низ центарот на градот и некои поголеми населби. [[Воз]]овите кои минуваат на таа линија се бавни возови, како и многуте други кои поминуаваат на сред улица наместо под земја, далеку од центарот на градот. Минималниот интервал на услугите е 2,5 минути, иако секојдневната шема е дека секоја линија поминува со честота до 7,5-10 минути, што доведува до околу 3-5 минути на секторите во центарот низ кои поминуваат многу линии. Франфурт има 9 [[трамвај]]ски линии кои поминуваат обично на секои 10 минути. Многу делови служат по две линии, на кои им се даваат во честота од по 5 минути за време на гужвите. Трамвајот оди само на земја и има многу повеќе постојки за разлика од U-Bahn или S-Bahn. Бројот на автобуски линии го комплетираат системот за јавен превоз ва Франкфурт. Ноќните линии ја преземаат работата на U-Bahn и трамвајот од 1.30 до 3.30 часот по полноќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nachtbus-frankfurt.de |title=Nightbus Frankfurt Rheinmain |publisher=Nachtbus-frankfurt.de |date= |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194211/http://www.nachtbus-frankfurt.de/ |url-status=dead }}</ref>. === Такси === [[Такси]] може да се најде надвор од скоро секој S-Bahn или U-Bahn и на најголемите железнички раскрсници. Нормалниот начин за дибивање на такси е јавување до такси-операторот или директно одење до такси-станицата. И секако, иако не е правило, такси може да се најде и на улиците низ Франкфурт. === Велосипеди === Германската железница (''Deutsche Bahn'') исто така изнајмува и [[велосипед]]и за јавноста. Тие можат да се најдат на најголемите патни раскрсници или железнички станици. Сè што треба да направиш е да се јавиш и да изнајмиш за 0.06 евра за минута или дневно за 15 евра. Велосипедите се малку потешки, но имаат [[амортизер]]и за да го ублажат патувањето. [[Сребро|Сребрено]]-[[црвена боја|црвената]] боја на велосипедите со нивната уникатна рамка ги прават поочигледни и тешко достапни за кражба. Јавноста сега користи и велотакси кое вклучува [[триколка]] со заштитна кабина за патниците. Тоа е кабина за двајца и услугата ја покрива прошетката насекаде низ градот. Франкфурт исто така има мрежа од модерни велосипедски рути низ градот. Повеќето од велосипедските рути на долги далечини коишто водат до градот имаат свои велосипедски ленти. Многу од градските улици се „велосипедски улици“, каде што велосипедистот има првенство на патот, а на моторните возила им е дозволен пристап под услов да не им пречат на велосипедистите. Градот исто така има удел во велосипедизмот, погледни на порталот за велосипеди ([http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal]). Секоја прва недела во месецот има настан за велосипеди наречен критична маса, кој започнува во 14 часот пред старата опера. == Економија и бизнис == Франкфурт е еден од водечките финансиски центри во Европа. Според годишниот извештај (2007) спроведен од страна на Cushman & Wakefield, тој е еден од првите три градови за меѓународни компании во Европа, заедно со [[Лондон]] и [[Париз]]. Според листата (2001) изготвена од страна на [[Универзитет Ливерпул|Универзитетот на Ливерпул]], Франкфурт е најбогатиот град во Европа според [[бруто-домашен производ]] (БДП) по глава на жител. По Франкфурт се [[Карлсруе]], [[Париз]] и [[Минхен]]<ref>Nick Swift: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html European cities outperform their English counterparts]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;November 2006)</ref> . The Mercer Human Resource Consulting Worldwide Quality of Living Survey 2007 го рангира Франкфурт на седмата позиција на градови со највисок [[квалитет на живот]] во светот. Единствениот германски град со повисок квалитет беше [[Диселдорф]] на шестата позиција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mercer.com/qol#Europe |title=Highlights from the 2007 Quality of Livings – Mercer Human Resource Consulting |publisher=Mercer.com |date= |accessdate=2010-10-24}}</ref>. [[Податотека:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|upright|[[Кули-близначки Дојче Банк]]]] [[Податотека:Eurotower-ffm005.jpg|thumb|right|[[Еврокула (Франкфурт)|Еврокула]], седиште на Европската централна банка]] [[Податотека:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|[[Пазарен тренд|Бик и мечка]] пред Берзата во Франкфурт]] [[Податотека:Messeturm.png|thumb|upright|[[Кула Месе]] на изложбен центар]] === Банки === Франкфурт често го викаат ''градот на банките'' во Германија. Понекогаш е наречен ''Mainhattan'' ([[кованица]] од зборовите на локалната река [[Мајна]] и [[Менхетн]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]) или ''Банкфурт''. Во 2006 година шест од десетте најголеми германски банки имаа нивно седиште во градот, вклучувајќи ги и првите три (Дојче Банк, Комерцбанк и ДЦ Банк)<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp The Top 100 German banks 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref>. Други важни банки се are ИНГ Диба, КфВ, БХФ Банк, Банкхаус Мецлер, Делбрик Бетман Мафај, ДекаБанк, Ландесбанк Хесен-Тирингија и Франкфуртер Шпаркасе. Овде има над триста национални и меѓународни банки<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de Wirtschaft in Frankfurt am Main] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref>. [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (''Europäische Zentralbank'') — една од најважните централни банки во светот, одговорна за монетарната политика покривајќи 16 земји–членки на [[Еврозона]]та. Од основањето во 1998 година седиштето е сместено во центарот на Франкфурт, иако сега има планови за преместување во убавата област на поранешниот пазар за големопродажба ([''[Гросмарктхале|Großmarkthalle]]'') во источниот дел на градот. [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]] (''Deutsche Bundesbank'') — составен дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). Создадена е во 1957 година. === Берза === Со [[берза]]та (''Frankfurter Wertpapierbörse'') и XETRA, кои ѝ припаѓаат на [[Германска берза|германската берза]], Франкфурт ја има втората најголема берза во Европа по [[Лондонска берза|Лондонската берза]]. Тоа е најголемата берза во Германија со над 90% промет на германскиот пазар. Во однос на пазарната капитализација, германската берза е една од најголемите берзи во светот. === Саеми === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Франкфуртски Саем организирал 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународниот саем за автомобили]], [[Саем на книгата во Франкфурт|саемот за книга во Франкфурт]], Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. === Агенции за рекламирање === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Messe Frankfurt аранжираше 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се Меѓународниот саем за автомобили, саемот за книга во Франкфурт, Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. Иако е најпознат по банките, исто така Франкфурт е центар на медиумски компании. Има околу 570 компании во рекламната индустрија и 270 компании за односи со јавноста. Според рангирањето на магазинот Фокус од ноември 2007 година, 7 од 49 најголеми компании во Германија се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги McCann-Erickson, Saatchi & Saatchi, JWT и Publicis. Берлин има девет а Хамбург осум. По Франкфурт доаѓа Минхен со шест, а Висбаден е на листата со две. === Сметководствени и професионални услуги === Големата четворка, четирите најголеми меѓународни фирми за сметководство и професионални услуги, се сместени во или во близина на Франкфурт. Тие се Deloitte Touche Tohmatsu, KPMG (Европското седиште), PricewaterhouseCoopers (PwC). Ernst & Young е сместен во близина на градот Ешборн. === Консалтинг менаџмент === Некои од најголемите меѓународни фирми за консалтинг менаџмент се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги Accenture, Arthur D. Little, McKinsey & Company,Boston Consulting Group, Booz & Company, Oliver Wyman, Bearing Point, Capgemini, Bain & Company и Roland Berger Strategy Consultants. === Електронска комуникација === Франкфурт исто така е важно за [[интернет]]от. Таа е седиште на најголемата светска фирма за доделување на IP-адреси, DE-CIX, каде што се регистрирани најдоминантните имиња. === Адвокати === Франкфурт ја има најголемата концентрација на адвокати во Германија, процентуално еден адвокат на 99 жители. Најголемите меѓународни адвокатски компании имаат претставништва во Франкфурт меѓу кои Allen & Overy, Baker & McKenzie, Clifford Chance, Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, Debevoise & Plimpton, DLA Piper,Freshfields Bruckhaus Deringer, Hogan Lovells, Jones Day, Linklaters, Mayer Brown, Milbank, Tweed, Hadley & McCloy, Norton Rose, Shearman & Sterling, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom, Taylor Wessing и White & Case. === Работа во Франкфурт === Со над 922 работни места на 1000 жители, Франкфурт ја има најголемата концентрација на работни места во Германија. Најголем број од околу 600,000 работни места со само 663,000 жители на градот е изјаснет како град со најголем број жители од приградските населби коишто работат во градот,со што се крева бруто-домашниот производ на популацијата значајно. Во работните денови и во саботите има над милион луѓе го границите на градот. Во другите денови, според статистиката богатството на Франкфурт е намалено, во корист на покраините и градовите таканаречени "Speckgürtel", како што се Bad Homburg, Königstein im Taunus, Kronberg im Taunus и Bad Soden am Taunus, чии жители работат во Франкфурт. Покрај тоа, Франкфурт исто така имаше, 2008, највисоко ниво на криминал, на 100 000 жители во Германија со 15.976 криминални дела годишно и 3 убиства на 100 000 луѓе. Оваа статистика е резултат на приградското население што е пресметано на 650 000 жители, а исто така вклучува и криминални дела извршени на аеродром, како шверцување. Франкфурт всушност е многу безбеден град, што е поткрепено на испитувањата меѓу жителите. Меѓународниот аеродром на Франкфурт е и самиот најголемо место за работа во Германија. === Други бизниси === Франкфурт е седиште на хемиските индустрии, на софтвер бизнисот и центрите за јавување. Развојот на бизнисот и другите важни оддели на Дојчебан се сместени во седиштето во Галус. Заради Hoechst AG, Франкфурт се смета за „Аптека на светот“ Најголемиот индустриски парк во Франкфурт е едно од трите места на хемиската и фармацевтската индустрија во Европа. Исто така Франкфурт е седиште на неколку големи германски индустриски здруженија како што се здружението за хемиска индустрија, здружението за германски градежни машини и опрема, здружението за електротехничка, електронска и информатичка технологија здружени со комисиите за електротехнички стандарди, и здружението на произведувачите на германски автомобили, кое што моментално се сели во Франкфурт. Унијата на произведувачи на германски автомобили секоја втора година се состанува во Франкфурт за да се совпадне со меѓунаросниот саем за автомобили, споменат погоре. Здружението на германски издавачи на книги има седиште во Франкфурт и го организира саемот на книга во Франкфурт. Во врска со трудовите здруженија Франкфурт е седиште на централата на IG Metall и IG Bau. Луфтханса ги одржува главните врски преку центарот за авијација преку франкфуртскиот аеродром. Главниот производител на вода и струја за регионот Франкфурт Рајна – Мајна е сместен во самиот град. Во Франкфурт се сместени главните претставништва на: Германското фудбалско здружение, „[[Фиат]]“, „[[Нинтендо]]“, „[[Мазерати]]“, „[[Ферари]]“, „[[Алфа Ромео]]“, „[[Ланча]]“, „[[Хјундаи]]“, „[[Киа]]“, „[[Јагуар (автомобил)|Јагуар]]“, „[[Опел]]“, „[[Фереро]]“. === Земјиште и недвижнини === Франкфурт има највисока концентрација на сопственици на земјиште во Германија.Ова се должи на бројни финансиски работници во градот, но исто така и поради метрополската природа со што четвртина од луѓето се странци. Од оваа причина Франкфуртскиот пазар функционира различно од остатокот од земјата каде што цените се генерално пониски од Франкфурт. Цените на германското земјиште се намалени поради поранешната Источна Германија. Економски јаките градови како Франкфурт и другите градови во западна Германија имаат зголемување на пазарот што привлекува многу купувачи од Далечниот Исток. === Институции и организација === Франкфурт е седиште на Германската национална библиотека, Врховниот суд на Хесен, Судската служба на Хесен и има своја полициска академија. Пожарникарскиот оддел, основан 1874 година, и доброволниот пожарникарски оддел имаат осум пожарникарски сектори. Сè до нивното разрешување на крајот на 2003 година, Франкфурт беше седиштето на Федералниот дисциплинарен суд. Германското претставништво на Меѓународната финансиска корпорација, дел од групацијата на Светската банка и Комитетот за европско осигурување и окупациони пензиски ревизори,, Европската осигурителна контрола, имаат седиште во Франкфурт. Во Франкфурт има 88 конзулати. Само Њујорк и Хамбург имаат повеќе. Русија и Кина неодамна отворија генерални конзулати во Франкфурт. Генералниот конзулат на Соединетите држави во Франкфурт во Екенхајм е најголемиот американски конзулат во светот. === Медиуми === [[Податотека:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|Зградата на редакцијата на ''[[Франкфуртер алгемајне цајтунг]]'']] Во Франкфурт се издават два важни дневни весници. Конзервативниот Frankfurter Allgemeine Zeitung за првап се издаде во 1949 година и е германски весник кој е најраспространет надвор од Германија, а издавачите го испраќаат во 148 земји секој ден. FAZ се издава во 380 000 примероци дневно. Другиот важен весник, Frankfurter Rundschau, за првпат е издаден во 1945 година и дневно се издаваат по 181 000 примероци. Франкфурт е исто така седиште на новата агенција Reuters. Од Франкфурт потекнуваат и неколку списанија. Journal Frankfurt е најпознато списание поврзано со настани, забави. „Еколошкото списание“ , „Öko-Test“, објавува материјали за зелената забава на Германија во Бокенхајм. Бокенхајм е познат по квиз-списанијата со истото име и е седиште на издавачката куќа на сатиричното списание, Titanic. Првата радио станица на Франкфурт беше Südwestdeutsche Rundfunkdienst AG (Југозападното германско радио), кое започнало со работа во 1924 година. Најуспешна им е станицата Hessischer Rundfunk. Станицата "Funkhaus am Dornbusch" е една од најпознатите радио и телевииски емисии. Тука е и ARD-Stern која емитува материјали од поединечните емитери преку високотехнолошкта мрежа. Bloomberg TV и RTL имаат регионални станици на Neuen Mainzer Straße. Други радија во Франкфурт се Main FM и Radio X.. Најголемата приватна радио станица во регионот FFH е сместена во близина на бањата Вилбел. Од август 1945 година, мрежата на американските сили се емитуваше од Франкфурт. Поради намалувањето на војската, сместеноста во Франфурт на чие место беше мрежата на американските сили, беше напуштена. Од октомври 2004 година, мрежата на американските сили ги емитуваше европските програми од Манхајм. == Образование и истажување == Во Франкфурт на Мајна има два универзитети и неколку посебни школи. Има две школи за бизнис;Школата за бизнис Гете на универзитетот Гете и Франкфуртската школа за финансии и менаџмент. === Универзитет Јохан Волфганг Гете === Најстариот и најпознатиот универзитет во градот е универзитетот Јохан Волфганг Гете, со објекти во Бокенхајм, Вестенд и Ридберг и универзитетската болница во Нидеррад. Престижната Школа за бизнис Гете е дел од Универзитетската куќа за финансии на кампусот Вестенд. Во програмата на оваа школа има над 70% студенти од целиот свет кои учат тука. === Универзитет за применети науки во Франкфурт === Франкфуртскиот Универзитет за применети науки (Fachhochschule Frankfurt am Main) беше оформен од неколку постари организации во 1971 година, и нуди над 38 студиски области во уметноста, науката, инжинерството и правото. Некои од најважните истражни проекти се: Симулатори на планетата Земја, FraLine-Школо за ИТ-технологија, квантитативни анализи на метанот во човекиот труп со помош на масивни спектрометри, софтвер-инжинерство (fraDesk), анализи на квалитативниот и квантитативниот гас во белите дробови на човекот, долгорочни студии на модулите на сончевата фотонапонска енергија. === Школа за финансии и менаџмент во Франкфурт === Покрај универзитетот е Школата за финансии и менаџмент на Франкфурт, најпрво позната како Hochschule für Bankwirtschaft (Институција за високо образование за банкарска економија), со свој кампус во соседството на Остенд. Од 2001 година, таа е посебна институција за студирање економија и менаџмент или FOM. === Штеделшуле === Франкфурт има државна институција за високо уметничко образовиние позната како Städelschule , основана во 1817 година од страна на Јохан Фридрих Штедел, која беше одземена од страна на градот во 1942 година и повторно вратена во државно школо за уметност. === Музичко училиште и конзерваториуми === Музички институции се Франкфуртскиот универзитет за музија и сценски уметнсти и Високиот конзерваториум, кој беше основан во 1878 година. === Други важни школи === До септември 2003 година, Франкфурт исто така беше седиште на школата за библиотекарска наука и администрација. Филозофско-теолошката институција Свети Георг (Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen), приватна институција со членство во германското интригантно здружение, беше сместена во Заксенхаузен сè до 1950 година. Градот е исто така седиште на три Макс Планк општествени институти: Макс Планк институтот за европска историја на правото, Макс Планк институтот за биофизика и Макс Панк институтот за истражување на мозокот. Франкфуртскиот институт за напредни студии, спонзориран од неколку институционални и приватни извори, е вклучен во теоретското истражување во физиката, хемијата,науката за нервите и компјутерката наука. Франкфурт е исто така седиште на Römisch-Germanische-Kommission (RGK), бранша на Германскиот археолошки институт за праисториската археологија во Германија и Европа. RGK е вклучен во разни проекти за истражување. Библиотеката, со над 130 000 материјали, е една од најголемите специјализирани археолошки библиотеки во светот. === Образование и медиуми === Во последните години, градот Франкфурт многу инвестираше во информатичката инфраструктура во свите школи. Како резулата на тоа, школите во Франкфурт сега се едни од најопремените школи во светот, со достапноста до компјутери и други медиумски опреми. Со цел да се обезбеди одржување и поддршка на школите со компјутери, градот Франкфурт во соработка со Универзитетот за применети науки го започна проектот Fraline - IT-Schul-Service, иницијатвно ангажирање на студентите да обезбедат основна компјутерска поддршка во школите. == Спорт == Франкфут е дом на следниве спорски тимови и клубови: Eintracht Frankfurt (фудбал), FSV Frankfurt (фудбал), 1. FFC Frankfurt (фудбал), Frankfurter FC Germania 1894 (фудбал), Rot-Weiss Frankfurt (фудбал), Frankfurt Lions (хокеј на мраз), Deutsche Bank Skyliners (кошарка). Франкфурт беше дома на следниве тимови или клубови: 1. Bockenheimer FC 1899 (фудбал), Frankfurt Galaxy (американски фудбал). Франкфурт е дом на класичниот круг Rund um den Henninger-Turm. Исто така тој е дом на годишниот Франкфуртски маратон и Европското првенство на Ајронмен. == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} === Збратимени градови === Франкфурт има братски релации со: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]] <small>''(од 1960)''<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] <small>''(од 1966)''</small> * {{знамеикона|Италија}} [[Милано]], [[Италија]] <small>''(од 1971)''<ref name="Milan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Египет}} [[Каиро]], [[Египет]] <small>''(од 1979)''</small> || * {{знамеикона|Израел}} [[Тел Авив]], [[Израел]] <small>''(од 1980)''</small><ref name="Tel Aviv">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320073540/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archivedate=2008-03-20 |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Гуангжу]], [[Народна Република Кина|Кина]] <small>''(од 1988)''<ref name="Guangzhou">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{знамеикона|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] <small>''(од 1989)''</small> * {{знамеикона|Чешка}} [[Прага]], [[Чешка]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Prague">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> || * {{знамеикона|Унгарија}} [[Будимпешта]], [[Унгарија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Budapest">{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=Official Website of Budapest|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Лајпциг]], [[Германија]] <small>''(од 1991)''</small><ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Никарагва}} [[Гранада, Никарагва|Гранада]], [[Никарагва]] <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Обединети Арапски Емирати}} [[Дубаи, Обединети Арапски Емирати|Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] <small>''(од 2005)''</small> |} === Партнерства === {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Деј ла Бар]], [[Франција]], партнер со [[Нидер-Ешбах (Франкфурт на Мајна)]] <small>''(од 1967; припоен во 1972)''</small> * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]] <small>''(од 1991)''<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == Галерија == <gallery> File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|Финансиската област, ноќе File:Frankfurt Am Main-Westend Tower-Ansicht vom Maintower.jpg|[[Вестендштрасе 1|Кула Вестенд]], исто така позната како „Крунисана кула“ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|Поглед на брегот на Мајна File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|Кулите-близначки [[Дојче Банк]] File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|[[Куќата на Гете]] File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|Кајзерштрасе, поглед од Централната железника станица во Франкфурт File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|[[Фриденсрајх Хундертвасер|Хундертвасер]]-градинка во [[Хедернхајм (Франкфурт на Мајна)|Хедернхајм]] Податотека:Облакодери во Франкфурт.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт Податотека:ECB-Frankfurt.jpg|мини|Зградата на [[Европска централна банка|Европската централна банка]] Податотека:Франкфурт-куќа.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Muzej na karikatura.jpg|мини|Музејот на карикатурата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom-Frankfurt.jpg|мини|Плоштадот во стариот дел на Франкфурт на Мајна Податотека:Франкфурт-плоштад.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Франкфурт - зграда.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Frankfurt-square.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Плоштад-Франкфурт.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Frankfurt-hause.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:House-in-Frankfurt am Main.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurt-am-Main1.jpg|мини|Традиционални куќи во Франкфурт на Мајна Податотека:Friedrich Stoltze-Frankfurt.jpg|мини|Споменикот на Фридрих Штолце во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom) Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom2023.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom2023-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom6-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom7-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom8-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom13-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom14-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom15-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Wahlkapelle1.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Maria-Schlaf-Altar im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom5-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom10-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови7.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови8.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките_Исусови10.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови12.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови13.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Alte St Nikolai Kirche.jpg|мини|Старата црква св. Никола во Франкфурт на Мајна </gallery> == Поврзано == * [[Училиште Франкфурт]] * [[Список на градоначалници на Франкфурт]] == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * ''Frankfurt – City Guide'', Kraichgau Verlag (ISBN 3-929228-21-1) == Надворешни врски == {{wikivoyage|Frankfurt}} *[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} *[http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Frankfurt Zoo] {{en}} * [http://www.altfrankfurt.com/ Frankfurt before and after World War II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm Frankfurt webcam links] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 Frankfurt photogallery] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ Visual Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} * Frankfurt Panoramas: [http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html 360° City Panoramas] Panorama-cities.net; [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline] Oopper.de; [http://www.frankfurt360.de/ frankfurt360.de], [http://www.panorama-frankfurt.de/ panorama-frankfurt.de] {{Geographic location |Centre = Франкфурт на Мајна |North = [[Марбург]], [[Гисен]] |Northeast = [[Фулда]] |East = [[Вирцбург]] |Southeast = [[Нирнберг]] |South = [[Дармштат]], [[Манхајм]], [[Карлсруе]], [[Штутгарт]] |Southwest = [[Кајзерслаутерн]], [[Сарбрикен]] |West = [[Висбаден]] |Northwest = [[Кобленц]], [[Бон]], [[Келн]] }} {{Окрузи во Хесен}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Франкфурт на Мајна| ]] [[Категорија:Градови во Хесен]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Хесен]] [[Категорија:Хесен-Насау]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век]] [[Категорија:Дармштат (административен округ)]] okaijnl65we2wyl88eu6sfd26d2n5bc 5608416 5608415 2026-08-12T09:44:02Z DerMaxdorfer 55672 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wahlkapelle1.jpg]] → [[File:Grablegung Christi im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]]: wrongly identified: the sculpture stands in the room with the sign "Wahlkapelle", but the sign refers to the neighbouring room 5608416 wikitext text/x-wiki {{redirect|Франкфурт}} {{Инфокутија Место во Германија |Name = Франкфурт на Мајна |Art = град |image_photo = Skyline Frankfurt 2011-01.jpg |image_size = 300px |image_caption = Хоризонт на Франкфурт на Мајна |image_flag = Flag of the Free City of Frankfurt.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hesse |Regierungsbezirk = Дармштат |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 окрузи (''Ortsbezirke'')<br />46 квартови (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Петер Фелдманн]] |Bürgermeistertitel = [[Список на градоначалници на Франкфурт|Градоначалник]] |Partei = [[Социјалдемократска партија на Германија|CПД]] |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Зелените |year = I век }} '''Франкфурт на Мајна''' или само '''Франкфурт''' ({{langx|de|Frankfurt am Main}}) — најголемиот [[град]] во [[Германија|германската]] [[Сојузни покраини во Германија|покраина]] [[Хесен]] и петти по големина во [[Германија]], со 672.000 жители. Во урбаното подрачје се проценува дека има 2.295.000 жители во 2010 година<ref name="urban_area_pop">{{en}} {{Наведена мрежна страница| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref>. Градот е во центарот на големото [[метрополитенска област|метрополско подрачје]] [[Франкфурт/Рајна – Мајна]], кој има 5.600.000 жители<ref>[[Organization for Economic Cooperation and Development]], ''[http://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C Competitive Cities in the Global Economy]'', OECD Territorial Reviews, (OECD Publishing, 2006), Table 1.1</ref> и е вторa најголема метрополитенска германска област. Градот е расположен на стариот брег на реката [[Мајна]], германски збор за тоа е „Furt”. Тоа е дел од поранешната [[Франконија]], а жителите беа раните [[Франки]]. Така, името на градот го открива своето наследство како „брег на Франките“<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23 | isbn=9780786422487}}</ref>. Сместен на реката [[Мајна]], Франкфурт е [[Финансии|финансиски]] и [[Сообраќај во Германија|транспортен]] центар во Германија и најголем [[финансиски центар]] во [[континентална Европа]]. Тој е седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]], [[Франкфуртска берза|Франкфуртската берза]] и на [[Франкфуртски саем|Франкфуртскиот саем]], како и седиште на уште неколку големи комерцијални банки. [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот во Франкфурт]] е еден од светските најпрометни меѓународни аеродроми, [[Франкфурт (Мајна) Хауптбанхоф|Централната железничка станица во Франкфурт]] е една од најголемите крајни станици во Европа и Франкфуртскиот Кројц (''[[Германските аутобанови|Autobahn]]'' крстосница) — најупотребуваната крстосница во [[Европа]]. Франкфурт е единствениот град во Германија кој е на списокот на десетте [[Глобален град|Алфа светски градови]]<ref name="World Cities">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref>. Франкфурт се наоѓа во поранешната Американска окупациона зона во Германија и тој порано беше седиште на американската армија во Германија. Франкфурт се смета за [[Глобален град|алфа светски град]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2010-04-13 |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref>, запишан во списокот во 2008 година од страна на групацијата на Лофборскиот универзитет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |publisher=Globalization and World Cities |first=J.V. |last=Beaverstock |author2=Smith, R.G.; Taylor, P.J. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> и е рангиран на 21 место од сите глобални градови во поглед на надворешната политика од страна на Индексот на глобалните градови во 2008<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |accessdate=2011-06-11 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref> и претставува меѓународен центар за [[трговија]], [[финансии]], [[култура]], [[сообраќај]], [[образование]] и [[туризам]]. Според анкетата во врска со трошоците за живот на трговецот, Франкфурт е втор најскап град во Германија, а 48-ми во целиот свет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref>. Франкфурт, исто така, се вбројува во топ десетте најубави градови за живот во светот, според консултантската агенција за човечките ресурси Мерсер<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. Посетено на 2 March 2009</ref>. Меѓу говорниците на англиски јазик, градот е познат едноставно само како Франкфурт, иако повремено Германците го нарекуваат со полното негово име за да го разликуваат од другиот Франкфурт (значително помал) во областа [[Бранденбург]], [[Франкфурт на Одра]]. 40% од населението на Франкфурт, и 65% на оние на возраст под пет години се со имигрантско потекло<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml |title=Statistisches Bundesamt Deutschland - Neue Daten zur Migration in Deutschland verfügbar |publisher=Destatis.de |date=2008-10-20 |accessdate=2011-04-08 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718231934/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Presse/pm/2007/05/PD07__183__12521,templateId=renderPrint.psml }}</ref>. == Краток преглед == [[Податотека:Skyline Frankfurt.jpg|thumb|Хоризонт на Франкфурт и [[Мајна|реката Мајна]] со излетнички бродови.]] [[Податотека:IG Farben Gebaeude Uni Frankfurt.jpg|thumb|[[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитет Јохан Волфганг Гете]], поранешната зграда на ИГ Фарбен]] Франкфурт е финансиски центар на [[Германија]] со векови и е дом на бројни големи банки и брокерски куќи. Трите столба на економијата во Франкфурт се финансиите, сообраќајот и трговијата. [[Франкфуртска берза|Берзата во Франкфурт]] веќе долго е најголема во Германија и е една од најзначајните во светот. Франкфурт е исто така седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], која ја поставува монетарната политика за економијата во Еврозоната, како и на [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]]. Повеќе од 300 домашни и меѓународни банки се претставени во Франкфурт, вклучувајќи ги и седиштата на најголемите германски банки. Франкфурт има одлична сообраќајна инфраструктура, а [[Аеродром Франкфурт|меѓународниот аеродром на Франкфурт]] е најголемиот европски воздухопловен центар. Неговата централна местоположба во срцето на [[Европа]] и одличната пристапност по воздушен, железнички и патен пат го прават аеродромот навистина привлечен. Исто така, во Франкфурт се одржуваа многу големи саеми секоја година, особено познати се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународната изложба на автомобили]], најголемото светско моторно шоу, [[Саем на книга во Франкфурт|Саемот на книга во Франкфурт]], најголемиот светски саем на книгата и најголемиот светски музички саем. Франкфурт е исто така дом на многу [[Култура во Германија|културни]] и [[Образование во Германија|образовни]] институции, вклучувајќи го [[Универзитет Франкфурт на Мајна|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]], многу музеи, и две големи [[Ботаничка градина|ботанички градини]], [[Градина на палмите|Градината на палмите]] и [[Ботаничка градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна|Ботаничката градина на Универзитетот Јохан Волфганг Гете во Франкфурт на Мајна]]. Франкфурт е еден од трите града во [[Европска Унија|Европската Унија]], кои имаат значаен број на [[облакодер]]и. Со 12 облакодери (т.е. згради повисоки од 150 метри) во доцната 2010, Франкфурт е втор веднаш по [[Париз]] со 14 облакодери, и пред [[Лондон]] со 10 облакодери. Градот Франкфурт содржи два најголеми облакодери во Европската Унија, кулата Комерцбанк и кулата Месе, со што се рангираат на третото и четвртото место веднаш по Кулата Набережнаја и Триумфалната палата во [[Москва]]. [[Податотека:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|thumb|1050px|center|Панорама на Франкфурт гледана од покривот на [[Мејнтауер]]]] {{-}} == Историја == {{Главна|Историја на Франкфурт на Мајна}} Во областа на ''Ремер'', каде биле воспоставено [[Древна Германија|римски колонии]], веројатно во I век, а некои артефакти од тоа време се наоѓаат дури денес. Градското подрачје Бонамес го добило името веројатно уште во римскиот период - се смета дека е изведено од ''bona me(n)sa''. ''Нида'' (Хедернхајм), исто така бил град на Римјаните. Името на Франкфурт на [[Мајна]] потекнува од ''Franconofurd'' од [[Германи|германските племиња]] на [[Франки]]те; ''Furt'' ([[англиски јазик|англиски]] Ford) каде реката беше доволно плитка за да се помине преку неа. [[Алемани]]те и Франките живееле овде и од 794 год [[Карло Велики]] претседавал со царското Собрание и црковниот Синод, кога за првпат е споменат ''Franconofurd''. Франкфурт бил еден од најважните градови во натамошното [[Свето Римско Царство]]. Од 855 година, [[Список на германски владетели|германските кралеви и цареви]] биле избирани во Франкфурт и крунисани во [[Ахен]]. Од 1562 година, кралевите/царевите, исто така биле крунисувани во Франкфурт, [[Максимилијан II]] бил првиот. Оваа традиција завршила во 1792 година, кога бил избран [[Франц Втори]]. Крунисувањето било намерно одржано на [[Ден на Бастилја|Денот на Бастилја]], 14 јули, годишнината од [[освојувањето на Бастилја]]. Изборите и крунисувањата се одржувале во [[Катедралата во Франкфурт|Катедралата на Св. Вартоломеј]], позната како Kaiserdom (Катедралата на царот) или во претходниците. ''Frankfurter Messe'' (Франкфуртскиот саем) за првпат бил спомнат во 1150 година. Во 1240 година, царот [[Фридрих Втори]] им додели царска привилегија на неговите посетители, што значи дека тие ќе бидат заштитени од страна на Царството. Саемот станал особено важен, откако за сличните саеми во француските комуни се изгубило интерес во 1380 година. Саемот на книгата се одржува во Франкфурт уште од 1478 година. Во 1372, Франкфурт стана ''Reichsstadt'' ([[Царски град]]), односно директно потчинет на [[Список на царевите на Светото Римско Царство|Светиот римски цар]], а не на некој регионален владетел или пак локален благородник. [[Податотека:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|Франкфурт во 1612]] Франкфурт успеа да остане неутрален за време на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]], но градот патеше од [[бубонска чума|бубонската чума]], која ја донесоа бегалците. По завршувањето на војната, Франкфурт си го поврати богатството. Во [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]] Франкфурт бил окупиран и неколкупати бомбардиран од француската војска. И покрај тоа, и понатаму остана слободен град сè до целосниот колапс на Светото Римско Царство во 1805/6. Во 1806 година, станал дел од [[Кнежевство Ашафенбург|кнежевството Ашафенбург]] на чело со Fürstprimas (Архиепископот), [[Карл Теодор Антон Марија фон Далберг]]. Ова исто така значело дека Франкфурт бил припоен кон [[Рајнски Сојуз|Рајнскиот Сојуз]]. Во 1810 година Далберг ја доби титулата [[Големото војводство Франкфурт|Големиот војвода на Франкфурт]]. [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] сакал својот посвоен син [[Евгениј де Бохарн]], веќе Принц на Венеција, да го направи Голем војвода на Франкфурт по смртта на Далберг (бидејќи второспоментиот како католички епископ нема легитимен наследник). Големото војводство траело краток период од 1810 до 1813 година, откако воениот тек на настани се свртел во корист на англо-пруските водечки сојузници, кои ја отфрлиле наполеонската доминантност во Средна Европа. Далберг се повлекол во корист на Евгениј де Бохарн, што секако било само симболична акција, бидејќи второспоменатиот всушност никогаш не владеел по уништувањето на француските армии и кога Франкфурт им припаднал на сојузниците. По последниот пораз и абдикацијата на Наполеон, [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] (1814-1815, прецртување на картата на Европа) го распушти Големото војводство и Франкфурт влезе во новонастанатиот [[Германски Сојуз]] (сè до 1866) како слободен град, станувајќи седиште на Бундестагот, сојузниот парламент што го претседаваше [[Хабсбуршка монархија|Хабсбуршкиот император на Австрија]], претставен од австискиот „претседателски пратеник“. [[Податотека:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|Франкфуртскиот парламент во црквата Св. Павле во 1848]] По несреќната [[Револуции во германските покраини во 1848 година|револуција од 1848 година]], Франкфурт бил седиште на првиот демократски избран германски парламент, [[Франкфуртски парламент]], кој заседавал во Frankfurter Paulskirche (Црквата Св. Павле) и бил отворен на 18 мај 1848 година. Институцијата пропаднала во 1849 година, кога [[Кралство Прусија|прускиот крал]] прогласил дека нема да ја прифати „круната на мизеријата“. Во годините на неговото постоење, собранието развило заеднички Устав за обединета Германија, со прускиот крал како свој монарх. Франкфурт ја загубило својата независност по [[Австриско-пруска војна|Австриско-пруската војна]], откако [[Прусија]] во 1866 година присвоила неколку помали држави, меѓу кои и [[Слободен град Франкфурт|Слободниот град Франкфурт]]. Пруската администрација го вклучила Франкфурт во својата провинција [[Хесен-Насау]]. Претходно независните градови Борнхајм и Бокенхајм биле припоени во 1890 година. Во 1914 година, граѓаните на Франкфурт го основале [[Универзитет Франкфурт|Универзитетот Франкфурт]], подоцна наречен Универзитет Јохан Волфганг Гете. Ова е единственото граѓанско основање на Универзитет во Германија, а денес тој е еден од најголемите универзитети во Германија. Од 6 април до 17 мај 1920 година, следеле воени интервенции за смирување на [[Рурско востание|Рурското востание]], Франкфурт бил окупиран од страна на француската војска<ref>[http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html Chronology: Emergence of a Modern City 1866-1945] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719085810/http://www.stadtgeschichte-ffm.de/service/chronik/chronik_5_2_e.html |date=2011-07-19 }}. Retrieved 10 June 2010.</ref>. Французите изјавиле дека членовите од 42 до 44 од [[Версајски договор|Мировниот договор во Версај]], кој се залагал за разоружување на Рајнската област се прекршени<ref>{{наведени вести|title=French march into Germany|date=7 April 1920|work=The Times |page=10 |accessdate=3 August 2010}} "The French commander issued a notice to the public informing them that the occupation was consequent upon the German advance in the Ruhr contrary to the Peace Treaty."</ref>. Во 1924 година, [[Лудвиг Ландман]] станал првиот [[Јудаизам|еврејски]] градоначалник на градот и водел кон значајно проширување за време на наредните години. Меѓутоа, за време на нацистичката ера, [[синагога|синагогите]] во Франкфурт биле уништени. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|Поглед од горе на катедралата во ај 1945 по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Градот Франкфурт бил неколкупати [[Бомбардирањата во Франкфурт на Мајна во Втората светска војна|бомбардиран за време на Втората светска војна]] (1939-1945). Биле убиени над 5.500 жители за време на нападите и некогаш познатиот средновековен градски центар, во тоа време и најголем во Германија, бил уништен. Повоената реконструкција се обележа со едноставен модерен стил, неповратно менувајќи го архитектонското лице на Франкфурт. Само неколку привлечни згради биле историски реконструирани, но на специфичен начин. Збирката на историско важните документи [[Каирска гениза]] на Градската библиотека биле уништени за време на бомбардирањата на градот. Според [[Арабист|арабискиот]] и генизаскиот научник С.Д. Гоитајн „не преживеала дури ни литературата која ја индицира содржината“<ref>Goitein, S.D. ''A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Vol. I - Economic Foundations''. University of California Press, 2000, p. 5</ref>. По завршувањето на војната, Франкфурт станал дел на новонастаната држава Хесен, која се состоела од некогашните провинции на стар [[Народна покраина Хесен|Хесен-(Дармштад)]] и [[Покраина Курхесен|Пруски Хесен]]. Градот бил дел од [[Американска окупациона зона на Германија|Американската окупациона зона на Германија]]. Воениот гувернер на американска зона (1945-1949) и Високиот комесар на Америка за Германија (1949-1952) имале нивни штабови во IG Farben Building, намерно оставена неоштетена за време на бомбардирањата на сојузниците за време на војните. Франкфурт бил првичниот избор за привремен главен град на [[Западна Германија]] - тие стигнаа и до градење на нова парламентарна зграда, која никогаш не беше искористена за таа намена. Од 1949 година, била користена како зграда за радиските студија на Hessischer Rundfunk. На крајот, [[Конрад Аденауер]] (првиот повоен [[канцелар]]) го претпочитал малиот град [[Бон]], во најголем дел бидејќи бил блиску до неговиот роден град, но исто така и од друга причина; многу други истакнати политичари се спротивставуваа на изборот Франкфурт, еден од најголемите градови во Германија и стар центар на старото германско доминантно Свето Римско Царство, да биде прифатен за „постојан“ главен град на Германија, притоа намалувајќи ја поддршката на населението во Западна Германија за повторно обединување, и можното враќање на Владата во [[Берлин]]. [[Податотека:Frankfurt Am Main-Samstagsberg-20070607.jpg|thumb|left|Реконструкција (1981–1984) на шест куќи на источната страна на ''[[Ремерберг]]'', кои беа уништени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]]] Во текот на 1970-тите, градот создал еден од европските најефикасни подземни транспортни системи. Тој систем го вклучува приградскиот железнички систем (S-Bahn) способен да оди од најзафрлените подачја, па сè до центарот, и длабок подземен лесен железнички систем со помали вагони (U-Bahn) исто така способен за патување над земја на уличните железници. Во повоениот период, Франкфурт поново никна во финансиски и транспортен центар на Германија. === Население === Како најголем центар на меѓународната трговија, Франкфурт е мултикултурен град, дом на луѓе од 180 националности. Во прилог на етничкото германско мнозинство, градот содржи бројно имигрантно население од [[Турција]], [[Италија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Полска]], [[Грција]], [[Македонија]], [[Мароко]], [[Босна и Херцеговина]], [[Пакистан]], [[Шпанија]], [[Португалија]], [[Франција]], [[Јапонија]], [[САД]], [[Австрија]], [[Индија]], [[Англија]], [[Романија]], [[Авганистан]], [[Русија]], [[Бугарија]], [[Либан]] и [[Кина]]. Франкфурт е исто така дом на втората по големина Корејска заедница во Европа и најголемата во Германија, тамилска заедница од [[Шри Ланка]]. Долго време во Франкфурт доминирал [[протестантство]]то. Меѓутоа, за време на XIX век голем број на католици се преселиле овде. Во 2006 година, католицизмот беше најголема доминација веднаш по протестантството, 25% и 23% соодветно<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |title=Kapitel 02 Bevölkerung - page 18 |format=PDF |date= |accessdate=2010-10-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719022504/http://frankfurt.de/sixcms/media.php/678/K02_Bev%C3%B6lkerungx.pdf |url-status=dead }}</ref>. Но, и двете доминации губат членови и двете заедно имаат помалку од пола население. Според Централниот совет на Евреите во Германија, постојат 7.300 Евреи поврзани со еврејската вера во Франкфурт, давајќи ја третата најголема [[Историја на Евреите во Германија|еврејска заедница]] (покрај [[Берлин]] и [[Минхен]]) во Германија. == Клима == Франкфурт има умерена океанска клима со релативно ладни зими и благи лета. Просечната годишна температура изнесува 10.1°С. {{Weather box |location = Frankfurt |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 4.0 |Feb high C = 5.6 |Mar high C = 10.4 |Apr high C = 14.5 |May high C = 19.5 |Jun high C = 22.3 |Jul high C = 24.8 |Aug high C = 24.8 |Sep high C = 20.1 |Oct high C = 14.0 |Nov high C = 7.7 |Dec high C = 5.0 |year high C = 14.4 |Jan mean C = 1.4 |Feb mean C = 2.2 |Mar mean C = 6.2 |Apr mean C = 9.3 |May mean C = 14.0 |Jun mean C = 17.0 |Jul mean C = 19.3 |Aug mean C = 19.1 |Sep mean C = 15.1 |Oct mean C = 10.0 |Nov mean C = 4.9 |Dec mean C = 2.5 |year mean C = 10.1 |Jan low C = -1.3 |Feb low C = -1.2 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 4.1 |May low C = 8.4 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.4 |Sep low C = 10.1 |Oct low C = 6.0 |Nov low C = 2.1 |Dec low C = 0.0 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 42.5 |Feb precipitation mm = 37.1 |Mar precipitation mm = 47.6 |Apr precipitation mm = 42.8 |May precipitation mm = 60.2 |Jun precipitation mm = 60.6 |Jul precipitation mm = 64.9 |Aug precipitation mm = 52.9 |Sep precipitation mm = 50.0 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 51.8 |Dec precipitation mm = 55.7 |year precipitation mm = 620.7 |Jan precipitation days = 9.8 |Feb precipitation days = 7.1 |Mar precipitation days = 9.3 |Apr precipitation days = 8.5 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 10.3 |Jul precipitation days = 9.3 |Aug precipitation days = 7.8 |Sep precipitation days = 8.1 |Oct precipitation days = 9.3 |Nov precipitation days = 9.7 |Dec precipitation days = 9.9 |year precipitation days = 108.9 |source 1 = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |date=August 2010 }} == Географија == [[Податотека:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|Франкфурт како центар на регионот Рајна-Мајна]] [[Податотека:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|16 ''Ortsbezirke'' (окружна област) на Франкфурт]] === Географска положба === Градот е сместен на двете страни на реката [[Мајна]] во југозападниот дел на [[Германија]]. Во јужниот дел на градот се наоѓаат градските шуми на Франкфурт (''Frankfurter Stadtwald''), германската најголема шума внатре во градот. Центарот на Франкфурт е сместен на северната страна на реката. === Соседски заедници и области === На запад, Франкфурт се граничи со [[Мајна-Таунус-Крајс]] ([[Хатерсхајм на Мајна]], [[Крифтел]], [[Хофхајм на Таунус]], [[Келкхајм]], [[Лидербах на Таунус]], [[Сулцбах (Таунус)]], [[Швалбах на Таунус]] и [[Ешборн]]); на северозапад со [[Горен Таунус (округ)|Горен Таунус]] ([[Штајнбах (Таунус)]], [[Оберурзел]] и [[Бад Хомбург]]); на север со [[Ветераукрајс]] ([[Карбен]] и [[Бад Филбел]]); на североисток со [[Мајна-Кинцих-Крајс]] ([[Нидерорфелден]] и [[Мајнтал]]); на југоисток со градот [[Офенбах на Мајна]]; на југ со [[Крајс Офенбах]] ([[Ној-Изенбург]]) и на југозапад со [[Крајс Грос-Герау]] ([[Мерфелден-Валдорф]], [[Риселсхајманд]] и [[Келстербах]]). === Градски делови и окрузи === Градот е поделен на 46 градски делови (''Stadtteile'' или ''Ortsteile''), кои пак се поделени на 118 градски бецирк (''Stadtbezirke''). Најголемиот Ortsteil е [[Заксенхаузен-Зид]]. Повеќето градски делови ги припоија предградијата (''Vororte'') или претходно одделните градови, како [[Хекст]]. Некои како [[Норденд]] никнаа за време на рапидното збогатување на градот во Грундерцајт по што следеше соединувањето на Германија. Другите беа формирани од населбите, кои претходно им припаѓале на други градови, како [[Дорнбуш]]. 46 поделби се комбинирани во 16 окружни области или ''Ortsbezirke'', кад секој од нив има Окружен комитет и претседавач. === Историја на припојувањето === Сè до средината на XIX век, територијата на Франкфурт се состоеше од сегашните Градски делови (Stadtteile) на [[Алтштад]], [[Иненштад]], [[Банхофсфиртел]], [[Гутлојтфиртел]], [[Галус]], [[Вестенд]], [[Норденд]], [[Остенде]], [[Ридервалд]] и [[Заксенахаузен]]. По 1877 година, голем број претходно независни области биле вклучени во градот. == Главни знаменитости == [[Податотека:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|[[Катедрала во Франкфурт|Катедралата Свети Вартоломеј]]]] === Катедрала Свети Бартолемеј === {{Главна|Катедрала Франкфурт}} Катедралата Св. Вартоломеј (''Dom Sankt Bartholomäus'') — градба во [[Готска архитектура|готски]] стил, која е изградена во XIV и XV век на темелите на претходната црква од [[меровинзи]]шко време. Таа е главната црква во Франкфурт. Од 1365 година па наваму, царевите на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] биле избирани од црквата и од 1562 до 1792, римско-германските цареви биле овде крунисувани. Од XVIII век, Св. Вартоломеј била нарекувана „[[катедрала]]“ од страна на народот, иако никогаш не била седиште на некој епископ. Во 1867 година, катедралата била уништена од пожар и била повторно обновена во сегашниот свој стил. Висината на катедралата е 95 метри. === Црква Свети Павле === {{Главна|Црква Свети Павле (Франкфурт)}} [[Податотека:Frankfurt Am Main-Paulskirche-Ansicht vom Maintower.jpg|thumb|upright|Црква Свети Павле]] Црквата Св. Павле (''Paulskirche'') — национален историски споменик во Германија со голема политичка симболика, бидејќи била седиште на првиот демократски избран Парламент во 1848 година. Во 1789 година била основана како протестанска црква, но не била завршена сè до 1833 година. Нејзината важност има корени од [[Франкфуртски парламент|Парламентот на Франкфурт]], кој се состанувал во црквата за време на револуционерните години 1848/49 со цел да напишат Устав за обединета Германија. Обидот не успеа, бидејќи монарсите од [[Прусија]] и [[Австрија]] не сакале да ја изгубат моќта, и во 1849 година пруската војска го завршиле демократскиот експеримент со сила на закана и со тоа парламентот бил разрешен. Понатаму, објектот бил повторно искористена во служба на црквата. Св. Павле била делумно уништена во Втората светска војна, особено внатрешноста на зградата, која сега има модерен стил. Била брзо и симболично повторно изградена по војната; а денес не се користи за верски служби, туку главно за изложби и настани. === Старата оперска куќа === [[Податотека:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|''[[Стара опера|Старата опера]]'', старата оперска куќа, сега е концертна сала.]] Познатата стара оперска куќа (''Alte Oper'') била изградена во 1880 година од страна на архитектот [[Ричард Лусе]]. Била една од главните оперски куќи во Германија сè дотогаш додека не била тешко уништена во Втората светска војна. Сè до доцните 1970 години била рушевина, со прекар „Најубава германска рушевина“. Имало мислења дури и да се минира. Поранешниот градоначалник на Франкфурт [[Руди Арнт]] повикал минирање во 1960-тите години, со што го здобил прекарот „Динамитот-Руди“. (подоцна Руди споменал дека никогаш не мислел на таа сугестија сериозно). Должејќи се на јавниот притисок, била целосно реконструирана и одново отворена во 1981 година. Денес служи како концертна сала, додека оперите се изведуваат во Операта Франкфурт. Насловот на бордурата на Старата опера вели: „Dem Wahren, Schönen, Guten“ (За вистината, за убавината, за доброто“). === Франкфуртската оперска куќа === Франкфуртската опера е водечка оперска компанија во Германија и една од најважните оперски куќи во Европа. Била избрана за „Оперска куќа на годината“ од страна на германското списание ''Opernwelt'' во 1995 и 2003 година. === Црква Света Катарина === [[Податотека:Hauptwache Frankfurt.jpg|thumb|upright|[[Црква Св. Катарина, Франкфурт|Црква Св. Катарина]]]] Црквата Св. Катарина е најголемата [[Евангелистичка црква во Германија|евангелистичка (лутеранска)]] црква во Франкфурт. Сместена е во самиот центар на градот на влезот во [[Цајл]]. === Хауптвахе === [[Податотека:Hauptwache Frankfurt am Main.jpg|thumb|left|Финансиската областа (позади) и Хауптвахе (напред).]] Хауптвахе (''Hauptwache'') — зграда во [[Барокна архитектура|барокен]] стил изградена во 1730 година, најпрво се користела како затвор. Името ѝ е дадено по околниот плоштад и транспортниот центар под неа. Таа се наоѓа на едниот крај на Цајл, на главната шопинг-улица во градот. === Цајл === Цајл е главната улица за шопинг во Франкфурт и една од најнатрупаните во Германија. Улицата е пешачка зона и се граничи со два големи плоштади, Хауптвахе на запад и [[Констаблервахе]] на исток. Таа е втората најскапа улица за продавниците за изнајмување под кирија во цела Германија, веднаш по [[Кауфингерштрасе]] во [[Минхен]]. Во текот на еден месец пред Божиќ, продолжената пешачка зона е резервирана за еден од најголемите и најстарите [[Божиќен пазар|божиќни пазари]] во Германија. === Ремер === Името на градската куќа значи „Римски“. Всушност, девет куќи биле земени од страна на градскиот совет во 1405 од богатите трговски семејства. Средната куќа станала градска куќа, подоцна била поврзана со соседните згради. На горниот спрат е ''Kaisersaal'' (Салата на царот), каде што ново крунисаниот император ги одржувал своите гозби. Ремер бил делумно уништен за време на Втората светска војна и подоцна повторно обновен. Сместен е во Ремерберг (плоштадот на градската куќа). {{wide image|Panorama 52.JPG|900px|360° поглед на [[Ремерберг]] (плоштадот на градската куќа)}} === Архитектура на XX век === * [[Фрауенфриденкирхе]], изградена 1929, пример за рана модерна градба на црква. * [[Гросмарктхале]], изградена 1926–1928, поранешен пазар на трговија на големо, а подоцна седиште на [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. * [[Зграда ИГ Фарбен|Зградата ИГ Фарбен]], изградена 1928–1930, денешен [[Универзитет Франкфурт|Универзитет Јохан Волфганг Гете]]. * [[Куќа на Гете|Куќата на Гете]], повторно изградена во 1947. Родното место на [[Јохан Волфганг фон Гете]] од 1749 година била уништена во Втората светска војна и подоцна повторно изградена исто како оригиналот. Музејот на Гете е веднаш до неа. * [[Музеј за применета уметност|Музејот за применета уметност]], изграден 1985, дизајниран од страна на [[Рихард Mајер]] === Облакодери === {{Поврзано|Список на највисоки згради во Франкфурт}} {{wide image|Cityscape Frankfurt 2010-2.jpg|900px|Хоризонтот на Франкфурт во август 2010, погледнат од југ}} Франкфурт е единствен град во Германија со значаен број облакодери, се мисли на згради од најмалку 150 метри. Постојат единаесет згради и уште две (Кулата 185, 205 метри и Седиштето на Европската централна банка, 185 метри) во фаза на изградба. Само Бон, исто така, има една зграда (Пост кулата, 163 метри) над 150 метри. Најголем број од облакодерите во Франкфурт се сместени во западниот дел од центарот на градот познат како Банкенфиртел (финансиска област). Највисоките облакодери во Франкфурт се: * [[Кула Комерцбанк]], 259 метри — европска највисока зграда (1997–2003), седиште на [[Комерцбанк]]. * [[Кула Месе]], 257 метри — европска највисока зграда (1990–1997). * [[Вестендштрасе 1]], 208 метри — седиште на [[ДЗ Банк]]. * [[Кула Мајна]], 200 метри — седиште на [[Хелаба|Ландесбанк Хесен-Тирингија]] со платформа за набљудување отворена за јавност. * [[Кула 185]], 200 метри — седиште на [[ПВЦ|ПвЦ Германија]] * [[Тријанон (Франкфурт на Мајна)|Тријанон]], 186 метри — седиште на ДекаБанк. * [[Опернтурм]], 170 метри - седиште на [[УБС|УБС Германија]] * [[Кула Силвер (Франкфурт)|Кула Силвер]], 166 метри — германска највисока зграда (1978–1990), седиште на [[Дрезднер Банк]]. * [[Плаза Биро Центар]], 159 метри — германска највисока зграда (1976–1978). * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк I]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Кули-близначки Дојче Банк|Дојче Банк II]], 155 метри — седиште на [[Дојче Банк]]. * [[Скајпер]], 154 метри. [[Податотека:Frankfurt.Bankenviertel.20150605.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт]] === Други високи згради === * [[Кула Европа]] - Кулата Европа е телекомуникациска кула, позната како Франкфуртска ТВ-кула. Таа е највисоката кула во градот со висина од 337,5 метри. Била отворена за јавност во 1999 година, со прием на вртешкиот врв. Месното население ја нарекува „Гинхајмер Шпаргел“ (''Гинхајмер Аспарагус''), што не е точно, бидејќи не е сместена во округот [[Гинхајм]], туку се наоѓа на неколку метри во округот [[Бокенхајм]]. * [[Кула Хенингер]] - Кулата Хенингер е 120 метри висок силос за жито, изграден од 1959–1961 и во сопственост на пиварницата Хенингер. Има два ротирачки ресторани на висона на 101 и 106 метри и отворена платформа за набљудување на висока од 110 метри. Кулата била затворена за јавност сè до октомври 2002 година. Плановите за уништување на кулата и заменување на истата биле оставени. Денес има нови планови да се претвори во станбена кула. * [[Кула Гете]] - Кулата Гете е 43 метри висока кула, изградена целосно од дрво на северниот крај на Франкфуртската градска шума во Заксенхаузен. Таа е петта по големина дрвена градба во Германија. Била изградена во 1931 година и сè уште е популарно место за туристите, посебно за семејствата како големо собиралиште и кафетеријата е изградена на долниот дел од кулата. == Култура == [[Податотека:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|Музеумуферфест во 2025]] === Фестивали === Најголемиот фестивал во градот е '''Museumsuferfest''' (Музејскиот фестивал на речниот брег). Тоа е еден од најголемите културни фестивали во Германија, кој привлекува над 3 милиони посетители во период од 3 дена. Се случува еднаш годишно на крајот на август, на двете страни на речниот брег на реката [[Мајна]] во центарот на градот. Тука се сместени над 20 музеи кои се отворени до доцна во ноќта. Исто така постојат посебни атракции како живи свирки, танцувачки шоуа, неколку штандови за уметност, работилници за накит, облека и храна од секаде во светот. Завршува со спектакуларен огномет. [[File:Frankfurt am Main, Dippemess (Herbst 2025), Booster (ride).jpg|thumb|left|'''Dippemess''' во 2025]] Најстариот народен фестивал во Франкфурт е '''Dippemess''' (Фестивалот за камени работи) кој се одржува двапати годишно околу [[Велигден]] и на крајот на септември во источниот дел на градот. За првпат е споменат во XIV век како годишен пазар, а денес е повеќе од забавен парк. ( "Dippe" на регионалниот дијалект на Хесен, збор кој значи „пехар“ или „грне“ и кој нема да биде разбран во најголем број германси региони. Името на фестивалот потекнува од самата намена, кога на саем се нудеа традиционални украсни грниња, лонци или други работи од камен). [[Податотека:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left|Велдцхестаг во 2025]] Франкфуртскиот '''Wäldchestag''' (Денот на дрвото) — шеговито познат како регионален празник затоа што сè до 1990-тите години, било познато дека продавниците во Франкфурт биле затворени на овој ден. И покрај името, фестивалот се одржува четири дена по [[Педесетница]]та, а всушност Денот на шумата се одржува во вторник. Но, она што е посебно за овој фестивал е неговата местоположба во Градската шума на Франкфурт, јужно од центарот на градот, во [[Нидеррад]]. Фестивалот '''Wolkenkratzer Festival''' (Фестивалот на облакодерите) — уникатен во Германија. Се одржува нередовно, последниот беше во мај 2007 година. Два дена повеќето облакодери во Франкфурт се отворени за јавноста, што секако не е секогаш случај, независно од палубата за набљудување на [[Кула Мајна|Кулата Мајна]]. Околу 1.2 милиони посетители ја искористиле можноста да го видат градот од горе. Падобранците, скокачите од височина, огнометите и ласерските шоуа се дополнителни атракции. Следниот фестивал ќе се одржи во 2013 година. '''Звукот на Франкфурт''' — музички фестивал кој се одржува во центарот на градот. Се одржувал редовно од 1994-2004 година. Разни артисти и бендови изведуваат отворени и бесплатни концерти на осум бини сместени главно околу Цајл. Различните видови музика (рок, латино, техно, хаус, алтернативна и поп-музика) привлекувааат околу 500.000 посетители секоја година. === Странска култура === *[[Институт Сервантес]] *[[Централна и источноевропска он-лајн библиотека]] === Музеи === [[Податотека:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|Штедел]] [[Податотека:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|[[Природен музеј Зенкенберг|Музеј Зенкенберг]]]] [[Податотека:Schirn-ffm001.jpg|thumb|[[Ширн Кунстхале Франкфурт|Уметничка галерија Ширн]] од горе]] [[Податотека:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|[[Бетменхен]]]] Најголемиот број музеи во Франкфурт се распоредени по должината на реката Мајна во Захсенхаузен (јужната страна) или во стариот дел на градскиот центар (северниот дел). Областа е позната како Museumsufer (Музејски речен брег). Има 13 музеи на јужната страна помеѓу Eiserner Steg и Friedensbrücke, вклучувајќи ги: * [[Германски архитектонски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Architekturmuseum]] (германски архитектонски музеј) * [[Германски филмски музеј (Франкфурт на Мајна)|Deutsches Filmmuseum]] (германски филмски музеј) * [[Музеј за икони (Франкфурт на Мајна)|Ikonenmuseum]] (музеј за [[икона|икони]]) * [[Liebieghaus]] (општински музеј за скулптури) * [[Музеј за применета уметност (Франкфурт на Мајна)|Museum für Angewandte Kunst]] (Museum of Applied Art) * [[Музеј Гирш (Франкфурт на Мајна)|Museum Giersch]] (регионален музеј за уметност) * [[Музеј за комуникација (Франкфурт на Мајна)|Museum für Kommunikation]] * [[Музеј за светските култури (Франкфурт на Мајна)|Museum der Weltkulturen]] (Музеј за светските култури) * [[Штедел|Städel]], еден од најпознатите уметнички музеи во Германија Самата улица, Schaumainkai, е делумно затворена за сообраќај во саботи за најголемиот пазар за стари работи во Франкфурт. Има два музеи на северната страна: * [[Еврејскиот Музеј (Франкфурт на Мајна)|Еврејскиот музеј]] * [[Историски музеј (Франкфурт на Мајан)|Historisches Museum]] Музеи кои не се на самиот речен брег: * [[Музеј за модерна уметност (Франкфурт на Мајна)|Музеј за модерна уметност]] * [[Уметничка галерија Ширн|Schirn Kunsthalle (Уметничка галерија Ширн)]] * Заедница за франкфуртската уметност, основана во 1829 Друг важен музеј е сместен во областа [[Вестенд]]: * [[Природно-историски музеј Зенкенберг]], најголемиот природно-историски музеј во Германија. === Кулинарски специјалитети === * Франкфуртски колбас ([[хот дог]]) * [[Frankfurter Rindswurst]] (франкфуртски говедски колбас) * [[Apfelwein]] (Вино од јаболко) * [[Зелен сос]] * [[Бетменхен]] * [[Frankfurter Kranz]] * [[Handkäse|Handkäse mit Musik]] * [[Frankfurter Rippchen|Rippchen mit Kraut]] === Денс музика === Корените на [[Техно музика|техно-музиката]] потекнуваат од [[Германија]], а особено од Франкфурт. Овде, во раните 1990-ти години, локалниот диџеј [[Свен Фет]] и диџејот ДАГ за првпат отсвирија јак, длабок стил на ациден хаус, кој стана многу популарен во целиот свет во следната декада. Едно од главните места на раната [[транс музика]] беше ноќниот клуб Омен. Според тоа, едни од најраните и највлијателните техно-влијанија, Џем и Спун, Денс 2 Транс, [[Оливер Либ]] и Хардфлур и дискографските куќи како што беа Хартхаус и Ај Кју, биле основани во градот во 1990-ти години. == Сообраќај == [[Податотека:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|[[Аеродром Франкфурт]]]] [[Податотека:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|[[Цајл]], главната шопинг-улица во Франкфурт]] [[Податотека:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|[[Франкфурт Хауптбанхоф]] (централната железничка станица)]] [[Податотека:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb|left]] [[Податотека:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|[[Франкфурт С-Бан|С-Бан]] излегува од подземниот дел во центарот на градот]] [[Податотека:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|[[Франкфурт У-Бан|У-Бан]] на Хауптвахе]] [[Податотека:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Трамвај на Јужната станица Франкфурт]] === Аеродроми === До градот од другите градови ширум светот се стигнува преку [[Аеродром Франкфурт|Аеродромот Франкфурт]] (''Flughafen Frankfurt am Main''), кој е сместен на 12 км од центарот на градот. Аеродромот има три [[писта|писти]] и има 265 постојани одредишта. Рангиран е меѓу првите десет аеродроми во светот и е најголем карго аеродром во [[Европа]]. Аеродромот исто така служи како седиште на [[Кондор Ерлајнс|Кондор]] и како главно седиште за германскиот [[авиопревозник]] [[Луфтханза]]. Во зависност од тоа колку вкупно патници има или колку летови се искористени, рангиран е на второто или третото место за најпрометните во Европа по [[Аеродром Лондон-Хитроу|лондонскиот аеродром Хитроу]] и [[Аеродром Париз-Шарл де Гол|парискиот аеродром Шарл де Гол]]. Во 2009 година низ Франкфуртскиот аеродром поминаа 50.9 милиони патници. До аеродромот се стигнува со кола или автобус и има две железнички станици, една регионална и една за подалечни одредишта. Линиите на [[Ес-железница|S-Bahn]] се S8 и S9 (насока „Frankfurt (Main) Hbf“, „[[Офенбах на Мајна|Offenbach Ost]]“ или "[[Ханау|Hanau]]"), оддалечен на 10-15 минути од аеродромот до Главната железничка и центарот на градот и возовите [[Интерсити|IC]] и [[Интерсити експрес|ICE]] за пооддалечените одредишта исто така на 10-15 минути. И покрај името, [[Аеродром Франкфурт-Хан|Аеродромот Франкфурт-Хан]] не е сместен во близина на Франкфурт, туку се наоѓа околу 120 км од градот во [[Лауценхаузен]] ([[Рајнска област-Пфалц]]). До овој аеродром може да се стигне единствено со кола или автобус. Автобуската линија започнува од Централната станица во Франкфурт и до аеродромот се потребни саат и четириесет и пет минути. Минатата година над 4 милиони патници го искористиле овој аеродром, со цел да ги употребат нискобуџетните авиокомпании како [[Рајанер]]. [[Аеродром Франкфурт-Егелсбах|Аеродромот Франкфурт-Егелсбах]] е прометен аеродром за општата авијација, сместен југоисточно од Меѓународниот аеродром Франкфурт, блиску до градот [[Егелсбах]]. === Патишта === Улиците во центарот на Франкфурт обично се пренатрупани со автомобили за време на сообраќајниот метеж. Некои области, особено оние околу центрите за шопинг [[Цајл]], се [[пешак|пешачки]] зони. Има бројни паркиралишта сместени низ градот. Франкфурт е сообраќајно седиште на системот на [[Германски автопати|германскиот аутобан]] (автопат). [[Франкфуртер Кројц]] е автопатска раскрсница блиску до аеродромот каде што се автопатите [[Автопат 3 (Германија)|А3]] ([[Келн]]-[[Вирцбург]]) и [[Автопат 5 (Германија)|А5]] ([[Базел]]-[[Хановер]]). Со околу 320.000 автомобили дневно, тоа е една од најнабиените крстосници во [[Европа]]. [[Автопат 66 (Германија)|А66]] го поврзува Франкфурт со [[Висбаден]] на запад и со [[Фулда]] на исток. [[Автопат 661 (Германија)|А661]] започнува на југ ([[Дармштат]]), поминува низ источниот дел на Франкфурт и завршува на север ([[Бад Хомбург]]). А648 е краток автопат во западниот дел на Франкфурт. === Железнички станици === Главната железница на Франкфурт е најголемата железничка станица во Германија во железничкиот сообраќај. Според бројот на патници, рангирана е на второто место заедно со главната железница на Минхен (секоја по 350.000) по главната желеница на Хамбург (450.000). Сместена е помеѓу [[Галус]] и [[Банхофсфиртел]], не многу оддалечена од [[Франкфуртски саем|Саемот на Франкфурт]] и [[финансиска област|финансиската област]] ([[Банкенфиртел]]). Служи како големо седиште на возовите на големи далечини (''[[Интерсити|InterCity]], [[Интерсити експрес|ICE]]''), на регионалните возови како и на јавниот транспортен систем на Франкфурт. Таа е крајна станица на најголемиот број ICE линии, правејќи ја најважната станица во германската мрежа на ICE. Овде, исто така, застануваат сите линии на [[Рајна-Мајна С-Бан]], две линии на [[Франкфурт У-Бан]], неколку [[трамвај]]ски и [[автобус]]ки линии. Регионалните и локалните возови се интегрирани во Јавниот транспортен систем Рајна-Мајна-Феркерсфербунг (''Rhein-Main-Verkehrsverbund'') (RMV), вториот по големина интегриран јавен транспортен систем во светот. Поголем е само [[Берлин]]скиот интегриран јавен транспортен систем (VBB). Железничката станица за далечни одредишта на Аеродромот го поврзува [[Аеродром Франкфурт|Меѓународниот аеродром на Франкфурт]] со главната железничка мрежа, најмногу со ICE, користејќи ја линијата Келн-Франкфурт. Тоа е една од двете железнички станици на аеродромот, а другата е за локалните S-Bahn (линиите S8 и S9) и регионалните возови со име Аеродромска регионална станица на Франкфурт. Третата станица на големи далечини во Франкфурт е Südbahnhof (Зидбанхоф), сместена во Заксенхаузен. Двете најголеми станици во центарот на градот се [[Станица Хауптвахе во Франкфурт на Мајна|Хауптвахе]] и [[Станица Констаблервахе во Франкфурт на Мајна|Констаблервахе]], двете сместени на најпознатата улица за шопинг во Франкфурт, [[Цајл]]. === Јавен превоз === Градот има два подземни железнички системи: U-Bahn и S-Bahn, како и надземниот трамвајски систем. Информации за U и S Bahn можат да се најдат на веб-станицата на RMV<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |title=Rhein-Main Transport Association |publisher=RMV.DE |date=2010-11-24 |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |url-status=dead }}</ref>. Девет линии на '''S-Bahn''' го поврзуваат Франкфурт со регионот на [[Франкфурт Рајна-Мајна|Рајна-Мајна]]. Повеќето линии имаат услуга на секои 15 минути во текот на целиот ден, секоја по една линија на време од 15 минути, или две линии кои служат една рута од 30 минути. Сите линии, освен Ѕ7 поминуваат низ тунелот на Франфурт и поминуваат низ [[Остендштрасе]], [[Констаблервахе]], [[Хауптвахе]], [[Таунусанлаге]] и Централната станица на Франкфурт. Со напуштање на градот S-Bahn-от се движи над земјата. Тој обезбедува пристап до Саемот на Франкфурт (S3-S6), аеродромот (S8-S9), стадионот (S7-S9) и градовите во близина како [[Висбаден]], [[Мајнц]], [[Дармштат]], [[Руселсхајм]], [[Ханау]], [[Офенбах на Мајна]], [[Бад Хомбург]], [[Кронберг]] и некои помали градови. '''U-Bahn-от''' има седум линии кои поминуваат низ центарот на градот и некои поголеми населби. [[Воз]]овите кои минуваат на таа линија се бавни возови, како и многуте други кои поминуаваат на сред улица наместо под земја, далеку од центарот на градот. Минималниот интервал на услугите е 2,5 минути, иако секојдневната шема е дека секоја линија поминува со честота до 7,5-10 минути, што доведува до околу 3-5 минути на секторите во центарот низ кои поминуваат многу линии. Франфурт има 9 [[трамвај]]ски линии кои поминуваат обично на секои 10 минути. Многу делови служат по две линии, на кои им се даваат во честота од по 5 минути за време на гужвите. Трамвајот оди само на земја и има многу повеќе постојки за разлика од U-Bahn или S-Bahn. Бројот на автобуски линии го комплетираат системот за јавен превоз ва Франкфурт. Ноќните линии ја преземаат работата на U-Bahn и трамвајот од 1.30 до 3.30 часот по полноќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nachtbus-frankfurt.de |title=Nightbus Frankfurt Rheinmain |publisher=Nachtbus-frankfurt.de |date= |accessdate=2011-04-10 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194211/http://www.nachtbus-frankfurt.de/ |url-status=dead }}</ref>. === Такси === [[Такси]] може да се најде надвор од скоро секој S-Bahn или U-Bahn и на најголемите железнички раскрсници. Нормалниот начин за дибивање на такси е јавување до такси-операторот или директно одење до такси-станицата. И секако, иако не е правило, такси може да се најде и на улиците низ Франкфурт. === Велосипеди === Германската железница (''Deutsche Bahn'') исто така изнајмува и [[велосипед]]и за јавноста. Тие можат да се најдат на најголемите патни раскрсници или железнички станици. Сè што треба да направиш е да се јавиш и да изнајмиш за 0.06 евра за минута или дневно за 15 евра. Велосипедите се малку потешки, но имаат [[амортизер]]и за да го ублажат патувањето. [[Сребро|Сребрено]]-[[црвена боја|црвената]] боја на велосипедите со нивната уникатна рамка ги прават поочигледни и тешко достапни за кражба. Јавноста сега користи и велотакси кое вклучува [[триколка]] со заштитна кабина за патниците. Тоа е кабина за двајца и услугата ја покрива прошетката насекаде низ градот. Франкфурт исто така има мрежа од модерни велосипедски рути низ градот. Повеќето од велосипедските рути на долги далечини коишто водат до градот имаат свои велосипедски ленти. Многу од градските улици се „велосипедски улици“, каде што велосипедистот има првенство на патот, а на моторните возила им е дозволен пристап под услов да не им пречат на велосипедистите. Градот исто така има удел во велосипедизмот, погледни на порталот за велосипеди ([http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal]). Секоја прва недела во месецот има настан за велосипеди наречен критична маса, кој започнува во 14 часот пред старата опера. == Економија и бизнис == Франкфурт е еден од водечките финансиски центри во Европа. Според годишниот извештај (2007) спроведен од страна на Cushman & Wakefield, тој е еден од првите три градови за меѓународни компании во Европа, заедно со [[Лондон]] и [[Париз]]. Според листата (2001) изготвена од страна на [[Универзитет Ливерпул|Универзитетот на Ливерпул]], Франкфурт е најбогатиот град во Европа според [[бруто-домашен производ]] (БДП) по глава на жител. По Франкфурт се [[Карлсруе]], [[Париз]] и [[Минхен]]<ref>Nick Swift: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html European cities outperform their English counterparts]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;November 2006)</ref> . The Mercer Human Resource Consulting Worldwide Quality of Living Survey 2007 го рангира Франкфурт на седмата позиција на градови со највисок [[квалитет на живот]] во светот. Единствениот германски град со повисок квалитет беше [[Диселдорф]] на шестата позиција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mercer.com/qol#Europe |title=Highlights from the 2007 Quality of Livings – Mercer Human Resource Consulting |publisher=Mercer.com |date= |accessdate=2010-10-24}}</ref>. [[Податотека:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|upright|[[Кули-близначки Дојче Банк]]]] [[Податотека:Eurotower-ffm005.jpg|thumb|right|[[Еврокула (Франкфурт)|Еврокула]], седиште на Европската централна банка]] [[Податотека:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|[[Пазарен тренд|Бик и мечка]] пред Берзата во Франкфурт]] [[Податотека:Messeturm.png|thumb|upright|[[Кула Месе]] на изложбен центар]] === Банки === Франкфурт често го викаат ''градот на банките'' во Германија. Понекогаш е наречен ''Mainhattan'' ([[кованица]] од зборовите на локалната река [[Мајна]] и [[Менхетн]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]) или ''Банкфурт''. Во 2006 година шест од десетте најголеми германски банки имаа нивно седиште во градот, вклучувајќи ги и првите три (Дојче Банк, Комерцбанк и ДЦ Банк)<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp The Top 100 German banks 2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref>. Други важни банки се are ИНГ Диба, КфВ, БХФ Банк, Банкхаус Мецлер, Делбрик Бетман Мафај, ДекаБанк, Ландесбанк Хесен-Тирингија и Франкфуртер Шпаркасе. Овде има над триста национални и меѓународни банки<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de Wirtschaft in Frankfurt am Main] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref>. [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (''Europäische Zentralbank'') — една од најважните централни банки во светот, одговорна за монетарната политика покривајќи 16 земји–членки на [[Еврозона]]та. Од основањето во 1998 година седиштето е сместено во центарот на Франкфурт, иако сега има планови за преместување во убавата област на поранешниот пазар за големопродажба ([''[Гросмарктхале|Großmarkthalle]]'') во источниот дел на градот. [[Германска сојузна банка|Германската сојузна банка]] (''Deutsche Bundesbank'') — составен дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). Создадена е во 1957 година. === Берза === Со [[берза]]та (''Frankfurter Wertpapierbörse'') и XETRA, кои ѝ припаѓаат на [[Германска берза|германската берза]], Франкфурт ја има втората најголема берза во Европа по [[Лондонска берза|Лондонската берза]]. Тоа е најголемата берза во Германија со над 90% промет на германскиот пазар. Во однос на пазарната капитализација, германската берза е една од најголемите берзи во светот. === Саеми === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Франкфуртски Саем организирал 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се [[Франкфуртски автосаем|Меѓународниот саем за автомобили]], [[Саем на книгата во Франкфурт|саемот за книга во Франкфурт]], Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. === Агенции за рекламирање === Саемите имаат голема традиција во Франкфурт. За првпат беа споменати во XII век. Денес, Франкфуртскиот е третиот најголем саем во светот. Корпорацијата Messe Frankfurt аранжираше 120 саеми во 40 земји во 2006 година. Со седиште во Франкфурт се Меѓународниот саем за автомобили, саемот за книга во Франкфурт, Амбиенте (саемот за најголеми потрошувачи на добра), Ахема (најголемиот саем за земјоделство) и многу други како Paperworld, Christmasworld, Beautyworld, Tendence Lifestyle или Light and Building. Иако е најпознат по банките, исто така Франкфурт е центар на медиумски компании. Има околу 570 компании во рекламната индустрија и 270 компании за односи со јавноста. Според рангирањето на магазинот Фокус од ноември 2007 година, 7 од 49 најголеми компании во Германија се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги McCann-Erickson, Saatchi & Saatchi, JWT и Publicis. Берлин има девет а Хамбург осум. По Франкфурт доаѓа Минхен со шест, а Висбаден е на листата со две. === Сметководствени и професионални услуги === Големата четворка, четирите најголеми меѓународни фирми за сметководство и професионални услуги, се сместени во или во близина на Франкфурт. Тие се Deloitte Touche Tohmatsu, KPMG (Европското седиште), PricewaterhouseCoopers (PwC). Ernst & Young е сместен во близина на градот Ешборн. === Консалтинг менаџмент === Некои од најголемите меѓународни фирми за консалтинг менаџмент се сместени во Франкфурт, вклучувајќи ги Accenture, Arthur D. Little, McKinsey & Company,Boston Consulting Group, Booz & Company, Oliver Wyman, Bearing Point, Capgemini, Bain & Company и Roland Berger Strategy Consultants. === Електронска комуникација === Франкфурт исто така е важно за [[интернет]]от. Таа е седиште на најголемата светска фирма за доделување на IP-адреси, DE-CIX, каде што се регистрирани најдоминантните имиња. === Адвокати === Франкфурт ја има најголемата концентрација на адвокати во Германија, процентуално еден адвокат на 99 жители. Најголемите меѓународни адвокатски компании имаат претставништва во Франкфурт меѓу кои Allen & Overy, Baker & McKenzie, Clifford Chance, Cleary Gottlieb Steen & Hamilton, Debevoise & Plimpton, DLA Piper,Freshfields Bruckhaus Deringer, Hogan Lovells, Jones Day, Linklaters, Mayer Brown, Milbank, Tweed, Hadley & McCloy, Norton Rose, Shearman & Sterling, Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom, Taylor Wessing и White & Case. === Работа во Франкфурт === Со над 922 работни места на 1000 жители, Франкфурт ја има најголемата концентрација на работни места во Германија. Најголем број од околу 600,000 работни места со само 663,000 жители на градот е изјаснет како град со најголем број жители од приградските населби коишто работат во градот,со што се крева бруто-домашниот производ на популацијата значајно. Во работните денови и во саботите има над милион луѓе го границите на градот. Во другите денови, според статистиката богатството на Франкфурт е намалено, во корист на покраините и градовите таканаречени "Speckgürtel", како што се Bad Homburg, Königstein im Taunus, Kronberg im Taunus и Bad Soden am Taunus, чии жители работат во Франкфурт. Покрај тоа, Франкфурт исто така имаше, 2008, највисоко ниво на криминал, на 100 000 жители во Германија со 15.976 криминални дела годишно и 3 убиства на 100 000 луѓе. Оваа статистика е резултат на приградското население што е пресметано на 650 000 жители, а исто така вклучува и криминални дела извршени на аеродром, како шверцување. Франкфурт всушност е многу безбеден град, што е поткрепено на испитувањата меѓу жителите. Меѓународниот аеродром на Франкфурт е и самиот најголемо место за работа во Германија. === Други бизниси === Франкфурт е седиште на хемиските индустрии, на софтвер бизнисот и центрите за јавување. Развојот на бизнисот и другите важни оддели на Дојчебан се сместени во седиштето во Галус. Заради Hoechst AG, Франкфурт се смета за „Аптека на светот“ Најголемиот индустриски парк во Франкфурт е едно од трите места на хемиската и фармацевтската индустрија во Европа. Исто така Франкфурт е седиште на неколку големи германски индустриски здруженија како што се здружението за хемиска индустрија, здружението за германски градежни машини и опрема, здружението за електротехничка, електронска и информатичка технологија здружени со комисиите за електротехнички стандарди, и здружението на произведувачите на германски автомобили, кое што моментално се сели во Франкфурт. Унијата на произведувачи на германски автомобили секоја втора година се состанува во Франкфурт за да се совпадне со меѓунаросниот саем за автомобили, споменат погоре. Здружението на германски издавачи на книги има седиште во Франкфурт и го организира саемот на книга во Франкфурт. Во врска со трудовите здруженија Франкфурт е седиште на централата на IG Metall и IG Bau. Луфтханса ги одржува главните врски преку центарот за авијација преку франкфуртскиот аеродром. Главниот производител на вода и струја за регионот Франкфурт Рајна – Мајна е сместен во самиот град. Во Франкфурт се сместени главните претставништва на: Германското фудбалско здружение, „[[Фиат]]“, „[[Нинтендо]]“, „[[Мазерати]]“, „[[Ферари]]“, „[[Алфа Ромео]]“, „[[Ланча]]“, „[[Хјундаи]]“, „[[Киа]]“, „[[Јагуар (автомобил)|Јагуар]]“, „[[Опел]]“, „[[Фереро]]“. === Земјиште и недвижнини === Франкфурт има највисока концентрација на сопственици на земјиште во Германија.Ова се должи на бројни финансиски работници во градот, но исто така и поради метрополската природа со што четвртина од луѓето се странци. Од оваа причина Франкфуртскиот пазар функционира различно од остатокот од земјата каде што цените се генерално пониски од Франкфурт. Цените на германското земјиште се намалени поради поранешната Источна Германија. Економски јаките градови како Франкфурт и другите градови во западна Германија имаат зголемување на пазарот што привлекува многу купувачи од Далечниот Исток. === Институции и организација === Франкфурт е седиште на Германската национална библиотека, Врховниот суд на Хесен, Судската служба на Хесен и има своја полициска академија. Пожарникарскиот оддел, основан 1874 година, и доброволниот пожарникарски оддел имаат осум пожарникарски сектори. Сè до нивното разрешување на крајот на 2003 година, Франкфурт беше седиштето на Федералниот дисциплинарен суд. Германското претставништво на Меѓународната финансиска корпорација, дел од групацијата на Светската банка и Комитетот за европско осигурување и окупациони пензиски ревизори,, Европската осигурителна контрола, имаат седиште во Франкфурт. Во Франкфурт има 88 конзулати. Само Њујорк и Хамбург имаат повеќе. Русија и Кина неодамна отворија генерални конзулати во Франкфурт. Генералниот конзулат на Соединетите држави во Франкфурт во Екенхајм е најголемиот американски конзулат во светот. === Медиуми === [[Податотека:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|Зградата на редакцијата на ''[[Франкфуртер алгемајне цајтунг]]'']] Во Франкфурт се издават два важни дневни весници. Конзервативниот Frankfurter Allgemeine Zeitung за првап се издаде во 1949 година и е германски весник кој е најраспространет надвор од Германија, а издавачите го испраќаат во 148 земји секој ден. FAZ се издава во 380 000 примероци дневно. Другиот важен весник, Frankfurter Rundschau, за првпат е издаден во 1945 година и дневно се издаваат по 181 000 примероци. Франкфурт е исто така седиште на новата агенција Reuters. Од Франкфурт потекнуваат и неколку списанија. Journal Frankfurt е најпознато списание поврзано со настани, забави. „Еколошкото списание“ , „Öko-Test“, објавува материјали за зелената забава на Германија во Бокенхајм. Бокенхајм е познат по квиз-списанијата со истото име и е седиште на издавачката куќа на сатиричното списание, Titanic. Првата радио станица на Франкфурт беше Südwestdeutsche Rundfunkdienst AG (Југозападното германско радио), кое започнало со работа во 1924 година. Најуспешна им е станицата Hessischer Rundfunk. Станицата "Funkhaus am Dornbusch" е една од најпознатите радио и телевииски емисии. Тука е и ARD-Stern која емитува материјали од поединечните емитери преку високотехнолошкта мрежа. Bloomberg TV и RTL имаат регионални станици на Neuen Mainzer Straße. Други радија во Франкфурт се Main FM и Radio X.. Најголемата приватна радио станица во регионот FFH е сместена во близина на бањата Вилбел. Од август 1945 година, мрежата на американските сили се емитуваше од Франкфурт. Поради намалувањето на војската, сместеноста во Франфурт на чие место беше мрежата на американските сили, беше напуштена. Од октомври 2004 година, мрежата на американските сили ги емитуваше европските програми од Манхајм. == Образование и истажување == Во Франкфурт на Мајна има два универзитети и неколку посебни школи. Има две школи за бизнис;Школата за бизнис Гете на универзитетот Гете и Франкфуртската школа за финансии и менаџмент. === Универзитет Јохан Волфганг Гете === Најстариот и најпознатиот универзитет во градот е универзитетот Јохан Волфганг Гете, со објекти во Бокенхајм, Вестенд и Ридберг и универзитетската болница во Нидеррад. Престижната Школа за бизнис Гете е дел од Универзитетската куќа за финансии на кампусот Вестенд. Во програмата на оваа школа има над 70% студенти од целиот свет кои учат тука. === Универзитет за применети науки во Франкфурт === Франкфуртскиот Универзитет за применети науки (Fachhochschule Frankfurt am Main) беше оформен од неколку постари организации во 1971 година, и нуди над 38 студиски области во уметноста, науката, инжинерството и правото. Некои од најважните истражни проекти се: Симулатори на планетата Земја, FraLine-Школо за ИТ-технологија, квантитативни анализи на метанот во човекиот труп со помош на масивни спектрометри, софтвер-инжинерство (fraDesk), анализи на квалитативниот и квантитативниот гас во белите дробови на човекот, долгорочни студии на модулите на сончевата фотонапонска енергија. === Школа за финансии и менаџмент во Франкфурт === Покрај универзитетот е Школата за финансии и менаџмент на Франкфурт, најпрво позната како Hochschule für Bankwirtschaft (Институција за високо образование за банкарска економија), со свој кампус во соседството на Остенд. Од 2001 година, таа е посебна институција за студирање економија и менаџмент или FOM. === Штеделшуле === Франкфурт има државна институција за високо уметничко образовиние позната како Städelschule , основана во 1817 година од страна на Јохан Фридрих Штедел, која беше одземена од страна на градот во 1942 година и повторно вратена во државно школо за уметност. === Музичко училиште и конзерваториуми === Музички институции се Франкфуртскиот универзитет за музија и сценски уметнсти и Високиот конзерваториум, кој беше основан во 1878 година. === Други важни школи === До септември 2003 година, Франкфурт исто така беше седиште на школата за библиотекарска наука и администрација. Филозофско-теолошката институција Свети Георг (Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen), приватна институција со членство во германското интригантно здружение, беше сместена во Заксенхаузен сè до 1950 година. Градот е исто така седиште на три Макс Планк општествени институти: Макс Планк институтот за европска историја на правото, Макс Планк институтот за биофизика и Макс Панк институтот за истражување на мозокот. Франкфуртскиот институт за напредни студии, спонзориран од неколку институционални и приватни извори, е вклучен во теоретското истражување во физиката, хемијата,науката за нервите и компјутерката наука. Франкфурт е исто така седиште на Römisch-Germanische-Kommission (RGK), бранша на Германскиот археолошки институт за праисториската археологија во Германија и Европа. RGK е вклучен во разни проекти за истражување. Библиотеката, со над 130 000 материјали, е една од најголемите специјализирани археолошки библиотеки во светот. === Образование и медиуми === Во последните години, градот Франкфурт многу инвестираше во информатичката инфраструктура во свите школи. Како резулата на тоа, школите во Франкфурт сега се едни од најопремените школи во светот, со достапноста до компјутери и други медиумски опреми. Со цел да се обезбеди одржување и поддршка на школите со компјутери, градот Франкфурт во соработка со Универзитетот за применети науки го започна проектот Fraline - IT-Schul-Service, иницијатвно ангажирање на студентите да обезбедат основна компјутерска поддршка во школите. == Спорт == Франкфут е дом на следниве спорски тимови и клубови: Eintracht Frankfurt (фудбал), FSV Frankfurt (фудбал), 1. FFC Frankfurt (фудбал), Frankfurter FC Germania 1894 (фудбал), Rot-Weiss Frankfurt (фудбал), Frankfurt Lions (хокеј на мраз), Deutsche Bank Skyliners (кошарка). Франкфурт беше дома на следниве тимови или клубови: 1. Bockenheimer FC 1899 (фудбал), Frankfurt Galaxy (американски фудбал). Франкфурт е дом на класичниот круг Rund um den Henninger-Turm. Исто така тој е дом на годишниот Франкфуртски маратон и Европското првенство на Ајронмен. == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} === Збратимени градови === Франкфурт има братски релации со: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]] <small>''(од 1960)''<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]] <small>''(од 1966)''</small> * {{знамеикона|Италија}} [[Милано]], [[Италија]] <small>''(од 1971)''<ref name="Milan">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{знамеикона|Египет}} [[Каиро]], [[Египет]] <small>''(од 1979)''</small> || * {{знамеикона|Израел}} [[Тел Авив]], [[Израел]] <small>''(од 1980)''</small><ref name="Tel Aviv">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320073540/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |archivedate=2008-03-20 |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=he |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Гуангжу]], [[Народна Република Кина|Кина]] <small>''(од 1988)''<ref name="Guangzhou">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{знамеикона|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] <small>''(од 1989)''</small> * {{знамеикона|Чешка}} [[Прага]], [[Чешка]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Prague">{{Наведена мрежна страница|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[авторски права|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=cs|accessdate=2009-07-02}}</ref> || * {{знамеикона|Унгарија}} [[Будимпешта]], [[Унгарија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="Budapest">{{Наведена мрежна страница|title=Sister cities of Budapest|language=hu|publisher=Official Website of Budapest|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Лајпциг]], [[Германија]] <small>''(од 1991)''</small><ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Никарагва}} [[Гранада, Никарагва|Гранада]], [[Никарагва]] <small>''(од 1991)''</small> * {{знамеикона|Обединети Арапски Емирати}} [[Дубаи, Обединети Арапски Емирати|Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] <small>''(од 2005)''</small> |} === Партнерства === {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{знамеикона|Франција}} [[Деј ла Бар]], [[Франција]], партнер со [[Нидер-Ешбах (Франкфурт на Мајна)]] <small>''(од 1967; припоен во 1972)''</small> * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]] <small>''(од 1991)''<ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == Галерија == <gallery> File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|Финансиската област, ноќе File:Frankfurt Am Main-Westend Tower-Ansicht vom Maintower.jpg|[[Вестендштрасе 1|Кула Вестенд]], исто така позната како „Крунисана кула“ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|Поглед на брегот на Мајна File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|Кулите-близначки [[Дојче Банк]] File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|[[Куќата на Гете]] File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|Кајзерштрасе, поглед од Централната железника станица во Франкфурт File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|[[Фриденсрајх Хундертвасер|Хундертвасер]]-градинка во [[Хедернхајм (Франкфурт на Мајна)|Хедернхајм]] Податотека:Облакодери во Франкфурт.jpg|мини|Облакодери во Франкфурт Податотека:ECB-Frankfurt.jpg|мини|Зградата на [[Европска централна банка|Европската централна банка]] Податотека:Франкфурт-куќа.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Muzej na karikatura.jpg|мини|Музејот на карикатурата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom-Frankfurt.jpg|мини|Плоштадот во стариот дел на Франкфурт на Мајна Податотека:Франкфурт-плоштад.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Франкфурт - зграда.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:Frankfurt-square.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Плоштад-Франкфурт.jpg|мини|Традиционална архитектура во Франкфурт Податотека:Frankfurt-hause.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт Податотека:House-in-Frankfurt am Main.jpg|мини|Традиционална куќа во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurt-am-Main1.jpg|мини|Традиционални куќи во Франкфурт на Мајна Податотека:Friedrich Stoltze-Frankfurt.jpg|мини|Споменикот на Фридрих Штолце во Франкфурт на Мајна Податотека:Frankfurter Dom2023.jpg|мини|Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom) Податотека:Dom-orguli.jpg|мини|Оргулите во Катедрата во Франкфурт на Мајна Податотека:Dom2023.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom2023-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom6-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom7-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom8-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom13-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom14-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom15-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Grablegung Christi im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Maria-Schlaf-Altar im Kaiserdom St. Bartholomäus.jpg|мини|катедрала во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom5-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Dom10-Frankfurt.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови7.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови8.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови9.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките_Исусови10.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови11.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови12.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Маките Исусови13.jpg|мини|Внатрешноста на Катедралата во Франкфурт на Мајна (детаљ) Податотека:Alte St Nikolai Kirche.jpg|мини|Старата црква св. Никола во Франкфурт на Мајна </gallery> == Поврзано == * [[Училиште Франкфурт]] * [[Список на градоначалници на Франкфурт]] == Наводи == {{наводи}} === Библиографија === * ''Frankfurt – City Guide'', Kraichgau Verlag (ISBN 3-929228-21-1) == Надворешни врски == {{wikivoyage|Frankfurt}} *[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash Official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html Architecture of Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} *[http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html Frankfurt Zoo] {{en}} * [http://www.altfrankfurt.com/ Frankfurt before and after World War II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm Frankfurt webcam links] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 Frankfurt photogallery] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ Visual Frankfurt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} * Frankfurt Panoramas: [http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html 360° City Panoramas] Panorama-cities.net; [http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline] Oopper.de; [http://www.frankfurt360.de/ frankfurt360.de], [http://www.panorama-frankfurt.de/ panorama-frankfurt.de] {{Geographic location |Centre = Франкфурт на Мајна |North = [[Марбург]], [[Гисен]] |Northeast = [[Фулда]] |East = [[Вирцбург]] |Southeast = [[Нирнберг]] |South = [[Дармштат]], [[Манхајм]], [[Карлсруе]], [[Штутгарт]] |Southwest = [[Кајзерслаутерн]], [[Сарбрикен]] |West = [[Висбаден]] |Northwest = [[Кобленц]], [[Бон]], [[Келн]] }} {{Окрузи во Хесен}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Франкфурт на Мајна| ]] [[Категорија:Градови во Хесен]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Хесен]] [[Категорија:Хесен-Насау]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век]] [[Категорија:Дармштат (административен округ)]] pr010c7xel89ldchyah822ogq2tsmss Ботевград 0 25859 5608186 5542507 2026-08-11T13:23:44Z Buli 2648 5608186 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ботевград | native_name = Ботевград | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Botevgrad-clock-tower.jpg | image_caption = Саат-кулата во градот | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Ботевград во Бугарија | latd =42 |latm =54 |lats =26.2 |latNS =N | longd =23 |longm =47 |longs =37.18 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Ботевград (општина)|Ботевград]] | leader_party = МИР | leader_title = Градоначалник | leader_name = Иван Гавалјугов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 53,298 | elevation_m = 395 | population_total = 20.564 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2140 | area_code = +359 0723 | website = {{URL|www.botevgrad.bg}} }} '''Ботевград''' ({{langx|bg|Ботевград}}) — град во [[Софиска Област]], [[Бугарија]] со 20.564 жители.<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> Се наоѓа во западниот дел на земјата. Градот е сместен во подножјето на [[Балкан]]от. Тој е административен центар на истоимената оштина. Денешното име го добил според револуционерот [[Христо Ботев]], во Бугарија почитуван како еден од најголемите револуционери во историјата на бугарскиот народ. == Име == Селото се викало Самунџиево сè до неговото прогласување за град кон крајот на 1865 година, кога го добило името Орхание ([[Османлиски турски јазик|османлиски турски]]: اورخانيه).<ref>{{Cite web|url=https://tr.ansiklopedika.net/viki/orhaniye-botevgrad|title=Orhaniye (Botevgrad)|date=22 July 2022|access-date=23 July 2022|website=Ansiklopedika}}</ref> На 1 декември 1934 година, градот бил преименуван во Ботевград, по [[Христо Ботев]]. == Географија == Се наоѓа на 60 километри од главниот град Софија, северно од [[Стара Планина]], во правец на [[Варна]] или [[Русе]]. == Наводи == {{наводи}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{Градови во Бугарија}} [[Категорија:Ботевград| ]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] d83t4mr345nh24mpoa0zvnjfv2b12kl 5608187 5608186 2026-08-11T13:26:23Z Buli 2648 /* Име */ 5608187 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ботевград | native_name = Ботевград | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Botevgrad-clock-tower.jpg | image_caption = Саат-кулата во градот | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Ботевград во Бугарија | latd =42 |latm =54 |lats =26.2 |latNS =N | longd =23 |longm =47 |longs =37.18 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Ботевград (општина)|Ботевград]] | leader_party = МИР | leader_title = Градоначалник | leader_name = Иван Гавалјугов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 53,298 | elevation_m = 395 | population_total = 20.564 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2140 | area_code = +359 0723 | website = {{URL|www.botevgrad.bg}} }} '''Ботевград''' ({{langx|bg|Ботевград}}) — град во [[Софиска Област]], [[Бугарија]] со 20.564 жители.<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> Се наоѓа во западниот дел на земјата. Градот е сместен во подножјето на [[Балкан]]от. Тој е административен центар на истоимената оштина. Денешното име го добил според револуционерот [[Христо Ботев]], во Бугарија почитуван како еден од најголемите револуционери во историјата на бугарскиот народ. == Име == Селото се викало Самунџиево сè до неговото прогласување за град кон крајот на 1865 година, кога го добило името '''Орхание''' ([[Османлиски турски јазик|османлиски турски]]: اورخانيه).<ref>{{Cite web|url=https://tr.ansiklopedika.net/viki/orhaniye-botevgrad|title=Orhaniye (Botevgrad)|date=22 July 2022|access-date=23 July 2022|website=Ansiklopedika}}</ref> На 1 декември 1934 година, градот бил преименуван во Ботевград, по [[Христо Ботев]]. == Географија == Се наоѓа на 60 километри од главниот град Софија, северно од [[Стара Планина]], во правец на [[Варна]] или [[Русе]]. == Наводи == {{наводи}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{Градови во Бугарија}} [[Категорија:Ботевград| ]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] gt0dc1hondfy5pa23qz4sg5704k6j5a ФК Пелистер 0 27423 5608394 5582712 2026-08-12T09:04:56Z IronPotato92 133163 /* Моментален состав */ Последниот состав на страницата беше за сезоната 22/23. Направена измена со моменталниот состав за сезоната 26/27. За 4 играчи се уште не се објавени броевите на дресовите. 5608394 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб| име = ФК Пелистер| лого = | целосно име = ФК Пелистер Битола| основан = {{Start date and age|1945}}| терен = [[Стадион Тумбе Кафе|Стадион Петар Милошевски]] | капацитет = 8,000 | претседател = [[Митко Стојковски]] | тренер = Бобан Бабунски | лига = 2. македонска лига | сезона = 2025/26 | позиција = 8. 1. македонска лига | | шема_лр1=|шема_т1=_whitebow|шема_др1=| леварака1=008000|тело1=008000|деснарака1=008000|шорцеви1=FFFFFF|чорапи1=008000| шема_лр2=|шема_т2=_greenbow|шема_др2=| леварака2=FFFFFF|тело2=FFFFFF|деснарака2=FFFFFF|шорцеви2=FFFFFF|чорапи2=FFFFFF| }} '''ФК Пелистер''' — [[фудбал]]ски клуб од [[Битола]], [[Република Македонија|Македонија]], кој моментално настапува во [[Прва фудбалска лига на Македонија|Прва македонска фудбалска лига]]. Клубот е формиран по ослободувањето во [[1945]] година, иако негови претходници во Битола егзистираат од [[1924]] година. Клупските бои на Пелистер се зелената и белата. Клубот игра на градскиот стадион [[Стадион Тумбе Кафе|Тумбе кафе]]. == Историја == ФК Пелистер е формиран во [[1924]] година, најпрво под името „Омладина“, кое подоцна било сменето во „Пелистер“, а подоцна во „СК Битола“. Клубот повторно се појавил под старото име „[[Пелистер]]“ по ослободувањето во [[1945]] година, а веќе во [[1946]] година станал првак во битолскиот фискултурен округ. Истата година, клубот се споил со "ФК Работник", но го задржал името ''Пелистер''. Некои од попознатите играчи од тоа време биле: Ѓеоргиевски, Димитровски, Мицевски, Петровски, Наумовски, Лазаревски, Шекерџиевски, Аврамовски, Несторов и Ефтимовски. Пелистер за првпат во својата историја влегол во [[Втора југословенска лига (фудбал)|втората југословенска лига]] во сезоната [[1974]]/[[1975]]. Пелистер не успеал да се задржи подолго време во втората лига, но подоцна се вратил во лигата во [[1982]] година, кога на чело на клубот биле [[Митко Бутлевски]] и тренерот [[Иван Чабриновиќ]]. Пред распаѓањето на [[СФР Југославија]], Пелистер настапувал и во [[Прва југословенска фудбалска лига|Првата сојузна лига]]. == Натпревари во фудбалското првенство на Македонија == По осамостојувањето на [[Република Македонија]], Пелистер континуирано се натпреваруваше во [[Прва македонска лига (фудбал)|првата македонска фудбалска лига]] сѐ до сезоната [[2002]]/[[2003]], кога клубот испаѓа од највисокото натпреварување во [[Македонија]]. Пелистер нема освоено шампионска титула во првенството на Македонија, но двапати е освојувач на [[Куп на Македонија (фудбал)|Купот на Македонија]] во 2001 и во 2017 година. === Сезона 2014-2015 === Летото 2014 година, ФК Пелистер, кој бил во целосна сопственост на [[Општина Битола]], добил нов спонзор - [[претпријатие]]то ''[[Цермат]]". Истовремено, клубот добил нов претседател (Димче Шеровски), а за нов тренер бил назначен поранешниот тренер на клубот, Марјан Секуловски.<ref>"Секуловски пак на клупата кај Пелистер", ''Дневник'', година XVIII, број 5525, петок, 25 јули 2014, стр, 25.</ref>'' == Пелистер во Европа == ===Резултати=== {| class="wikitable" ! Сезона ! Натпреварување ! Коло ! Клуб ! Дома ! Гости ! Вкупен резултат ! |- | rowspan="3"| 2000 | rowspan="3"| [[Интертото куп]] | 1К | {{знамеикона|Luxembourg}} [[ФК Хобшаид|Хобшаид]] | style="background:#dfd; text-align:center;"| 3–1 | style="background:#dfd; text-align:center;"| 1–0 | style="background:#dfd; text-align:center;"| '''4–1''' | style="text-align:center;"| [[File:Symbol keep vote.svg|17px]] |- | 2К | {{знамеикона|Sweden}} [[ФК Вестра Фрелунда|Вестра Фрелунда]] | style="background:#dfd; text-align:center;"| 3–1 | style="background:#ffd; text-align:center;"| 0–0 | style="background:#dfd; text-align:center;"| '''3–1''' | style="text-align:center;"| [[File:Symbol keep vote.svg|17px]] |- | 3К | {{знамеикона|Spain}} [[ФК Селта Виго|Селта Виго]] | style="background:#fdd; text-align:center;"| 1–2 | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–3 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''1–5''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- | 2001–02 | [[Куп на УЕФА]] | 1К | {{знамеикона|Switzerland}} [[ФК Санкт Гален|Санкт Гален]] | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–2 | style="background:#dfd; text-align:center;"| 3–2 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''3–4''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- | 2008–09 | [[Куп на УЕФА]] | 1K | {{знамеикона|Cyprus}} [[ФК АПОЕЛ|АПОЕЛ]] | style="background:#ffd; text-align:center;"| 0–0 | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–1 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''0–1''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- | 2017–18 | [[Лига Европа]] | 1К | {{знамеикона|Poland}} [[ФК Лех Познањ|Лех Познањ]] | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–3 | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–4 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''0–7''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Играчи == ===Моментален состав=== За сезона 2026/27 {{Fs start}}{{Fs player|no=1 |nat=MKD|pos=ГМ|name=Давид Илоски}}{{Fs player|no= 3|nat=MKD|pos=ОД|name=Ерџан Фејзуловски}} {{Fs player|no=4|nat=MKD|pos=ОД|name=[[Кире Ристевски]]}} {{Fs player|no=6|nat=MKD|pos=ОД|name=Христијан Гроздановски}} {{Fs player|no=9|nat=MKD|pos=НП|name=Костадин Капсаров}} {{Fs player|no=10|nat=MKD|pos=СР|name=[[Стефан Спировски]]}} {{Fs player|no=11|nat=MKD|pos=НП|name=[[Мартин Мирчевски]]}} {{fs player|no=12|nat=MKD|pos=ГМ|name=Натаниел Димовски}} {{Fs player|no=15|nat=MKD|pos=ОД|name=Христијан Стојановски}} {{Fs mid}} {{fs player|no=21|nat=MKD|pos=СР|name=Габриел Крстевски}} {{fs player|no=23|nat=MKD|pos=СР|name=Петар Љамчевски}} {{Fs player|no=24|nat=MKD|pos=СР|name=Јорданчо Наумовски}} {{Fs player|no=-|nat=MKD|pos=СР|name=Данаил Тасев}} {{Fs player|no=- |nat=MKD|pos=СР|name=Максим Славков}} {{Fs player|no=- |nat=MKD|pos=СР|name=Благојче Спиркоски}} {{Fs player|no=- |nat=MKD|pos=НП|name=Кире Стојанов}} {{Fs player|no=29 |nat=MKD|pos=НП|name=Јован Мрмачовски}} {{Fs player|no=34 |nat=MKD|pos=НП|name=Давид Ивановски}}{{Фудбалски состав играч|no=45|nat=MKD|pos=НП|name=Симеон Христов}} {{Fs end}} Стручен штаб :Бобан Бабунски шеф на стручен штаб, Горан Ганчев,Саше Велјановски и Горан Пашовски ==Титули== '''{{знамеикона|SR Macedonia}} Македонска републичка лига:''' *'''Победник (7):''' 1949–50, 1950–51, 1956–57, 1959–60, 1960–61, 1974–75, 1981–82 '''{{знамеикона|Macedonia}} [[Втора македонска фудбалска лига|Втора македонска лига]]:''' *'''Победник (2):''' [[2005/2006 Втора фудбалска лига на Македонија|2005–06]], [[2011/2012 Втора фудбалска лига на Македонија|2011–12]] '''{{знамеикона|SR Macedonia}} Македонски републички куп:''' *'''Победник (4):''' 1959, 1962, 1985, 1991 '''{{знамеикона|Macedonia}} [[Куп на Македонија (фудбал)|Куп на Македонија]]:''' *'''Победник (2):''' [[Македонски куп во фудбал 2000-01|2000–01]], [[Македонски куп во фудбал 2016/2017|2016–17]] *Финалист (2): 1992–93, 1993–94 ==Навивачка поддршка== Навивачите на Пелистер се викаат „[[Чкембари]]“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://fkpelister.mk/ Официјален портал] *[http://www.facebook.com/pages/%D0%A4%D0%9A%D0%9F%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80-%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B0/102263710635 Пелистер на Facebook] *[https://www.transfermarkt.com/pelister-bitola/startseite/verein/534/ Transfermarkt] {{Прва фудбалска лига на Македонија 2020/2021}} {{Македонски фудбалски куп}} {{Битола-знаменитости}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Прва фудбалска лига на Македонија|Пелистер]] [[Категорија:ФК Пелистер| ]] [[Категорија:Појавено во 1924 година во Македонија]] r8hr8br0mw6z6q4b31shr50vapfjibf 5608396 5608394 2026-08-12T09:11:52Z IronPotato92 133163 /* Моментален состав */ Промена во стручниот штаб. 5608396 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб| име = ФК Пелистер| лого = | целосно име = ФК Пелистер Битола| основан = {{Start date and age|1945}}| терен = [[Стадион Тумбе Кафе|Стадион Петар Милошевски]] | капацитет = 8,000 | претседател = [[Митко Стојковски]] | тренер = Бобан Бабунски | лига = 2. македонска лига | сезона = 2025/26 | позиција = 8. 1. македонска лига | | шема_лр1=|шема_т1=_whitebow|шема_др1=| леварака1=008000|тело1=008000|деснарака1=008000|шорцеви1=FFFFFF|чорапи1=008000| шема_лр2=|шема_т2=_greenbow|шема_др2=| леварака2=FFFFFF|тело2=FFFFFF|деснарака2=FFFFFF|шорцеви2=FFFFFF|чорапи2=FFFFFF| }} '''ФК Пелистер''' — [[фудбал]]ски клуб од [[Битола]], [[Република Македонија|Македонија]], кој моментално настапува во [[Прва фудбалска лига на Македонија|Прва македонска фудбалска лига]]. Клубот е формиран по ослободувањето во [[1945]] година, иако негови претходници во Битола егзистираат од [[1924]] година. Клупските бои на Пелистер се зелената и белата. Клубот игра на градскиот стадион [[Стадион Тумбе Кафе|Тумбе кафе]]. == Историја == ФК Пелистер е формиран во [[1924]] година, најпрво под името „Омладина“, кое подоцна било сменето во „Пелистер“, а подоцна во „СК Битола“. Клубот повторно се појавил под старото име „[[Пелистер]]“ по ослободувањето во [[1945]] година, а веќе во [[1946]] година станал првак во битолскиот фискултурен округ. Истата година, клубот се споил со "ФК Работник", но го задржал името ''Пелистер''. Некои од попознатите играчи од тоа време биле: Ѓеоргиевски, Димитровски, Мицевски, Петровски, Наумовски, Лазаревски, Шекерџиевски, Аврамовски, Несторов и Ефтимовски. Пелистер за првпат во својата историја влегол во [[Втора југословенска лига (фудбал)|втората југословенска лига]] во сезоната [[1974]]/[[1975]]. Пелистер не успеал да се задржи подолго време во втората лига, но подоцна се вратил во лигата во [[1982]] година, кога на чело на клубот биле [[Митко Бутлевски]] и тренерот [[Иван Чабриновиќ]]. Пред распаѓањето на [[СФР Југославија]], Пелистер настапувал и во [[Прва југословенска фудбалска лига|Првата сојузна лига]]. == Натпревари во фудбалското првенство на Македонија == По осамостојувањето на [[Република Македонија]], Пелистер континуирано се натпреваруваше во [[Прва македонска лига (фудбал)|првата македонска фудбалска лига]] сѐ до сезоната [[2002]]/[[2003]], кога клубот испаѓа од највисокото натпреварување во [[Македонија]]. Пелистер нема освоено шампионска титула во првенството на Македонија, но двапати е освојувач на [[Куп на Македонија (фудбал)|Купот на Македонија]] во 2001 и во 2017 година. === Сезона 2014-2015 === Летото 2014 година, ФК Пелистер, кој бил во целосна сопственост на [[Општина Битола]], добил нов спонзор - [[претпријатие]]то ''[[Цермат]]". Истовремено, клубот добил нов претседател (Димче Шеровски), а за нов тренер бил назначен поранешниот тренер на клубот, Марјан Секуловски.<ref>"Секуловски пак на клупата кај Пелистер", ''Дневник'', година XVIII, број 5525, петок, 25 јули 2014, стр, 25.</ref>'' == Пелистер во Европа == ===Резултати=== {| class="wikitable" ! Сезона ! Натпреварување ! Коло ! Клуб ! Дома ! Гости ! Вкупен резултат ! |- | rowspan="3"| 2000 | rowspan="3"| [[Интертото куп]] | 1К | {{знамеикона|Luxembourg}} [[ФК Хобшаид|Хобшаид]] | style="background:#dfd; text-align:center;"| 3–1 | style="background:#dfd; text-align:center;"| 1–0 | style="background:#dfd; text-align:center;"| '''4–1''' | style="text-align:center;"| [[File:Symbol keep vote.svg|17px]] |- | 2К | {{знамеикона|Sweden}} [[ФК Вестра Фрелунда|Вестра Фрелунда]] | style="background:#dfd; text-align:center;"| 3–1 | style="background:#ffd; text-align:center;"| 0–0 | style="background:#dfd; text-align:center;"| '''3–1''' | style="text-align:center;"| [[File:Symbol keep vote.svg|17px]] |- | 3К | {{знамеикона|Spain}} [[ФК Селта Виго|Селта Виго]] | style="background:#fdd; text-align:center;"| 1–2 | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–3 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''1–5''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- | 2001–02 | [[Куп на УЕФА]] | 1К | {{знамеикона|Switzerland}} [[ФК Санкт Гален|Санкт Гален]] | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–2 | style="background:#dfd; text-align:center;"| 3–2 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''3–4''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- | 2008–09 | [[Куп на УЕФА]] | 1K | {{знамеикона|Cyprus}} [[ФК АПОЕЛ|АПОЕЛ]] | style="background:#ffd; text-align:center;"| 0–0 | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–1 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''0–1''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- | 2017–18 | [[Лига Европа]] | 1К | {{знамеикона|Poland}} [[ФК Лех Познањ|Лех Познањ]] | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–3 | style="background:#fdd; text-align:center;"| 0–4 | style="background:#fdd; text-align:center;"| '''0–7''' |[[File:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Играчи == ===Моментален состав=== За сезона 2026/27 {{Fs start}}{{Fs player|no=1 |nat=MKD|pos=ГМ|name=Давид Илоски}}{{Fs player|no= 3|nat=MKD|pos=ОД|name=Ерџан Фејзуловски}} {{Fs player|no=4|nat=MKD|pos=ОД|name=[[Кире Ристевски]]}} {{Fs player|no=6|nat=MKD|pos=ОД|name=Христијан Гроздановски}} {{Fs player|no=9|nat=MKD|pos=НП|name=Костадин Капсаров}} {{Fs player|no=10|nat=MKD|pos=СР|name=[[Стефан Спировски]]}} {{Fs player|no=11|nat=MKD|pos=НП|name=[[Мартин Мирчевски]]}} {{fs player|no=12|nat=MKD|pos=ГМ|name=Натаниел Димовски}} {{Fs player|no=15|nat=MKD|pos=ОД|name=Христијан Стојановски}} {{Fs mid}} {{fs player|no=21|nat=MKD|pos=СР|name=Габриел Крстевски}} {{fs player|no=23|nat=MKD|pos=СР|name=Петар Љамчевски}} {{Fs player|no=24|nat=MKD|pos=СР|name=Јорданчо Наумовски}} {{Fs player|no=-|nat=MKD|pos=СР|name=Данаил Тасев}} {{Fs player|no=- |nat=MKD|pos=СР|name=Максим Славков}} {{Fs player|no=- |nat=MKD|pos=СР|name=Благојче Спиркоски}} {{Fs player|no=- |nat=MKD|pos=НП|name=Кире Стојанов}} {{Fs player|no=29 |nat=MKD|pos=НП|name=Јован Мрмачовски}} {{Fs player|no=34 |nat=MKD|pos=НП|name=Давид Ивановски}}{{Фудбалски состав играч|no=45|nat=MKD|pos=НП|name=Симеон Христов}} {{Fs end}} {| class="wikitable" !Позиција ! |- |'''Шеф на стручен штаб''' |{{flagicon|MKD}} Борче Христов |- |Помошник тренер |{{flagicon|MKD}} Горан Ганчев |- |Помошник тренер |{{flagicon|MKD}} Трајче Стојковски |- |Кондициски тренер |{{flagicon|MKD}} Саше Велјановски |- |Тренер на голмани |{{flagicon|MKD}} Илче Петровски |} ==Титули== '''{{знамеикона|SR Macedonia}} Македонска републичка лига:''' *'''Победник (7):''' 1949–50, 1950–51, 1956–57, 1959–60, 1960–61, 1974–75, 1981–82 '''{{знамеикона|Macedonia}} [[Втора македонска фудбалска лига|Втора македонска лига]]:''' *'''Победник (2):''' [[2005/2006 Втора фудбалска лига на Македонија|2005–06]], [[2011/2012 Втора фудбалска лига на Македонија|2011–12]] '''{{знамеикона|SR Macedonia}} Македонски републички куп:''' *'''Победник (4):''' 1959, 1962, 1985, 1991 '''{{знамеикона|Macedonia}} [[Куп на Македонија (фудбал)|Куп на Македонија]]:''' *'''Победник (2):''' [[Македонски куп во фудбал 2000-01|2000–01]], [[Македонски куп во фудбал 2016/2017|2016–17]] *Финалист (2): 1992–93, 1993–94 ==Навивачка поддршка== Навивачите на Пелистер се викаат „[[Чкембари]]“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://fkpelister.mk/ Официјален портал] *[http://www.facebook.com/pages/%D0%A4%D0%9A%D0%9F%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80-%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B0/102263710635 Пелистер на Facebook] *[https://www.transfermarkt.com/pelister-bitola/startseite/verein/534/ Transfermarkt] {{Прва фудбалска лига на Македонија 2020/2021}} {{Македонски фудбалски куп}} {{Битола-знаменитости}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Прва фудбалска лига на Македонија|Пелистер]] [[Категорија:ФК Пелистер| ]] [[Категорија:Појавено во 1924 година во Македонија]] ezrhbgkt9zrb2n7wz9nvpqsyoydwm3p Волтер Липман 0 34292 5608344 5451824 2026-08-12T00:35:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608344 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Волтер Липман | портрет = Walter Lippmann at his desk, 1936.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{birth date| 1889|9|23|df=yes}} | роден-место = [[Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]] | починал-дата = {{death date and age| 1974|12|14|1889|9|23|df=yes}} | починал-место = [[Њујорк]], [[Соединети Американски Држави|САД]] | починал-причина = | националност = | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = | занимање = новинар, писател | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Волтер Липман''' ({{роден на|23|септември|1889}} - {{починал на|14|декември|1974}}<ref name=Ford>{{cite web |access-date=2008-11-09 |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=4629 |author=Wooley, John T. and Gerhard Peters |title=Gerald R. Ford: Statement on the Death of Walter Lippmann |work=The American Presidency Project |date=December 14, 1974 |archive-date=2017-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214014207/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=4629 |url-status=dead }}</ref>), е американски новинар и писател, со голем авторитет за надворешно-политички прашања. До [[1966]] година бил уредник и воведничар на весникот „Њујорк хералд трибјун“<ref>{{cite book |url=https://archive.org/stream/publicopinion00lippgoog#page/n6/mode/2up |last=Lippmann |first=Walter |title=Public Opinion |publisher=Harcourt, Brace and Company |place=New York |year=1922 |access-date=3 May 2016 |via=Internet Archive}}</ref>. Двапати бил добитник на [[Пулицерова награда|Пулицеровата награда]]. Оставил длабоки траги во модерната политичка историја на САД. Липман не ја создаваше политиката на САД, ниту беше одговорен за неа, но со своите толкувања, поддршки и негирања, значително влијаеше врз насоката во која одеше Америка. == Наводи == {{наводи}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Липман, Волтер}} [[Категорија:Американски новинари|Л]] [[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Добитници на Пулицеровата награда]] o9d095rw6sha5f9q3x8tr7peht75lkd Вили Брант 0 34652 5608274 5422314 2026-08-11T20:04:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608274 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Вили Брант |image = Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg |caption = Брант насликан во 1980 година |office1 = [[Канцелар на Германија]] |president1 = [[Густав Хајнеман]] |deputy1 = [[Валтер Шел]] |term_start1 = 21 октомври 1969 |term_end1 = 7 мај 1974 |predecessor1 = [[Курт Георг Кизингер]] |successor1 = [[Хелмут Шмит]] |office2 = Заменик канцелар на Германија |chancellor2 = [[Курт Георг Кизингер]] |term_start2 = 1 декември 1966 |term_end2 = 20 октомври 1969 |predecessor2 = [[Ханс-Кристоф Зебом]] |successor2 = [[Валтер Шел]] |office3 = Министер за надворешни работи |chancellor3 = [[Курт Георг Кизингер]] |term_start3 = 1 декември 1966 |term_end3 = 20 октомври 1969 |predecessor3 = [[Герхард Шредер (CDU)|Герхард Шредер]] |successor3 = [[Валтер Шел]] |office4 = [[Список на градоначалници на Берлин|Владејачки градоначалник на Берлин]] |term_start4 = 3 октомври 1957 |term_end4 = 1 декември 1966 |predecessor4 = [[Ото Зур]] |successor4 = [[Хајнрих Алберц]] |birth_name = Херберт Ернст Карл Фрам |birth_date = {{birth date|df=yes|1913|12|18}} |birth_place = [[Слободен Град Либек]], [[Германско Царство]] |death_date = {{death date and age |df=yes|1992|10|8|1913|12|18}} |death_place = [[Ункел]], [[Рајнска област-Пфалц]], [[Германија]] |spouse = {{Marriage|Карлота Торкилдсен<br/>|1941|1948|reason=divorced}}<br>{{Marriage|Рут Хансен<br/>|1948|1980|reason=divorced}}<br>{{Marriage|Бригите Зебахер<br/>|1983|1992}} |children = 4 |party = [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократска партија]]<br><small>(1930–1931, 1948–1992)</small><br>[[Социјалистичка работничка партија на Германија|Социјалистичка работничка партија]]<br><small>1931–1946</small> |alma_mater = |religion = [[лутеранство]] }} '''Вили Брант''' ({{langx|de|Willy Brandt}}; роден како '''Херберт Ернст Карл Фрам'''; {{роден|18|декември|1913}} — {{починат|8|октомври|1992}}) — [[Германија|германски]] државник и политичар, претседател на [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија на Германија]] (SPD) од 1964 до 1987 година и [[Канцелар на Германија|канцелар]] на [[Западна Германија|Сојузна Република Германија]] од 1969 до 1974 година. Добитник е на [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]] во 1971 година за неговите напори за постигнување помирување помеѓу [[Западна Германија]] и државите на [[Источен блок|источниот блок]], а како канцелар се поклонил на жртвите на фашизмот во [[Варшава]] во 1970 година. Бил првиот социјалдемократски канцелар од 1930 година. Иако контроверзна во Западна Германија, „источната политика“ на Брант може да биде сметана за негово најзначајно наследство и имала за цел подобрување на односите со [[Источна Германија]], [[Полска]] и [[Советскиот Сојуз]]. Од слично значење, извештајот „Брант“, пишуван од независни стручњаци, станал признаена мерка за опишување на општата поделеност на светот на Север-Југ. Брант дал отказ како канцелар во 1974 година, откако [[Гинтер Гијом]], еден од неговите блиски соработници, бил откриен како агент на [[Штази]], [[Источна Германија|источногерманската]] тајна полиција. == Биографии == * Lars Brandt, ''Andenken'' (ISBN 3-446-20710-4) {{de}} * Helga Grebing, ''Willy Brandt. Der andere Deutsche.'' (ISBN 978-3-7705-4710-4) {{de}} – [http://www.helgagrebing.de/ [Homepage of Prof. Dr. Helga Grebing&#93;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140821155543/http://www.helgagrebing.de/ |date=2014-08-21 }} {{de}} * Peter Merseburger, ''Willy Brandt'' (ISBN 3-421-05328-6) {{de}} * Barbara Marshall, ''Willy Brandt, A Political Biography'' (ISBN 0-312-16438-6) * Nestore di Meola, ''Willy Brandt raccontato da Klaus Lindenberg'' (ISBN 88-7284-712-5) {{it}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Willy Brandt}} * [http://www.willy-brandt-forum.com Форум Вили Брант во Ункел] * [http://www.bwbs.de/bwbs_biografie/index_en.html Официјална биографија на Вили Брант] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120322233043/http://www.bwbs.de/bwbs_biografie/index_en.html |date=2012-03-22 }} * [http://www.globalautonomy.ca/global1/glossary_entry.jsp?id=EV.0025 „Комисија Брант“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060721023939/http://www.globalautonomy.ca/global1/glossary_entry.jsp?id=EV.0025 |date=2006-07-21 }} * [http://www.brandt21forum.info/Bio_Brandt.htm Биографија на Вили Брант] {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Ото Зур]]}} {{s-ttl|title =Претседател на Претставничкиот дом на Берлин|years =1955–1957}} {{s-aft|after =Курт Ландсберг}} {{s-bef|before=[[Ото Зур]]}} {{s-ttl|title=[[Список на градоначалници на Берлин|Владејачки градоначалник на Берлин]]|years=1957–1966}} {{s-aft|after=[[Хајнрих Алберц]]}} {{s-bef|before=[[Герхард Шредер (CDU)|Герхард Шредер]]}} {{s-ttl|title= Сојузен министер за надворешни работи|years= 1966–1969}} {{s-aft|after= [[Валтер Шел]]}} {{s-bef|before= [[Курт Георг Кизингер]]}} {{s-ttl|title= [[Канцелар на Германија]]|years= 1969–1974}} {{s-aft|after= [[Хелмут Шмит]]}} {{s-bef|before=[[Ханс-Кристоф Зебом]]}} {{s-ttl|title= Заменик канцелар на Германија|years=1966–1969}} {{s-aft|after=[[Валтер Шел]]}} {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[Ерих Оленхауер]]}} {{s-ttl|title=[[Социјалдемократска партија|Претседател на Социјалдемократската партија на Германија]]|years=1964–1987}} {{s-aft|after=[[Ханс-Јохен Фогел]]}} {{s-bef|before=[[Бруно Питерман]]}} {{s-ttl|title=Претседател на Социјалистичката интернационала|years=1976–1992}} {{s-aft|after=[[Пјер Морој]]}} {{s-end}} {{Германски канцелари}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Брант, Вили}} [[Категорија:Луѓе од Либек]] [[Категорија:Германски протестанти]] [[Категорија:Политичари од Социјалдемократската партија на Германија]] [[Категорија:Политичари на Социјалистичката работничка партија на Германија]] [[Категорија:Германски канцелари]] [[Категорија:Германски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за мир]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од I класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Германски автобиографи]] gpfz8hfy2anrgjr9jzz4m6s633xlhl9 Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ 0 34880 5608305 5605847 2026-08-11T21:43:04Z Buli 2648 /* Историја */ нема наведено причина зошто предлошката е поставена 5608305 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ([[Македонска преродбеничка азбука|стар правопис:]] ''Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“'') — машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == {{Внимание|Ова поглавје}}[[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] jgkawb57o9dgh4x8asu9mqefj0ooibw 5608306 5608305 2026-08-11T21:43:27Z Buli 2648 /* Предметна програма */ нема наведено причина зошто предлошката е поставена 5608306 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ([[Македонска преродбеничка азбука|стар правопис:]] ''Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“'') — машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] ar013qla5yjpv3ww6uckh4k7r8zfdes 5608307 5608306 2026-08-11T21:45:57Z Buli 2648 на свидетелствата стои свв., а не св. св. 5608307 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за училиште | name = Солунска бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ | native_name = Българска мѫжка гимназия „Св. св. Кирилъ и Методий“ | image = Bulgarian Men's High School of Thessaloniki in 1891.jpg | image_size = | alt = | caption = Солунската машка гимназија во 1891 година. | location = [[Солун]] | country = [[Османлиска Империја]] | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | schooltype = | fundingtype = | type = [[гимназија]] | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = 1880 | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = 1913 | grades_label = Класови | grades = I–VII | enrollment = 267 (1886/7)<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> }} '''Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“''' ([[Македонска преродбеничка азбука|стар правопис:]] ''Българска мѫжка гимназия „Свв. Кирилъ и Методий“'') — машка гимназија основана во есента 1880 година во [[Солун]], тогаш во [[Османлиската империја]]. Постоела до 1913 година. Била едно од најважните [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарски просветни средишта]] во Македонија и Одринско. Гимназијата била основана со поддршка на [[Бугарската егзархија]] и солунската бугарска црковно-училишна општина. Главен иницијатор и прв главен учител бил [[Кузман Шапкарев]]. Официјалното име „Св. св. Кирил и Методиј“ го добила во 1881 година. Наставата се изведувала на [[бугарски јазик]], а училиштето имало [[пансион]]. Во текот на своето 33-годишно постоење низ гимназијата поминале околу 5.800 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Голем дел од нив останале само неколку години, а со целосна матура завршиле 488 ученици.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=108}} Меѓу учениците имало и идни видни дејци на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ([[ВМОРО]]), Врховниот македоно-одрински комитет ([[ВМОК]]) и други организации, како [[Гоце Делчев]], [[Даме Груев]], [[Тодор Александров]], [[Борис Сарафов]] и други. Учители во одреден период во гимназијата биле [[Григор Прличев]], [[Васил К’нчов]], [[Георги Кандиларов]] и други. Гимназијата престанала со работа по [[Балканските војни]] и воспоставувањето на грчка власт во Солун во 1913 година. Нејзин наследник денес се смета Националната хуманитарна гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“ во [[Благоевград]], Бугарија. == Историја == === Основање на гимназијата === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], [[Јоаким Груев]].{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} [[Податотека:Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png|лево|мини|275x275пкс|[[Кузман Шапкарев]]]] Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}}[[Податотека:Solunska bugarska mashka gimnazija dokument.jpg|thumb|300px|right|Документ од 1884 година]] === Ученички бунтови === Солунската гимназија, и покрај егзархискиот језуитски режим, била расадник на револуционерни идеи. Во гимназијата циркулирала забранета литература, се ковале планови и се дигале ученички бунтови. Во гимназијата често избувнувале конфликти за тоа да се зголеми бројот на професори со потекло од [[Македонија (регион)|Македонија]], а да се намали бројот на оние што се носат од територијата на кнежевството [[Бугарија]]. [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] која ја спроведувала политиката на [[Стефан Стамболов]] за еволутивно решавање на македонското прашање, била против зголемување на бројот на учители од [[Македонија (регион)|Македонија]], заради стравот дека Македонците учители ќе ги револуционеризираат учениците, и со тоа ќе бидат нарушени добрите односи меѓу кнежевството [[Бугарија]] и Османлиска [[Турција]]. Веднаш по нејзиното создавање, веќе во учебната 1882/1883 година, дошло до бранување. При училишниот бунт во учебната 1883/1884 година биле исклучени од гимназијата [[Ѓорче Петров]] и [[Пере Тошев]], кои биле меѓу првите ученици на оваа гимназија. Во учебната 1887/1888 година дошло до нов бунт, поради кој биле исклучена поголема група на ученици. Меѓу причините за бунтот било и барањето на учениците: ''дека не можат да работат на бугарски јазик, туку сакале да работат и да им се предава на нивниот домашен, македонски дијалект''. Меѓу учениците кои заминале во [[Белград]], за да го продолжат образованието, биле: [[Даме Груев]], [[Петар Поп Арсов]], [[Никола Наумов]], [[Христо Поп Коцев]], [[Димитар Мирчев (раководител на ТМОРО)|Димитар Мирчев]] итн. Во своето дело „Во Македонија под ропство“ [[Павел Шатев]] пишува дека во основата на ученичките бунтови бил спорот како да се извршува ослободувањето на [[Македонија (регион)|Македонија]].<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 35</ref> [[Бугарска егзархија|Екзархиската]] страна верувала дека ова требе да се извршува со легална борба, просвета, цркви и училишта, а другата страна - со револуционен метод на дејствие.<ref>Шатев, П., ''В Македония под робство'', София, 1983, трето издание, с. 36</ref> === Педагошки курс при гимназијата === За да се обезбедат учители за основните и за трикласните училишта во провинцијата (пред сè во Македонија), во учебната 1887/1888 година при машката гимназија бил отворен педагошки курс во времетраење од две години. Со курсот раководел директорот на гимназијата, а наставата ја изведувале професорите кои предавале и во самата гимназија. Курсот функционирал осум учебни години, од 1887/1888 до 1895/1896 година. Во тој период го завршиле 129 ученици, кои биле оспособени за учителска работа.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} Учениците кои биле примани морало да имаат завршено трет клас гимназија (приближно денешно основно образование). Програмата на курсот била составена од општо гимназиски предмети, дополнети со [[педагогија]] (наука за воспитување и образование), која ја предавале специјализирани наставници. Иако педагошкиот курс бил наменет за подготовка на учители, релативно малиот број на завршени ученици укажува дека учениците почесто избирале да го продолжат гимназиското образование, наместо да се насочат кон учителската професија.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=109}} === По 1913 === По крајот на [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], грчките власти го протеруваат целиот наставнички колектив на гимназијата во Бугарија. Задно со себе тие успеваат да земат голем дел од материјалот и регистарски материјали. Преместувана е неколкупати во [[Струмица]], [[Штип]] и [[Петрич]]. Од [[1920]] до денес се наоѓа во [[Благоевград]] (Горна Џумаја), [[Пиринска Македонија]] и го носи името '''Национална хуманитарна гимназија „Свети Кирил и Методиј“''' (''Национална хуманитарна гимназия „Свети Свети Кирил и Методий“''). == Директори и учители == === Директори === [[Податотека:First Graduates and Teachers of the Thessaloniki Bulgarian Hight School 1886.jpg|мини|350x350px|Првата генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1885/86 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': Георги Миндов, Александар Кулев, Христо Димитров, Костадин Стателов, Фран Сплитек, [[Григор Прличев]], [[Георги Кандиларов]], архимандрит [[Козма Пречистански]], ѓакон [[Иларион Пенчев]], Георги Попов, [[Петар Драганов]], Андреј Дојкин, Јероним Буфети{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Христо Нечев]], [[Јордан Читкушев]], [[Јордан Мирчев]], [[Иван Липошлиев]], [[Димитар Изов]], [[Бано Кушев]], [[Лазар Тодев]], [[Јордан Бомболов]], [[Георги Стрезов]], [[Петар Мавродиев]], [[Александар Кожухарски]]]] Од вкупно 14 директори на гимазијата, 9 биле од Бугарија, а 5 од Македонија. Притоа нужно е да се истакне дека во најважните години од работата на солунската гимназија, од нејзиното основање до периодот кога во Македонија се отвориле и други бугарски средношколски установи, директорите биле исклучиво етнички Бугари.<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> Според нивното образование, речиси сите минале низ бугарските средни училишта во Софија, Пловдив итн., а голем дел од нив го продолжиле своето образование во поголемите европски центри. Повеќемина од солунските директори имале и завидна политичка кариера. Додека Михаил Сарафов најпрво бил министер за народна просвета во владата на Петко Каравелов (1880-1881) и министер за финансии во владата на Драган Цанков (1884), а дури потоа бил назначен за директор на гимназијата во Солун, некои од директорите својот политички подем го започнале откако се докажале како спроводници на бугарската политика во солунската машка бугарска гимназија. Васил К’нчов во 1902 година бил министер за народна просвета во владата на Стојан Данев, а Лазар Пајаков бил министер за финансии во кабинетите на Рачо Петров, Димитар Петков, Димитар Станчов и Петар Гудев (1903-1908).<ref>{{cite book |last=Минов |first=Никола |date=2017 |title= 70 години Институт за историјаː 70 години македонска историографијаː зборник на трудови од научната конференција одржана на 13 и 14 декември 2016 во Скопје |publisher=Филозофски факултет - Скопје|page=337 |chapter=Гимназиите во османлиска Македонија}}</ref> * ''[[Кузман Шапкарев]] — (1880 – 1881) (главен учител)'' * [[Божил Рајнов]] — (1881 – 1883) * [[Георги Кандиларов]] — (1883 – 1887) * [[Никола Начов]] — (1887 – 1891) * [[Димитар Хаџи Иванов]] — (1891 — 1892) * [[Васил К’нчов]] — (1892 — 1893) * [[Михаил Сарафов]] — (1893 — 1896) * [[Анастас Наумов]] — (1896 — 1897) * [[Атанас Ченгелев]] — (1897 — 1899) * [[Лазар Пајаков]] — (1899 — 1900) * [[Георги Раев]] — (1900 — 1904) * [[Христо Тенчев]] — (1904 — 1907) * [[Антон Поп Стоилов]] — (1907 — 1909) * [[Тодор Дечев]] — (1909 – 1912) * [[Георги Белев]] — (1912 – 1913)<ref>Николов, Стоян. „Съдбата на българите в Солун преди и по време на Балканските войни (1912 - 1913 г.)“. Списание „Македонски преглед“, кн. 2, София, 2008, стр. 70.</ref> === Учители === [[Податотека:Teachers-of-Bulgarian-men-school-Thessaloniki-1890.jpg|мини|Учители во гимназијата во 1890 година.|300x300пкс]] До средината на 1880-те меѓу учителите во бугарските средни училишта преовладувале руските воспитаници. Тоа важи како за училиштата во европските вилаети на Османлиската империја, така и за тие во слободното [[Кнежевство Бугарија]]. Руски воспитаници се и директорите на гимназијата во почетниот период од нејзиниот развој: [[Божил Рајнов]] (Одеса, Лиеж и Киев) и [[Георги Кандиларов]] (Киевска духовна академија). Иста е положбата и кај учителите – [[Трајко Китанчев]] (Киев и Москва), [[Благој Димитров]] (Одеса), [[Константин Стателов]] (Москва), [[Иларион Пенчев]] (Одеса) итн. Значително помалку се предавачите кои завршиле во пределите на Австроунгарија – чехот Франтишек Сплитек и унгарецот Роже Калман, кој бил принуден од власта да напушти во учебната учебната 1886/1887 г. За предавање на странски јазици биле назначени учители французи (Ф. Бертранд, Ж. Гиро, Е. Шевалие) и турци (Абди Етхем ефенди и Фадил беј). Помал бил бројот на предавачите кои завршиле на други места – Григор Прличев во Атина, Јероним Буфети во Џенова, Димитар Цухлев во Љасковец, Лазар Пајаков во Роберт колеџ и Париз, Антон Дојков во Габрово, Христо Станишев во Гент и др. Во првата деценија на 20 век директорите на Гимназијата воглавно веќе биле воспитаници на [[Софиски универзитет|Софиското вишо училиште]] – Христо Тенчов (1904–1907), Антон Попстоилов (1907–1909), Тодор Дечев (1909–1912), Георги Белев (1912–1913). Меѓу учителите продолжиле да се истакнуваат истакнати бугарски учени, општественици и политичари – професорот по природни науки Стефан Петков, професорот по француски јазик во Софискиот универзитет и бугарски конзул во Стокхолм [[Атанас Јаранов]], уметникот Михаил Крстев, новинарот и политичар Петко Пенчев и др. {{Учители во Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“}} == Предметна програма == [[Податотека:Bulgarian high school in Solun teachers and students.JPG|мини|350x350px|Четврта генерација на матуранти во гимназијата во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети]], [[Благој Димитров]], [[Григор Прличев]], [[Димитар Матов]], [[Никола Начов]], [[Димитар Хаџииванов]], [[Васил К’нчов]], [[Едхем ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев]], [[Константин Робев]], [[Никола Апостолов]], [[Панче Васков]], [[Димитар Поптомов]], [[Јаким Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев]], [[Георги Трајчев]], [[Антон Димитров]], [[Георги Николов]]]] Уште во првите години од своето постоење, солунската машка гимназија ја приспособила својата предметна програма со програмите на гимназиските училишта во [[Софија]] и [[Пловдив]]. Притоа, за основа била земена програмата во пловдивската реална гимназија, приспособена на реалните потреби. Оттука, со оглед на тоа што „учениците (во солунската гимназија, б.н) доаѓале со идејата дека Бугарите немаа свое минато и дека се најдолниот род на земјата“, во учебната 1882/83 било решено предметот бугарска историја да се воведе од првиот клас во гимназијата. Поради значењето на грчкиот јазик во Солун, во вториот клас бил воведен и предметот [[грчки јазик]], а во првиот клас биле воведени предметите [[Турски јазик|турски]] и [[француски јазик]]. На тој начин, предметната програма во тогаш четирикласната солунска гимназија ја сочинувале предметите: бугарски јазик, бугарска историја, закон божји, математика, физика, природни науки, географија, општа историја, книжевност, аритметика, краснопис, цртање, француски, грчки и турски јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со понатамошниот развој на гимназијата и нејзиното прераснување во полна, седумкласна гимназија, покрај горенаведените предмети се изучувале и [[старословенски јазик]], логика, психологија, алгебра, геометрија, дескриптива, космографија, хемија, латински јазик и геометриско цртање. Сепак, фондот на часови за секој одделен предмет јасно покажува дека акцентот сепак бил ставен на историјата, на бугарскиот јазик, како и на турскиот и францускиот јазик.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Со исклучок на часовите по грчки, француски и турски, наставата се изведувала исклучиво на бугарски јазик, без никакво право на некаков компромис и употреба на македонскиот јазик во наставата. Ваквото инсистирање на бугарскиот јазик за сметка на мајчиниот македонски јазик, често резултирало со отворено незадоволство кај македонските ученици, а понекогаш и со бунтови. Така, во учебната 1887/88 година во солунската гимназија избиле нереди и ученички бунт, чија што иницијална каписла била „клерикалноста на (директорот, б.н) Кандиларов... којшто многумина го сметаа за језуит и нетактичките интриги на... учителите родум бесарабци“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} Бунтот бил последица на политичките пресметки во Бугарија, пренесени во Македонија и солунската машка гимназија, меѓутоа, според изјавите на дел од учениците, македонските ученици се вклучиле во бунтот затоа што „не можеле да работат на бугарски јазик, туку сакале да им се предава на нивниот домашен македонски дијалект“. Дел од македонските ученици никако не можеле да разберат зошто е забранет македонскиот јазик со неговите дијалекти, а на негова сметка се форсира бугарскиот јазик. Во овој контекст, за време на летниот распуст еден ученик од солунската бугарска гимназија бил задолжен од двајца свои професори да им објасни на сограѓаните дека наместо „џ“ и „ч“ (или „ѓ“ и „ќ“) треба да ги користат гласовите „жд“ и „шт“, односно, наместо куќа, веѓа, свеќа и Ѓурѓовден, да употребуваат к’шта, вежда, свешта, Георгиев ден. Притоа, кога на почетокот на учебната година истиот ученик пред своите сокласници ги рецитирал песните од неговиот роден крај, од учителите му било кажано дека тие песни не се бугарски, туку повеќе наликуваат на српски. За да ги задоволи своите професори во бугарската гимназија, младиот дебарчанец постојано се трудел наместо „јас“ и „ќе“ да ги користи бугарските „аз“ и „ште“, и бил принуден „да го замрази мајчиниот јазик“.{{sfn|Минов|2015|p=151}} {{Gallery |title=Свидетелства |width=160 |height=170 |align=center |File:Boris Proevski Solun Diploma.jpg|Свидетелство на Борис Проевски |File:School Certificate of Ivan Ikonomov from Kukush from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 17 June 1901 - Page 1.jpg|Свидетелство на Иван Икономов |File:School Certificate of Georgi Kulishev from Doyran from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 11 July 1904 - Page 1.jpg|Свидетелство на Георги Кулиштев |File:School Certificate of Kuzman Yosifov from Debar from the Bulgarian Men's High School of Thessaloniki, 6 June 1910 - Page 1.jpg|Свидетелство на Кузман Јосифов од Дебар за завршување на Солунската гимназија, 6 јуни 1910 г. }} == Бројност на учениците == {{See also|Список на матуранти од Солунската машка гимназија}} [[Податотека:Number of graduates of the Thessaloniki Bulgarian Men's High School (1885–1913).jpg|алт=нхгбвфцдџс|мини|366x366px|Број на матуранти по генерации на Солунската бугарска машка гимназија (1885–1913). Во овој период, 488 ученици го завршиле образованието во 27 генерации.{{sfn|Кандиларовъ|1930|p=104}}]] Во учебната 1886/87 во гимназијата учеле 267 ученици, во VII класа. {| class="wikitable" |+ ! !I !II !III !IV !V !VI !VII |- |1886/87<ref name="Новаковић 1888 86">{{Cite journal |last=Новаковић |first=Стојан |date=1888 |title=Бугарске школе по Македонији |url=https://books.google.mk/books?id=jLkDAAAAYAAJ&pg=PA78&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |journal=Отаџбина |volume=7 |issue=19 |pages=86}}</ref> |16 |38 |37 |45 |64 |36 |31 |- |1893/94<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1893-1894 година. Пловдив, 1895, с. 55.</ref> |24 |18 |17 |24 |19 |21 |14 |- |1895/96<ref>Статистика на българските училища в Турция (Македония и Одринско) за учебната 1895-1896 година. Шумен, 1897, с. 86.</ref> |27 |20 |32 |36 |74 |31 |12 |} == Видете исто така == * [[Солунската бугарска женска гимназија „Св. Благовештение“]] * [[Бугарска католичка семинарија во Солун]] == Извори == <references/> === Литература === * {{Наведена книга|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ|last=Кандиларовъ|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=Софија|language=бугарски|author-link=Георги Кандиларов}} * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Bulgarian Men's High School of Thessaloniki}} {{Гимназии во Османлиска Македонија}} [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Солунска машка гимназија]] [[Категорија:Образованието во Отоманското Царство]] [[Категорија:Училишта на Бугарската егзархија]] 9au0h2issub9ib2odjxphgt2bn95c5y Кадиново 0 45164 5608461 5603746 2026-08-12T11:40:35Z Gurther 105215 5608461 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Кадиново |name_local = Γαλατάδες |image_skyline = Kadinovo.jpg |caption_skyline = Новата црква „Св. Атанасиј“ во Кадиново |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Постол | ширина = | опис = <center>Местоположба на Кадиново во општината [[Постол (општина)|Постол]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Кадиново | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 45 | ГШ_сек = 21 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 16 | ГД_сек = 50 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 45.21 |lon_deg = 22 |lon_min = 16.50 |elevation_min = |elevation = 16 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постолски]] |prefec = |municipality = [[Постол (општина)|Постол]] |municunit = [[Постол (општина)#Општинска единица Александар Велики|Александар Велики]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1628 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Кадиново''' или '''Кад(и)ино Село''' ({{langx|el|Γαλατάδες}}, ''Галатадес''; до 1926&nbsp;г. ''Καδίνοβο'', ''Кадиново''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/171216 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Καδίνοβον -- Γαλατάδες]</ref>) — село во [[Ениџевардарско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Постол (општина)|Постол]] на [[Постол (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Населението брои 1.628 жители (2021). Сè до 1924&nbsp;г. било населено исклучиво со [[Македонци]], а денес е мешано, но со извесно македонско мнозинство.<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= I|страници=69-70}}</ref> Во минатото селото го имало и алтернативното турско име ''Сујукли''. == Географија == Селото е сместено на рид во [[Солунско Поле|Солунското Поле]], 14&nbsp;км западно од [[Ениџе Вардар]] (Пазар) и 25&nbsp;км југоисточно од [[Воден]]. == Историја == === Во Отоманското Царство === На почетокот на ΧΧ век Кадиново било село во Ениџевардарска каза. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. ''Кадијно Село (Суќутли)'' имало 248 жители [[Македонци]] и 60 [[Роми]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|146}}</ref> Во Кадиново работела [[Грчка пропаганда во Македонија|грчката пропаганда]]. Целото село било под врховенството на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. По податоци на [[Бугарска егзархија|егзархискиот]] секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во ''Кадиино (Kadiyno Selo)'' имало 336 Македонци под патријаршијата и во селото работело грчко училиште.<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, pp. 102-103.</ref> Во 1905 година, според [[Крсте Петков Мисирков]], село ''Кадијно Село'' било македонско со 80 куќи''.''<ref>{{Мисирков}}</ref> Прв учител во грчкото училиште бил Христос Думис. Семејствата Стојанидис и Харисиадис зеле учество во [[грчка вооружена пропаганда во Македонија|грчката вооружена пропаганда]] против Македонците. Од Кадиново е таткото на [[гркомани|гркоманскиот]] капетан [[Гоно Јотов]]. Училишниот инспектор во Кукушката околија Никола Хрлев 1909 г. напишал вза селото: {{цитатник|Кадијно село (Сујутли), 3/III, 1&nbsp;{{дропка|1|2}}&nbsp;ч. од [[Карајотица]]. Има вкупно 55 македонски егзархиски куќи, половината од имотот. Се занимаваат со земјоделство. Доста имашливо село. Црквата нема никакви имоти. Училиштето е двокатно, со ниска визба, само една училница, со душеме, таван, добро осветлена, голема 6×8×3&nbsp;м.<ref name="БИМ" /><ref name="Извори 83">{{наведена книга |title= Рапорт по ревизията на селските бълтарски училища в Ениджевардарската кааза през м. март 1909&nbsp;г. – Во: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство |last= Хърлев |first=Никола |year= 1998 |publisher=Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“ |location=София |pages= 83 }}</ref>}} Според српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]], во периодот пред Балканските војни селото се состоело од 65 македонски куќи.<ref name="НМЕМ" /> === Во Грција === По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Истата 1913 г. селото броело 337 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 390.<ref name="НМЕМ" /> Во 1924 г. властите принудно иселиле 38 жители во [[Бугарија]] и довеле [[Грци|грчки]] колонисти од [[Источна Тракија]] и [[Мала Азија]], за кои изградиле нови жиевалишта. Во 1926 г. селото е преименувано во Галатадес. Според пописот од 1928 г. селото имало 848 жители,<ref name="НМЕМ" /> од кои биле 368 грчки дојденци (98 семејства), а остатокот [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Со пресушувањето на [[Ениџевардарско Езеро|Ениџевардарското Езеро]] во 1930-тите, дел од жителите на соседното македонско село [[Плугар]] се доселиле во Кадиново. Во 1940 г. во Кадиново се попишани 1.286 жители, додека пак според статистиката на [[НОФ]] во 1947 г. селото имало вкупно 1.218 жители од кои 700 [[Македонци]] и 518 [[Грци|грчки]] дојденци. Бројот на жители продолжил да расте во следните десетлетија. Македонците и денес се нешто побројни од дојденците. == Население == {{Пописи-ЕМ|1.286|1.529|1.648|1.639|1.841|2.039|2.339|1.858|1.628}} == Стопанство == Бидејќи е полско и земјиштето во голем дел се [[наводнување|наводнува]], селото важи за многу богато. Главни производи се [[пченица]]та, [[пченка]]та, [[памук]]от, [[овошје]]то и друго, а селото е познато и по производството на [[шпаргли]]. [[Сточарство]]то е застапено со одгледувањето на [[млечна индустрија|млечни]] [[крава|крави]] и друг добиток.<ref name="НМЕМ" /> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви * „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Кадиново (стара)|Св. Атанасиј (стара)]]“ — гробишна црква изградена пред 1806 г. * „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Кадиново (нова)|Св. Атанасиј (нова)]]“ — понова црква во центарот на селото == Поврзано == * [[Солунско Поле]] == Наводи == {{наводи}} {{Постол}} [[Категорија:Постол]] j0fkg7h01xjqt9f6xynw8cnh96tstzp Томаш Росицки 0 62722 5608277 5527803 2026-08-11T20:23:28Z Новиот Дарвел 135843 5608277 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Томаш Росицки | image = [[Податотека:Arsenal Vs Burnley (24618630252).jpg|170px]] | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{роден на|4|октомври|1980}} | cityofbirth = {{роден во|Прага|}} | countryofbirth = [[Чехословачка]] | nationality = {{flagsport|CZE}} [[Чешка]] | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 20 декември 2017 <small>(37 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sparta Prague}} | years1 = 1998-2001 | caps1 = 41 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Sparta Prague}} | years2 = 2001-2006 | caps2 = 149 | goals2 = 20 | clubs2 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | years3 = 2006-2016 | caps3 = 170 | goals3 = 19 | clubs3 = {{Fb team Arsenal}} | years4 = 2016-2017 | caps4 = 12 | goals4 = 1 | clubs4 = {{Fb team Sparta Prague}} | nationalyears1 = 1995-1996 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка под 15 години|Чешка 15]] | nationalyears2 = 1996 | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam1 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка под 16 години|Чешка 16]] | nationalyears3 = 1997-1998 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 6 | nationalteam3 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка под 17 години|Чешка 17]] | nationalyears4 = 1998-1999 | nationalcaps4 = 9 | nationalgoals4 = 3 | nationalteam4 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка под 18 години|Чешка 18]] | nationalyears5 = 1999 | nationalcaps5 = 2 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка под 21 година|Чешка 21]] | nationalyears6 = 2000-2016 | nationalcaps6 = 105 | nationalgoals6 = 23 | nationalteam6 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка|Чешка]] }} '''Томаш Росицки''' (роден {{роден на|4|октомври|1980}}, во [[Прага]]) — [[Чешка|чешки]] поранешен [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}}. == Технички карактеристики == Росицки е играч од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]] познат по прекарот „Малиот Моцарт“, поради неговата феноменална вештина и способноста да го раководи средниот ред со добрите подавања. == Клупска кариера == === Борусија Дортмунд === Борусија Дортмунд за него на Спарта прага во 2001 плати 18 милиони фунти, што претставува рекорд во Бундеслигата.<ref name="ArsenalTransfer">[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/5008544.stm Arsenal secure Rosicky transfer], [[BBC Sport]], [[2006-05-23]]</ref> Неговата репутација растеше додека играше во Дортмунд, но поради финансиската криза во која се најде клубот не можеше да го задржи и покрај фактот што беа свесни за неовиот придонес. Медиумите шпекулираа со скап трансфер во повеќе големи клубови, вклучувајќи ги [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]], [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]], [[ФК Челси|Челси]] и [[ФК Арсенал|Арсенал]]. Росицки изрази желба да си замине од Дортмунд на крајот на сезоната 2005–2006, и веднаш потоа [[Јужна Африка|јужноафриканецот]] [[Стивен Пиенар]] бил донесен во пресрет на заминувањето на Росицки. === Арсенал === [[File:Tomas Rosicky 2007.jpg|thumb|left|200px|Росицки во 2007]] На [[23 мај]] [[2006]], Арсенал потврди дека го потпишале Росицки на долгорочен договор. Цената на трансферот не беше откриена но се шпекулираше дека се работи за околу 6,8 милиони фунти поради специјална клаузула во договорот на Росицки со Дортмунд.<ref name="ArsenalTransfer"/><ref>[http://www.arsenal.com/article.asp?&article=389261 Czech midfielder Tomáš Rosický signs for Arsenal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080608073534/http://www.arsenal.com/article.asp?&article=389261 |date=2008-06-08 }}, Arsenal.com, [[2006-05-23]]</ref> Томаш го зема дресот со број 7 кој претходно му припаѓаше на [[Франција|Французинот]] [[Робер Пирес]]. На [[8 август]] [[2006]], Росицки го направи своето деби за Арсенал Играјќи на левото крило во првиот натпревар од третото коло од квалификациите за [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампиони]] против [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]]. На [[13 септември]], Росицки гопостигна својот прв гол за Арсенал на гостувањето кај [[ФК Хамбургер|Хамбургер]], со спектакуларен шут од околу 30 метри.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=n-DQsvS-9eA Rosický's first goal for Arsenal vs Hamburg [[13 септември]] [[2006]]]</ref> Првиот гол во Премиер Лигата му беше против Виган Атлетик на [[11 февруари]] [[2007]]. Росицки не беше во форма во сезоната 2006–07, постигнувајќи само три гола во Премиер Лигата. Росицки во Арсенал најчесто игра како лево крило. На моменти неговата игра потсеќа на онаа на неговиот претходник Робер Пирес. Додека сѐ уште беше во раните фази на неговата кариера Томаш се здоби со прекарите „Малиот Моцарт“ и „Моцарт на Фудбалот“ поради неговата способност да ја диригира играта на својот тим.<ref>[http://www.guardian.co.uk/football/2007/aug/15/newsstory.championsleague1 Little Mozart goes home intending to upset his first love], [[The Guardian]], [[2007-08-15]]</ref> Сезоната 2007–08 Росицки повторно ја започнал како лево крило. На [[29 август]] го постигна својот прв гол во новата сезона во натпревар против неговиот поранешен клуб [[Спарта Прага]]. Голот го постигна по амо 7 минути игра со низок шут, по асистенцијата на [[Тео Волкот]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/6964144.stm Arsenal 3-0 Sparta Prague (5-0)], [[BBC Sport]], [[2007-08-29]]</ref> Томаш ја одржа својата добра форма и во натпреварот против [[ФК Портсмут|Портсмут]] постигнувајќи го својот прв гол во новата [[ФА Премиер Лига|Премиерлигашка сезона]] со силен шут од лош агол. По опоравувањето од повредата на бутниот мускул заработена на натпреварот против [[ФК Севиља|Севиља]], Росицки се врати во форма на натпреварот со [[ФК Болтон Вондерерс|Болтон Вондерерс]] од Премиер Лигата. По добрата комбинирање со [[Тео Волкот]] постигна го со шут од линијата на пет метри, а потоа следуваше уште еден гол против [[ФК Виган Атлетик|Виган Атлетик]] на асистенција од [[Никлас Бентнер]]. Томаш славеше и на гостувањето кај [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]], натпревар во кој Арсенал загуби со 2-1, а се запиша и меѓу стрелците и против [[ФК Евертон|Евертон]] со низок шут од врвот на [[шеснаесетник]]от во победата од 4-1. Повторно ја тресеше мрежата против Фулам кога постигна гол од 5 метри на асистенција на [[Едуардо да Силва|Едуардо]], натпреварот заврши со победа од 3-0 за Арсенал. Навивачите на Арсенал последен пат го видоа Чехот кога излегуваше во 9 минута на натпреварот од [[ФА Куп]]от против Њукасл на Емирати на 26 јануари. Менаџерот [[Арсен Венгер]] подоцна изјави за повредата на 27 годишниот Томаш дека „не е сериозна ама е чудна“. Сепак, поради повредата Росицки го пропушти остатокот од сезоната како и Европското Првенство кое се одржа летото. Според изјави на [[Скај Спорт]] Тој ќе го пропушти почетокот на новата сезона поради операција на коленото.<ref>[http://www.skysports.com/story/0,19528,11095_3837535,00.html Rosicky to miss season start], [[Sky Sports]], [[2008-07-22]]</ref> Откако го пропуштил [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство 2008]], Росицки бил очекуван да се врати во составот на Арсенал најдоцна до септември, но на 2 октомври 2008 [[Арсен Венгер]] излегол со изјава дека физиотерапевтите „постапиле добро“ доколку успее да се врати пред новата година. Сепак, тој не успеал да се опорави и да игра до крајот на сезоната 2008-2009. == Репрезентативна кариера == Росицки го оствари своето репрезентативно деби во 2000 на 19 годишна возраст, против [[Фудбалска репрезентација на Република Ирска|Република Ирска]]. Играше за својата земја на Европските Првенство во 2000 и 2004 и и помогна да се квалификува за Светското Првенство во 2006 во [[Германија]]. Росицки покажа добра форма додека настапуваше за Чешка во фазата по групи од квалификациите, постигнувајќи неколку гола од пенал и асистирајќи им на [[Милан Барош]] и [[Јан Колер]] со прецизни и навремени подавања. Исто така го постигна и победоносниот гол во плејофот против [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]], со што го обезбеди влезот на Чешка во финалето. На Светското Првенство во 2006, Росицки постигна два гола во победата на Чешка над [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] со 3-0 во првиот натпревар, на [[12 јуни]] [[2006]]. [[Чешка]] испадна од Првенството уште во фазата по групи, при што Росицки беше приморан да игра во нападот по повредите на двајцата напаѓачи, [[Јан Колер]] и [[Милан Барош]]. На почетокот на сезоната 2006–2007 Росицки стана капитен на Чешка, на местото на [[Павел Недвед]] кој замина во пензија, и брзо се снајде во новата улога, помагајќи и на репрезентацијата да се квалификува за [[Европско Првенство 2008|Европското првенство 2008]]. Росицки го пропушти [[Европско Првенство 2008|Европското првенство 2008]] поради повреда. == Титули == ===Клупски=== ===={{flagsport|CZE}} Спарта Прага==== *'''[[Прва фудбалска лига на Чешка|Чешко првенство]]''' : 2 : 1998-1999, 1999-2000 *'''[[Фудбалски куп на Чешка|Куп на Чешка]]''' : 1 : 1996 ===={{flagsport|GER}} Борусија Дортмунд==== *'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' : 1 : 2001-2002 ===={{flagsport|ENG}} Арсенал==== *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 2 : 2013-2014, 2014-2015 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|Комјунити Шилд]]''' : 2 : 2014, 2015 ===Поединечни=== * [[Чешки фудбалер на годината]] : 3 : 2001, 2002, 2006 == Белешки == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.rosickytomas.com/ Официјално мрежно место] * [http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=425&b=true Детална статистика од кариерата на Томаш Росицки] * [http://www.fotbal.cz/c/nat/players/viewstat.asp?name=RosickyTomas Статистика за Тоамш Росицки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110920074400/http://www.fotbal.cz/c/nat/players/viewstat.asp?name=RosickyTomas |date=2011-09-20 }} на вебстраната на [[Фудбалска Федерација на Чешка Република]] * [http://www.arsenal.com/first-team/players/tomas-rosicky Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080817065225/http://www.arsenal.com/first-team/players/tomas-rosicky |date=2008-08-17 }} на Arsenal.com * [http://www.tomas-rosicky.cz/ Томаш Росицки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081006095220/http://www.tomas-rosicky.cz/ |date=2008-10-06 }} (чешко неофицијално мрежно место) * [http://www.tomasrosicky.org/ Томаш Росицки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080311112957/http://tomasrosicky.org/ |date=2008-03-11 }} (англиско неофицијално мрежно место) {{Состав на Чешка на ЕП фудбал 2000}} {{Navboxes |bg = gold |fg = black |bordercolor = solid 1px #000; |title = Награди |list1 = {{Чешки фудбалер на годината}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Росицки, Томаш}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Чешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спарта Прага]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Римокатолички христијани од Чешка]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] i6ecvyj0f745kwsyj8szihtbcgrgz1y Валентинијан II 0 98289 5608207 5005030 2026-08-11T14:50:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608207 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Валентинијан II<br /> | портрет=Statue of emperor Valentinian II detail.JPG | опис=Цар на [[Римско Царство|Римското Царство]] | наставка= | роден-дата= [[371]]<ref>{{Citation |title= Valentinian II |publisher= Roman emperors |url= http://www.roman-emperors.org/valenii.htm |accessdate= 2022-01-31 |archive-date= 2020-11-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201127015025/http://www.roman-emperors.org/valenii.htm |url-status= dead }}.</ref>{{Sfn |Curran |1998 |p= 86}} | роден-место= | починал-дата= [[393]] | починал-место= [[Виена]] }} '''Валентинијан II''' бил римски цар. Познат и како ''Флавијан Валентинијан ''. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал до [[393]] година. == Наводи == {{наводи}} {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Валентинијанова династија]] [[Категорија:Родени во 371 година]] [[Категорија:Починати во 392 година]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Христијани од 4 век]] hfy0upeewsdx1swyi5136s6fnykziel Бурџ Халифа 0 102557 5608197 5582989 2026-08-11T14:07:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608197 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = Бурџ Халифа<br />Burj Khalifa | image = | caption = Кулата во 2012 | label1 = Статус: | data1 = покриена | label2 = Изградбата започна: | data2 = 2004 | label3 = Изградбата заврши: | data3 = 9 декември 2010 | label4 = Највисока точка: | data4 = 828 m (со висина на антената)<ref name="MIA vo dubai">[http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=70481404&lId=1 Во Дубаи свечено отворена највисоката зграда во светот]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''МИА'', 4 јануари 2010</ref> | label5 = Вид на градба: | data5 = зграда | label6 = Број на катови: | data6 = 160<ref name="Baldwin">{{наведени вести|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 мај 2008|accessdate=[[7 јануари]] [[2010]]|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034844/https://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|url-status=dead}}</ref><br />со 46 додатни катови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|title=The Burj Khalifa|publisher=Glass, Steel and Stone|accessdate=[[8 јануари]] [[2010]]|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034833/http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|url-status=dead}}</ref> и два ката подземна гаража | label7 = Површина: | data7 = 334.000 м² | label8 = Архитект: | data8 = [[Skidmore, Owings and Merrill]] | label9 = Локација: | data9 = [[Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] | label10 = Цена: | data10 = околу 1,5 милијарди [[Американски долар|$]]<ref name="USAtoday">{{Наведена мрежна страница|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=2 јануари 2010|publisher=USA Today|accessdate=[[30 декември]] [[2009]]|location=[[Дубаи]]}}</ref> }} '''Бурџ Халифа''' ({{langx|ar|'''برج خليفة'''}} — ''Кула Халифа''), порано познат како '''Бурџ Дубаи''' — [[облакодер]] во [[Дубаи]], [[Обединети Арапски Емирати]] и е највисоката градба изградена од човекот досега. Изградбата на објектот започна на 21 септември 2004, а официјално заврши на [[4 јануари]] [[2010]].<ref name="MIA vo dubai"/><ref name="opening">{{наведени вести|url=http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|title=Official opening of iconic Burj Dubai announced|publisher=Gulfnews|date=4 ноември 2009|accessdate=[[4 ноември]] [[2009]]|archive-date=2009-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106052129/http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|url-status=dead}}</ref> Градбата е дел од проектот „Центарот на Бурџ Дубаи“, кој се гради на површина од 2&nbsp;км<sup>2</sup>, веднаш до економскиот центар во градот, а содржи и фонтана и уште неколку впечатливи градби. Архитект на кулата е [[Адријан Смит]], кој соработува со компанијата [[Skidmore, Owings and Merrill]] од 2006.<ref name="Record High">{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=361|title=Burj Dubai reaches a record high|publisher=[[Emaar Properties]]|date=21 јули 2007|accessdate=[[24 ноември]] [[2008]]}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.architectmagazine.com/industry-news.asp?sectionID=1006&articleID=385534|title=Adrian Smith Leaves SOM, Longtime Skidmore partner bucks retirement to start new firm|last=Keegan|first=Edward|publisher=ArchitectOnline|date=15 октомври 2006|accessdate=[[23 март]] [[2009]]}}</ref> Оваа инженерска компанија, со седиште во [[Чикаго]] беше вклучена во спроведувањето на проектот.<ref name="Record High"/> За изградба на кулата како главен градител била ангажирана [[Република Кореја|јужнокорејската]] компанија [[Samsung C&T]], која била ангажирана и во изградбите на кулата [[Тајпеј 101]] и [[Кули Петронас|кулите Петронас]]<ref name="SkyscraperPage">{{Наведена мрежна страница|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|title=Burj Dubai, Dubai — SkyscraperPage.com|publisher=''SkyscraperPage''|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2020-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504144220/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|url-status=dead}}</ref> [[Turner Construction Company]] била избрана за раководител на проектот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turnerconstruction.com/international/content.asp?d=3457&p=2372|title=Turner International Projects — Burj Dubai|publisher=Turner Construction|accessdate=[[23 март]] [[2009]]}}</ref>, а компанијата [[Hyder Consulting]] за структурното и машинско инженерство. Според законите на ОАЕ, склучувачот на договорот и инженерот се заеднички одговорни и имаат обврска за изведбата на активностите во врска со изградбата на Бурџ Халифа. Поради тоа, и покрај конструкцијата од страна на компанијата Skidmore, Owings and Merrill, компанијата Hyder Consulting, правно е конструктор на градбата. == Највисоката градба и зграда во светот == Со висина од 828 метри и вкупно 160 катови, кулата Бурџ Халифа е највисоката градба и највисоката зграда, изградена досега. Кулата е градба со најмногу катови во употреба и највисок кров. Освен тоа, Бурџ Халифа со својата висина ги надмина: кулата [[Тајпеј 101]] (509 m) како највисока зграда во светот според висина на конструкцијата, [[Кула Вилис|кулата Вилис]] (527 m) како апсолутно највисока зграда во светот (со висина на антената) и [[CN Kula|кулата CN]] (555 m) во Торонто. Со тоа, повторно по изградбата на [[Емпајр стејт билдинг]] во 1931, сите рекорди ги има една зграда. Покрај тоа, Бурџ Халифа е првата највисока зграда во светот, која се користи како станбена зграда.<ref name="emporis">{{наведени вести|publisher=Emporis|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=182168|title=Burj Dubai|date=4 мај 2009}} {{en}}</ref> На 17 јануари 2009, Бурџ Халифа ја достигна конечната висина од 828 m.<ref name="burjdubaiskyscraper">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |title=www.burjdubaiskyscraper.com Burj Dubai / Khalifa — The World's Tallest Skyscraper — Dubai, United Arab Emirates |accessdate=2009-04-02 |archive-date=2006-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |url-status=dead }}</ref> Со оваа висина, врвот на кулата може да се забележи од оддалеченост од 100&nbsp;км. Инвеститорите, долго време се обидувале висината на кулата и бројот на катовите да останат тајна. == Архитектура и дизајн == [[Податотека:BurjDubaiHeight.png|мини|десно|Бурџ Халифа во споредба со некои други познати високи градби.]] Планот за изгледот на кулата е на компанијата Skidmore, Owings and Merrill, којашто исто така го направила планот за [[Кула на слободата|правата кула на светскиот трговски центар]] во [[Њујорк]]. Кулата наликува на цилиндричен јазол, но всушност не претставува цилиндрична градба. Изгледот на кулата потсетува на визијата на американскиот архитект [[Френк Лојд Рајт]] за кулата Илиноис, којашто требало да биде висока една милја и да биде изградена во Чикаго, но тоа не се случило. Според архитектот Маршал Страбала, кој работи во компанијата Skidmore, Owings and Merrill и е дел од конструкторскиот тим на градабта, кулата Бурџ Халифа е планирана врз основа на 73-катната станбена [[Кула G]] во [[Сеул]]. На почетокот од планирањето, се настојувало Бурџ Халифа да биде исклучиво станбена зграда.<ref>[http://www.arabianbusiness.com/540205-secret-of-burj-dubai-height-revealed Architect reveals Burj Dubai height], 3 декември 2008</ref> Како последица на оригиналниот план на Skidmore, Owings and Merrill, компанијата Emaar Properties ја избрала компанијата [[Hyder Consulting]] за советник при контролата на изградбата, особено за структурата, фасадата, искористувањето на капацитетот за механичките, електронските и водоводните компоненти, но и вградувањето на противпожарните и безбедносните системи. Во оваа улога, компанијата Hyder Consulting извршила структурни промени, промени на фасадата и на сите други компоненти, со цел да одговори на локалните барања и на барањата пропишани со договорот. Оваа компанија, исто така беше одговорна и за геотехничкиот изглед на основата на Бурџ Халифа. Компанијата, исто така ја ангажираше и Emaar Properties has also engaged [[GHD Group|GHD]],<ref name="GHD Projects">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj|title=Burj Dubai Tower|publisher=Групација GHD|4=групацијата GHd|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2008-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj|url-status=dead}}</ref> за бетонските и челичните конструкции. Изгледот на Бурџ Дубаи потекнува од [[исламска архитектура|исламската архитектура]]. Архитектот Адријан Смит истакнал дека триделниот изглед на градбата бил инспириран од цвеќето ''[[Хименокалис]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjofdubai.com/|title=Burj Dubai Design Based on A Native Flower: Fact or Fiction?|publisher=''Landmark Properties''|accessdate=[[31 декември]] [[2009]]|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111513/http://www.burjofdubai.com/|url-status=dead}}</ref> Кулата е составена од три елементи, вградени околу централното јадро. Како што кулата се извишува од основата, страничните косини се појавуваат во облик на спирала, со што се намалува прекршувањето на кулата до небото. Бурџ Халифа има 27 тераси. На врвот, централното јадро изникнува во форма на шилец, Планот, според кој катовите се со облик на латиничната буква „Y“ е со цел да се зголеми колку што е можно повеќе аголот на погледот кон [[Персиски Залив|Персискиот Залив]]. Без оглед на тоа дали кулата се гледа од птичја или од жабја перспектива, може да се забележи дека нејзината форма претставува [[кромидеста купола]] во исламската архитектура. За време на планирањето на изгледот на кулата, инженерите ја ротирале градбата за 120 степени од оригиналниот нацрт, со цел да се зголеми отпорноста против силните ветрови. На врвот од градбата, кулата се нушани за вкупно 1,5 m.<ref>{{наведени вести|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|title=Burj Dubai is the height of success|last=Saberi|first=Mahmood|date=19 април 2008|publisher=Gulf News|accessdate=[[31 декември]] [[2009]]|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|url-status=dead}}</ref> Врвот на Бурџ Халифа содржи повеќе од 4.000 тони челик. Централниот шилец тежи 450 тони и е изграден од внатрешноста на градбата. Истиот е прилостен за својата цела висина од 143 m. Врвот, исто така содржи и комуникациска опрема.<ref name="structure"/> Повеќе од 1.000 уметнички предмети ја украсуваат внатрешноста на Бурџ Халифа, додека главниот ходник содржи 196 [[бронза|бронзени]] и уметнички плочи од [[месинг]], кои ги претставуваат 196-те земји во светот. Посетителите на овој простор се во можност да слушнат различни бои на звук, бидејќи плочите се обложени со 18-каратно [[злато]], а звукот се произведува со протек на вода, што создава звук како звукот од вода што тече врз лисје.<ref name="dc">[http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755 Burj Dubai will officially open for the UAE National Day] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100111020518/http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755 |date=2010-01-11 }}. ''Dubai Chronicle'' 29 јули 2009</ref> Надворешноста на Бурџ Халифа се состои од 142.000 m<sup>2</sup> [[стакло]] и [[алуминиум]], како и [[пазув на свод (архитектура)|пазуви на сводовите]] од [[не'рѓосувачки челик]] со вертикални цилиндрични перки. Овој систем овозможува да се намали влијанието на екстремно високите летни температури во Дубаи. Исто така, температурата на врвот од градбата е за 6&nbsp;°C пониска, отколку онаа на основата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm|title=Temperature and Elevation|publisher=''United States Department of Energy''|date=21 мај 2002|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2009-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415003502/http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm|url-status=dead}}</ref> За надворешниот изглед на Бурџ Халифа беа потрошени над 26.000 плочќи стакло, а за сите активности околу надворешниот изглед беа ангажирани над 300 стручни лица од [[Кина]].<ref name="structure"/> Хотелскиот простор во кулата е украсен од страна на [[Џорџо Армани]]. Хотелот Армани, прв од четирите на Армани зазема 15 од првите 39 ката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/|title=Armani Hotel Burj Dubai, United Arab Emirates|publisher=''hotelmanagement-network.com''|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2009-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090129225558/http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/|url-status=dead}}</ref> Катовите, сѐ до 108. се исполнети со околу 900 приватни станови. Првите станари во кулата се очекува да се вселат во февруари 2010, а тоа ќе бидат првите од околу 25.000 луѓе кои се очекува да живеат во кулата.<ref>[http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 Burj Dubai To Welcome First Residents From February 2010 Onwards] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511 |date=2011-07-22 }}, 31 декември 2009</ref><ref>[http://www.business-standard.com/india/news/burj-dubai-to-welcome-residents-in-feb-2010/82037/on Burj Dubai to welcome residents in Feb 2010], 1 јануари 2010</ref> На 76. кат од кулата има базен. Останатите катови се исполнети со канцеларии, освен 122., 123. и 124. кат, на кои се простира ресторанот ''At.mosphere'' и кои имаат тераси за набљудување на околината. Надворешната тераса, која беше отворена на 5 јануари 2010 е највисоката во светот (на висина од 440 m). Влезниците за посета на терасата се печатат во одредени денови и тоа во интервали од по 30 минути, со цел да се спречи метежот меѓу заинтересираните посетители. Цената на вклезниците изнесува 100 [[ОАЕ дирхам|дирхами]] за возрасни и 75 за лица до 12 дена.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|title=Burj Dubai Observation Deck Opens to The Public On Jan 5|date=4 јануари 2010|publisher=Bayut.com|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105155448/http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|url-status=dead}}</ref> Бурџ Халифа може да биде посетена од 25.000 посетители во секој момент (вкупно луѓе во кулата).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjofdubai.com/burj-dubai-facts-and-figures/|title=Burj Dubai Facts And Figures|publisher=''Burj of Dubai.com''|accessdate=[[1 август]] [[2009]]|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111515/http://www.burjofdubai.com/burj-dubai-facts-and-figures/|url-status=dead}}</ref> Во кулата се вклучени вкупно 57 лифтови и 8 ескалатори,<ref name="structure"/> кои се движат со брзина до 10&nbsp;m/s.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html|title=Signature Projects|publisher=''Otis Elevator Company''|accessdate=[[4 мај]] [[2009]]|archive-date=2012-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html|url-status=dead}}</ref> Инженерите најавиле изградба на трокатни лифтови, но изгледот на градбата се покажал како најпогоден за двокатни.<ref name="Emporis"/> Графичкиот изглед на Бурџ Халифа е дело на компанијата [[Brash Brands]], чиешто седиште е во Дубаи. Изгледот на сите деловни состаноци, комуникациски центри, како и центри за посетители<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|title=Burj Dubai Design work at Brash Brands.|publisher=''brashbrands.com''|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225144250/http://www.brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|archive-date=2012-12-25|accessdate=[[11 јуни]] [[2009]]|url-status=dead}}</ref>, исто така се замисла на компанијата Brash Brands. Компанијата, исто така е ангажирана и во осмислвањето на свеченоста во чест на резиденцијата на Армани, којашто е дел од Хотелот Армани во Бурџ Халифа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&uid=|title=Burj Dubai Armani Residences Roadshow Brands|publisher=''ida.us''|accessdate=[[11 јуни]] [[2009]]|archive-date=2012-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028051445/http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&uid=|url-status=dead}}</ref> == Изградба == [[Податотека:Burj Dubai 2 декември 2007.jpg|мини|десно|180п|Градежни активности на конструкцијата на Бурџ Халифа (декември 2007)]] Во февруари 2004 започнаа подготовките за изградба на основата. Подготовките вклучуваа голем број на тестирања, меѓу кои и тест за оптоварување, со маса од 6.000 тони. На крајот на април 2004 беше поставен камен-тремелник за изградба на кулата. Во јули 2004, заврши уитврдувањето на опсегот на основата на кулата. Слоевите беа зиградени од страна на компанијата Middle East Foundations Group, со седиште во Дубаи, а како координатор на активностите беше компанијата [[Bauer AG]], која работеше под контрола на компаниите [[Turner Construction Company]], [[Hyder Consulting]] и стручните лица од компанијата [[Skidmore, Owings and Merrill]]. Основата на градбата е на површина од 7.000 m², која е дел од објект од челик и бетон со волумен од 12.300 м<sup>3</sup>. Под основата се подредени 200 бетонски слоеви, со дебелина од по 1,5 m и должина од по 50 m, како и 650 слоеви со дебелина од 0,9 m и должина од 36 m. Вкупно, за основата е искористен [[бетон]] со волумен од 45.000 м<sup>3</sup> и маса од 110.000 тони. На 10 декември 2004 беше донесена одлуклата за тоа кој ќе го исполни проектот. Второстепените активности започнаа во 2005, а ги започна меѓународен [[конзорциум]], под водтво на јужнокорејската компанија [[Samsung C&T]] и чикашките архитекти од компанијата Skidmore, Owings and Merrill. [[Податотека:Burj Dubai Under Construction on 8 May 2008 Pict 2.jpg|мини|лево|180п|Поглед од воздух на конструкцијата во мај 2008]] Работниците работеле во три смени, наместо 2400 работници во една смена секој час. Работите ноќе се ивршувале под силна осветленост, што овозможувало конструкцијата да се забележи и оддалеку. На секои четири дена се додаваше по еден кат во погорните делови од градбата, а понекогаш дури и помалку од тоа (од три до четири).<ref>[http://www.faz.net/d/invest/meldung.aspx?id=28304785 Статија на FAZ.net]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До 155. кат (585,7 m), градбата претставува бетонска конструкција, а остатокот е изграден со помош на [[челична контрукција]]. На 9 ноември 2007, помошните елементи на бетонската конструкција, кои служеа за движење по неа на одредена висина беа отстранети. Раководител со изградбата беше новозеландскиот инженер Грег Сенг.<ref>[http://www.spiegel.de/reise/fernweh/0,1518,670466,00.html SPON: ''Burj-Chalifa-Bauleiter. Der Wolkenkratzermann''], 7 јануари 2009</ref> [[Податотека:Burj Dubai Evolution.ogv|мини|десно|180п|Анимација со изградбата на Бурџ Халифа]] За време на Божиќ во 2006, Бурџ Дубаи (сега „Бурџ Халифа“) стана највисоката зграда во Дубаи, надминувајќи ги [[Кули Емирати|Кулите Емирати]], високи 355 m. На преминот од 2006 во 2007, кулата стана стокатница. Во средината на ноември 2006, беше констатиран недостиг на фасадни елементи, строго пропишани при изградбата на кулата. Причината за ова беше фактот дека швајцарската компанија Schmidlin, со којашто бил склучен договор за снабдување и склопување потребните елементи, во моментот била под стечај. Подружницата на компанијата за снабдување на потребните елементи била преземена од страна на арапска тградежна фирма, којашто во ноември 2006 започна со сипорака на потребните елементи со сопствени трошоци.<ref>[http://www.itp.net/business/news/details.php?id=22733&category= Bericht über mögliche Bauverzögerungen auf ITPBusiness.net]</ref> Од средината на мај 2007 започна склопувањето на фасадните елементи. На почетокот на февруари 2008, околу 12.000 елементи беа склопени, што е половина од планираниот износ. До ноември 2008, околу 180 ката беа фасадаирани со овие елементи. На 30 септември 2009 инвеститорот објави дека со последниот дел од фасадата, на висина од 632 m, алуминиумската фасада на кулата завршува. Во период од околу 28 месеци активна работа, вкупно 24.380 фасадни елементи беа склопени на 200 различни висини. Тие зафаќаат површина од 132.190 m², а врз нив има 103.000 m² стаклена површина. Алуминиумскиот дел од фасадата тежи отприлика колку 5 празни авиони [[Airbus A380]] (околу 1375 тони), а за заштита на фасадата против влага и пивни честички биле искористени пломби во должина од 2052&nbsp;км.<ref>[http://www.gulfnews.com/business/Construction/10353948.html Burj Dubai's exterior cladding work complete] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091004193736/http://www.gulfnews.com/business/Construction/10353948.html |date=2009-10-04 }}, Gulf News, 1 октомври 2009</ref> За изградба на Бурџ Халифа бил употребен цврст бетон од класата C80. Овој вид на бетон со специјални хемикалии има за една третина поголема [[сила на притисок]]от од бетон со нормална цврстина. Бетонирањето се извршуваше само преку ноќ, бидејќи високите дневни температури може да предизвикаат штети врз бетонот. Течниот бетон подготвен за обработка беше превезуван на секоја висина со помош на квалитетни бетонски пумпи на компанијата [[Putzmeister]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-16BB135A/pm_online/hs.xsl/4899_DEU_HTML.htm |title=Bauprojekt Burj Dubai bei Putzmeister |accessdate=2010-01-09 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108090013/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-16BB135A/pm_online/hs.xsl/4899_DEU_HTML.htm |url-status=dead }}</ref>. На почетокот на изградбата беа употребувани три крана, а подоцна биле употребувани два крана-стрела, закотвени во земјата. == Бурџ Халифа парк == Кулата Бурџ Халифа е окружена со парк, кој се простира на 11 хектари. Паркот, исто така е под влијание на изгледот на кулата, кој е пак под влијание на пустинското цвеќе хименокалис.<ref name="burjdubai.com 11-hectare">{{наведени вести|url=http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai|date=20 декевмри 2009|publisher=BurjDubai.com|accessdate=10 јануари 2010|archive-date=2010-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110195256/http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|url-status=dead}}</ref> Паркот содржи шест фонтани, градини, дрвореди со палми и цветни дрвја.<ref name="park-ab">{{наведени вести|url=http://www.arabianbusiness.com/576615-11-hectare-park-unveiled-at-burj-dubai-site|title=11-hectare park unveiled at Burj Dubai site|last=Baxter|first=Elsa|date=20 декември 2009|publisher=Arabian Business|accessdate=[[10 јануари]] [[2010]]}}</ref> Во центарот на паркот и основата на Бурџ Халифа се наоѓа водена соба, којашто ја сочинуваат неколку базени и фонтан, а клупите и оградата на собата создаваат слика на Бурџ Халифа и цвеќето химкенокалис. Растенијата и [[грмушка|грмушките]] се наводнуваат од кондензацискиот систем на зградата, кој ја користи водата од системот за ладење. Системот обезбедува околу 68 милиони литри вода годишно, што е доволно да се пополнат со вода 20 олимписки базени.<ref name="park-ab"/> Водните дизајнери ги дизајнирале шесте фонтани во паркот, како и фонтаната Дубаи.<ref name="burjdubai.com 11-hectare"/> == Фонтана Дубаи == [[Податотека:Dubai Fountain performing "Bassbor Al Fourgakom".jpg|мини|десно|180п|Фонтаната Дубаи, со изведба на песната „Басбор ал Фургаком“]] {{Главна|Фонтана Дубаи}} Во непосредна близина на Бурџ Халифа се наоѓа и музичката онтана Дубаи. Фонтаната е осветлена со 6.600 светилки и 50 проектори во боја. Фонтаната е долга 275 m и испушта вода во висина од 150 m<ref name="ofsite">[https://gulfnews.com/uae/government/dubai-burj-khalifa-spectacle-to-be-different-from-today-1.104797453 Dubai Fountain]</ref>, при што постојано се изведуваат дела од класичната, но и современата арапска музика.<ref>{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=149|title=Emaar brings world-class water, light and music spectacle to Burj Dubai Lake|publisher=[[Emaar Properties]]|date=9 јуни 2008|accessdate=13 јуни 2008}}</ref> На 26 октомври 2008, компанијата Emaar Properties соопшти дека врз основа на резултатите добиени од гласањето за предлози за име на фонтаната, таа ќе се вика „Фонтана Дубаи“.<ref>{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=725|title='Dubai Fountain' is winning name of Emaar's water spectacle in Downtown Burj Dubai|publisher=[[Emaar Properties]]|date=26 октомври 2008|accessdate=[[26 октомври]] [[2008]]}}</ref> Вредноста на фонтаната изнесува 800 милиони дирхами (218 милиони $)<ref name="http://www.dubaifaqs.com/dubai-fountain.php">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dubaifaqs.com/dubai-fountain.php |title=Dubai Fountain |accessdate=2010-01-09 |archive-date=2010-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127091909/http://www.dubaifaqs.com/dubai-fountain.php |url-status=dead }}</ref>, а нејзијниот изглед еосмислен од страна на компанијата WET Design, со седиште во [[Лос Анџелес]]. == Церемонија на свечено отворање == Церемонијата на свеченото отворање на Бурџ Халифа се одржа на 4 јануари 2010.<ref name="MIA vo dubai"/> Церемонијата беше проследена со лансирање на 10.000 ракети огномет, светлосни зраци на и околу кулата, како и водени ефекти.<ref name="details revealed">{{наведени вести|url=http://www.arabianbusiness.com/577720-burj-dubai-ceremony-details-revealed|title=Burj Dubai ceremony details revealed|first=Andy|last=Sambidge|publisher=Arabian Business|date=3 јануари 2010|accessdate=[[5 јануари]] [[2010]]}}</ref> Со употреба на 868 [[страбоскоп]]ски светла, додадени на фасадата и шилецот од кулата, беа изведени различни светлосни сцени, со повеќе од 50 различни комбинации на другите ефекти. Настанот започна со емитување на краткометражен филм, кој ја опишува приказната за Дубаи и еволуцијата на Бурџ Халифа. По ова следуваа звучните, светлосните и водените ефекти, какои и огнометот.<ref name="details revealed" /> Делот посветен на овие ефекти беше поделен на три помали делови. Првиот се однесуваше на светлосните и звучните ефекти и ја претставуваше врската на пустинските цветови и новата кула, а беше проследен со водените ефекти од Фонтаната Дубаи и со огномет. Вториот дел, наречен „Срцево отчукување“ ја прикажа конструкцијата на кулата со динамични бои, предизвикани од светилки со помош на 3300 проектори, кои произведуваат слика од сенката на кулата. Во третиот дел, небесните орнаменти и вселенските топови ја обвија кулата во ореол од бело светло, кое се прошири, откако светлосната опрема на врвот беше активирана.<ref name="details revealed" /> Церемонијата беше емитувана директно на огромен телевизиски приемник на островот Бурџ парк, а неколку приемници беа поставени и во околината на Бурџ Халифа. Стотици новинари известуваа директно од местото на случување.<ref name="details revealed" /> Покрај медиумските посетители, беа очекувани околу 6.000 гости.<ref name="billions and billions">{{наведени вести|url=http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|title=Two billion to watch Burj Dubai opening|publisher=Maktoob|date=3 јануари 2010|accessdate=[[5 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201060543/http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|url-status=dead}}</ref> Владетелот на емиратот Дубаи, заменик-претседател и премиер на [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]], Мухамед бен Рашед ал Мактум на отворањето на 828 метри високиот облакодер, во светот познат како „Бурџ Дубаи“, изјави дека во чест на претседателот на ОАЕ, шеикот [[Халифа бин Заид ал Нахјан]], кулата ќе биде преименувана и во нејзиното име ќе биде вметнато неговото име. Во таа прилика, тој рече: {{cquote|„Отсега и засекогаш, оваа кула ќе го носи името „Халифа“ — „Бурџ Халифа“.<ref>[http://www.rian.ru/society/20100104/202911953.html Правитель Дубая открыл самый высокий небоскреб в мире], ''РИА Новости'', 4 јануари 2010</ref>}} == Намена == Кулата Бурџ Халифа беше планирана со цел да вклучува 30.000 домови, 9 хотели, како хотелот [[The Address Downtown Burj Khalifa]], простор од 3 хектари за паркирање, најмалку 19 станбени кули и 12 хектари вештачко езеро. Градбата ја врати местоположбата на [[Близок Исток|Блискиот Исток]], како тло на највисоката градба на светот ([[Кеопсова пирамида|Кеопсовата пирамида]], која се наоѓа во овој регион била највисока градба во светот 4 милениуми, сѐ додека во 1311 не била изградена [[Линклонова катедрала|Линколновата катедрала]] во Англија). Одлуката за изградба на Бурџ Халифа е заснована на владина одлука за сврстување на економијата заснована на [[нафта]] со економија ориентирана кон услуги и [[туризам]]. Според некои мислења, потребно е проектите како Бурџ Халифа да се изведуваат во град кој е меѓународно познат, а со тоа и привлечен за инвестирање. Извршниот дректор за туризам и VIP делегати во компанијата [[Nakheel Properties]], Жаки Жозефсон изјавил: {{cquote|„Тој (шеикот [[Мохамед бин Рашид ал Мактум]]) сакаше да го стави Дубаи на карта со нешто навистина сензационално.“<ref>{{наведени вести|url=http://articles.latimes.com/2005/oct/13/world/fg-dubai13|title=In Dubai, the Sky's No Limit|last=Stack|first=Megan|publisher=Los Angeles Times|date=13 октомври 2005|accessdate=[[26 март]] [[2006]]}}</ref>}} == Распоред на катовите == Во продолжение е прикажан распоредот на катовите во кулата.<ref name="structure"/><ref>{{наведени вести|url=http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|title=Inside the Burj Dubai|publisher=Maktoob|date=28 декември 2009|accessdate=10 јануари 2010|archive-date=2011-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723173544/http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Катови ! Намена |- | 160 и погоре | Механика |- | 156–159 | Комуникации и пренос |- | 155 | Механика |- | 139–154 | Corporate suites |- | 136–138 | Механика |- | 125–135 | Корпоративен прибор |- | 124 | Опсерваторија ''На врвот'' |- | 123 | Небесен ходник |- | 122 | Ресторан ''At.mosphere'' |- | 111–121 | Корпоративен прибор |- | 109–110 | Механика |- | 77–108 | Станови |- | 76 | Небесен ходник |- | 73–75 | Механика |- | 44–72 | Станови |- | 43 | Небесен ходник |- | 40–42 | Механика |- | 38–39 | Прибор за потребите на хотелот Армани |- | 19–37 | Станови Армани |- | 17–18 | Механика |- | 9–16 | Станови Армани |- | 1–8 | Хотел Армани |- | Приземје | Хотел Армани |- | П1–П2 | Паркинг, механика |} == Стопанство == === Буџет === Вкупниот буџет за проектот Бурџ Халифа изнесува околу 1,5 милијарда [[Американски долар|$]]<ref name="USAtoday"/>, а за елиот проект „Централен Бурџ Дубаи“, околу 20 милијарди американски долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|title=What to see|publisher=''Dubai Travel Desk''|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2009-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414054732/http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|url-status=dead}}</ref> Генералниот извршен директор на компанијата [[Emaar Properties]] Мохамед Али Алабар соопштил дека цената на еден [[квадратен метар|m<sup>2</sup>]] за канцелариски простор во Бурџ Халифа достигнала и над 43.000 $, а дека резиденцијата на Армани во Дубаи била продадена за 37.500 $ за еден m<sup>2</sup>).<ref>{{наведени вести|url=http://zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|title=Burj Dubai offices to top US $4,000 per sq ft|publisher=Zawya|date=5 март 2008|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2011-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810010114/http://www.zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|url-status=dead}}</ref> === Економичност === До одредена висина, високите градби може да бидат економични, бидејќи тиу нудат премногу искористен простор за одредена површина. Сепак, на одредена висина, трошоците може да бидат превисоки, што може да предизвика градбата да биде неекономична, а најмногу се должи на високите трошоци за статика, логистика, инженерство и сл. Како отежнителна околност со Бурџ Халифа е тоа што е насочена нагоре на екстремна висина. Експертите како [[Герхард Мациг]] (кој, пред сѐ се повикува на [[Алберт Шпеер јуниор|Алберт Шпеер]]), сметаат дека граница на економичноста е висината од 300 m. Сето она што е надвор од овие граници е нерационално и служи само за да се надминат другите.<ref>[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/interview_dlf/1098083/ Интервју со архитектонскиот критичар Гархард Мациг за емисијата ''Информации на пладне'' на германската радиостаница], 4 јануари 2010 {{de}}</ref> Просечната побарувачка на вода и електрична енергија дневно се проценува на 946.000 литри, односно од 36 до 50 мегавати електрична енергија (еднакво на 360.000 до 500.000 светилки од по 100 вати). За ладење потребна е енергија, што се добива со топење на околу 10.000 тони мраз, а изнесува околу 1,32 × 1011 kJ = 36,67 GWh, што е еднакво на дневната емисија на CO2, која се проценува на 26.330 тони.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx |title=Structural Elements — Elevators, Spire, and More |accessdate=2010-01-10 |archive-date=2009-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://yeinjee.com/2010/burj-khalifa-dubai-facts-figures/ |title=Burj Khalifa facts and figures |accessdate=2010-01-10 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114022352/http://yeinjee.com/2010/burj-khalifa-dubai-facts-figures/ |url-status=dead }}</ref> === Одржување === За да може да се измијат сите 24.348 прозорци, на висина 40., 73. и 109. кат, од надворешноста на кулата беа поставени хоризонтални патеки. Секоја патека содржи машина за миење прозорци, тешка 1,5 тони, која со помош на големите кабли се движи хоризонтално и вертикално. Над 109. кат се користат лулки од закотвен кран. Врвот на кулата го чистат специјални чистачи на прозорци, кои врзани со јаже ја одржуваат хигиенатана овој дел од кулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/a-tall-order-burj-dubai-all-set-to-come-clean-1.546504|title=A tall order: Burj Dubai all set to come clean|date=25 август 2009|publisher=Gulf News|accessdate=7 декември 2009}}</ref> При нормални услови, кога сите единици од градбата за кои е потребно одржување треба да бидат исчистени, доколку бидат ангажрирани 36 работници за работа на фасадата, ќе им бидат потребни од три до четири месеци за да ја завршат работата.<ref name="structure">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|title=Structural Elements — Elevator, Spire, and More|publisher=BurjDubai.com|accessdate=[[31 декември]] [[2009]]|archive-date=2009-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="cleaning">{{наведени вести|url=http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|title=So you think your windows are hard to keep clean?|last=Dobbin|first=Marika|date=5 јануари 2010|publisher=The Age|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107045236/http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|url-status=dead}}</ref> Системот за чистење е развиен во [[Австралија]] и чини околу 8 милиони [[австралиски долар]]и.<ref name="cleaning"/> За разладување во кулата се користи конвекциски систем, со кој се испушта воздухот од врвот на кулата, при што ладењето на воздухот се врши со искористување на морска вода и подземни разладувачи. Температурата на воздухот во кулата изнесува +18&nbsp;°C. === Иднина === [[Податотека:Burj dubai 3.11 август jpg|мини|десно|180п|Конструкцијата на Бурџ Халифа со околината, 11 март 2008]] Кулата Бурџ Дубаи е центар на новопроектираниот дел од [[Дубаи]], наречен „Центарот на Бурџ Дубаи“, во кој се извршуваат различни функции, како трговија, домување, забава и во кои се очекува во иднина да бидат инвестирани околу 20 милијарди американски долари. == Проблеми == === Одложување === На 9 јуни 2008, компанијата [[Emaar Properties]] соопшти дека изградбата на Бурџ Халифа е одложена поради завршните надградби и дека ќе биде завршена во септември 2009.<ref name="migrant-rights.com behind the glam">{{Наведена мрежна страница |publisher= Migrant-Rights.org |url= http://www.migrant-rights.org/2010/01/04/behind-the-glamorous-facade-of-the-burj-khalifa/ |title= Behind the Glamorous Facade of the Burj Khalifa |date= 4 јануари 2010 |accessdate= [[6 јануари]] [[2010]]}}</ref> Портпаролот на компанијата изјави: {{cquote|„Луксузните завршетоци за кои беше одлучено во 2004, кога кулата беше начално поставена, сега се заменети со надградени завршни надградби. Изгледот на становите, исто така беше подобрен, што ги направи естетски поатрактивни и функционално супериорни.“<ref>{{наведени вести|url=http://archive.gulfnews.com/articles/08/06/09/10219878.html|title=Burj Dubai completion delayed by another eight to nine months|last=Das Augustine|first=Babu|publisher=Gulf News|date=9 јуни 2008|accessdate=[[21 јуни]] [[2008]]}}</ref>}}<!---->Тогаш беше соопштено дека новиот датум за завршување на изградбата е 2 декември 2009.<ref>{{наведени вести|url=http://www.homesoverseas.co.uk/news/Burj_Dubai_opening_date_announced/12072-1002|title=Burj Dubai opening date announced|publisher=Homes Overseas|date=31 јули 2009|accessdate=[[1 август]] [[2009]]}}</ref> Сепак, и покрај тоа, кулата Бурџ Халифа беше отворена на 4 јануари 2010.<ref name="MIA vo dubai"/> === Плаќање на трудот === За изградбата на Бурџ Халифа, пред сѐ беа ангажирани работници од [[јужна Азија]].<ref name="Riot">{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/mar/23/brianwhitaker.mainsection|title=Riot by migrant workers halts construction of Dubai skyscraper|last=Whitaker|first=Brian|publisher=The Guardian|date=23 март 2006|accessdate=[[25 март]] [[2006]]}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|title=Burj Dubai opens tomorrow, final height still a secret!|date=3 јануари 2010|publisher=The Hindu|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107025344/http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|url-status=dead}}</ref> Според извештаитее од 2006, квалификуваните градежници, кои работеле на градбата заработувале 4,34 фунти стерлинзи за еден ден, а останатите работници 2,84.<ref name="Riot"/> Според истрагата на [[BBC]] и извештајот на Human Rights Watch, работниците домувале во многу лоши услови, исплаќањето на нивните плати често било одложувано, нивните пасоши биле конфискувани од страна на нивните работодавачи и работеле во ризични услови, кои предизвикале гоем број на смртни случаи и повреди на самото место на изградбата.<ref name="migrant-rights.com behind the glam"/> На 21 март 2006, околу 2.500 работници протестирале, уништувајќи автомобили, канцеларии, компјутери и градежна опрема.<ref name="Riot"/> Министерството за внатрешни работи на Дубаи изјави дека вредноста на причинетата штета изнесува околу 500.000 £.<ref name="Riot"/> Многу од работниците, вклучени во протестот, уште истиот ден престанале да протестираат, но одбиле да работат.<ref name="Riot"/> На 17 јуни 2008, во изградбата на Бурџ Халифа биле вклучени околу 7.500 квалификувани работници.<ref>[http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=137 Emaar increases height of Burj Dubai; completion in September 2009], 17 јуни 2006</ref> == Хронологија == * 21 септември 2004 — Градежните активности започнаа. * 13 мај 2007 — На висина од 452 m, заврши употребата на бетонот во изградбата на градбата. * 21 јули 2007 — Градбата ја надмина висината на кулата [[Тајпеј 101]], која изнесува 509 m. * 12 август 2007 — Градбата ја надмина висината на [[кула Вилис]] со нејзината антена (527 m). * 12 септември 2007 — Со висина од 555,3 m, Бурџ Дубаи ја надмина висината на [[ЦН Кула|кулата ЦН]], со што стана највисоката зграда на Земјата.<ref name="CBC">{{наведени вести|title=CN Tower dethroned by Dubai building|url=http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|publisher=Canadian Broadcasting Corporation|date=12 септември 2007|accessdate=[[13 септември]] [[2007]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|archivedate=2007-07-03|url-status=live}}</ref> * 8 ноември 2007 — Чеично-бетонската конструкција беше завршена на висина од 601 m над основата.<ref name="doka-nov07">Doka Presseartikel: [http://www.doka.com/doka/de_global/whatsnew/news/pages/05187/index.php ''Burj Dubai erreicht 601 m Höhe im Originalzeitplan — Weltrekord mit Doka-Schalungstechnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091225105630/http://www.doka.com/doka/de_global/whatsnew/news/pages/05187/index.php |date=2009-12-25 }}</ref> * 7 април 2008 — Со достигнувањето на висината од 629 m, Бурџ Дубаи ја надмина висината на радиотелевизиската стаица KVLY во [[Северна Дакота]], [[САД]].<ref name="Emaar20080407">{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=213|title=Burj Dubai surpasses KVLY-TV mast to become the world's tallest man-made structure|publisher=[[Emaar Properties]]|date=7 април 2008|accessdate=[[7 април]] [[2008]]}}</ref> * 1 септрмври 2008 — Градбата достигна висина од 687,9 m<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://realty.lenta.ru/news/2008/09/01/up/ |title=Небоскрёб Бурдж Дубай побил собственный рекорд высоты |accessdate=2012-07-31 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527112408/http://realty.lenta.ru/news/2008/09/01/up/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,414341,00.html Developer Says 'Burj Dubai' Skyscraper Reaches Record Height of 2,257 Feet]</ref>, со што ја надмина висината на радиотелевизиската станица Константинов во [[Полска]], изграден во 1991. Со тоа, градбата стана највисокиот објект на Земјата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=83|title=Burj Dubai now a record 688m tall and continues to rise|publisher=[[Emaar Properties]]|date=1 септември 2008|accessdate=[[1 септември]] [[2008]]}}</ref> * 30 декември 2008 — Бурџ Дубаи достигна висина од 780 m.<ref name="Emaar20080926">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&id=766 |title=Burj Dubai is now over 780 metres and climbing… |publisher=Emaar |accessdate=[[31 декември]] [[2008]]}}</ref> * 17 јануари 2009 — Градбата ја достигна најавената висина од 818 m.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.business24-7.ae/articles/2009/1/pages/01182009_63dc3a90c9a848219058be301f3f7ded.aspx |title=Burj Dubai all set for 09/09/09 soft opening |publisher=business24-7.ae |accessdate=[[17 јуни]] [[2009]]}}</ref> * 1 октомври 2009 — Компанијата Emaar Properties објави дека активностите во врска со изградбата се завршени и кулата ќе биде отворена во јануари 2010.<ref name="Maktoob20091001">{{наведени вести|url=http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|title=Burj Dubai exterior done, to open this year|publisher=Maktoob|date=1 октомври 2009|accessdate=[[1 октомври]] [[2009]]|archive-date=2009-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002153848/http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|url-status=dead}}</ref> * 4 јануари 2010 — Се одржа церемонијата на свечено отворање на кулата.<ref name="MIA vo dubai"/> Истата беше преименувана од „Бурџ Дубаи“ во „Бурџ Халифа“, во чест на шеикот [[Халифа бин Заид ал Нахјан]]. === Моментни рекорди === * Највисок облакодер со висина на шилецот — 828 m (претходен рекорд — 509,2 m — облакодерот [[Тајпеј 101]]). * Највисок облакодер со висина на кровот — 824,55 m (преетходен рекорд — 449,2 m — облакодерот Тајпеј 101). * Највисок облакодер со висина со антената — 824,55 m (претходен рекорд — 529 m — [[Кула Вилис|Кулата Вилис]]). * Највисока градба, некогаш изградена — 828 m (претходен рекорд — 646,38 m — Варшавска радиотелевизиска станица). * Највисок објект до денес — 828 m (претходен рекорд — 628,8 m — радиотелевизиска станица KVLY). * Највисока зграда — 828 m (претходен рекорд — 553,3 m — [[ЦН Кула|кулата ЦН]]). * Градба со најмногу катови — 160 (претходен рекорд — 108 — [[Кула Вилис|Кулата Вилис]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=117064|title=Willis Tower|publisher=Emporis|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]}}</ref> * Највисоки лифтови на светот.<ref name="tbitw">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|title=Some interesting facts on the Burj Dubai|date=19 август 2008|publisher=The Tallest Buildings in the World|accessdate=[[1 август]] [[2009]]|archive-date=2012-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/68blvZiNq?url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|url-status=dead}}</ref> * Најбрзи лифтови во светот — 18&nbsp;m/s (претходен рекорд — 16,83&nbsp;m/s — облакодер Тајпеј 101). * Највисока вертикална бетонска конструкција (за зграда) — 606 m<ref name="Putzmeister">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|title=Putzmeister — Burj Dubai|publisher=[[Putzmeister]]|accessdate=[[23 март]] [[2009]]|archive-date=2009-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126052732/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|url-status=dead}}</ref> (претходен рекорд — 449,2 m — облакодер Тајпеј 101). * Највисока вертикална бетонска конструкција (за каков било објект) — 606 m.<ref name="Putzmeister" /> (претходен рекорд — 532 m — хидроелектраната [[Рива дел Гарда]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-E36E4E4B/pm_online/hs.xsl/3498_ENU_HTML.htm|title=1994 — World record: 532&nbsp;m high — rise concrete conveying at the power station "Riva del Garda", Italy|publisher=[[Putzmeister]]|accessdate=[[11 април]] [[2009]]|archive-date=2009-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126190541/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-E36E4E4B/pm_online/hs.xsl/3498_ENU_HTML.htm|url-status=dead}}</ref>) * Првата највисока станбена зграда во светот.<ref name="Emporis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates|title=Burj Dubai, Dubai, at Emporis.com|publisher=[[Emporis]]|accessdate=1 март 2007}}</ref> * Највисоката тераса на светот (на 124. кат).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|title='At The Top' — Burj Dubai's Observation Deck|publisher=BurjDubai.com|accessdate=[[6 јануари]] [[2010]]|archive-date=2010-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102040305/http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|url-status=dead}}</ref> * Џамија на наголема висина во светот (на 154. кат).<ref name="Mosque and pool">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.ndtv.com/news/world/dubais_skyscraper_has_worlds_highest_mosque.php |title= Dubai's skyscraper has world's highest Mosque |date= 5 јануари 2010 |author= Landon Thomas Jr |accessdate= [[5 јануари]] [[2010]]}}</ref> * Највисоката фасада од алуминиум и стакло во светот (512 m).<ref>[http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx Burj Khalifa Construction Timeline] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091215060325/http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx |date=2009-12-15 }}, BurjDubai.com</ref> * Најголем базен во светот (на 76. кат).<ref name="Mosque and pool" /> == Интересно == * Неколку илјади тони [[рециклирање|рециклиран]] челик потекнуваат од срушениот [[Дворец на Републиката (Берлин)|Дворец на Републиката]] во [[Берлин]].<ref>[http://www.spiegel.de/auto/aktuell/0,1518,602950,00.html Spiegel Online: Recycelte Materialien im VW Golf VI — DDR inside]</ref> * Конкурентската градба за највисока градба во светот, требаше да биде оддалечена само 12&nbsp;км од Бурџ Халифа. [[Кула Накхил|Кулата Накхил]] (порано позната како ''Ал Бурџ'') беше планирано да биде повисока од 1.000 m<ref name="xpress 6 октомври 2008">XPRESS: [http://www.xpress4me.com/news/uae/dubai/20009867.html Nakheel Tower to eclipse Burj Dubai], 6 октомври 2008</ref>. Но, почетокот на финансиската криза предизвика во март 2009, активностите на кулата да бидат откажани. Во декември 2009, проектот вреден 38 милијарди американски долари беше одложен, најрано до 2020.<ref>Skyscrapernews.com: [http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=1794 Dubai Plans 1140 Metre Tall Tower] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091201223531/http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=1794 |date=2009-12-01 }}, 6 октомври 2008</ref><ref>Skyscraperpage: [http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=35358 Nakheel Tower]</ref> * Растојанието што може да се помине со главниот лифт во Бурџ Халифа е 504 m, најмногу во однос на растојанието што може да се помине со било кој друг лифт во светот.<ref name="constructionweek">[http://www.constructionweekonline.com/article-7265-top-10-burj-khalifa-facts/ Top 10 Burj Khalifa facts], ConstructionWeek, 28 декември 2009</ref> * Во Бурџ Халифа има 1044 станови.<ref name="constructionweek"/> * Во подземјето има паркинг, со капацитет од 3.000 места за паркирање.<ref name="constructionweek"/> * За изградбата биле употребени 330.000 кубни метри бетон.<ref name="constructionweek2"/> * Површината на која е изградена кулата изнесува 526.760 метри квадратни.<ref name="constructionweek2"/> * Во еден момент, дури 12.000 работници работеле на изградба на кулата.<ref name="constructionweek"/> * За изградба на кулата се потрошени вкупно 22.000.000 работни часови.<ref name="constructionweek2">[http://www.constructionweekonline.com/article-7312-top-10-burj-khalifa-facts-part-2/ Top 10 Burj Khalifa facts: Part 2] ConstructionWeek vom 5 јануари 2010</ref> == Бурџ Халифа во текот на изградбата == <center><gallery> Податотека:Burj2.jpg|<center>1 февруари 2006</center> Податотека:20060829_Burj_Dubai.jpg|<center>29 август 2006</center> Податотека:84floors.jpg|<center>11 ноември 2006</center> Податотека:Burjdubaiaug92007.jpg|<center>9 август 2007</center> Податотека:Burj_dubai_3.11 август jpg|<center>11 март 2008</center> </gallery></center> == Поврзано == * [[Список на највисоки градби]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Burj Khalifa}} * [http://www.burjdubai.com/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/ |date=2011-02-03 }} * [http://dubaimap.hipa.ae/index.html 360 степени панорамски поглед од Бурж Калифа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130129002345/http://dubaimap.hipa.ae/index.html |date=2013-01-29 }} * [http://www.burjdubaiskyscraper.com/ Burj Dubai Skyscraper.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |date=2006-07-22 }} * [http://www.som.com/ Архитекти во Skidmore, Owings & Merrill LLP] * [http://www.burjdubaiskyscraper.com/ Фотографии од кулата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060722131427/http://www.burjdubaiskyscraper.com/ |date=2006-07-22 }} * [http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html Otis Worldwide, Signature Projects] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html |date=2012-06-10 }}, информации за лифтовите во кулата * [http://www.2daydubai.com/pages/downtown-burj-dubai.php 2daydubai.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107050204/http://www.2daydubai.com/pages/downtown-burj-dubai.php |date=2010-01-07 }}, преглед на проектот Бурџ Халифа * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/8438857.stm Репортажа на BBC од церемонијата на свеченото отворање] {{Избрана}} [[Категорија:Дубаи]] [[Категорија:Високи градби]] [[Категорија:Облакодери во Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Облакодери повисоки од 350 метри]] [[Категорија:Архитектурата во 2009 година]] [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] m0opybz3mnar68xqw3v7pomau85hmtf Вестминстерска палата 0 104671 5608256 5381648 2026-08-11T18:05:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608256 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство | WHS = Вестминстерска палата<br />Westminster Palace | Image = [[Податотека:London Parliament 2007-1.jpg|280px|Вестминстерската палата наутро]] | State Party = [[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Обединето Кралство]] | Type = | Criteria = i, ii, iv | ID = 426 | Region = [[Список на светско и културно наследство во Европа|Европа]] | Year = 1987 }} '''Вестминстерска палата''', позната и како '''Палата на парламентот''' — здание во [[Лондон]], [[Англија]], во чиј состав се наоѓаат градбите на [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]], [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]] (Горен дом) и Општинскиот дом (Долен дом). Дворецот се наоѓа на левиот брег на реката [[Темза]], во регионот на [[Вестминстер]], близу до државните згради на [[Вајтхол]]. Палатата се состои од околу 1100 простории, 100 скалишта и ходници, долги 4,8&nbsp;км. Првите делови од градбата биле [[Вестминстерска палата#Вестминстерска Сала|Вестминстерската сала]], која била изградена околу 1097 година и [[Кула на скапоценостите|Кулата на скапоценостите]], која била изградена околу 1365 година. Вестминстерската сала, денес се користи за повеќе државни церемонијални настани како што се изложувањата на посмртни останки. Надзорот на Вестминстерската палата и нејзината околина со векови биле задача на управникот на кралскиот имот, кој бил назначен директно од кралското семејство. Во согласност со кралската власт, во 1965 година, надзорот го презеле двата дома. Сепак, одредени простории за церемонии продолжиле да бидат под контрола на управникот на кралскиот имот. По пожарот во 1834 година, сегашниот дом на парламентот се градел повеќе од 30 години. Обновената градба била дело на архитектот [[Чарлс Бери|сер Чарлс Бери]] и неговиот помошник [[Огастес Велби Пујџин]]. Планот ги вклучувал и Вестминстерската сала и остатоците од [[Капела Св. Стефан|капелата Св. Стефан]]. == Историја == === Првобитната палата === Окружувањето на Вестминстерската палата имало стратешко значење во [[среден век|средниот век]], бидејќи била сместена на брегот на реката [[Темза]]. Во овој предел имало градби, уште од времето на [[Саксонци]]те. Познат во средновековието како Торни Ајленд, пределот бил користен како кралска резиденција од страна на кралот [[Кнут Велики]]. Претпоследниот крал на Англија, [[Едвард Исповедникот]], изградил кралска палата на Торни Ајленд, за време коешто му било потребно да ја изгради [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]]. Торни Ајленд и предградието наскоро станале познати како Вестминстер (кратенка на зборовите Вест и [[Минстер (црква)|Минстер]]). По освојувањата на Викинзите во 1066, кралот [[Вилијам I]] се вдомил во [[Лондонска кула|Лондонската кула]], но подоцна се преселил во Вестминстер. Ниту една од градбите што ги користеле Саксонците или оние што биле користени од страна на Вилијам I, не останале. Најстариот дел од палатата што постои (Вестминстерската сала) датира од периодот на владеење на наследникот на Вилијам I, кралот [[Вилијам II]]. [[Податотека:Palace of Westminster from Roque's map (1745).jpg|мини|десно|180п|Детаљ од [[Џон Рок]]овата карта на Лондон од 1746 година]] Вестминстерската палата во средновековниот период била главна кралска резиденција. Претходникот на парламентот, [[Curia Regis]] (кралски совет), се состанувала во Вестминстерската сала, иако по обичај го следела кралот, доколку тој се преселувал во други палати. Во 1295 година, во палатата била одржана првата седница на првиот официјален парламент на Англија,<ref name=g03>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/G03.pdf|format=PDF|title=A Brief Chronology of the House of Commons|publisher=House of Commons Information Office|accessdate=30 мај 2008|year=2006|archive-date=2012-03-23|archive-url=https://www.webcitation.org/66Mkum3lk?url=http://www.parliament.uk/documents/commons-information-office/g03.pdf|url-status=dead}}</ref> каде се одржале речиси сите идни седници на парламентот. [[Кула на скапоценостите|Кулата на скапоценостите]] била изградена околу 1365 година, со цел во неа да бидат преместени скапоцените предмети на кралот [[Едвард III]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.english-heritage.org.uk/server.php?show=nav.12757|title=Jewel Tower|publisher=English Heritage|accessdate=31 мај 2008}}</ref> Вестминстер останал главна кралска резиденција во Лондон, сè до пожарот кој уништил дел од градбата во 1512 година. Во 1530, кралот [[Хенри VIII]] ја добил [[Јоркшка палата|Јоркшката палата]] од кардиналот Томас Волсеј,<ref>Fraser, Antonia (1992). The Wives of Henry VIII. New York: Alfred A Knopf. ISBN 0-394-58538-0</ref> влијателен министер кој ја изгубил кралската наклонетост. Преименувајќи ја во Вајтхол, Хенри VIII ја користел како главна резиденција. Иако Вестминстер официјално останал кралска палата, се користел од двата дома на парламентот како судска зграда. Бидејќи, првобитно била кралска резиденција, палатата не вклучувала специјално изградени сали за двата дома. Важните свечени церемонии, вклучувајќи го и свеченото отворање на парламентот, се одржувале во ''Насликаната сала'', додека Горниот дом, првобитно се состанувал во ''Салата на кралицата'', едноставен средновековен ходник на јужниот крај од комплексот пред одржувањето на состаноците во поголемата сала, наречена ''Белата одаја'' во која формално бил сместен Судот за барања. Долниот дом, кој немал своја сопствена сала, понекогаш седниците ги одржувале во филијалната зграда на Вестминстерската опатија. Домот добил постојано место во палатата, поранешната кралска капела, капелата Свети Стефан, но само за време на владеењето на наследникот на Хенри VIII, кралот [[Едвард VI]]. Законот за капели од 1547 година (спроведен како дел од [[Протестантска реформација|протестантската реформација]]) ја поништил религиозната наредба на каноните на Свети Стефан, меѓу други институции. Според тоа, капелата станала достапна за потребите на Долниот дом. Во следните векови, биле направени промени во капелата, поради прилагодување на потребите на Долниот дом, во што учествувале и истакнати архитекти, меѓу кои бил и [[Кристофер Рен]]. Комплексот на палатата бил значително променет на почетокот од 19 век од страна на [[Џон Соан]]. Дел од зградата на средновековниот Горен дом, кој бил цел на неуспешна барутна завера во 1605 година, бил демолиран, со цел да се создаде нов кралски влез на јужниот дел од палатата, каде што [[Гај Фоукс]] бил откриен како чува буриња со барут, кои биле загубени за време на реконструкцијата. Работата на Соан на палатата вклучувало нови градби, кои биле додадени до Вестминстерската сала и нов влез за членовите до капелата. === Пожар и реконструкција === [[Податотека:Turner-The Burning of the Houses of Lords and Commons.jpg|мини|десно|180п|„Горењето на Горниот и Долниот Дом“ од Џозеф Тарнер, кој бил сведок на пожарот]] На 16 октомври 1834 година, во дворецот избувнал пожар, откако печката што се користела за уништување на записите од државната благајна ја запалила ламперијата во Горниот дом. Како резултат на пожарот, заедно со другите градби во комплексот биле уништени и двата дома на парламентот. Вестминстерската сала била спасена, главно поради историските напори за справување со пожари. Кулата на скапоценостите, гробницата на капелата Св. Стефан и манастирите биле единствените делови од палатата што не изгореле. Во еден момент, кралот [[Вилијам IV]] мислел [[Бакингамска палата|Бакингамската палата]], која се реновирала во тоа време, да ја претвори во нови два дома на парламентот.<ref>{{наведена книга|last=Ziegler|first=Phillip|title=King William IV|publisher=Collins|year=1971|page=280|isbn=0-00-211934-X}}</ref> Кралската комисија била одбрана да ја анализира повторната изградба на палатата и жестоката јавна дебата околу предложените стилови. [[Неокласична архитектура|Неокласичниот архитектонски стил]], сличен на оној во [[Белата куќа]] и [[Конгрес на САД|Конгресот во САД]], бил популарен во тоа време, но будел сеќавања на револуција и републиканство, додека [[Готска архитектура|готскиот стил]] ги опфаќа конзервативните вредности. Во јуни 1835, комисијата објавила дека „стилот на градбите би бил или готски или [[Тудорска архитектура|елизабетски]]”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.city-journal.org/html/8_3_urbanities-an_eloquent.html|title=An Eloquent Sermon in Stone|author=David Watkin|publisher=City Journal Summer 1998|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2011-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104125407/http://www.city-journal.org/html/8_3_urbanities-an_eloquent.html|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Sir Charles Barry by John Prescott Knight.jpg|мини|лево|160п|Сер Чарлс Бери победил на конкурсот за обнова на палатата]] Во 1836 година, по анализата на 97 конкурентски предлози, кралската комисија го избрала готскиот стил од планот на [[Чарлс Бери]]. Камен-темелникот бил поставен во 1840 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/trail/church_state/westminster_later/westminster_new_palace_02.shtmlAauthor=Christine Riding|date=7 февруари 2005|title=Westminster: A New Palace for a New Age|publisher=BBC|accessdate=31 мај 2008}}</ref> канцеларијата на управникот била завршена во 1847 година, а зградата на долниот дом во 1852 година. Поради ова, Бери бил прогласен за витез. Иако голем дел од работата била завршена до 1860 година, конструкцијата била завршена една декада подоцна. Чарлс Бери, чиј архитектонски стил бил повеќе класичен отколку готски, цврсто се потпирал на [[Огастес Велби Пјуџин]] за раскошниот и карактеристичен готски ентериер, вклучувајќи тапети, гравури, витражи и мебел, како и кралските престоли и сводови. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], палатата била четиринаесет пати погодена од бомби. Најопасно било на 10 мај 1941 година, кога зградата на Долниот дом била уништена и тројца луѓе биле убиени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/images/historical/1941bombed.cfm|title=Bombed House of Commons 1941|publisher=UK Parliament|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2008-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531004243/http://www.parliament.uk/about/images/historical/1941bombed.cfm|url-status=dead}}</ref> Зградата на домот била повторно изградена од архитектот [[Џајлс Гилберт Скот]]. Активностите биле завршени во 1950 година.<ref name=g03/> Со зголемувањето на потребата за канцелариски простор во палатата, парламентот добил канцелариски простор во соседната зграда, Норман Шо, во 1975 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/g13.pdf|format=PDF|title=The Norman Shaw Buildings|publisher=House of Commons Information Office|accessdate=30 мај 2008|year=2007|archive-date=2005-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20051024075409/http://www.parliament.uk/documents/upload/g13.pdf|url-status=dead}}</ref> и во неодамна изработената, Порткулис, завршена во 2000 година. Ова проширување дозволи сите членови на парламентот да имаат своја сопствена канцеларија.<ref name=g03/> == Надворешност == Вертикалниот готски стил на палатата на Чарлс Бери бил популарен во 15. век и бил повторно оживеан во 19. век. Бери бил [[Класична архитектура|класичен архитект]], но бил потпомогнат од готскиот архитект августус Паџин. Вестминстерската сала, која била изградена во 11. век и не била зафатена со огнот од пожарот во 1834 година била вклучена во планот на Бери. Паџин бил незадоволен од резултатот на работата, особено со симетричниот распоред проектиран од Бери. Тој дал одлична забелешка, велејќи: <blockquote>„Потполно грчко, господине, тјудорски детали на класичното тело.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m3575/is_/ai_72302588|title=Commons Sense|accessdate=31 мај 2008|author=Peter Devey|publisher=The Architectural Review|year=2001|archive-date=2011-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111027211458/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3575/is_1248_209/ai_72302588/|url-status=dead}}</ref></blockquote> === Камени ѕидови === Камените ѕидови на градбата, првобитно биле од „анстон“, магнезиумов [[варовник]] со боја на песок, кој потекнувал од селото [[Анстон]] во [[Јужен Јоркшир]], по кое и го добил името.<ref name=g11>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/G11.pdf|format=PDF|title=The Palace of Westminster|accessdate=31 мај 2008|publisher=House of Commons Information Office|year=2008|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528155812/http://www.parliament.uk/documents/upload/G11.pdf|url-status=dead}}</ref> Каменот, сепак, набргу почнал да се распаѓа поради загадувањето и слабиот квалитет на дел од употребениот камен. Иако таквите дефекти биле отстранети пред 1849 година, во преостанатиот период од 19 век ништо не било направено. Во 1910 година, станало очигледно дека делови од камените ѕидови мора да се заменат. Во 1928 година, се чинело дека е неопходно да се употреби каменот „клипшам“, варовник со медова боја од [[Рутланд]], кој го заменил оштетениот анстон. Проектот започнал во 1930 година, но бил прекинат поради [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и бил завршен во 1950 година. Сепак, до 1960 година, поради загадувањето, ѕидовите повторно биле оштетени. Програмата за одржување и реставрација на камењата на надворешните нивоа и тврдини започнала да се спроведува во 1981 година, а била завршена во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/g12.pdf|format=PDF|title=Restoration of the Palace of Westminster: 1981-94|accessdate=31 мај 2008|publisher=House of Commons Information Office|year=2003|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528155748/http://www.parliament.uk/documents/upload/g12.pdf|url-status=dead}}</ref> Зградата на управата ја презела задачата за обновување на надворешноста на повеќе делови од градбата, што трае до 2010 година. === Кули === Вестминстерската палата на Чарлс Бери вклучува неколку кули. Највисока е [[Викториина кула|Викториината кула]], која е висока 98,5 метри,<ref name=g11/> има страна со облик на правоаголник и е сместена на југозападниот дел од палатата. Именувана е по владетелката во времето на реконструкцијата на палатата, кралицата Викторија. Денес, кулата е дом на архивите на парламентот. Врвот на Викториината кула е железен јарбол од кој се веат знамиња. Кралското знаме се вее, доколку владетелот е присутен во палатата, а доколку не е, знамето на Велика Британија. Во подножјето на кулата се наоѓа кралскиот влез во палатата, кој го користи владетелот секогаш кога влегува во Вестминстерската палата. [[Податотека:Westminster palace.jpg|мини|лево|200п|Вестминстерската палата, поглед од панорамското тркало „[[Лондонско Око]]“; Викториината кула е од левата, а [[Биг Бен|Саат-кулата]] од десната страна.]] На средина од палатата, веднаш над главното предворие се наоѓа Централна кула со страна со осумаголна основа. Кулата е висока 91,4 метри,<ref name=g11/> и е најниска од трите главни кули во рамките на дворецот. За разлика од другите тврдини, Централната кула поседува шилеста купола и била изградена како квалитетен вшмукувач на воздух. На северноисточниот крај од палатата е сместена најпознатата од кулите, Саат-кулата, општо позната како [[Биг Бен]], по нејзиното главно ѕвоно. Саат-кулата е висока 96,3 метри.<ref name=g11/> Цртежите на Пјуџин за кулата биле последната работа што тој ја направи за Бери. Во Саат-кулата е сместен голем часовник со четири страни, кој исто така бил проектиран од Пјуџин. Во кулата исто така се сместени пет ѕвона, кои отчукуваат четири пати во секој час. Најголемото и најпознатото ѕвоно е [[Биг Бен]] (големото ѕвоно на Вестминстер), кое чука еднаш на секој час. Тешко 13,8 тони, тоа е третото најтешко ѕвоно во Англија.<ref name=g11/> Иако, Биг Бен се однесува всушност само на ѕвоното, вообичаено името се употребува за целата кула. Малата кула е наречена Кула Св. Стефан и е сместена на предниот дел од палатата, меѓу Вестминстерската сала и стариот двор на палатата. Кулата содржи главен влез до Долниот дом, познат како влез на Св. Стефан.<ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200102/cmselect/cmcomm/1002/100208.htm Department of the Serjeant at Arms Annual Report 2001-02], секција: "St Stephen's Tower": "This project involved the renovation and re-modelling of offices on four floors above St Stephen's Entrance."</ref> Другите кули ги вклучуваат кулите на говорникот и канцеларот, кои се наоѓаат на северните и западните делови од дворецот, налегнати над Темза.<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070222120000/http://www.parliament.uk/documents/upload/G12.pdf Restoration of the Palace of Westminster: 1981-94], House of Commons Information Office, август 2003, стр. 6</ref> Тие се именувани по службениците кои претседавале со двата дома на парламентот во времето на реконструкцијата на палатата, говорникот на Долниот дом и претседавачот на Горниот дом. === Градини === [[Податотека:Palace of Westminster plan Crace.jpg|мини|десно|180п|План со нацрт на Вестминстерската палата]] Вестминстерската палата е опкружена со мал број на градини. Градините околу Викториината кула се сместени јужно од палатата, долж брегот на Темза и претставуваат отворен парк за јавноста. Градината Блек Род (именувана по службата на благородникот Ашер на Блек Род) е затворена за јавноста и се користи како приватен влез. Стариот двор на палатата, во предниот дел на палатата, е поплочен и покриен со бетонирани безбедносни блокови. Кромвел Грин (исто така предниот дел), новиот двор на палатата (на северната страна) и Спикрс Грин (северно од палатата) се приватни и затворени за јавноста. Колеџ Грин, сместен спроти Горниот дом е мал триаголен тревник кој обично се користи за телевизиски интервјуа со политичари. == Внатрешност == Вестминстерската палата содржи 1100 простории, 100 скалишта и ходници, со вкупна должина од 4,8 километри.<ref name=g11/> Градбата е на четири ката. На приземјето се наоѓаат канцеларии, ресторани и барови. На првиот кат (познат како главен кат) се наоѓаат главните простории во дворецот, вклучувајќи ги библиотеките, гардеробата, кралската галерија, одајата на принцот, Горниот дом, фоајето на благородниците, централното фоаје, фоајето на пратениците и Долниот дом. Сите тие се наоѓаат на иста страна на првиот кат и се распоредени како што се наведени. Вестминстерската сала се наоѓа на страната каде што е Долниот дом. Останатите два ката се користат како простории на комисии и канцеларии. Порано, кога палатата била кралска резиденција, била управувана од управникот на кралскиот имот. Во 1965 година, било одлучено дека секој дом треба да управува со своите сопствени простории. Денес, управникот на кралскиот имот управува само со одредени церемонијални простории. === Сала на Горниот дом === [[Горниот дом]] е сместен на јужниот дел од Вестминстерската палата. Богато украсената просторија има димензии: 13,7 и 24,4 метри.<ref name=g11/> Клупите во домот, како и другиот мебел во тој дел од палатата се црвени. Горниот дел на палатата е украсен со витражи на прозорците и шест алегорични фрески што ги претставуваат религијата, витештвото и законот. На јужниот дел од палатата се наоѓаат украсен златен свод и престол. Иако кралот теоретски може да го заземе своето место на престолот за време на која било седница, тој или таа присуствуваат само на свеченото отворање на парламентот. Другите членови на кралското семејство кои присуствуваат на свеченото отворање, се качуваат по свечени скали до престолот. Пред престолот, има ''вулсак'' ([[англиски јазик|англиски]]:''Woolsack''), црвено перниче наполнето со [[волна]] без потпирачи, претставувајќи ја историската важност на трговијата со волна. Од 2006 година, вулсакот го користи службеник кој претседава со домот. Жезолот на домот, кој го претставува кралскиот авторитет се наоѓа на задната страна на вулсакот. Пред вулсакот се наоѓаат столчињата на судиите, поголемо црвено перниче што го заземаат министрите за правда за време на свеченото отворање и масата на домот на која седат писарите. Пратениците во парламентот ги заземаат црвените клупи што се распоредени на три страни на домот. Клупите од десната страна на претседавачот на Горниот дом ја формираат спиритуалната страна, а оние од неговата лева страна ја формираат земската страна. Свештениците (архиепископот и епископите на заснованата [[Црква на Англија]]) ја заземаат спиритуалната страна. Членовите на Горниот дом ([[благородништво|благородниците]]) седат според тоа на која партија и припаѓаат: членовите на владејачката партија седат на спиритуалната страна, додека опозицијата седи на земската страна. Некои благородници, кои не припаѓаат на некоја партија седат на клупите во средината на домот, спротивно на вулсакот. Според тоа, тие се познати како независни пратеници. Горниот дом е место за важни церемонии, меѓу кои и најважната, свеченото отворање на парламентот, кое се одржува на почетокот на секоја годишна парламентарна седница. Кралот седи на престолот и држи говор, при што дава краток преглед на дневниот ред на законодавната власт за претстојната парламентарна седница. Членовите на Долниот дом не влегуваат во просторот за дебата на претставниците на Горниот дом. Наместо тоа, тие ги следат расправите во внатрешниот дел, веднаш зад оградата. Слична церемонија се одржува на крајот од парламентарната седница, меѓутоа, кралот вообичаено не присуствува и него го застапува група ополномоштени членови на Горниот дом. === Сала на Долниот дом === Салата на Долниот дом се наоѓа во северниот дел од Вестминстерската палата. Отворена е во 1950 година, откако била уништена Викторијанската сала во 1941 година и повторно изградена од архитектот [[Џајлс Гилберт Скот]]. Салата има димензии 14 и 20,7 метри<ref name=g11/> и е многу поедноставна од салата на Горниот дом. Клупите, како и другиот мебел во салата се зелени. На народните пратеници им е забрането да седат на црвените клупи, кои се наменети за пратениците на Горниот дом. Другите парламенти на нациите на земјите во [[Комонвелт]]от, вклучувајќи ги и оние на парламентите на [[Парламент на Канада|Канада]] и [[Парламент на Австралија|Австралија]] ја презеле шемата на бои според која зелената боја асоцира на Долниот дом, а црвената на Горниот. [[Податотека:Westminster Palace.jpg|мини|лево|180п|Вестминстерска палата, заедно со [[Биг Бен|Саат-кулата]] гледани од [[Парламентарен плоштад|Парламентарниот плоштад]]]] Во северниот дел на салата се наоѓа столот на претседавачот со домот, а истата е подарок за парламентот на Комонвелтот од [[Австралија]]. Сегашниот стол на британскиот претседавач е копија на стол на претседавачот даден на Автралија, од Долниот Дом на прославата на отворањето на австралискиот парламент. Пред столот на претседавачот се наоѓа масата на домот, на која седат писарите и на која се наоѓа церемонијалниот жезол на министрите на Долниот дом. Кутиите за официјални документи, на кои министрите од арламентот, често се потпираат или ги положуваат забелешките за време на прашањата и говорите, се подарок од [[Нов Зеланд]]. На обете страни на домот има зелени клупи. Министрите на владејачката партија ги заземаат клупите од десната страна на претседавачот, додека опозицијата ги зазема клупите од левата страна на претседавачот. Во Долниот дом нема клупи за независни пратеници како што е тоа случај во Горниот дом. Салата е релативно мала и може да смести од 427 до 646 пратеници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.explore.parliament.uk/Parliament.aspx?id=123&subSection=true|title=House of Commons Chamber|publisher=UK Parliament|accessdate=5 јули 2008|archive-date=2007-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070920003539/http://www.explore.parliament.uk/Parliament.aspx?id=123&subSection=true|url-status=dead}}</ref> За време на расправите на премиерот и повеќето дебати, министрите стојат на обете страни на домот. По традиција, британскиот крал не влегува во салата на Долниот дом. Последниот крал кој влегол бил кралот [[Чарлс I]] во 1642 година. Кралот барал да се уапсат пет министри, обвинети за [[велепредавство]], но кога тој го прашал претседавачот, [[Вилијам Лентхол]], дали би знаел каде живеат овие простории, Лентхол одговорил: {{cquote|Нека го задоволи вашето Височество, немам ниту очи да гледам ниту јазик да зборувам на ова место, но како што на Домот му се допаѓа нека ме посочи, чиј слуга сум еве тука.}}<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/education/main.jhtml?xml=/education/2000/10/28/tehspk28.xml|title=Some predecessors kept their nerve, others lost their heads|publisher=Telegraph|accessdate=31 мај 2008|date=18 октомври 2000}}</ref> Двете црвени линии на подот на Долниот дом се на растојание од 2,5 метри<ref name=g11/> и по традиција не се наменети да бидат само две линии што се вкрстуваат. Протоколот бара министрите да не ги преминуваат овие линии додека зборуваат. Историски гледано, ова требало да ги спречи дискусиите во домот да преминат во двобои. Ако се случи некој министер да ја пречекори оваа линија додека држи говор тој или таа ќе биде нападнат од министрите на опозицијата. Ова најверојатно е потеклото на изразот „застани во строј”. === Вестминстерска сала === [[Податотека:Microcosm of London Plate 094 - Westminster Hall edited.jpg|мини|десно|180п|Вестминстерската сала на почетокот од 19. век]] Вестминстерската сала е најстариот дел од Вестминстерската палата, којшто опстанал до денес. Била изградена во 1097 година<ref>{{наведено списание|author=Herbert Cescinsky|author=Ernest R. Gribble|year=1922|title=Westminster Hall and Its Roof|journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs|volume=40|issue=227|publisher=The Burlington Magazine Publications, Ltd.|pages=76–84|url=http://www.jstor.org/pss/861585|accessdate=31 мај 2008}}</ref> и била најголемата сала во Европа. Покривот, најверојатно се издигал над столбови, давајќи три премини, но за време на владеењето на кралот [[Ричард II]], кровот бил заменет со засводена дрвенарија од кралскиот дрводелец [[Хју Херланд]], „најголемото дело на средновековната дрвена архитектура“, со што првобитните три премини биле заменети со еден отворен голем простор со подиум. Ричардовиот архитект [[Хенри Ивеле]] ги оставил првобитните димензии, обновувајќи ги ѕидовите со петнаесет статуи на кралеви со природна големина, поставени во вдлабнатини.{{ref label|А|а|а}} Повторната изградба ја започнал кралот [[Хенри III]] во 1245 година, но за време на Ричард била запоставена повеќе од еден век. Вестминстерската сала го има најголемиот средновековен покрив без потпирачи, чии димензии се 20,7 и 73,2 метри.<ref name=g11/> Според една легенда, познато е дека дрвената конструкција на покривот била целосно завршена во 1395 година во [[Фарнхам]], 56 километри северозападно од Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roof-angels.org.uk/RoofAngelsText.pdf|format=PDF|title=Roof Angels of the East Anglican Churches|accessdate=31 мај 2008|year=2005|author=Rosalind K Marshall|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528155744/http://www.roof-angels.org.uk/RoofAngelsText.pdf|url-status=dead}}</ref> Извештаите го евидентираат големиот број на вагони и шлепери кои ги пренеле склопените дрва до Вестминстер за монтажа.<ref>{{наведена книга|last=Salzman|first=LF|title=Building in England down to 1540|publisher=Oxford University Press, USA|year=1992|isbn=978-0198171584}}</ref> Вестминстерската сала извршувала бројни функции. Првенствено се користела за судски цели. Во неа биле сместени три од најважните судови во земјата: кралскиот суд, судот за општи жалби и судот на претседавачот на Горниот дом. Во 1875 година, овие судови се интегрирале во [[Врховен суд|Врховниот суд]],<ref>{{наведена книга | title=Judicature Act 1873, Section 16 }}</ref> кој продолжил да се состанува во Вестминстерската сала, сè додека во 1882 година, не бил преименуван во Кралски врховен суд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hmcourts-service.gov.uk/infoabout/rcj/history.htm|title=Royal Courts Of Justice visitors guide|publisher=HM Courts Service|accessdate=19 јануари 2009}}</ref> Освен регуларните судови, во Вестминстерската сала исто така се воделе и важни судски процеси, вклучувајќи ги процесите на отповикување и државните процеси на кралот Чарлс I, на крајот на [[Граѓанска војна во Англија|граѓанската војна во Англија]], случаите против [[Вилијам Валас]] и случајот против [[Гај Фоукс]]. [[Податотека:George IV coronation banquet.jpg|мини|лево|190п|Прославата, по повод крунисувањето на Џорџ IV се одржала во Вестминстерската сала во 1821 година]] Вестминстерската сала се користела и за извршување на церемонијални функции. Од12. до 19. век, банкетите по повод крунисувањето на новите кралеви се одржувале во салата. Последниот банкет одржан во салата бил по повод крунисувањето на кралот [[Џорџ IV]], одржан во 1821.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/history/westminsterhall.cfm|title=History of Westminster Hall|publisher=UK Parliament|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2008-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017100312/http://www.parliament.uk/about/history/westminsterhall.cfm|url-status=dead}}</ref> Неговиот наследник, кралот [[Вилијам IV]], ја отфрлил идејата, бидејќи сметал дека е премногу скапа. Вестминстерската сала се користела и за изложување на посмртните останки, за време на државните и церемонијалните погреби. Таква чест, обично имале монарсите со своите брачни партнери. Единствените посмртни останки што биле изложени во 20. век, а кои не припаѓаат на член на кралското семејство се оние на [[Фредерик Слеj Робертс]] во 1914 и [[Винстон Черчил]] во 1965 година. Последните посмртни останки што беа изложени се оние на мајката на кралицата [[Елизабета II]], [[Елизабета Баус-Лејн]], во 2002 година. Претставници од двата дома одржуваат церемонијални говори во Вестминстерската сала, но само во јавни околности. На пример, говори се одржале поради Сребрениот јубилеј во бракот на кралицата Елизабета II во 1977 година и нејзиниот Златен јубилеј во 2002, 300-годишниот јубилеј од Славната револуција во 1988 година и петнаесетгодишниот јубилеј од завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во 1995 годиа. Со реформите во 1999 година, Долниот дом користи специјално уредена просторија до Вестминстерската сала како дополнителна сала за дебати. Просторијата има облик на издолжена потковица и е во спротивност со главната сала, во која клупите се сместени една спроти друга. Моделот настојува да прикаже беспристрасна природа на дебатите од оние што се одржуваат во Вестминстерската сала. Седниците во Вестминстерската сала се одржуваат трипати секоја седмица и вообичаено на нив не се дискутира за спорни прашања. === Други простории === Во дворецот има и други важни простории, кои се наоѓаат на првиот кат. На јужниот крај од палатата се наоѓа ''гардеробата'', просторија во која монархот се подготвува за свеченото отворање на парламентот, облекувајќи официјална облека и носејќи ја кралската круна. Сликите на [[Вилијам Дајс]] од ''гардеробата'' прикажуваат сцени од легендата за кралот Артур. Веднаш до ''гардеробата'' е сместена кралската галерија, која понекогаш ја користат странски функционери кои сакаат да се обратат на двата дома. Ѕидовите ги декорирале двајца големи сликари: [[Даниел Меклис]]: „Смртта на Нелсон” (опишувајќи ја смртта на [[Хорацио Нелсон]] во [[Битката кај Трафалгар]]) и „Средбата на Велингтон и Блихер” (прикажувајќи го [[Артур Вејлсли]] кој се среќава со [[Гефарт Леберехт фон Блихер]] во [[Битка кај Ватерло|Битката кај Ватерло]]). Веднаш до салата на Горниот дом се наоѓа одајата на принцезата, која претставува мала чекална која ја користат пратениците на Горниот дом. Одајата е украсена со слики на членови од династијата Тјудор, насликани од [[Ричард Буршет]] и неговите ученици и со мермерна статуа на [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]]. Во горниот дел, веднаш до салата на Горниот дом е сместено фоајето на благородниците, каде министрите на Горниот дом неформално дискутираат или преговараат за време на седниците на домот. Украс на Вестминстерската палата е осумаголното централно фоаје, кое се наоѓа веднаш зад фоајето на благородниците. Фоајето кое се наоѓа директно под Централната кула е украсено со статуи на државници и мозаици, кои ги претставуваат националните светци и покровители на Обединетото Кралство: [[Свети Ѓорѓи]] за Англија, [[Свети Андреј]] за Шкотска, [[Свети Давид]] за Велс и [[Свети Петар]] за Ирска. Избирачите може да се среќаваат со нивните членови на парламентот во Централното фоаје. Зад Централното фоаје до салата на Долниот дом се наоѓа фоајето на пратениците, во кое членовите на парламентот ги одржуваат дискусиите или преговараат. Фоајето на пратениците содржи статуи на неколку поранешни премиери, вклучувајќи ги [[Дејвид Лојд Џорџ]], [[Винстон Черчил]], [[Клемент Атли]] и [[Маргарет Тачер]]. Има две групи на библиотеки на главниот кат од дворецот, кои се во делот, веднаш до реката Темза. Библиотеките се поделени по двата дома, па така постојат библиотеки на Горниот и библиотеки на Долниот дом. Вестминстерската палата исто така вклучува свечени апартмани за службениците кои претседаваат со двата дома. Официјалната резиденција на претседавачот на Долниот дом се наоѓа на северниот крај од палатата, а апартманите на претседавачот на Горниот дом се наоѓаат на јужниот крај. Секој ден, претседавачот на Долниот дом и претседавачот на Горниот дом учествуваат во формални поворки од нивните апартмани до нивните соодветни сали.<ref>{{наведени вести|title=Speaker's procession|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/82047.stm|work=BBC News|publisher=BBC|date=26 јануари 2006|accessdate=29 мај 2008}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld/ldcomp/ldctso05.htm#a23|title=Companion to the Standing Orders and guide to the Proceedings of the House of Lords|accessdate=31 мај 2008|date=19 февруари 2007|publisher=UK Parliament}}</ref> Во Вестминстерската палата има 19 барови и ресторани,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/g19.pdf|format=PDF|title=The House of Commons Refreshment Department|accessdate=31 мај 2008|date=19 февруари 2007|publisher=House of Commons Information Office|archive-date=2006-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20060105124409/http://www.parliament.uk/documents/upload/g19.pdf|url-status=dead}}</ref> а многу од нив не се затвораат додека домот заседава. Исто така, има и фискултурна сала, а дури и фризерски салон. Во минатото имало и стрелиште, кое било затворено во 1990-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nra.org.uk/common/asp/content/content.asp?site=NRA&type=8|title=National Rifle Association, UK - Death of Lord Swansea|accessdate=2009-06-10|archive-date=2009-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090115022057/http://www.nra.org.uk/common/asp/content/content.asp?site=NRA&type=8|url-status=dead}}</ref> Парламентот има продавница за сувенири, каде се продаваат предмети како приврзоци за клучеви, но и шампањ. == Обезбедување == Блек Род го надгледува Горниот дом, а редарот го надгледува Долниот дом. На овие службеници примарни им се церемонијалните функции надвор од салите на соодветниот дом. Безбедноста на Вестминстерската палата е одговорност на [[Дивизија на Вестминстерската палата|дивизијата на Вестминстерската палата]] од [[Метрополитска полиција|Метрополитската полиција]], полициска сила задолжена за поголем дел од околината на Лондон. По традиција само ''редарот'' може да влезе вооружен во Долниот дом. Редици од бетонирани блокови беа поставени на коловозот во 2003 година, поради зголемената загриженост од можноста камион полн со експлозив да биде внесен во зградата.<ref>{{наведени вести|title=Security tightens at Parliament|url=http://news.bbc.co.uk/1/2931044.stm|work=BBC News|publisher=[[BBC]]|date=23 мај 2003|accessdate=29 мај 2008|archive-date=2008-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924073915/http://news.bbc.co.uk/1/2931044.stm|url-status=dead}}</ref> На реката постои зона која се наоѓа на 70 метри од брегот, која претставува исклучок и во која не е дозволено да влегуваат бродови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.portoflondon.co.uk/notice2mariners/index_perm.cfm/flag/2/id/1090/site/navigation|accessdate=31 мај 2008|title=Notices to Mariners - P27|publisher=Port of London Authority|archive-date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020063121/http://www.portoflondon.co.uk/notice2mariners/index_perm.cfm/flag/2/id/1090/site/navigation|url-status=dead}}</ref> И покрај неодамнешните прекршоци на безбедноста, министрите и понатаму имаат пристап до галеријата Стрејнџерс, која се наоѓа во Долниот дом. Посетителите поминуваат покрај металните детектори и сето она што го носат се скенира. Полицијата од Вестминстерската дивизија на Метрополитската полиција, поддржана со дел од вооружената полиција на дипломатската безбедносна група, секогаш се на должност во и околу палатата. Од 1 август 2005 година, со одредбата на законот за тежок организиран криминал и полиција од истата година, незаконски е одржување на протест без претходна дозвола од Метрополитската полиција во одреден простор кој се простира во полупречник од 1 километар околу палатата.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Serious Organised Crime and Police Act 2005 (Designated Area) Order 2005|url=http://www.england-legislation.hmso.gov.uk/si/si2005/20051537.htm|accessdate=14 јуни 2008|publisher=Office of Public Sector Information|archive-date=2008-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080618025152/http://www.england-legislation.hmso.gov.uk/si/si2005/20051537.htm|url-status=dead}}</ref> === Инциденти === Најпознатиот обид за нарушување на безбедноста на Вестминстерската палата, најверојатно била [[Барутна завера|заверата со барут]] во 1605 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/g08.pdf|format=PDF|title=The Gunpowder Plot|publisher=House of Commons Information Office|accessdate=31 мај 2008|year=2006}}</ref> Заверата била меѓу [[Римокатоличка црква|римокатоличкото]] ситно благородништво, кое поставило големи количини барут под палатата и ја детонирала за време на свеченото отворање на парламентот. Ако наредбата била извршена, експлозијата ќе ја уништела палатата, убивајќи го протестантскиот крал [[Џејмс I]], неговото семејство и поголем дел од аристократијата. Заверата била откриена кога римокатоличкиот благородник, Вилијам Паркер, добил анонимно писмо со предупредување да не присуствува на свеченото отворање. Властите со Питер Хејвуд од градот [[Хејвуд]], извршиле претрес на палатата и го откриле барутот како и еден од заговорниците, [[Гај Фокс]]. Заговорниците подоцна биле осудени за [[велепредавство]] во Вестминстерската сала и биле тешко измачувани до смрт ([[черечење]]). Од 1605 година, припадник на кралската гарда води церемонијален претрес на визбите на палатата пред секое свечено отворање на парламентот, иако денес службеници на Метрополитската полиција се приклучуваат во истрагата. [[Податотека:Assassination-of-spencer-perceval.jpg |мини|лево|180п|Убиството на премиерот [[Спенсер Персивал]] во 1812 година во лобито на Долниот дом.]] Претходната Вестминстерска палата била, исто така место на убиство на премиер во 1812 година.<ref>[http://www.bbc.co.uk/history/british/pm_and_pol_tl.shtml Prime Ministers and Politics Timeline], BBC</ref> При парламентарна истрага во лобито на Долниот дом, [[Спенсер Персевал]] бил застрелан и убиен од [[Џон Белигхам]]. Персевал е единствениот британски премиер кој бил убиен. На 17 јуни 1974 година, во Вестминстерската сала експлодирала бомба тешка 9 килограми, поставена од страна на член на [[ИРА]].<ref>{{наведени вести|title=On This Day 17 June - 1974: IRA bombs parliament|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/June/17/newsid_2514000/2514827.stm|work=BBC News|publisher=BBC|accessdate=29 мај 2008}}</ref> На 30 март 1979 година, бил извршен уште еден напад, во кој, Ајри Нив, истакнат политичар од Конзервативната партија, бил убиен со [[автомобил-бомба]], излегувајќи од новиот паркинг на палатата.<ref>{{наведени вести|title=On This day 30 март - 1979: Car bomb kills Airey Neave|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/March/30/newsid_2783000/2783877.stm|work=BBC News|publisher=BBC|accessdate=29 мај 2008}}</ref> [[Ирска национална ослободителна армија|Ирската национална ослободителна армија]] и ИРА презеле одговорност за убиството, додека безбедносните сили верувале дека виновни за експлозијата се само првите. Палатата била центар и на бројни дела на политички мотивирани „директни дејствувања“. Во 1970 година, во салата за седници на Долниот дом бил фрлен [[солзавец]] како протест против состојбата во Северна Ирска. Во 1978 година, [[Јана Минтоф]] и уште еден дисидент фрлиле гноиво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thehistorychannel.co.uk/site/this_day_in_history/this_day_July_6.php|title=6th July - This day in history|publisher=The History Channel|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2008-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602104008/http://www.thehistorychannel.co.uk/site/this_day_in_history/this_day_July_6.php|url-status=dead}}</ref> Во 2004 беше конструиран стаклен ѕид низ галеријата Стрејнџерс поради страв од ваквите напади и можни хемиски или биолошки напади. Новата граница не ги покриваше страничните галерии, а во мај 2004, од овој дел на градбата, група протестанти, откако претходно се стекнале со влезници за хуманитарна аукција во галеријата за посетители, го нападнаа премиерот [[Тони Блер]] со бомби од брашно.<ref>{{наведени вести|title=Blair hit during Commons protest|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3728617.stm|work=BBC News|publisher=BBC|date=19 мај 2004|accessdate=29 мај 2008}}</ref> Подоцна, беа променети правилата за доделување пристапници за влез во галеријата за посетители, а сега секој кој сака да добие место во галериите мора прво да добие напишана пропусница од член на комората, кој потврдува дека таа личност му е лично позната. Во септември истата година, пет протестанти се спротивставија на предложената забрана за лов на лисици и со јуриш во салата за седници ја прекинаа седницата на Долниот дом.<ref>{{наведени вести|title=Pro-hunt protesters storm Commons|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/3656524.stm|work=BBC News|publisher=BBC|date=15 септември 2004|accessdate=29 мај 2008}}</ref> == Правила и традиции == === Храна, пијалаци и пушење === [[Податотека:Westminster Palace at night.jpg|мини|десно|180п|Поглед на Вестминстерската палата, ноќе]] Со палатата се поврзани бројни правила и традиции, кои биле воведени во историјата. Пушењето во сите простории на обата дома е забрането уште од 17. век.<ref name=g07>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/G07.pdf|format=PDF|title=Some Traditions and Customs of the House|publisher=House of Commons Information Office|accessdate=2008-05-31|year=2008|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528155742/http://www.parliament.uk/documents/upload/G07.pdf|url-status=dead}}</ref> Наместо тоа, членовите можат да шмркаат [[бурмут]], а чуварите сè уште чуваат кутии со бурмут за таа намена. И покрај упорните гласови од медиумите, во 2005 година пушењето беше забрането во целата палата.<ref> {{cite hansard| url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmhansrd/cm070611/text/70611w0004.htm#07061114000542| house=House of Commons|date=11 јуни 2007|accessdate=31 мај 2008|column=736W}}</ref> Членовите не смеат да јадат ниту да пијат во комората, но исклучок е канцеларот на државната благајна, кој смее да пие алкохол додека ја доставува пресметката за државниот буџет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/faq/budget.cfm|title=Frequently Asked Questions: The Budget|publisher=UK Parliament|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2010-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209070111/http://www.parliament.uk/faq/budget.cfm|url-status=dead}}</ref> === Начин на облекување === Лицата кои влегуваат во палатата не смеат да носат капи (иако во минатото било дозволено),<ref>{{наведени вести|title=Points Of Order|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/82580.stm|work=BBC News|publisher=[[BBC]]|date=24 јануари 2006|accessdate=29 септември 2008}}</ref> а исто така членовите не смеат на носат ниту воени декорации или значки. Членовите не смеат да ги чуваат своите раце во џебовите. Поради тоа на 19 декември 1994 година, опозициските членови на парламентот му дофрлале на [[Ендру Робатан]].<ref>{{cite hansard| url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199495/cmhansrd/1994-12-19/Orals-1.html#Orals-1_spnew17| house=House of Commons|date=19 декември 1994|accessdate=31 мај 2008|column=1380}}</ref> Во палатата не смее да се носат мечеви, а секој член на парламентот во својата гардероба има место за чување на оружјето. === Начин на ословување === Членовите не смеат да се ословуваат меѓу себе со име, ниту со „мој ценет пријателе“ (ако се сопартијци) или „ценета госпоѓо/господине“ (меѓу членови од различни партии). Алтернативно се користи „ценет член на изборната единица“. Членовите на државниот совет се ословуваат со ''the right honorable''. На членовите правници им се дозволува да се ословуваат со ''my learned friend'' или “''the learned lady/gentleman''. Во Горниот дом, членовите се обраќаат со ''the noble lord/lady'' или ''my noble friend''. === Други традиции === Во Вестминстерската палата е забрането да се внесуваат животни, со исклучок на кучиња-водачи, кои смеат да ги внесуваат слепите лица.<ref name=g07/> Кучињата-трагачи и полициските коњи може да се чуваат во парковите.<ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/shropshire/7432814.stm|title= MP's Commons cow protest banned |accessdate= 10 јуни 2008|author= |date=3 јуни 2008|work= BBC News|publisher=[[BBC]]}}</ref> За време на дебата не е дозволено да се читаат говори, но дозволено е да се користат забелешки. Исто така, не е дозволено да се читаат весници. Визуелни помагала не се претпочитаат.<ref>{{cite hansard| url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199192/cmhansrd/1992-02-12/Debate-1.html#Debate-1_spnew27| house=House of Commons|date=12 февруари 1992|accessdate=31 мај 2008|column=983}}</ref> Аплаузот, вообичаено не е дозволен во обата дома. Исклучок на ова беше 2003 година и поднесувањето на оставката на [[Робин Кук]]<ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/2859431.stm|title= Cook's resignation speech |accessdate= 4 март 2008|author= |date=18 март 2008|work= BBC News|publisher=[[BBC]]}}</ref> при што премиерот [[Тони Блер]]беше громогласно поздравен со силен аплауз пред да ја постави последната серија на прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.theage.com.au/news/World/Blair-resigns-Brown-takes-power/2007/06/27/1182623982652.html|title= Blair resigns, Brown takes power|accessdate= 4 март 2008|date=27 јуни 2007|work=The Age|publisher= The Age}}</ref> Членовите на парламентот не смеат да го споменуваат кралот, ниту за време на дебата да го користат неговото име без претходно одобрение од говорникот. Ова е воведено 19. век од страна на конституционалистот [[Ерскин Меј]], кој рекол: {{cquote|Незаконска е нерегуларната употреба на името на кралицата, со цел да се влијае на одлука на домот и противречи на независноста на парламентот... Секој обид да се употреби нејзиното име за време на дебата за да се влијае на мислењето на парламентот, веднаш ќе се забележи и ќе се осуди.}} Во 2008, [[Винсент Кејбл]] беше прекорен поради кршење на ова правило за време на поставувањето на прашања на премиерот.<ref>{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7326746.stm|title= Cable anger over Queen reprimand |accessdate= 24 април 2008|author= |date=3 април 2008|work= BBC News|publisher=[[BBC]]}}</ref> Во дворецот, не е легално ниту да се умре. Но, доколку некој ненадејно умре, ќе биде погребан со државни почести. Како, творците на овој закон имале намера да го спроведат истиот, не е целосно јасно.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7081038.stm UK chooses 'most ludicrous laws'], BBC News, BBC, 7 ноември 2007</ref><ref>[http://www.mirror.co.uk/news/top-stories/2008/03/20/did-you-know-it-s-illegal-to-die-in-the-houses-of-parliament-britain-s-silliest-laws-revealed-115875-20356691/ Did you know it's illegal to die in the Houses of Parliament? Britain's silliest laws revealed], Mirror.co.uk</ref> == Култура и туризам == [[Податотека:Westminster Parlement.jpg|мини|десно|180п|''Лондонскиот парламент'', [[Клод Моне]], 1903, Национална галерија на уметноста, [[Вашингтон]]]] Надворешноста на Вестминстерската палата, особено Саат-кулата е позната во светот и е една од најпосетуваните туристички атракции во [[Лондон]]. [[УНЕСКО]] ја вклучи палатата на Вестминстер, заедно со [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]] и [[Црква Света Маргарет|црквата Света Маргарет]] во [[Список на светско природно и културно наследство на УНЕСКО|списокот на светско природно и културно наследство]]. Градбата, исто така е дел и од списокот на ''градби од прв степен''. Не е дозволен влез, но внатрешноста може да се види на повеќе начини: * ''Следење дебати од јавните галерии (ходници) на домовите''. Граѓаните на Обединетото Кралство може да набават влезници. Исто така, тие и странците можат да чекаат ред за влезница истиот ден, но местата се ограничени и не се гарантира дека ќе добијат влезница. Може да се види само мал дел од палатата. Било кој од домовите смее да ги отстрани „странците“, ако е потребна приватност. * ''Посета за време на седниците на парламентот''. Граѓаните на Обединетото Кралство може да поднесат барање за посета на парламентот за време на седница. Исто така, и британските образовни институции може да закажат посета. Странците може да го посетат парламентот, само за време на летниот одмор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/visiting/tour.cfm|title=Arrange a tour|publisher=UK Parliament|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2008-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602022812/http://www.parliament.uk/about/visiting/tour.cfm|url-status=dead}}</ref> * ''Летно отворање''. Посети се дозволени во период од два до три месеци за време на летото, кога парламентот не заседава. Овие посети се дозволени за граѓаните на Обединетото Кралство и за странците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/visiting/summer_opening.cfm|title=Summer Opening|publisher=UK Parliament|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2006-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20060926074726/http://www.parliament.uk/visiting/summer_opening.cfm|url-status=dead}}</ref> * ''Телевизиски пренос''. Пренос од седниците на парламентот може да се следи на телевизискиот канал [[BBC Parliament]], а кога парламентот не заседава, се прикажува снимка. Повремено седници се пренесуваат и во [[САД]], на телевизискиот канал C-SPAN. * ''Посета на Саат-кулата''. Досега, само граѓаните на Обединетото Кралство можеле да ја посетат Саат-кулата и тоа со претходно закажување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.uk/about/visiting/big_ben.cfm|title=Climb the Clock Tower (Big Ben)|publisher=UK Parliament|accessdate=31 мај 2008|archive-date=2008-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604204750/http://www.parliament.uk/about/visiting/big_ben.cfm|url-status=dead}}</ref> Историчарот на архитектура, [[Ден Крикшенк]] го избрал дворецот за еден од петте за неговиот документарен филм ''Најдобрите градби во Британија'', кој се емитуваше на [[BBC]] во 2006 година.<ref name="bbc">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/bbb-parliament.shtml | title=Britain's Best Buildings | accessdate=2008-06-03 | author= | last=Cruickshank | first=Dan | authorlink= | author= | date= | year= | month= | format= | work= | publisher=BBC Four | pages= | doi= | archiveurl= | archivedate= | quote= }}</ref> Најблиската подземна станица во Лондон е Вестминстер на линиите ''District'', ''Circle'' и ''Jubilee''. == Белешки == * {{note label|А|а|а}} Само шест статуи останале, а дијаскопот бил обновен. Сето друго во салата останало како што го оставиле кралот Ричард и неговиот архитект, Хенри Јевел. == Наводи == {{reflist|2}} == Литература == * Bradley, Simon, and Pevsner, Nikolaus. (2003). ''The Buildings of England: London 6: Westminster.'' New Haven, Connecticut: Yale University Press. * Cooke, Sir Robert. (1987). ''The Palace of Westminster.'' London: Burton Skira. <!-- Used as a source of historical information in this article. --> * Fell, Sir Bryan, and K. R. MacKenzie. ''The Houses of Parliament: A Guide to the Palace of Westminster.'' (1994). London: Her Majesty's Stationery Office. * Jones, Christopher. (1983). ''The Great Palace: The Story of Parliament.'' London: British Broadcasting Corporation. * Port, M. H. (1976). ''The Houses of Parliament.'' New Haven, Connecticut: Yale University Press. * Riding, Christine, and Jacqueline Riding. (2000). "The Houses of Parliament: History Art Architecture." London: Merrell. == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [https://web.archive.org/web/20060615093313/http://www.parliament.uk/works/palace.cfm Официјална страница] * [http://www.londondrum.com/cityguide/houses-of-parliament.php Домови на парламентот - водич за посетителот] * [http://www.virtualemotion.com/fullquicktime.aspx?language_id=2&n=512 Плоштад на Вестминстерската Палата - кружна слика од 360° (Јава)] * [http://www.earthinpictures.com/world/great_britain/london/houses_of_parliament_at_dusk.html Домови на парламентот - информации и фотографии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201119140744/http://www.earthinpictures.com/world/great_britain/london/houses_of_parliament_at_dusk.html |date=2020-11-19 }} * [https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20080801104136/http://www.parliament.uk/about/visiting/virtualtours/westminsterhall/3dtour.cfm Вестминстерската Сала - Виртуелно доживување] * [http://online.wsj.com/article/SB123758504383299443.html Викторијански роман во камен, Розмари Хил, Вол Стрит Журнал], 20 март 2009 {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светско наследство во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Згради и градби во Лондон]] [[Категорија:Неоготска архитектура]] [[Категорија:Архитектура од 11 век]] [[Категорија:Архитектура од 19 век]] [[Категорија:Згради и градби во Вестминстер]] [[Категорија:Историја на Вестминстер]] [[Категорија:Парламент на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Кралски градби во Лондон]] fqbyhkcey4divq5e7sn4kbvu9dv2yg2 Уметноста во 1839 година 0 105038 5608285 5035491 2026-08-11T21:10:27Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Births“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364023551|1839 in art]]“ 5608285 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1839|уметноста}} '''[[1839]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == [[Категорија:Уметноста во 1839 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] == Родени == * [[19 јануари]] – [[Пол Сезан]], француски сликар (починал [[1906 во уметноста|во 1906 година]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Cezanne|title=Paul Cézanne {{!}} French artist {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=14 May 2023}}</ref> * [[16 март]] – Џон Батлер Јејтс, ирски сликар (починал [[1922 во уметноста|во 1922]] ) * [[24 мај]] – Артур Квартли, сликар (починал [[1886 во уметноста|во 1886]] ) * [[9 јуни]] – Џозеф Палинк, белгиски сликар (роден во [[1781 во уметноста|1781]] ) * [[1 септември]] – Чарлс Едвард Перугини, англиски сликар (починал [[1918 во уметноста|во 1918]] ) * [[2 октомври]] – Ханс Тома, германски сликар (починал [[1924 во уметноста|во 1924]] ) * [[29 октомври]] – Кејт Дикенс Перугини, англиска сликарка (почина [[1929 во уметноста|во 1929]] ) * [[30 октомври]] – [[Алфред Сисли]], француски импресионистички сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899]] ) * [[16 ноември]] – Вилијам Де Морган, англиски керамички уметник (починал [[1917 во уметноста|во 1917]] ) * [[20 ноември]] – Кристијан Вилберг, сликар (починал [[1882 во уметноста|во 1882 година]] ) * ''непознат датум'' – Франсоа Сале, француски [[Реализам (уметност)|реалистичен]] сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899 година]] ) tbo0bhagctd10r477034pgiknbwzm3h 5608286 5608285 2026-08-11T21:11:35Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5608286 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1839|уметноста}} '''[[1839]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == == Родени == * [[19 јануари]] – [[Пол Сезан]], француски сликар (починал [[1906 во уметноста|во 1906 година]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Cezanne|title=Paul Cézanne {{!}} French artist {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=14 May 2023}}</ref> * [[16 март]] – Џон Батлер Јејтс, ирски сликар (починал [[1922 во уметноста|во 1922]] ) * [[24 мај]] – Артур Квартли, сликар (починал [[1886 во уметноста|во 1886]] ) * [[9 јуни]] – Џозеф Палинк, белгиски сликар (роден во [[1781 во уметноста|1781]] ) * [[1 септември]] – Чарлс Едвард Перугини, англиски сликар (починал [[1918 во уметноста|во 1918]] ) * [[2 октомври]] – Ханс Тома, германски сликар (починал [[1924 во уметноста|во 1924]] ) * [[29 октомври]] – Кејт Дикенс Перугини, англиска сликарка (почина [[1929 во уметноста|во 1929]] ) * [[30 октомври]] – [[Алфред Сисли]], француски импресионистички сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899]] ) * [[16 ноември]] – Вилијам Де Морган, англиски керамички уметник (починал [[1917 во уметноста|во 1917]] ) * [[20 ноември]] – Кристијан Вилберг, сликар (починал [[1882 во уметноста|во 1882 година]] ) * ''непознат датум'' – Франсоа Сале, француски [[Реализам (уметност)|реалистичен]] сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899 година]] ) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1839 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] ihusey8s1xod3beju0oj6sc28jyeov1 5608287 5608286 2026-08-11T21:12:29Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Deaths“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364023551|1839 in art]]“ 5608287 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1839|уметноста}} '''[[1839]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == == Родени == * [[19 јануари]] – [[Пол Сезан]], француски сликар (починал [[1906 во уметноста|во 1906 година]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Cezanne|title=Paul Cézanne {{!}} French artist {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=14 May 2023}}</ref> * [[16 март]] – Џон Батлер Јејтс, ирски сликар (починал [[1922 во уметноста|во 1922]] ) * [[24 мај]] – Артур Квартли, сликар (починал [[1886 во уметноста|во 1886]] ) * [[9 јуни]] – Џозеф Палинк, белгиски сликар (роден во [[1781 во уметноста|1781]] ) * [[1 септември]] – Чарлс Едвард Перугини, англиски сликар (починал [[1918 во уметноста|во 1918]] ) * [[2 октомври]] – Ханс Тома, германски сликар (починал [[1924 во уметноста|во 1924]] ) * [[29 октомври]] – Кејт Дикенс Перугини, англиска сликарка (почина [[1929 во уметноста|во 1929]] ) * [[30 октомври]] – [[Алфред Сисли]], француски импресионистички сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899]] ) * [[16 ноември]] – Вилијам Де Морган, англиски керамички уметник (починал [[1917 во уметноста|во 1917]] ) * [[20 ноември]] – Кристијан Вилберг, сликар (починал [[1882 во уметноста|во 1882 година]] ) * ''непознат датум'' – Франсоа Сале, француски [[Реализам (уметност)|реалистичен]] сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899 година]] ) == Починати == * [[12 јануари]] – Јозеф Антон Кох, австриски [[Сликарство|сликар]] од [[Германски романтизам|германското романтистичко]] движење (роден [[1768 во уметноста|во 1768 година]] ) * [[14 јануари]] – Џон Весли Џарвис, американски сликар (роден [[1781 во уметноста|во 1781]] ) * [[28 јануари]] – Сер Вилијам Бичи, англиски портретист (роден [[1753 во уметноста|во 1753]] ) * [[6 февруари]] – Франсоа Луј Томас Франсија, француски акварелист на крајбрежни пејзажи (роден [[1772 во уметноста|во 1772 година]] ) * [[8 февруари]] – Џовани Чендрамини, италијански сликар и гравер (роден во [[1760 во уметноста|1760]] ) * [[21 февруари]] – Џон Чарлс Феликс Роси, англиски скулптор (роден [[1769 во уметноста|во 1769 година]] ) * [[2 јуни]] – Вијнанд Нујен, холандски сликар на пејзажи и морски пејзажи (роден [[1813 во уметноста|во 1813 година]] ) * [[4 јуни]] – Корнелија Шефер, холандска сликарка и портретистка (родена [[1769 во уметноста|во 1769 година]] ) * [[8 јули]] – Џон Лапорт, англиски пејзажен сликар и базер (роден во [[1761 во уметноста|1761]] ) * [[4 септември]] - Хендрик Вогд, холандски сликар и графичар активен во Италија (роден [[1768 во уметноста|1768 година]] ) * [[10 септември]] - Питер Фонтијн, холандски сликар и фиокар (роден [[1773 во уметноста|1773 година]] ) * [[30 септември]] – Џон Тиртл, англиски сликар на акварели и изработувач на рамки (роден во [[1777 во уметноста|1777 година]] ) * [[15 ноември]] – Џокондо Албертоли, архитект, сликар и скулптор роден во Швајцарија, активен во Италија (роден во [[1743 во уметноста|1743 година]] ) * Декември – Вилијам Садлер, ирски пејзажен сликар (роден [[1782 во уметноста|1782]] ) <ref name="HutchinsonO'Connor1985">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/jamesarthuroconn0000hutc|title=James Arthur O'Connor|last=John Hutchinson|last2=James Arthur O'Connor|publisher=National Gallery of Ireland|year=1985|isbn=978-0-903162-28-9|page=[https://archive.org/details/jamesarthuroconn0000hutc/page/44 44]|url-access=registration}}</ref> * [[22 декември]] – Корнелис ван Спендонк, холандски сликар (роден [[1756 во уметноста|1756 година]] ) * ''датум непознат'' – Паоло Винченцо Бономини, италијански портретист и карикатурист (роден [[1757 во уметноста|1757]] ) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1839 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] g5c4r0lee9lssagrhp79yl2ew5leos7 5608289 5608287 2026-08-11T21:14:58Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[1839 во уметноста]] на [[Уметноста во 1839 година]]: усогласување на називот 5608287 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1839|уметноста}} '''[[1839]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == == Родени == * [[19 јануари]] – [[Пол Сезан]], француски сликар (починал [[1906 во уметноста|во 1906 година]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Cezanne|title=Paul Cézanne {{!}} French artist {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=14 May 2023}}</ref> * [[16 март]] – Џон Батлер Јејтс, ирски сликар (починал [[1922 во уметноста|во 1922]] ) * [[24 мај]] – Артур Квартли, сликар (починал [[1886 во уметноста|во 1886]] ) * [[9 јуни]] – Џозеф Палинк, белгиски сликар (роден во [[1781 во уметноста|1781]] ) * [[1 септември]] – Чарлс Едвард Перугини, англиски сликар (починал [[1918 во уметноста|во 1918]] ) * [[2 октомври]] – Ханс Тома, германски сликар (починал [[1924 во уметноста|во 1924]] ) * [[29 октомври]] – Кејт Дикенс Перугини, англиска сликарка (почина [[1929 во уметноста|во 1929]] ) * [[30 октомври]] – [[Алфред Сисли]], француски импресионистички сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899]] ) * [[16 ноември]] – Вилијам Де Морган, англиски керамички уметник (починал [[1917 во уметноста|во 1917]] ) * [[20 ноември]] – Кристијан Вилберг, сликар (починал [[1882 во уметноста|во 1882 година]] ) * ''непознат датум'' – Франсоа Сале, француски [[Реализам (уметност)|реалистичен]] сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899 година]] ) == Починати == * [[12 јануари]] – Јозеф Антон Кох, австриски [[Сликарство|сликар]] од [[Германски романтизам|германското романтистичко]] движење (роден [[1768 во уметноста|во 1768 година]] ) * [[14 јануари]] – Џон Весли Џарвис, американски сликар (роден [[1781 во уметноста|во 1781]] ) * [[28 јануари]] – Сер Вилијам Бичи, англиски портретист (роден [[1753 во уметноста|во 1753]] ) * [[6 февруари]] – Франсоа Луј Томас Франсија, француски акварелист на крајбрежни пејзажи (роден [[1772 во уметноста|во 1772 година]] ) * [[8 февруари]] – Џовани Чендрамини, италијански сликар и гравер (роден во [[1760 во уметноста|1760]] ) * [[21 февруари]] – Џон Чарлс Феликс Роси, англиски скулптор (роден [[1769 во уметноста|во 1769 година]] ) * [[2 јуни]] – Вијнанд Нујен, холандски сликар на пејзажи и морски пејзажи (роден [[1813 во уметноста|во 1813 година]] ) * [[4 јуни]] – Корнелија Шефер, холандска сликарка и портретистка (родена [[1769 во уметноста|во 1769 година]] ) * [[8 јули]] – Џон Лапорт, англиски пејзажен сликар и базер (роден во [[1761 во уметноста|1761]] ) * [[4 септември]] - Хендрик Вогд, холандски сликар и графичар активен во Италија (роден [[1768 во уметноста|1768 година]] ) * [[10 септември]] - Питер Фонтијн, холандски сликар и фиокар (роден [[1773 во уметноста|1773 година]] ) * [[30 септември]] – Џон Тиртл, англиски сликар на акварели и изработувач на рамки (роден во [[1777 во уметноста|1777 година]] ) * [[15 ноември]] – Џокондо Албертоли, архитект, сликар и скулптор роден во Швајцарија, активен во Италија (роден во [[1743 во уметноста|1743 година]] ) * Декември – Вилијам Садлер, ирски пејзажен сликар (роден [[1782 во уметноста|1782]] ) <ref name="HutchinsonO'Connor1985">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/jamesarthuroconn0000hutc|title=James Arthur O'Connor|last=John Hutchinson|last2=James Arthur O'Connor|publisher=National Gallery of Ireland|year=1985|isbn=978-0-903162-28-9|page=[https://archive.org/details/jamesarthuroconn0000hutc/page/44 44]|url-access=registration}}</ref> * [[22 декември]] – Корнелис ван Спендонк, холандски сликар (роден [[1756 во уметноста|1756 година]] ) * ''датум непознат'' – Паоло Винченцо Бономини, италијански портретист и карикатурист (роден [[1757 во уметноста|1757]] ) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1839 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] g5c4r0lee9lssagrhp79yl2ew5leos7 5608298 5608289 2026-08-11T21:19:00Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5608298 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1839|уметноста}} '''[[1839]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[9 јануари]] – Француската академија на науките го објавува процесот [[Фотографија|на фотографирање]] [[Дагеротип|со дагеротип]] . * [[25 јануари]] – Х. Фокс Талбот ги прикажува своите „фотогенични цртежи“ во Кралската институција во Лондон. * [[1 март]] – Се отвора Салонот од 1839 година во [[Лувр]] во [[Париз]] * [[6 мај]] – Изложбата на Кралската академија од 1839 година се отвора во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] во Лондон * околу октомври – Роберт Корнелиус прави автопортрет [[Дагеротип|во дагеротип]], најраниот познат постоечки фотографски портрет на човек во Америка. * Романот ''„Пјер Грасу“'' од [[Оноре де Балзак]] се однесува на уметник кој живее од фалсификати.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ka4Ox67dy_cC&pg=PA88|title=Art of the Everyday: Dutch Painting and the Realist Novel|last=Yeazell|first=Ruth Bernard|publisher=Princeton University Press|year=2008|isbn=0691127263|page=88|author-link=Ruth Yeazell}}</ref> == Родени == * [[19 јануари]] – [[Пол Сезан]], француски сликар (починал [[1906 во уметноста|во 1906 година]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Cezanne|title=Paul Cézanne {{!}} French artist {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=14 May 2023}}</ref> * [[16 март]] – Џон Батлер Јејтс, ирски сликар (починал [[1922 во уметноста|во 1922]] ) * [[24 мај]] – Артур Квартли, сликар (починал [[1886 во уметноста|во 1886]] ) * [[9 јуни]] – Џозеф Палинк, белгиски сликар (роден во [[1781 во уметноста|1781]] ) * [[1 септември]] – Чарлс Едвард Перугини, англиски сликар (починал [[1918 во уметноста|во 1918]] ) * [[2 октомври]] – Ханс Тома, германски сликар (починал [[1924 во уметноста|во 1924]] ) * [[29 октомври]] – Кејт Дикенс Перугини, англиска сликарка (почина [[1929 во уметноста|во 1929]] ) * [[30 октомври]] – [[Алфред Сисли]], француски импресионистички сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899]] ) * [[16 ноември]] – Вилијам Де Морган, англиски керамички уметник (починал [[1917 во уметноста|во 1917]] ) * [[20 ноември]] – Кристијан Вилберг, сликар (починал [[1882 во уметноста|во 1882 година]] ) * ''непознат датум'' – Франсоа Сале, француски [[Реализам (уметност)|реалистичен]] сликар (починал [[1899 во уметноста|во 1899 година]] ) == Починати == * [[12 јануари]] – Јозеф Антон Кох, австриски [[Сликарство|сликар]] од [[Германски романтизам|германското романтистичко]] движење (роден [[1768 во уметноста|во 1768 година]] ) * [[14 јануари]] – Џон Весли Џарвис, американски сликар (роден [[1781 во уметноста|во 1781]] ) * [[28 јануари]] – Сер Вилијам Бичи, англиски портретист (роден [[1753 во уметноста|во 1753]] ) * [[6 февруари]] – Франсоа Луј Томас Франсија, француски акварелист на крајбрежни пејзажи (роден [[1772 во уметноста|во 1772 година]] ) * [[8 февруари]] – Џовани Чендрамини, италијански сликар и гравер (роден во [[1760 во уметноста|1760]] ) * [[21 февруари]] – Џон Чарлс Феликс Роси, англиски скулптор (роден [[1769 во уметноста|во 1769 година]] ) * [[2 јуни]] – Вијнанд Нујен, холандски сликар на пејзажи и морски пејзажи (роден [[1813 во уметноста|во 1813 година]] ) * [[4 јуни]] – Корнелија Шефер, холандска сликарка и портретистка (родена [[1769 во уметноста|во 1769 година]] ) * [[8 јули]] – Џон Лапорт, англиски пејзажен сликар и базер (роден во [[1761 во уметноста|1761]] ) * [[4 септември]] - Хендрик Вогд, холандски сликар и графичар активен во Италија (роден [[1768 во уметноста|1768 година]] ) * [[10 септември]] - Питер Фонтијн, холандски сликар и фиокар (роден [[1773 во уметноста|1773 година]] ) * [[30 септември]] – Џон Тиртл, англиски сликар на акварели и изработувач на рамки (роден во [[1777 во уметноста|1777 година]] ) * [[15 ноември]] – Џокондо Албертоли, архитект, сликар и скулптор роден во Швајцарија, активен во Италија (роден во [[1743 во уметноста|1743 година]] ) * Декември – Вилијам Садлер, ирски пејзажен сликар (роден [[1782 во уметноста|1782]] ) <ref name="HutchinsonO'Connor1985">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/jamesarthuroconn0000hutc|title=James Arthur O'Connor|last=John Hutchinson|last2=James Arthur O'Connor|publisher=National Gallery of Ireland|year=1985|isbn=978-0-903162-28-9|page=[https://archive.org/details/jamesarthuroconn0000hutc/page/44 44]|url-access=registration}}</ref> * [[22 декември]] – Корнелис ван Спендонк, холандски сликар (роден [[1756 во уметноста|1756 година]] ) * ''датум непознат'' – Паоло Винченцо Бономини, италијански портретист и карикатурист (роден [[1757 во уметноста|1757]] ) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1839 година| ]] [[Категорија:Години во уметноста]] 5i2qso98kx61emry37wpskm8jdsjbln Василиск 0 122086 5608238 5593820 2026-08-11T15:58:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608238 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch |author=Василиск | title =Византиски цар | full name =Флавиј Василиск | image=Solidus Basiliscus-RIC 1003.jpg | caption = | reign =9 јануари 475 &ndash; август 476 | predecessor =[[Зенон]] | successor =[[Зенон]] | spouse 1 = Елија [[Зенона]] | issue = [[Марко (син на Василиск)|Марко]] | royal house =[[Лавова династија]] | death_date = 476&ndash;477 | death_place =[[Кападокија]] |}} '''Флавиј Василиск''' ([[латински]]: ''Flavius Basiliscus'', [[грчки]]: ''Βασιλίσκος''<ref>Целото негово име е познато единствено од ''[[Fasti consulares]]''; во сите други случаи тој е познат единствено како Василиск (Martindale).</ref>) — византиски цар во периодот од [[9 јануари]] [[475]] до [[август]] [[476]] година, од [[Лавова династија|Лавовата династија]]. Василиск бил брат на царката [[Елија Верина]], сопруга на цар [[Лав I]] (457 — 474). Роднинството му со царот му овозможило да има воена кариера, која, по мали почетни успеси, завршила во [[468]] година, кога тој бил на чело на катастрофалната византиска инвазија во [[Африка]], една од најголемите воени походи на подоцната антика против [[Вандали]]те. Василиск успеал да дојде до власта во [[475]], искористувајќи ја непопуларноста на цар [[Зенон]], како варварски пријател на Лав, и од организираниот од Верина заговор, кој го принудил Зенон да побегне од [[Цариград]]. Сепак, за време на кусото управување, Василиск ја отуѓил фундаменталната поддршка на црквата и на народот на Цариград, помагајќи ја [[Монофизитство|монофизитската христологична позиција]], спротивно на масовно прифатената халкидонска вера. Исто така неговата политика на зацврстување на својата власт довело до назначување на лојални луѓе на клучни позиции кое антагонизирало многу важни фигури во царски двор, вклучувајќи ја и сестра му Верина. Така, кога Зенон се обидел да ја поврати империјата, тој ''de facto'' немал никаков отпор, влегувајќи триумфално во Цариград и убивајќи го Василиск и неговото семејство. Борбата меѓу Василиск и Зенон ја спречило на [[Источната Римското Царство]] да интервенира при падот на [[Западната Римското Царство]] што се случило во септември [[476]]. Кога [[Одоакар]] го детонизирал западниот цар [[Ромул Августул]], Зенон го назначил за управител на Италија. == Потекло == Василиск најверојатно потекнува од [[Балкан]]от<ref name="elton">Елтон.</ref>. Тој бил брат на [[Елија Верина]], сопруга на [[Лав I (цар)|ЛАв I]]. Постојат спорови во врска со тоа дали Василиск бил вујко на [[Одоакар]]. Оваа врска се заснова на толкувањето на еден фрагмент од [[Јован Антиохиски]] (209.1), кој гласи дека [[Одоакар]] и [[Армат]], внукот на Василиск се браќа<ref>Krautschick.</ref>. Сепак, не сите научници ја прифатат оваа интерпретација, бидејќи изворите не велат ништо за странско потекло на Василиск<ref>Макџорџ.</ref>. Познато е дека Василиск имал сопруга, Зенона и барем еден син, Марк. Воената кариера на Василиск започнала во времето на Лав I, кој својот зет го направил командант на [[Тракија]].<ref name="smith">Смит.</ref>. Таму Василиск водел успешен поход против [[Бугари]]те во [[463]] година. Тој станал приемник на Рустициј како ''Magister militum per Thracias'' ([[464]]) и постигнал неколку успеси против [[Готи]]те и [[Хуни]]те ([[466]] или [[467]])<ref name="martindale">Martindale.</ref>. Застапувањето на Верина во корист на нејзиниот брат помагнало на воената и политичката кариера на Василиск со неговото назначување за конзул во [[465]] и најверојатно за патрициј<ref>Martindale. Исто така е можно тој да ја добил титулата '' патрициј '' во [[471]] / [[472]], поради тоа што му помогнал на Лав да се ослободи од германското влијание во неговиот двор, но има извори, дека Василиск веќе бил '' патрициј '' во [[468]].</ref>.Сепак, на неговото издигнување му претстоело да претрпи сериозен пресврт<ref name="elton" />. == Експедиција против Вандалите == Во [[468]] година, царот Лав го избрал Василиск за предводник на познатата воена експедиција против [[Картагина]]. Нападот над Вандалите претставува еден од најголемите воени потфати во историјата во кој учество зеле над 10.000 бродови и 100.000 војници. Целта на операцијата била да се казни вандалскиот крал Гејзерик за грабежите на Рим, при што поранешниот главен град на Западната Римското Царство била освоена и царицата Лицинија Евдоксиха (вдовица на цар Валентинијан III) и нејзините ќерки биле заробени<ref name="elton" /><ref name="smith" />. Планот бил замислен од источниот цар Лав, западниот цар [[Антемиј]] и генералот [[Марцелин]], кој уживал независност во [[Илирик]]. На Василиск било наредено да плови директно до [[Картагина]], додека Марцелин ја нападнал и ја освоил [[Сардинија]], а трета армија, под команда на [[Ираклиј од Едеса]] се приклучиле на либискиот брег, источно од Картагина. Сицилија било место каде се собрале трите сојизнички сили, каде трите флоти тргнале во различно време<ref name="smith" />. Античките и современите историчари го пресметуваат поинаку бројот на бродовите и војниците, кои биле под команда на Василиск, како и трошоците за експедицијата. И двете се огромни; [[Никифор Григор]] зборува за 100.000, Георгиј Кедрин вели дека флотата, која ја нападнала Картагина, се состоела од 1.113 бродови бродот. На секој брод имало околу сто војници<ref>[[Георгиј Кедрин]], преку Смит.</ref>. Најконзервативното пресметување на трошоците на експедицијата е 64,000 фунти злато, сума која надминува годишниот приход на империјата<ref>Бордман.</ref>. [[Сардинија]] и [[Либија]] биле покорени од Марцелин и Ираклиј кога Василиск ја започнал својата експедиција кон Картагина. Гејзерик го замолил Василиск да му даде пет дена, во кои ќе ги напише условите за мир<ref>Прокопиј смета дека Гејзерик предложил во молбата поткуп за добивање на мир.</ref>. За време на преговорите Гејзерик ги организирал своите бродови и ненадејно ја нападнал римската флота. Византиските командири направиле обид да спасат некој од византиските бродови, но неуспешно. Василиск успеал да побегне во текот на битката<ref name="smith" />. Половина од флотата била изгорена, потопена во вода или заробена, а останатата половина го следела Василиск<ref>Јован, полковник на Василиск, кога бил заробен од Вандалите, одбил амнестијата која му била ветена од Гензон, синот на Гејзерих, и со својот тежок оклоп кој го носел, скокнал од бродот по кое се удавил. Неговите последни зборови биле дека не може да подне да се предаде на овие "безбожни кучиња" - Вандалите, бидејќи Вандалите всушност биле аријански поддржувачи (Прокопиј).</ref> . Целата експедиција започнала да постигнува голем неуспех;<ref name=friell />. Ираклиј се повлекол низ пустината во Триполитанија, задржувајќи ја оваа позиција во текот на две години, додека не бил отповикан; Марцелин се повлекол во [[Сицилија]], каде бил убиен, најверојатно од еден од своите капитени; додека кралот на Вандалите го изразил своето изненадување и задоволство, дека самите [[Римјани]] ги погубиле неговите најголеми антагонисти<ref name="smith" />. По враќањето во [[Цариград]], Василиск се криел во [[Аја Софија|црквата Света Софија]], за да го избегне гневот на народот и одмаздата на царот. Со посредство на Верина, Василиск се здобил со империјално простување и бил казнет само со заточение во Хераклеја, Тракија<ref name="bury">[[Џон Бари|Бари]].</ref>. == Качување на престолот == Во [[471]] и [[472]] година, Василиск му помогнал на Лав I да се ослободи од германското влијание во својот двор, помагајќи при убиството на [[Аспар]]. Смртта на Аспар станала причина за избувнување на востание во [[Тракија]], предводено од тракискиот острогот [[Теодорих Страбон]], и Василиск бил испратен да го задуши бунтот, задача со која тој успешно се справил со помош на својот внук [[Армат]]. Во [[474]] тој ја добил титулата ''caput senatus'' или во превод "''прв меѓу сенаторите''"<ref name="martindale"/>. По смртта на Лав, [[Зенон]], кој според населението бил варварин со исавриско потекло, но во исто време бил и зет на Лав, се качил на царскиот престол после краткото управување на сопствениот син [[Лав II (цар)|Лав II]] (474). Големиот германски удел меѓу војската, предводена од Теодорих Страбон довело до намалување на нивната улога кога Лав наредил да бидат назначени исавриски луѓе на воените позиции. Зенон се оддалечил од својот исавриски војвода [[Ил]] и бил поткупен од страна на Василиск. Во основата на заговорот била [[Елија Верина]], која поттикнала народен бунт против царот. Востанието, поддржано од [[Теодорих Страбон]], [[Ил]] и [[Армат]] станало успешно по кое Верина го убедила на царот да го напушти градот. [[Зенон]] побегнал кон родните земји, земајќи ги со себе дел од исаврите кои живееле во [[Цариград]], како и империјалната каса. Тогаш Василиск бил прогласен за август на [[9 јануари]] [[475]] во Хебдомон од министрите и сенатот<ref>{{Наведена книга|title=Power and knowledge: Astrology, physiognomics, and medicine under the Roman Empire|last=Barton|first=Tamsyn|publisher=University of Michigan Press|year=2002|isbn=|location=|pages=60|id=ISBN 0-472-08852-1}}</ref> . Градската толпа се одмаздила на Зенон, убивајќи ги речиси сите од останатите во градот исаври.<ref name="friell">Friell.</ref><ref name="bury" />. Новиот цар во почетокот се обидел да создаде своја нова династија, кога на својата сопруга и ја доделил титулата августа, а својот син го направил цезар а подоцна и август<ref>Василиск исто така пуштил во оптег монети, на кои биле насликани тој заедно со неговиот син;[http://www.romancoins.info/Byzantines.html#basiliscus] Исто така биле направени и златни и сребрени монети во чест на Елија Зенона, ''[[Augusta]]''[http://www.wildwinds.com/coins/ric/zenonis/i.html] Монетите го носеле натписотAVGGGпри кое трите 'G' се тројцата ''Augusti''. Погледни: {{Наведена книга|title=A Descriptive Catalogue of Rare and Unedited Roman Coins|last=Yonge Akerman|first=John|publisher=Adamant Media Corporation|year=2002|isbn=|location=|pages=383|id=ISBN 1-4021-9224-X|origyear=1834}}</ref>, но и покрај тоа, поради неговата неспособност како цар, Василиск бргу ја изгубил поддршката на своите приврзаници. == Управување == === Финансиска криза === Во времето кога Василиск бил прогласен за нов цар, тој се соочил со недостиг на финансиски средства бидејќи државната каса била празна, па земјата била опфатена со финансиска криза. Самиот цар бил принуден да наметне тешки даноци и да ја врати на практиката на распродавање на државните позиции, што очигледно довело до масовно незадоволство меѓу населението. Тој исто така започнал да врши уцени кон црквата за изнудување на пари, не без поддршка од страна на префектот Епиник, долготрајниот миленик на Верина<ref name="friell" />. Во почетокот на неговото владеење во [[Цариград]] избувнал [[Големиот пожар во Цариград|голем пожар]] кој уништил голем број на куќи и цркви. Во тоа време целосно била опожарена и најголемата библиотека изградена од царот Јулијан<ref>Во оваа библиотека се чувале делата на Хомер, Илијада и Одисеја со златни букви</ref>. Пожарот од страна на населението било знак од Господ за лошото управување на новиот цар<ref name="bury" />. === Односот кон дворјаните=== Василиск својата власт ја потпирал преку поддршката на некои клучни фигури во својот двор. Сепак тој успеал да ги изгуби многу бргу своите најблиски соработници. Најпрвин тој ја изгубил довербата од својата сестра Верина, а потоа го егзекутирал и ''magister officiorum'' Патрикиј. Патрикиј бил љубовник на Верина и царката имала планови да го издигне како цар и да се омажи за него: самиот бунт против [[Зенон]] бил организиран со цел Патрикиј да стане цар. Василиск сепак ја надмудрил својата сестра и по бегството на Зенон ги натерал министрите и сенатот да го изберат него, а не Патрикиј за византиски цар. Василиск наредил Патрикиј да биде убиен, бидејќи офицерот бил реален кандидат за преземање на царскиот престол; последователно Верина подоцна започнала со нови заговори против Василиск поради погубувањето на нејзиниот љубовник<ref name="smith" /><ref name="friell" />. Исто така [[Теодорих Страбон]], чија омраза кон Зенон го принудила да го поддржи бунтот на Василиск, престанал да биде на страната на новиот цар. Василиск всушност најголема доверба му дал на својот внук Армат, за кој пак се зборувало дека бил љубовник на жената на Василиск, во ранг ''magister militum'', истиот, кој го имал и Страбон. === Односот кон црквата=== Во тоа време христијанската вера била потресена од противречностите меѓу монофизитите и приврзаниците на Халкенонската вера. Тоа биле две спротивставени христологични позиции; според монофизитите Христос имал само една божествена природа, додека според "халкедонците" тој имал како човечка, така и божествена природа. Соборот во [[Халкедон]], свикан од царот [[Маркијан]] во [[451]] година го осудил монофизитството со поддршка на папата на запад и на многу епископи на исток. Сепак монофизитите сè уште имале силни позиции: двајцата монофизитски патријарси [[Тимотеј II Александриски]] и [[Петар Антиохиски]] биле отфрлени<ref name="catholic">"Pope St. Simplicius", ''Catholic Encyclopedia''.</ref>. Од самиот почеток на своето управување Василиск покажувал дека ги поддржува монофизитите. Захариј Схоластик пренесува како група египетски монофизитски монаси, кога слушнале за смртта на царот Лав, се преселиле од Александрија во Цариград, за да се обратат со петиција до Зенон во корист на Тимотеј, но со нивното пристигнување во главниот град, тие наместо Зенон го откриле новоизбраниот иператор Василиск. Magister officiorum Теоктист, поранешниот лекар на Василиск, бил брат на еден од монасите, па делегацијата успеала да зборува пред Василиск и со поддршка на Теоктист и царката тие го убедиле да ги врати назад испратените на заточение монофизитски патријарси.<ref>[[Захариј Схоластик]].</ref> Василиск ги вратил на старите позиции Тимотеј Елур и [[Петар Антиохиски]] и убеден од првиот<ref>Samuel.</ref>, на [[9 април]] [[475]] година издал царска заповед (''Enkyklikon'') до епископите, повикувајќи ги да ги прифатат за валидни само првите три вселенски собори, отфрлајќи ги одлуките на Соборот во Халкедон. Сите епископи требало да потпишат едикт. Додека повеќето источни епископи го прифатиле овој едикт, [[Акакиј Цариградски]] одбил да се потпише со поддршка на населението на градот, со кое јавно ја изразил омразата кон Басилиск, покривајќи ги иконите во Света Софија во црно<ref>[[Евагриј Схоластик]].</ref>. == Паѓање од власт и смрт == Набргу по издигнувањето на својата власт, Василиск го испратил [[Ил]] и неговиот брат Трокунд против [[Зенон]], кој бил во своите имоти во [[Мала Азија]]. Василиск сепак не ги исполнил ветувањата што ги направил на двајцата воначалници; освен тоа, тие добиле писма од некои од главните министри во дворот, со кои биле поттикнати да обезбедат враќање на Зенон, бидејќи сега градот претпочитал да има исаврјанин за цар, пред монофизитот чија непопуларност растела паралелно со алчноста на неговите министри<ref name="bury" />. За време на операциите во [[Исаврија]], Ил го зел како заложник братот на Зенон, Лонгин, и го држел во една исавријска тврдина. Бидејќи мислел дека би имал поголемо влијание, доколку Зенон се врати престолот, тој поминал на другата страна и тргнал на поход кон [[Цариград]], заедно со Зенон во летото [[476]] година. Кога Василиск дознал за опасноста која следува, тој побрзал да го реформира едиктот кој претходно го објавил и да ги добие на своја страна патријархот и населението, но веќе било предоцна<ref name="bury" />. Армат, како magister militum, бил испратен со сите расположливи сили во [[Мала Азија]], за да се спротивстави на нападот, но тајната пораки од Зенон, кој му ветил дека ќе му ја остави титулата ''magister militum'' до крајот на неговиот живот и дека ќе го прогласи за цезар неговиот син, го убедило да го предаде својот господар. Така [[Армат]] побегнал од маршрутата по која се движела царската армија, со кое била запечатена судбината на Василиск<ref name="bury" />. Во август [[476]] Зенон го ставил под опсада [[Цариград]]<ref>{{Наведена книга|title=Goths|url=https://archive.org/details/goths0000heat_c0r7|last=Heather|first=Peter|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/goths0000heat_c0r7/page/158 158]&ndash;159|id=ISBN 0-631-20932-8}}</ref>. Сенатот ги отворил градските порти, овозможувајќи им на соборениот цар да го поврати престолот. Василиск побарал азил во една црква, но бил предаден од [[Акакиј Цариградски]]. Така Василиск, неговата сопруга [[Елија Зенона]] и неговиот син Марк биле испратени во една тврдина во [[Кападокија]], каде Зенон ги затворил во празен резервоар во кој тие починале од глад,<ref>Елтон пишува дека името на тврдината е [[Limnae]], додека Смит говори за [[Göksun|Cucusus]], а Евагриј Схоластик за [[Acusus]].</ref>. Василиск управува во текот на дваесет месеци. Во изворите тој е опишуван како успешен воен водач, но доста заблудлив човек и лесно подложен на измама.<ref name="martindale" /> == Наводи == {{наводи|2}} ==Литература== <div class="references-small"> * [[Евагриј Схоластик]], ''Historia Ecclesiae'' iii. 4&ndash;8 * {{Наведена книга|last=Георги Кедрин|first=|editor=Goar and Fabrot|title=Com¬pendium Historiarum ab Orbe Condita ad Isaacum Comnenum (1057)|publisher=|year=1647|isbn=|location=Paris|language=la|pages=349&ndash;350}} * [[Прокопиј]], [[s:History of the Wars/Book III|''Bellum Vandalicum'' i.6&ndash;8]] * [[Захариј Схоластик]], ''Syriac Chronicle'', v.1 [http://www.earlychristianwritings.com/fathers/zachariah05.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060818172605/http://www.earlychristianwritings.com/fathers/zachariah05.htm |date=2006-08-18 }} </div> <div class="references-small"> * {{Наведена книга|last=Boardman|first=John|title=The Cambridge Ancient History|year=1982|isbn=|publisher=Cambridge University Press|id=ISBN 0-521-32591-9|location=|pages=49}} * {{Наведена книга|last=Bury|first=John Bagnall|title=History of the Later Roman Empire|origyear=1923|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/home.html|accessdate=2006-08-23|department=XII.1 The Usurpation of Basiliscus (A.D. 475 476)|year=1958|isbn=|publisher=Dover Books|location=|pages=389&ndash;395}} * {{Наведена мрежна страница|last=Elton|first=Hugh|title=Flavius Basiliscus (AD 475&ndash;476)|work=De Imperatoribus Romanis|date=1998-06-10|url=http://www.roman-emperors.org/basilis.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021071857/http://www.roman-emperors.org/basilis.htm|archive-date=2019-10-21|dead-url=|accessdate=2006-08-23|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last=Friell|first=Gerard|author2=and Stephen Williams|title=The Rome That Did Not Fall|year=1998|isbn=|publisher=Routledge|id=ISBN 0-415-15403-0|location=|pages=184&ndash;186}} * {{Наведено списание|last=Krautschick|first=Stephen|date=|year=1986|title=Zwei Aspekte des Jahres 476|url=|journal=Historia|volume=|issue=35|pages=344&ndash;371}} * {{Наведена книга|last=Macgeorge|first=Penny|title=Late Roman Warlords|year=2003|isbn=|publisher=Oxford University Press|id=ISBN 0-19-925244-0|location=|pages=284&ndash;285}} * {{Наведена книга|last=Martindale|first=J.R.|title=[[The Prosopography of the Later Roman Empire]]|year=1980|isbn=|publisher=Cambridge University Press|id=ISBN 0-521-20159-4|location=|pages=212&ndash;214}} * {{наведена енциклопедија | encyclopedia = [[Catholic Encyclopedia]] | title = Pope St. Simplicius | url = http://www.newadvent.org/cathen/14002a.htm | accessdate = 2006-08-23 | year = 1917 }} * {{Наведена книга|last=Samuel|first=Vilakuvel Cherian|title=The Council of Chalcedon Re-Examined|year=2001|isbn=|publisher=Xlibris Corporation|id=ISBN 1-4010-1644-8|location=|pages=134&ndash;139}} * {{Наведена книга|last=Smith|first=William|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|orig-year=1870|url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/index.html|accessdate=2006-08-23|publisher=C. Little and J. Brown|year=|isbn=|location=Boston|pages=466|archive-date=2006-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822010105/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/index.html|url-status=dead}} </div> ==Надворешни врски== {{Commons|Basiliscus (emperor)}} {{Wikisource|en|Circular letter of Basiliscus|Circular letter of Basiliscus to the bishops, promoting the Monophysite doctrine}} *Coinage of Basiliscus: **[http://www.wildwinds.com/coins/ric/basiliscus/i.html at wildwinds.com] **[http://www.dirtyoldcoins.com/natto/id/basil.htm at dirtyoldcoins.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928101857/http://www.dirtyoldcoins.com/natto/id/basil.htm |date=2007-09-28 }} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Византиски цареви од 5 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Династија Лав]] [[Категорија:Починати во 470-тите]] [[Категорија:Родени во непозната година]] 9d1apx90f21g11dqw9qy3gvs756chve Разговор:Уметноста во 1839 година 1 130584 5608291 667932 2026-08-11T21:14:58Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:1839 во уметноста]] на [[Разговор:Уметноста во 1839 година]]: усогласување на називот 667932 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} fi9ukiti4ejqtjl9wpque6tk8asqqvm Лозаново (Ениџевардарско) 0 173677 5608464 5603754 2026-08-12T11:46:10Z Gurther 105215 5608464 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Лозаново}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Лозаново |name_local = Παλαίφυτο |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Постол | ширина = | опис = <center>Местоположба на Лозаново во општината [[Постол (општина)|Постол]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Лозаново | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 46 | ГШ_сек = 58 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 16 | ГД_сек = 26 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 46.58 |lon_deg = 22 |lon_min = 16.26 |elevation_min = |elevation = 18 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постолски]] |prefec = |municipality = [[Постол (општина)|Постол]] |municunit = [[Постол (општина)#Општинска единица Александар Велики|Александар Велики]] |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1225 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Лозаново''' ({{langx|el|Παλαίφυτο}}, ''Палефито''; до 1927&nbsp;г. ''Λοζάνοβο'', ''Лозаново''<ref>[http://pandektis.ekt.gr/dspace/handle/123456789/170652 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Λοζάνοβον -- Παλαίφυτον]</ref>) — село во [[Ениџевардарско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Постол (општина)|Постол]] на [[Постол (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Населението брои 1.225 жители (2021). Сè до 1924&nbsp;г. било населено со [[Македонци]] и [[Турци]].<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= I|страница=73}}</ref> ==Географија== Селото е сместено во [[Солунско Поле|Солунското Поле]], 3&nbsp;км северно од [[Кадиново]] и околу 15&nbsp;км западно од [[Ениџе Вардар]] (Пазар).<ref name="НМЕМ" /> ==Историја== ===Во Отоманското Царство=== На почетокот на XX век Лозаново било село во Ениџевардарска. Според [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Лозаново броело 120 [[Македонци]] и 150 [[Турци]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|146}}</ref> Во 1905 година, според [[Крсте Петков Мисирков]], Лозаново било мешано македонско и турско село со 15 куќи''.''<ref>{{Мисирков}}</ref> По податоци на [[Бугарска егзархија|егзархискиот]] секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Лозаново (Lozanovo) имало 64 Македонци под [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] (грчката црква).<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 102-103.</ref> Српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]] забележал дека во периодот пред Балканските војни селото имало 4 македонски и 24 муслимански куќи. Ова се должи на фактот што највеќето [[Македонци|македонски]] семејства го напуштиле селото пред војните.<ref name="НМЕМ" /> ===Во Грција=== По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Истата 1913 г. селото броело 168 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 202.<ref name="НМЕМ" /> Во 1920-тите турското население е иселено во Турција по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на негово место се доведени [[Мала Азија|малоазиски]] [[Грци]] од Кидија кај [[Бурса]], а во 1924 г. и од [[Источна Тракија|источнотракиски]] Грци од селото Петрохори кај [[Чаталџа]].<ref>[http://www.dimos-meg-alexandrou.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=19&limit=1&limitstart=3 Лозаново на порталот на поранешната општина Александар Велики]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{el}}</ref> Така, Лозаново станало чисто дојденско село во кео останале само две [[Македонци|македонски]] семејства.<ref name="НМЕМ" /> Во 1927 г. селото е преименувано во на Палефито. Според пописот од 1928 г. во селото живееле 816 лица,<ref name="НМЕМ" /> од кои 759 жители (213 семејства) биле грчки дојденци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |accessdate=20 јуни 2012 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm |url-status=live }}</ref> Во 1940 г. Лозаново броело 1.412 жители. Според статистиката на [[НОФ]] во 1947 г. во селото останале само 7 [[Македонци]]. Во 1951 г. е забележано намалување на 1.227 лица, веројатно поради војните. Во следните десетлетија населението почнало да расте поради поволните услови.<ref name="НМЕМ" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|1.412|1.227|1.307|1.364|1.406|1.446|1.468|1.388|1.225}} == Стопанство == Бидејќи лежи во поле и највеќето земја се [[наводнување|наводнува]], селото се смета за мошне богато. Најважни производи се [[овошје]]то ([[јаболко|јаболка]], [[праска|праски]], [[круша|круши]]), [[памук]]от, [[бостан]]от, [[детелина]]та, [[пченица]]та и др. Развиено е и [[краварство]]то. == Поврзано == * [[Солунско Поле]] == Наводи == {{наводи}} {{Постол}} [[Категорија:Постол]] lst7wm4cinqxvw6ud16q4o1it85367x Свети Ѓорѓи (Ениџевардарско) 0 173711 5608462 5603757 2026-08-12T11:44:39Z Gurther 105215 5608462 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Свети Ѓорѓи |name_local = Άγιος Γεώργιος |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Постол | ширина = | опис = <center>Местоположба на Свети Ѓорѓи во општината [[Постол (општина)|Постол]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Свети Ѓорѓи | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 45 | ГШ_сек = 51 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 22 | ГД_мин = 15 | ГД_сек = 12 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 45.51 |lon_deg = 22 |lon_min = 15.12 |elevation_min = |elevation = 20 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Постол (округ)|Постолски]] |prefec = |municipality = [[Постол (општина)|Постол]] |municunit = Александар Велики |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 183 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Свети Ѓорѓи''' ({{langx|el|Άγιος Γεώργιος}}, ''Агиос Георгиос''), на турски: '''Дорт Армутлар''' — село во [[Ениџевардарско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Постол (општина)|Постол]] на [[Постол (округ)|истоимениот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], Грција. Населението брои 183 жители (2021), сочинето исклучиво од [[Македонци]].<ref name="НМЕМ">{{НМЕМ|дел= I|страница=79}}</ref> == Географија == Селото е сместено во [[Солунско Поле|Солунското Поле]], 2&nbsp;км западно од [[Кадиново]] и 15&nbsp;км од [[Пазар (град)|Пазар]] (Ениџе Вардар) во иста насока. == Историја == === Во Отоманското Царство === Селото веројатно е основано од жители на [[Меглен]] кои се преселиле на југ бегајќи од исламизацијата на областа.<ref name="Δήμος Πέλλας">{{нмс | url=http://www.giannitsa.gr/index.php/δημοτικές-ενότητες-2/δημοτική-ενότητα-μεγάλου-αλεξάνδρου/άγιος-γεώργιος.html | title=Άγιος Γεώργιος | access-date=8 јануари 2016 | publisher=Δήμος Πέλλας }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Црквата „Св. Ѓорѓи“ е изгорена во 1877 г. од турска војска која престојувала во селото на пат за Одрин за време на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name="Δήμος Πέλλας"/> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. ''Св. Георги (Дорт Армутлар)'' брои 160 жители Македонци.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{МЕС|146}}</ref> Во 1905 година, според [[Крсте Петков Мисирков]], село ''Свети Ѓорѓе'' било македонско со 30 куќи''.''<ref>{{Мисирков}}</ref> По податоци на [[Бугарска егзархија|егзархискиот]] секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во ''Дурт Армуд'' (Deurt-Armoud) имало 256 Македонци под [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] (грчката црква).<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, pp. 102 – 103.</ref> Во овој период селото прешло под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и почнале првите обиди за [[бугарска пропаганда во Македонија|бугарска пропаганда]]. Училишниот инспектор Никола Хрлев во 1909 г. напишал за селото: {{цитатник|Св. Ѓорѓи (Дјорт Армутлар), 4/III, {{дропка|3|4}}&nbsp;ч. од [[Кадиново|Кадиино Село]]. Вкупно 20 македонски егзархиски куќи, чифлик. Од Патријаршијата се откажало во 1903 г., иако црквата останала отворена. Таа нема никакви имоти. Тука одат на црква и жителите од блиското село [[Гропино]] (12 куќи). Почвата е многу плодна, па иако е чифлик, селото не е толку пропаднато во економски поглед. Годинава за првпат се отвора училиште. Училиштето е [[земјанка]], со таван, 2 прозорци без стакла, со големина 3×4×2½ метри.<ref name="БИМ" /><ref name="Извори 83">{{наведена книга |title= Рапорт по ревизията на селските бълтарски училища в Ениджевардарската кааза през м. март 1909&nbsp;г. – Во: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство |last= Хърлев |first=Никола |year= 1998 |publisher=Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“ |location=София |pages= 83 }}</ref>}} Според српскиот географ [[Боривое Милоевиќ]], во периодот пред Балканските војни селото се состоело од 18 македонски куќи.<ref name="НМЕМ" /> === Во Грција === По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Истата 1913 г. селото броело 100 жители, кои во 1920 г. пораснале на 125 лица.<ref name="НМЕМ" /> Бидејќи немало поволни услови, во селото не се доселувани грчки колонисти, па затоа останало чисто македонско. Така, во 1928 г. 168 жители кои во 1940 г. се зголемиле на 240. Во следните десетлетија населението на Свети Ѓорѓи бележи умерен развој, иако во 2000-тите е забележан голем пад на населението (од 359 во 2000 на 232 во 2011 г.) == Население == {{Пописи-ЕМ|240|293|321|332|307|321|359|232|183}} == Стопанство == Селото е многу богато поради плодното земјиште и целосното [[наводнување]]. Се произведува овошје ([[праска|праски]] и [[круша|круши]]), [[жито]], [[памук]] и др. Застапено е и [[краварство]]то.<ref name="НМЕМ" /> == Поврзано == * [[Солунско Поле]] == Наводи == {{наводи}} {{Постол}} [[Категорија:Постол]] pj9c8v6qxq7q0lmprq07v762rzevbp4 Грб на Лихтенштајн 0 179128 5608395 5318000 2026-08-12T09:09:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608395 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coat of arms |name = Грб на Лихтенштајн |image = Staatswappen-Liechtensteins.svg |image_width = 150 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = |year_adopted = |crest = |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = |orders = |other_elements = |earlier_versions = |use = }} '''Грбот на [[Лихтенштајн]]''' е официјалниот грб во кнежевството. Грбот е личен грб на кнезот и тој има исклучителни права за негово користење.<ref name="Fürstentum Liechtenstein">{{cite web |url=https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/state-symbols/flag-and-coat-of-arms/ |title=Flag and coat of arms |work=www.liechtenstein.li |access-date=2020-02-15 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728170344/https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/state-symbols/flag-and-coat-of-arms/ |url-status=dead }}</ref> Ако се користи грбот за интересите на државата, тогаш се дозволува и физички лица да го користат покрај владините институции. Грбот е составен од [[плашт (хералдика)|плашт]] со кралска [[круна]] на врвот и внатре во плаштот има [[штит]] поделен на неколку делови. Во секој дел се наоѓа симбол на територијата од [[Европа]] каде Лихтенштајн имал непосреден контакт преку војна или брак од кралската лоза. Првит дел од штитот е резервиран за симболот на [[Шлеска]], вториот за [[Куенринг]], третиот за [[Војводство Тропау|Војводството Тропау]], четвртиот за округот [[Ритберг]] во [[Источна Фризија]]. На дното се наоѓа симболот на [[Војводство Јегерндорф|Војводството Јегерндорф]]. Во центарот се наоѓа симболот на кнезот.<ref name="National Emblems">{{cite web |url=https://fuerstenhaus.li/en/the-monarchy/the-emblems/ |title=National emblems |work=www.fuerstenhaus.li |date=13 April 2021 |access-date=2023-02-15 }}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{de}} [http://www.recht.li/sys/1982058.html Оригиналниот закон за грб] == Поврзано == * [[Лихтенштајн]] * [[Знаме на Лихтенштајн]] {{Лихтенштајн-никулец}} {{Европа по тема|Грб на}} [[Категорија:Државни грбови во Европа|Л]] [[Категорија:Национални симболи на Лихтенштајн]] nml6lbu0vp2d3mv6ophj52jh2yyo9z5 Грб на Турската Република Северен Кипар 0 179557 5608398 5319072 2026-08-12T09:18:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608398 wikitext text/x-wiki {{Infobox Coat of arms |name = Грб на Турската Република Северен Кипар |image = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |image_width = 200px |middle =Coat of arms of Cyprus (old).svg |middle_width = 150px |middle_caption = Друга верзија на грбот. |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = {{знамеикона|Northern Cyprus}} Влада на ТРС Кипар |year_adopted = [[15 ноември]] [[1983]] |crest = |torse = |shield = |supporters = маслинка |compartment = |motto = |orders = |other_elements = |earlier_versions = [[File:Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus (1983-2007).svg]] |use = }} '''Грбот на [[Турската Република Северен Кипар]]''' е официјалниот грб во државата усвоен на [[15 ноември]] [[1983]] година. Грбот е сличен со [[Грб на Република Кипар|грбот на Република Кипар]]. Грбот е составен од венец од [[маслинка]] во кој се наоѓа штит на кој има приказ на гулаб со гранче маслинка во клинот. На врвот на венецот има полумесечина и ѕвезда и годината на создавањето на државата.<ref name=Zypern>{{cite web |last1=Redaktion |first1=Caretta |title=Die Wappen der Insel Zypern |url=http://www.zypern.news/11757/wappen-emblem-nordzypern/ |website=Zypern News |access-date=9 July 2019 |language=de-DE |date=12 March 2011 |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225113516/https://www.zypern.news/11757/wappen-emblem-nordzypern/ |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Турска Република Северен Кипар]] * [[Република Кипар]] * [[Знаме на Турската Република Северен Кипар]] {{Северен Кипар-никулец}} {{Азија по тема|Грб на}} {{Европа по тема|Грб на}} [[Категорија:Државни грбови во Европа|Северен Кипар]] [[Категорија:Национални симболи на Северен Кипар]] [[en:Coats of arms of Cyprus#Northern Cyprus]] q8s5gn4mhaiqdq2yl171mlt7q1zs3yn Брус Стерлинг 0 188584 5608173 5500502 2026-08-11T12:45:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608173 wikitext text/x-wiki {{otherpersons|Брус Стерлинг}} {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Брус Стерлинг | image = Brucesterling.jpg | imagesize = | pseudonym = Винсент Омниаверитас | birthdate = {{роден на|14|април|1954}} | birthplace = [[Браунсвил]], [[Тексас]] | deathdate = | deathplace = | occupation = писател | nationality = [[Американци|Американец]] | period = 1970-ти-денес | genre = [[научна фантастика]] | subject = [[Сајберпанк]] | movement = Сајберпанк/[[постсајберпанк]] | website = http://www.well.com/conf/mirrorshades/ }} '''Мајкл Брус Стерлинг''' (роден на {{роден на|14|април|1954}} година) — американски автор на [[научна фантастика]], најдобро познат по неговите новели и неговата работа на антологијата „''[[Сенки на огледалото]]''“, кое помогнало во дефинирањето на жанрот [[сајберпанк]]<ref name="egs">[http://egs.edu/faculty/bruce-sterling Bruce Sterling] faculty page at [[European Graduate School]]</ref>. == Дела == Стерлинг, заедно со [[Вилијам Гибсон]], [[Руди Рукер]], [[Џон Ширли]], [[Луис Шинер]] и [[Пет Кадиган]] е еден од основачите на сајберпанк движењето во научната фантастика, како и негов главен идеолошки разгласувач, чии полемики за темата му го заработиле прекарот „''Претседателот Брус''“<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Nisi Shawl |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/books/2008758249_br22sterling.html |title=Books &#124; "The Caryatids": four clones need a home &#124; Seattle Times Newspaper |publisher=Seattletimes.nwsource.com |date=2009-02-19 |accessdate=2010-01-01}}</ref>. Тој исто така бил еден од првите организатори на ''Турскиот град на писателски работилници'' и е најчест посетител на писателовата работилница ''Сикамор Хил''. Стерлинг ги добил Хуго наградите за своите новели ''[[Мајстор за велосипеди (роман)|Мајстор за велосипеди]]'' и ''[[Такла Макан]]''. Неговата прва новела ''„[[Вечниот Океан]]“'', објавена во [[1977]] година, го прикажува светот ''Нулаква'' каде што целата атмосфера е содржана во еден, единствен милји-длабок кратер. Приказната се однесува на брод кој плови низ океанот на дното од прашината, кој лови суштества наречени прашливи китови кои живеат под површината. Тоа е делумно научнофанатастичен пастиш од [[Моби Дик]] на [[Херман Мелвил]]. Од крајот на 1970-тите години па наваму, Стерлинг напишал низа приказни поставени во универзумот ''[[Рендисалка/Механист]]'': сончевиот Систем е колонизиран, со две основни завојувани раздори. Механичарите употребуваат голем дел од компјутерско-заснованите механички технологии; рендисалите прават генетско инженерство во масивен размер. Ситуацијата е комплицирана при евентуален контакт со туѓи цивилизации; човештвото конечно се дели на многу подвидови, со импликацијата дека многу од овие ефикасно ќе исчезнат од [[галаксија]]та, потсетува на ''Особеност'' од делата на [[Вернер Винџ]]. Приказните за ''[[Рендисалка/Механист]]'' може да се најдат во колекцијата ''[[Кристал Експрес]]'' и колекцијата ''[[Шиматрикс Плус]]'', која ја содржи оригиналната новела ''[[Шиматрикс]]'' и сите приказни поставени во универзумот ''Рендисалка/Механист''. [[Аластар Рејнолд]] ги идентификувал Шиматрикс и другите приказни за Рендисалка/Механист како едни од најголемите влијанија на неговата работа<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.impactlab.net/2008/04/16/bruce-sterling-at-the-innovations-forum/ |title=The World According to Bruce Sterling |publisher=Impact Lab |accessdate=4 September 2013 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102172100/http://www.impactlab.net/2008/04/16/bruce-sterling-at-the-innovations-forum/ |url-status=dead }}</ref>. [[Податотека:Bruce Sterling (Open Cultures) cropped.jpg|thumb|Брус Стерлинг на конференцијата за отворени култури (5 јуни,2003)]] Во 1980-тите, Стерлинг го издал научнофанатастичниот критичен магазин ''[[Евтина Вистина]]'', под псевднонимот Винсент Омниаверитас. Тој напишал колумна наречена ''Компјутерска томографија'', за сега веќе непостоечко научнофанатастично критичко списание ''[[SF Eye]]''. Тој неодамна придонел една глава за ''''Неограничен Звук: Испитување за дигиталната музика и култура'''' (МИТ дневен печат, 2008) издадено од Пол Д.Милер а.к.а. ди-џеј Спуки. Од [[април]] [[2009]] до [[мај]] [[2009]] година бил уредник на ''Cool Tools''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kk.org/cooltools/archives/003672.php |title=Cool Tools: New Editor, Same Deal |publisher=Kk.org |date= |accessdate=2010-01-01}}</ref>. Од [[октомври]] [[2003]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wired.com/beyond_the_beyond/2003/10/hello_world/ |title=HELLO WORLD &#124; Beyond The Beyond |publisher=Wired.com |date=2003-10-30 |accessdate=2010-01-01}}</ref> , Стерлинг се блогирал на “''Beyond the Beyond''”, кое е водено од ''Wired''. === Проекти === Тој е поттикнувач на три проекти кои може да се најдат на [[интернет]]: * ''[[The Dead Media Project]]'' (Мртов медиумски проект)- „колекција од истражувачки белешки“ за мртвите медиумски технологии, од килуата на [[Инки]]те, преку Викторијанските фенакистоскопи, сè до видеоигрите и домашните компјутери од 1980-тите. Почетната страна на проектот, вклучувајќи го и оригиналниот манифест на мртвите медиуми од Стерлинг може да се најдат на [http://www.deadmedia.org] * ''[[The Viridian Design Movement]]'' (Движењето Виридијан Дизајн) – негов обид е да создаде движење на „зелен“ дизајн, фокусирано на хај-тек, стилски и еколошки звучен дизајн<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigpicture.tv/index.php?id=83&cat=&a=224 |title=Big Picture Business |publisher=Bigpicture.tv |date= |accessdate=2012-12-09 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314025831/http://www.bigpicture.tv/index.php?a=224&cat=&id=83 |url-status=dead }}</ref>. Главната страна на Виридиан Дизајн.вклучувајќи го и Стерлинговиот Виридиан манифест и сите негови белешки за Виридиан, е управувано од Џон Лебковски на http://www.viridiandesign.org. Движењето Виридиан помогна да се размножи популарниот „Светлозелен“(“bright green”) еколошки блог Worldchanging. Учесниците на Worldchanging вклучуваат многу од членовите на Виридија “curia”. * ''Прегрни го гнилежот'' (Embrace the Decay) - само на интернет, уметничко дело овластено од Музејот на современа уметност во Л.А. во [[2003]] година.<ref>[http://www.moca.org/museum/dg_detail.php?&dgDetail=bsterling "DIGITAL GALLERY: Bruce Sterling: Embrace the Decay"]{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''moca.org''</ref> . Вклучувајќи ги придонесите поттикнати преку „движењето“ Виридиан Дизајн, Прегрни го гнилежот било најпосетеното парче/страна од дигиталната галерија на МСУ во Л.А и вклучувало придонеси од [[Џерет Тарбел]] на levitated.net и соавторот на неколку книги во напредно флеш програмирање (Flash programming) и [[Монти Зуковски]], творец на победувајќи го „распаѓачкиот алгоритам“ (“decay algorithm”) спонзорирано од Брус. [[Image:Bruce Sterling at Robofest.jpg|thumb|Брус Стерлинг во 1994 година]] === Неологизми === Стерлинг има навика да образува неологизми за да опише нешта што тој верува дека ќе бидат општопознати и во иднината, посебно предметите кои веќе постојат во одредени броеви. * Во декември [[2005]], во издание од магазинот ''Wired'', Стерлинг го измислил терминот ''buckyjunk''. Buckyjunk се однесува на иднината, тешко преработливиот потрошувачки отпад, изработен од јаглеродни нанотуби (''buckytubes'', засновани врз сферен фулерин или фулерин). * Во јули [[1989]], во СФ-око #5, тој бил првиот што го користел зборот ''slipstream'' да се повика на еден вид на шпекулативна белетристика помеѓу традиционалната научнофанатастика и конвенционалната литература. * Во декември [[1999]], тој го измислил зборот „''Wexelblat disaster''”, за катастрофи предизвикани од природни катастрофи кои активираат секундарен и повеќе оштетување, дефект на човечката технологија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.viridiandesign.org/notes/101-125/00120.html |title=Viridian Note 00120: Viridian Disasters (Storms in France) |publisher=Viridiandesign.org |date=1999-12-27 |accessdate=2010-01-01 |archive-date=2009-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091006174917/http://www.viridiandesign.org/notes/101-125/00120.html |url-status=dead }}</ref>. * Во август [[2004]], тој предложил еден вид на технолошки уред (го нарекол „''spime''”) што, преку силен РФИД и ГПС следење, може да ја следи својата историја на користење и да комуницира со светот. Во говорот каде што тој понудил “spime”, тој истакнал дека терминот “''blobject''”, кој понекогаш го користи, бил пренесен до него преку индустрискиот дизајнер [[Карим Рашид]]. Терминот првично можеби бил измислен од [[Стивен Сков Холт]]. == Приватност == Во детството, Стерлинг поминал неколку години во [[Индија]] и денес има значајна симпатија кон [[Боливуд|Боливудските филмови]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.shapeways.com/blog/archives/370-Shapeways-interviews-Bruce-Sterling.html |title=Shapeways interviews Bruce Sterling - Shapeways Blog on 3D Printing News & Innovation |publisher=Shapeways.com |date=2010-02-05 |accessdate=2012-12-09 |archive-date=2020-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219130122/https://www.shapeways.com/blog/archives/370-Shapeways-interviews-Bruce-Sterling.html |url-status=dead }}</ref>. Во [[2003]] година тој бил назначен за професор на Европскиот Универзитет, каде што тој предава летни интензивни курсеви за медиуми и дизајн<ref name="egs"/>. Во [[2005]] година тој станал „''визионерски во живеалиште''“ во Уметничкиот центар и колеџ за дизајн во [[Пасадена]], [[Калифорнија]]. Тој неколку години живеел во [[Белград]] со својата втора сопруга, српски автор и режисер [[Јасмина Тесановиќ]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://blog.wired.com/sterling/2005/11/life_doesnt_lac.html |title=Life Doesn't Lack for Variety &#124; Beyond the Beyond from Wired.com |publisher=Blog.wired.com |date=2005-11-19 |accessdate=2010-01-01 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111063423/http://blog.wired.com/sterling/2005/11/life_doesnt_lac.html |url-status=dead }}</ref>. Во септември [[2007]] година тој се преселил во [[Торино]], [[Италија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.experientia.com/blog/bruce-sterling-moving-to-torino-italy/ |title= Putting people first » Bruce Sterling moving to Torino, Italy |publisher= Experientia.com |date= 2007-11-19 |accessdate= 2010-01-01 |archive-date= 2015-11-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151107065103/http://www.experientia.com/blog/bruce-sterling-moving-to-torino-italy/ |url-status= dead }}</ref>. Исто така патува низ светот одржувајќи говори и присуствувајќи на конференции. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikiquote}} {{Commons}} * [https://www.wired.com/category/beyond_the_beyond Wired Blog : Beyond the beyond] * [http://wolfliving.tumblr.com Wolf in Living Room] - blog about domestic obiquitous computing * {{Gutenberg author | id=Sterling,+Bruce | name=Bruce Sterling}} * {{Internet Archive author |sname=Bruce Sterling}} * [http://casajasmina.arduino.cc/ Casa Jasmina] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141227171409/http://casajasmina.arduino.cc/ |date=2014-12-27 }} - the Open Source connected apartment. * Bruce Sterling on [http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?Bruce_Sterling isfdb] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стерлинг, Брус }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски атеисти]] [[Категорија:Американски романописци]] [[Категорија:Американски писатели на научна фантастика]] [[Категорија:Американски блогери]] [[Категорија:Антолози]] kknqf5xiog7ycolrllggdkot8fwb150 Византиска дипломатија 0 192209 5608268 5141213 2026-08-11T19:01:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608268 wikitext text/x-wiki [[File:The mother of the Russian sovereign Svjatoslav, Olga along with her escort from the Chronicle of John Skylitzes.jpg|thumb|[[Олга Киевска|Олга]], предводник на [[Киевски Рус]], заедно со нејзината придружба во [[Цариград]] ([[Мадридски Скилица]], [[Национална библиотека на Шпанија]], [[Мадрид]])]] '''Византиската дипломатија''' се однесува на принципите, методите, механизмите и техниките кои [[Византија|византиското Царство]] ги користела за да преговара со други држави и да ги промовира интересите на својата надворешна политика. [[Димитри Обелински]] вели дека зачувувањето на цивилизацијата во [[Источна Европа]] се должи на вештината и капацитетите на византиската дипломатија, која останува еден од трајни придонеси на [[Византија]] кон историјата на [[Европа]] и на [[Блиски Исток|Блискиот Исток]].<ref name="Obolensky"/> == Предизвици и цели == По падот на [[Рим]], клучниот предизвик на византиското Царство била да се задржат односите со своите соседи (вклучувајќи ги [[Грузијци]]те, германските народи, [[Бугари]]те, [[Словени]]те, [[Ерменци]]те, [[Хуни]]те, [[Авари]]те, [[Франки]]те, [[Ломбарди]]те и [[Арапи]]те) при тоа задржувајќи го и зајакнувајќи го сопственото влијание како империја. На сите овие соседи им недостигал клучениот ресурс кој [[Византија]] го поседувала уште од времето кога седиштето на Империјата било во [[Рим]], а тоа е ''формализираната правна структура'' на државата. Кога соседите ќе имале потреба за формирање на формални службени и политички институции, тие зависеле од [[Византија|Империјата]]. Класичните автори прават остра разлика помеѓу мирот и војната. За Византијците дипломатијата претставувала ''војната водена со други средства''. Слично како и [[Николо Макијавели]] и [[Карл фон Клаузевиц]] неколку века подоцна, византискиот историчар [[Јован Кинам]] од XII век вели: „Со оглед на тоа што многу различни патишта водат кон целта, кон победата, сè едно е кој пат ќе се користи за да се постигне таа.“ Со редовна војска која од околу 140.000{{факт}} луѓе, по загубите кои империјата ги претрпела во седмиот век, нејзината безбедноста зависела од активната дипломатија. [[Византија|Византиското]] ''[[Биро за варвари]]''<ref name="варварин"/> претставува првата странска разузнавачка агенција за собирање на информации за соперниците на империјата од секој достапен извор.<ref name="Antonucci"/> == Принципи и методи == Византиската дипломатија ги привлекувала своите соседи во мрежата на меѓународни и меѓудржавни односи, контролирана од страна на самата Империја. Овој процес се одвивал преку склучување на спогодбата и пактови.<ref name="Neuman"/> Византискиот историчар [[Евангелос Хрс]] процесот на работа бил трослоен: * Новиот владетел е пречекуван во семејството на кралевите; * Асимилација на византиската социјални ставови и вредности; * Формализацијата на вториот чекор била изведувана со донесување на закон. Со цел да се реализира овој процес, Византијците се користеле со голем број на претежно дипломатските постапки. На пример, амбасадите во Цариград, честопати останувале отворени со години. Од членови на други кралски семејства рутински се барало да останат во Цариград, не само како потенцијални заложници во евентуалните идни војни, туки и како корисни ''пиони'' во случај ''политички условувања'', доколку дојде до промена на политичката ситуација. Друга клучна практика била придобивањето посетителите со раскошни прикази. Богатствата на Цариград им служеле и на дипломатските цели на државата, служеле и како средство за пропаганда, и како начин за импресионирање странците.<ref name="Angeliki"/> Кога [[Лиутпранд Кремонски]] бил испратен како амбасадор во византиската престолнина, бил совладан од убавината на царска резиденција, од луксузните јадења, и од забавите. Посебна грижа била водена за да се стимулираат сетилата што е можно многу повеќе.<ref name="Neuman870-871"/> Фактот што [[Византија]] во нејзините односи со ''варварите'' генерално ја претпочитала дипломатијата, а не војната не е изненадувачки. Источните Римјани се соочувале со сеприсутната потребата од водење на битки на два фронта: на исток против [[Персија|Персијците]], [[Арапи]]те и [[Турци]]те, a на север против [[Словени]]те и степските номади. Знаејќи колку може да биде скапа војната и во пари и во човечки ресурси дипломатијата изгледала како добра алтернатива.<ref name="Obolensky"/> Византијците биле вешти во користењето на дипломатија како оружје за остварување на своите цели. Ако [[Бугари]]те им се заканувале, субвенции може можело да добијат Киевските Руси. На евентуалната закана од закана од [[Киевска Русија|Киевските Руси]] би можело да се спротивстави со субвенции за Печенезите. Ако Печенезите претставувале проблем, [[Кумани]]те или некои други можело да бидат контактирани. Секогаш иамло некој во заднината на непријателот кој бил спремен да ги прифати донациите на царот во Цариград. Друг иновативен принцип на византиската дипломатија било ефикасното мешање во внатрешните работи на другите држави. Во 1282, [[Михаил VIII Палеолог]] иницирал бунт на [[Сицилија]] против [[Карло I Анжујски]] наречен [[Сицилијанска вечерна]] Богослужба. Потоа, царот Ираклиј еднаш пресретнати порака од персискиот шах, кој наредил да се убие еден генерал. Ираклиј кон пораката додал 400 други имиња и со тоа испровоцирал бунт од страна на оние кои се нашле на листата. Царот одржувал постојани контакти со претенденти на престолите на речиси сите странски држави. Претендентите биле финансиски помагани за да предизвикаат нереди во нивната татковина доколку на [[Византија]] од таа страна и се заканувал напад.<ref name="Antonucci"/> == Литература == {{наводи|refs= <ref name="Obolensky">{{наведена книга |last=Obolensky |first=Dimitri |authorlink=Dimitri Obolensky |title=Byzantium and the Slavs|year=1994 |publisher=St Vladimir's Seminary Press|isbn=088141008X|pages=3 |chapter=The Principles and Methods of Byzantine Diplomacy}}</ref> <ref name="варварин">'''Забелешка:''' Оригиналното значење на зборот '''варварин''' е '''странец'''.</ref> <ref name="Antonucci">{{наведено списание |last=Antonucci |first=Michael |year=1993 |title=War by Other Means: The Legacy of Byzantium |journal=History Today |volume=43 |issue=2 |pages=11–13 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb4706/is_199302/ai_n17277331 |accessdate=2007-05-21 |archive-date=2007-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071225061518/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb4706/is_199302/ai_n17277331 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Neuman">{{cite journal |last=Neumann |first=Iver. B. |year=2006 |title=Sublime Diplomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary |journal=Millennium: Journal of International Studies |volume=34 |issue=3 |pages=869–70 |issn=1569-2981 |url=http://www.clingendael.nl/publications/2005/20051200_cli_paper_dip_issue102.pdf |accessdate=2007-05-21 |quote= |archive-date=2020-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413122731/http://www.clingendael.nl/publications/2005/20051200_cli_paper_dip_issue102.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Angeliki">{{наведена книга|last=Laiou|first=Angeliki E.|authorlink=|coauthors=|title=The Economic History of Byzantium (Volume 1)|year=2002|publisher=Dumbarton Oaks|editor=Angeliki E. Laiou|pages=3|chapter=Writing the Economic History of Byzantium|url=http://www.doaks.org/EHB.html|chapterurl=http://www.doaks.org/EconHist/EHB01.pdf|access-date=2010-04-06|archive-date=2009-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413091715/http://www.doaks.org/ehb.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Neuman870-871">{{cite journal |last=Neumann |first=Iver. B. |year=2006 |title=Sublime Diplomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary |journal=Millennium: Journal of International Studies |volume=34 |issue=3 |pages=870–71 |issn=1569-2981 |url=http://www.clingendael.nl/publications/2005/20051200_cli_paper_dip_issue102.pdf |accessdate=2007-05-21 |quote= |archive-date=2020-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413122731/http://www.clingendael.nl/publications/2005/20051200_cli_paper_dip_issue102.pdf |url-status=dead }}</ref> }} ==Слични содржини== * [[Биро за варвари]] {{Византија}} [[Категорија:Историја на Византија]] bonhinhd3jvrowfzq8u091kh27mv5ib Историја на административната поделба на Македонија 0 200973 5608281 5549936 2026-08-11T21:05:29Z Bozhidar.Dbg 135292 /* Втора светска војна */ 5608281 wikitext text/x-wiki '''Историјата на административните поделби на Македонија''' е мошне сложена. Она што се нарекувало Македонија имало различна големина и било различно политички организирано. Од различни причини, границите и имињата на политичките поделби биле менувани, некогаш следејќи ја топографијата на теренот, некогаш за да се ослабнат претходните административни и државни структури, некогаш да се остварат идеолошките и филозофските идеали за управување, но најчество од причини на воено управување со територијата. Не постојат многу исцрпни и веродостојни историски записи за административните поделби на Македонија во дамнешните времиња, така што подолу опишаните административни едници се приближно опишани. По осамостојувањето на Македонија од Југославија, се прават низа на промени во границите на административните единици (општини) со цел да се задржи унитарниот карактер на државата наспрема тенденцијата на одредени политички центри за нејзина административна дезинтеграција на региони кои би го имале етничкиот предзнак. == Античка Македонија == === Кралство Македонија === {{Главна|Античка Македонија|Кралство Македонија|Аргеади}} Природните граници на Античка Македонија биле најчесто по високите планински венци и поголемите речни долини. На југ планината [[Олимп]], [[Камбурските планини]] и реката [[Пенеј]]. На југозапад планината [[Пинд]], на запад планините од шарпланинскиот масив а на север планината [[Јакупица]], реката [[Пчиња]], [[Осоговските планини]] до планината [[Рила]] и на исток до источните падини на [[Пирин Планина]] и реката [[Места]]. Античките автори разликувале Горна и Долна Македонија. '''[[Долна Македонија]]''' ги опфаќала јужните претежно рамничарски предели со престолнина во [[Ајга]] а подоцна во [[Пела]], со следниве области:Пиерија, Ботиаја, Алмопија, Амфакситида, Мигдонија, Антемунт, Ботика, Крусида, Бисалтија, Крестонија, Пиерида, Еднида, а во политичка смисла и Еордаја <ref name="ReferenceA">Историја на Аргеадите, Наде Проева, Скопје, 2004</ref>. '''[[Горна Македонија]]''' ги опфаќала претежно планинските предели: [: Тимфаја, Параваја, Дасаретида, Орестида, Линкестида, Пелагонија, Дериоп, Пајонија, Парорбелија, Синтика и Одомантика <ref name="ReferenceA"/>. Кралот [[Филип II]] направил реформа со цел да ги приспособи институциите на царството во согласност со големата експанзија за време на неговото владеење, кога македонската држава се простирала на запад до [[Јонското Море]] на исток до [[Црното Море]], на север границата во главно останала непроменета, на југ до грчките области [[Етолија]] и [[Фокида]]. Биле формирани четири региони, од кои секој со свое собрание. Оваа поделба не следела некоја историска поделба, туку едноставно се работело за административна поделба на царството.<ref>[[Наде Проева]], Историја на Аргеадите, Скопје, 2004</ref> === Македонска империја === {{Главна|Античка Македонија|Дијадоси|Селевкиди|Антигониди|Птолемеи}} [[Податотека:Diadochen1.png|400п|мини|десно|Поделба на Македонија околу 290 гпне]] [[Александар Македонски]] проширувајќи ги границите на [[Кралството Македонија]] го покорил персиското царство а границите ги проширил далеку на исток до реката [[Инд]] на југ северниот дел на Африка, со што ја создал [[Македонската империја]]. На новосвоените територии на исток, Александар ја обновил сатрапската администрација и титулата сатрап карактеристична за [[Персиската империја]] и нејзините претходнички. По смртта на Александар, империјата некое време била одржувана, но со [[дијадоси|дијадошките војни]] започнала нејзината дезинтеграцијата која завршила некаде во почетокот на 3. век пред нашата ера со поделба на неколку држави владеани од посебни македонски династии: * [[Птоломејската династија]] владеела со [[Египет]]. * [[Селевкидската династија]] владеела со [[Сирија]], [[Вавилонија]], [[Мала Азија]] и поголемиот дел од поранешните персиски територии. * [[Антигонидската династија]] владеела во Европскиот дел на Македонската империја. === Римска Македонија === {{Главна|Македонија (римска провинција)|Македонско-римски војни|Македонија Прима|Македонија Секунда|Македонска диецеза}} [[Податотека:Map Macedonia province.png|thumb|250px|Македонија, како провинција во рамките на [[Римско Царство|Римското Царство]], околу 120 г.]] После [[Македонско-римски војни|македонско-римските војни]], водени од 215 до 168 година пред нашата ера водени со [[Римската Република]], Македонија била поделена на четири [[Мерида|мериди]]/региони: * '''[[Прва македонска мерида]]''' со главен град [[Амфипол]]; * '''[[Втора македонска мерида]]''' со главен град [[Тесалоника]], автономна административно-политичка и економска област. Меридата на исток граничи со [[Стримон]], без [[Хераклеја Синтика]] и [[Бисалтија]], додека на запад се протега до р. [[Аксиј]], вклучувајќи ги и [[Пајонци]]те, кои живеат источно од Аксиј; * '''[[Трета македонска мерида]]''' со главен град [[Пела]], * '''[[Четврта македонска мерида]]''' со главен град [[Пелагонија]]. Подоцна Македонија станала провинција во рамките на [[Римското Царство]], составена од [[Епир вет]], [[Тесалија]] и делови од [[Илирија]] и [[Тракија]]. При првата поделба во III и IV век, провинцијата била поделена на: [[Македонија Прима]] на југ со седиште во [[Тесалоника]] и [[Македонија Салутарис]] на север со седиште во [[Стоби]]. При втората поделба, во средината на V век, биле формирани [[Македонија Прима]] со седиште во [[Тесалоника]] и [[Македонија Секунда]] со седиште во [[Стоби]]. [[Македонија Прима]] и [[Македонија Салутарис]] биле вклучени во рамките на [[Македонска диецеза|Македонската диецеза]], една од трите диецези во рамките на [[Илирикска префектура|Илирикската префектура]] создадена во 318 година, кога Илирикската префектура била поделена на Источен и Западен Илирик во 379 година, Македонските провинции станале дел од [[Источен Илирик]]. Македонија, по распадот на Римското Царство и негова поделба на Западно и Источно царство во 395 година, станала дел од [[Византиско царство|Византија]]. == Византиска Македонија == {{Главна|Тема (управна единица)|Тема Македонија|Тема Бугарија|Самоилово Царство|Вардарија|}} [[Податотека:Byzantine Macedonia 1045CE.svg|thumb|right|250px|Македонија, поделба на Византија на теми, 1045 година.]] Во времето на [[Византија|византиската власт]] во Македонија постоеле воено-административни области наречени теми: [[Тема Солун|Солун]], [[Тема Стримон|Стримон]], [[Тема Нов Стримон|Нов Стримон]], [[Тема Драгувитија|Драгувитија]] и [[Тема Верија|Верија]]. Византија ги менува етногеографските имиња на областите и ги заменува со соседни за нив именувајќи го населението според името на темата, со тенденција населението да го асимилира во [[Ромеи]] (Византијци). Во почетокот на XI век Византија териториите на најголемиот дел од Македонија, цела [[Србија]], [[Војводина]] до [[Срем]], делови од [[Албанија]] и [[Црна Гора]] ги сместува во новофомирана [[Тема Бугарија]], додека етногеографската територија на [[Бугарија]] ја сместува во [[Тема Паристрион]], уште наречена [[Мизија]] или [[Загоре]]. Географската област [[Тракија]] византијците ја инкорпорираат во [[Тема Македонија]], а пак областа околу [[Цариград]] во [[Тема Тракија]]. [[Темата Бугарија]] се состоела од [[комитат]]и: [[Брегалнички комитат|Брегалнички]], [[Деволски комитат|Деволски]], [[Кутмичевички комитат|Кутмичевица]] и др. Јужниот дел на Македонија, бил поместен во [[Темата Солун]]. Во времето на Самуила Македонија била поделена на повеќе помали или поголеми воено-административни области: Струмичка, Мегленска, Воденска, [[Колидрон]], [[Сервија]] и др. Мошне значајни промени во статусот на македонските територии се случиле во втората половина од 10. в., кога синовите на комитот Никола, [[комитопул]]ите Давид, Мојсеј, Арон и Самуил, како поранешни претставници на бугарскиот воено-административен апарат, формирале посебна и наполно независна државна формација, што е позната како [[Самуилово Царство]] (прва претстолнина Преспа, потоа Охрид). Јадрото на новата држава во голем дел се совпаѓало со териториите од поранешниот [[Деволски комитат]]. Кон пространите матични македонски територии, без Солун, Самуил (976-1014), со освојувања, кон својата држава ги вклучил следниве територии: [[Tесалија]], [[Епир]], [[Албанија]], [[Дукља]], [[Далмација]], [[Босна]], [[Рашка]] и поголем дел од денешната Бугарија. Tериторијата на Македонија и пошироко веројатно била поделена на повеќе помали или поголеми воено-административни области, а секоја од нив за свој центар имала некој поголем и добро утврден град. На чело на секоја област се наоѓал управник (најчесто во византиските извори именуван како [[архонт]]), под чија непосредна власт се наоѓале и околните тврдини. По 1018 г., кога било уништено [[Самуиловото Царство]], Македонија била одново вклучена во византискиот тематски воено-административен систем. Од крајот на IX до XIII в., познати се следниве теми: [[Солунска тема|Солунска]], [[Струмичка тема|Струмичка]], [[Берска тема|Берска]], [[Костурска тема|Костурска]], [[Мегленска тема|Мегленска]], [[Пелагониска тема|Пелагониска]], [[Охридска тема|Охридска]], [[Вардарска тема|Вардарска]], [[Скопска тема|Скопска]] и др. Во периодот кога во Византија владеела [[династијата на Палеолозите]], најраспространета административна единица е [[катепанат]]от. Од втората пол. на XIII в. познати се следниве катепанати: [[Каламарија]], [[Ермилија]], [[Јерис]], [[Касандрија]], [[Апрос]], [[Стримон]], [[Рендина]], [[Стефанијана]], [[Завалтија]], [[Пополија]], [[Зихна]], [[Сер]], [[Лангада]], [[Вардар]], [[Христопол]], [[Валавиште]] и веројатно [[Меглен]], [[Мелник]], [[Верија]], [[Сланица]], [[Анаклусирон]] и [[Пелагонија]]. Како дел од централизираната Душанова држава, Македонија била разделена на повеќе области, а од нив некои биле именувани како [[жупа|жупи]]. По смртта на Душан биле формирани неколку независни феудални области со висок суверенитет. == Османлиско Царство == {{Главна|Румелиски Пашалак|Битолски Вилает}} [[Податотека:Vilayet of Kosovo (1881–1913) map.png|thumb|250px|Македонија, поделба на Отоманското Царство на вилаети (XIII-IX век).]] Административната поделба на [[Османлиското Царство]] била устроена според принципите на воено администрирање. Административната поделба на империјата не ги опфаќала териториите на вазалните држави. [[Вилает]]от (на турски vilâyet) била најголема административна територијална единица. На чело на вилаетот стоел [[валија]]. Вилаетите со текот на времето ги менувале своте граници. На почетокот имало два големи вилаети: [[Румелиски вилает|Румелискиот]] и [[Анадолски вилает|Анадолскиот]]. Подоцна за времето на [[Сулејман I]] (1529 - 1566) имало 6 вилаети. Најголем број на вилаети имало 1600 година - 53. Подоцна бројот на вилаетите се намалува, за да од 1867 година се сведе на 28 вилаети, кога и е извршена поделба помеѓу воената и цивилната управа, при што валијата ги задржува раководните функции во граѓанскиот сектор. Основна административна единица била [[Санџак]]от, како составен дел на Вилаетот. На чело на Санџакот бил [[турски бег]]. Секој Санџак се делел на кази (окрузи) и нахии (општини). Во текот на XV и XVI век речиси целата територија на Македонија припаѓала во таканаречениот [[Румелиски пашалак]]/[[беглербеглук]], чиј административен центар бил во [[Софија]]. [[Солунски санџак|Солунскиот]], [[Охридски санџак|Охридскиот]], [[Скопски санџак|Скопскиот]], [[Одрински санџак|Одринскиот]] и [[Ќустендилски санџак|Ќустендилскиот санџак]] биле санџаци во рамките на [[Румелиски вилает|Румелискиот вилает]] во чии граници се простирала територијата на Македонија. Со административната реформа во Османлиското Царство од 1834 г. територијата на Македонија влегла во рамките на три пашалаци: [[Румелиски Пашалак|Румелиски]], [[Скопски Пашалак|Скопски]] и [[Солунски Пашалак]]. [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]] во најголем дел од времето (1838, 1846, 1859/60) се состоел од: [[Битолски санџак|Битолскиот]], [[Костурски санџак|Костурскиот]], [[Охридски санџак|Охридскиот]] и [[Скадарски санџак|Скадарскиот санџак]]. Во [[Скопски елајте|Скопскиот пашалак]] (1846; 1853) влегувале: [[Скопски санџак|Скопскиот]], [[Приштински санџак|Приштинскиот]] и [[Призренски санџак|Призренскиот санџак]]. [[Солунски пашалак|Солунскиот пашалак]] (1846; 1853) бил составен од: [[Солунски санџак|Солунскиот]], [[Серски санџак|Серскиот]], [[Драмски санџак|Драмскиот]] и [[Трикалски санџак|Трикалскиот санџак]]. Во согласност со Законот за административна поделба на Османлиското Царство (1864), во 1867 г. бил формиран [[Солунски вилает|Солунскиот вилает]] со седиште во Солун, во чиј состав влегувале санџаците: [[Битолски санџак|Битолски]], [[Скопски санџак|Скопски]], [[Солунски санџак|Солунски]], [[Серски санџак|Серски]] и [[Драмски санџак|Драмски]]. Во 1873 г. со одвојување на еден дел од територијата на [[Солунски вилает|Солунскиот вилает]] бил формиран [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]] со центар во [[Битола]]. Во неговиот состав влегувале: [[Битолски санџак|Битолскиот]], [[Призренски санџак|Призренскиот]], [[Скадарски санџак|Скадарскиот]], [[Скопски санџак|Скопскиот]] и [[Дебарски санџак|Дебарскиот санџак]]. Tретиот вилает што ја опфаќал територија на Македонија бил [[Косовски вилает|Косовскиот вилает]], формиран во 1877 г. со одземање територии од [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]], со центар во [[Приштина]], а од 1888 г. во [[Скопје]]. Во него влегувале санџаците: [[Скопски санџак|Скопје]], [[Приштински санџак|Приштина]], [[Новопазарски санџак|Нови Пазар]], [[Ташлиџа санџак|Tашлиџа (Плевле)]] и [[Пеќки санџак|Пеќ]]. [[Ќустендилски санџак|Ќустендилскиот санџак]] е еден од најголемите санџаци во [[Румелиски вилает|Румелискиот вилает]], во себе вклучувал 14 кази: [[Ќустендилска каза|Ќустендилска]], [[Радомирска каза|Радомирска]], [[Дупничка каза|Дупничка]], [[Петричка каза|Петричка]], [[Мелничка каза|Мелничка]], [[Дојранска каза|Дојранска]], [[Тиквешка каза|Тиквешка]], [[Велешка каза|Велешка]], [[Струмичка каза|Струмичка]], [[Радовишка каза|Радовишка]], [[Штипска каза|Штипска]], [[Кратовска каза|Кратовска]], [[Врањанска каза|Врањанска]] и [[Кривопаланечка каза|Кривопаланечка]]. Во [[Охридски санџак|Охридскиот санџак]], влегол поголем дел од Западна Македонија. [[Скопски санџак|Скопскиот санџак]] бил формиран исклучително од македонска територија. [[Солунски санџак|Солунскиот санџак]] ги опфатил териториите на Јужна Македонија. [[Лерин]] се споменува како посебен санџак. Во таканаречениот [[Паша-санџак]] влегувале нахиите [[Тетовска Нахија|Тетово]], [[Кичевска нахија|Кичево]], [[Велешка Нахија|Велес]], [[Прилепска Нахија|Прилеп]], [[Битолска Нахија|Битола]], [[Ениџе-Вардарска Нахија|Ениџе-Вардар]], [[Воденска Нахија|Воден]], [[Берска Нахија|Бер]], [[Серфиџска Нахија|Серфиџе]], [[Хрупишка Нахија|Хрупиште]], [[Костурска Нахија|Костур]], [[Биглишка Нахија|Биглиште]], [[Драмска Нахија|Драма]], [[Серска Нахија|Сер]], [[Зихнишка Нахија|Зихна]], [[Неврокопска Нахија|Неврокоп]], [[Демирхисарска Нахија|Демир Хисар]] и [[Сидерокапска Нахија|Сидерокапса]]. == Вардарска Македонија == {{Главна|Вардарска Бановина|Вардарска Македонија}} [[Податотека:Административна карта на Вардарска Македонија, 1914.svg|мини|Административна поделба на Вардарскиот дел на Македонија, во рамки на Кралството Србија, 1914 година.]] [[Податотека:Dokument od tetovskiot okrug, 1916.JPG|мини|Документ од тетовскиот округ со наредба до околиските началници. Документот е од 22 јануари 1916 година, кога Тетовскиот Округ се наоѓа под Царство Бугарија.]] [[Податотека:Banovine Jugoslavia.png|мини|250п|Вардарскиот дел на Македонија во рамките на Вардарска Бановина, [[Кралството Југославија]], 1929-1941.]] Вардарскиот дел од територијата на Македонија бил под власта на Србија, Бугарија и Kралството на СХС/Југославија (1912–1915; 1915–1918; 1919–април 1941). Од 1912 до 1915 г. Вардарскиот дел на Македонија бил окупиран од Србија. Административно-територијално бил поделен на 7 [[округ|окрузи]], окрузите биле поделени на [[околија|околии]] и [[општина|општини]]. Од есента на 1915 до есента 1918 г. Вардарскиот дел на Македонија бил окупиран од [[Бугарија]], прогласен за единствена воено-административна управна област под име „[[Македонска воено инспекциска област]]“ ([[МВИО]]), која била поделена на 9 окрузи, од кои 7 биле целосно на македонска територија. Од 1918 до април 1941 г. Вардарскиот дел на Македонија бил во составот на [[Kралството Југославија|Кралството СХС/Југославија]]. Во почетокот бил поделен на 7 округа, околии и општини. Со Уставот од 28 јули 1921 овој дел на Македонија бил поделен на 3 области: [[Битолска Област|Битолска]], [[Брегалничка Област|Брегалничка]] и [[Скопска Област|Скопска]], а областите на 31 околија и општини. Со Законот за „името и поделбата на Kралството на управни подрачја“ од 3 октомври 1929 г. Вардарскиот дел на Македонија е во составот на [[Вардарска Бановина]] и бил поделен на 29 околии и општини.<ref>Надежда Цветковска, Локалната управа во Вардарскиот дел на Македонија меѓу двете светски војни (1919–1941), „Историја“, бр. 1-4, Скопје, 1988/1989.</ref> == Пиринска Македонија == {{Главна|Пиринска Македонија}} Пирискиот дел на Македонија под власта на Бугарија (1912 -) станал округ на Царството Бугарија, именуван како [[Струмички округ]], со административен центар во [[Струмица]]. Округот административно бил поделен на околии со околиски центри во: [[Горна Џумаја]] (Благоевград), [[Мехомија]] ([[Разлог]]), [[Петрич]], [[Неврокоп]] ([[Гоце Делчев]]) и [[Мелник]]. После [[Версајската мировна конференција]], Струмица со дел од нејзината дотогашна околија и била одземена на Бугарија и доделена на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Струмичкиот округ бил преименуван во [[Петрички округ]], од 1920 до 1934 година, со центар во градот Петрич. Петричкиот округ бил укинат од 1934 - 1943 година а Горноџумајската, Петричката и Светиврачката околија биле присоединети на [[Софиската област]], а Неврокопската и Разлошката околија на [[Пловдивската област]]. По Втората светска војна на неколку наврати биле правени административно-територијални промени. Пиринскиот дел на Македонијаја претставувал Горноџумајски округ (1950 - 198 година), за потоа да биде укинат и присоединет на Софиската област.<ref>Десанка Тодоровиќ, Окупацијата на Струмица 1919 година, „Гласник“, X/1, Скопје, 1966</ref><ref>Бугарска енциклопедија, БАН, Софија, 1978</ref> == Егејска Македонија == {{Главна|Егејска Македонија}} По [[Втората балканска војна]] (по 1913) и по силата на [[Букурешкиот мировен договор]] (10 јули 1913) на грчката држава ѝ припаднале 34.000&nbsp;км<sup>2</sup> или 51% од територијата на Македонија. Tериторијата на Егејска Македонија била поделена на три генерални дирекции: Централна Македонија со центар во Солун (со окрузите Солунски, Халкидички, Кукушки, Воденски и Берски), Источна Македонија со центар во Кавала (со окрузите Серски, Драмски, Кавалски) и Западна Македонија со центар во Кожани (со окрузите Кожански, Костурски и Лерински). На чело на провинцијата бил наименуван гувернер со функција министер за Северна Грција.<ref>Историја на Македонскиот народ, IV, Скопје, 2000.</ref> == Прва светска војна == == Втора светска војна == {{Главна|Македонија во Втората светска војна}} [[Податотека:Brojnost na ziteli vo Makedonija po regioni.pdf|мини|Бројност на жители во Македонија по региони. (11.01.1945)]] Македонија, за време на [[Втората светска војна]], била окупирана од страна на фашистичките сили и поделена на окупациони зони. Бугарија, која претходно ја контролирала [[Пиринска Македонија]], го окупирала и поголемиот дел од [[Вардарска Македонија]] како и источниот дел од [[Егејска Македонија]]. Бугарија ја поделила окупираната територија на две административни области: Скопска и Битолска. Во овие области започнале да важат граѓанските и административните закони на [[царството Бугарија]]. Во власта влегло и месно население што било лојално на новиот режим. Бугарскиот јазик бил прогласен за единствен службен јазик, на населението од окупираните територии му се наметнало бугарско државјанство. Наставата во училиштата била на бугарски јазик, со бугарски наставници. Бугарската православна црква воспоставила црковна управа поставувајќи свои свештеници. Италија го окупирала поголемиот дел од Западна Македонија (Тетово, Гостивар, Кичево, Дебар и Струга), преспанските села и [[Костурско]] во западниот дел на [[Егејска Македонија]]. Во рамките на Италијанските окупациони зони, квинслишка Албанија контролирала делови од Македонија. Била воспоставена албанско-италијанска власт, била формирана окружна управа (префектура) со центар во Дебар каде се наоѓала и командата на италијанската дивизија „Фиренца“. Функционирале Албанските судови, жандармеријата (карабињерите) под италијанска команда, и полицијата (квестурата) под албанска команда. Подоцна со капитулацијата на Италија 1943 година, оваа окупациона зона ја презеле германските нацисти, а власта и понатаму била во рацете на албанските колаборационисти. Албанскиот јазик бил прогласен за официјален, целокупната администрација се водела на албански јазик, наставата во училиштата се одвивала на албански јазик. Биле преименувани градовите и селата во Западна Македонија, како и имињата и презимињата на македонското население. Преостанатиот дел од [[Егејска Македонија]] го окупирале германските окупациони сили. == Република Македонија == {{Главна|Демократска Федеративна Македонија|Народна Република Македонија|Социјалистичка Република Македонија|Република Македонија}} [[Податотека:Opstini vo Makedonija.png|thumb|right|300px|Карта на општините во Република Македонија]] [[Податотека:Resenie za podelba na Makedonija po oblasti.pdf|мини|Решение за поделба на Македонија по области, односно на: Скопска, Битолска и Штипска Област. Шеста седница на Президиумот на АСНОМ (21.10.1944)]] Неколку дена по прогласувањето на македонската држава на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]], во текот на [[Втората светска војна]], [[Президиумот на АСНОМ]], на 6 август 1944 година во [[кумановско]]то село [[Рамно]], за прв пат во историјата на македонската држава објавува правент акт, Решение за поделба на Македонија на области, околии и општини, со кое се опфаќа прашањето за административно-територијалната поделба на македонската држава. Тогаш Македонија е поделена на четири области: Скопска, Битолска, Штипска и Кичевско-Дебарска. По неполни три месеци е направена првата промена: Кичевско-Дебарската област е укината, а поголемите градови се подигнати во ранг на околии. Тогаш кон територијата на Македонија се приклучени и Прешевската и Качаничката околија.<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 39.</ref> На [[30 август]] [[1945]] година, Президиумот на Народното собрание на Македонија го донесе [[Закон]]от за територијална поделба на федерална Македонија на окрузи. Според овој Закон, федерална Македонија била поделена на 4 округа и град Скопје како посебна единица, и тоа: Град Скопје, со седиште во [[Скопје]], Скопски округ со седиште во Скопје, Велешки округ со седиште во [[Велес]], Битолски округ со седиште во [[Битола]] и Штипски округ со седиште во [[Штип]]. Во Скопскиот округ влегувале следниве околии: Кривопаланечка околија, Кумановска околија, Козјачка околија, Маџарска околија, Ѓорчепетровска околија, Драчевска околија, Теаречка околија, Тетовска околија, Гостиварска околија и Дебарска околија. Во Скопски округ - град, покрај градот Скопје, влегувале и селата: [[Горно Водно]], [[Долно Водно]], [[Горно Нерези]], [[Долно Нерези]], [[Визбегово]], [[Бутел]], [[Тафталиџе]], [[Кисела Вода]] и [[Керамидница]].<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 40.</ref> Народното собрание на [[Народна Република Македонија]], на седницата одржана на [[3 јануари]] [[1947]] година, го донела Законот за територијална поделба на НР Македонија, според кој територијата на НР Македонија административно била поделена на подрачја на градови и подрачја на административни околии. Административните околии ги опфаќале подрачјата на реонските народни одбори, а градот [[Скопје]] бил поделен на четири реони. На седницата одржана на [[15 февруари]] [[1947]] година, Президиумот на Народното собрание на НР Македонија, донело решение со кое првиот и вториот реон на град Скопје се соединуваат и образуваат еден реон, кој се викал Први реон, а третиот и четвртиот реон се соединуваат во еден реон, кој бил наречен Втори реон. Секој реон имал Народен одбор. Во [[1949]] година, со Законот за поделба на територијата на Народна Република Македонија, биле образувани три области: Скопска, Битолска и Штипска. Со Законот за административно-територијална поделба на НР Македонија, Македонија била поделена на 27 околуу и 446 месни народни одбори.<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 41.</ref> На [[10 април]] [[1952]] година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, легуваградови, градски општини и општини, НР Македонија била поделена на 18 околии, еден градски народен одбор, 27 градски општини и 205 општини. Главниот град на НР Македонија, Скопје, и натаму се третирал како посебна административно-територијална единица, во која покрај потесното градско подрачје, влегувале и селата: Горно Маџари и Трубарево. Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 86 општини. Во јули 1957 година, дошло до укинување на некои општини, со што нивниот број се намалил на 73.<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 42.</ref> Во [[февруари]] [[1962]] година бројот на општините бил намален на 61, а во [[јануари]] [[1965]] година, територијата на Македонија била поделена на 32 општини. Во 1966 година биле укинати околиите. Следната промена настапува во декември 1968 година, кога е донесен Законот за образување на оштина на град Скопје. Со овој закон, општините Идадија, Кале и Кисела Вода се споиле во една општина под називот Општина на град Скопје. Во март 1976 година, повторно доаѓа до промена, со што на подрачјето на град Скопје се формирале пет општини: Гази Баба, Карпош, Кисела Вода, Центар и Чаир. Во септември 1996 година, со Законот за територијална поделба на Република Македонија и определувањето на подрачјата на единиците на локалната самоуправа, биле воведени 123 општини. Градот Скопје фигурира како посебна единица на локалната самоуправа, и има седум општини: Гази Баба, Ѓорче Петров, Карпош, Кисела Вода, Центар, Чаир и Шуто Оризари. Со Законот за територијална организација на локалната самоуправа во Република Македонија од [[16 август]] [[2004]] година, биле востановени 84 општини. Според предлог-измените за територијална поделба во 2013 г. општината [[Општина Вранештица|Вранештица]] се припоила кон [[Општина Кичево]], заедно со општините [[Општина Зајас|Зајас]], [[Општина Другово|Другово]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]]<ref name="нова мк">{{наведени вести|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=7271294075&id=9&setIzdanie=22641|title=ДУИ бара помош од иселениците|publisher=Нова Македонија|language=македонски|accessdate=2012-11-20}}</ref> со воспоставување на новата локална власт по изборите на 24 март 2013 г. == Литература == * [[Бранко Панов]], Македонска средновековна држава, Скопје, 1999 * Административно-територијални поделби во Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје 2007, избор и редакција: проф. д-р Ѓорѓи Чакарјаневски, проф. д-р Тодор Чепреганов, Стојан Аврамовски * Гордана Сиљановска-Давкова, Владимир Митков, Локална самоуправа, Скопје, 2000 == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Административна поделба на Македонија]] [[Категорија:Поранешни административни единици|Македонија]] [[Категорија:Историја на Македонија|Административна поделба]] p4vgqeksmbeywqqoih7nx6d37v6q7tq Лутиче 0 222654 5608448 5592251 2026-08-12T11:16:23Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5608448 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} Родот '''лутиче''' ({{langx|la|Ranúnculus}}) обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=237|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|publisher=3-е, перераб. и доп. |location=М|publisher=Колос|year=2005|page=396|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 160, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == * ''[[Ranunculus ficaria]]'' — * ''[[Ranunculus thora]]'' — * ''[[Ranunculus bullatus]]'' — * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' — * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' — * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' — * ''[[Ranunculus gramineus]]'' — * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' — * ''[[Ranunculus language]]'' — * ''[[Ranunculus flammula]]'' — * ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]'' — * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' — * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' — * ''[[Ranunculus aquatilis]]'' — водно лутиче * ''[[Ranunculus trichophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus falcatus]]'' — * ''[[Ranunculus glacialis]]'' — * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus sceleratus]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus sardous]]'' * ''[[Ranunculus muricatus]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus bulbosus]]'' — луковичесто лутиче * ''[[Ranunculus auricomus]]'' — * ''[[Ranunculus paludosus]]'' — * ''[[Ranunculus acris]]'' — * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' — * ''[[Ranunculus repens]]'' — * ''[[Ranunculus montanus]]'' — * ''[[Ranunculus nemorosus]]'' — * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' — полско лутиче * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' — * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' — * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' — * ''[[Ranunculus fluitans]]'' — * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' — * ''[[Ranunculus hispidus]]'' — * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' — * ''[[Ranunculus longirostris]]'' — * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' — * ''[[Ranunculus peltatus]]'' — * ''[[Ranunculus platanifolius]]'' — * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' — * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' — * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' (нав. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=16395649&query_hl=46&itool=pubmed_docsum]) * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' — == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 7nb2v1jqp5c2b3sweh0hafo3b06dp7y 5608449 5608448 2026-08-12T11:16:44Z Виолетова 1975 5608449 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} Родот '''лутиче''' ({{langx|la|Ranunculus}}) обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=237|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|publisher=3-е, перераб. и доп. |location=М|publisher=Колос|year=2005|page=396|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 160, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == * ''[[Ranunculus ficaria]]'' — * ''[[Ranunculus thora]]'' — * ''[[Ranunculus bullatus]]'' — * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' — * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' — * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' — * ''[[Ranunculus gramineus]]'' — * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' — * ''[[Ranunculus language]]'' — * ''[[Ranunculus flammula]]'' — * ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]'' — * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' — * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' — * ''[[Ranunculus aquatilis]]'' — водно лутиче * ''[[Ranunculus trichophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus falcatus]]'' — * ''[[Ranunculus glacialis]]'' — * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus sceleratus]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus sardous]]'' * ''[[Ranunculus muricatus]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus bulbosus]]'' — луковичесто лутиче * ''[[Ranunculus auricomus]]'' — * ''[[Ranunculus paludosus]]'' — * ''[[Ranunculus acris]]'' — * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' — * ''[[Ranunculus repens]]'' — * ''[[Ranunculus montanus]]'' — * ''[[Ranunculus nemorosus]]'' — * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' — полско лутиче * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' — * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' — * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' — * ''[[Ranunculus fluitans]]'' — * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' — * ''[[Ranunculus hispidus]]'' — * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' — * ''[[Ranunculus longirostris]]'' — * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' — * ''[[Ranunculus peltatus]]'' — * ''[[Ranunculus platanifolius]]'' — * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' — * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' — * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' (нав. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=16395649&query_hl=46&itool=pubmed_docsum]) * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' — == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ellc6v90pbalqpxncdi1v7q7jriumxr 5608452 5608449 2026-08-12T11:22:10Z Виолетова 1975 5608452 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} '''Лутиче''' ({{langx|la|Ranunculus}}) е род кој содржи околу 1750 видови на растенија. Обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. Во [[Македонија]] од овој род растат над 40 видови.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|location=М|publisher=Колос|year=2005|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 1750, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == * ''[[Ranunculus ficaria]]'' — * ''[[Ranunculus thora]]'' — * ''[[Ranunculus bullatus]]'' — * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' — * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' — * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' — * ''[[Ranunculus gramineus]]'' — * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' — * ''[[Ranunculus language]]'' — * ''[[Ranunculus flammula]]'' — * ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]'' — * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' — * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' — * ''[[Ranunculus aquatilis]]'' — водно лутиче * ''[[Ranunculus trichophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus falcatus]]'' — * ''[[Ranunculus glacialis]]'' — * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus sceleratus]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus sardous]]'' * ''[[Ranunculus muricatus]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus bulbosus]]'' — луковичесто лутиче * ''[[Ranunculus auricomus]]'' — * ''[[Ranunculus paludosus]]'' — * ''[[Ranunculus acris]]'' — * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' — * ''[[Ranunculus repens]]'' — * ''[[Ranunculus montanus]]'' — * ''[[Ranunculus nemorosus]]'' — * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' — полско лутиче * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' — * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' — * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' — * ''[[Ranunculus fluitans]]'' — * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' — * ''[[Ranunculus hispidus]]'' — * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' — * ''[[Ranunculus longirostris]]'' — * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' — * ''[[Ranunculus peltatus]]'' — * ''[[Ranunculus platanifolius]]'' — * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' — * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' — * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' (нав. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=16395649&query_hl=46&itool=pubmed_docsum]) * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' — * [[Ranunculus velutinus]] - == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mr8p8hxlqx6k2l6bcqcs1dlmqx8qh27 5608455 5608452 2026-08-12T11:29:42Z Виолетова 1975 /* Одбрани видови */ 5608455 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} '''Лутиче''' ({{langx|la|Ranunculus}}) е род кој содржи околу 1750 видови на растенија. Обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. Во [[Македонија]] од овој род растат над 40 видови.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|location=М|publisher=Колос|year=2005|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 1750, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == {{col-start}} {{col-break}} * ''[[Ranunculus ficaria]]'' — * ''[[Ranunculus thora]]'' — * ''[[Ranunculus bullatus]]'' — * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' — * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' — * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' — * ''[[Ranunculus gramineus]]'' — * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' — * ''[[Ranunculus language]]'' — * ''[[Ranunculus flammula]]'' — * ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]'' — * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' — * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' — * ''[[Ranunculus aquatilis]]'' — водно лутиче * ''[[Ranunculus trichophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus falcatus]]'' — * ''[[Ranunculus glacialis]]'' — * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus sceleratus]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus sardous]]'' * ''[[Ranunculus muricatus]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus bulbosus]]'' — луковичесто лутиче * ''[[Ranunculus auricomus]]'' — * ''[[Ranunculus paludosus]]'' — * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' — * ''[[Ranunculus repens]]'' — * ''[[Ranunculus montanus]]'' — * ''[[Ranunculus nemorosus]]'' — * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' — полско лутиче * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' — * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' — * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' — * ''[[Ranunculus fluitans]]'' — * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' — * ''[[Ranunculus hispidus]]'' — * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' — * ''[[Ranunculus longirostris]]'' — * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' — * ''[[Ranunculus peltatus]]'' — * ''[[Ranunculus platanifolius]]'' — * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' — * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' — * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' — Лутичиња од Македонија: * [[Ranunculus velutinus]] - *[[Ranunculus polyanthemos]] *[[Ranunculus nemorosus]] *[[Ranunculus repens]] *[[Ranunculus lanuginosus]] *[[Ranunculus acris]] – полско лутиче * [[Ranunculus serbicus]] * [[Ranunculus sartorianus]] *[[Ranunculus carinthiacus]] *[[Ranunculus montanus]] *[[Ranunculus pseudomontanus]] *[[Ranunculus oreophilus]] *[[Ranunculus demissus]] *[[Ranunculus neapolitanus]] *[[Ranunculus bulbosus]] – луковичесто лутиче *[[Ranunculus sardous]] *[[Ranunculus marginatus]] *[[Ranunculus muricatus]] *[[Ranunculus arvensis]] *[[Ranunculus psilostachys]] *[[Ranunculus rumelicus]] *[[Ranunculus illyricus]] *[[Ranunculus pedatus]] *[[Ranunculus millefoliatus]] *[[Ranunculus incomparabilis]] *[[Ranunculus sprunerianus]] *[[Ranunculus degenii]] *[[Ranunculus sceleratus]] *[[Ranunculus ficaria]] (синоним [[Ficaria verna]]) *[[Ranunculus crenatus]] *[[Ranunculus platanifolius]] *[[Ranunculus montenegrinus]] *[[Ranunculus flammula]] *[[Ranunculus lingua]] *[[Ranunculus ophioglossifolius]] *[[Ranunculus fontanus]] *[[Ranunculus lateriflorus]] *[[Ranunculus wettsteinii]] *[[Ranunculus peltatus]] *[[Ranunculus aquatilis]] *[[Ranunculus trichophyllus]] *[[Ranunculus circinatus]] *[[Ranunculus fluitans]] {{col-break}} {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] edac4dw0hbdu8ojyux7e1nfcv02d0ws 5608456 5608455 2026-08-12T11:30:22Z Виолетова 1975 /* Одбрани видови */ 5608456 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} '''Лутиче''' ({{langx|la|Ranunculus}}) е род кој содржи околу 1750 видови на растенија. Обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. Во [[Македонија]] од овој род растат над 40 видови.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|location=М|publisher=Колос|year=2005|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 1750, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == {{col-start}} {{col-break}} * ''[[Ranunculus ficaria]]'' — * ''[[Ranunculus thora]]'' — * ''[[Ranunculus bullatus]]'' — * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' — * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' — * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' — * ''[[Ranunculus gramineus]]'' — * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' — * ''[[Ranunculus language]]'' — * ''[[Ranunculus flammula]]'' — * ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]'' — * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' — * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' — * ''[[Ranunculus aquatilis]]'' — водно лутиче * ''[[Ranunculus trichophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus falcatus]]'' — * ''[[Ranunculus glacialis]]'' — * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus sceleratus]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus sardous]]'' * ''[[Ranunculus muricatus]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus bulbosus]]'' — луковичесто лутиче * ''[[Ranunculus auricomus]]'' — * ''[[Ranunculus paludosus]]'' — * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' — * ''[[Ranunculus repens]]'' — * ''[[Ranunculus montanus]]'' — * ''[[Ranunculus nemorosus]]'' — * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' — полско лутиче * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' — * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' — * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' — * ''[[Ranunculus fluitans]]'' — * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' — * ''[[Ranunculus hispidus]]'' — * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' — * ''[[Ranunculus longirostris]]'' — * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' — * ''[[Ranunculus peltatus]]'' — * ''[[Ranunculus platanifolius]]'' — * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' — * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' — * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' — {{col-break}} {{col-end}} Лутичиња од Македонија: {{col-start}} {{col-break}} * [[Ranunculus velutinus]] - *[[Ranunculus polyanthemos]] *[[Ranunculus nemorosus]] *[[Ranunculus repens]] *[[Ranunculus lanuginosus]] *[[Ranunculus acris]] – полско лутиче * [[Ranunculus serbicus]] * [[Ranunculus sartorianus]] *[[Ranunculus carinthiacus]] *[[Ranunculus montanus]] *[[Ranunculus pseudomontanus]] *[[Ranunculus oreophilus]] *[[Ranunculus demissus]] *[[Ranunculus neapolitanus]] *[[Ranunculus bulbosus]] – луковичесто лутиче *[[Ranunculus sardous]] *[[Ranunculus marginatus]] *[[Ranunculus muricatus]] *[[Ranunculus arvensis]] *[[Ranunculus psilostachys]] *[[Ranunculus rumelicus]] *[[Ranunculus illyricus]] *[[Ranunculus pedatus]] *[[Ranunculus millefoliatus]] *[[Ranunculus incomparabilis]] *[[Ranunculus sprunerianus]] *[[Ranunculus degenii]] *[[Ranunculus sceleratus]] *[[Ranunculus ficaria]] (синоним [[Ficaria verna]]) *[[Ranunculus crenatus]] *[[Ranunculus platanifolius]] *[[Ranunculus montenegrinus]] *[[Ranunculus flammula]] *[[Ranunculus lingua]] *[[Ranunculus ophioglossifolius]] *[[Ranunculus fontanus]] *[[Ranunculus lateriflorus]] *[[Ranunculus wettsteinii]] *[[Ranunculus peltatus]] *[[Ranunculus aquatilis]] *[[Ranunculus trichophyllus]] *[[Ranunculus circinatus]] *[[Ranunculus fluitans]] {{col-break}} {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] p1ayoyvuulnzqd62ch07mieagu2dhx3 5608457 5608456 2026-08-12T11:31:21Z Виолетова 1975 /* Одбрани видови */ 5608457 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} '''Лутиче''' ({{langx|la|Ranunculus}}) е род кој содржи околу 1750 видови на растенија. Обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. Во [[Македонија]] од овој род растат над 40 видови.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|location=М|publisher=Колос|year=2005|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 1750, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == {{col-start}} {{col-break}} * ''[[Ranunculus ficaria]]'' — * ''[[Ranunculus thora]]'' — * ''[[Ranunculus bullatus]]'' — * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' — * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' — * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' — * ''[[Ranunculus gramineus]]'' — * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' — * ''[[Ranunculus language]]'' — * ''[[Ranunculus flammula]]'' — * ''[[Ranunculus ophioglossifolius]]'' — * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' — * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' — * ''[[Ranunculus aquatilis]]'' — водно лутиче * ''[[Ranunculus trichophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus falcatus]]'' — * ''[[Ranunculus glacialis]]'' — * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus sceleratus]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus sardous]]'' * ''[[Ranunculus muricatus]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus bulbosus]]'' — луковичесто лутиче * ''[[Ranunculus auricomus]]'' — * ''[[Ranunculus paludosus]]'' — * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' — * ''[[Ranunculus repens]]'' — * ''[[Ranunculus montanus]]'' — * ''[[Ranunculus nemorosus]]'' — * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' — * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus arvensis]]'' — полско лутиче * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' — * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' — * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' — * ''[[Ranunculus fluitans]]'' — * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' — * ''[[Ranunculus hispidus]]'' — * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' — * ''[[Ranunculus longirostris]]'' — * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' — * ''[[Ranunculus peltatus]]'' — * ''[[Ranunculus platanifolius]]'' — * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' — * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' — * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' — {{col-break}} Лутичиња од Македонија: * [[Ranunculus velutinus]] - *[[Ranunculus polyanthemos]] *[[Ranunculus nemorosus]] *[[Ranunculus repens]] *[[Ranunculus lanuginosus]] *[[Ranunculus acris]] – полско лутиче * [[Ranunculus serbicus]] * [[Ranunculus sartorianus]] *[[Ranunculus carinthiacus]] *[[Ranunculus montanus]] *[[Ranunculus pseudomontanus]] *[[Ranunculus oreophilus]] *[[Ranunculus demissus]] *[[Ranunculus neapolitanus]] *[[Ranunculus bulbosus]] – луковичесто лутиче *[[Ranunculus sardous]] *[[Ranunculus marginatus]] *[[Ranunculus muricatus]] *[[Ranunculus arvensis]] *[[Ranunculus psilostachys]] *[[Ranunculus rumelicus]] *[[Ranunculus illyricus]] *[[Ranunculus pedatus]] *[[Ranunculus millefoliatus]] *[[Ranunculus incomparabilis]] *[[Ranunculus sprunerianus]] *[[Ranunculus degenii]] *[[Ranunculus sceleratus]] *[[Ranunculus ficaria]] (синоним [[Ficaria verna]]) *[[Ranunculus crenatus]] *[[Ranunculus platanifolius]] *[[Ranunculus montenegrinus]] *[[Ranunculus flammula]] *[[Ranunculus lingua]] *[[Ranunculus ophioglossifolius]] *[[Ranunculus fontanus]] *[[Ranunculus lateriflorus]] *[[Ranunculus wettsteinii]] *[[Ranunculus peltatus]] *[[Ranunculus aquatilis]] *[[Ranunculus trichophyllus]] *[[Ranunculus circinatus]] *[[Ranunculus fluitans]] {{col-break}} {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2wht5cow4yj58akoolu1ss5lt9d696n 5608460 5608457 2026-08-12T11:38:22Z Виолетова 1975 /* Одбрани видови */ 5608460 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen |author= ''Ranunculus'' | image = Creeping butercup close 800.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Ползечко лутиче]] (''Ranunculus repens'') | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Скриеносемени|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Ranunculaceae]] | genus = '''''Ranunculus''''' | genus_authority = [[Карл Лине|L.]] | subdivision_ranks = [[Вид]]ови | subdivision = 250-400+; видете во текстот. }} '''Лутиче''' ({{langx|la|Ranunculus}}) е род кој содржи околу 1750 видови на растенија. Обединува [[Едногодишни растенија|едногодишни]] или [[Многугодишно растение|многугодишни]], водни или сувоземни [[Тревесто растение|тревести растенија]] со јадлив, а понекогаш и отровен сок. Во [[Македонија]] од овој род растат над 40 видови.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите се последователни, целосни или рассечени. [[Цвет]]овите се единечни, конечни или собрани во сложени соцветија. Чашкини листови од три до пет; кај повеќето видови се пет; обично пет венечни ливчиња, понекогаш помалку или повеќе; венечните ливчиња во својата основа имаат медна јамка, гола или препокриена со мали лушпи; многубројни прашници и плодници; секој плодник се состои од по еден плоден лист со еднокоморен јајчник. [[Цвет|Цветната формула]] е {{Nobr|<math>\ast K_{5}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{(\underline\infty)}</math>}}<ref name="Barabanov">{{книга|author=Барабанов Е.И.|title=Ботаника: учебик для студ.высш.учеб.заведений|location=М|publisher=Издательский центр «Академия»|year=2006|page=448|isbn=5-7695-2656-4}}</ref><ref name="Andreeva">{{книга|author=Андреева И.И., Родман Л.С.|title=Ботаника|location=М|publisher=Колос|year=2005|page=528|isbn=5-9532-0114-1}}</ref> [[Плод]]от е збирен и се состои од повеќе семенки. == Распространување == Бројот на сите видови на лутичиња изнесува околу 1750, при што повеќето од нив се среќаваат во умерените и ладни клими на северната полутопка. == Занимливо == Лутичето било симбол на моќта на [[Султан на Османлиското Царство|султаните]] од [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. == Одбрани видови == {{col-start}} {{col-break}} * ''[[Ranunculus thora]]'' * ''[[Ranunculus bullatus]]'' * ''[[Ranunculus parnassifolius]]'' * ''[[Ranunculus amplexicaulis]]'' * ''[[Ranunculus pyrenaeus]]'' * ''[[Ranunculus gramineus]]'' * ''[[Ranunculus nodiflorus]]'' * ''[[Ranunculus hederaceus]]'' * ''[[Ranunculus tripartitus]]'' * ''[[Ranunculus falcatus]]'' * ''[[Ranunculus glacialis]]'' * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus aconitifolius]]'' * ''[[Ranunculus parviflorus]]'' * ''[[Ranunculus monspeliacus]]'' * ''[[Ranunculus auricomus]]'' * ''[[Ranunculus paludosus]]'' * ''[[Ranunculus cymbalarifolius]]'' * ''[[Ranunculus macrophyllus]]'' * ''[[Ranunculus acraeus]]'' — Нов Зеланд * ''[[Ranunculus alpestris]]'' * ''[[Ranunculus asiaticus]]'' * ''[[Ranunculus californicus]]'' — од Калифорнија, САД * ''[[Ranunculus cymbalaria]]'' * ''[[Ranunculus eschscholtzii]]'' * ''[[Ranunculus fluitans]]'' * ''[[Ranunculus glaberrimus]]'' * ''[[Ranunculus hispidus]]'' * ''[[Ranunculus jovis]]'' — од Јута, САД * ''[[Ranunculus lapponicus]]'' * ''[[Ranunculus longirostris]]'' * ''[[Ranunculus lyallii]]'' — куковопланинско лутиче (Нов Зеланд) * ''[[Ranunculus occidentalis]]'' * ''[[Ranunculus pygmaeus]]'' * ''[[Ranunculus septentrionalis]]'' * ''[[Ranunculus sieboldii]]'' * ''[[Ranunculus testiculatus]]'' {{col-break}} Лутичиња од Македонија: * [[Ranunculus velutinus]] - *[[Ranunculus polyanthemos]] *[[Ranunculus nemorosus]] *[[Ranunculus repens]] *[[Ranunculus lanuginosus]] *[[Ranunculus acris]] * [[Ranunculus serbicus]] * [[Ranunculus sartorianus]] *[[Ranunculus carinthiacus]] *[[Ranunculus montanus]] *[[Ranunculus pseudomontanus]] *[[Ranunculus oreophilus]] *[[Ranunculus demissus]] *[[Ranunculus neapolitanus]] *[[Ranunculus bulbosus]] – луковичесто лутиче *[[Ranunculus sardous]] *[[Ranunculus marginatus]] *[[Ranunculus muricatus]] *[[Ranunculus arvensis]] *[[Ranunculus psilostachys]] *[[Ranunculus rumelicus]] *[[Ranunculus illyricus]] *[[Ranunculus pedatus]] *[[Ranunculus millefoliatus]] *[[Ranunculus incomparabilis]] *[[Ranunculus sprunerianus]] *[[Ranunculus degenii]] *[[Ranunculus sceleratus]] *[[Ranunculus ficaria]] (синоним [[Ficaria verna]]) *[[Ranunculus crenatus]] *[[Ranunculus platanifolius]] *[[Ranunculus montenegrinus]] *[[Ranunculus flammula]] *[[Ranunculus lingua]] *[[Ranunculus ophioglossifolius]] *[[Ranunculus fontanus]] *[[Ranunculus lateriflorus]] *[[Ranunculus wettsteinii]] *[[Ranunculus peltatus]] *[[Ranunculus aquatilis]] — водно лутиче *[[Ranunculus trichophyllus]] *[[Ranunculus circinatus]] *[[Ranunculus fluitans]] {{col-break}} {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лутиче| ]] [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mdeo5ifs1eb6qmgi208wrac267ckhlg Јоаким III Цариградски 0 729893 5608335 5549749 2026-08-11T23:22:20Z Buli 2648 5608335 wikitext text/x-wiki {{Infobox Patriarch | honorific-prefix = | name = Јоаким III <br>Ιωάννης III | honorific-suffix = | patriarch_of = Вселенски патријарх | image = Патриарх Константинопольский Иоаким III.jpg | caption = | ordination = | consecration = | enthroned = 1878<br>1901 | ended = 1884<br>1912 | province = | diocese = | see | church = | predecessor = [[Јоаким II Цариградски]]<br>[[Константин V Цариградски]] | successor = [[Јоаким IV Цариградски]]<br>[[Герман V Цариградски]] | other_post = | birth_name = | birth_date = јануари 1834 | birth_place = [[Цариград]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{пн|13|ноември|1912}} | death_place =[[Цариград]], [[Цариградски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | buried = | nationality = [[Османлиско Царство|Отоманец]] | ethnicity= Наводен [[Грци|Грк]] | religion = [[Вселенска патријаршија|Православие]] | residence = | parents = | spouse = | children = | occupation = | profession = | alma_mater = | signature = }} '''Јоаким III Цариградски''' ([[грчки]]: ''Ιωακείμ Γ΄ Μεγαλοπρεπής'') — [[цариградски патријарх]] во периодот од 1878 до 1884, и од 1901 до 1912 година. Тој бил еден од највлијателните патријарси на [[XIX век|XIX]] и [[XX век]]. Тој е роден во [[Цариград]], денешен [[Истанбул]] во 1834 година под името Христос Девеѕис. Тој води потекло од градот [[Крушево]], денешна [[Република Македонија]]. Своето образование го завршил во [[Виена]]. [[Податотека:Rival Popes Rule in Constantinople and both play politics with Sultan - The Tacoma Times.jpg|лево|мини|„Ривалски поглавари владеат во Константинопол и обајцата играат политика со Султанот“. ''The Tacoma Times'', 9 февруари 1904.]] Во текот на [[1858]] до [[1861]] година бил [[ѓакон]] на црквата „Свети Ѓорги“, која подоцна била обновена кога тој станал патријарх. Во [[1864]] година бил избран за епископ на [[Варна]] и во 1874 година за владика во [[Солун]]<ref>Constantinople, old and new By Harrison Griswold Dwight Page 509-510 ISBN 0710307217</ref>. Во [[1880]] година го основал списанието ''Вистина''. До [[1889]] година живеел и работел во [[Цариград]]. Во текот на неговиот прв мандат, тој најмногу внимание посветувал на пронаоѓање на поголеми финансиски средства за патријаршијата. а потоа отишол во [[Атон]], каде се задржал до [[1901]] година. Патријарх Јоаким III постојано се обидувал да пронајде решение за [[Обид за поделба на македонските епархии меѓу Патријаршија и Егзархија|поделбата на тогашните македонски епархии]] помеѓу Патријаршијата и [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]<ref>Taming Balkan nationalism By Robin Okey Page 35 ISBN 0199213917</ref>. Јоаким III побарал сите македонски епархии јужно од [[Велес]] да останат под јурисдикција на Цариградската патријаршија, бидејќи според неговото мислење таму наводно живеле [[Грци]]. == Наводи == {{наводи}} {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Јоаким III Цариградски}} [[Категорија:Родени во 1834 година]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Крушево]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Гркомани]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Луѓе од Истанбул]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 4wvquveubao2lgbrcmhvtlns76jjjmn Дадаизам 0 738008 5608441 5596695 2026-08-12T11:10:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608441 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dada artists, group photograph, 1920, Paris.jpg|мини|upright=1.6|Дадаистички уметници, групна фотографија, 1920, Париз. Одлево надесно, заден ред: [[Луј Арагон]], Теодор Френкел, [[Пол Елијар]], [[Клеман Пансер]], Емануел Феј (само мал дел).<br /> Втор ред: [[Пол Дерме]], [[Филип Супо]], [[Жорж Рибмон-Десењ]].<br />Прв ред: [[Тристан Цара]], (со монокл), [[Селин Арно]], [[Франсис Пикабија]], [[Андре Бретон]].]] '''Дада''' или '''дадаизам''' — културно движење кое започнало во [[Цирих]], [[Швајцарија]] во текот на [[Првата светска војна]], а го достигнало својот врв помеѓу 1916-1922 година. [[Визуелна уметност|Визуелната уметност]], литературната [[поезија]], уметничкиот проглас, теоријата на [[уметност|уметноста]] и [[театар|театарот]], [[графички дизајн|графичкиот дизајн]] се примарни делови на ова движење кое се концентрира на антивоената политика со отфрлање на тогашните стандарди во уметноста и воспоставување на антиуметнички културни изработки. Целта била исмејување на сето она што нејзините учесници го сметаат за бесмислено во современиот свет. Дадаистичките уметници го изразувале своето незадоволство кон насилството, војната и национализмот и ги задржале политичките афинитети со радикалната политика на левичарската и крајно левичарската политика.<ref>{{Cite web |url=http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/d/dada |title=Dada, Tate |access-date= 2014-10-26 |archive-date= 2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026093455/http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/d/dada |url-status= live }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?isbn=8876246045 Timothy Stroud, Emanuela Di Lallo, 'Art of the Twentieth Century: 1900–1919, the avant-garde movements'], Volume 1 of ''Art of the Twentieth Century'', Skyra, 2006, {{ISBN|887624604-5}}</ref><ref>{{Cite journal |jstor = 40753524 |title = 'Bolshevism in Art': Dada and Politics|url = https://archive.org/details/sim_texas-studies-in-literature-and-language_autumn-1962_4_3/page/n125 |journal=[[Texas Studies in Literature and Language]]|volume = 4 |issue = 3|pages=408–430|last=Middleton|first=J. C.|year = 1962}}</ref>Дадаизмот покрај оваа антивоена цел бил антибуржоаски и анархистички настроен.<ref name="smith">{{cite web |last1= Trachtman |first1=Paul|title=A Brief History of Dada|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/dada-115169154/|website=Smithsonian Magazine |access-date= 14 January 2017|archive-date=16 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162058/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/dada-115169154/ |url-status= live}}</ref><ref name="Schneede">{{Citation | last= Schneede | first=Uwe M. | year= 1979 | title=George Grosz, His life and work | location = New York | publisher = Universe Books}}</ref><ref name="Budd">{{cite book|last =Budd|first = Dona|title =The Language of Art Knowledge Cards |publisher = Pomegranate Communications|isbn =9780764915994|date =2005}}</ref> The art of the movement began primarily as performance<ref>{{Cite web |title=Dada Performance |url=https://smarthistory.org/dada-performance/ |accessdate=2024-11-20 |archive-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232706/https://smarthistory.org/dada-performance/ |url-status=dead }}</ref> Раните центри за дадаизмот ги вклучиувале европските градови [[Цирих]] и [[Берлин]]. За неколку години, движењето се проширило во [[Њујорк]] и во различни уметнички центри во [[Европа]] и [[Азија]].<ref>{{cite web | url=https://joepwritesthehistoryofberlin.wordpress.com/2013/03/15/dada/ | title=Dadaism in Berlin. The radical opponents of the establishment and their (Un)organised contradictions | date=15 March 2013 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.johnheartfield.com/John-Heartfield-Exhibition/john-heartfield-art/german-dada-berlin-dada-art#:~:text=Berlin%20Dada%20was%20the%20center,(I%20Am%20The%20Walrus) | title=Berlin Dada. The German Dada Artists of Berlin Club Dada Changed Modern Art. They Continue to Influence Modern Artist | accessdate=2024-11-20 | archive-date=2024-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241206113603/https://www.johnheartfield.com/John-Heartfield-Exhibition/john-heartfield-art/german-dada-berlin-dada-art#:~:text=Berlin%20Dada%20was%20the%20center,(I%20Am%20The%20Walrus) | url-status=dead }}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=SF5QAAAAMAAJ Francis M. Naumann, ''New York Dada, 1915–23''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028151526/https://books.google.fr/books?id=SF5QAAAAMAAJ |date=2018-10-28 }}, Abrams, 1994, {{ISBN |0-81093676-3}}</ref><ref>Mario de Micheli (2006). ''Las vanguardias artísticas del siglo XX.'' Alianza Forma. pp. 135–137.</ref> Активистите на дадаизмот излегуваат на јавни собири, демонстрации и објавуваат статии во областа на литературата и уметноста. Темите во областа на уметноста, политиката и културата биле често дискутирани и широко опфатени во медиумите. Ова движење влијаело на подоцнежните стилови како [[авангарда]], даунтаун музика и на групите вклучувајќи ги [[надреализам]], [[неореализам]], [[поп-арт]], [[Флуксус]] и [[панк-рок]]. == Вовед == :„''Премногу е идиотско за да биде шизофренично''“ ::Карл Јунг за изработките на дадаизмот Дадаизмот претставува неформално меѓународно движење со учесници од [[Европа]] и [[Северна Америка]]. Почетоците на дадаизмот се совпаѓаат со започнувањето на [[Првата светска војна]]. За многу учесници ова движење претставува протест против [[Буржоазија|буржоаските]] [[национализам|националисти]] и интересите на [[Колонијализам|колонистите]], противници на културната и интелектуална сообразност како во уметноста така и во општеството, кои многу дадаисти ги сметаат за причинители на војната. Тие исто така веруваат дека начинот на размислување и логиката на буржоаското капиталистичко општество ги навело луѓето на војна<ref name=RichterAntiArt>{{Citation | last=Richter | first=Hans | year=1965 | title=Dada: Art and Anti-art | location= New York and Toronto | publisher = Oxford University Press}}</ref>. Дадаистите ја изразуваат нивната одбивност кон таа идеологија со уметноста која ја создаваат за да ја отфрлат таа логика и да го предизвикаат хаосот и нерационалноста.<ref name="Schneede"/><ref name="Budd"/> На пример, [[Џорџ Грос]] подоцна се отповикал на тоа дека неговата дадаистичка уметност била наменета за протест против светот и меѓусебното уништување.<ref name="Schneede" /> Според противниците, дадаизмот не е уметност туку тоа е антиуметност<ref name=RichterAntiArt />. Сето она што претставувало уметност, за дадаизмот е спротивното. Доколку уметноста претставува [[естетика]], дадаизмот ја игнорирал естетиката. Доколку со уметноста се побудуваат чувствата, намерата на дадистите била навредата<ref>{{Cite book|last=Tzara|first=Tristan|title=La Vie des Lettres|year=1920|location=Paris|language=French|chapter=VII}}</ref>. Дадаистите со нивната одбивност кон културата, традицијата и естетиката се стремеле за уништување на истата. Како што [[Хуго Бол]] рекол: „''За нас уметноста не е самата крајност...туку можноста за вистинска перцепција и критика на времето во кое живееме''.“<ref>{{Citation | title=DADA: Cities | url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/cities/index.shtm | publisher=[[National Gallery of Art]] | access-date=2008-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081102003737/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/cities/index.shtm | archive-date=2008-11-02 |url-status=dead}}</ref> Критичар на американското списание ''[[American Art News]]'' напишал дека: „''Филозофијата на дадаизмот е најболната, најпарализирачката, најдеструктивната работа која што некогаш произлегла од човечкиот мозок''.“ [[Историја на уметноста|Историјата на уметноста]] го опишува дадаизмот како сеприсутност, во голема мера реакција на она што повеќето уметници го сметале за ништо повеќе од умоболна претстава на колективно убиство.<ref name="gardners">{{Citation | author = Fred S. Kleiner | title = Gardner's Art Through the Ages | edition = 12th | year = 2006 | publisher = Wadsworth Publishing | page = 754}}</ref> Години подоцна дадаистите го опишуваат своето движење како феномен кој се раширил во текот на поствоената економска и морална криза како чудовиште кое опустошува се пред својот пат, систематски начин на уништување и деморализација. Но, на крајот не останало ништо друго туку само дело на богохулство.<ref name="gardners"/> == Историја == Дада произлегол од период на уметнички и литературни движења како [[Футуризам|футуризмот]], [[Кубизам|кубизмот]] и [[Експресионизам|експресионизмот]]; центрирани главно во [[Италија]], [[Франција]] и [[Германија]] соодветно, во тие години. Меѓутоа, за разлика од претходните движења, дадаизмот можел да воспостави широка база на поддршка, што довело до движење кое било меѓународно по обем. Неговите приврзаници биле со седиште во градови низ целиот свет, вклучувајќи ги Њујорк, Цирих, Берлин, Париз и други. Постоеле регионални разлики како акцент на литературата во Цирих и политички протест во Берлин.{{sfn|Elger|2004|page=[https://books.google.com/books?id=Y0ES7-5Hp7gC&pg=PA6 6]}} === Цирих === [[File:Portret van Hannah Höch (1933), door Chris Lebeau.jpg|thumb|Цртеж од Хана Хох]] Во [[1916]] година [[Хуго Бол]], [[Еми Хенингс]], [[Тристан Цара]], [[Џин Арп]], [[Марсел Јанко]], [[Рихард Нуелсенбек]], [[Софи Тајбер]] и [[Хабс Рихтер]] заедно со многу други расправале за уметноста и изведувале перформанси во кабарето „''Волтер''“ искажувајќи ја одвратноста кон војната и интересите кои ја инспирирале. Некои извори велат дека дадистите се собрале во кабарето ''Волтер''<ref>{{cite web |last1=Greeley |first1=Anne |title=Cabaret Voltaire |url=https://www.rem.routledge.com/articles/cabaret-voltaire |publisher=Routledge |access-date=31 July 2019 |ref=rem |archive-date=31 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731060227/https://www.rem.routledge.com/articles/cabaret-voltaire |url-status=live }}</ref> на [[6 октомври]] а други пак велат дека дадизмот не потекнува од [[Цирих]] туку дека се издигнал од веќе жива уметничка традиција во [[Источна Европа]], поточно во [[Романија]] кога група еврејски уметници [[Модернизам|модернисти]] ([[Тристан Цара|Цара]], [[Марсел Јанко|Јанко]], Лулиу Лансу, [[Артур Сегал (сликар)|Сегал]] и др.) отпатувале во [[Швајцарија]] односно во [[Цирих]]. Во текот на [[Првата светска војна]] ваква слична уметност веќе се развила во [[Букурешт]] и други европски градови. Веќе е и познато дека дадаистичката катализа е допатувањето во Цирих на уметниците како Цара и Јанко. По напуштањето на [[Вајмарска Република|Германија]] и [[Кралство Романија|Романија]] во текот на [[Првата светска војна]] уметниците се нашле во Швајцарија, замја позната по својата неутралност. Во овој простор на политичка непристрасност тие решиле да се борат со апстракност против социјалните, политичките и културни идеи на тоа време. Дадаистите веруваат дека овие идеи се производот на буржоаското општество кое толку рамнодушно се отповика на војна против себе наместо да остане статус-кво.<ref name="bbc2016">{{cite news |title=Cabaret Voltaire: A Night Out at History's Wildest Nightclub |url=http://www.bbc.com/culture/story/20160719-cabaret-voltaire-a-night-out-at-historys-wildest-nightclub |access-date=31 July 2019 |publisher=BBC |date=2016 |archive-date=31 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731081305/http://www.bbc.com/culture/story/20160719-cabaret-voltaire-a-night-out-at-historys-wildest-nightclub |url-status=live }}</ref> {{quote|quote=Ја изгубивме довербата во нашата култура. Се мораше да се уништи. Ние ќе започнеме повторно и по табула раса. Во Кабаре Волтер започнавме со шокантен здрав разум, јавно мислење, образование, институции, музеи, добриот вкус, накратко, целиот поредок што преовладува.|source=Марсел Јанко<ref>Marcel Janco, "Dada at Two Speeds," trans. in Lucy R. Lippard, Dadas on Art (Englewood Cliffs, New Jersey, 1971), p. 36.</ref>}} Кабарето ги затворило своите врати на почетокот на јули а подоцна Бол го прочитал првиот манифест на првиот јавен собир во салата Ваг на [[14 јули]] [[1916]] година. Во [[1918]] Цара напишал и втор дадаистички манифест кој се смета за еден од најзначајните дадаистички трудови<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofmodernc0000well|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/historyofmodernc0000well/page/91 91]|quote=Tzara second Dada manifesto,.|title=A History of Modern Criticism: French, Italian and Spanish criticism, 1900-1950|last=Wellek|first=René|date=1955|publisher=Yale University Press|isbn=9780300054514}}</ref>, по кое следеле и други манифести. Бол рекол дека маската и дизајните на костимите на Јанко, инспирирани од романската народна уметност, го направиле видлив „''ужасот на нашето време, парализирачката позадина на настаните''“..<ref name=bbc2016 /> Според Бол, настапите биле придружувани од ''„оркестар балалајка кој свирел прекрасни народни песни''“. Честопати под влијание на африканската музика, аритмичките тапани и џезот биле вообичаени на собири на дадаистите.<ref>{{Cite book|title=World History Encyclopedia|last=Jenkins|first=Ellen Jan|publisher=ABC-CLIO|year=2011|editor-last=Andrea|editor-first=Alfred J.|via=Credo Reference}}</ref><ref>{{Cite book|title=Destruction was My Beatrice: Dada and the Unmaking of the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/destructionwasmy0000rasu|last=Rasula|first=Jed|publisher=Basic Books|year=2015|isbn=9780465089963|location=New York|pages=[https://archive.org/details/destructionwasmy0000rasu/page/n166 145]–146}}</ref> Од списанието „''Кабаре Волтер''“ излегло едно и единствено издание. По затворањето на кабарето активностите се вршеле во нова галерија кога Хуго Бол ја напуштил [[Европа]]. Цара започнал со жестока кампања за да ја рашири идејата на дадаизмот. Тој ги „''бомбардирал''“ француските и италијанските уметници и писатели со писма. Цара се издигнал како водач на дадаистите а воедно и мајстор-стратег. Кабарето Волтер повторно се отворило а денес сè уште се наоѓа на истото место на ул. „Шпигелгасе“бр. 1 во [[Нидердорф (Саксонија)|Нидердорф]]. Дадаистите во Цирих на чело со Цара издале уметничко и литературно списание „''Дада''“ во јули [[1917]] година и објавиле 5 изданија во Цирих а две во [[Париз]]. Други уметници, како [[Андре Бретон]] и [[Филип Супо]], создале „''книжевни групи за да помогнат во проширувањето на влијанието на Дадаизмот''“.<ref>Europe of Cultures. [http://fresques.ina.fr/europe-des-cultures-en/fiche-media/Europe00022/tristan-tzara-speaks-about-the-dada-movement.html "Tristan Tzara speaks of the Dada Movement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704150729/http://fresques.ina.fr/europe-des-cultures-en/fiche-media/Europe00022/tristan-tzara-speaks-about-the-dada-movement.html |date=2015-07-04 }}, September 6, 1963. Retrieved on July 2, 2015.</ref> Со крајот на Првата светска војна во [[1918]] година повеќето од дадаистите од Цирих се вратиле во своите земји каде што продолжиле со активизмот на дадаизмот. === Берлин === [[Податотека:Grand opening of the first Dada exhibition, Berlin, 5 June 1920.jpg|мини|Свечено отворање на првата изложба на Дадаисзмот: Меѓународен саем на дадаизмот, Берлин, 5 јуни 1920 година. Централната фигура што виси од таванот е ликот на германски офицер со свинска глава. Од лево кон десно: Раул Хаусман, Хана Хох (седи), Ото Бурчард, Јоханес Бадер, Виланд Херцфелде, Маргарет Херцфелде, д-р Оз (Ото Шмалхаузен), Џорџ Грос и Џон Хартфилд.<ref>[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/dada ''World War I and Dada''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201031452/https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/dada |date=2017-12-01 }}, Museum of Modern Art (MoMA).</ref>]] Групите во Германија не биле строго антиарт како другите. Нивната активност била повеќе политичка и социјална со разорни манифести и пропаганди, [[сатира]], јавни демонстрации и политички активности. Ова делумно се должело на близината на [[Берлин]] до фронтот. Спротивен ефект од Берлин е [[Њујорк (град)|Њујорк]] каде движењето се ширело повеќе теоретски без политичка позадина поради нивното географско растојание.<ref>{{Cite book|title = New York Dada|url = https://archive.org/details/newyorkdada191520000naum|last = Naumann|first = Francis M.|publisher = Abrams|year = 1994|isbn = 0810936763|location = New York}}</ref> Во февруари [[1918]] година Хулзенбек го одржал првиот говор за дадаизмот во Берлин а подоцна истата година напишал и нов манифест{{sfn|Elger|2004|page=[https://books.google.com/books?id=Y0ES7-5Hp7gC&pg=PA35 35]}}. [[Хана Хук]] и [[Георг Грос]] го искористиле дадаизмот за да ги искажат своите симпатии кон [[комунизмот]] во пост-воениот период. Грос заедно со Џон Хартфилд ја развил техниката на фотомонтажа во текот на овој период. Уметниците издале серија од краткотрајни политички списанија, го одржале првиот дадаистички саем но најголемите проекти биле зачнати во летото 1920 година<ref name="Dada, Dickermann p443">{{cite book|title =Dada|url =https://archive.org/details/dadazurichberlin0000dick_s5a6|last = Dickermann|first = leah|publisher = National Gallery of Art|location = Washington|date =2005 |page =[https://archive.org/details/dadazurichberlin0000dick_s5a6/page/443 443]|isbn =9781933045207}}</ref> . Покрај главните членови на берлинскиот дадаизам Грос, Раул Хаусман, Хук, Јоханес Баарглед, Хулзенбек и Хартфилд на изложбата учествувале и [[Ото Дикс]], [[Франсис Пикабија]], [[Џин Арп]], [[Макс Ернст]], [[Рудолф Шлихтер]], [[Јоханес Баргелд]] и др. Севкупно биле изложени над 200 дела опкружени со провокациски слогани од кои некои од нив биле напишани на ѕидовите на нацистичката изложба на испревртена уметност во 1937 година. И покрај големиот број продадени карти изложбата била безуспешна со само едно продадено дело. Берлинската група издала месечници како што се: „''Клуб Дада''“, „''Дер Дада''“ и „''Алманах Дада''“.<ref>Dada, Dickermann, National Gallery of Art, Washington, 2006 p99</ref> === Келн === Во [[Келн]] 1920 година Ернст, Баргелд и Арп поставиле контроверзна дадаистичка изложба фокусирана на бесмисленоста и анти-буржоаските мислења. Оваа пролетна изложба во Келн била поставена во паб каде што учесниците требале да поминат низ јавен тоалет додека била читана вулгарна поезија од жена облечена во фустан за причесна. Полицијата ја затворила изложбата поради непристојно однесување но била повторно отворена кога обвиненијата биле повлечни.<ref>{{Citation |last=Schaefer |first=Robert A. |date=September 7, 2006 |title=Das Ist Dada–An Exhibition at the Museum of Modern Art in NYC |periodical=Double Exposure |url=http://www.doubleexposure.com/DadaExhibit.shtml |access-date=June 12, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009091858/http://www.doubleexposure.com/DadaExhibit.shtml |archive-date=October 9, 2007 |url-status=dead}}</ref> === Њујорк === [[File:Marcel Duchamp, 1917, Fountain, photograph by Alfred Stieglitz.jpg|thumb|[[Марсел Дишан]], ''[[Фонтана (Дишан)|Фонтана]]'', 1917 година]] Исто како и во [[Цирих]] и [[Њујорк]] за време на [[Првата светска војна]] бил едно вакво засолниште за писателите и уметниците. Кратко по пристигнувањето во Франција во 1915 година [[Марсел Дишан]] и [[Франсис Пикабија]] се запознале со американскиот уметник [[Мен Реј]]. До 1916 година тројцата уметници биле во центарот на случувањата на оваа радикално анти-арт движење во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Американката [[Беатрис Вуд]] им се приклучила ним заедно со Елза фон Фрејтаг- Лорингхофен и Артур Краван кои бегале од регрутацијата во Франција. Поголемиот дел од нивните активности се случувале во галеријата на [[Алфред Шпиглиц]] која исто така била дом и на Волтер и Луис Аренсберг. Следбениците од Њујорк кои не биле особено организирани и не ги следеле манифестите ги нарекувале своите дела „''Дада''“. Предизвиците во уметноста и културата ги изнесувале во „''Д блајнд Мен''”, „''Ронгронг''” и „''Њујорк Дада''” каде што ја критикувале традиционалноста во музејската уметност. Во [[Дадаизам во Њујорк|дадаизмот во Њујорк]] отсуствува европската разочараност а наместо тоа преовладува иронијата и хуморот. Во книгата „''Авантурите на уметноста: неформални поглавја за сликарите''”, поетот [[Марсден Хартли]] го напишал и есејот „ ''Значението да се биде дадаист''“. Во ова време Дишан започнал да изложува „пронајдени предмети“, на пример држач за шишиња и се приклучил на „Друштвото на независни уметници“. Во [[1917]] година тој го изнел неговото познато дело ''[[Фонтана (Дишан)|Фонтана]]'' со потпис Р. Мут на изложбата на Друштвото на независни уметници но тоа не било прифатено. Првично предмет за потсмев во уметничкото друштво но подоцна високо почитувано.<ref name="Independent">[https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/fountain-most-influential-piece-of-modern-art-673625.html, ''Fountain' most influential piece of modern art''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124013046/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/fountain-most-influential-piece-of-modern-art-673625.html |date=2020-01-24 }}, Independent, December 2, 2004</ref> Комитетот на престижната британска награда „''Тарнер''” во 2004 година го нарекува: „''највлијателното дело во довремената уметност''.”<ref name="Independent" /><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm "Duchamp's urinal tops art survey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200509234934/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm |date=2020-05-09 }}, [[BBC News]] December&nbsp;1, 2004.</ref> Во обид да се укаже чест на духот на дадаизмот, артистот Пјер Пиночели направил пукнатина во ''Фонтаната'' со чекан во јануари 2006 година а во 1993 уринирал во нејзе.<ref>Duchamp, Marcel, translated and quoted in {{harvnb|Gammel|2002|p=224}}</ref> The piece is in line with the scatological aesthetics of Duchamp's neighbour, the [[Elsa von Freytag-Loringhoven|Baroness Elsa von Freytag-Loringhoven]].{{sfn|Gammel|2002|pp=224–225}} Патувањата на Пикабија во Њујорк, Цирих и Париз ги соединиле групите заедно за време на дадаистичкиот период. Во текот на седум години од 1917 до 1924 било издавано месечното списание „''391''” во [[Барселона]], [[Њујорк (град)|Њујорк]], [[Цирих]] и [[Париз]]. Во 1921 година повеќето од вистинските следбеници се преселиле во Париз каде што дадаизмот ја искусил својата инкарнација. === Париз === [[File:Retrato de Tristan Tzara (Robert Delaunay).jpg|thumb|upright|Тристан Цара, портрет на Роберт Делонеј, 1915]] Француската авангарда се издигнувала напоредно со активностите на дадаизмот во Цирих. Пропратена со [[Тристан Цара]] (чиј псевдоним значи „''осамен во земјата''”, име избрано како протест против третирањето на [[евреи|евреите]] во неговата родна [[Романија]]) кој постојано разменувал писма, списанија со [[Андре Бретон]], [[Гилијам Аполинер]], [[Макс Џејкоб]], [[Клемент Пансаер]] и други француски писатели, критичари и уметници. [[Париз]] бил веројатно и центарот на [[класична музика|класичната музика]] по доаѓањето на [[Импресионизам|импресионизмот]] во уметноста во доцниот [[19 век]]. Еден од неговите практикувачи [[Ерик Сатије]] соработувал со [[Пабло Пикасо|Пикасо]] и Кокто на лудата и скандалозна балетска претстава ''Парада'', прво одиграна од рускиот балетски ансамбл во [[1917]] година кој успеал во пренесувањето на скандалозноста но на различен начин од она што [[Игор Стравински|Стравински]] го направил со „''Le Sacre du Printemps''” пет години порано. Ова била балетска претстава која е буквално пародија на самиот себе и со која некои традиционални патрони на балетот би се бунтувале. Дадаизмот во Париз се разбранувал во [[1920]] година кога многу од неговите основачи се насочиле кон иста цел, се соединиле. Инспирирано од Цара наскоро париските дадаисти започнале со следење на манифестите, организирале демонстрации, поставувале перформанси и изработувале број на списанија (последните две изданија на Дада, Канибал и Литература).<ref>Marc Dachy, {{lang|fr|Dada : La révolte de l'art}}, Paris, Gallimard / Centre Pompidou, collection "[[Découvertes Gallimard]]" (nº 476), 2005.</ref> Првото претставување на дадаистичката уметност на париската јавност била во Салонот на независните во 1921 година. [[Жан Кроти]] изложил дела поврзани со дадаизмот вклучувајќи го и делото со наслов „''Експликатиф''” поврзано со зборот табу. Во истата година Цара ја поставила и својaта претстава „''The Gas Heart''” која била исмеана и извикувана од публиката. Подоцна во 1923 година била повторно поставена од професионална продукција предизвикувајќи театарски бунт инициран од Андре Бретон кој објавил поделба на движењето на дадаизам и [[надреализам]]. Последниот обид на Цара во дадаистичката драма била неговата иронична трагедија „''Handkerchief of clouds''” (шамивчето од облаци) во [[1924]] година. === Холандија === Во [[Холандија]] ова дадаистичко движење се движело околу [[Тео ван Дусбург]] подобро познат по основањето на движењето ''[[Де Стајл]]'' а во истовреме и издавањето на списанието со исто име. Тео ван Дусбург главно се фокусирал на поезија вклучувајќи поеми во своето списание од добро познатите дадаистички писатели Хуго Бол, Ханс Арп и Курт Швитерс.<ref>{{cite book|last=Schippers |first=K. |title=Holland Dada |location=Amsterdam |publisher=Querido |date=1974}}{{pages needed|date=April 2022}}</ref> Тео ван Дусбург се спријателил со Швитерс и тие заедно организирале т.н дадаистичка кампања во 1923 година каде тој промовирал мала брошура под наслов „''Што е дадаизам?''“ За време на кампањата Швитерс ја читал својата поема „''Вилмос Хусар''” и демонстрирал механичка кукла која танцува додека жената на Тео, Нелу ван Дусбург изведувала авангардни композиции на пијано. Ван Дусбург пишувал поезија во духот на дадаизмот во ''[[Де Стајл]]'' под псевдонимот И.К Бонсет која била откриена по неговата смрт во 1931 година. Заедно со И.К Бонсет тој објавил и ново холандско краткотрајно дадаистичко списание наречено „''Мецано''”. === Грузија === И покрај тоа што во [[Грузија]] не се знаело за дадаимот до [[1920]] година во периодот помеѓу 1917 и 1921 се појавила група поети кои самите себе се нарекувале 41-от степен (алудирајќи на географската широчина на [[Тбилиси]] и висока телесна температура) кои формираат бразда на дадаизмот во Грузија. Главната улога во оваа група бил [[Илија Зданевич]] чии екстрeмни типографски дизајни визуелно одекнале помеѓу дотогашните дадаистички изданија. По патувањето во Париз 1921 година тој започнал да соработува со дадаистите во организирањето настани и рекламирање.<ref>{{Cite web |title=Iliazd|publisher=The International Dada Archive, [[University of Iowa]] Libraries|url=http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/dadas/iliazd.htm |access-date=2022-10-26}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lidantiu faram |url=http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/Ledantu/index.htm |access-date=2022-10-26 |website=sdrc.lib.uiowa.edu}}</ref> === Југославија === Во [[Југославија]] дадаизмот земал голем замав во периодот 1920 и 1922 година главно помеѓу [[Драган Алексиќ]], [[Михајло Петров|Михајло С. Петров]], [[Љубомир Миќиќ]] и [[Бранко Ве Полански]].<ref>{{Cite web |url=https://monoskop.org/Zenit |title=''Zenit: International Review of Arts and Culture'' |access-date=2017-09-01 |archive-date=2017-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170901114301/https://monoskop.org/Zenit |url-status=live }}</ref> Алексиќ го користел поимот Југо-дада а исто така е познато дека имал контакти со Раул Хаусман, Курт Швитерс, и Тристан Цара. === Токио === Дадаистичката група која била од големо значење во [[Јапонија]] се викала МАВО (ЈА) основана од [[Томојоши Мурајама]] и [[Масалу Јанасе]]. Други истакнати уметници биле Јун Цију, Ејсуке Јошијуки, Шинкицу Такахаши и Катси Китасоно. == Поезија и уметност == Дадаизмот не се ограничил само во визуелната и литературна уметност, неговото влијание стигнало до звукот, музиката. [[Курт Швитерс]] развил т.н sound poems. Композиторите [[Ервин Шулхоф]], [[Ханс Хојсер]] и [[Алберт Савинио]] создавале дада музика а ги изведувале своите музички дела на дада собирите во времето кога биле членови на Le Six и соработувала со членовите на дада движењето. Ерик Сатије запливал во водите на дадаистичките идеи за време на неговата кариера иако првично е поврзан со музичкиот [[импресионизам]]. Во промовирањето на дадаизмот Хуго Бол раскажува за балалајка оркестарот кој изведувал прекрасни фолк-песни. За време на дада-собирите свирела африканска и џез музика сигнализирајќи го враќањето во природата и наивниот примитивизам. == Наследство == [[File:En hod dada museum.jpg|thumb|Музејот [[Јанко Дада (музеј)|Јанко Дада]]]] Вака распространето се чинело дека движењето е нестабилно. До [[1924]] година во [[Париз]] дадаизмот се претопил во [[надреализам]] и уметниците ги проширувале своите идеи и се преместувале во движења вклучувајќи го и надреализмот, социјаниот реализам и другите форми на [[модернизам|модернизмот]]. Некои теоретичари тврделе дека дадаизмот бил всушност и почеток на постмодерната уметност..<ref>{{Citation| last=Locher| first=David| title=Unacknowledged Roots and Blatant Imitation: Postmodernism and the Dada Movement| journal=Electronic Journal of Sociology| volume=4| issue=1| year=1999| url=http://www.sociology.org/content/vol004.001/locher.html| access-date=2007-04-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20070223045916/http://www.sociology.org/content/vol004.001/locher.html| archive-date=2007-02-23|url-status=dead}}</ref> Во почетокот на [[Втората светска војна]] повеќемина од европските дадаисти емигрирале во [[САД]]. Некои од нив погинале во логорите на [[Адолф Хитлер]] кој ја прогонувал дегенеративната уметност промовирана во дадаизмот. Движењето станувало се понеактивно во поствоениот оптимизам кога започнале да се развиваат нови правци во уметноста и литературата. Дадаизмот е влијание и упатство на разновидни анти арт, политички и културни движења вклучувајќи го и [[Ситуационистичка интернационала|ситуационистичка интернационала]] и групи на културен метеж, друштвото ''Какофони''. По распадот во јули 2012 година, анархистичкиот поп бенд ''Чумбавамба'' направул изјава во која го споредил нивното наследство со она на уметничкото движење.<ref>{{cite web|title=Chumbawamba|url=http://www.chumba.com/|access-date=10 July 2012|archive-date=13 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613052309/http://www.chumba.com/|url-status=live}}</ref> Додека дадаистите во [[Цирих]] се бунтувале во кабарето ,,Волтер”, [[Владимир Ленин]] ги пишувал своите револуционерни планови во својот апартман во [[Русија]]. [[Том Стопард]] го искористил ова совпаѓање како инспирација за својата претстава ''Травестис'' (1974) во која Цара, Ленин и [[Џемс Џојс]] биле вклучени како карактери. Францускиот писател Доминик Ногез го претставува Ленин како член на групата дадаисти во хумористичната драма „''Дадаистот Ленин''” (1989год.) Кабарето „''Волтер''” се запуштило сè додека не било окупирано во периодот од јануари до март од група себе-прогласени „нови дадаисти” предводени од [[Марк Диво]].<ref>[http://www.praguepost.com/articles/2006/11/01/a-work-in-process.php 2002 occupation by neo-Dadaists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201235040/http://www.praguepost.com/articles/2006/11/01/a-work-in-process.php |date=2008-12-01}} ''Prague Post''</ref> Во групата биле вклучени и Јан Тилер, Инго Гизендер, Ајана Калугар, Лени Ли и Ден Џонс. По нивното иселување кабарето станало музеј посветен на историјата на дадаизмот. Делата на Ли и Џонс останале на ѕидовите на музејот. Неколку истакнати ретроспективи го проучиле влијанието на дадаизмот врз уметноста и општеството. Во [[1967]] година била одржана голема ретроспектива во Париз, Франција во чест на дадаизмот. Во [[2006]] година музејот на модерна уметност во [[Њујорк]] била одржана изложба поддржана од националната уметничка галерија во Вашингтон и Помпиду центарот во Париз. ==Развиени уметнички техники== === Асемблаж === [[Асемблаж|Асемблажи]] се тридимензионални варијации на [[колаж]]. Комбинацијата од предмети од секојдневието како отпадоци и остатоци од предмети од војната, создале наспроти нивната бесмисленост значајни дела. Предметите биле споени заедно на најразлични начини. Асемблажите се поставени насекаде низ просторот или пак закачени на ѕидовите.<ref>{{cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/techniques/assemblage.shtm |title=DADA – Techniques – assemblage |publisher=Nga.gov |access-date=2011-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716072920/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/techniques/assemblage.shtm |archive-date=2011-07-16 |url-status=dead }}</ref> === Редимејд === [[Марсел Дишан]] започнал своите постави да ги гледа како уметност па така ги нарекол редимејдс. Со додавање на потпис и име ги претворил предметите во уметнички дела нарекувајќи ги редимејд. Дишан за тоа напишал: „''Главна одлика е кратката реченица којашто ја вметнував во моите дела. Наместо да го опишувам делото како наслов, таа реченица постои да пренесе порака повербално на оној што го гледа делото наспроти да му го покаже тоа со своите делови. Понекогаш вметнував и детали од графиката за да ја презентирам и задоволам мојата желба за алитерација, а го нареков тоа редимејд''”.Еден таков пример е писоарот потпишан со името Р.Мут и насловен ''Фонтана'', претставен на изложбата на Друштвото на независни уметници..<ref>{{cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/techniques/assemblage.shtm |title=DADA – Techniques – assemblage |publisher=Nga.gov |access-date=2011-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716072920/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/techniques/assemblage.shtm |archive-date=2011-07-16 |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{Reflist|30em}} '''Извори''' * {{wikicite|ref={{harvid|Elger|2004}}|reference={{interlanguage link|Dietmar Elger|de|lt=Elger, Dietmar}} (2004). {{interlanguage link|Uta Grosenick|de}} (ed.). ''Dadaism''. Taschen. {{ISBN|9783822829462}}.}} * {{cite book|last=Gammel|first=Irene|authorlink=Irene Gammel|title=Baroness Elsa: Gender, Dada and Everyday Modernity|url=https://archive.org/details/baronesselsagend0000gamm|location=Cambridge, Massachusetts|publisher=MIT Press|year=2002}} * {{cite book|last=Jovanov|first=Jasna|title=Demistifikacija apokrifa: Dadaizam na jugoslovenskim prostorima|location=Novi Sad|publisher=Apostrof|year=1999}} * {{cite book|last=Motherwell|first=Robert|author-link=Robert Motherwell|title=The Dada Painters and Poets; an anthology|url=https://archive.org/details/dadapainterspoet0000robe|date=1951|publisher=Wittenborn, Schultz|location=New York|oclc=1906000}} * {{cite book | last=Lantz | first=Andy | last2=Hetrick | first2=Jay | last3=Kriebel | first3=Sabine | last4=Yarborough | first4=Tina | last5=Archino | first5=Sarah | last6=Donkin | first6=Hazel | last7=Andrew | first7=Nell | title=Routledge Encyclopedia of Modernism | chapter=Dadaism | publisher=Routledge | publication-place=London | date=2016 | isbn=978-1-135-00035-6 | doi=10.4324/9781135000356-remo26-1 | chapter-url = https://www.rem.routledge.com/articles/overview/dadaism}} ==Понатамошно читање== {{Div col|colwidth=45em}} * ''The Dada Almanac'', ed. [[Richard Huelsenbeck]] [1920], re-edited and translated by Malcolm Green et al., [[Atlas Press]], with texts by Hans Arp, Johannes Baader, Hugo Ball, Paul Citröen, Paul Dermée, Daimonides, Max Goth, John Heartfield, Raoul Hausmann, Richard Huelsenbeck, Vincente Huidobro, Mario D'Arezzo, Adon Lacroix, Walter Mehring, Francis Picabia, Georges Ribemont-Dessaignes, Alexander Sesqui, Philippe Soupault, Tristan Tzara. {{ISBN|0-947757-62-7}} * ''Blago Bung, Blago Bung'', Hugo Ball's Tenderenda, Richard Huelsenbeck's Fantastic Prayers, & Walter Serner's Last Loosening – three key texts of Zurich ur-Dada. Translated and introduced by Malcolm Green. [[Atlas Press]], {{ISBN|0-947757-86-4}} * Ball, Hugo. ''Flight Out Of Time'' (University of California Press: Berkeley and Los Angeles, 1996) * [[Hanne Bergius|Bergius, Hanne]] ''Dada in Europa – Dokumente und Werke'' (co-ed. Eberhard Roters), in: ''Tendenzen der zwanziger Jahre''. 15. Europäische Kunstausstellung, Catalogue, Vol.III, Berlin: Dietrich Reimer Verlag, 1977. {{ISBN| 978-3-496-01000-5}} * Bergius, Hanne ''Das Lachen Dadas. Die Berliner Dadaisten und ihre Aktionen''. Gießen: Anabas-Verlag 1989. {{ISBN| 978-3-870-38141-7}} * Bergius, Hanne ''Dada Triumphs! Dada Berlin, 1917–1923. Artistry of Polarities. Montages – Metamechanics – Manifestations''. Translated by Brigitte Pichon. Vol. V. of the ten editions of ''Crisis and the Arts: the History of Dada'', ed. by Stephen Foster, New Haven, Connecticut, Thomson/Gale 2003. {{ISBN| 978-0-816173-55-6}}. * Jones, Dafydd W. ''Dada 1916 In Theory: Practices of Critical Resistance'' (Liverpool: Liverpool University Press, 2014). {{ISBN|978-1-781-380-208}} * Biro, M. ''The Dada Cyborg: Visions of the New Human in Weimar Berlin''. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2009. {{ISBN|0-8166-3620-6}} * [[Marc Dachy|Dachy, Marc]]. Journal du mouvement Dada 1915–1923, Genève, Albert Skira, 1989 (Grand Prix du Livre d'Art, 1990) * ''Dada & les dadaïsmes'', Paris, Gallimard, Folio Essais, n° 257, 1994. * ''Dada : La révolte de l'art'', Paris, Gallimard / Centre Pompidou, collection "[[Découvertes Gallimard]]" (nº 476), 2005. * ''Archives Dada / Chronique'', Paris, Hazan, 2005. * ''Dada, catalogue d'exposition'', Centre Pompidou, 2005. * Durozoi, Gérard. ''Dada et les arts rebelles'', Paris, Hazan, Guide des Arts, 2005 * Hoffman, Irene. [http://www.artic.edu/reynolds/essays/hofmann.php ''Documents of Dada and Surrealism: Dada and Surrealist Journals in the Mary Reynolds Collection''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513235907/http://www.artic.edu/reynolds/essays/hofmann.php |date=2011-05-13 }}, Ryerson and Burnham Libraries, The Art Institute of Chicago. * Hopkins, David, ''A Companion to Dada and Surrealism'', Volume 10 of Blackwell Companions to Art History, John Wiley & Sons, May 2, 2016, {{ISBN|1118476182}} * Huelsenbeck, Richard. ''Memoirs of a Dada Drummer'', (University of California Press: Berkeley and Los Angeles, 1991) * Jones, Dafydd. ''Dada Culture'' (New York and Amsterdam: Rodopi Verlag, 2006) * Lavin, Maud. ''Cut With the Kitchen Knife: The Weimar Photomontages of Hannah Höch''. New Haven: Yale University Press, 1993. * Lemoine, Serge. ''Dada'', Paris, Hazan, coll. L'Essentiel. * Lista, Giovanni. ''Dada libertin & libertaire'', Paris, L'insolite, 2005. * Melzer, Annabelle. 1976. ''Dada and Surrealist Performance''. PAJ Books ser. Baltimore and London: The Johns Hopkins UP, 1994. {{ISBN|0-8018-4845-8}}. * Novero, Cecilia. "Antidiets of the Avant-Garde: From Futurist Cooking to Eat Art". (University of Minnesota Press, 2010) * Richter, Hans. ''Dada: Art and Anti-Art'' (London: Thames and Hudson, 1965) * Sanouillet, Michel. ''Dada à Paris'', Paris, Jean-Jacques Pauvert, 1965, Flammarion, 1993, CNRS, 2005 * Sanouillet, Michel. ''Dada in Paris'', Cambridge, Massachusetts, The MIT Press, 2009 * Schneede, Uwe M. ''George Grosz, His life and work'' (New York: Universe Books, 1979) * Verdier, Aurélie. ''L'ABCdaire de Dada'', Paris, Flammarion, 2005. {{div col end}} ==Филмографија== * 1968: {{YouTube|RHBw6VwY3Io|Germany-DADA: An Alphabet of German DADAism}}, Documentary by Universal Education, Presented By Kartes Video Communications, 56 Minutes * 1971: {{YouTube|_FXv68H0O4g|DADA 'Archives du XXe siècle'|link=no}}, Une émission produite par Jean José Marchand, réalisée par Philippe Collin et Hubert Knapp, Ce documentaire a été diffusé pour la première fois sur la RTF le 28.03.1971, 267 min. * 2016: ''[https://www.srf.ch/sendungen/sternstunde-kunst/das-prinzip-dada-3 Das Prinzip Dada]'', Documentary by {{interlanguage link|Marina Rumjanzewa|de}}, [[Schweizer Radio und Fernsehen]] (''{{interlanguage link|Sternstunde Kunst|de}}''), 52 Minutes {{in lang|de}} * 2016 {{YouTube|2QcemEji-UU|Dada Art Movement History – "Dada on Tour"|link=no}}, Bruno Art Group in collaboration with Cabaret Voltaire & Art Stage Singapore 2016, 27 minutes ==Надворешни врски== {{commons category|Dada}} {{Wikiquote|Dada}} {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|about=yes|wikititle=Dada}} * [https://web.archive.org/web/20161214211903/http://www.dada-companion.com/ Dada Companion], bibliographies, chronology, artists' profiles, places, techniques, reception * The [https://www.lib.uiowa.edu/dada/ International Dada Archive], University of Iowa, early Dada periodicals, online scans of publications * [http://www.dadart.com/dadaism/dada/index.html Dadart] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110708220413/http://www.dadart.com/dadaism/dada/index.html |date=2011-07-08 }}, history, bibliography, documents, and news * [http://www.ltmrecordings.com/fdrcat.html Dada audio recordings at LTM] * [http://bibliothequekandinsky.centrepompidou.fr/clientBookline/service/reference.asp?INSTANCE=incipio&OUTPUT=PORTAL&DOCID=0473982&DOCBASE=CGPP New York dada (magazine), Marcel Duchamp and Man Ray, April, 1921] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519053858/http://bibliothequekandinsky.centrepompidou.fr/clientBookline/service/reference.asp?INSTANCE=incipio&OUTPUT=PORTAL&DOCID=0473982&DOCBASE=CGPP |date=2022-05-19 }}, Bibliothèque Kandinsky, Centre Pompidou (access online) * [https://digital.kunsthaus.ch/dadaismus/en Kunsthaus Zürich], one of the world's largest Dada collections * [https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/dada-115169154/ "A Brief History of Dada"], ''Smithsonian Magazine'' * [https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/wwi-dada/dada1/a/introduction-to-dada Introduction to Dada], [[Khan Academy]] Art 1010 * [https://web.archive.org/web/20090114080143/http://www.nga.gov/exhibitions/2006/dada/cities/index.shtm National Gallery of Art 2006 Dada Exhibition] * [https://catalog.hathitrust.org/Search/Home?lookfor=%22%20Dadaism%22&searchtype=subject&ft=ft&setft=true Hathi Trust full-text Dadaism publications online] * [https://exchange.umma.umich.edu/resources/23677 Collection: "Dada and Neo-Dada"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220319073019/https://exchange.umma.umich.edu/resources/23677 |date=2022-03-19 }} from the [[University of Michigan Museum of Art]] * [https://archive.org/details/sim_boston-phoenix_1982-02-23_11_8/page/n56/mode/1up ''Dada''] - a theater piece directed by James Williams '''Манифести''' * [[s:Dada Manifesto (1916, Hugo Ball)|Text of Hugo Ball's 1916 Dada Manifesto]] * [http://www.391.org/manifestos/19180323tristantzara_dadamanifesto.htm Text of Tristan Tzara's 1918 Dada Manifesto] * [http://www.english.upenn.edu/~jenglish/English104/tzara.html Excerpts of Tristan Tzara's Dada Manifesto (1918) and Lecture on Dada (1922)] * [http://keever.us/tzaraseven.pdf Seven Dada Manifestos by Tristan Tzara] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211114122330/http://keever.us/tzaraseven.pdf |date=2021-11-14 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Уметнички правци]] [[Категорија:Правци во уметноста]] [[Категорија:Книжевни правци]] [[Категорија:Модернизам]] 73h92j8j0ocotvfy2bamy1lnmb4rknd Тони Михајловски 0 738019 5608261 5599876 2026-08-11T18:25:31Z Bjankuloski06 332 /* Филмографија */ 5608261 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Комичар | name = Тони Михајловски | image =Тони Михајловски (2).jpg | imagesize = | caption =Тони Михајловски (претстава Бегалка 2019) | pseudonym = Шанац | birth_name = | birth_date = {{роден на и возраст|1967|6|30|df=yes}} | height = | birth_place = [[Куманово]], [[СР Македонија]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] | medium = [[телевизија]], [[филм]], [[театар]], [[стоечка комедија]] | nationality = [[Македонци|Македонец]] | alma_mater = [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултет за драмски уметности]] при [[УКИМ]], Скопје | active = [[1991]] - сè уште | influences = | influenced = | spouse = | signature = | notable_work = емисијата „Опуштено“ и [[#Филмографија|филмографија]] (подолу) }} '''Тони Михајловски''' ({{роден во|Куманово}}, {{роден на|30|јуни|1967}}) — истакнат македонски [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[телевизија|телевизиски]] [[глумец]], [[водител]] на [[радио]] и [[телевизија]]<ref>{{наведена книга|last=Републичка заедница на културата|title=Современост: литература, умкетност, општествени прашања, Band 43, Ausgaben|publisher=Кн-во „Кочо Рацин“|date=1994}}</ref> и [[стоечки комичар]]. [[Податотека:Тони_Михајловски_(1).jpg|мини|Тони Михајловски (претстава Бегалка 2019) (1)]] ==Животопис== Михајловски е роден во [[Куманово]] на [[1 јули]] [[1967]] година. Тој по завршувањето на [[ФДУ|Факултет за драмски уметности]] во [[Скопје]], станува член на Драмата при [[Македонскиот народен театар]] во [[1994]] година. Во [[2010]] тој станал добитник на наградата за најдобар глумец на петтиот меѓународен театарски фестивал „[[ЈоакимИнтерФест]]“ во [[Крагуевац]], [[Србија]]<ref>{{нмс|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=1019101029457&id=16&setIzdanie=22111|title=Награда за Тони Михајловски во Крагуевац|date=19 октомври 2010|publisher=Нова Македонија|accessdate=2011-01-08}}</ref>. ==Филмографија== {{Филмографија-домаћи|глумца=Тони Михајловски }} |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1990-1993 || [[Еурека]] ТВ-серија || Хорист 8 |- | 1994 || [[Прекалени (телевизиска серија)|Прекалени]] ТВ серија || Чуварот |- | 1994 || [[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]] ТВ серија || |- | 1994-1995 || [[Бумбари (ТВ-серија)|Бумбари]] ТВ-серија || Шанац |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 1995 || [[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 1996 || [[Самоуништување (филм)|Самоуништување]] ТВ-филм || Црни |- | 1997 || [[Џипси меџик]] ТВ-филм|| Фазли |- | 1997 || [[Добредојдовте во Сарајево]] ТВ-филм || |- | 1998 || [[Буре барут (филм)|Буре барут]] ТВ-филм|| Ѓорѓи |- | 1998 || [[Збогум на 20-тиот век]] ТВ филм|| Човек со зелена коса |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2001 || [[Одмазда (филм)|Одмазда]] ТВ филм|| Мурат |- | 2001 || [[Народен пратеник]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Цветко |- | 2003 || [[Трета зона (филм)|Трета зона]] Краток филм || / |- | 2003 || [[Седум приказни за љубовта и свршувањето (телевизиска серија)|Седум приказни за љубовта и свршувањето]] ТВ серија|| / |- | 2003 || [[Едно од лицата на смртта (филм)|Едно од лицата на смртта]] Краток филм || / |- | 2004 || [[Како убив светец (филм)|Како убив светец]] ТВ филм || Теодор |- | 2005 || [[Бал-кан-кан]] ТВ-филм || Џанго |- | 2006 || [[Стрмоглави (филм)|Стрмоглави]] ТВ-филм || Ико |- | 2006 || [[Самитот на шаманите]] ТВ-филм || |- | 2009 || [[Бунило (филм)|Бунило]] ТВ-филм || Игор |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2010 || [[Жарче]] ТВ-филм || Татко |- | 2011 || [[Панкот не е мртов (филм)|Панкот не е мртов]] ТВ-филм || |- | 2011 || [[Парада (филм)|Парада]] ТВ-филм || |- | 2012 || [[Последно лето на Балканот]] ТВ-серија || |- | 2012 || [[Трето полувреме]] ТВ-филм || Панчо |- | 2013 || [[Изгубени Германци]] ТВ-филм || Ото |- | 2013 || [[Тиквешко востание (серија)|Тиквешко востание]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[Споменик на Мајкл Џексон (филм)|Споменик на Мајкл Џексон]] ТВ-филм || Доки |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Музафер |- | 2014 || [[Кум (серија)|Кум]] ТВ-серија || Докторот |- | 2015 || [[Ќе бидеме светски прваци (филм)|Ќе бидеме светски прваци]] ТВ филм|| Ванчо |- | 2015 || [[Лазар (филм)|Лазар]] ТВ филм|| Роки |- | 2016 || [[Прваци света (телевизиска серија)|Прваци света]] ТВ серија|| Ванчо |- | 2016 || [[Брат на еден ден]] ТВ-филм || Таткото |- | 2017 || [[Исклучиво жолти лалиња (филм)|Исклучиво жолти лалиња]] Краток филм|| / |- | 2017-2020 || [[Сенки над Балканот]] ТВ-серија || Хаџи Дамјан Арсов |- | 2019 || [[Пијавици (филм)|Пијавици]] ТВ-филм || Драган Мишовиќ |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id ="2020"/> |- | 2020 || [[Стела (филм)|Стела]] ТВ-филм || Христо |- | 2020 || [[Тајкун]] ТВ-серија || Бора Керкез |- | 2021 || [[Тома (филм)|Тома]] ТВ-филм || / |- | 2021 || [[Еден излез]] ТВ-серија || Кузманчевиќ |- | 2021 || [[Авионџије]] ТВ-серија || Крца |- | 2021 || [[Црна свадба]] ТВ-серија || Тихон |- | 2022 || [[Снежана на крајот умира]] ТВ-филм || Гласот |- | 2022-2023 || [[Од утро, до утре]] ТВ-серија || Раде |- | 2022-2023 || [[Бранител]] ТВ-серија || Балса Ѓоковиќ |- | 2023 || [[Те дуа, жими мене]] ТВ-филм || |- | 2023 || [[М (филм)|М]] ТВ-филм || Јон |- | 2023-2025 || [[Тин Камп]] ТВ-серија || Наставник Јован |- | 2024 || [[Уште една игра]] ТВ-филм || Алек |- | 2025 || [[Камионџије]] ТВ-серија || Адвокат |- | 2026 || [[Сумпор]] ТВ-серија || Богдан |} == Награди == * Награда "[[Трајко Чоревски]]" за млад глумец на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" [[Прилеп]] (1993) и (1994) * Награда за глумец на "[[Златна бубамара на популарноста]]" (1997) * Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" [[Прилеп]] за улогата на "Петар Стефановски" во претставата "Будење на пролетта" (2000) * Награда "Златна маска" на фестивалот "Охридско лето" за улогата на "Пер Гинт" (2001) * Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" [[Прилеп]] (2007) * Награда за најдобар глумец на фестивалот "Јоаким Интер Фест" (2010) * Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" Прилеп за улогата за "Ефрем Поплавски" во претставата "Вечната куќа" (2013) * Награда [[13 ноември]] на град [[Скопје]] (2022) * Награда на"Денови на македонски филм" во организација на ДФРМ (2024) * Награда "[[Петре Прличко]]" за животно дело (2024)<ref>{{нмс|title=Тони Михајловски ја доби театарската награда за животно дело "Петре Прличко" за 2024 | url=https://www.lider.mk/toni-mihajlovski-ja-dobi-teatarskata-nagrada-za-zivotno-delo-petre-prlichko-za-2024 | work = Лидер | publisher = | date = | accessdate = 12 март 2024}}</ref> * Специјална Стериина награна за колективна актерска игра на Стериино позорје во Нови Сад за претставата "Народен пратеник" во режија на Егон Савин, МНТ (2025) * Награда за колективна игра за претставата "12" во режија на Синиша Евтимов на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" - [[Прилеп]] (2025) == ТВ проекти == * Златна бубамара, манифестација (1997-2003), [[Канал 5 Телевизија]] * Опуштено, ток шоу (2007-2011, 2013-2016, 2020-2021), [[Сител Телевизија]], [[МРТ 1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]]. * Танц со ѕвездите, забавно шоу (2013) * Агенда 21, ТВ емисија (2024 — ), [[Телевизија 24]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Toni Mihajlovski}} * {{МИФЦ личност|234|Тони Михајловски}} * {{IMDb име | id= 0586170 | name= Тони Михајловски }} * {{Facebook|toni.mihajlovski|Тони Михајловски}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михајловски, Тони}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:Македонски стоечки комичари]] [[Категорија:Луѓе од Куманово]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] kd8bqf3uiseovodffzbmbbrcnwdtxh9 5608262 5608261 2026-08-11T18:25:44Z Bjankuloski06 332 5608262 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Комичар | name = Тони Михајловски | image =Тони Михајловски (2).jpg | imagesize = | caption =Тони Михајловски (претстава Бегалка 2019) | pseudonym = Шанац | birth_name = | birth_date = {{роден на и возраст|1967|6|30|df=yes}} | height = | birth_place = [[Куманово]], [[СР Македонија]] | medium = [[телевизија]], [[филм]], [[театар]], [[стоечка комедија]] | nationality = [[Македонци|Македонец]] | alma_mater = [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултет за драмски уметности]] при [[УКИМ]], Скопје | active = [[1991]] - сè уште | influences = | influenced = | spouse = | signature = | notable_work = емисијата „Опуштено“ и [[#Филмографија|филмографија]] (подолу) }} '''Тони Михајловски''' ({{роден во|Куманово}}, {{роден на|30|јуни|1967}}) — истакнат македонски [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[телевизија|телевизиски]] [[глумец]], [[водител]] на [[радио]] и [[телевизија]]<ref>{{наведена книга|last=Републичка заедница на културата|title=Современост: литература, умкетност, општествени прашања, Band 43, Ausgaben|publisher=Кн-во „Кочо Рацин“|date=1994}}</ref> и [[стоечки комичар]]. [[Податотека:Тони_Михајловски_(1).jpg|мини|Тони Михајловски (претстава Бегалка 2019) (1)]] ==Животопис== Михајловски е роден во [[Куманово]] на [[1 јули]] [[1967]] година. Тој по завршувањето на [[ФДУ|Факултет за драмски уметности]] во [[Скопје]], станува член на Драмата при [[Македонскиот народен театар]] во [[1994]] година. Во [[2010]] тој станал добитник на наградата за најдобар глумец на петтиот меѓународен театарски фестивал „[[ЈоакимИнтерФест]]“ во [[Крагуевац]], [[Србија]]<ref>{{нмс|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=1019101029457&id=16&setIzdanie=22111|title=Награда за Тони Михајловски во Крагуевац|date=19 октомври 2010|publisher=Нова Македонија|accessdate=2011-01-08}}</ref>. ==Филмографија== {{Филмографија-домаћи|глумца=Тони Михајловски }} |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1990-1993 || [[Еурека]] ТВ-серија || Хорист 8 |- | 1994 || [[Прекалени (телевизиска серија)|Прекалени]] ТВ серија || Чуварот |- | 1994 || [[Македонски народни приказни (ТВ серија)|Македонски народни приказни]] ТВ серија || |- | 1994-1995 || [[Бумбари (ТВ-серија)|Бумбари]] ТВ-серија || Шанац |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 1995 || [[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм || |- | 1996 || [[Самоуништување (филм)|Самоуништување]] ТВ-филм || Црни |- | 1997 || [[Џипси меџик]] ТВ-филм|| Фазли |- | 1997 || [[Добредојдовте во Сарајево]] ТВ-филм || |- | 1998 || [[Буре барут (филм)|Буре барут]] ТВ-филм|| Ѓорѓи |- | 1998 || [[Збогум на 20-тиот век]] ТВ филм|| Човек со зелена коса |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2001 || [[Одмазда (филм)|Одмазда]] ТВ филм|| Мурат |- | 2001 || [[Народен пратеник]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Цветко |- | 2003 || [[Трета зона (филм)|Трета зона]] Краток филм || / |- | 2003 || [[Седум приказни за љубовта и свршувањето (телевизиска серија)|Седум приказни за љубовта и свршувањето]] ТВ серија|| / |- | 2003 || [[Едно од лицата на смртта (филм)|Едно од лицата на смртта]] Краток филм || / |- | 2004 || [[Како убив светец (филм)|Како убив светец]] ТВ филм || Теодор |- | 2005 || [[Бал-кан-кан]] ТВ-филм || Џанго |- | 2006 || [[Стрмоглави (филм)|Стрмоглави]] ТВ-филм || Ико |- | 2006 || [[Самитот на шаманите]] ТВ-филм || |- | 2009 || [[Бунило (филм)|Бунило]] ТВ-филм || Игор |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2010 || [[Жарче]] ТВ-филм || Татко |- | 2011 || [[Панкот не е мртов (филм)|Панкот не е мртов]] ТВ-филм || |- | 2011 || [[Парада (филм)|Парада]] ТВ-филм || |- | 2012 || [[Последно лето на Балканот]] ТВ-серија || |- | 2012 || [[Трето полувреме]] ТВ-филм || Панчо |- | 2013 || [[Изгубени Германци]] ТВ-филм || Ото |- | 2013 || [[Тиквешко востание (серија)|Тиквешко востание]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[Споменик на Мајкл Џексон (филм)|Споменик на Мајкл Џексон]] ТВ-филм || Доки |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Музафер |- | 2014 || [[Кум (серија)|Кум]] ТВ-серија || Докторот |- | 2015 || [[Ќе бидеме светски прваци (филм)|Ќе бидеме светски прваци]] ТВ филм|| Ванчо |- | 2015 || [[Лазар (филм)|Лазар]] ТВ филм|| Роки |- | 2016 || [[Прваци света (телевизиска серија)|Прваци света]] ТВ серија|| Ванчо |- | 2016 || [[Брат на еден ден]] ТВ-филм || Таткото |- | 2017 || [[Исклучиво жолти лалиња (филм)|Исклучиво жолти лалиња]] Краток филм|| / |- | 2017-2020 || [[Сенки над Балканот]] ТВ-серија || Хаџи Дамјан Арсов |- | 2019 || [[Пијавици (филм)|Пијавици]] ТВ-филм || Драган Мишовиќ |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id ="2020"/> |- | 2020 || [[Стела (филм)|Стела]] ТВ-филм || Христо |- | 2020 || [[Тајкун]] ТВ-серија || Бора Керкез |- | 2021 || [[Тома (филм)|Тома]] ТВ-филм || / |- | 2021 || [[Еден излез]] ТВ-серија || Кузманчевиќ |- | 2021 || [[Авионџије]] ТВ-серија || Крца |- | 2021 || [[Црна свадба]] ТВ-серија || Тихон |- | 2022 || [[Снежана на крајот умира]] ТВ-филм || Гласот |- | 2022-2023 || [[Од утро, до утре]] ТВ-серија || Раде |- | 2022-2023 || [[Бранител]] ТВ-серија || Балса Ѓоковиќ |- | 2023 || [[Те дуа, жими мене]] ТВ-филм || |- | 2023 || [[М (филм)|М]] ТВ-филм || Јон |- | 2023-2025 || [[Тин Камп]] ТВ-серија || Наставник Јован |- | 2024 || [[Уште една игра]] ТВ-филм || Алек |- | 2025 || [[Камионџије]] ТВ-серија || Адвокат |- | 2026 || [[Сумпор]] ТВ-серија || Богдан |} == Награди == * Награда "[[Трајко Чоревски]]" за млад глумец на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" [[Прилеп]] (1993) и (1994) * Награда за глумец на "[[Златна бубамара на популарноста]]" (1997) * Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" [[Прилеп]] за улогата на "Петар Стефановски" во претставата "Будење на пролетта" (2000) * Награда "Златна маска" на фестивалот "Охридско лето" за улогата на "Пер Гинт" (2001) * Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" [[Прилеп]] (2007) * Награда за најдобар глумец на фестивалот "Јоаким Интер Фест" (2010) * Награда за најдобро глумечко остварување на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" Прилеп за улогата за "Ефрем Поплавски" во претставата "Вечната куќа" (2013) * Награда [[13 ноември]] на град [[Скопје]] (2022) * Награда на"Денови на македонски филм" во организација на ДФРМ (2024) * Награда "[[Петре Прличко]]" за животно дело (2024)<ref>{{нмс|title=Тони Михајловски ја доби театарската награда за животно дело "Петре Прличко" за 2024 | url=https://www.lider.mk/toni-mihajlovski-ja-dobi-teatarskata-nagrada-za-zivotno-delo-petre-prlichko-za-2024 | work = Лидер | publisher = | date = | accessdate = 12 март 2024}}</ref> * Специјална Стериина награна за колективна актерска игра на Стериино позорје во Нови Сад за претставата "Народен пратеник" во режија на Егон Савин, МНТ (2025) * Награда за колективна игра за претставата "12" во режија на Синиша Евтимов на МТФ "[[Војдан Чернодрински]]" - [[Прилеп]] (2025) == ТВ проекти == * Златна бубамара, манифестација (1997-2003), [[Канал 5 Телевизија]] * Опуштено, ток шоу (2007-2011, 2013-2016, 2020-2021), [[Сител Телевизија]], [[МРТ 1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]]. * Танц со ѕвездите, забавно шоу (2013) * Агенда 21, ТВ емисија (2024 — ), [[Телевизија 24]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Toni Mihajlovski}} * {{МИФЦ личност|234|Тони Михајловски}} * {{IMDb име | id= 0586170 | name= Тони Михајловски }} * {{Facebook|toni.mihajlovski|Тони Михајловски}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михајловски, Тони}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:Македонски стоечки комичари]] [[Категорија:Луѓе од Куманово]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] jaxbx8wyy1wuneo9ufq5b3efwkqw5l1 Јосиф I Бугарски 0 784217 5608337 5490773 2026-08-11T23:25:06Z Buli 2648 /* Бугарски егзарх */ 5608337 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Јосиф I| портрет=Yosif_I.jpg| px=200п| опис=бугарски егзарх| наставка= | роден-дата=[[5 мај]] [[1840]]| | роден-место=[[Калофер]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата= {{починал на|20|јуни|1915}}| починал-место= [[Софија]], [[Царство Бугарија]]| |родено-име=Лазар Јовчев|data3=[[File:Joseph I Signature (vectorized).svg|150px]]|lbl3=Потпис|lbl2=[[Установа]]|data2=Велико народно училиште}} '''Егзарх Јосиф I''' (световно име: '''Лазар Јовчев'''; [[Калофер]], [[5 мај]] [[1840]] — [[Софија]], [[20 јуни]] [[1915]]) — истакнат висок православен свештеник од [[Бугарија]]. Управник на Видинска епархија, Ловчански митрополит и егзарх на [[Бугарската егзархија]]. Делувањето на Јосиф во Македонија, како бугарски егзарх, е контраверзно. Современата псевдоисториска [[бугарска историографија]] го оценува како духовен столб на [[Бугарштина|бугарштината]], личност која придонела да се зацврсти бугарското национално ткиво, меѓутоа во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] тој се третира како еден од главните претставници на [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда во Македонија]], а неговата дејност е негативно оценета поради неговата активност насочена против пројавите на [[Македонско национално движење|македонска национална самобитност]]. Коресподенцијата и контактите на Јосиф I со владечаки кругови на Бугарија и дејците на [[МРО|македонското револуционерно ослободително движење]] даваат дополнителна светлина за [[македонското прашање]] кон крајот на [[19 век|XIX]] и почетокот на [[XX век]]. == Животопис == === Рани години === Лазар Јовчев е роден на [[5 мај]] [[1840|1840 година]] во градот [[Калофер]]. Учел во Великото народно училиште во Фанар, а потоа во Францускиот колеџ ([[Цариград]]). Со поддршка на Калоферската општина во [[1864|1864 година]] се запишал при литературниот факултет на Сорбона во [[Париз]], а три години подоцна се префрлил на Правниот факултет, кој го завршил и се стекнал со диплома. Поминал шест години во француската престолнина, Лазар Јовчев се враќа во Цариград и во почетокот работи во Централниот трговски суд. Се занимавал со публицистика и преведувачка дејност. Поканет е за секретар на Мешовитиот егзархиски совет. Без да има духовно образование, новопоставениуот монах Јосиф за помалку од три месеци кон крајот на [[1872|1872 година]] е веќе протосингел на Егзархијата со архимандритско достоинство. [[Податотека:Rival Popes Rule in Constantinople and both play politics with Sultan - The Tacoma Times.jpg|лево|мини|„Ривалски поглавари владеат во Константинопол и обајцата играат политика со Султанот“. ''The Tacoma Times'', 9 февруари 1904.]] Во следните 3-4 години архимандрит Јосиф учествува во организирањето на [[Бугарската егзархија]], патува низ балканските земји, се сретнувал со претставници на големите сили, не само благодарение на совршен си француски јазик, но и на својата способност да преговара и да убедува. Во почетокот на 1876 година Јосиф е ракоположен за Ловчански митрополит, откако пред тоа упарвувал една година со Видинската епархија. Световното образование, правната подготовка, пошироката европска култура и квалитети на мудро и дипломатско однесување ја направиле неговата кандидатура за бугарски егзарх општоприфатлива меѓу највлијателните кругови во Цариград при избувнувањето на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. На 24 април 1877 година младиот Ловчански митрополит Јосиф е избран и прогласен за егзарх од "Црковно-народниот собор" во епархискиот дом во [[Ортаќој]]. === Бугарски егзарх === Егзарх Јосиф I си поставил за цел зајакнување влијанието на [[Бугарската егзархија]], особено во [[Македонија (регион)|Македонија]] како дел од [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда во регионот]]. До [[Првата балканска војна]] во Егзархијата се вклучени 7 епархии, раководени од митрополити, и уште 8 епархии во Македонија и една во [[Одринско]], управувани од егзархиски наместници. Во текот на [[Берлинскиот конгрес]], тој бил повеќе дипломат и политичар, отколку православен архијереј. Во [[1902|1902 година]] егзарх Јосиф е избран за почесен член на Бугарското литературно друштво преименувано во [[1911|1911 година]] во [[Бугарска академија на науките]]. Покрај лошата здравствена состојба останува на чело на бугарската црква. Егзархот Јосиф умира во [[1915|1915 година]] и е погребан во црквата „[[Црква Света Недела (Софија)|Света Недела]]" во [[Софија]]. == Мисли == :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија.''<ref name="SDV"/> :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. == Библиографија == * [http://www.strumski.com/biblioteka/?id=732 "Екзарх Йосиф за задачата на Екзархията след 1878&nbsp;г."] публикувано во "Илюстрация Илинден", книга 72, 73, 74, 75, 76, 77, 79, 80, Софија, 1936 година * [http://strumski.com/biblioteka/?id=855 "IОСИФЪ I-й. Екзархъ Всебългарски. Починал на 20 VI 1915 г. в София"], издание на Македоно-Одринските братства, 1915 година == Наводи == {{наводи}} {{Ризница-врска|Joseph I of Bulgaria}} [[Категорија:Бугарски патријарси]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители на Бугарската егзархија]] c9aoi46k2x6fzajdbwqw20r17wzoaio 5608338 5608337 2026-08-11T23:26:07Z Buli 2648 /* Рани години */ 5608338 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Јосиф I| портрет=Yosif_I.jpg| px=200п| опис=бугарски егзарх| наставка= | роден-дата=[[5 мај]] [[1840]]| | роден-место=[[Калофер]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата= {{починал на|20|јуни|1915}}| починал-место= [[Софија]], [[Царство Бугарија]]| |родено-име=Лазар Јовчев|data3=[[File:Joseph I Signature (vectorized).svg|150px]]|lbl3=Потпис|lbl2=[[Установа]]|data2=Велико народно училиште}} '''Егзарх Јосиф I''' (световно име: '''Лазар Јовчев'''; [[Калофер]], [[5 мај]] [[1840]] — [[Софија]], [[20 јуни]] [[1915]]) — истакнат висок православен свештеник од [[Бугарија]]. Управник на Видинска епархија, Ловчански митрополит и егзарх на [[Бугарската егзархија]]. Делувањето на Јосиф во Македонија, како бугарски егзарх, е контраверзно. Современата псевдоисториска [[бугарска историографија]] го оценува како духовен столб на [[Бугарштина|бугарштината]], личност која придонела да се зацврсти бугарското национално ткиво, меѓутоа во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] тој се третира како еден од главните претставници на [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда во Македонија]], а неговата дејност е негативно оценета поради неговата активност насочена против пројавите на [[Македонско национално движење|македонска национална самобитност]]. Коресподенцијата и контактите на Јосиф I со владечаки кругови на Бугарија и дејците на [[МРО|македонското револуционерно ослободително движење]] даваат дополнителна светлина за [[македонското прашање]] кон крајот на [[19 век|XIX]] и почетокот на [[XX век]]. == Животопис == === Рани години === Лазар Јовчев е роден на [[5 мај]] [[1840|1840 година]] во градот [[Калофер]]. Учел во Великото народно училиште во Фанар, а потоа во Францускиот колеџ ([[Цариград]]). Со поддршка на Калоферската општина во [[1864|1864 година]] се запишал при литературниот факултет на Сорбона во [[Париз]], а три години подоцна се префрлил на Правниот факултет, кој го завршил и се стекнал со диплома. Поминал шест години во француската престолнина, Лазар Јовчев се враќа во Цариград и во почетокот работи во Централниот трговски суд. Се занимавал со публицистика и преведувачка дејност. Поканет е за секретар на Мешовитиот егзархиски совет. Без да има духовно образование, новопоставениуот монах Јосиф за помалку од три месеци кон крајот на [[1872|1872 година]] е веќе протосингел на Егзархијата со архимандритско достоинство. Во следните 3-4 години архимандрит Јосиф учествува во организирањето на [[Бугарската егзархија]], патува низ балканските земји, се сретнувал со претставници на големите сили, не само благодарение на совршен си француски јазик, но и на својата способност да преговара и да убедува.[[Податотека:Rival Popes Rule in Constantinople and both play politics with Sultan - The Tacoma Times.jpg|лево|мини|„Ривалски поглавари владеат во Константинопол и обајцата играат политика со Султанот“. ''The Tacoma Times'', 9 февруари 1904.]]Во почетокот на 1876 година Јосиф е ракоположен за Ловчански митрополит, откако пред тоа упарвувал една година со Видинската епархија. Световното образование, правната подготовка, пошироката европска култура и квалитети на мудро и дипломатско однесување ја направиле неговата кандидатура за бугарски егзарх општоприфатлива меѓу највлијателните кругови во Цариград при избувнувањето на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. На 24 април 1877 година младиот Ловчански митрополит Јосиф е избран и прогласен за егзарх од "Црковно-народниот собор" во епархискиот дом во [[Ортаќој]]. === Бугарски егзарх === Егзарх Јосиф I си поставил за цел зајакнување влијанието на [[Бугарската егзархија]], особено во [[Македонија (регион)|Македонија]] како дел од [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда во регионот]]. До [[Првата балканска војна]] во Егзархијата се вклучени 7 епархии, раководени од митрополити, и уште 8 епархии во Македонија и една во [[Одринско]], управувани од егзархиски наместници. Во текот на [[Берлинскиот конгрес]], тој бил повеќе дипломат и политичар, отколку православен архијереј. Во [[1902|1902 година]] егзарх Јосиф е избран за почесен член на Бугарското литературно друштво преименувано во [[1911|1911 година]] во [[Бугарска академија на науките]]. Покрај лошата здравствена состојба останува на чело на бугарската црква. Егзархот Јосиф умира во [[1915|1915 година]] и е погребан во црквата „[[Црква Света Недела (Софија)|Света Недела]]" во [[Софија]]. == Мисли == :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија.''<ref name="SDV"/> :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. == Библиографија == * [http://www.strumski.com/biblioteka/?id=732 "Екзарх Йосиф за задачата на Екзархията след 1878&nbsp;г."] публикувано во "Илюстрация Илинден", книга 72, 73, 74, 75, 76, 77, 79, 80, Софија, 1936 година * [http://strumski.com/biblioteka/?id=855 "IОСИФЪ I-й. Екзархъ Всебългарски. Починал на 20 VI 1915 г. в София"], издание на Македоно-Одринските братства, 1915 година == Наводи == {{наводи}} {{Ризница-врска|Joseph I of Bulgaria}} [[Категорија:Бугарски патријарси]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители на Бугарската егзархија]] 473tta48pl1a0j0ymcip509fh4mnfl8 5608339 5608338 2026-08-11T23:28:02Z Buli 2648 /* Рани години */ 5608339 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Јосиф I| портрет=Yosif_I.jpg| px=200п| опис=бугарски егзарх| наставка= | роден-дата=[[5 мај]] [[1840]]| | роден-место=[[Калофер]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата= {{починал на|20|јуни|1915}}| починал-место= [[Софија]], [[Царство Бугарија]]| |родено-име=Лазар Јовчев|data3=[[File:Joseph I Signature (vectorized).svg|150px]]|lbl3=Потпис|lbl2=[[Установа]]|data2=Велико народно училиште}} '''Егзарх Јосиф I''' (световно име: '''Лазар Јовчев'''; [[Калофер]], [[5 мај]] [[1840]] — [[Софија]], [[20 јуни]] [[1915]]) — истакнат висок православен свештеник од [[Бугарија]]. Управник на Видинска епархија, Ловчански митрополит и егзарх на [[Бугарската егзархија]]. Делувањето на Јосиф во Македонија, како бугарски егзарх, е контраверзно. Современата псевдоисториска [[бугарска историографија]] го оценува како духовен столб на [[Бугарштина|бугарштината]], личност која придонела да се зацврсти бугарското национално ткиво, меѓутоа во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] тој се третира како еден од главните претставници на [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда во Македонија]], а неговата дејност е негативно оценета поради неговата активност насочена против пројавите на [[Македонско национално движење|македонска национална самобитност]]. Коресподенцијата и контактите на Јосиф I со владечаки кругови на Бугарија и дејците на [[МРО|македонското револуционерно ослободително движење]] даваат дополнителна светлина за [[македонското прашање]] кон крајот на [[19 век|XIX]] и почетокот на [[XX век]]. == Животопис == === Рани години === Лазар Јовчев е роден на [[5 мај]] [[1840|1840 година]] во градот [[Калофер]]. Учел во Великото народно училиште во Фанар, а потоа во Францускиот колеџ ([[Цариград]]). Со поддршка на Калоферската општина во [[1864|1864 година]] се запишал при литературниот факултет на Сорбона во [[Париз]], а три години подоцна се префрлил на Правниот факултет, кој го завршил и се стекнал со диплома. Поминал шест години во француската престолнина, Лазар Јовчев се враќа во Цариград и во почетокот работи во Централниот трговски суд. Се занимавал со публицистика и преведувачка дејност. Поканет е за секретар на Мешовитиот егзархиски совет. Без да има духовно образование, новопоставениуот монах Јосиф за помалку од три месеци кон крајот на [[1872|1872 година]] е веќе протосингел на Егзархијата со архимандритско достоинство. Во следните 3-4 години архимандрит Јосиф учествува во организирањето на [[Бугарската егзархија]], патува низ балканските земји, се сретнувал со претставници на големите сили, не само благодарение на совршен си француски јазик, но и на својата способност да преговара и да убедува.[[Податотека:Rival Popes Rule in Constantinople and both play politics with Sultan - The Tacoma Times.jpg|лево|мини|„Ривалски поглавари владеат во Константинопол и обајцата играат политика со Султанот“. ''The Tacoma Times'', 9 февруари 1904.]]Во почетокот на 1876 година Јосиф е ракоположен за Ловчански митрополит, откако пред тоа упарвувал една година со Видинската епархија. Световното образование, правната подготовка, пошироката европска култура и квалитети на мудро и дипломатско однесување ја направиле неговата кандидатура за бугарски егзарх општоприфатлива меѓу највлијателните кругови во Цариград при избувнувањето на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. На 24 април 1877 година младиот Ловчански митрополит Јосиф е избран и прогласен за егзарх од "Црковно-народниот собор" во епархискиот дом во [[Ортаќој]]. === Бугарски егзарх === Егзарх Јосиф I си поставил за цел зајакнување влијанието на [[Бугарската егзархија]], особено во [[Македонија (регион)|Македонија]] како дел од [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда во регионот]]. До [[Првата балканска војна]] во Егзархијата се вклучени 7 епархии, раководени од митрополити, и уште 8 епархии во Македонија и една во [[Одринско]], управувани од егзархиски наместници. Во текот на [[Берлинскиот конгрес]], тој бил повеќе дипломат и политичар, отколку православен архијереј. Во [[1902|1902 година]] егзарх Јосиф е избран за почесен член на Бугарското литературно друштво преименувано во [[1911|1911 година]] во [[Бугарска академија на науките]]. Покрај лошата здравствена состојба останува на чело на бугарската црква. Егзархот Јосиф умира во [[1915|1915 година]] и е погребан во црквата „[[Црква Света Недела (Софија)|Света Недела]]" во [[Софија]]. == Мисли == :''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија.''<ref name="SDV"/> :''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено : обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за единствена црква'' <ref name="SDV">С. Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>. == Библиографија == * [http://www.strumski.com/biblioteka/?id=732 "Екзарх Йосиф за задачата на Екзархията след 1878&nbsp;г."] публикувано во "Илюстрация Илинден", книга 72, 73, 74, 75, 76, 77, 79, 80, Софија, 1936 година * [http://strumski.com/biblioteka/?id=855 "IОСИФЪ I-й. Екзархъ Всебългарски. Починал на 20 VI 1915 г. в София"], издание на Македоно-Одринските братства, 1915 година == Наводи == {{наводи}} {{Ризница-врска|Joseph I of Bulgaria}} [[Категорија:Бугарски патријарси]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители на Бугарската егзархија]] d0yfkifxq9qual4jolwbma8n7cbhw1b Пролетен гороцвет 0 1050522 5608406 5559176 2026-08-12T09:32:29Z Виолетова 1975 /* Во Македонија */ 5608406 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=Пролетен гороцвет |image = Adonis vernalis gonsenheim.jpg |status = CITES_A2 |status_system = CITES |genus = Adonis |species = vernalis |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Пролетниот гороцвет''' ([[науч.]] ''Adonis vernalis'') — [[повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[цветно растение]] од {{био|семејство}}то [[лутичиња]] (''Ranunculaceae'') што вирее на суви [[ливада|ливади]] и [[степа|степи]] во [[Евроазија]]. Се среќава и во помали изолирани подрачја во [[Шпанија]] на запад до [[средна Европа|средна]] и [[јужна Европа]] и до [[Шведска]] на север. Главните области на [[распространетост]] се [[Панонска Низина|Панонската Низина]] и [[Западносибирска Низина|Западносибирската Низина]].<ref>{{нмс|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/ranuncula/adoni/adonver.html|title=Den virtuella floran: ''Adonis vernalis''|accessdate=17 април 2006}}</ref> За разлика од највеќето други европски видови на гороцвет, цветовите на ова растение се појавуваат на пролет, имаат пречник од 80&nbsp;мм и по 20 светложолти [[венче|ливчиња]]. Растението е [[отров]]но бидејќи содржи соединенија погубни за срцето како адонидин и аконитна киселина,<ref>{{нмс|url=http://www.henriettesherbal.com/eclectic/kings/adonis.html|title=King's American Dispensatory: ''Adonis''|accessdate=17 април 2006}}</ref> но се употребува како [[украсно растение]].<ref>{{наведена книга | author=Bailey, L. H. | title=Manual of Gardening (II изд.) | url=http://www.gutenberg.org/etext/9550 | year=2005 | publisher=[[Проект Гутенберг]]}}</ref> == Во Македонија == Во [[Република Македонија]] растението е присутно само во [[Општина Куманово|околината]] на [[Куманово]].<ref>{{наведена книга|title=Гороцвет, пролетен“, „[[Македонска енциклопедија]]|publisher=[[МАНУ]]|pages=382|location=[[Скопје]]|date=2009}}</ref>''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 114, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' [[Податотека:Adonis vernalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-152.jpg|мини|лево|200п|Ботанички цртеж на пролетен гороцвет]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Adonis vernalis}} {{викивидови-ред|Adonis vernalis}} * {{EOL|595629}} *[http://www.topwalks.net/plants/yellow/adonis_vernalis_more.htm Пролетен гороцвет (''Adonis vernalis'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303193843/http://www.topwalks.net/plants/yellow/adonis_vernalis_more.htm |date=2016-03-03 }} - TopWalks {{en}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] afj98gt3corpj0nnrd2oomwwzjfp4ip 5608407 5608406 2026-08-12T09:32:50Z Виолетова 1975 /* Во Македонија */ 5608407 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=Пролетен гороцвет |image = Adonis vernalis gonsenheim.jpg |status = CITES_A2 |status_system = CITES |genus = Adonis |species = vernalis |authority = [[Карл Линеј|L.]] }} '''Пролетниот гороцвет''' ([[науч.]] ''Adonis vernalis'') — [[повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[цветно растение]] од {{био|семејство}}то [[лутичиња]] (''Ranunculaceae'') што вирее на суви [[ливада|ливади]] и [[степа|степи]] во [[Евроазија]]. Се среќава и во помали изолирани подрачја во [[Шпанија]] на запад до [[средна Европа|средна]] и [[јужна Европа]] и до [[Шведска]] на север. Главните области на [[распространетост]] се [[Панонска Низина|Панонската Низина]] и [[Западносибирска Низина|Западносибирската Низина]].<ref>{{нмс|url=http://linnaeus.nrm.se/flora/di/ranuncula/adoni/adonver.html|title=Den virtuella floran: ''Adonis vernalis''|accessdate=17 април 2006}}</ref> За разлика од највеќето други европски видови на гороцвет, цветовите на ова растение се појавуваат на пролет, имаат пречник од 80&nbsp;мм и по 20 светложолти [[венче|ливчиња]]. Растението е [[отров]]но бидејќи содржи соединенија погубни за срцето како адонидин и аконитна киселина,<ref>{{нмс|url=http://www.henriettesherbal.com/eclectic/kings/adonis.html|title=King's American Dispensatory: ''Adonis''|accessdate=17 април 2006}}</ref> но се употребува како [[украсно растение]].<ref>{{наведена книга | author=Bailey, L. H. | title=Manual of Gardening (II изд.) | url=http://www.gutenberg.org/etext/9550 | year=2005 | publisher=[[Проект Гутенберг]]}}</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] растението е присутно само во [[Општина Куманово|околината]] на [[Куманово]].<ref>{{наведена книга|title=Гороцвет, пролетен“, „[[Македонска енциклопедија]]|publisher=[[МАНУ]]|pages=382|location=[[Скопје]]|date=2009}}</ref>''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 114, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' [[Податотека:Adonis vernalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-152.jpg|мини|лево|200п|Ботанички цртеж на пролетен гороцвет]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Adonis vernalis}} {{викивидови-ред|Adonis vernalis}} * {{EOL|595629}} *[http://www.topwalks.net/plants/yellow/adonis_vernalis_more.htm Пролетен гороцвет (''Adonis vernalis'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303193843/http://www.topwalks.net/plants/yellow/adonis_vernalis_more.htm |date=2016-03-03 }} - TopWalks {{en}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] ksr6rvptilp69pkmmrpnj44rvd9kffg Гороцвет 0 1050525 5608403 5566900 2026-08-12T09:30:29Z Виолетова 1975 5608403 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |name = Гороцвет |image = Adonis_vernalis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-152.jpg |image_caption = [[Пролетен гороцвет]] (''Adonis vernalis'') |display_parents = 2 |taxon = Гороцвет |authority = [[Карл Линеј|L.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = [[#Некои видови|Во текстот]] }} '''Гороцвет''' ([[науч.]] ''Adonis'') — [[род (биологија)|род]] од 20-30 [[вид (биологија)|вида]] на [[цветни растенија]] од фамилијата [[Лутичиња]] (''Ranunculaceae''), автохтони на [[Европа]] и [[Азија]]. Растат до 10-40 см во височина, со ситни перести [[лист]]ови. [[Цвет]]овите им се црвени, жолти или портокалови со по 5-30 [[венче|ливчиња]]. Во [[Македонија]] раста три вида од овој род: ''[[Adonis vernalis]], [[Adonis flammea]]'' и ''[[Adonis aestivalis]]''.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 114, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Некои видови == *''[[Adonis aestivalis]]'' - летен гороцвет *''[[Adonis aleppica]]'' *''[[Adonis amurensis]]'' - амурски гороцвет *''[[Adonis annua]]'' (син. ''A. autumnalis'') - есенски гороцвет *''[[Adonis bobroviana]]'' *''[[Adonis chrysocyathus]]'' *''[[Adonis coerulea]]'' *''[[Adonis cyllenea]]'' *''[[Adonis davidii]]'' *''[[Adonis dentata]]'' *''[[Adonis distorta]]'' *''[[Adonis flammea]]'' *''[[Adonis microcarpa]]'' *''[[Adonis nepalensis]]'' *''[[Adonis palaestina]]'' *''[[Adonis pyrenaica]]'' - пиринејски гороцвет, со густи лисја и златножолти цветови на почетокот на летото. *''[[Adonis ramosa]]'' *''[[Adonis sibirica]]'' *''[[Adonis sutchuenensis]]'' *''[[Adonis tianschanica]]'' *''[[Adonis vernalis]]'' - пролетен гороцвет *''[[Adonis volgensis]]'' ==Одгледување и употреба== Растенијата од овој род се одгледуваат за пресадување [[градинарство|градини]], и како такви се внесени и во [[Северна Америка]]. Содржат [[отров]]и слични како на оние во многу други родови од фамилијата на лутичињата. ==Галерија== <gallery> Податотека:Adonis aestivalis 150504.jpg|Летен гороцвет<br>(''Adonis aestivalis)'' Податотека:Adonis amurensis.JPG|Амурски гороцвет<br>(''Adonis amurensis'') Податотека:Adonis annua flor.jpg|Есенски гороцвет<br>(''Adonis annua'') Податотека:Adonis microcarpa flor.JPG|Ситносемен гороцвет<br>''Adonis microcarpa'' Податотека:Adonis pyrenaica Brekkugoði.jpg|Пиринејски гороцвет<br>''[[Adonis pyrenaica]]'' Податотека:Adonis ramosa3.jpg|''Adonis ramosa'' Податотека:Adonis vernalis, Ponidzie, spring 2007.jpg|Пролетен гороцвет<br>(''Adonis vernalis'') </gallery> == Поврзано == *[[Треварство]] == Надворешни врски == *{{рв|Adonis (Ranunculaceae)}} * {{EOL}} * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=100626 Флора на Кина: Гороцвет (''Adonis'')] {{en}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ADONI Профил на растението гороцвет (''Adonis'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081102033226/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ADONI |date=2008-11-02 }} - [[USDA]] {{en}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4xxocfl3hyy8xulvbvtij6br0174a0o Винченцо Монтела 0 1057710 5608172 5607812 2026-08-11T12:45:25Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5608172 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Винченцо Монтела | image = [[File:Vincenzo_Montella_2015.jpg|220px|]] | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1974|6|18}} | cityofbirth = {{роден во|Касетло ди Чистерна|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | years1 = 1990-1995 | caps1 = 51 | goals1 = 27 | clubs1 = {{Fb team Empoli}} | years2 = 1995-1996 | caps2 = 34 | goals2 = 21 | clubs2 = {{Fb team Genoa}} | years3 = 1996-1999 | caps3 = 83 | goals3 = 54 | clubs3 = {{Fb team Sampdoria}} | years4 = 1999-2009 | caps4 = 194 | goals4 = 83 | clubs4 = {{Fb team Roma}} | years5 = 2007 | caps5 = 10 | goals5 = 3 | clubs5 = →{{Fb team Fulham}} | years6 = 2007-2008 | caps6 = 13 | goals6 = 4 | clubs6 = →{{Fb team Sampdoria}} | nationalyears1 = 1999-2005 | nationalcaps1 = 20 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{fb|ITA}} | manageryears1 = 2011 |managerclubs1 = {{Fb team Roma}} (в.д.) | manageryears2 = 2011–2012 |managerclubs2 = {{Fb team Catania}} | manageryears3 = 2012–2015 |managerclubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears4 = 2015–2016 |managerclubs4 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears5 = 2016–2017 |managerclubs5 = {{Fb team Milan}} | manageryears6 = 2017–2019 |managerclubs6 = {{Fb team Sevilla}} | manageryears7 = 2019- |managerclubs7 = {{Fb team Fiorentina}} | pcupdate = | ntupdate = }} '''Винченцо Монтела''' (роден на {{роден на|18|јуни|1974}} година во [[Кастело ди Цистерна]]) — поранешен италијански [[фудбалер]] и моментален тренер на [[ФК Фјорентина‎|Фјорентина‎]]. Монтела за време на неговата играчка кариера беше познат и по својот прекар ''авиончето'' (L'Aeroplanino), по начинот на кој ги прославувал својте голови што бил негов заштитен знак, раширувајќи ги рацете како крила на авион додека трчал кон навивачите на неговите екипи. Тој бил познат како брз напаѓач и all round играч, со одлични пасови за играчите околу себе и фасцинантни дриблинг вештини. == Играчка кариера == === Клупска кариера === ====Рани години==== Монтела ја започнал неговата клупска кариерата во [[Серија Ц1]] како играч на [[ФК Емполи|Емполи]] во 1990 година пред да се пресели во [[Серија Б]] клубот [[ФК Џенова|Џенова]] во 1995 година, каде што постигнал 21 гола во неговата единствена сезона во клубот. Тој потоа се преселил во [[Серија А]] каде потпишал за градскиот соперник на Џенова, [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] и останал во клубот три години. Монтела го направил своето деби во [[Серија А]] на [[8 септември]] [[1996]] година, против [[Перуџа Калчо|Перуџа]]. Во 1999 година тој преминал во тимот на [[ФК Рома|Рома]] за трансфер вреден [[евро|€]] 25 милиони. ==== Рома ==== Во времето кога тренер на [[ФК Рома|Рома]] бил [[Зденек Земан]], тој сакал да го доведе Монтела со цел да го предводи нападот на Рома, но истата година во Рома, исто така, дошол и нов тренер, [[Фабио Капело]], кои е познат по тоа што не претпочита ниски напаѓачи. И покрај ова, во текот на сезоната 1999-00, Монтела играл редовно и постигнал 18 гола, со кој бил прв стрелец на ''Џалоросите''. Следната година, во Рома доаѓа нов напаѓач, аргентинската ѕвезда [[Габриел Батистута]] од [[ФК Фиорентина|Фиорентина]], и со тоа се Капело го добил високиот напаѓач кој му бил потребен за да направи одличен тандем во предни позиции. Во тимот дошло и до контроверзност меѓу двајцата напаѓачи во однос на тоа кој ќе го носи дресот со # 9, кој бил омилениот на двајцата играчи. На крајот Батистута го избрал # 18. За карток период популарниот "Батигол" станал прв избор на тренерот, па Монтела станал втора опција во нападот, а често бил и во позиција на замена. Сепак, тој набрзо бил вратен во почетниот тим како партнер на Батистута во нападот и бил еден играчите со најголем придонес за третото Скудето на Рома во [[Серија А 2000-2001|сезоната 2000-01]] и постигна многу важни голови за тимот. Со 14 гола во првенството тој завршил како втор клупски стрелец зад Батистута кој постигнал 20. Во наредните сезони Монтела и натаму бил во немилост на Капело во следните и во март 2002 година тој јавно го изразил незадоволството "''Јас имам големи очекувања дека во клубот конечно ќе дојде друг тренер''". На 10 март 2002 тој постигнал четири гола во победата од 5-1 над [[СС Лацио|Лацио]] во римското дерби. Неговите четири гола сè уште остануваат рекорд на постигнати голови од страна на еден играч во ова дерби. 2003 година Монтела преживува лош период откако најпрво се развел од својата поранешна сопруга како и пропуштањето на голем број на натпревари поради серија на повреди. За време на [[Серија А 2003-04|сезоната 2003-04]] тој одиграл 11 лигашки натпревари, во кој постигнал само 5 гола. По тоа многу фудбалски критичари почнале да сметаат дека неговата кариера полека гасне. За време на [[Серија А 2004-05|сезоната 2004-05]] [[Фабио Капело]] конечно заминал од Рома и бил назначен за нов тренер на [[ФК Јувентус|Јувентус]], а Монтела ги демантирал сите кој загубиле доверба во него постигнувајќи 23 гола, во катастрофалната сезона на ''римската волчица''. Набрзо тој заработил нов договор во траење до 30 јуни 2010 година. Во [[Серија А 2005-06|сезоната 2005-06]] тој повторно се мачел со повреди. Бил подложен на операција на грбот и на рамото, кој го ограничиле на само дванаесет натшревари во сезоната. Во јануари 2007 година, за време на [[Серија А 2006-07|сезоната 2006-07]] бил позајмен на [[ФК Фулам|Фулам]], бидејќи [[Франческо Тоти]] бил единствениот избор во нападот во 4-2-3-1 формацијата на [[Лучано Спалети]]. Тој го одиграл својот последен натпревар за ''Џалоросите'' на 23 декември 2006 година пред да замине на позајмица во Англија. ==== Подоцнежните години во кариерата ==== Тој му се приклучил на Фулам на шест месечен заем на 4 јануари 2007 година и го добил дресот со број 11. Тој постигнал два гола против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] на неговото деби пред домашната публика во [[ФА Куп]]от. Тој реализирал повторно на 27 јануари во истата конкуренција против [[Стоук Сити]]. На 13 јануари 2007 година тој го направил своето деби во [[Премиер лига]]та против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]]. Седум дена подоцна тој го постигнал својот прв погодок во Премиер лигата против [[Тотенхем]] на [[Крејвен Котиџ]], прецизно реализирајќи го пеналот. Тој, исто така, постигнал гол и против Блекбурн Роверс во ремито 1-1. Монтела многу брзо станал популарен меѓу навивачите на Фулам и ја покажал својата благодарност изјавувајќи дека го чувствува Крејвен Котиџ како дома. Сепак, тој почнал помалку да игра под менаџерската палка на Крис Колман, и покрај неколку јавни апели кон него. По отказот на [[Крис Колман (фудбалер)|Колман]], Монтела започнал само два натпревари под водство на замена менаџерот [[Лори Санчес]]. Монтела навестил дека би сакал да се врати во Рома по завршувањето на сезоната 06-07 сезона. Заемот подоцна бил прекинат од страна на [[Лори Санчес|Санчес]] на 8 мај 2007 година, една недела пред неговиот договорен крај. Тој бил позајмен на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] за сезоната 2007-08. [[Бруно Конти]] го вратил Монтела назад во Рома во сезоната 2008-09, откако [[Мансини (бразилски фудбалер)|Амантино Мансини]] заминал од клубот. Монтела го зел број 23 кога се вратил; поради тоа што [[Мирко Вучиниќ|Вучиниќ]] го задржал бројот 9 на својот дрес, број што порано му припаѓал на Монтела, па така тој ја избрал 23-ката. Монтела добивал можност да игра само како замена одигрувајќи 12 натпревари за ''римската волчица'' во сезоната 2008-09. Тој го одиграл својот последен натпревар на 16 мај 2009 година. Во дресот на Рома тој одиграл вкупно 251 натпревар во 8 години постигнувајќи 102 гола во сите конкуренции, со што станал четврти најдобар стрелец на Рома во историјата. На 2 јули 2009 година, Монтела го најавил своето пензионирање од професионалниот фудбал како играч. === Репрезентативна кариера === Монтела дебитирал во репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] против [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] на 5 јуни 1999 година, а бил дел и од селекциите кој настапиле на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] и [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]]. Монтела одиграл точно 20 натпревари на репрезентативно ниво. == Тренерска кариера == === Рома === [[File:Vincenzo Montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Рома во 2010 година]] Монтела потпишал тригодишен договор со Рома како прв тренер на младинскиот тим ''Giovanissimi Nazionali'' (на возраст под-15 години)<ref>{{наведени вести|url=http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608035655/http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|title=A.S. Roma-Vincenzo Montella |date=2 July 2009 |accessdate=1 September 2016 |publisher=A.S. Roma |language=it |url-status=dead |archivedate=June 8, 2012 }}</ref>. На [[21 февруари]] [[2011]] тој бил назначен за привремен тренер на првиот тим за остатокот од сезоната, преземајќи ја оваа улога по оставката на [[Клаудио Раниери]]<ref name="montella_coach">{{наведени вести |url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2011/02/21/news/vertice_roma_per_futuro-12712599/?ref=HRERO-1 |title=La Roma ha scelto Panchina a Montella |work=La Repubblica |language=it |date=21 February 2011 |accessdate=21 February 2011 }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/21-02-2011/a-trigoria-si-decide-futuro-80233152494.shtml|title=Montella scuote la Roma "Ascolto, ma poi scelgo io"|publisher=gazzetta.it|language=it|date=21 February 2011|accessdate=21 February 2011}}</ref>. На [[23 февруари]] [[2011]] во својот прв натпревар во [[Серија А]], како тренер на [[ФК Рома|Рома]] тој забележал победа на гостувањето кај [[ФК Болоња|Болоња]] со 1-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Bologna/23-02-2011/prima-gioia-montella-80261648206.shtml|title=Prima gioia per Montella, De Rossi abbatte il Bologna|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=23 February 2011|accessdate=13 October 2011}}</ref>. На [[8 март]] [[2011]] година во неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], [[ФК Рома|Рома]] биле катастрофално поразени нагостувањето кај [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор Донецк]] со 3-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|title=Roma fuori di testa|work=Il Tempo|language=it|date=11 March 2011|accessdate=17 December 2015|archive-date=2016-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070653/http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|url-status=dead}}.</ref>. Монтела ја завршил сезоната како тренер на Рома водејќи го клубот до шестото место на табелата во лигата, а тој потоа бил ослободен откако новите клупски сопственици предводени од американскиот стопанственик [[Томас Р. ДиБенедето]] одлучиле да го назначат [[Луис Енрике Мартинес Гарсија|Луис Енрике]] како постојан тренер за сезоната 2011-12. === Катанија === На [[9 јуни]] [[2011]] година, само неколку дена откако беше ослободен од страна на раководството на Рома, Монтела беше најавен како нов шеф на [[ФК Катанија|Катанија]]<ref name="montella_catania">{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archiveurl=https://archive.today/20110727110006/http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archivedate=July 27, 2011|title=Vincenzo Montella è il nuovo allenatore del Catania – Venerdì 10 јуни alle 16.30 la presentazione|publisher=''Calcio Catania''|date=9 June 2011|accessdate=4 December 2013|language=it|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Тој потпишал двегодишен договор со клубот од Источна Сицилија. Монтела ја предводи Катанија до средината на табелата и на крајот тие финиширале пред сицилијанските соперници Палермо за првпат во последните осум години; до крајот на сезоната, тој бил силно поврзуван со враќање во Рома како и кандидат за слободното работно место во Фиорентина. Монтела ја напуштил Катанија по заемна согласност на 4 јуни 2012 година, по само една сезона на чело на тимот<ref>{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archiveurl=https://archive.today/20120804052707/http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archivedate=August 4, 2012|title=Vincenzo Montella: 'Grazie, Catania|trans-title=Vincenzo Montella: 'Thanks, Catania'|publisher=''Calcio Catania''|language=it|date=4 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. === Фјорентина=== [[File:Vincenzo montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Фјорентина во 2012 година]] На [[11 јуни]] [[2012]] од [[ФК Фиорентина|фудбалскиот клуб Фиорентина]] објавиле преку нивното официјално мрежно место дека Винченцо Монтела потпишал две-годишен договор со тосканците и дека ќе биде новиот тренер на клубот (подоцна продолжен до јуни 2017 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archiveurl=https://archive.today/20130123104700/http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archivedate=January 23, 2013|title=Vincenzo Montella is the new Fiorentina coach|publisher=Footballcracy|date=11 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Пристигнувањето на Монтела доживеало голем пресврт на тимот кој се засилил со 17 фудбалери. Фиорентина ја завршила сезоната 2012-13 на четвртото место, пропуштајќи го местото на Лигата на шампионите на [[ФК Милан]] на последниот ден од сезоната<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/20/italy-siena-penalty-milan-champions-league|title=Italy cries foul over penalty that helped Milan into Champions League|publisher=The Guardian|date=20 May 2013|accessdate=3 May 2014}}</ref>. Во својата втора сезона, Монтела ја предводел Фиорентина до финалето на Купот на Италија во 2014, но биле поразени со 3-1 од Наполи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27271913|title=Coppa Italia final: Rafael Benitez's Napoli beat Fiorentina 3-1|publisher=BBC Sport|date=3 May 2014|accessdate=3 May 2014}}</ref>, додека тимот повторно ја завршил сезоната на четвртото место. Во својата трета сезона Монтела му помогнал на Фиорентина да стигне до полуфиналето на Лигата на Европа 2014-15, каде што биле елиминирани од [[ФК Севиља]]. Фиорентина ја завршила сезоната на четвртото место на третата последователна сезона. На 8 јуни, тој бил разрешен како тренер на Фиорентина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/33057869|title=Vincenzo Montella sacked as Fiorentina head coach|publisher=BBC|date=8 June 2015|accessdate=8 June 2015}}</ref>. ===Сампдорија=== На [[15 ноември]] [[2015]] година, раководството на [[ФК Сампдорија]] објавило дека Монтела е назначен за нов тренер.<ref>{{наведени вести|url=http://www.football-italia.net/75789/sampdoria-announce-montella|title=Sampdoria announce Montella|work=Football Italia|date=15 November 2015|accessdate=17 December 2015}}</ref>. На [[28 јуни]] [[2016]] година, Монтела го напуштил клубот за да пристапи во [[ФК Милан]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|title=Montella: ‘Thank you, Sampdoria’ - Football Italia|website=www.football-italia.net|accessdate=2017-12-30|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808090259/http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|url-status=dead}}</ref>. ===Милан=== На [[28 јуни]] [[2016]] година, Милан го најавил Монтела како нов тренер со договор, почнувајќи од 1 јули. Тој потпишал двегодишен договор, наводно, во вредност од 2,3 милиони евра годишно, додека Сампдорија му исплатил 500.000 евра како надомест за ослободување од неговиот договор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|title=AC MILAN MONTELLA BROCCHI {{!}} News|access-date=2016-06-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629102503/http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|archivedate=June 29, 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calciomercato/28-06-2016/montella-milan-accordo-un-biennale-23-milioni-160150328556.shtml|title=Milan: "Montella, benvenuto". Firma un biennale da 2,3 milioni|access-date=2016-06-28}}</ref>. На 23 декември Монтела ги предводел „Росонерите“ во својата прва титула уште од 2011 година, освојувајќи го Суперкупот на Италија, победувајќи го [[Јувентус]] со 4:3 во пенали по 1-1 по дополнителното време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|title=Milan beat Juve in Super Cup shoot-out|publisher=Football Italia|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223203057/http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3025757/milan-beat-juventus-in-italian-super-cup-as-gianluigi-donnarumma-and-suso-stood-out|title=Milan beat Juventus in Super Cup as Donnarumma, Suso lead the charge|publisher=ESPN FC|author1=Sumeet Paul|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016}}</ref>. Со завршница од 6 место во лигата, неговата прва сезона како главен тренер на клубот, Монтела го довел Милан да се квалификува за третата рунда на квалификациската фаза на [[УЕФА Лига Европа]], која го одбележува враќањето на Милан на европските турнири за првпат од февруари [[2014]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3133485/getting-back-to-europe-should-be-seen-as-a-big-achievement-for-ac-milan|title=Getting back to Europe should be seen as a big achievement for AC Milan {{!}} News|publisher=ESPN FC|author=Sumeet Paul|date=2017-05-24|access-date=2017-08-20}}</ref>. На [[30 мај]] [[2017]] година, тој потпиша нов договор до [[2019]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-05-30/montella-and-ac-milan-together-through-to-2019|title=MONTELLA AND AC MILAN TOGETHER THROUGH TO 2019|access-date=2017-09-26}}</ref>. По некои лоши резултати во лигата на почетокот на сезоната 2017-18 Серија А, Монтела на крајот бил отпуштен од Милан на [[27 ноември]] [[2017]] година<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge">{{наведени вести|title=Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge|url=http://www.espnfc.us/ac-milan/story/3286710/vincenzo-montella-leaves-ac-milan;-gennaro-gattuso-placed-in-charge|accessdate=27 November 2017|work=ESPN FC|publisher=ESPN|date=27 November 2017}}</ref>, по домашниот нерешен резултат против Торино еден ден претходно. [[Џенаро Гатузо]] станал нов тренер на Милан<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/football/42136435|title=Vincenzo Montella: AC Milan sack coach & place Gennaro Gattuso in charge|publisher=BBC Sport|date=27 November 2017|accessdate=28 November 2017}}</ref>. ===Севиља=== На [[28 декември]] [[2017]] година, шпанскиот клуб Севиља го објавил назначувањето на Монтела како замена на отпуштениот тренер [[Едуардо Берисо]], за договор кој ќе трае до средината на 2019 година<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2017/12/28/5a4521f622601df4528b458e.html|title=Montella joins Sevilla until 2019|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|work=Marca|publisher=Unidad Editorial|first=Rocío|last=Guevara|translator-first=Tim|translator-last=Hanlon}}</ref><ref>{{наведена изјава за печат|url=http://sevillafc.es/actualidad/noticias/principio-de-acuerdo-con-montella-para-dirigir-al-sevilla-fc|title= PRINCIPIO DE ACUERDO CON MONTELLA PARA DIRIGIR AL SEVILLA FC|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|publisher=Sevilla F.C.|language=es}}</ref>. == Титули == === {{знамеикона|Италија}} Рома === *1 [[Серија А]]: 2000–01 *1 [[Супер Куп на Италија]]: 2001 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vincenzomontella.it/ Официјално мрежно место] {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{Куќа на славните на ФК Рома}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Монтела, Винченцо}} [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Тренери во Серија А]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Калчо Катанија]] [[Категорија:Тренери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Милан]] [[Категорија:Тренери на ФК Севиља]] 1mtzctuejvkcgjho9rhp73hd2wd6nwy 5608174 5608172 2026-08-11T12:52:57Z Carshalton 30527 5608174 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Винченцо Монтела | image = [[File:Vincenzo_Montella_2015.jpg|220px|]] | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1974|6|18}} | cityofbirth = {{роден во|Помиљано д'Арко|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Naz|FUrep|TUR}} (селектор) | clubnumber = | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | years1 = 1990-1995 | caps1 = 51 | goals1 = 27 | clubs1 = {{Fb team Empoli}} | years2 = 1995-1996 | caps2 = 34 | goals2 = 21 | clubs2 = {{Fb team Genoa}} | years3 = 1996-1999 | caps3 = 83 | goals3 = 54 | clubs3 = {{Fb team Sampdoria}} | years4 = 1999-2009 | caps4 = 194 | goals4 = 83 | clubs4 = {{Fb team Roma}} | years5 = 2007 | caps5 = 10 | goals5 = 3 | clubs5 = →{{Fb team Fulham}} | years6 = 2007-2008 | caps6 = 13 | goals6 = 4 | clubs6 = →{{Fb team Sampdoria}} | nationalyears1 = 1999-2005 | nationalcaps1 = 20 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears1 = 2011 |managerclubs1 = {{Fb team Roma}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Прив.)</small> | manageryears2 = 2011–2012 |managerclubs2 = {{Fb team Catania}} | manageryears3 = 2012–2015 |managerclubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears4 = 2015–2016 |managerclubs4 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears5 = 2016–2017 |managerclubs5 = {{Fb team Milan}} | manageryears6 = 2017–2019 |managerclubs6 = {{Fb team Sevilla}} | manageryears7 = 2019 |managerclubs7 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears8 = 2021-2023 |managerclubs8 = {{Fb team Adana Demirspor}} | manageryears9 = 2023- |managerclubs9 = {{Naz|FUrep|TUR}} }} '''Винченцо Монтела''' (роден на [[18 јуни 1974]] година, во [[Помиљано д'Арко]]) — [[Италијанци|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напѓач]]. Во моментов е селектор на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. Монтела за време на неговата играчка кариера беше познат и по својот прекар ''авиончето'' (L'Aeroplanino), по начинот на кој ги прославувал својте голови што бил негов заштитен знак, раширувајќи ги рацете како крила на авион додека трчал кон навивачите на неговите екипи. Тој бил познат како брз напаѓач и all round играч, со одлични пасови за играчите околу себе и фасцинантни дриблинг вештини. == Играчка кариера == === Клупска кариера === ====Рани години==== Монтела ја започнал неговата клупска кариерата во [[Серија Ц1]] како играч на [[ФК Емполи|Емполи]] во 1990 година пред да се пресели во [[Серија Б]] клубот [[ФК Џенова|Џенова]] во 1995 година, каде што постигнал 21 гола во неговата единствена сезона во клубот. Тој потоа се преселил во [[Серија А]] каде потпишал за градскиот соперник на Џенова, [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] и останал во клубот три години. Монтела го направил своето деби во [[Серија А]] на [[8 септември]] [[1996]] година, против [[Перуџа Калчо|Перуџа]]. Во 1999 година тој преминал во тимот на [[ФК Рома|Рома]] за трансфер вреден [[евро|€]] 25 милиони. ==== Рома ==== Во времето кога тренер на [[ФК Рома|Рома]] бил [[Зденек Земан]], тој сакал да го доведе Монтела со цел да го предводи нападот на Рома, но истата година во Рома, исто така, дошол и нов тренер, [[Фабио Капело]], кои е познат по тоа што не претпочита ниски напаѓачи. И покрај ова, во текот на сезоната 1999-00, Монтела играл редовно и постигнал 18 гола, со кој бил прв стрелец на ''Џалоросите''. Следната година, во Рома доаѓа нов напаѓач, аргентинската ѕвезда [[Габриел Батистута]] од [[ФК Фиорентина|Фиорентина]], и со тоа се Капело го добил високиот напаѓач кој му бил потребен за да направи одличен тандем во предни позиции. Во тимот дошло и до контроверзност меѓу двајцата напаѓачи во однос на тоа кој ќе го носи дресот со # 9, кој бил омилениот на двајцата играчи. На крајот Батистута го избрал # 18. За карток период популарниот "Батигол" станал прв избор на тренерот, па Монтела станал втора опција во нападот, а често бил и во позиција на замена. Сепак, тој набрзо бил вратен во почетниот тим како партнер на Батистута во нападот и бил еден играчите со најголем придонес за третото Скудето на Рома во [[Серија А 2000-2001|сезоната 2000-01]] и постигна многу важни голови за тимот. Со 14 гола во првенството тој завршил како втор клупски стрелец зад Батистута кој постигнал 20. Во наредните сезони Монтела и натаму бил во немилост на Капело во следните и во март 2002 година тој јавно го изразил незадоволството "''Јас имам големи очекувања дека во клубот конечно ќе дојде друг тренер''". На 10 март 2002 тој постигнал четири гола во победата од 5-1 над [[СС Лацио|Лацио]] во римското дерби. Неговите четири гола сè уште остануваат рекорд на постигнати голови од страна на еден играч во ова дерби. 2003 година Монтела преживува лош период откако најпрво се развел од својата поранешна сопруга како и пропуштањето на голем број на натпревари поради серија на повреди. За време на [[Серија А 2003-04|сезоната 2003-04]] тој одиграл 11 лигашки натпревари, во кој постигнал само 5 гола. По тоа многу фудбалски критичари почнале да сметаат дека неговата кариера полека гасне. За време на [[Серија А 2004-05|сезоната 2004-05]] [[Фабио Капело]] конечно заминал од Рома и бил назначен за нов тренер на [[ФК Јувентус|Јувентус]], а Монтела ги демантирал сите кој загубиле доверба во него постигнувајќи 23 гола, во катастрофалната сезона на ''римската волчица''. Набрзо тој заработил нов договор во траење до 30 јуни 2010 година. Во [[Серија А 2005-06|сезоната 2005-06]] тој повторно се мачел со повреди. Бил подложен на операција на грбот и на рамото, кој го ограничиле на само дванаесет натшревари во сезоната. Во јануари 2007 година, за време на [[Серија А 2006-07|сезоната 2006-07]] бил позајмен на [[ФК Фулам|Фулам]], бидејќи [[Франческо Тоти]] бил единствениот избор во нападот во 4-2-3-1 формацијата на [[Лучано Спалети]]. Тој го одиграл својот последен натпревар за ''Џалоросите'' на 23 декември 2006 година пред да замине на позајмица во Англија. ==== Подоцнежните години во кариерата ==== Тој му се приклучил на Фулам на шест месечен заем на 4 јануари 2007 година и го добил дресот со број 11. Тој постигнал два гола против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] на неговото деби пред домашната публика во [[ФА Куп]]от. Тој реализирал повторно на 27 јануари во истата конкуренција против [[Стоук Сити]]. На 13 јануари 2007 година тој го направил своето деби во [[Премиер лига]]та против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]]. Седум дена подоцна тој го постигнал својот прв погодок во Премиер лигата против [[Тотенхем]] на [[Крејвен Котиџ]], прецизно реализирајќи го пеналот. Тој, исто така, постигнал гол и против Блекбурн Роверс во ремито 1-1. Монтела многу брзо станал популарен меѓу навивачите на Фулам и ја покажал својата благодарност изјавувајќи дека го чувствува Крејвен Котиџ како дома. Сепак, тој почнал помалку да игра под менаџерската палка на Крис Колман, и покрај неколку јавни апели кон него. По отказот на [[Крис Колман (фудбалер)|Колман]], Монтела започнал само два натпревари под водство на замена менаџерот [[Лори Санчес]]. Монтела навестил дека би сакал да се врати во Рома по завршувањето на сезоната 06-07 сезона. Заемот подоцна бил прекинат од страна на [[Лори Санчес|Санчес]] на 8 мај 2007 година, една недела пред неговиот договорен крај. Тој бил позајмен на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] за сезоната 2007-08. [[Бруно Конти]] го вратил Монтела назад во Рома во сезоната 2008-09, откако [[Мансини (бразилски фудбалер)|Амантино Мансини]] заминал од клубот. Монтела го зел број 23 кога се вратил; поради тоа што [[Мирко Вучиниќ|Вучиниќ]] го задржал бројот 9 на својот дрес, број што порано му припаѓал на Монтела, па така тој ја избрал 23-ката. Монтела добивал можност да игра само како замена одигрувајќи 12 натпревари за ''римската волчица'' во сезоната 2008-09. Тој го одиграл својот последен натпревар на 16 мај 2009 година. Во дресот на Рома тој одиграл вкупно 251 натпревар во 8 години постигнувајќи 102 гола во сите конкуренции, со што станал четврти најдобар стрелец на Рома во историјата. На 2 јули 2009 година, Монтела го најавил своето пензионирање од професионалниот фудбал како играч. === Репрезентативна кариера === Монтела дебитирал во репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] против [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] на 5 јуни 1999 година, а бил дел и од селекциите кој настапиле на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] и [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]]. Монтела одиграл точно 20 натпревари на репрезентативно ниво. == Тренерска кариера == === Рома === [[File:Vincenzo Montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Рома во 2010 година]] Монтела потпишал тригодишен договор со Рома како прв тренер на младинскиот тим ''Giovanissimi Nazionali'' (на возраст под-15 години)<ref>{{наведени вести|url=http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608035655/http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|title=A.S. Roma-Vincenzo Montella |date=2 July 2009 |accessdate=1 September 2016 |publisher=A.S. Roma |language=it |url-status=dead |archivedate=June 8, 2012 }}</ref>. На [[21 февруари]] [[2011]] тој бил назначен за привремен тренер на првиот тим за остатокот од сезоната, преземајќи ја оваа улога по оставката на [[Клаудио Раниери]]<ref name="montella_coach">{{наведени вести |url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2011/02/21/news/vertice_roma_per_futuro-12712599/?ref=HRERO-1 |title=La Roma ha scelto Panchina a Montella |work=La Repubblica |language=it |date=21 February 2011 |accessdate=21 February 2011 }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/21-02-2011/a-trigoria-si-decide-futuro-80233152494.shtml|title=Montella scuote la Roma "Ascolto, ma poi scelgo io"|publisher=gazzetta.it|language=it|date=21 February 2011|accessdate=21 February 2011}}</ref>. На [[23 февруари]] [[2011]] во својот прв натпревар во [[Серија А]], како тренер на [[ФК Рома|Рома]] тој забележал победа на гостувањето кај [[ФК Болоња|Болоња]] со 1-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Bologna/23-02-2011/prima-gioia-montella-80261648206.shtml|title=Prima gioia per Montella, De Rossi abbatte il Bologna|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=23 February 2011|accessdate=13 October 2011}}</ref>. На [[8 март]] [[2011]] година во неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], [[ФК Рома|Рома]] биле катастрофално поразени нагостувањето кај [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор Донецк]] со 3-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|title=Roma fuori di testa|work=Il Tempo|language=it|date=11 March 2011|accessdate=17 December 2015|archive-date=2016-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070653/http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|url-status=dead}}.</ref>. Монтела ја завршил сезоната како тренер на Рома водејќи го клубот до шестото место на табелата во лигата, а тој потоа бил ослободен откако новите клупски сопственици предводени од американскиот стопанственик [[Томас Р. ДиБенедето]] одлучиле да го назначат [[Луис Енрике Мартинес Гарсија|Луис Енрике]] како постојан тренер за сезоната 2011-12. === Катанија === На [[9 јуни]] [[2011]] година, само неколку дена откако беше ослободен од страна на раководството на Рома, Монтела беше најавен како нов шеф на [[ФК Катанија|Катанија]]<ref name="montella_catania">{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archiveurl=https://archive.today/20110727110006/http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archivedate=July 27, 2011|title=Vincenzo Montella è il nuovo allenatore del Catania – Venerdì 10 јуни alle 16.30 la presentazione|publisher=''Calcio Catania''|date=9 June 2011|accessdate=4 December 2013|language=it|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Тој потпишал двегодишен договор со клубот од Источна Сицилија. Монтела ја предводи Катанија до средината на табелата и на крајот тие финиширале пред сицилијанските соперници Палермо за првпат во последните осум години; до крајот на сезоната, тој бил силно поврзуван со враќање во Рома како и кандидат за слободното работно место во Фиорентина. Монтела ја напуштил Катанија по заемна согласност на 4 јуни 2012 година, по само една сезона на чело на тимот<ref>{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archiveurl=https://archive.today/20120804052707/http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archivedate=August 4, 2012|title=Vincenzo Montella: 'Grazie, Catania|trans-title=Vincenzo Montella: 'Thanks, Catania'|publisher=''Calcio Catania''|language=it|date=4 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. === Фјорентина=== [[File:Vincenzo montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Фјорентина во 2012 година]] На [[11 јуни]] [[2012]] од [[ФК Фиорентина|фудбалскиот клуб Фиорентина]] објавиле преку нивното официјално мрежно место дека Винченцо Монтела потпишал две-годишен договор со тосканците и дека ќе биде новиот тренер на клубот (подоцна продолжен до јуни 2017 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archiveurl=https://archive.today/20130123104700/http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archivedate=January 23, 2013|title=Vincenzo Montella is the new Fiorentina coach|publisher=Footballcracy|date=11 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Пристигнувањето на Монтела доживеало голем пресврт на тимот кој се засилил со 17 фудбалери. Фиорентина ја завршила сезоната 2012-13 на четвртото место, пропуштајќи го местото на Лигата на шампионите на [[ФК Милан]] на последниот ден од сезоната<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/20/italy-siena-penalty-milan-champions-league|title=Italy cries foul over penalty that helped Milan into Champions League|publisher=The Guardian|date=20 May 2013|accessdate=3 May 2014}}</ref>. Во својата втора сезона, Монтела ја предводел Фиорентина до финалето на Купот на Италија во 2014, но биле поразени со 3-1 од Наполи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27271913|title=Coppa Italia final: Rafael Benitez's Napoli beat Fiorentina 3-1|publisher=BBC Sport|date=3 May 2014|accessdate=3 May 2014}}</ref>, додека тимот повторно ја завршил сезоната на четвртото место. Во својата трета сезона Монтела му помогнал на Фиорентина да стигне до полуфиналето на Лигата на Европа 2014-15, каде што биле елиминирани од [[ФК Севиља]]. Фиорентина ја завршила сезоната на четвртото место на третата последователна сезона. На 8 јуни, тој бил разрешен како тренер на Фиорентина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/33057869|title=Vincenzo Montella sacked as Fiorentina head coach|publisher=BBC|date=8 June 2015|accessdate=8 June 2015}}</ref>. ===Сампдорија=== На [[15 ноември]] [[2015]] година, раководството на [[ФК Сампдорија]] објавило дека Монтела е назначен за нов тренер.<ref>{{наведени вести|url=http://www.football-italia.net/75789/sampdoria-announce-montella|title=Sampdoria announce Montella|work=Football Italia|date=15 November 2015|accessdate=17 December 2015}}</ref>. На [[28 јуни]] [[2016]] година, Монтела го напуштил клубот за да пристапи во [[ФК Милан]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|title=Montella: ‘Thank you, Sampdoria’ - Football Italia|website=www.football-italia.net|accessdate=2017-12-30|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808090259/http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|url-status=dead}}</ref>. ===Милан=== На [[28 јуни]] [[2016]] година, Милан го најавил Монтела како нов тренер со договор, почнувајќи од 1 јули. Тој потпишал двегодишен договор, наводно, во вредност од 2,3 милиони евра годишно, додека Сампдорија му исплатил 500.000 евра како надомест за ослободување од неговиот договор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|title=AC MILAN MONTELLA BROCCHI {{!}} News|access-date=2016-06-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629102503/http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|archivedate=June 29, 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calciomercato/28-06-2016/montella-milan-accordo-un-biennale-23-milioni-160150328556.shtml|title=Milan: "Montella, benvenuto". Firma un biennale da 2,3 milioni|access-date=2016-06-28}}</ref>. На 23 декември Монтела ги предводел „Росонерите“ во својата прва титула уште од 2011 година, освојувајќи го Суперкупот на Италија, победувајќи го [[Јувентус]] со 4:3 во пенали по 1-1 по дополнителното време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|title=Milan beat Juve in Super Cup shoot-out|publisher=Football Italia|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223203057/http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3025757/milan-beat-juventus-in-italian-super-cup-as-gianluigi-donnarumma-and-suso-stood-out|title=Milan beat Juventus in Super Cup as Donnarumma, Suso lead the charge|publisher=ESPN FC|author1=Sumeet Paul|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016}}</ref>. Со завршница од 6 место во лигата, неговата прва сезона како главен тренер на клубот, Монтела го довел Милан да се квалификува за третата рунда на квалификациската фаза на [[УЕФА Лига Европа]], која го одбележува враќањето на Милан на европските турнири за првпат од февруари [[2014]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3133485/getting-back-to-europe-should-be-seen-as-a-big-achievement-for-ac-milan|title=Getting back to Europe should be seen as a big achievement for AC Milan {{!}} News|publisher=ESPN FC|author=Sumeet Paul|date=2017-05-24|access-date=2017-08-20}}</ref>. На [[30 мај]] [[2017]] година, тој потпиша нов договор до [[2019]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-05-30/montella-and-ac-milan-together-through-to-2019|title=MONTELLA AND AC MILAN TOGETHER THROUGH TO 2019|access-date=2017-09-26}}</ref>. По некои лоши резултати во лигата на почетокот на сезоната 2017-18 Серија А, Монтела на крајот бил отпуштен од Милан на [[27 ноември]] [[2017]] година<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge">{{наведени вести|title=Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge|url=http://www.espnfc.us/ac-milan/story/3286710/vincenzo-montella-leaves-ac-milan;-gennaro-gattuso-placed-in-charge|accessdate=27 November 2017|work=ESPN FC|publisher=ESPN|date=27 November 2017}}</ref>, по домашниот нерешен резултат против Торино еден ден претходно. [[Џенаро Гатузо]] станал нов тренер на Милан<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/football/42136435|title=Vincenzo Montella: AC Milan sack coach & place Gennaro Gattuso in charge|publisher=BBC Sport|date=27 November 2017|accessdate=28 November 2017}}</ref>. ===Севиља=== На [[28 декември]] [[2017]] година, шпанскиот клуб Севиља го објавил назначувањето на Монтела како замена на отпуштениот тренер [[Едуардо Берисо]], за договор кој ќе трае до средината на 2019 година<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2017/12/28/5a4521f622601df4528b458e.html|title=Montella joins Sevilla until 2019|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|work=Marca|publisher=Unidad Editorial|first=Rocío|last=Guevara|translator-first=Tim|translator-last=Hanlon}}</ref><ref>{{наведена изјава за печат|url=http://sevillafc.es/actualidad/noticias/principio-de-acuerdo-con-montella-para-dirigir-al-sevilla-fc|title= PRINCIPIO DE ACUERDO CON MONTELLA PARA DIRIGIR AL SEVILLA FC|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|publisher=Sevilla F.C.|language=es}}</ref>. == Титули == === {{знамеикона|Италија}} Рома === *1 [[Серија А]]: 2000–01 *1 [[Супер Куп на Италија]]: 2001 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vincenzomontella.it/ Официјално мрежно место] {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{Куќа на славните на ФК Рома}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Монтела, Винченцо}} [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Тренери во Серија А]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Калчо Катанија]] [[Категорија:Тренери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Милан]] [[Категорија:Тренери на ФК Севиља]] jw8jqzuhx31sy923j74laywfdrp4osu 5608175 5608174 2026-08-11T12:53:39Z Carshalton 30527 5608175 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Винченцо Монтела | image = [[File:Vincenzo_Montella_2015.jpg|220px|]] | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1974|6|18}} | cityofbirth = {{роден во|Помиљано д'Арко|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Naz|FUrep|TUR}} (селектор) | clubnumber = | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | years1 = 1990-1995 | caps1 = 51 | goals1 = 27 | clubs1 = {{Fb team Empoli}} | years2 = 1995-1996 | caps2 = 34 | goals2 = 21 | clubs2 = {{Fb team Genoa}} | years3 = 1996-1999 | caps3 = 83 | goals3 = 54 | clubs3 = {{Fb team Sampdoria}} | years4 = 1999-2009 | caps4 = 194 | goals4 = 83 | clubs4 = {{Fb team Roma}} | years5 = 2007 | caps5 = 10 | goals5 = 3 | clubs5 = →{{Fb team Fulham}} | years6 = 2007-2008 | caps6 = 13 | goals6 = 4 | clubs6 = →{{Fb team Sampdoria}} | nationalyears1 = 1999-2005 | nationalcaps1 = 20 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears1 = 2011 |managerclubs1 = {{Fb team Roma}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Прив.)</small> | manageryears2 = 2011–2012 |managerclubs2 = {{Fb team Catania}} | manageryears3 = 2012–2015 |managerclubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears4 = 2015–2016 |managerclubs4 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears5 = 2016–2017 |managerclubs5 = {{Fb team Milan}} | manageryears6 = 2017–2019 |managerclubs6 = {{Fb team Sevilla}} | manageryears7 = 2019 |managerclubs7 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears8 = 2021-2023 |managerclubs8 = {{Fb team Adana Demirspor}} | manageryears9 = 2023- |managerclubs9 = {{Naz|FUrep|TUR}} }} '''Винченцо Монтела''' (роден на [[18 јуни]] [[1974]] година, во [[Помиљано д'Арко]]) — [[Италијанци|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напѓач]]. Во моментов е селектор на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. Монтела за време на неговата играчка кариера беше познат и по својот прекар ''авиончето'' (L'Aeroplanino), по начинот на кој ги прославувал својте голови што бил негов заштитен знак, раширувајќи ги рацете како крила на авион додека трчал кон навивачите на неговите екипи. Тој бил познат како брз напаѓач и all round играч, со одлични пасови за играчите околу себе и фасцинантни дриблинг вештини. == Играчка кариера == === Клупска кариера === ====Рани години==== Монтела ја започнал неговата клупска кариерата во [[Серија Ц1]] како играч на [[ФК Емполи|Емполи]] во 1990 година пред да се пресели во [[Серија Б]] клубот [[ФК Џенова|Џенова]] во 1995 година, каде што постигнал 21 гола во неговата единствена сезона во клубот. Тој потоа се преселил во [[Серија А]] каде потпишал за градскиот соперник на Џенова, [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] и останал во клубот три години. Монтела го направил своето деби во [[Серија А]] на [[8 септември]] [[1996]] година, против [[Перуџа Калчо|Перуџа]]. Во 1999 година тој преминал во тимот на [[ФК Рома|Рома]] за трансфер вреден [[евро|€]] 25 милиони. ==== Рома ==== Во времето кога тренер на [[ФК Рома|Рома]] бил [[Зденек Земан]], тој сакал да го доведе Монтела со цел да го предводи нападот на Рома, но истата година во Рома, исто така, дошол и нов тренер, [[Фабио Капело]], кои е познат по тоа што не претпочита ниски напаѓачи. И покрај ова, во текот на сезоната 1999-00, Монтела играл редовно и постигнал 18 гола, со кој бил прв стрелец на ''Џалоросите''. Следната година, во Рома доаѓа нов напаѓач, аргентинската ѕвезда [[Габриел Батистута]] од [[ФК Фиорентина|Фиорентина]], и со тоа се Капело го добил високиот напаѓач кој му бил потребен за да направи одличен тандем во предни позиции. Во тимот дошло и до контроверзност меѓу двајцата напаѓачи во однос на тоа кој ќе го носи дресот со # 9, кој бил омилениот на двајцата играчи. На крајот Батистута го избрал # 18. За карток период популарниот "Батигол" станал прв избор на тренерот, па Монтела станал втора опција во нападот, а често бил и во позиција на замена. Сепак, тој набрзо бил вратен во почетниот тим како партнер на Батистута во нападот и бил еден играчите со најголем придонес за третото Скудето на Рома во [[Серија А 2000-2001|сезоната 2000-01]] и постигна многу важни голови за тимот. Со 14 гола во првенството тој завршил како втор клупски стрелец зад Батистута кој постигнал 20. Во наредните сезони Монтела и натаму бил во немилост на Капело во следните и во март 2002 година тој јавно го изразил незадоволството "''Јас имам големи очекувања дека во клубот конечно ќе дојде друг тренер''". На 10 март 2002 тој постигнал четири гола во победата од 5-1 над [[СС Лацио|Лацио]] во римското дерби. Неговите четири гола сè уште остануваат рекорд на постигнати голови од страна на еден играч во ова дерби. 2003 година Монтела преживува лош период откако најпрво се развел од својата поранешна сопруга како и пропуштањето на голем број на натпревари поради серија на повреди. За време на [[Серија А 2003-04|сезоната 2003-04]] тој одиграл 11 лигашки натпревари, во кој постигнал само 5 гола. По тоа многу фудбалски критичари почнале да сметаат дека неговата кариера полека гасне. За време на [[Серија А 2004-05|сезоната 2004-05]] [[Фабио Капело]] конечно заминал од Рома и бил назначен за нов тренер на [[ФК Јувентус|Јувентус]], а Монтела ги демантирал сите кој загубиле доверба во него постигнувајќи 23 гола, во катастрофалната сезона на ''римската волчица''. Набрзо тој заработил нов договор во траење до 30 јуни 2010 година. Во [[Серија А 2005-06|сезоната 2005-06]] тој повторно се мачел со повреди. Бил подложен на операција на грбот и на рамото, кој го ограничиле на само дванаесет натшревари во сезоната. Во јануари 2007 година, за време на [[Серија А 2006-07|сезоната 2006-07]] бил позајмен на [[ФК Фулам|Фулам]], бидејќи [[Франческо Тоти]] бил единствениот избор во нападот во 4-2-3-1 формацијата на [[Лучано Спалети]]. Тој го одиграл својот последен натпревар за ''Џалоросите'' на 23 декември 2006 година пред да замине на позајмица во Англија. ==== Подоцнежните години во кариерата ==== Тој му се приклучил на Фулам на шест месечен заем на 4 јануари 2007 година и го добил дресот со број 11. Тој постигнал два гола против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] на неговото деби пред домашната публика во [[ФА Куп]]от. Тој реализирал повторно на 27 јануари во истата конкуренција против [[Стоук Сити]]. На 13 јануари 2007 година тој го направил своето деби во [[Премиер лига]]та против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]]. Седум дена подоцна тој го постигнал својот прв погодок во Премиер лигата против [[Тотенхем]] на [[Крејвен Котиџ]], прецизно реализирајќи го пеналот. Тој, исто така, постигнал гол и против Блекбурн Роверс во ремито 1-1. Монтела многу брзо станал популарен меѓу навивачите на Фулам и ја покажал својата благодарност изјавувајќи дека го чувствува Крејвен Котиџ како дома. Сепак, тој почнал помалку да игра под менаџерската палка на Крис Колман, и покрај неколку јавни апели кон него. По отказот на [[Крис Колман (фудбалер)|Колман]], Монтела започнал само два натпревари под водство на замена менаџерот [[Лори Санчес]]. Монтела навестил дека би сакал да се врати во Рома по завршувањето на сезоната 06-07 сезона. Заемот подоцна бил прекинат од страна на [[Лори Санчес|Санчес]] на 8 мај 2007 година, една недела пред неговиот договорен крај. Тој бил позајмен на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] за сезоната 2007-08. [[Бруно Конти]] го вратил Монтела назад во Рома во сезоната 2008-09, откако [[Мансини (бразилски фудбалер)|Амантино Мансини]] заминал од клубот. Монтела го зел број 23 кога се вратил; поради тоа што [[Мирко Вучиниќ|Вучиниќ]] го задржал бројот 9 на својот дрес, број што порано му припаѓал на Монтела, па така тој ја избрал 23-ката. Монтела добивал можност да игра само како замена одигрувајќи 12 натпревари за ''римската волчица'' во сезоната 2008-09. Тој го одиграл својот последен натпревар на 16 мај 2009 година. Во дресот на Рома тој одиграл вкупно 251 натпревар во 8 години постигнувајќи 102 гола во сите конкуренции, со што станал четврти најдобар стрелец на Рома во историјата. На 2 јули 2009 година, Монтела го најавил своето пензионирање од професионалниот фудбал како играч. === Репрезентативна кариера === Монтела дебитирал во репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] против [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] на 5 јуни 1999 година, а бил дел и од селекциите кој настапиле на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] и [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]]. Монтела одиграл точно 20 натпревари на репрезентативно ниво. == Тренерска кариера == === Рома === [[File:Vincenzo Montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Рома во 2010 година]] Монтела потпишал тригодишен договор со Рома како прв тренер на младинскиот тим ''Giovanissimi Nazionali'' (на возраст под-15 години)<ref>{{наведени вести|url=http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608035655/http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|title=A.S. Roma-Vincenzo Montella |date=2 July 2009 |accessdate=1 September 2016 |publisher=A.S. Roma |language=it |url-status=dead |archivedate=June 8, 2012 }}</ref>. На [[21 февруари]] [[2011]] тој бил назначен за привремен тренер на првиот тим за остатокот од сезоната, преземајќи ја оваа улога по оставката на [[Клаудио Раниери]]<ref name="montella_coach">{{наведени вести |url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2011/02/21/news/vertice_roma_per_futuro-12712599/?ref=HRERO-1 |title=La Roma ha scelto Panchina a Montella |work=La Repubblica |language=it |date=21 February 2011 |accessdate=21 February 2011 }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/21-02-2011/a-trigoria-si-decide-futuro-80233152494.shtml|title=Montella scuote la Roma "Ascolto, ma poi scelgo io"|publisher=gazzetta.it|language=it|date=21 February 2011|accessdate=21 February 2011}}</ref>. На [[23 февруари]] [[2011]] во својот прв натпревар во [[Серија А]], како тренер на [[ФК Рома|Рома]] тој забележал победа на гостувањето кај [[ФК Болоња|Болоња]] со 1-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Bologna/23-02-2011/prima-gioia-montella-80261648206.shtml|title=Prima gioia per Montella, De Rossi abbatte il Bologna|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=23 February 2011|accessdate=13 October 2011}}</ref>. На [[8 март]] [[2011]] година во неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], [[ФК Рома|Рома]] биле катастрофално поразени нагостувањето кај [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор Донецк]] со 3-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|title=Roma fuori di testa|work=Il Tempo|language=it|date=11 March 2011|accessdate=17 December 2015|archive-date=2016-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070653/http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|url-status=dead}}.</ref>. Монтела ја завршил сезоната како тренер на Рома водејќи го клубот до шестото место на табелата во лигата, а тој потоа бил ослободен откако новите клупски сопственици предводени од американскиот стопанственик [[Томас Р. ДиБенедето]] одлучиле да го назначат [[Луис Енрике Мартинес Гарсија|Луис Енрике]] како постојан тренер за сезоната 2011-12. === Катанија === На [[9 јуни]] [[2011]] година, само неколку дена откако беше ослободен од страна на раководството на Рома, Монтела беше најавен како нов шеф на [[ФК Катанија|Катанија]]<ref name="montella_catania">{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archiveurl=https://archive.today/20110727110006/http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archivedate=July 27, 2011|title=Vincenzo Montella è il nuovo allenatore del Catania – Venerdì 10 јуни alle 16.30 la presentazione|publisher=''Calcio Catania''|date=9 June 2011|accessdate=4 December 2013|language=it|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Тој потпишал двегодишен договор со клубот од Источна Сицилија. Монтела ја предводи Катанија до средината на табелата и на крајот тие финиширале пред сицилијанските соперници Палермо за првпат во последните осум години; до крајот на сезоната, тој бил силно поврзуван со враќање во Рома како и кандидат за слободното работно место во Фиорентина. Монтела ја напуштил Катанија по заемна согласност на 4 јуни 2012 година, по само една сезона на чело на тимот<ref>{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archiveurl=https://archive.today/20120804052707/http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archivedate=August 4, 2012|title=Vincenzo Montella: 'Grazie, Catania|trans-title=Vincenzo Montella: 'Thanks, Catania'|publisher=''Calcio Catania''|language=it|date=4 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. === Фјорентина=== [[File:Vincenzo montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Фјорентина во 2012 година]] На [[11 јуни]] [[2012]] од [[ФК Фиорентина|фудбалскиот клуб Фиорентина]] објавиле преку нивното официјално мрежно место дека Винченцо Монтела потпишал две-годишен договор со тосканците и дека ќе биде новиот тренер на клубот (подоцна продолжен до јуни 2017 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archiveurl=https://archive.today/20130123104700/http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archivedate=January 23, 2013|title=Vincenzo Montella is the new Fiorentina coach|publisher=Footballcracy|date=11 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Пристигнувањето на Монтела доживеало голем пресврт на тимот кој се засилил со 17 фудбалери. Фиорентина ја завршила сезоната 2012-13 на четвртото место, пропуштајќи го местото на Лигата на шампионите на [[ФК Милан]] на последниот ден од сезоната<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/20/italy-siena-penalty-milan-champions-league|title=Italy cries foul over penalty that helped Milan into Champions League|publisher=The Guardian|date=20 May 2013|accessdate=3 May 2014}}</ref>. Во својата втора сезона, Монтела ја предводел Фиорентина до финалето на Купот на Италија во 2014, но биле поразени со 3-1 од Наполи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27271913|title=Coppa Italia final: Rafael Benitez's Napoli beat Fiorentina 3-1|publisher=BBC Sport|date=3 May 2014|accessdate=3 May 2014}}</ref>, додека тимот повторно ја завршил сезоната на четвртото место. Во својата трета сезона Монтела му помогнал на Фиорентина да стигне до полуфиналето на Лигата на Европа 2014-15, каде што биле елиминирани од [[ФК Севиља]]. Фиорентина ја завршила сезоната на четвртото место на третата последователна сезона. На 8 јуни, тој бил разрешен како тренер на Фиорентина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/33057869|title=Vincenzo Montella sacked as Fiorentina head coach|publisher=BBC|date=8 June 2015|accessdate=8 June 2015}}</ref>. ===Сампдорија=== На [[15 ноември]] [[2015]] година, раководството на [[ФК Сампдорија]] објавило дека Монтела е назначен за нов тренер.<ref>{{наведени вести|url=http://www.football-italia.net/75789/sampdoria-announce-montella|title=Sampdoria announce Montella|work=Football Italia|date=15 November 2015|accessdate=17 December 2015}}</ref>. На [[28 јуни]] [[2016]] година, Монтела го напуштил клубот за да пристапи во [[ФК Милан]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|title=Montella: ‘Thank you, Sampdoria’ - Football Italia|website=www.football-italia.net|accessdate=2017-12-30|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808090259/http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|url-status=dead}}</ref>. ===Милан=== На [[28 јуни]] [[2016]] година, Милан го најавил Монтела како нов тренер со договор, почнувајќи од 1 јули. Тој потпишал двегодишен договор, наводно, во вредност од 2,3 милиони евра годишно, додека Сампдорија му исплатил 500.000 евра како надомест за ослободување од неговиот договор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|title=AC MILAN MONTELLA BROCCHI {{!}} News|access-date=2016-06-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629102503/http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|archivedate=June 29, 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calciomercato/28-06-2016/montella-milan-accordo-un-biennale-23-milioni-160150328556.shtml|title=Milan: "Montella, benvenuto". Firma un biennale da 2,3 milioni|access-date=2016-06-28}}</ref>. На 23 декември Монтела ги предводел „Росонерите“ во својата прва титула уште од 2011 година, освојувајќи го Суперкупот на Италија, победувајќи го [[Јувентус]] со 4:3 во пенали по 1-1 по дополнителното време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|title=Milan beat Juve in Super Cup shoot-out|publisher=Football Italia|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223203057/http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3025757/milan-beat-juventus-in-italian-super-cup-as-gianluigi-donnarumma-and-suso-stood-out|title=Milan beat Juventus in Super Cup as Donnarumma, Suso lead the charge|publisher=ESPN FC|author1=Sumeet Paul|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016}}</ref>. Со завршница од 6 место во лигата, неговата прва сезона како главен тренер на клубот, Монтела го довел Милан да се квалификува за третата рунда на квалификациската фаза на [[УЕФА Лига Европа]], која го одбележува враќањето на Милан на европските турнири за првпат од февруари [[2014]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3133485/getting-back-to-europe-should-be-seen-as-a-big-achievement-for-ac-milan|title=Getting back to Europe should be seen as a big achievement for AC Milan {{!}} News|publisher=ESPN FC|author=Sumeet Paul|date=2017-05-24|access-date=2017-08-20}}</ref>. На [[30 мај]] [[2017]] година, тој потпиша нов договор до [[2019]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-05-30/montella-and-ac-milan-together-through-to-2019|title=MONTELLA AND AC MILAN TOGETHER THROUGH TO 2019|access-date=2017-09-26}}</ref>. По некои лоши резултати во лигата на почетокот на сезоната 2017-18 Серија А, Монтела на крајот бил отпуштен од Милан на [[27 ноември]] [[2017]] година<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge">{{наведени вести|title=Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge|url=http://www.espnfc.us/ac-milan/story/3286710/vincenzo-montella-leaves-ac-milan;-gennaro-gattuso-placed-in-charge|accessdate=27 November 2017|work=ESPN FC|publisher=ESPN|date=27 November 2017}}</ref>, по домашниот нерешен резултат против Торино еден ден претходно. [[Џенаро Гатузо]] станал нов тренер на Милан<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/football/42136435|title=Vincenzo Montella: AC Milan sack coach & place Gennaro Gattuso in charge|publisher=BBC Sport|date=27 November 2017|accessdate=28 November 2017}}</ref>. ===Севиља=== На [[28 декември]] [[2017]] година, шпанскиот клуб Севиља го објавил назначувањето на Монтела како замена на отпуштениот тренер [[Едуардо Берисо]], за договор кој ќе трае до средината на 2019 година<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2017/12/28/5a4521f622601df4528b458e.html|title=Montella joins Sevilla until 2019|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|work=Marca|publisher=Unidad Editorial|first=Rocío|last=Guevara|translator-first=Tim|translator-last=Hanlon}}</ref><ref>{{наведена изјава за печат|url=http://sevillafc.es/actualidad/noticias/principio-de-acuerdo-con-montella-para-dirigir-al-sevilla-fc|title= PRINCIPIO DE ACUERDO CON MONTELLA PARA DIRIGIR AL SEVILLA FC|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|publisher=Sevilla F.C.|language=es}}</ref>. == Титули == === {{знамеикона|Италија}} Рома === *1 [[Серија А]]: 2000–01 *1 [[Супер Куп на Италија]]: 2001 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vincenzomontella.it/ Официјално мрежно место] {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{Куќа на славните на ФК Рома}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Монтела, Винченцо}} [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Тренери во Серија А]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Калчо Катанија]] [[Категорија:Тренери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Милан]] [[Категорија:Тренери на ФК Севиља]] lv4802h2peqi9quo85wcvnxnronrfoy 5608176 5608175 2026-08-11T12:55:04Z Carshalton 30527 5608176 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Винченцо Монтела | image = [[File:Vincenzo_Montella_2015.jpg|220px|]] | height = {{height|m=1.72}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1974|6|18}} | cityofbirth = {{роден во|Помиљано д'Арко|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Naz|FUrep|TUR}} (селектор) | clubnumber = | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | years1 = 1990-1995 | caps1 = 51 | goals1 = 27 | clubs1 = {{Fb team Empoli}} | years2 = 1995-1996 | caps2 = 34 | goals2 = 21 | clubs2 = {{Fb team Genoa}} | years3 = 1996-1999 | caps3 = 83 | goals3 = 54 | clubs3 = {{Fb team Sampdoria}} | years4 = 1999-2009 | caps4 = 194 | goals4 = 83 | clubs4 = {{Fb team Roma}} | years5 = 2007 | caps5 = 10 | goals5 = 3 | clubs5 = →{{Fb team Fulham}} | years6 = 2007-2008 | caps6 = 13 | goals6 = 4 | clubs6 = →{{Fb team Sampdoria}} | nationalyears1 = 1999-2005 | nationalcaps1 = 20 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{Naz|FUrep|ITA}} | manageryears1 = 2011 |managerclubs1 = {{Fb team Roma}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Привремен)</small> | manageryears2 = 2011–2012 |managerclubs2 = {{Fb team Catania}} | manageryears3 = 2012–2015 |managerclubs3 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears4 = 2015–2016 |managerclubs4 = {{Fb team Sampdoria}} | manageryears5 = 2016–2017 |managerclubs5 = {{Fb team Milan}} | manageryears6 = 2017–2019 |managerclubs6 = {{Fb team Sevilla}} | manageryears7 = 2019 |managerclubs7 = {{Fb team Fiorentina}} | manageryears8 = 2021-2023 |managerclubs8 = {{Fb team Adana Demirspor}} | manageryears9 = 2023- |managerclubs9 = {{Naz|FUrep|TUR}} }} '''Винченцо Монтела''' (роден на [[18 јуни]] [[1974]] година, во [[Помиљано д'Арко]]) — [[Италијанци|италијански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напѓач]]. Во моментов е селектор на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. Монтела за време на неговата играчка кариера беше познат и по својот прекар ''авиончето'' (L'Aeroplanino), по начинот на кој ги прославувал својте голови што бил негов заштитен знак, раширувајќи ги рацете како крила на авион додека трчал кон навивачите на неговите екипи. Тој бил познат како брз напаѓач и all round играч, со одлични пасови за играчите околу себе и фасцинантни дриблинг вештини. == Играчка кариера == === Клупска кариера === ====Рани години==== Монтела ја започнал неговата клупска кариерата во [[Серија Ц1]] како играч на [[ФК Емполи|Емполи]] во 1990 година пред да се пресели во [[Серија Б]] клубот [[ФК Џенова|Џенова]] во 1995 година, каде што постигнал 21 гола во неговата единствена сезона во клубот. Тој потоа се преселил во [[Серија А]] каде потпишал за градскиот соперник на Џенова, [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] и останал во клубот три години. Монтела го направил своето деби во [[Серија А]] на [[8 септември]] [[1996]] година, против [[Перуџа Калчо|Перуџа]]. Во 1999 година тој преминал во тимот на [[ФК Рома|Рома]] за трансфер вреден [[евро|€]] 25 милиони. ==== Рома ==== Во времето кога тренер на [[ФК Рома|Рома]] бил [[Зденек Земан]], тој сакал да го доведе Монтела со цел да го предводи нападот на Рома, но истата година во Рома, исто така, дошол и нов тренер, [[Фабио Капело]], кои е познат по тоа што не претпочита ниски напаѓачи. И покрај ова, во текот на сезоната 1999-00, Монтела играл редовно и постигнал 18 гола, со кој бил прв стрелец на ''Џалоросите''. Следната година, во Рома доаѓа нов напаѓач, аргентинската ѕвезда [[Габриел Батистута]] од [[ФК Фиорентина|Фиорентина]], и со тоа се Капело го добил високиот напаѓач кој му бил потребен за да направи одличен тандем во предни позиции. Во тимот дошло и до контроверзност меѓу двајцата напаѓачи во однос на тоа кој ќе го носи дресот со # 9, кој бил омилениот на двајцата играчи. На крајот Батистута го избрал # 18. За карток период популарниот "Батигол" станал прв избор на тренерот, па Монтела станал втора опција во нападот, а често бил и во позиција на замена. Сепак, тој набрзо бил вратен во почетниот тим како партнер на Батистута во нападот и бил еден играчите со најголем придонес за третото Скудето на Рома во [[Серија А 2000-2001|сезоната 2000-01]] и постигна многу важни голови за тимот. Со 14 гола во првенството тој завршил како втор клупски стрелец зад Батистута кој постигнал 20. Во наредните сезони Монтела и натаму бил во немилост на Капело во следните и во март 2002 година тој јавно го изразил незадоволството "''Јас имам големи очекувања дека во клубот конечно ќе дојде друг тренер''". На 10 март 2002 тој постигнал четири гола во победата од 5-1 над [[СС Лацио|Лацио]] во римското дерби. Неговите четири гола сè уште остануваат рекорд на постигнати голови од страна на еден играч во ова дерби. 2003 година Монтела преживува лош период откако најпрво се развел од својата поранешна сопруга како и пропуштањето на голем број на натпревари поради серија на повреди. За време на [[Серија А 2003-04|сезоната 2003-04]] тој одиграл 11 лигашки натпревари, во кој постигнал само 5 гола. По тоа многу фудбалски критичари почнале да сметаат дека неговата кариера полека гасне. За време на [[Серија А 2004-05|сезоната 2004-05]] [[Фабио Капело]] конечно заминал од Рома и бил назначен за нов тренер на [[ФК Јувентус|Јувентус]], а Монтела ги демантирал сите кој загубиле доверба во него постигнувајќи 23 гола, во катастрофалната сезона на ''римската волчица''. Набрзо тој заработил нов договор во траење до 30 јуни 2010 година. Во [[Серија А 2005-06|сезоната 2005-06]] тој повторно се мачел со повреди. Бил подложен на операција на грбот и на рамото, кој го ограничиле на само дванаесет натшревари во сезоната. Во јануари 2007 година, за време на [[Серија А 2006-07|сезоната 2006-07]] бил позајмен на [[ФК Фулам|Фулам]], бидејќи [[Франческо Тоти]] бил единствениот избор во нападот во 4-2-3-1 формацијата на [[Лучано Спалети]]. Тој го одиграл својот последен натпревар за ''Џалоросите'' на 23 декември 2006 година пред да замине на позајмица во Англија. ==== Подоцнежните години во кариерата ==== Тој му се приклучил на Фулам на шест месечен заем на 4 јануари 2007 година и го добил дресот со број 11. Тој постигнал два гола против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] на неговото деби пред домашната публика во [[ФА Куп]]от. Тој реализирал повторно на 27 јануари во истата конкуренција против [[Стоук Сити]]. На 13 јануари 2007 година тој го направил своето деби во [[Премиер лига]]та против [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]]. Седум дена подоцна тој го постигнал својот прв погодок во Премиер лигата против [[Тотенхем]] на [[Крејвен Котиџ]], прецизно реализирајќи го пеналот. Тој, исто така, постигнал гол и против Блекбурн Роверс во ремито 1-1. Монтела многу брзо станал популарен меѓу навивачите на Фулам и ја покажал својата благодарност изјавувајќи дека го чувствува Крејвен Котиџ како дома. Сепак, тој почнал помалку да игра под менаџерската палка на Крис Колман, и покрај неколку јавни апели кон него. По отказот на [[Крис Колман (фудбалер)|Колман]], Монтела започнал само два натпревари под водство на замена менаџерот [[Лори Санчес]]. Монтела навестил дека би сакал да се врати во Рома по завршувањето на сезоната 06-07 сезона. Заемот подоцна бил прекинат од страна на [[Лори Санчес|Санчес]] на 8 мај 2007 година, една недела пред неговиот договорен крај. Тој бил позајмен на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] за сезоната 2007-08. [[Бруно Конти]] го вратил Монтела назад во Рома во сезоната 2008-09, откако [[Мансини (бразилски фудбалер)|Амантино Мансини]] заминал од клубот. Монтела го зел број 23 кога се вратил; поради тоа што [[Мирко Вучиниќ|Вучиниќ]] го задржал бројот 9 на својот дрес, број што порано му припаѓал на Монтела, па така тој ја избрал 23-ката. Монтела добивал можност да игра само како замена одигрувајќи 12 натпревари за ''римската волчица'' во сезоната 2008-09. Тој го одиграл својот последен натпревар на 16 мај 2009 година. Во дресот на Рома тој одиграл вкупно 251 натпревар во 8 години постигнувајќи 102 гола во сите конкуренции, со што станал четврти најдобар стрелец на Рома во историјата. На 2 јули 2009 година, Монтела го најавил своето пензионирање од професионалниот фудбал како играч. === Репрезентативна кариера === Монтела дебитирал во репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] против [[Фудбалска репрезентација на Велс|Велс]] на 5 јуни 1999 година, а бил дел и од селекциите кој настапиле на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] и [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство 2002]]. Монтела одиграл точно 20 натпревари на репрезентативно ниво. == Тренерска кариера == === Рома === [[File:Vincenzo Montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Рома во 2010 година]] Монтела потпишал тригодишен договор со Рома како прв тренер на младинскиот тим ''Giovanissimi Nazionali'' (на возраст под-15 години)<ref>{{наведени вести|url=http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120608035655/http://www.asroma.it/pdf/corporate/operazioni_di_mercato/2009-07-02_accordo_per_la_risoluzione_consensuale_anticipata_del_contratto_economico_per_le_prestazioni_sportive_del_calciatore_vincenzo_montella.pdf|title=A.S. Roma-Vincenzo Montella |date=2 July 2009 |accessdate=1 September 2016 |publisher=A.S. Roma |language=it |url-status=dead |archivedate=June 8, 2012 }}</ref>. На [[21 февруари]] [[2011]] тој бил назначен за привремен тренер на првиот тим за остатокот од сезоната, преземајќи ја оваа улога по оставката на [[Клаудио Раниери]]<ref name="montella_coach">{{наведени вести |url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/roma/2011/02/21/news/vertice_roma_per_futuro-12712599/?ref=HRERO-1 |title=La Roma ha scelto Panchina a Montella |work=La Repubblica |language=it |date=21 February 2011 |accessdate=21 February 2011 }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Roma/21-02-2011/a-trigoria-si-decide-futuro-80233152494.shtml|title=Montella scuote la Roma "Ascolto, ma poi scelgo io"|publisher=gazzetta.it|language=it|date=21 February 2011|accessdate=21 February 2011}}</ref>. На [[23 февруари]] [[2011]] во својот прв натпревар во [[Серија А]], како тренер на [[ФК Рома|Рома]] тој забележал победа на гостувањето кај [[ФК Болоња|Болоња]] со 1-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Bologna/23-02-2011/prima-gioia-montella-80261648206.shtml|title=Prima gioia per Montella, De Rossi abbatte il Bologna|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=23 February 2011|accessdate=13 October 2011}}</ref>. На [[8 март]] [[2011]] година во неговото деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], [[ФК Рома|Рома]] биле катастрофално поразени нагостувањето кај [[ФК Шахтјор Донецк|Шахтјор Донецк]] со 3-0<ref>{{наведени вести|url=http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|title=Roma fuori di testa|work=Il Tempo|language=it|date=11 March 2011|accessdate=17 December 2015|archive-date=2016-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110070653/http://www.iltempo.it/sport/2011/03/11/roma-fuori-di-testa-1.91516|url-status=dead}}.</ref>. Монтела ја завршил сезоната како тренер на Рома водејќи го клубот до шестото место на табелата во лигата, а тој потоа бил ослободен откако новите клупски сопственици предводени од американскиот стопанственик [[Томас Р. ДиБенедето]] одлучиле да го назначат [[Луис Енрике Мартинес Гарсија|Луис Енрике]] како постојан тренер за сезоната 2011-12. === Катанија === На [[9 јуни]] [[2011]] година, само неколку дена откако беше ослободен од страна на раководството на Рома, Монтела беше најавен како нов шеф на [[ФК Катанија|Катанија]]<ref name="montella_catania">{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archiveurl=https://archive.today/20110727110006/http://www.calciocatania.it/comunicati/comunicati.php?id=23140|archivedate=July 27, 2011|title=Vincenzo Montella è il nuovo allenatore del Catania – Venerdì 10 јуни alle 16.30 la presentazione|publisher=''Calcio Catania''|date=9 June 2011|accessdate=4 December 2013|language=it|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Тој потпишал двегодишен договор со клубот од Источна Сицилија. Монтела ја предводи Катанија до средината на табелата и на крајот тие финиширале пред сицилијанските соперници Палермо за првпат во последните осум години; до крајот на сезоната, тој бил силно поврзуван со враќање во Рома како и кандидат за слободното работно место во Фиорентина. Монтела ја напуштил Катанија по заемна согласност на 4 јуни 2012 година, по само една сезона на чело на тимот<ref>{{наведени вести|url=http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archiveurl=https://archive.today/20120804052707/http://www.calciocatania.it/allenamenti/allenamenti.php?id=26494|archivedate=August 4, 2012|title=Vincenzo Montella: 'Grazie, Catania|trans-title=Vincenzo Montella: 'Thanks, Catania'|publisher=''Calcio Catania''|language=it|date=4 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. === Фјорентина=== [[File:Vincenzo montella.JPG|thumb|right|Винченцо Монтела како тренер на Фјорентина во 2012 година]] На [[11 јуни]] [[2012]] од [[ФК Фиорентина|фудбалскиот клуб Фиорентина]] објавиле преку нивното официјално мрежно место дека Винченцо Монтела потпишал две-годишен договор со тосканците и дека ќе биде новиот тренер на клубот (подоцна продолжен до јуни 2017 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archiveurl=https://archive.today/20130123104700/http://www.footballcracy.com/news/serie-a/vincenzo-montella-is-the-new-fiorentina-coach/|archivedate=January 23, 2013|title=Vincenzo Montella is the new Fiorentina coach|publisher=Footballcracy|date=11 June 2012|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Пристигнувањето на Монтела доживеало голем пресврт на тимот кој се засилил со 17 фудбалери. Фиорентина ја завршила сезоната 2012-13 на четвртото место, пропуштајќи го местото на Лигата на шампионите на [[ФК Милан]] на последниот ден од сезоната<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/20/italy-siena-penalty-milan-champions-league|title=Italy cries foul over penalty that helped Milan into Champions League|publisher=The Guardian|date=20 May 2013|accessdate=3 May 2014}}</ref>. Во својата втора сезона, Монтела ја предводел Фиорентина до финалето на Купот на Италија во 2014, но биле поразени со 3-1 од Наполи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27271913|title=Coppa Italia final: Rafael Benitez's Napoli beat Fiorentina 3-1|publisher=BBC Sport|date=3 May 2014|accessdate=3 May 2014}}</ref>, додека тимот повторно ја завршил сезоната на четвртото место. Во својата трета сезона Монтела му помогнал на Фиорентина да стигне до полуфиналето на Лигата на Европа 2014-15, каде што биле елиминирани од [[ФК Севиља]]. Фиорентина ја завршила сезоната на четвртото место на третата последователна сезона. На 8 јуни, тој бил разрешен како тренер на Фиорентина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/33057869|title=Vincenzo Montella sacked as Fiorentina head coach|publisher=BBC|date=8 June 2015|accessdate=8 June 2015}}</ref>. ===Сампдорија=== На [[15 ноември]] [[2015]] година, раководството на [[ФК Сампдорија]] објавило дека Монтела е назначен за нов тренер.<ref>{{наведени вести|url=http://www.football-italia.net/75789/sampdoria-announce-montella|title=Sampdoria announce Montella|work=Football Italia|date=15 November 2015|accessdate=17 December 2015}}</ref>. На [[28 јуни]] [[2016]] година, Монтела го напуштил клубот за да пристапи во [[ФК Милан]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|title=Montella: ‘Thank you, Sampdoria’ - Football Italia|website=www.football-italia.net|accessdate=2017-12-30|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808090259/http://www.football-italia.net/86555/montella-%E2%80%98thank-you-sampdoria%E2%80%99|url-status=dead}}</ref>. ===Милан=== На [[28 јуни]] [[2016]] година, Милан го најавил Монтела како нов тренер со договор, почнувајќи од 1 јули. Тој потпишал двегодишен договор, наводно, во вредност од 2,3 милиони евра годишно, додека Сампдорија му исплатил 500.000 евра како надомест за ослободување од неговиот договор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|title=AC MILAN MONTELLA BROCCHI {{!}} News|access-date=2016-06-28|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629102503/http://www.acmilan.com/it/news/show/162262|archivedate=June 29, 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calciomercato/28-06-2016/montella-milan-accordo-un-biennale-23-milioni-160150328556.shtml|title=Milan: "Montella, benvenuto". Firma un biennale da 2,3 milioni|access-date=2016-06-28}}</ref>. На 23 декември Монтела ги предводел „Росонерите“ во својата прва титула уште од 2011 година, освојувајќи го Суперкупот на Италија, победувајќи го [[Јувентус]] со 4:3 во пенали по 1-1 по дополнителното време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|title=Milan beat Juve in Super Cup shoot-out|publisher=Football Italia|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223203057/http://www.football-italia.net/96104/milan-beat-juve-super-cup-shoot-out|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3025757/milan-beat-juventus-in-italian-super-cup-as-gianluigi-donnarumma-and-suso-stood-out|title=Milan beat Juventus in Super Cup as Donnarumma, Suso lead the charge|publisher=ESPN FC|author1=Sumeet Paul|date=23 December 2016|accessdate=24 December 2016}}</ref>. Со завршница од 6 место во лигата, неговата прва сезона како главен тренер на клубот, Монтела го довел Милан да се квалификува за третата рунда на квалификациската фаза на [[УЕФА Лига Европа]], која го одбележува враќањето на Милан на европските турнири за првпат од февруари [[2014]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3133485/getting-back-to-europe-should-be-seen-as-a-big-achievement-for-ac-milan|title=Getting back to Europe should be seen as a big achievement for AC Milan {{!}} News|publisher=ESPN FC|author=Sumeet Paul|date=2017-05-24|access-date=2017-08-20}}</ref>. На [[30 мај]] [[2017]] година, тој потпиша нов договор до [[2019]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-05-30/montella-and-ac-milan-together-through-to-2019|title=MONTELLA AND AC MILAN TOGETHER THROUGH TO 2019|access-date=2017-09-26}}</ref>. По некои лоши резултати во лигата на почетокот на сезоната 2017-18 Серија А, Монтела на крајот бил отпуштен од Милан на [[27 ноември]] [[2017]] година<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge">{{наведени вести|title=Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge|url=http://www.espnfc.us/ac-milan/story/3286710/vincenzo-montella-leaves-ac-milan;-gennaro-gattuso-placed-in-charge|accessdate=27 November 2017|work=ESPN FC|publisher=ESPN|date=27 November 2017}}</ref>, по домашниот нерешен резултат против Торино еден ден претходно. [[Џенаро Гатузо]] станал нов тренер на Милан<ref name="Vincenzo Montella leaves AC Milan; Gennaro Gattuso placed in charge"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/football/42136435|title=Vincenzo Montella: AC Milan sack coach & place Gennaro Gattuso in charge|publisher=BBC Sport|date=27 November 2017|accessdate=28 November 2017}}</ref>. ===Севиља=== На [[28 декември]] [[2017]] година, шпанскиот клуб Севиља го објавил назначувањето на Монтела како замена на отпуштениот тренер [[Едуардо Берисо]], за договор кој ќе трае до средината на 2019 година<ref>{{наведени вести|url=http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2017/12/28/5a4521f622601df4528b458e.html|title=Montella joins Sevilla until 2019|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|work=Marca|publisher=Unidad Editorial|first=Rocío|last=Guevara|translator-first=Tim|translator-last=Hanlon}}</ref><ref>{{наведена изјава за печат|url=http://sevillafc.es/actualidad/noticias/principio-de-acuerdo-con-montella-para-dirigir-al-sevilla-fc|title= PRINCIPIO DE ACUERDO CON MONTELLA PARA DIRIGIR AL SEVILLA FC|date=28 December 2017|access-date=28 December 2017|publisher=Sevilla F.C.|language=es}}</ref>. == Титули == === {{знамеикона|Италија}} Рома === *1 [[Серија А]]: 2000–01 *1 [[Супер Куп на Италија]]: 2001 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vincenzomontella.it/ Официјално мрежно место] {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2000}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2002}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{Куќа на славните на ФК Рома}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Монтела, Винченцо}} [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Емполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Тренери во Серија А]] [[Категорија:Тренери на ФК Рома]] [[Категорија:Тренери на ФК Калчо Катанија]] [[Категорија:Тренери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Тренери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Тренери на ФК Милан]] [[Категорија:Тренери на ФК Севиља]] j93c1s7gwd3krvbwre4djlgf4o5dhgg Вајсензе (Тирингија) 0 1075335 5608247 5425426 2026-08-11T16:30:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608247 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Вајсензе}} {{Инфокутија Место во Германија |Art = Stadt |German_name = Weißensee |Name = Вајсензе |image_photo = Rathaus-weissensee.jpg |image_caption = Градското собрание |Wappen = Wappen Weißensee (Thüringen).jpg |lat_deg = 51 |lat_min = 11 |lat_sec = 0 |lon_deg = 11 |lon_min = 4 |lon_sec = 0 |Lageplan = Weißensee in SÖM.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Земерда |Höhe = 143 |Fläche = 55.33 |Einwohner = 3614 |Stand = 2006-12-31 |PLZ = 99631 |Vorwahl = 036374 |Kfz = SÖM |Gemeindeschlüssel = 16 0 68 058 |Adresse = Марктплац 26<br />99631 Вајсензе |Website = [https://www.weissensee.de/ www.weissensee.de] |Bürgermeister = Матијас Шрот |Partei = }} '''Вајсензе''' ({{langx|de|Weißensee}})) — мал [[град]] во округот [[Земерда (округ)|Земерда]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. Се наоѓа 6 километри северозападно од окружниот град [[Земерда]] и 35 километри северно од покраинскиот главен град [[Ерфурт]]. == Географија == === Местоположба === Вајсензе се наоѓа во северниот дел на [[Тириншка Котлина|Тириншката Котлина]], оддалечен 35 километри од [[Ерфурт]]. === Соседни општини === Вајсензе се граничи со следниве општини (почнувајќи од север, надесно): [[Кинделбрик]], [[Гинштет]], [[Ритген]], [[Грифштет]], [[Земерда]], [[Вундерслебен]], [[Штраусфурт]], [[Ганглофземерн]] и [[Гројсен]]. === Градски единици === Кон градот Вајсензе припаѓаат следниве единици: * [[Херншвенде]] * Наузис * Отенхаузен * Шерндорф * Валтерсдорф * Шенштет == Политика == === Градски совет === Градскиот совет се состои од 16 места, како и гласот на градоначалникот. По општинските избори на 26 мај 2019 година, распределбата во советот е следна:<ref>{{нмс|url=https://wahlen.thueringen.de/datenbank/wahl1/wahl.asp?wahlart=GW&wJahr=2019&zeigeErg=GEM&wknr=068&gemnr=68058|title=Gemeinderatswahl 2019 in Thüringen|publisher=Thüringer Landesamt für Statistik|accessdate=2019-07-07}}</ref> {| class="wikitable" width="200" |- align="center" bgcolor="#ace" | align="left" | '''Партија / Листа''' || '''Места''' || '''+ / –'''<sup>*</sup> |- align="center" | align="left" | [[Демохристијански сојуз на Германија|CDU]] || 9 || − 1 |- align="center" | align="left" | BFW || 4 || |- align="center" | align="left" | [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] || 1 || − 2 |- align="center" | align="left" | [[Левица (Германија)|Die Linke]] || 1 || ± 0 |- align="center" | align="left" | [[Националдемократска партија на Германија|NPD]] || 1 || |} <sup>*</sup><small>: Разлика со изборите во 2014 г.</small> === Градоначалник === Од 2015 година, градоначалник на градот Вајсензе е Матијас Шрот. === Збратимени градови === Вајсензе е [[Збратимени градови|збратимен]] со следниве градови: * {{знамеикона|Франција}} [[Деши]], [[Франција]] <small>(од 1990 г.)</small> * {{знамеикона|Германија}} [[Кирхберг на Јагст]], [[Германија]] <small>(од 2006 г.)</small> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:St.PeterundPaul CaféMarkt.jpg|Градската црква Податотека:SÖM Runneburg03.JPG|Рунебург Податотека:Weißensee.jpg|Поглед на Вајсензе Податотека:Windmill at Weißensee, Thuringia.jpg|Ветерница во градот </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Weißensee}} * [https://www.weissensee.de/ Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211112123236/https://www.weissensee.de/ |date=2021-11-12 }} {{de}} {{Градови во Земерда (округ)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Земерда (округ)]] [[Категорија:Саксонија (пруска покраина)]] 65l4ax5cezrgn47y3iqxppykld973p8 Бруклин 0 1082839 5608165 5589060 2026-08-11T12:40:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608165 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Бруклин |other_name = |nickname = БК |settlement_type = Округ на Њујорк |total_type = |motto = Taking it! |image_skyline = Brooklyn Bridge Postdlf.jpg |imagesize = |image_caption = Поглед на [[Бруклински мост|Бруклинскиот мост]] и Бруклин |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = New York City location Brooklyn.svg |mapsize = 260px |map_caption = Местоположбата на Бруклин прикажана во портокалово |coordinates_region = US-NY |subdivision_type = [[Список на суверени држави|Земја]] |subdivision_name = [[САД]] |subdivision_type1 = [[Сојузни држави во САД|Држава]] |subdivision_name1 = [[Њујорк (држава)|Њујорк]] |subdivision_type2 = Округ |subdivision_name2 = Кингс |subdivision_type3 = Град |subdivision_name3 = [[Њујорк]] |government_type = Округ (Њујорк) |leader_title = Окружен претседател |leader_name = Марти Марковиц (Д)<br />— ''(Округ Бруклин)'' |leader_title1 = Окружен обвинител |leader_name1 = Чарлс Хајнс<br />— ''(Округ Кингс)'' |established_title = Населен |established_date = 1634 |named_for = [[Брекелен]], [[Холандија]] |demonym = Бруклинци <!-- Area ---------------------> |area_total_sq_mi = 96.90 |area_land_sq_mi = 70.61 |area_water_sq_mi = 26.29 <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2012 |population_total = 2,565,635 |population_density_sq_mi = 36356 |population_blank1_title = [[Демоним]] |population_blank1 = Бруклинци |latd = 40 |latm = 37 |lats = 29 |latNS = N |longd = 73 |longm = 57 |longs = 8 |longEW = W |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 112 + 2 |Веб страна = [http://www.brooklyn-usa.org/index.htm www.Brooklyn-USA.org] }} '''Бруклин''' — најнаселениот од петте реони во [[Њујорк (град)|Њујорк]], со околу 2,5 милиони жители и е втор по големина во областа. Од 1896 година, Бруклин ги има истите граници како округот Кингс, која сега е најнаселената област во државата [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и второ најгусто населена област во [[Соединети Американски Држави|САД]], после [[Менхетн|Менхетен]]. Бруклин исто така е најзападната област на [[Лонг Ајленд]]. Денес, доколку би бил независен град, Бруклин би се рангирал на четврто место по бројот на население во САД, веднаш зад [[Лос Анџелес]] и [[Чикаго]].<ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/00_SF1/GCTPH1.US05PR GCT-PH1; Population, Housing Units, Area, and Density: 2000 - United States -- County by State; and for Puerto Rico from the Census 2000 Summary File 1 (SF 1) 100-Percent Data] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330221531/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/00_SF1/GCTPH1.US05PR |date=2019-03-30 }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed September 18, 2016.</ref> Бруклин бил независен град сè до 1 јануари [[1898]] година, кога во согласност со Повелбата на "Поголемиот Њујорк", Бруклин бил консолидиран со другите реони за да се формира современиот "Њујорк сити". Бруклин продолжува да одржува посебна култура. Многу населби во Бруклин се етнички енклави во кои одредени етнички групи и култури доминираат. Официјалното мото на Бруклин е ''Eendraght Maeckt Maght'', напишано на [[холандски јазик]], што во превод значи "'''''Единството прави сила'''''". Мотото е прикажано на печатот и знамето на округот. Официјалните бои на Бруклин се сина и златна<ref>Borough of Brooklyn.[http://www.brooklyn-usa.org/Press/2002/apr16.htm blue and gold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001185349/http://www.brooklyn-usa.org/Press/2002/apr16.htm|date=October 1, 2006}}.</ref>. == Историја == [[Холанѓани]]те биле првите [[Европа|Европејци]] кои се населиле во областа на западниот крај на Лонг Ајленд, кој исто така бил населен со [[Американски староседелци|индијанското племе]] Ленапи (често се наведува во современите колонијални документи како име за место на една од поголемите индијански населби : "Канарси").<ref>[http://www.bklyn-genealogy-info.com/Town/Bushwick/index.html Brooklyn Daily Eagle] Map of six townships</ref> Првите холандски населби, основани во 1624 година, биле наречени Мидвуд и Флетбуш. Холанѓаните исто така купувале земјиште за време на 1630-тите од Ленапите во денешен Гованус, Ред Хок, Дворот на Бруклинската Морнарица и Бушвик. Селото Бреукелен, именувано по Бреукелен во провинцијата [[Утрехт]] во Холандија, било овластено од страна на Холандската западно-индиска компанија во 1646 година. Тоа станало првата општина во денешната држава Њујорк. Во тоа време, селото Бреукелен било дел од Нова Холандија. Подоцна други села биле вклучени во Бруклин: Бушвик, Нов Утрехт, и Флетлендс. Неколку куќи и гробишта уште сведочат за холандското потекло на округот Бруклин, вклучувајќи ја и најстарата куќа во Њујорк, Куќата на Питер Клаесен Викоф во Флетлендс.<ref>[http://digitalcommons.unl.edu/libraryscience/30/ ''"Notes Geographical and Historical, relating to the Town of Brooklyn, in Kings County on Long-Island"''].</ref> === Топонимија === Холанѓаните го изгубиле Бреукелен во британското освојување на [[Нова Холандија]] во 1664. Во 1683 година, [[Обединето Кралство|Британците]] ја реорганизирале провинцијата Њујорк во дванаесет земји, од кои секоја била разделена на градови.<ref>N.Y. Col. Laws, ch4/1:122</ref> Со текот на времето, името еволуирало од Бреукелен, во Брокланд, во Броклин, во Бруклан, во Брукленд и на крајот, во Бруклин. Округот Кингс бил еден од оригиналните окрузи, а Бруклин бил еден од оригиналните шест града во рамки на Кингс. Округот бил именуван во чест на кралот [[Чарлс II]]. === Револуција === На 27 август 1776 година, Битката на Лонг Ајленд (исто така наречена Битката на Бруклин) се водела во округот Кингс . Таа била првата голема битка во [[Американска револуција|Американската револуционерна војна]] по [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]] и најголемата битка во целиот конфликт. Додека поразот на генералот [[Џорџ Вашингтон]] на бојното поле можеби фрлил ран сомнеж за неговите способности како воен тактичар и водач, тој ја зачувал Континенталната армија недопрена со тактично повлекување во текот на ноќта, преку Ист Ривер<ref>[[David McCullough|McCullough, David]]. ''[[1776 (book)|1776]]''. Simon & Schuster. May 24, 2005. {{ISBN|978-0-7432-2671-4}}</ref>. Њујорк станал британска политичка и воена база за операциите во Северна Америка. Ова го охрабрило заминувањето на патриотите и нивните симпатизери додека ги привлекло лојалистите, бегалци кои бегале од други колонии. Лојалистите ја населиле околината, вклучувајќи го и Бруклин. Соодветно, регионот станал фокус на разузнавачките активности на Генералот Вашингтон. Британците, исто така, почнале да ги држат американските патриотски воени заробеници во гнили бродови укотвени во заливот Валабут Беј во Бруклин. Повеќе американски затвореници починале во овие затвор-бродови.[[File:NYC1885-1.jpg|thumb|Карта на Њујорк, градот Бруклин и околината во 1885 година|лево]] === Урбанизација === [[File:Brooklyn 1879.jpg|thumb|281x281px|Бруклин во 1879.]]Во првата половина на [[19 век]] настанал значителен пораст на економскиот стратешки брег на Ист Ривер спроти Њујорк. Населението во Бруклин се зголемило повеќе од трипати помеѓу 1800 и 1820 година, повторно двојно се зголемило во 1820-тите, и уште еднаш двојно за време на 1830-тите. Во округот биле опфатени два градови: Градот Бруклин и градот Вилјамсбург. Бруклин се соединил со Вилјамсбург во 1854 година. Со додавањето на оваа нова област, Бруклин прераснал од значителна заедница со 36.236 жители во влијателен град со 96.838 жители. Изградбата на железничките врски, како што била линијата Брајтон Бич во 1878 година, довела до експлозивен раст при што за една деценија, градот Бруклин ги анексирал градовите Њу Лотос во 1886 година; Флетбуш, Грејвзенд и Њу Утрехт во 1894 година; и Флетлендс во 1896 година. Бруклин ги достигнал својите природни општински граници до линијата на округот Кингс. Во 1883 година, бил завршен Бруклинскиот мост, кој го олеснил патувањето до [[Менхетн|Менхетен]]. Бруклин бил ангажиран во процесот на консолидација за развој на целиот регион. Во 1894 година, жителите на Бруклин со мало мнозинство изгласале да се приклучат на Менхетен, Бронкс, Квинс и Ричмонд (подоцна Стејтн Ајленд) и да станат еден од петте реони на современиот Њујорк. Овој референдум стапил на сила во [[1898]] година. Кингс Каунти го задржал својот статус како еден од окрузите во државата Њујорк. ==Влада и политика== [[File:Bk Boro Hall summer dusk jeh.JPG|thumb|250px|Собранието на Бруклин]] Од припојувањето со Њујорк во [[1898]] година, Бруклин се управува според Њујоршката повелба која предвидува систем од градоначалник и Совет. Централизираната влада во [[Њујорк (град)|Њујорк]] е одговорна за јавното образование, поправните установи, библиотеките, јавната безбедност, рекреативните објекти, канализацијата, водоводот и социјалните услуги. Канцеларијата за Претседателот на округот била создадена за да се балансира централната со локалната власт. Секој претседател имал моќна административна улога изведена од правото за гласање во Одборот за проценка на Њујорк, кој бил одговорен за создавање и одобрување на буџетот на градот и предлозите за користење на земјиштето. Во 1989 година, [[Политика на САД|Врховниот суд на САД]] го прогласил Одборот за проценка за [[Устав на Соединетите Американски Држави|неуставен]], бидејќи Бруклин, најнаселениот округ, немал поголемо делотворно претставување од Одборот од Стејтн Ајленд, округ со најмалку население, прекршок на клаузата од Четвртиот амандман за заштита на еднаквоста согласно со одлуката на високиот суд од 1964 година "еден човек, еден глас".<ref>[https://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html Cornell Law School Supreme Court Collection: Board of Estimate of City of New York v. Morris]. Retrieved June 12, 2006.</ref> [[Демократска партија (САД)|Демократската партија]] има мнозинство на јавни функции. Во 2005 година, 69,7% од регистрираните гласачи во Бруклин биле демократи. Партиските платформи се фокусираат на доделување на станови, образование и економски развој. Најконтроверзно политичко прашање е предложениот проект Атлантски Дворишта, голем станбен проект со спортска арена. Мнозинско влијание на [[Републиканска партија (САД)|републиканците]] постои во Грејвсленд, Бенсонхурст, Беј Риџ, Дјукер Хајтс и Мидвуд. Секој од петте окрузи на градот има свој јавен обвинител. Главниот јавен обвинител директно се избира со народно гласање. Бруклин има 16 членови во Градскиот совет, најмногу од петте окрузи. ==Економија== [[Податотека:Brooklyn_buildings_near_East_River_IMG_3731.JPG|десно|мини|250x250пкс|Понова зграда близу Ист Ривер Стејт Парк]] 44% од вработеното население во Бруклин, или 410.000 луѓе, работат во округот. Повеќе од половина од жителите на работат надвор од неговите граници. Како резултат на тоа, економските услови во Менхетн се важни за луѓето кои бараат работа во округот.<ref name="report">[http://www.bedc.org/statistics/Dept_Labor_Brookyn_Report_april_2006.html New York State Department of Labor Brooklyn Report, April 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201015505/http://www.bedc.org/statistics/Dept_Labor_Brookyn_Report_april_2006.html|date=February 1, 2015}}</ref> Силната меѓународна емиграција во Бруклин генерира работни позиции во услугите, малопродажбата и [[градежништво]]то. Во последниве години, Бруклин има постојан прилив на финансиски средства од работењето на канцеларијата за поддршка во Менхетн, од брзиот раст на економијата како и од силниот раст на услугите за поддршка, како што се сметководството, агенциите за лично снабдување и фирмите за компјутерски услуги. Работните места во околијата традиционално биле концентрирани на производството, но од 1975 година, Бруклин се префрлил од производствено заснована на услужно заснована економија. Во 2004 година, 215.000 жители на Бруклин работеле во услужниот сектор, додека 27.500 работеле во производството. Иако производството опаднало, значителна база останала во производство на мебел, обработка на метали и прехранбени производи.<ref>New York City Economic Development Corporation, Brooklyn Borough Update March 2004. [http://www.bedc.org/statistics/mfrg_employment_data.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201000455/http://www.bedc.org/statistics/mfrg_employment_data.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Фармацевтската компанија Пфицер која била основана во Бруклин во 1869 година, со производствен погон во округот долги години и во која некогаш биле вработени илјадници работници, била затворена во 2008 година. Сепак, ново светлинско производство сконцентрирано на органска и висококвалитетна храна изникнало во стариот погон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2012/03/28/business/food-start-ups-flock-to-old-pfizer-factory-in-brooklyn.html|title=Food Start-Ups Find a Home in Brooklyn|date=March 28, 2012|work=The New York Times}}</ref> Најнапред воспоставен како објект за бродоградба во 1801 година, ''Бруклин Нејви Јард'' имал 70.000 вработени во кулминацијата за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и тогаш бил најголемиот работодавец во округот. Мисури, бродот на кој Јапонците формално се предале, бил изграден таму, исто како и бродот Мејн, чие тонење во [[Хавана]] довело до почетокот на Шпанско-американската војна. Железниот брод Монитор од времето на Граѓанската војна бил изграден во Гринпоинт.<ref>[http://www.BrooklynSteelBloodTenacityAppendix.com/ A Case Study of Seatrain Shipbuilding & the Brooklyn Navy Yard] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160503164111/http://www.brooklynsteelbloodtenacityappendix.com/ |date=2016-05-03 }}.</ref> Од 1968 до 1979 бродоградилиштето Ситрејн бил главниот работодавец. Подоцна се појавиле фирми за индустриски дизајн, претпријатија за преработка на храна, занаетчии, како и филмската и телевизиската индустрија. Околу 230 фирми од приватниот сектор во рамки на Бруклин Нејви Јард обезбедуваат околу 4.000 работни места. Градежништвото и услугите се најбрзо растечките сектори.<ref>[http://www.bedc.org/statistics/employbyind.htm New York State Dept of Labor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201024851/http://www.bedc.org/statistics/employbyind.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Претежно, работодавци во Бруклин се малите бизниси. Во 2000 година, 91% од приближно 38.704 деловни претпријатија во Бруклин, имале помалку од 20 вработени.<ref>[http://www.bedc.org/statistics/firmsbyemployees.htm U.S. Census Bureau, 2001 County Business Patterns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201025950/http://www.bedc.org/statistics/firmsbyemployees.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Во август 2008 година, стапката на невработеност во околијата била 5,9%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/nyc/index.shtm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005121423/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/nyc/index.shtm|url-status=dead|archive-date=October 5, 2008|title=New York State Dept of Labor|publisher=Labor.state.ny.us|accessdate=October 24, 2010}}</ref> Бруклин е исто така дом на многу банки и кредитни унии. Според Федералната корпорација за осигурување на депозити, имало 37 банки и 21 кредитни унии кои работеле во Бруклин во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.fdic.gov/idasp/main.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20000510085416/http://www2.fdic.gov/idasp/main.asp|url-status=dead|archive-date=May 10, 2000|title=FDIC Office Directory|publisher=FDIC.gov|accessdate=October 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.branchspot.com/ny/brooklyn/|title=Credit Unions in Brooklyn, NY|publisher=Branchspot.com|date=November 9, 2015|accessdate=November 9, 2015}}</ref> ==Демографија== [[Image:New York City Demographics 05 500px.png|thumb|250px|Бруклин е најнаселената околија на Њујорк уште од средината на 1920-тите. (Агенда: Историски гледано, бројот на население во секоја околија во милиони. '''<span style="color:#c00;">Бронкс</span>''', '''<span style="color:green;">Бруклин</span>''', '''<span style="color:#009;">Мехнетен</span>''', '''<span style="color:#f60;">Квинс</span>''', '''<span style="color:purple;">Островот Стејтн</span>''')]] ===2010=== Според американскиот попис од 2010 година, демографијата на Бруклин е следна: * 42.8% [[Белци]] (35.7% не-шпански белци) * 34.3% [[Афроамериканци]] * 0.5% [[Индијанци|Староседелци]] * 10.5% [[Азијци]] * 0.0% [[Хаваи|Староседелци од Хаваи]] или островите во Тихиот Океан * 3.0% Две или повеќе раси * 8.9% Останати раси * 19.8% [[Шпанци]] или [[Латинска Америка|Латиноамериканци]] (од било која раса) ===Пресметки од 2009 година=== {{USCensusPop |1790= 4549 |1800= 5740 |1810= 8303 |1820= 11187 |1830= 20535 |1840= 47613 |1850= 138882 |1860= 279122 |1870= 419921 |1880= 599495 |1890= 838547 |1900= 1166820 |1910= 1634510 |1920= 2018560 |1930= 2560010 |1940= 2698285 |1950= 2738175 |1960= 2627319 |1970= 2602012 |1980= 2231028 |1990= 2300664 |2000= 2465326 |2010= 2504700 |estimate= 2565635 |estyear= 2012 |footnote=<center>U.S. Decennial Census<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=U.S. Decennial Census|publisher=Census.gov|accessdate=April 21, 2013}}</ref><br>2012 Estimate<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2012|accessdate=April 21, 2013}}</ref><br>through 1960<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mapserver.lib.virginia.edu/|title=University of Virginia Library|accessdate=April 19, 2013|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623053220/https://mapserver.lib.virginia.edu/|url-status=dead}}</ref></center> }} Според Пописот на Американската заедница во 2009 година, населението во Бруклин се состоело од 46,6% [[белци]], од кои 36,9% биле не-шпански белци. Црнците сочинувале 34,2% од населението, од кои 32,9% биле не-шпански црнци. [[Американски староседелци|Индијанците]] сочинувале 0,3% од населението, додека [[Азија|Азијците]] сочинувале 9,5% од населението. Староседелците од Тихоокеанските Острови сочинувале само 0,1% од населението Американците од разни раси сочинувале 1,4% од населението. Шпанците и Латиноамериканците сочинувале 19,6% од населението во Бруклин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0500000US36047|title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 - 2010 Demographic Profile Data|publisher=United States Census Bureau|accessdate=April 1, 2016|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://archive.today/20200213012318/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0500000US36047|url-status=dead}}</ref> Според проценките на Бирото за попис на САД од 2012 година, имало 2.565.635 жители (за разлика од 2,3 милиони во 1990), 880.727 домаќинства и 583.922 семејства кои живеат во Бруклин. Густината на населеност била 34.920 жители на квадратна милија (13.480 / км ²). Имало 930.866 станбени единици со просечна густината од 13.180 на квадратна милија (5090 / км ²). Од 880.727 домаќинства во Бруклин, 38,6% биле [[Брак|брачни двојки]] кои живеат заедно, 22,3% биле жени без сопруг во моментот, и 33,7% не биле семејства. 33,3% имале деца под 18-годишна возраст кои живеат во нив. Од сите домаќинства 27,8% биле составени од поединци а 9,8% имале член од 65 години или постар. Просечна големина на домаќинството била 2,75 жители, а просечна големина на семејството била 3,41. Во Бруклин населението било застапено со 26,9% на возраст под 18 години, 10,3% на возраст помеѓу 18 и 24 години, 30,8% на возраст помеѓу 25 и 44 години, 20,6% на возраст помеѓу 45-64 години и 11,5% кои се 65 години или постари. Средната возраст била 33 години. Бруклин има повеќе жени и девојки, со 88,4 мажи за секои 100 жени. [[Лезбејство|Лезбејската]] заедница во Бруклин е најголемата заедница од сите реони во Њујорк. Просечниот приход за домаќинствата во Бруклин бил 32.135 $, а просечниот приход за едно семејство бил $ 36,188. Мажите имале просечен приход од $ 34.317, што е повеќе од женките, чиј просечен приход бил $ 30,516. Приходот по жител бил 16.775 $. Околу 22% од семејствата и 25,1% од населението биле под границата на [[сиромаштија]], вклучувајќи 34% од оние кои биле на возраст под 18 години и 21,5% од оние кои биле на возраст од 65 години или повеќе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://demographics.coopercenter.org/DotMap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921024553/http://demographics.coopercenter.org/DotMap/|url-status=dead|archive-date=2013-09-21|title=The Racial Dot Map: One Dot Per Person for the Entire U.S.|publisher=}}</ref> ==Населба== [[Image:Greenpoint Houses.JPG|thumb|270px|Куќи од 19 век на дрворедите на улицата Кент во историскиот округ Гринпоинт|лево]]Бруклин долго време бил магнет за емигрантите и многу етнички групи доминирале во одредени населби во дадено време, бидејќи населбите постојано се менуваат како што населението доаѓа и си заминува. На пример, од почетокот до средината на 20 век во Браунсвил мнозинско население биле [[Евреи|еврејските жители]]. Од 1970 година мнозинство се Афроамериканците. Мидвуд на почетокот од 20 век бил исполнет со етнички [[Ирци]], а потоа бил исполнет со еврејски жители за речиси 50 години, и полека станува Пакистанска енклава. Најзастапената етничка група во Бруклин, белците, опаднале од 97,2% во 1930 на 46,9% до 1990 година. Со гентрификацијата, многу населби во Бруклин стануваат сè повеќе мешани, со приливот на емигранти и нивното интегрирање во населбите. Она што започна како тренд сега може да биде постојана рамнотежа. Бруклин и Квинс се светски пример за постојаниот прилив на сиромашни емигранти, кои подобро се снаоѓаат отколку во нивните матични земји. Во моментов, во нив има бројно население од многу земји. Бруклин исто така привлекува луѓе кои претходно живееле во други градови во САД. Од нив, повеќето доаѓаат од [[Чикаго]], [[Детроит]], Сан Франциско, Вашингтон, [[Балтимор]], [[Филаделфија]], Бостон, Синсинати, и [[Сиетл]].<ref>[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/27.html "African Americans", Encyclopedia of Chicago]. Retrieved March 1, 2008.</ref><ref>Gibson, Campbell (June 1998). [https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/twps0027.html Population of the 100 Largest Cities and Other Urban Places in the United States: 1790 to 1990], [[United States Census Bureau]]. Accessed November 19, 2016.</ref><ref>{{наведени вести|last=Ritter|first=John|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2007-08-26-urban-blacks_N.htm|title=San Francisco Hopes to Reverse Black Flight|work=USA Today|date=August 28, 2007|accessdate=October 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2007/09/12/nyregion/12census.html|title=Census Shows More Black Residents Are Leaving New York and Other Cities|date=September 12, 2007|work=The New York Times}}</ref><ref name="US Census Bureau, California, racial breakdown">{{Наведена мрежна страница|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html|title=State &amp; County QuickFacts: California|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=February 11, 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228054319/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html|archivedate=December 28, 2009|df=}}</ref><ref>Brooklyn Economic Development Corporation. Comprehensive Economic Development Strategy Report, 2002. [http://www.bedc.org/statistics/domestic_migration.htm www.bedc.org]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201022144/http://www.bedc.org/statistics/domestic_migration.htm|date=February 1, 2015}}</ref><ref>Muhammad, Nisa Islam. [http://www.finalcall.com/artman/publish/article_3633.shtml "D.C. 'exodus' sparks district renewal efforts for Whites"], ''[[The Final Call]]'', June 21, 2007. Retrieved June 25, 2007.</ref> Бруклин содржи десетици различни населби кои ги претставуваат главните етнички групи кои живеат во рамките на Њујорк. Бруклин е дом на голема афроамериканска заедница. Бедфорд-Стивсенд е дом на една од најпознатите афроамерикански заедници во градот, заедно со Браунсвил и Источен Њујорк. "Бед-Стуј" е центар за афроамериканската култура, често референциран во [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и [[Афроамерикански англиски јазик|афроамериканска уметност]]. Афроамериканските заедници, како и карипските заедници, се протегаат низ поголемиот дел од Бруклин.[[File:Willow Street Brooklyn Heights 2006.jpg|thumb|270px|Бруклин Хајтс. Оригинална црвена тула од почетокот на 19-от век.]]Бруклин исто така е дом на голем број [[Руси]] и [[Украинци]], кои се главно сконцентрирани во населбите Брајтон Бич и Шипсхед Беј. Во Брајтон Бич има многу руски и украински бизниси. Поради големата украинска заедница, Брајтон Бич го носи прекарот "''Мала Одеса''". Сепак, неодамна прекарот бил преименуван во "''Мала Русија''", заради огромното присуство на руската популација. Првенствено таму претежно живееле Евреи, меѓутоа, денес украинската и руската заедница во Брајтон Бич претставуваат различни аспекти од украинската и руската култура.[[File:Park Slope Houses.jpg|thumb|270px]]Бушвик е најголемиот центар на шпанско-американската заедница во Бруклин. Како и другите населби во Њујорк, шпанската популација во Бушвик главно е од [[Порторико]], со многу [[Доминиканска Република|Доминиканци]] како и народи од неколку [[Список на држави и зависни територии во Јужна Америка|јужноамерикански држави]]. Речиси 80% од населението во Бушвик е шпанско, па неговите жители имаат создадено многу бизниси за поддршка на нивните разни национални и разнолики традиции во храна и други предмети. 42% од населението во Сансет Парк е шпанско, составено од овие различни етнички групи. Главните шпански групи во Бруклин се Порториканци, Мексиканци, Доминиканци и доселеници од [[Панама]], кои се распространети низ околијата. Порториканците и Доминиканците се предоминантни во Бушвик, Вилијамсбург и Источен Њујорк, додека Мексиканците се предоминантни во Сансет Парк а доселениците од Панама во Краун Хајтс. Италијанските Американци главно се сконцентрирани во населбите Бенсонхурст, Дјукер Хајтс и Беј Риџ, каде што има многу италијански ресторани и [[Пица|пицерии]]. Италијанските Американци се распространети низ поголемиот дел од јужен Бруклин, вклучувајќи ги Бат Бич, Грејвзенд, Марин Парк, Мил Басин и Берген Бич. Областа Керол Гарденс, како и северната половина на Вилиамсбург, исто така, имаат долгогодишни италијанско-американски заедници.[[File:Jueus ultraortodoxes satmar a brooklyn.jpg|thumb|Бруклин е дом на ортодоксните еврејски заедници. Во Бруклин, околу 23% се Евреи.|лево]] Ортодоксните [[Евреи]] и Хасидиските Евреи се сконцентрирани во Бороу Парк, каде што има многу јешиваси, [[Синагога|синагоги]] и кошер оддели, како и многу други еврејски бизниси. Кошер ресторани, синагоги, еврејски училишта и јешиваси може да се најдат насекаде низ Њујорк, како во другите делови, така и во Бруклин. Други значајни Ортодоксни и Хасидиски верски еврејски населби се Кенсингтон, Мидвуд, Вилјамсбург, Флетбуш, Канарс, Си Гејт и Краун Хајтс. Многу болници во Бруклин биле отворени од еврејските добротворни организации, вклучувајќи го Медицинскиот Центар Маимонидес во Бороу Парк, како и болницата Брукдејл во Браунсвил. Многу нерелигиозни [[Евреи]] се сконцентрирани во Дитмас Парк, Виндсор Терас и Парк Слоп. Полјаците во Бруклин во голема мера се сконцентрирани во Гринпоинт, кој е дом на Мала Полска. Тие исто така се расфрлани низ јужните делови на Бруклин. Бруклинската западн0-индиска заедница е сконцентрирана во населбите Краун Хајтс, Флетбуш, Источен Флетбуш, Кенсингтон и Канарси во центарот на Бруклин. Бруклин е дом на една од најголемите заедници на Западни [[Индија|Индијци]] надвор од Карибите, со конкурентен број на население само во Мајами, Монтреал, Лондон и Торонто. Иако најголемите Западни Индиски групи во Бруклин се доселениците од Јамајка и Хаити, постојат Западно Индиски емигранти речиси од сите делови на Карибите. Краун Хајтс и Флетбуш се дом на многу Западно Индиски ресторани и пекарници во Бруклин. Парадата за Денот на Трудот на Западните Индијци, се одржува секоја година на Денот на Трудот во Источен Парквеј. Грчките Американци во Бруклин живеат низ целата околија, но нивните бизниси денес се сконцентрирани во центарот на Бруклин во близина на Атлантик авенијата. Грчките специјалитети, како Ел-Греко што се служи на Шипсхед Беј, исто така се распространети низ околијата, но многу Грци повторно си заминале од Атлантик авенијата поради демографските промени. Кинеските Американци живеат низ јужните делови на Бруклин, во Сансет Парк, Бенсонхерст, Грејвзенд и Хоумкрест. Најголемата концентрација е во Сансет Парк по должина на 8-та Авенија, која е позната по кинеската култура. Таа се нарекува "Бруклински Чајнатаун". Многу кинески ресторани може да се најдат во Сансет Парк, а областа е домаќин и на популарната кинеска прослава на Нова Година. Ирските Американци може да се најдат низ Бруклин во ниски до умерени концентрации во населбите Беј Риџ, Марин Парк, Геритсен Бич и Винегар Хил. Многу се преселиле кон исток на Лонг Ајленд во средината на дваесеттиот век. Денес, Арапските Американци и [[Пакистан]]ците заедно со други [[Муслимански свет|муслимански заедници]] се населени во југозападниот дел на Бруклин, особено во Беј Риџ, каде што има многу блискоисточни ресторани, наргиле салони, халал продавници, исламски продавници и џамии. Авенијата Кони Ајленд е дом на Мал Пакистан како што Црковната Авенија е дом на Бангладеш. Улицата Џеј Стрит во Бороу Хал (центарот на Бруклин) е Мала Арабија. Пакистанскиот Ден на Независноста се одбележува секоја година со паради и партии на Кони Ајленд авенијата. Претходно, областа била претежно позната по своето ирско, норвешко и шкотско население. Исто така, постојат многу Блиско Источни, особено Јеменски, бизниси, џамии и ресторани на Атлантик авенијата западно од Флетбуш авенијата, во близина на Бруклин Хајтс. ==Култура== [[File:Bridge to Eden.jpg|thumb|Ботаничката градина во Бруклин.]] [[Image:The Soldiers and Sailors Memorial Arch at Grand Army Plaza.jpg|thumb|258x258px|Војничките и моричките стрелци на плоштадот на Големата армија.]] Бруклин има голема улога во различни аспекти на американската култура, вклучувајќи ги литературата, киното и театарот. Бруклинскиот акцент често се портретира како "типичен акцент за Њујорк" во американската телевизија и филмовите.<ref>{{наведени вести|url=http://nypost.com/2010/02/06/why-the-classic-noo-yawk-accent-is-fading-away/|title=Why the classic Noo Yawk accent is fading away|author=Sheila McClear|newspaper=New York Post|date=February 6, 2010|accessdate=March 29, 2016}}</ref> Бруклин е домаќин на светски познатата Бруклинска Академија за Музика, Бруклинската филхармонија, и втората по големина јавна уметничка колекција во САД, е сместена во музејот во Бруклин. Два филма на Спајк Ли, “Таа мора да го добие” и “Направи ја вистинската работа” биле снимани во Бедфорд-Стивсенд, Бруклин. Музејот во Бруклин, отворен во 1897 година, е втор по големина музеј за јавна уметност во земјата. Во својата постојана колекција има повеќе од 1,5 милиони предмети, од древни египетски ремек-дела до современа уметност. Музејот на Децата во Бруклин, првиот музеј во светот посветен на децата, бил отворен во декември 1899 година. Единствената ваква државна институција во Њујорк акредитирана од страна на Американското здружение на музеи, е една од ретките на глобално ниво кои имаат постојана колекција - над 30.000 културни објекти и примероци од [[природонаука]]та. Бруклинската Академија за Музика (БАМ) вклучува 2109 членови од оперската куќа, 874 членови од театарот и уметничката куќа БАМ Роуз Синемас. Барџмјузик и Магацинот Света Ен се наоѓаат на другата страна од центарот на Бруклин во DUMBO уметничката област. Бруклинското средно техничко училиште има втор по големина аудиториум во Њујорк (по Радио сити мјузик хал), со капацитет од над 3000 места за седење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://schools.nyc.gov/ChoicesEnrollment/High/Directory/school/?sid=3330#AdditionalInformationAnchor|title=Brooklyn Technical High School, K430, Borough of Brooklyn, Zip Code 11217|publisher=Schools.nyc.gov|date=October 31, 2008|accessdate=October 24, 2010}}</ref> ===Медиуми=== ====Локални списанија==== Бруклин има неколку локални весници: “Бруклин Дејли Игл”, “Бруклин Вју“ “Бруклин Пејпер” и др. кои се во сопственост на Корпорацијата за вести на Руперт Мардок, најголемиот синџир на весници во Бруклин. Во Бруклин исто така се продаваат големите весници од Њујорк, вклучувајќи ги “[[The New York Times|New York Times]]”, “New York Daily News” и “New York Post”. ====Етнички печат==== Бруклин има просперитетен етнички печат. “El Diario La Prensa”, најголемиот и најстар дневен весник на [[шпански јазик]] во САД, го одржува своето корпоративното седиште на 1 “MetroTech Center” во центарот на Бруклин. Главни етнички публикации се Католичкиот весник од Бруклин и Квинс “The Tablet” и “Hamodia”, ортодоксно дневно еврејско списание. Многу национално дистрибуирани етнички весници имаат седиште во Бруклин. Повеќе од 60 етнички групи пишуваат на 42 јазици и објавуваат околу 300 неанглиски списанија и весници во Њујорк. Меѓу нив е кварталното двојазично списание “L'Idea” кое се печати на [[Италијански јазик|италијански]] и англиски јазик од 1974 година. Покрај тоа, многу весници објавени во странство, како што се “The Daily Gleaner” и “The Star of Jamaica”, се достапни во Бруклин. ====Онлајн медиуми==== HelloBrooklyn.com е најголемиот портал во Бруклин, со повеќе од 10.000 врски. ====Телевизија==== Градот Њујорк има официјална телевизиска станица, водена од страна на Њујорк Медиа Груп, која емитува разни програми со седиште во Бруклин. Пристапна телевизија за заедницата во Бруклин е јавниот околиски пристапен канал. ==Настани== * Годишната Парада на Сирени во Кони Ајленд (од средината до крајот на јуни) е парада со костими и пловење.<ref name="Ward, Nathan">{{Наведено списание|author=Ward, Nathan|url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/2005/4/2005_4_26.shtml|title=Brooklyn Rising|journal=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|date=August–September 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070527151419/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2005/4/2005_4_26.shtml|archivedate=May 27, 2007|df=dmy-all}}</ref> * Кони Ајленд исто така е домаќин на годишниот Нејтанов натпревар во јадење хот-догови (4 јули). * Годишниот карневал за Денот на Трудот (исто така познат и како Парада за Денот на Трудот или Парада на Западно Индискиот Ден) се одвива по должина на Источен Парквеј во Краун Хајтс. * Бруклинскиот филмски фестивал<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartofbrooklyn.org/|title=The Art of Brooklyn Film Festival|website=The Art of Bklyn|access-date=2017-06-30}}</ref> == Паркови и други атракции == [[Податотека:Astroland Wonder Wheel.jpg|мини| Астроленд во Кони Ајленд ]] Бруклинска ботаничка градина: се наоѓа во непосредна близина на Проспект Парк и е ботаничка градина со површина од 52 акри (21 хектари), која содржи голема површина со црешово дрво, цветна градина од 1 акр (0,4 хектари), јапонски рид и градина со езерце, миризлива градина, езерце со лотоси, неколку конзерваториуми, карпеста градина, староседелска флора градина, колекција со дрва [[бонсаи]], детска градина и откриени експонати. Кони Ајленд најпрво бил развиен како игралиште за богатите во почетокот на 1900, но прераснал во едно од нај забавните места во Америка и привлекува толпи од целиот Њујорк. Лудата железница „Циклон“, изградена во 1927 година, е во Националниот регистар за историски места. Тркалото на Чудата од 1920 и други атракции сè уште функционираат во Астроленд. Кони Ајленд бележи пад од 1970-тите, но во моментов доживува ренесанса: новиот Луна Парк беше отворен во 2010 година.<ref>[http://readingeagle.com/article.aspx?id=227072 "New park adds rides at Coney Island"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130723151430/http://readingeagle.com/article.aspx?id=227072 |date=2013-07-23 }}. ''Reading Eagle''. Retrieved June 29, 2010.</ref> Флојд Бенет областа: првиот општински аеродром во Њујорк, кој долго време бил затворен, сега е дел од системот на Националниот парк. Многу историски хангари и писти сè уште се преживеани. Разновидни природни патеки и разновидни живеалишта се наоѓаат во рамки на паркот, вклучувајќи површини со морска вода, како и реставрираната област на Преријата Шортграс што некогаш била широко распространета по рамнините на Хемпстед. Гробиштата Гринвуд, основани од страна на социјалниот реформатор Хенри Евелин Пирпонт во 1838 година, се едни од најзначајните гробишта во САД со распространета зелена површина од 478 акри (190 хектари) која содржи ридови и долови, неколку езерца и барокна капела. Тие сè уште се во употреба, и се вечен дом на многу значајни њујорчани<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Henry Evelyn Pierrepont|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Pierrepont&GSfn=H&GSmn=E&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSst=36&GScntry=4&GSob=n&GRid=29723708&df=all&|publisher=Findagrave.com|accessdate=November 2, 2011}}</ref>, како Ф.А.О. Шварц (1836-1911), основачот на продавницата за играчки; Вилијам М. "Бос" Твид (1823-1878), озлогласениот шеф на политичкиот систем во Њујорк; како и глумецот Френк Морган (1890-1949), најпознат по неговата главна улога во филмот Волшебникот од Оз. Резерватот за диви животни Јамајка Беј: уникатен Сојузен резерват за диви животни, поставен е на границата помеѓу Бруклин и Квинс и е дел од Националната Површина за Рекреација Гејтвеј. Музејот Њујорк Транзит содржи историски артефакти од метрото во Њујорк, од патничките железнички и автобуски системи, се наоѓа во поранешната станица за метро на IND Судската Улица во Бруклин Хајтс. Проспект Парк е јавен парк во централен Бруклин кој опфаќа 585 акри (2,37 km2) (237 ха).<ref name="parkstat">{{Наведена мрежна страница|title=About Prospect Park|work=Prospect Park Alliance: Official Web Site of Prospect Park|publisher=Prospect Park Alliance|year=2008|url=http://www.prospectpark.org/|accessdate=November 29, 2008}}</ref> Паркот бил дизајниран од страна на Фредерик Ло Олмстед и Калверт Вокс, кои го создале [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]] во Менхетен. Атракции во овој парк се: Лонг Медоу, ливада од 90 акри (36 хектари), Пикник куќата, во која се сместени канцеларии и сала која може да прими до 175 гости, вилата Личфилд, домот на Едвин Кларк Личфилд, ран инвеститор од соседството и поранешен сопственик на јужниот дел на паркот, зоолошката градина во Проспект Парк: голем резерват за диви животни<ref name="auduboncenter">{{Наведена мрежна страница|title=Audubon New York|publisher=National Audubon Society|year=2008|url=http://ny.audubon.org/CentersEdu_ProspectPark.html|accessdate=November 29, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116062220/http://ny.audubon.org/CentersEdu_ProspectPark.html|archivedate=January 16, 2009|df=dmy}}</ref> езерото во Бруклин, што зафаќа површина од 60 акри (24 хектари) како и разни спортски и фитнес игралишта, вклучувајќи седум игралишта за [[бејзбол]]. == Спортови == Главен професионален спортски тим од Бруклин е на [[Национална кошаркарска асоцијација|НБА]] тимот [[Бруклин Нетс]]. Нетс се пресели во околијата во 2012 година и ги игра домашните натпревари во Барклејс Центарот во Проспект Хајтс. Пред тоа, тие играа во Лонг Ајленд и Њу Џерси. Раководството на НХЛ тимот Њујорк Ајслендерс, моментално со седиште во Насау Каунти во Лонг Ајленд, планира натпреварите да се одржуваат во Барклејс Центарот (задржувајќи го нивното сегашно име) од 2015 година, со што ќе станат вториот професионален спортски тим во Бруклин. Бруклин исто така има легендарна спортска историја. Тој е дом на многу познати спортски личности, како Винс Ломбарди, [[Мајк Тајсон]], Џо Торе и Витас Герулаитис. Кошаркарската легенда [[Мајкл Џордан]], е роден во Бруклин, иако израснал во Вилмингтон, [[Северна Каролина]]. Во најраните денови на организираниот [[бејзбол]] екипите од Бруклин доминирале во новата игра. Вториот архивиран бејзбол натпревар се одиграл во близина на она што денес е Форт Грин Парк, на 24 октомври 1845 година. Бруклинските екипи Екселиорс, Атлантикс и Екфордс биле водечките екипи од средината на 1850-тите до Граѓанската војна, имало и десетици локални тимови кои играле во лигата од соседството, како на пример во Мејплтон Овал. Во текот на оваа "ера на Бруклин," правилата на бејзболот еволуирале во современата игра: првата “fastball”, првата “changeup”, првиот “batting average”, првиот “triple play”, првите професионални бејзбол играчи, првиот затворен стадион, првата табла за бодови, првиот познат афроамерикански тим, првата игра ви првенството со црнци, првото одење на турнеи, првиот скандал со коцкање и првите осум “pennant” победници, сите биле во или од Бруклин. Најпознатиот историски тим од Бруклин, Бруклин Доџерс, именуван по "trolley dodgers" играле на стадионот “Ebbets Field”.<ref>[http://www.ebbets-field.com/FAQ/index.htm Ebbets Field] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009222151/http://www.ebbets-field.com/FAQ/index.htm|date=October 9, 2007}}. Retrieved October 10, 2007.</ref> Во 1947 година Џеки Робинсон бил ангажиран од страна на оваа екипа како првиот афроамерикански играч во Главната бејзбол лига во современата ера. Во 1955 година Доџерси биле победници во Националната лига и ја освоиле единствената титула од Светската серија за Бруклин против нивните соперници Њујорк Јенкис. Настанот бил одбележан со масовна еуфорија и прослави. Само две години подоцна, Бруклин Доџерс се преселиле во [[Лос Анџелес]]. Валтер О'Мали, сопственик на тимот во тоа време, сè уште е оцрнет, дури и од страна на оние жители на Бруклин кои биле премногу млади за да се сеќаваат дека Доџерсите некогаш играле за Бруклин. Повеќето неодамнешни обиди за да се врати тимот назад биле неуспешни. По 43 години пауза професионалниот бејзбол се вратил во околијата во 2001 година, со тимот Бруклин Циклони,<ref>Elstein, Aaron. [http://www.crainsnewyork.com/article/20170911/NEWS/170919987/soccers-historic-new-york-cosmos-team-faces-possible-extinction-amidst-relegation-threat "Renowned Cosmos soccer team faces possible extinctionThe sport's governing body has moved to relegate the team Pele once played for to a lower division"]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Crain Communications|Crain's New York Business]]'', September 11, 2017. Accessed September 16, 2017. "In 2009 the NASL was revived, and the Cosmos reappeared soon after. But few attended games at Hofstra University on Long Island, and, after piling up about $30 million in losses, the Cosmos were about to shut down again last year when Commisso rescued the team and moved it to Coney Island's MCU Park, the 7,000-seat home of the Brooklyn Cyclones minor-league baseball team."</ref> тим од Малата Лига кој игра во МЦУ Парк во Кони Ајленд. Тие се огранок на Њујорк Метс. == Сообраќај == [[Податотека:Coney_Island-Stillwell_Avenue_Terminus.jpg|десно|мини|250x250пкс|Метро станица]] === Јавен превоз === Околу 57 проценти од сите домаќинства во Бруклин не поседуваат автомобил. На ниво на Њујорк стапката е 55 проценти.<ref>[http://www.tstc.org/reports/cpsheets/Brooklyn_factsheet.pdf Brooklyn]. Tri‐State Transportation Campaign and the Pratt Center for Community Development. Accessed May 16, 2015.</ref> Бруклин поседува огромен јавен превоз. Осумнаесет линии на њујоршкото метро, вклучувајќи ја и “Franklin Avenue Shuttle”, минуваат низ околијата и 92,8% од жителите на Бруклин кои патуваат во Менхетен го користат метрото. Позначајни станици од 170-те во Бруклин се: * Авенија Атлантик - Барклејс Центар, * Бродвеј Џанкшн, Авенија Декалб, * Џеј Стрит – Метро Тек * Кони Ајленд - Авенија Стилвел.<ref>nycsubway.org—[http://nycsubway.org/wiki/IND_Second_System_-_1929_Plan IND Second System 1929 Plan]</ref>, како и * линијата Спринг Крик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://secondavenuesagas.com/wp-content/uploads/2008/06/1968expansionlarge.jpg|title=1968 NYCTA Expansion Plans (Picture)|publisher=Second Avenue Sagas}} Retrieved December 6, 2013</ref><ref>[http://www.thejoekorner.com/lines/progforaction.htm Program for Action maps] from thejoekorner.com</ref> Јавната автобуска мрежа ја прекрива целата околија. Исто така постои и дневен автобуски превоз до Менхетен. Познатото Жолто такси од Њујорк исто така обезбедува превоз и во Бруклин, но со помалку возила во околијата. Постојат три патнички железнички станици во Бруклин: Источен Њујорк, Авенија Ностранд и Атлантскиот Терминал, крајот од Атлантскиот Огранок на пругата во Лонг Ајленд. Терминалот се наоѓа во близина на Атлантската Авенија - метро станицата кај Барклејс Центарот, со десет поврзани метро услуги. === Патна мрежа === Поголемиот дел автопати и булевари со ограничен пристап се наоѓаат во западните и јужните делови на Бруклин. Во нив спаѓаат автопатот Бруклин-Квинс, автопатот “Gowanus”, кој е дел од Бруклин-Квинс автопатот, автопатот Проспект, државниот пат 27 во Њујорк, булеварот Белт и булеварот Џеки Робинсон (поранешниот Внатрешен булевар). Планиран автопат кој никогаш не бил изграден е автопатот Бушвик, продолжување на И-78 и автопатот кој минува низ Бруклин, И-878. Позначајни автопати и булевари се: Авенија Атлантик, Четврта Авенија, 86-та улица, Автопатот Кингс, Булеварот Беј, Булеварот Оушн, Источниот Булевар, Булеварот Линден, Булеварот МекГинис, Авенијата Флетбуш, Авенијата Пенсилванија и Авенијата Бедфорд. Повеќето од улиците во Бруклин имаат само имиња, но Парк Слоп, Беј Риџ, Сансет Парк, Бенсонхурст, Бороу Парк и другите западни делови имаат бројчени имиња на улиците кои се обраќаат од северозапад до југоисток, како и нумерирани авении кои се обраќаат од североисток до југозапад. Источно од Дахил Роуд, кон исток и запад се обраќаат авении именувани со букви (како Авенија М), а нумерираните улици имаат претставка "Исток". Јужно од авенијата О, поврзаните нумерирани улици западно од Дахил Роуд ја користат ознаката "Запад". Ова множество на нумерирани улици се движи од Западната 37-ма Улица до источната 108-ма Улица, а авениите се именувани со имиња од А до Z, при што некои од нив се заменети во некои населби (како Албемарл, Беверли, Кортелју, Дорчестер, Дитмас, Фостер, Фарагут, Гленвуд, Квентин). Нумерираните улици со претставка "Северна" и "Јужна" во Вилијамсбург, и "Беј", "Бич", "Брајтон", "Плум" или "Флетлендс" по должина на јужниот и југозападниот брег се изведени врз основа на старите сообраќајни мрежи на оригиналните градови на Кингс Каунти, кои се консолидирале за да го оформат Бруклин. [[File:Marine Parkway Bridge 2008 jeh - cropped.jpg|thumb|350px|Мостот “Марин Парквеј”.]] === Мостови === Бруклин е поврзан со Менхетн со три мостови: Бруклин, Менхетн и Вилијамсбург. Со коловозен тунел, Хју Л Кери Тунелот (поранешниот “Бруклин-Батери” тунел); и неколку метро тунели. “Verrazano-Narrows” мостот го поврзува Бруклин со приградската околија Стејтн Ајленд. Иако поголемиот дел од границите се на копно, Бруклин дели неколку водени премини со Квинс, вклучувајќи ги “Kosciuszko” мостот (дел од автопатот Бруклин-Квинс), мостот Пуласки и Спомен мостот на ЈЈ Брн, при што сите спроведуваат сообраќај кон Њутаун Крик, додека “Марин Парквеј” мостот го поврзува Бруклин со полуостровот “Рокавеј”. === Пристаниште === Бруклин долго време бил главно пристаниште за превоз, особено со неговиот терминал на Бруклинската Армија во Сансет Парк. Повеќето карго операции со товарни бродови се префрлиле на страната на Њу Џерси од Њујорк Харбор, додека терминалот Бруклин Круз во Ред Хук е фокусна точка за раст на Њујоршката пловна индустрија. Кралицата Мери 2, најголемиот светски океански брод, бил специјално дизајниран за да може да помине под мостот [[Веразано (мост)|Веразано]] “Verrazano-Narrows”, најдолгиот [[висечки мост]] во САД. Кралицата Мери 2 редовно доаѓа на терминалот Ред Хук при трансатлантските премини од Саутемптон, Англија. “NY Waterway” нуди патнички услуги од западниот брег на Бруклин до точки во Менхетен, Мидтаун и Лонг Ајленд Сити, како и тури и повелби. Железничкиот тунел “Крос-Харбор” кој првично бил предложен во 1920 година како јадро на проектот за тогашните нови пристанишни власти на Њујорк, повторно се проучува и разгледува како начин да се олесни товарниот сообраќај низ поголемиот дел од градското подрачје. {{wide image|Manhattan Bridge Panorama.JPG|1800px|alt= Manhattan Bridge|Мостот “Менхетен” од перспектива на Бруклин Бриџ Парк .}} ==Образование== Образованието во Бруклин е обезбедено од огромен број на јавни и приватни институции. Јавните училишта се управувани од страна на Министерството за образование на [[Њујорк (град)|Њујорк]], најголемиот јавно образовен систем. * Техничкото средно училиште во Бруклин (кое често се нарекува Бруклин Тек), кое е државно средно училиште во рамки на Њујорк, е најголемото специјализирано средно училиште за наука, [[математика]] и [[технологија]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Ова училиште било отворено во 1922 година. Локацијата на Бруклин Тек (од 2010 година) е спроти Форт Грин Парк. Ова средно училиште било изградено од 1930 до 1933, по цена од околу 6.000.000 $, и е високо 12 ката. Тоа опфаќа околу една половина од еден градски блок. Ова училиште е препознатливо по неговите познати алумни (вклучувајќи и два нобелови лауреати), неговите академици, како и по големиот број на дипломирани ученици кои се запишуваат на престижните универзитети. * Koлеџот Бруклин е колеџ за високо образование во рамки на Градскиот универзитет во Њујорк. Тој бил првиот јавен образовен колеџ за слободни уметности во Њујорк. Колеџот бил рангиран во најдобрите 10 колеџи на национално ниво две години по ред според Принстоновиот преглед од 2006 година, водичот за Најдобрите колеџи во Америка. Многу од неговите студенти се емигранти од прва и втора генерација. * Правниот Факултет во Бруклин бил основан во 1901 година и е познат по разноликоста на своето студентско тело. Жени и афроамериканци се запишувале во 1909 година. Според извештајот на Лејтер, компендиум за ранкингот на правните факултети објавен од страна на Брајан Лејтер, Правниот Факултет во Бруклин бил пласиран на 31-во место на национално ниво за квалитетот на студенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leiterrankings.com|title=Leiter's Law School Rankings|publisher=Leiterrankings.com|accessdate=October 24, 2010}}</ref> * [[File:Kingsborough CC jeh.JPG|thumb|250px|Општинскиот Колеџ Кингсбороу.]]Општинскиот колеџ Кингсбороу е јуниор колеџ во системот на Градскиот универзитет на Њујорк, сместен во Менхетен Бич. * Универзитетот Лонг Ајленд е приватен универзитет во центарот на Бруклин со 6 417 студенти. Кампусот во Бруклин има силни програми за наука и медицинска технологија, на додипломски и постдипломски нивоа. * Основан во 1970 година, '''Медгар Еверс Колеџот''' е колеџ за високо образование во рамки на Градскиот Универзитет во Њујорк, со мисија да развие и одржи висококвалитетни, професионални, професионално ориентирани додипломски студиски програми во однос на образованието за либерални уметности. Колеџот нуди програми на вишо и високо ниво, како и часови за возрасни и доплнителни обуки за жителите на Централен Бруклин, за корпорации, владини агенции и општински организации. Медгар Еверс Колеџот се наоѓа само неколку блока источно од Проспект Парк во Краун Хајтс. * '''Институтот Прат''' во Клинтон Хил е едно од водечките училишта за уметност, дизајн и архитектура во САД. Прат е приватен колеџ со додипломски и постдипломски програми рангиран помеѓу првите десет во земјата. Неговата дипломска програмата за дизајн на ентериер е рангирана на прво место од страна на Американските Вести и Извештаи од Светот и од “DesignIntelligence”. Прат бил рангиран помеѓу најдобрите училишта за дизајн и од страна на Њусвик, а бил прогласен и за најдобро училиште за [[уметност]] во Њујорк од страна на “Global Language Monitor”. Прат има повеќе од 4 700 студенти, од кои повеќето се на кампусот во Бруклин. Програмите за постдипломски студии вклучуваат библиотекарство и информатички науки, архитектурата и урбанизам, како и бројни програми за уметност и дизајн. Програмите за додипломски студии ги вклучуваат речиси сите дисциплини за уметност и дизајн, архитектура, пишување, како и критички и визуелни студии, со повеќе од вкупно 25 програми. Паркот за Современа Скулптура на Прат е прогласен за една од најдобрите уметнички колекции од страна на Прегледот за Јавна Уметност. * [[Податотека:NYU_Tandon_School_of_Engineering.JPG|мини|Политехничкиот факултет]]Политехничкиот институт на Универзитетот во Њујорк ('''NYU-Poly'''), вториот најстар приватен институт за технологија во Соединетите Американски Држави, основан во 1854 година, кој го има својот главен кампус во Метро Тек Центарот, е комерцијален, граѓански и образовен проект во кој NYU-Поли бил клучниот спонзор. NYU-Поли е едно од 18-те училишта и колеџи од кои се состои Њујоршкиот Универзитет (NYU). NYU-Поли се смета за едно од најдобрите училишта за инженерство во светот. Forbes.com редовно го рангира NYU-Поли помеѓу првите 10 во својот список на "Најдобри Колеџи за Збогатување". NYU-Поли е редовно рангиран помеѓу најдобрите 4 во нацијата за алумни со највисоки просечни плати од CNNMoney.com. Во 2012 година, NYU-Поли бил рангиран на 21-во место според уписот на студии за инженерство во САД од страна на Американското друштво за инженерско образование. Од 2013 година, NYU-Поли е рангиран на 19-то место според уписот на студии за инженерство во САД од страна на Американските Вести и Извештаи од Светот. Институтот брои: ** 5 добитници на Нобелова награда (2 [[Нобелова награда за физика|Нобелови награди за физика]], 2 [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобелови награди за физиологија или медицина]], 1 [[Нобелова награда за хемија]]), ** 3 победници на математичкиот натпревар Путнам, ** 2 добитници на Волф наградата за физика, ** Добитници на 1 Рас награда, ** 3 Гордон награди, ** 1 Драпер награда (исто така позната како Нобелова награда за Инженерство), ** 2 добитници на Тјуринг наградата (позната и како [[Тјурингова награда|Нобелова награда за компјутери]]), ** 2 добитници на В. Валас Мекдауел наградата (позната и како Нобелова награда за Информатичка Технологија и Компјутерско Инженерство), ** неколкумина имаат место во Салата на славни за национални пронаоѓачи, ** неколкумина се добитници на Конгресен златен медал, ** 1 е запишан во Списокот на најплодни пронаоѓачи, ** многумина се добитници на Еми наградата за технологија и инженерство, ** 3 се добитници на Израелската награда и многумина се добитници на наградите од Институтот за инженерска електротехника и електроника [[IEEE 802.11|IEEE]] (вклучувајќи 2 IEEE добитници на Едисонов Медал и 1 IEEE добитник на Медал на честа). Актуелни и поранешни претседатели на големи професионални здруженија, вклучувајќи ги Американското Општество за Физика, Американскиот Институт за Хемиски Инженери (NYU-Поли е еден од основачите на Американскиот Институт за Хемиски Инженери), Американското Хемиско Здружение, Американското Друштво на Градежни Инженери и Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE), се алумни. Тука спаѓаат Питер Стајкер (сегашен претседател на Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE)), Ендрју Херман (сегашен претседател на Американското Друштво на Градежни Инженери (ASCE)), Џоел Снајдер (IEEE претседател во 2001 година), Ели Пирс (претседател на Американското Хемиско Здружение), Франческо Де Марија (Тој е доживотен член на Американскиот Институт за Хемиски Инженери во кој служел како заменик-претседател во 1972 година, а воедно е член и на Американското Хемиско Здружение во кое служел како секретар на оддел од 1968 до 1969), Артур Бјененсток (претседател на Американското Здружение за Физика). Повеќе од 2.000 извршни директори и водачи на големи корпорации се NYU-Поли алумни. Програмата финансиско инженерство била втора програма од ваков вид и прв наставен план кој бил заверен од страна на Меѓународната Асоцијација на Финансиски Инженери. NYU-Поли бил еден од првите универзитети во кои се вовела безбедносна сајбер програма и е назначен како Центар на Академска Извонредност во Образованието за Осигурување на Информации и како Центар на Академска Извонредност во Истражувањето од страна на Националната Агенција за Безбедност. NYU-Поли е првото училиште во Њујорк кое што добило признание како Центар на Извонредност во Образованието за Осигурување на Информации од страна на Американската Национална Агенција за Безбедност. Првите програми за полимерна наука и полимерно инженерство во САД започнале во NYU-Поли. Во политехнички луѓе спаѓаат Ернст Вебер (прв претседател на Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE) и еден од основачите на американската Национална Академија за Инженерство (NAE)), Херман Френсис Марк (татко на современата полимерна наука), Бади Ратнер (еден од основоположниците на современото биоинженерство), Елмер Л Гаден (татко на биомедицинското инженерство), Семјуел Л Грејтзер (основач и претседател на Математичката Олимпијада во Соединетите Американски Држави) и Џорџ Буглијарело (еден од основачите на Американскиот институт за медицинско и биолошко инженерство).<ref>{{Наведена мрежна страница|title=About NYU|url=http://www.nyu.edu/about.html#|publisher=New York University|accessdate=October 19, 2012}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Sam Pitroda to give inaugural address at NYU engineering school|url=http://post.jagran.com/sam-pitroda-to-give-inaugural-address-at-nyu-engineering-school-1337055643|accessdate=October 19, 2012|newspaper=[[Dainik Jagran|Jagran Post]]|date=May 15, 2012|archive-date=2012-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028220602/http://post.jagran.com/sam-pitroda-to-give-inaugural-address-at-nyu-engineering-school-1337055643|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xfinity.comcast.net/slideshow/finance-collegeshighestsalaries/polytechnic-institute-of-new-york-university-nyu-poly%20/|title=8. Polytechnic Institute of New York University (NYU-Poly) - 24/7 Wall St.: Colleges That Guarantee the Highest Salaries - Comcast.net<!-- Bot generated title -->|publisher=|accessdate=2017-10-20|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724035400/http://xfinity.comcast.net/slideshow/finance-collegeshighestsalaries/polytechnic-institute-of-new-york-university-nyu-poly%20/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Schools and Colleges|url=http://www.nyu.edu/academics/schools-and-colleges.html|publisher=New York University|accessdate=October 19, 2012}}</ref> * '''Колеџот за технологија во Њујорк''' (Сити Тек) на Градскиот универзитет во Њујорк (CUNY) (сместен во Центарот на Бруклин / Бруклин Хајтс) е најголем јавен колеџ за технологија во државата Њујорк и национален модел за технолошкото образование. Основан во 1946 година, Сити Тек своите корени може да ги пронајде во 1881 година, кога техничките училишта од Метрополитанскиот Музеј за уметност биле преименувани во Трговско училиште на Њујорк. Таа институција - која станала Технички институт Ворхес многу децении подоцна - наскоро била модел за развој на технички и стручни училишта низ целиот свет. Во 1971 година, Ворхес бил инкорпориран во Сити Тек. * Колеџот Свети Францис кој се наоѓа во Бруклин Хајтс бил основан во 1859 година од страна на Францискански калуѓери. Денес има повеќе од 2.400 студенти кои го посетуваат овој мал колеџ за либерални уметности. Свети Францис од страна на Њујорк Тајмс се смета за еден од најразноврсните колеџи и неодамна бил рангиран како еден од најдобрите бакалауреат колеџи од страна на Списанието Форбс како и од Американските Вести и Извештаи од Светот.<ref name="NYTimesDiversity">{{наведени вести|title=Colleges of Many Colors|url=https://www.nytimes.com/2006/11/05/education/data.html|work=The New York Times|date=November 5, 2006|accessdate=August 15, 2007}}</ref><ref name="Forbes.com">{{наведени вести|url=https://www.forbes.com/lists/2009/94/colleges-09_St-Francis-College_94363.html|title=America's Best Colleges List|work=Forbes|accessdate=July 8, 2010|date=August 5, 2009}}</ref><ref name="USNWR">{{Наведена мрежна страница|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/brooklyn-heights-ny/st.-francis-college-2820|title=Baccalaureate Colleges (North) Rankings|publisher=U.S News & World Report|accessdate=July 8, 2010|year=2009}}</ref> * Медицинскиот центар “'''SUNY Downstate'''”, првобитно основан како Колеџ-болница Лонг Ајленд во 1860 година, е најстарото болничко-засновано медицинско училиште во САД. Медицинскиот центар се состои од Колеџот за медицина, Колеџот за здравствени професии, Колеџот за медицински Сестри, Училиштето за јавно здравство, Училиштето за додипломски студии и Универзитетската болница во Бруклин. Добитникот на Нобелова награда Роберт Ф. Фуршгот е член на овој центар. Половина од студентите во Медицинскиот центар се малцинства или емигранти. Колеџот за медицина има највисок процент на ученици од малцинствата од сите медицински училишта во државата Њујорк. Бруклин исто така има помали институции за слободни уметности, како колеџот Свети Јосиф во Клинтон Хил и колеџот Борисуа во Вилијамсбург. ==Јавната библиотека во Бруклин== [[File:Brooklyn Public Library by DS.JPG|thumb|250px|Централната Библиотека на Плоштадот на Големата армија]] Како независен систем, одделен од јавните библиотекарски системи на Њујорк и Квинс, Јавната библиотека во Бруклин нуди илјадници јавни програми, милиони книги и бесплатна употреба на повеќе од 850 [[Сметач|компјутери]] со интернет пристап.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynpubliclibrary.org/|title=Brooklyn Public Library|accessdate=October 24, 2010}}</ref> Исто така има книги и списанија на сите главни јазици кои се зборуваат во Бруклин, вклучувајќи англиски, руски, кинески, шпански, хебрејски, и креолски од Хаити, како и француски, [[јидиш]], [[хинди]], бенгалски, полски, италијански и арапски. Централната библиотека е историска зграда која гледа кон “Grand Army Plaza”, моментално во неа се изведува обемно реновирање и подземна експанзија. Постојат 58 ограноци на библиотеката, поставени на оддалеченост од половина милија до секој жител на Бруклин. Во прилог на специјализираната Библиотека за бизнис во Бруклин Хајтс, Јавната Библиотека се подготвува да изгради нова библиотека за Визуелни и изведувачки уметности во културниот округ БАМ, која ќе се фокусира на врската помеѓу новите уметности и технологии и собраните традиционални и дигитални збирки. Таа ќе обезбеди пристап и обука за уметнички апликации и технологии кои не се широко достапни за јавноста. Збирките ќе содржат предмети од уметноста, театарот, танцот, музиката, филмот, фотографијата и архитектурата. Во посебна архива ќе се чуваат записи за историјата и уметноста на заедниците во Бруклин. ==Временски услови== Областа на Бруклин има претрпено тешки оштетувања од ефектите на [[Тропски циклон|ураганот]] Сенди. Бруклин има влажна суптропска клима<ref name="Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A">{{Наведена мрежна страница|last=Peel|first=M. C.|last2=Finlayson|first2=B. L.|last3=McMahon|first3=T. A|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|title=World Map of Köppen-Geiger climate classification|publisher=The University of Melbourne|accessdate=March 29, 2016|archive-date=2015-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113015116/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|url-status=dead}}</ref> со топли лета и студени зими. Во просек има снежни врнежи од околу 22 инчи на годишно ниво. Температурата во типичните зимски денови се движи од -2&nbsp;°C до 2&nbsp;°C, додека типичните летни денови имаат температура од околу 27&nbsp;°C. Бруклин има малку под 50 инчи дождовни врнежи на годишно ниво.<ref>[ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT] Accessed March 29, 2016.</ref>.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planthardiness.ars.usda.gov/PHZMWeb/#|title=USDA Plant Hardiness Zone Map|publisher=Agricultural Research Center, PRISM Climate Group Oregon State University|accessdate=March 29, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227032333/http://planthardiness.ars.usda.gov/PHZMWeb/|archivedate=February 27, 2014|df=dmy-all}}</ref>{{Weather box|location=[[Аеродром Џон Ф. Кенеди|ЏФК Аеродром]], Њујорк (1981–2010 нормални,<ref>Mean monthly maxima and minima (i.e. the expected highest and lowest temperature readings at any point during the year or given month) calculated based on data at said location from 1981 to 2010.</ref> extremes 1948–present)|single line=Y|collapsed=Y|Jan high F=39.1|Feb high F=41.8|Mar high F=49.0|Apr high F=59.0|May high F=68.5|Jun high F=78.0|Jul high F=83.2|Aug high F=81.9|Sep high F=75.3|Oct high F=64.5|Nov high F=54.3|Dec high F=44.0|year high F=61.6|Jan low F=26.3|Feb low F=28.1|Mar low F=34.2|Apr low F=43.5|May low F=52.8|Jun low F=62.8|Jul low F=68.5|Aug low F=67.8|Sep low F=60.8|Oct low F=49.6|Nov low F=40.7|Dec low F=31.5|year low F=47.2|Jan avg record high F=56.8|Feb avg record high F=57.9|Mar avg record high F=68.5|Apr avg record high F=78.1|May avg record high F=84.9|Jun avg record high F=92.1|Jul avg record high F=94.5|Aug avg record high F=92.7|Sep avg record high F=87.4|Oct avg record high F=78.0|Nov avg record high F=69.1|Dec avg record high F=60.1|year avg record high F=96.6|Jan avg record low F=9.8|Feb avg record low F=13.4|Mar avg record low F=19.1|Apr avg record low F=32.6|May avg record low F=42.6|Jun avg record low F=52.7|Jul avg record low F=60.7|Aug avg record low F=58.6|Sep avg record low F=49.2|Oct avg record low F=37.6|Nov avg record low F=27.4|Dec avg record low F=16.3|year avg record low F=7.5|Jan record high F=71|Feb record high F=71|Mar record high F=85|Apr record high F=90|May record high F=99|Jun record high F=99|Jul record high F=104|Aug record high F=101|Sep record high F=98|Oct record high F=90|Nov record high F=77|Dec record high F=75|Jan record low F=−2|Feb record low F=−2|Mar record low F=4|Apr record low F=20|May record low F=34|Jun record low F=45|Jul record low F=55|Aug record low F=46|Sep record low F=40|Oct record low F=30|Nov record low F=19|Dec record low F=2|precipitation colour=green|Jan precipitation inch=3.16|Feb precipitation inch=2.59|Mar precipitation inch=3.78|Apr precipitation inch=3.87|May precipitation inch=3.94|Jun precipitation inch=3.86|Jul precipitation inch=4.08|Aug precipitation inch=3.68|Sep precipitation inch=3.50|Oct precipitation inch=3.62|Nov precipitation inch=3.30|Dec precipitation inch=3.39|year precipitation inch=42.77|Jan snow inch=6.3|Feb snow inch=8.3|Mar snow inch=3.5|Apr snow inch=0.8|May snow inch=0|Jun snow inch=0|Jul snow inch=0|Aug snow inch=0|Sep snow inch=0|Oct snow inch=0|Nov snow inch=0.2|Dec snow inch=4.7|year snow inch=23.8|unit precipitation days=0.01 inch|unit snow days=0.1 inch|Jan precipitation days=10.5|Feb precipitation days=9.6|Mar precipitation days=11.0|Apr precipitation days=11.4|May precipitation days=11.5|Jun precipitation days=10.7|Jul precipitation days=9.4|Aug precipitation days=8.7|Sep precipitation days=8.1|Oct precipitation days=8.5|Nov precipitation days=9.4|Dec precipitation days=10.6|year precipitation days=119.4|Jan snow days=4.6|Feb snow days=3.4|Mar snow days=2.3|Apr snow days=0.3|May snow days=0|Jun snow days=0|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0|Oct snow days=0|Nov snow days=0.2|Dec snow days=2.8|year snow days=13.6|Jan humidity=64.9|Feb humidity=64.4|Mar humidity=63.4|Apr humidity=64.1|May humidity=69.5|Jun humidity=71.5|Jul humidity=71.4|Aug humidity=71.7|Sep humidity=71.9|Oct humidity=69.1|Nov humidity=67.9|Dec humidity=66.3|year humidity=68.0|source 1=NOAA (relative humidity 1961–1990)<ref name = NOAA > {{Наведена мрежна страница |url = http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |title = NowData - NOAA Online Weather Data |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate = April 18, 2016}}</ref><ref name="NOAA JFK txt">{{Наведена мрежна страница |url=ftp://ftp.ncdc.noaa.gov/pub/data/normals/1981-2010/products/station/USW00094789.txt |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Station Name: NY NEW YORK JFK INTL AP |accessdate=March 28, 2014}}</ref><ref name = "NOAA RH JFK">{{Наведена мрежна страница|title=NEW YORK/JFK, NY Climate Normals 1961−1990|url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP4/74486.TXT|publisher=NOAA |accessdate=March 23, 2014}}</ref>}} ==Збратимени странски градови== {|class="sortable wikitable" style="margin:1em auto; background:#ffe;" |- !Надлежност !Сестринска Област !Држава !Од |- |Бруклин |[[Анцио]] |[[Италија]] |1990 |- |Бруклин |[[Гдиња]] |[[Полска]] |1991<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Net P.C. |url=http://www.gdynia.pl/eng/european/city/twin/cities/4908_38739.html |title=Gdynia – International Gdynia – Twin Cities |publisher=Gdynia.pl |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2016-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121103655/http://www.gdynia.pl/eng/european/city/twin/cities/4908_38739.html |url-status=dead }}</ref> |- |Бруклин |[[Бешикташ]] |[[Турција]] |2005<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklyn-usa.org/Pages/OIB/OIB_05/may.htm |title=Brooklyn Borough President |publisher=Brooklyn-usa.org |accessdate=Oct 24, 2010}}</ref> |- |Бруклин |[[Леополдштат]] |[[Австрија]] |2007<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklyn-usa.org/Press/2007/mar05.htm |title=BP ''(Borough Pres.)'' Markowitz joins Vienna deputy mayor to announce new "district partnership" (March&nbsp;05) |publisher=Brooklyn-usa.org |date=Mar 5, 2007 |accessdate=Oct 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/de/node/3254 |title=Vienna in New York 2007 - (March 15, 2007) |publisher=Wieninternational.at |date=Mar 15, 2007 |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706100435/http://www.wieninternational.at/de/node/3254 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/en/node/4478 |title=Brooklyn in Leopoldstadt (July 5, 2007) |publisher=Wieninternational.at |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914015209/http://www.wieninternational.at/en/node/4478 |url-status=dead }}</ref> |- |Бруклин |[[Ламбет]] (Голем Лодон) |[[Обединето Кралство]] | |- |[[Краун Хајтс]] |[[Кфар Хабад]] |[[Израел]] | |- |Бруклин |[[Бнеи Брак]] |[[Израел]] | |} ==Бруклин како тема во уметноста и во популарната култура== Американската серија „[[Сите го мразат Крис]]“<ref>{{Наведување|title="Everybody Hates Chris" (2005)|url=http://www.imdb.com/title/tt0460637/combined|accessdate=2017-10-20}}</ref> (2005) го следи животот на еден млад црнец во 1980-тите, најстар од трите деца. Тој живее во Бруклин и учи во [[училиште]] во кварт на белци. Семејството живее во типичните бруклински згради од црвена цигла (''brownstone''). Серијата со хумористичен тон ги евоцира социјалните проблеми и [[Расизам|расизмот]]. Исто така, Бруклин се јавува како мотив и во други дела од уметноста и од популарната култура, како: * „Град без сон (Ноктурно на Бруклин Бриџ)“ — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 89-91.</ref> * „Бруклинскиот мост“ (руски: ''Бруклинскиҋ мост'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1925 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 143-147.</ref> * „Нема спиење до Бруклин“ (англиски: ''No Sleep till Brooklyn'') — песна на американската [[рап]]-група [[Бисти бојс]] (''Beastie Boys'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=07Y0cy-nvAg The Beastie Boys - No Sleep Till Brooklyn - YouTube (посетена на 6.11.2016)]</ref> * „Местото во кое живееме“ (англиски: ''The Place Where We Dwell'') — песна на американската [[хип-хоп]] група ''[[Gang Starr]]'' од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/24270-Gang-Starr-Daily-Operation Discogs, Gang Starr – Daily Operation (пристапено на 28.11.2022)]</ref> * „Зоолошката градина во Бруклин“ (англиски: ''Brooklyn Zoo'') — песна на американскиот рапер ''[[Ol' Dirty Bastard]]'' од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/61996-Ol-Dirty-Bastard-Return-To-The-36-Chambers-The-Dirty-Version Ol' Dirty Bastard – Return To The 36 Chambers: The Dirty Version (пристапено на 22.5.2023)]</ref> * „Бруклин, Квинс“ (англиски: ''Brooklyn, Queens'') — песна на американската [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] група ''3rd Bass'' од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/8155174-3rd-Bass-The-Cactus-Album 3rd Bass – The Cactus Album (пристапено на 14.4.2024)]</ref> == Поврзано == * [[Њујорк]] * [[Бруклински мост]] == Наводи == {{наводи|3}} == Литература == * Lynn Harris. [http://www.nytimes.com/2008/05/18/fashion/18slope.html "Park Slope: Where Is the Love?"] ''[[The New York Times]]'' * Frank J. Trezza. [http://www.BrooklynSteel-BloodTenacity.com "Brooklyn Navy Yard 1966–1986, the Yard was still a Shipyard not an Industrial Park"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180804151243/http://brooklynsteel-bloodtenacity.com/ |date=2018-08-04 }} * Michael W. Robbins, ed. ''Brooklyn: A State of Mind''. Workman Publishing, New York, 2001. == Надворешни врски == {{Wikisource1911Enc|Brooklyn}} {{Ризница-врска|Brooklyn, New York City}} {{Wikivoyage}} * [http://www.brooklyn-usa.org/ Официјална страница] * [http://www.visitbrooklyn.org/ Туристичка страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200502054553/http://www.visitbrooklyn.org/ |date=2020-05-02 }} * [http://www.brooklyn101.com/ Соседства во Бруклин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161119074121/http://www.brooklyn101.com/ |date=2016-11-19 }} * [http://www.brooklyn.com/ Сè за Бруклин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060813175334/http://www.brooklyn.com/ |date=2006-08-13 }} {{Coord|40|41|34|N|73|59|25|W|display=title}} == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бруклин]] [[Категорија:Њујорк]] [[Категорија:Окрузи во Њујорк]] [[Категорија:Населени места основани во 1634 година]] fbg1qkn68514ewv1y388tzrgkz8p3h9 Вуелта а Еспања 2013 0 1091096 5608353 5127635 2026-08-12T02:17:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608353 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедски тркачки извештај | name = Вуелта а Еспања 2013 | series = [[Светска турнеја на UCI 2013]] | race_no = 22 | season_no = 28 | image = Vuelta2013.jpg | image_size = 300px | image_caption = Рутата на Вуелта а Еспања 2013 | date = 24 август - 15 септември | stages = 21 | distance = 3.358,9 | unit = км | time = 84ч 36' 04" | speed = 24.7 | first = [[Крис Хорнер]] | first_nat = САД | first_team = {{ct|RLT|2013}} | first_color = red | second = [[Винченцо Нибали]] | second_nat = ИТА | second_team = {{ct|AST|2013}} | third = [[Алехандро Валверде]] | third_nat = ШПА | third_team = {{ct|MOV|2013}} | points = [[Алехандро Валверде]] | points_nat = ШПА | points_team = {{ct|MOV|2013}} | points_color = green | mountains = [[Никола Еде]] | mountains_nat = ФРА | mountains_team = {{ct|COF|2013}} | mountains_color = blue polkadot | combination = [[Крис Хорнер]] | combination_nat = САД | combination_team = {{ct|RLT|2013}} | combination_color = white | team = {{ct|EUS|2013}} | previous = [[Вуелта а Еспања 2012|2012]] | next = [[Вуелта а Еспања 2014|2014]] }} '''Вуелта а Еспања 2013''' било 68. издание на [[Вуелта а Еспања]]. Вуелта започнала во [[Галисија]] на 24 август 2013. Пет дена се возела низ Галисија, а потоа продолжила кон другите шпански области, како [[Кастиља и Леон]], [[Екстремадура]], [[Андалусија]], [[Арагон]], [[Каталонија]], [[Ла Риоха]], [[Кантабрија]] и [[Астурија]], пред да се врати во [[Мадрид]] за последната етапа на 15 септември.<ref name="BBC News">{{Наведена мрежна страница|url=http://velonews.competitor.com/2012/11/news/spanish-rumor-mill-hints-at-a-2013-vuelta-a-espana-thats-even-hillier-than-12-edition_265570|title=Spanish rumor mill hints at a 2013 Vuelta a España that’s even hillier than ’12 edition|accessdate=18 ноември 2012|work=VeloNews.com|archive-date=2012-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121121051124/http://velonews.competitor.com/2012/11/news/spanish-rumor-mill-hints-at-a-2013-vuelta-a-espana-thats-even-hillier-than-12-edition_265570|url-status=dead}}</ref><ref name="TdF_A">{{Наведена мрежна страница|url=http://velonews.competitor.com/2013/01/vuelta-a-espana/hints-on-vuelta-route-more-mountainous-than-2012-edition_270349?utm_medium=whats-hot|title=Hints on Vuelta route: More mountainous than 2012 edition|accessdate=2 јануари 2013|work=VeloNews.com|archive-date=2014-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204022754/http://velonews.competitor.com/2013/01/vuelta-a-espana/hints-on-vuelta-route-more-mountainous-than-2012-edition_270349?utm_medium=whats-hot|url-status=dead}}</ref> Вуелта поминала и низ две соседни земји, [[Андора]] и [[Франција]]. Системот за бонификација за генералниот пласман на Вуелта а Еспања 2013 бил следен: 10 секунди за етапните победници, 6 секунди за второпласираните, 4 за третопласираните.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vavel.com/fr/cyclisme/261135-daniel-moreno-fait-coup-double.html |title=Daniel Moreno fait coup double |accessdate=2013-09-07 |archive-date=2013-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012001434/http://www.vavel.com/fr/cyclisme/261135-daniel-moreno-fait-coup-double.html |url-status=dead }}</ref> [[Крис Хорнер]] ја освоил Вуелта а Еспања 2013 на возраст од 41 година на 15 септември 2013, станувајќи најстариот победник на некој [[Гранд Тур (велосипедизам)|Гранд Тур]].<ref name="Horner">{{наведени вести|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/24101494|title=Вуелта а Еспања: Крис Хорнер, 41, е најстариот победник на Гранд Тур|date=15 септември 2013|work=BBC Sport|accessdate=15 септември 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/sport/2013/sep/15/vuelta-a-espana-christopher-horner|title=Крис Хорнер стана најстариот освојувач на Гранд Тур|date=15 септември 2013|work=Guardian UK|accessdate=17 септември 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://espn.go.com/sports/endurance/story/_/id/9677342/christopher-horner-us-wins-spanish-vuelta-oldest-grand-tour-champion|title=Крис Хорнер победи на Вуелта|date=15 септември 2013|work=ESPN|accessdate=17 септември 2013}}</ref> == Екипи и возачи == {{Главна|Список на екипи и велосипедисти на Вуелта а Еспања 2013}} Деветнаесетте [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле автоматски повикани на трката, додека три специјални покани биле испратени до професионалните континентални екипи.<ref>{{наведени вести|url=http://www.velonation.com/News/ID/14491/Caja-Rural-Cofidis-and-NetApp-Endura-awarded-Vuelta-a-Espana-wildcards.aspx|title=Каха Рурал, Кофидис и НетАп-Ендура добија покани за Вуелта а Еспања|work=velonation.com|publisher=VeloNation|date=3 мај 2013|accessdate=1 јуни 2013|archive-date=2013-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524043758/http://www.velonation.com/News/ID/14491/Caja-Rural-Cofidis-and-NetApp-Endura-awarded-Vuelta-a-Espana-wildcards.aspx|url-status=dead}}</ref> {| |- | style="vertical-align:top; width:25%;"| * {{ct|ALM|2013}} * {{ct|ARG|2013}} * {{ct|AST|2013}} * {{ct|RAB|2013b}} * {{ct|BMC|2013}} * {{ct|CAN|2013}} * {{ct|CJR|2013b}}† | style="vertical-align:top; width:25%;"| * {{ct|COF|2013}}† * {{ct|EUS|2013}} * {{ct|FDJ|2013b}} * {{ct|GRS|2013}} * {{ct|KAT|2013}} * {{ct|LAM|2013}} * {{ct|LTB|2013}} | style="vertical-align:top; width:25%;"| * {{ct|MOV|2013}} * {{ct|OPQ|2013}} * {{ct|OGE|2013}} * {{ct|RLT|2013}} * {{ct|TNE|2013}}† * {{ct|TST|2013}} * {{ct|SKY|2013}} * {{ct|VCD|2013}} |} †: Поканети професионални континентални екипи == Етапи == {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" !Етапа !Датум !Тек !Растојание !colspan="2"|Вид<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://velorooms.com/roadbooks/2013/vueltaespana.pdf|format=[[PDF]]|accessdate=27 август 2013|work=Velorooms|publisher=[[Вуелта а Еспања]], Unipublic|title=La Vuelta '13: Road Book|language=шпански|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234357/http://velorooms.com/roadbooks/2013/vueltaespana.pdf|url-status=dead}}</ref> !Победник |- | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|24 август |[[Виланова де Ароуса]]&nbsp;– [[Санхенхо]] | style="text-align:center;"|27,4 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:History.gif|20п|Екипен хронометар]] | Екипен хронометар | {{ct|AST|2013}} |- | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|25 август | [[Понтеведра]]&nbsp;– [[Бајона|Монте да Гроба]] | style="text-align:center;"|177,7 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Николас Роуш]]|ИРС}} |- | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|26 август | [[Виго]]&nbsp;– [[Вилагарсија де Ароса|Мирадор де Лобеира]] | style="text-align:center;"|184,8 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | Рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} |- | style="text-align:center;"|4 | style="text-align:center;"|27 август | [[Лалин]]&nbsp;– [[Финистера]] | style="text-align:center;"|189 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} |- | style="text-align:center;"|5 | style="text-align:center;"|28 август | [[Собер]]&nbsp;– [[Лаго де Санабрија]] | style="text-align:center;"|174,3 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]]|АВС}} |- | style="text-align:center;"|6 | style="text-align:center;"|29 август | [[Гихуело]]&nbsp;– [[Касерес]] | style="text-align:center;"|175 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | Рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Михаел Меркев]]|ДАН}} |- | style="text-align:center;"|7 | style="text-align:center;"|30 август | [[Алмендралехо]]&nbsp;– [[Маирена дел Алхарафе]] | style="text-align:center;"|205,9 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | Рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Здењек Штибар]]|ЧЕШ}} |- | style="text-align:center;"|8 | style="text-align:center;"|31 август | [[Херез де ла Фронтера]]&nbsp;– [[Естепона|Алто де Пењас Бланкас]] | style="text-align:center;"|166,6 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Леополд Кениг]]|ЧЕШ}} |- | style="text-align:center;"|9 | style="text-align:center;"|1 септември | [[Антекера]]&nbsp;– [[Валдепењас де Хаен]] | style="text-align:center;"|163,7 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} |- | style="text-align:center;"|10 | style="text-align:center;"|2 септември | [[Тоределкампо]]&nbsp;– [[Гехар Сиера|Алто де Хаза Лана]] | style="text-align:center;"|186,8 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | Планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} |- ! | style="text-align:center;"|3 септември | colspan="5" style="text-align:center;"|Ден за одмор |- | style="text-align:center;"|11 | style="text-align:center;"|4 септември | [[Таразона]] | style="text-align:center;"|38,8 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:History.gif|20п|Поединечен хронометар]] | Поединечен хронометар | {{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |- | style="text-align:center;"|12 | style="text-align:center;"|5 септември | [[Маеља]]&nbsp;– [[Тарагона]] | style="text-align:center;"|164,2 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | Рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Филип Жилбер]]|БЕЛ}} |- | style="text-align:center;"|13 | style="text-align:center;"|6 септември | [[Валс]]&nbsp;– [[Кастељдефелс]] | style="text-align:center;"|169 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Варан Баргиј]]|ФРА}} |- | style="text-align:center;"|14 | style="text-align:center;"|7 септември | [[Бага]]&nbsp;– [[Канолич|Кол де ла Галина]] ([[Андора]]) | style="text-align:center;"|155,7 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | Планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Даниеле Рато]]|ИТА}} |- | style="text-align:center;"|15 | style="text-align:center;"|8 септември | [[Андора ла Веља|Андора]] ([[Андора]]) &nbsp;– [[Перагуд]] ([[Франција]]) | style="text-align:center;"|224,9 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | Планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Александар Жење]]|ФРА}} |- | style="text-align:center;"|16 | style="text-align:center;"|9 септември | [[Граус]]&nbsp;– [[Формигал]] | style="text-align:center;"|146,8 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | Планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Варан Баргиј]]|ФРА}} |- ! | style="text-align:center;"|10 септември | colspan="5" style="text-align:center;"|Ден за одмор |- | style="text-align:center;"|17 | style="text-align:center;"|11 септември | [[Калахора]]&nbsp;– [[Бургос]] | style="text-align:center;"|189 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | Рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} |- | style="text-align:center;"|18 | style="text-align:center;"|12 септември | [[Бургос]]&nbsp;– [[Пења Кабарга]] | style="text-align:center;"|186,5 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | Планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Васил Кириенка]]|БЛР}} |- | style="text-align:center;"|19 | style="text-align:center;"|13 септември | [[Сан Висенте де ла Баркера]]&nbsp;– [[Санта Марија дел Наранко|Алто дел Наранко]] | style="text-align:center;"|181 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mediummountainstage.svg|22п]] | Среднопланинска етапа | {{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} |- | style="text-align:center;"|20 | style="text-align:center;"|14 септември | [[Авилес]]&nbsp;– [[Алто де Л’Англиру]] | style="text-align:center;"|142,2 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Mountainstage.svg|22п]] | Планинска етапа | {{спортистзнаме|[[Кени Елисонд]]|ФРА}} |- | style="text-align:center;"|21 | style="text-align:center;"|15 септември | [[Леганес]]&nbsp;– [[Мадрид]] | style="text-align:center;"|109,6 км | style="text-align:center;"|[[Податотека:Plainstage.svg|22п]] | Рамна етапа | {{спортистзнаме|[[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]]|АВС}} |} == Преглед на трката == {{Видете уште|Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11|Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21}} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:smaller;" |- ! width="1%" | Етапа ! width="14%"| Победник ! width="14%"| [[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|Генерален пласман]]<br>[[Податотека:Jersey red.svg|25п]] ! width="14%"| [[Бодовен пласман на Вуелта а Еспања|Бодовен пласман]]<br>[[Податотека:Jersey green.svg|25п]] ! width="14%"| [[Планински пласман на Вуелта а Еспања|Планински пласман]]<br>[[Податотека:Jersey blue dotted.png|25п]] ! width="14%"| [[Комбиниран пласман на Вуелта а Еспања|Комбиниран пласман]]<br>[[Податотека:Jersey white.svg|25п]] ! width="14%"| Екипен пласман ! width="14%"| Награда за борбеност |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 1|1]] | {{ct|AST|2013}} |style="background:salmon;"| [[Јанез Брајкович]] |style="background:#EFEFEF;"| ''недоделена'' |style="background:#EFEFEF;"| ''недоделена'' |style="background:#EFEFEF;"| ''недоделена'' |style="background:yellow;"| {{ct|AST|2013}} |style="background:pink;"| [[Јанез Брајкович]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 2|2]] | [[Николас Роуш]] |style="background:salmon;"| [[Винченцо Нибали]] |style="background:lightgreen;" rowspan=2| [[Николас Роуш]] |style="background:lightcyan;" rowspan=8| [[Николас Роуш]] |style="background:white;" rowspan=7| [[Николас Роуш]] |style="background:yellow" rowspan=6| {{ct|RLT|2013}} |style="background:pink;"| [[Алекс Расмусен]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 3|3]] | [[Крис Хорнер]] |style="background:salmon;"| [[Крис Хорнер]] |style="background:pink;"| [[Пабло Уртасун]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 4|4]] | [[Даниел Морено]] |style="background:salmon;" rowspan=4| [[Винченцо Нибали]] |style="background:lightgreen;" rowspan=2| [[Даниел Морено]] |style="background:pink;"| [[Никола Еде]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 5|5]] |[[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]] |style="background:pink;"| [[Антонио Пједра]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 6|6]] |[[Михаел Меркев]] |style="background:lightgreen;" rowspan=2| [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]] |style="background:pink;"| [[Тони Мартин (велосипедист)|Тони Мартини]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 7|7]] | [[Здењек Штибар]] |style="background:pink;"| [[Хавиер Арамендија]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 8|8]] | [[Леополд Кениг]] |style="background:salmon;"| [[Николас Роуш]] |style="background:lightgreen;" rowspan=6| [[Даниел Морено]] |style="background:yellow" | {{ct|SAX|2013}} |style="background:pink;"| [[Антонио Пједра]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 9|9]] | [[Даниел Морено]] |style="background:salmon;"| [[Даниел Морено]] |style="background:white;"| [[Даниел Морено]] |style="background:yellow" | {{ct|MOV|2013}} |style="background:pink;"| [[Хавиер Арамендија]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 10|10]] | [[Крис Хорнер]] |style="background:salmon;"| [[Крис Хорнер]] |style="background:lightcyan;" rowspan=4| [[Крис Хорнер]] |style="background:white;"| [[Крис Хорнер]] |style="background:yellow" | {{ct|SAX|2013}} |style="background:pink;"| [[Хуан Антонио Флеча]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 1 до етапа 11#Етапа 11|11]] | [[Фабијан Канчелара]] |style="background:salmon;" rowspan=8| [[Винченцо Нибали]] |style="background:white;" rowspan=3| [[Николас Роуш]] |style="background:yellow" rowspan=5| {{ct|AST|2013}} |style="background:pink;"| [[Фабијан Канчелара]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 12|12]] | [[Филип Жилбер]] |style="background:pink;"| [[Фабрисио Ферари]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 13|13]] | [[Варан Баргиј]] |style="background:pink;"| [[Микеле Скарпони]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 14|14]] | [[Даниеле Рато]] |style="background:lightgreen;" rowspan=8| [[Алехандро Валверде]] |style="background:lightcyan;" | [[Даниеле Рато]] |style="background:white;" rowspan=8| [[Крис Хорнер]] |style="background:pink;"| [[Даниеле Рато]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 15|15]] | [[Александар Жење]] |style="background:lightcyan;" rowspan=7| [[Никола Еде]] |style="background:pink;"| [[Александар Жење]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 16|16]] | [[Варан Баргиј]] |style="background:yellow" rowspan=6| {{ct|EUS|2013}} |style="background:pink;"| [[Хуан Антонио Флеча]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 17|17]] | [[Бауке Молема]] |style="background:pink;"| [[Хавиер Арамендија]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 18|18]] | [[Васил Кириенка]] |style="background:pink;"| [[Егои Мартинес]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 19|19]] | [[Хоаким Родригес]] |style="background:salmon;" rowspan=3| [[Крис Хорнер]] |style="background:pink;"| [[Едвалд Боасон Хаген]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 20|20]] | [[Кени Елисонд]] |style="background:pink;"| [[Давид Аројо]] |- ! [[Вуелта а Еспања 2013 - етапа 12 до етапа 21#Етапа 21|21]] | [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]] |style="background:#EFEFEF;"| ''недоделена'' |- !colspan=2| '''На крај''' !style="background:red;"| [[Крис Хорнер]] !style="background:green;"| [[Алехандро Валверде]] !style="background:lightblue;"| [[Никола Еде]] !style="background:white;"| [[Крис Хорнер]] !style="background:gold;"| {{ct|EUS|2013}} !style="background:crimson;"| [[Хавиер Арамендија]] |} == Поредок == {| class="wikitable" |- !colspan=4| Легенда |- | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey red.svg|20п|link=Генерален пласман на Вуелта а Еспања]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|генералниот пласман]] | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey blue dotted.png|20п|link=Планински пласман на Вуелта а Еспања]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Планински пласман на Вуелта а Еспања|планинскиот пласман]] |- | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey green.svg|20п|link=Бодовен пласман на Вуелта а Еспања]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Бодовен пласман на Вуелта а Еспања|бодовниот пласман]] | &nbsp;&nbsp;[[Податотека:Jersey white.svg|20п|link=Комбиниран пласман на Вуелта а Еспања]]&nbsp;&nbsp; | Го означува предводникот во [[Комбиниран пласман на Вуелта а Еспања|комбинираниот пласман]] |} {{columns-start}} === Генерален пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Време |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] | {{ct|RLT|2013}} | align="right"| {{nowrap|84ч 36' 04"}} |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} | {{ct|AST|2013}} | align="right"| + 37" |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] | {{ct|MOV|2013}} | align="right"| + 1' 36" |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2013}} | align="right"| + 3' 22" |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Николас Роуш]]|ИРС}} | {{ct|SAX|2013}} | align="right"| + 7' 11" |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Доменико Поцовиво]]|ИТА}} | {{ct|ALM|2013}} | align="right"| + 8' 00" |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Тибо Пино]]|ФРА}} | {{ct|FDJ|2013b}} | align="right"| + 8' 41" |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Самуел Санчес]]|ШПА}} | {{ct|EUS|2013}} | align="right"| + 9' 51" |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Леополд Кениг]]|ЧЕШ}} | {{ct|TNE|2013}} | align="right"| + 10' 11" |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2013}} | align="right"| + 13' 11" |} {{column}} === Бодовен пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Бодови |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] | {{ct|MOV|2013}} | align="right"| 152 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] | {{ct|RLT|2013}} | align="right"| 126 |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2013}} | align="right"| 125 |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Николас Роуш]]|ИРС}} | {{ct|SAX|2013}} | align="right"| 122 |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2013}} | align="right"| 119 |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} | {{ct|AST|2013}} | align="right"| 111 |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Максимилијано Ричезе]]|АРГ}} | {{ct|LAM|2013}} | align="right"| 84 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Едвалд Боасон Хаген]]|НОР}} | {{ct|SKY|2013}} | align="right"| 83 |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]]|АВС}} | {{ct|OGE|2013}} | align="right"| 78 |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} | {{ct|RAB|2013b}} | align="right"| 75 |} {{columns-end}} {{columns-start}} === Планински пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Бодови |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Никола Еде]]|ФРА}} [[Податотека:Jersey blue dotted.png|20п]] | {{ct|COF|2013}} | align="right"| 46 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] | {{ct|RLT|2013}} | align="right"| 32 |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Даниеле Рато]]|ИТА}} | {{ct|CAN|2013}} | align="right"| 30 |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Андре Кардозо]]|ПОР}} | {{ct|CJR|2013b}} | align="right"| 26 |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} | {{ct|AST|2013}} | align="right"| 23 |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Аметс Чурука]]|ШПА}} | {{ct|CJR|2013b}} | align="right"| 22 |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Кени Елисонд]]|ФРА}} | {{ct|FDJ|2013b}} | align="right"| 21 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Николас Роуш]]|ИРС}} | {{ct|SAX|2013}} | align="right"| 19 |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Васил Кириенка]]|БЛР}} | {{ct|SKY|2013}} | align="right"| 18 |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Микеле Скарпони]]|ИТА}} | {{ct|LAM|2013}} | align="right"| 17 |} {{column}} === Комбиниран пласман === {| class="wikitable" |- ! !Возач !Екипа !Бодови |- | 1 | {{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] | {{ct|RLT|2013}} | align="right"| 5 |- | 2 | {{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} | {{ct|AST|2013}} | align="right"| 13 |- | 3 | {{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] | {{ct|MOV|2013}} | align="right"| 17 |- | 4 | {{спортистзнаме|[[Николас Роуш]]|ИРС}} | {{ct|SAX|2013}} | align="right"| 17 |- | 5 | {{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2013}} | align="right"| 27 |- | 6 | {{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} | {{ct|KAT|2013}} | align="right"| 32 |- | 7 | {{спортистзнаме|[[Микеле Скарпони]]|ИТА}} | {{ct|LAM|2013}} | align="right"| 41 |- | 8 | {{спортистзнаме|[[Леополд Кениг]]|ЧЕШ}} | {{ct|APP|2013}} | align="right"| 42 |- | 9 | {{спортистзнаме|[[Доменико Поцовиво]]|ИТА}} | {{ct|ALM|2013}} | align="right"| 43 |- | 10 | {{спортистзнаме|[[Андре Кардозо]]|ПОР}} | {{ct|CJR|2013b}} | align="right"| 54 |} {{columns-end}} === Екипен пласман === {| class="wikitable" |- !Место !Екипа !Време |- |1 |{{ct|EUS|2013}} |align=right| {{nowrap|253ч 29' 35"}} |- |2 |{{ct|MOV|2013}} |align=right| + 1' 02" |- |3 |{{ct|AST|2013}} |align=right| + 1' 30" |- |4 |{{ct|SAX|2013}} |align=right| + 9' 56" |- |5 |{{ct|CJR|2013b}} |align=right| + 33' 48" |- |6 |{{ct|KAT|2013}} |align=right| + 45' 21" |- |7 |{{ct|RLT|2013}} |align=right| + 46' 54" |- |8 |{{ct|TNE|2013}} |align=right| + 52' 29" |- |9 |{{ct|FDJ|2013b}} |align=right| + 1ч 01' 21" |- |10 |{{ct|BMC|2013}} |align=right| + 1ч 56' 46" |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Vuelta a España}} * [http://www.lavuelta.com/ Официјална страница] {{Cycling stage recaps|Вуелта а Еспања 2013|1|11|12|21}} {{Вуелта а Еспања}} {{Светска турнеја на UCI 2013}} [[Категорија:Вуелта а Еспања по година|2013]] [[Категорија:Вуелта а Еспања 2013| ]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2013]] [[Категорија:2013 во Шпанија]] hgg0td2hj720439ju2cc3xbv4uhch0e Давиде Формоло 0 1109471 5608440 5496807 2026-08-12T11:04:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608440 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Давиде Формоло | image = Davide Formolo 2015TOA.jpg | caption = Формоло на Трката околу Алберта 2015 | fullname = Давиде Формоло | nickname = ''Роча'' („Карпата“)<ref>{{наведени вести|url=http://www.lastampa.it/2015/05/13/sport/giro-d-italia/2015/la-favola-di-formolo-una-piccolaroccia-che-fa-sognare-litalia-UHpYFZsleWne9yjnlcswEO/premium.html|title=La favola di Formolo. Una piccola ”Roccia” che fa sognare l’Italia|language=it|date=15 мај 2015|accessdate=15 мај 2015|work=La Stampa|publisher=Editrice La Stampa|archive-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150515112954/http://www.lastampa.it/2015/05/13/sport/giro-d-italia/2015/la-favola-di-formolo-una-piccolaroccia-che-fa-sognare-litalia-UHpYFZsleWne9yjnlcswEO/premium.html|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|10|25|df=yes}} | birth_place = [[Неграр]], {{ИТА}} | height = 1,81 м | weight = 62 кг | currentteam = {{ct|UAD}} | discipline = друмски велосипедизам | role = возач | ridertype = универзален возач | amateuryears = 2011–2013 | amateurteams = Петроли Фиренце | proyears = 2014<br/>2015–2017<br/>2018-2019<br/>2020- | proteams = {{ct|CAN|2014}}<br/>{{ct|TCG|2015}}<br/>{{ct|BOH|2018}}<br/>{{ct|UAE|2020}} | majorwins = '''[[Голема трка (велосипедизам)|Големи трки]]''' :'''[[Џиро д’Италија]]''' ::1 поединечна етапа ([[Џиро д’Италија 2015|2015]]) '''[[Класични велосипедски трки|Еднодневни трки и класици]]''' :[[Податотека:MaillotItalia.svg|20п]] Национален друмски првак (2019) | medaltemplates = | updated = 10 август 2020 }} '''Давиде Формоло''' ({{langx|it|Davide Formolo}}; р. {{роден|25|октомври|1992}}) — [[италија]]нски професионален [[друмски велосипедист]], кој вози за [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипата {{ct|UAD}}.<ref name="UAE">{{наведени вести|url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/uae-team-emirates-make-big-moves-bolster-squad-signing-davide-formolo-rising-stars-2020-434367|title=UAE Team Emirates make big moves to bolster squad, signing Davide Formolo and rising stars for 2020|first=Алекс|last=Балингер|work=Cycling Weekly|publisher=TI Media|date=12 август 2019|accessdate=17 август 2019}}</ref> Формоло станал професионалец во 2014 година.<ref name="profile">{{наведени вести|url=http://slipstreamsports.com/riders/davide-formolo/|title=Давиде Формоло|accessdate=25 јануари 2015|work={{ct|GRS|2015}}|publisher=Slipstream Sports LLC|location=[[Колорадо]]|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504152815/http://slipstreamsports.com/riders/davide-formolo/|url-status=dead}}</ref> == Животопис == Роден на 25 октомври 1992 година, во [[Неграр]], [[Венето]], Формоло престојува во [[Марано ди Валполичела]], [[Венето]], [[Италија]].<ref name="profile"/><ref name="oldprofile">{{наведени вести|url=http://www.cannondaleprocycling.com/en/athlete/davide-formolo/|title=Давиде Формоло|accessdate=6 октомври 2014|work={{ct|LIQ}}|publisher=Brixia Sports SPA|archive-date=2014-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817161253/http://www.cannondaleprocycling.com/en/athlete/davide-formolo/|url-status=dead}}</ref> Потпишал со екипата {{ct|CAN|2014}} за сезоната 2014.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingnews.com/news/cannondale-pro-cycling-finalizes-2014-team-roster|title=Кенондејл Про Сајклинг го заокружува составот на екипата за 2014|work=Cyclingnews.com|publisher=Future plc|location=[[Англија]]|date=22 ноември 2013|accessdate=6 октомври 2014}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://velonews.competitor.com/2013/11/news/cannondale-unveils-27-rider-2014-roster_309772|title=Кенондејл го откри 27-члениот состав за 2014|work=VeloNews|publisher=Competitor Group, Inc.|location=[[Сан Диего]], [[Калифорнија]]|date=21 ноември 2013|accessdate=6 октомври 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001414/http://velonews.competitor.com/2013/11/news/cannondale-unveils-27-rider-2014-roster_309772|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://www.uci.ch/road/teams/|title=Тим Канондејл-Гармин (TCG) - USA|accessdate=25 јануари 2015|work=[[Светска турнеја на UCI]]|publisher=[[Меѓународен велосипедистички сојуз]]}}</ref> Формоло потпишал со екипата {{ct|GRS|2015}} за сезоната 2015.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingnews.com/news/viviani-close-to-joining-team-sky-in-2015|title=Вивијани близу до приклучување во Тим Скај за 2015|work=Cyclingnews.com|publisher=Future plc|location=[[Англија]]|date=11 септември 2014|accessdate=12 ноември 2014|author=Стивен Фаранд}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://velonews.competitor.com/2014/11/news/italians-aim-for-fresh-start-on-new-u-s-based-cannondale-squad_352365|title=Италијанците целат за нов почеток во новата екипа Кенондејл|work=VeloNews|publisher=Competitor Group, Inc.|location=[[Сан Диего]], [[Калифорнија]]|date=7 ноември 2014|accessdate=7 ноември 2014|author=Грегор Браун|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304004120/http://velonews.competitor.com/2014/11/news/italians-aim-for-fresh-start-on-new-u-s-based-cannondale-squad_352365|url-status=dead}}</ref> На 12 мај 2015 година, на [[Џиро д’Италија 2015|Џиро д’Италија]], Формоло избегал со дваесет возачи и успешно сам извозел 14 километри до целта.<ref>{{наведени вести|url=http://www.theguardian.com/sport/2015/may/12/cycling-giro-ditalia-davide-formolo-stage-four-victory|title=Џиро д’Италија: Давиде Формоло освои неверојатна етапна победа на четвртата етапа|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group plc |location=[[Лондон]], [[Англија]]|date=12 мај 2015|accessdate=13 мај 2015}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://velonews.competitor.com/2015/05/race-report/giro-ditalia-stage-4-is-formolos-first-pro-win_369820|title=Етапата 4 на Џиро д’Италија е прва професионална победа за Формоло|work=VeloNews|publisher=Competitor Group, Inc.|location=[[Сан Диего]], [[Калифорнија]]|date=12 мај 2015|accessdate=13 мај 2015|author=Спенсер Паулисон|archive-date=2015-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150514164023/http://velonews.competitor.com/2015/05/race-report/giro-ditalia-stage-4-is-formolos-first-pro-win_369820|url-status=dead}}</ref> Завршил дваесет и две секунди пред главната група.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingnews.com/giro-ditalia/stage-4/results|title=Џиро д’Италија: Формоло до соло-победа на четвртата етапа во Ла Специја|work=Cyclingnews.com|publisher=Future plc|date=12 мај 2015|accessdate=12 мај 2015|location=[[Англија]]}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.eurosport.com/cycling/giro-d-italia/2015/davide-formolo-wins-on-dramatic-day-as-simon-clarke-takes-pink_sto4724901/story.shtml|title=Давиде Формоло победи во драматичен ден додека Сајмон Кларк ја презема розовата|work=Eurosport |publisher=Discovery Communications, Inc.|date=12 мај 2015|accessdate=12 мај 2015}}</ref> Бил именуван во почетниот состав за [[Вуелта а Еспања 2016]].<ref name="Vuelta">{{нмс|url=http://www.procyclingstats.com/race/Vuelta_a_Espana_2016_Startlist|title=71st Vuelta a España|accessdate=20 август 2016|work=ProCyclingStats|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331181506/https://www.procyclingstats.com/race/Vuelta_a_Espana_2016_Startlist|url-status=dead}}</ref> По две сезони со {{ct|BOH|2019}} било објавено дека Формоло ќе се приклучи на {{ct|UAE|2020}} на двегодишен договор од 2020 година.<ref name="UAE"/> == Достигнувања == {{palmares start|3}} ;2009 : 3. Трофео Беато Бернардо ;2010 : 3. Краен пласман Тре Сиклистика Брешана : 4. Трофео Гвидо Дориго : 7. Трофео Чита ди Ивреа ;2011 : 5. Трофео Чита ди Бреша ;2012 : 1. Краен пласман Џиро Сиклистико Песке Нетарине ди Ромања : 2. Национално друмско првенство под 23 години : 2. Пикола Санремо : 2. ГП Палио дел Речото : 4. Краен пласман Џиро дела Вале д’Аоста : 8. Краен пласман Џиробио ;2013 : 1. Краен пласман Џиро Сиклистико Песке Нетарине ди Ромања ::1. Етапа 2 : 1. Трофео Леарко Гуера : 2. Краен пласман Џиро дела Вале д’Аоста : 2. Копа Комуне ди Кастиљјон Фјорентино : 2. ГП Чита ди Монсумано Терме : 2. Трофео Матеоти под 23 години : 2. Копа 29 Мартири ди Филјине ди Прато : 2. Копа Чуфена : 3. Копа Чикоња : 3. Копа дела Паче : 6. Краен пласман Тур де л’Авенир : 6. ГП Каподарко : 8. ГП Палио дел Речото : 9. Трофео Едил Ц : 10. ГП Спортиви ди Поџана ;2014 : 2. Трофео Мелинда : 4. Краен пласман [[Трка околу Турција]] : 7. Краен пласман Тур де Тајван : 7. Краен пласман [[Тур де Свис 2014|Тур де Свис]] : 9. ГП ди Лугано ;2015 : 1. Етапа 4 [[Џиро д’Италија 2015|Џиро д’Италија]] : 1. [[Податотека:jersey white.svg|20п]] Пласман за млад возач [[Волта ао Алгарве]] : 3. Трофео Андрат-Мирадор д’Ес Коломер : 9. Краен пласман [[Трка околу Полска 2015|Трка околу Полска]] : 9. Краен пласман [[Трка околу Алберта]] ;2016 : 4. Краен пласман [[Трка околу Полска 2016|Трка околу Полска]] : 9. Национално друмско првенство : 9. Краен пласман [[Вуелта а Еспања 2016|Вуелта а Еспања]] ;2017 : 10. Краен пласман [[Џиро д’Италија 2017|Џиро д’Италија]] ;2018 : 6. Краен пласман [[Трка Абу Даби 2018|Трка Абу Даби]] : 7. Краен пласман [[Тирено-Адријатико 2018|Тирено-Адријатико]] : 7. [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2018|Лиеж-Бастоњ-Лиеж]] : 8. Краен пласман [[Трка околу Полска 2018|Трка околу Полска]] : 10. Краен пласман [[Џиро д’Италија 2018|Џиро д’Италија]] ;2019 : 1. [[Податотека:MaillotItalia.svg|20п]] Национално друмско првенство : 1. Етапа 7 [[Волта а Каталуња 2019|Волта а Каталуња]] : 2. [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2019|Лиеж-Бастоњ-Лиеж]] : 2. Токио 2020 (тест-трка) : 7. Краен пласман [[Трка околу Полска 2019|Трка околу Полска]] ;2020 : 2. [[Страде Бјанке 2020|Страде Бјанке]] : 8. Краен пласман [[Трка ОАЕ 2020|Трка ОАЕ]] {{palmares end}} === Распоред на резултатите на големите трки === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | [[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]] ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey pink.svg|20п]] [[Генерален пласман на Џиро д’Италија|Џиро]] | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2015|31]] | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2016|31]] | style="text-align:center;background:#ddf;"|[[Џиро д’Италија 2017|10]] | style="text-align:center;background:#ddf;"|[[Џиро д’Италија 2018|10]] | style="text-align:center;"|[[Џиро д’Италија 2019|15]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] [[Генерален пласман на Тур де Франс|Тур]] |— |— |— |— |— |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] [[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|Вуелта]] |— | style="text-align:center;background:#ddf;"|[[Вуелта а Еспања 2016|9]] |— |[[Вуелта а Еспања 2018|22]] |[[Вуелта а Еспања 2019|СО]] |} СО = се откажал; — = не учествувал == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Davide Formolo}} * {{cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} * [http://www.cyclingbase.com/palcoureurs.php?Id_Rider=15182&Id_Saison=34&Id_Title=1&lang=en Профил на ''Cycling Base''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151123040434/http://www.cyclingbase.com/palcoureurs.php?Id_Rider=15182&Id_Saison=34&Id_Title=1&lang=en |date=2015-11-23 }} {{Возачи во ОАЕ Тим Емирати}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Формоло, Давиде}} [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Италијански велосипедисти]] [[Категорија:Италијански етапни победници на Џиро д’Италија]] ndj0a2pl5cq5wjy3fbg77kr1fi8ox0n Љубовишта (Гора) 0 1121063 5608458 5410108 2026-08-12T11:36:41Z Wendish 101409 5608458 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ljuboshta, Dragash.jpg|мини|250|Љубовишта]] [[Податотека:Grb Ljubovišta.png|мини|Грбови на селото Љубошта ]] '''Љубовишта''' е [[село]] во јужниот дел на [[Косово]]<ref>[[Косово]] е предмет на територијален спор меѓу [[Република Косово]] и [[Република Србија]]. Република Косово еднострано прогласила независност на [[17 февруари]] [[2008]] година. Србија продолжува да го смета како дел од сопствената суверена територија. Двете влади започнале да ги нормализираат односите во 2013 година, како дел од Бриселскиот договор од 2013 година. Косово во моментов е признат како независна држава од 98 од 193 земји-членки на Обединетите нации. Вкупно, 113 земји-членки на ООН во одреден момент го признале Косово, од кои 15 подоцна го повлекле признавањето.</ref>., во планинскиот регион [[Гора]], во [[општина]]та [[Драгаш]]. Припаѓа на [[Призрен (округ)|Призренскиот округ]]. Мнозинството од жители се [[Горанци]]. == Население == Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 250 јужнословенски муслимани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Населението сега брои 773. ==Јазик== Горанците зборуваат [[нашински јазик]]. Малкумина кои живеат близу до градовите зборуваат [[албански]] или [[српски]]. Според пописот [[1991]] во [[Југославија]], 54,8% од населението на регионот Гора се изјасниле дека зборуваат нашински јазик, бидејќи мнозинството на населението се Горанци. ==Традиција== Традиционалната Горанска народна музика вклучува танц наречен ''Коло'', која е кружен танц фокусиран на движењата на ногата. Танцот секогаш почнува со користење на десната нога и се движи во насока спротивна од стрелките. Колото обично е придружувано со инструментална музика направена често со [[зурла]], [[кавал]] и [[тапан]]. Колото поретко е придружено со пеење како тие што се во соседните етнички групи: [[Албанци]]те, [[Македонци]]те и [[Срби]]те. Исто така постои и голем дел од историјата на Гораните во нивните текстови и песни. Уникатно, се пее за долго патување во [[Турција]], за скршени срца и љубов. Нивните песни се вршат од страна на мажите и жените. == Наводи == {{наводи}} {{Општина Драгаш}} {{Гора}} [[Категорија:Гора]] [[Категорија:Населени места во Косово]] [[Категорија:Драгаш]] [[Категорија:Горански населби во Косово]] 7vvpuqft6d42yde54zxg0eo8go27gia Вестерн унион 0 1121882 5608255 5597767 2026-08-11T18:05:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608255 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Western Union Logo 2019.svg|мини|Лого на Вестерн унион 2019]] [[Податотека:Vilnius Western Union by Augustas Didzgalvis.jpg|300px|мини|Регионална канцеларија за европски операции на Вестерн унион во [[Вилнус]]]] '''Вестерн унион''' ({{langx|en|Western Union}}) — американска компанија која обезбедува финансиски и комуникациски услуги. Компанијата има повеќе од 160-годишна историја, повеќе од 500.000 агенти, со локации во повеќе од 200 земји и територии. Основана е во [[1851]] година во [[Њујорк]] и [[Мисисипи]] како компанија за печатење [[телеграф]]и, додека денес таа е развиена со многу иновативни услуги, како премостување на празнини во секторот на финансиските услуги. Вестерн унион ги врши следниве услуги: :*испраќање и примање на [[пари]]; :*при-пејд услуги и парични налози (money orders); :*плаќање на сметки; и други :*бизнис решенија; ===Испраќање и примање на пари=== Без разлика дали клиентите се во [[САД]], [[Африка]] или во некој друг дел од светот, тие можат да испраќат и примаат пари преку Вестерн унион, и тоа се прави многу лесно, се разбира поради големата мрежа на агенти на Вестерн унион. Во многу земји се обезбедени и други опци за испраќање на пари, како што се он-лајн или по [[телефон]], со помош на кредитна или [[дебитна картичка]]. Исто така, кога станува збор за добивање на парите, постојат неколку опции во зависност од локацијата, а тоа се:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://corporate.westernunion.com/Consumer-to-Consumer.html |title=Western Union, Consumer-to-Consumer |accessdate=2015-01-17 |archive-date=2015-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119231004/http://corporate.westernunion.com/Consumer-to-Consumer.html |url-status=dead }}</ref> :* прeстојувалиште на клиентот; :*[[жиро-сметка]]; :*при-пејд картички; :*т.н. [[wallet account]] - паричник-сметка, порзана со [[мобилен телефон]] ===При-пејд услуги и парични налози=== Услугите трансфер на пари и плаќање на сметките се надополнети со разновидни припејд услуги, вклучувајќи надополнувачки при-пејд картички, телефонски картички и парични налози. При-пејд картичките на клиентите им овозможуваат: :*директен [[депозит]] од работодавецот; :*можност да се контролират парите онлајн; :*повлекување на пари од [[банкомат]]; :*онлјан купување насекаде каде е прифатена [[Платежна картичка|дебитната картичка]]. ===Плаќање на сметките=== Платежната функција на Вестерн унион е многу сигурен начин за клиентите да направат исплати на илјадници приматели, вклучувајќи ги и комуналните услуги, финансии, [[Друштво за осигурување|осигурителни компании]] и владини тела. Плаќањето може да се изврши со готовина или по електронски пат, било еднократно или периодично. Уплатите може да се извршат во секоја локација на агентите, онлајн или по телефон. ===Бизнис решенија=== Вестерн унион им помага на компаниите да се натпреваруваат на глобално ниво. Со многу меѓународни банкарски односи, со многу збогатено знаење во [[индустрија]]та и многу прилагодени решенија го прават Вестерн унион да им обезбеди на компаниите многу можности. Како најприлагодени решенија се:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://corporate.westernunion.com/Business-to-Business.html |title=Western Union, Business-to-Business |accessdate=2015-01-19 |archive-date=2015-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330011236/http://corporate.westernunion.com/Business-to-Business.html |url-status=dead }}</ref> :*меѓународни платежни услуги; :*девизни решенија; :*консултации за управување со [[ризик]]от; :*платформа за онлајн исплата. ===Агенти=== Секој ден, компанијата Вестерн унион соработува со повеќе од 500.000 агенти, во повеќе од 200 земји. За да се стане агент на Вестерн унион, треба да се исполнат барањата на компанијата, да се има одобрение од компанијата и да се работи според правилата и [[закон]]ите пропишани во склучениот договор. ==Вестерн унион во Македонија== ===Историја на Вестерн унион=== Услугата на Вестерн унион се нуди во [[Македонија]] од [[септември]] [[1999]] година, од страна на „[[Интернационална финансиска унија]]“ ([[ИФУ]]) како подружница на „Финансиска унија“ од [[Тирана]]. Со текот на годините, ИФУ ја проширила мрежата низ целата територија на Македонија. На крајот на [[2003]] година, ИФУ имала 28 агенции во својата мрежа. Во [[август]] [[2004]] година, „[[Унија финансиска Скопје]]“ ([[УФС]]), (формирана во [[јануари]] [[2004]], како наследник на „Интернационална финансиска унија“), се стекнала со лиценца од страна на [[Народна банка на Република Македонија]], како [[Небанкарски финансиски институциии|небанкарска финансиска институција]] која ги нуди услугите на ''брз трансфер на пари''. УФС има договор на застапување на Вестерн унион. Локациите на УФС јасно се обележени со детелинка со пет листови со различна боја. УФС има воспоставено мрежа во Македонија со повеќе од 200 агенции, во повеќе од 29 градови. Во Македонија постојат неколку типови на агенти на Вестерн унион: :*агенции кои исклучиво се занимаваат со Вестерн унион; :*туристички агенции; :*[[Менувачница|менувачници]]; :*[[Банка|банки]]; :*[[Македонска пошта]]. Најголемиот дел од агенциите на Вестерн унион се комбинација од горенаведените услуги. Сите агенции се позиционирани на многу видливи и соодветни места како на пример: во центар на град, на главна улици и во трговски центри. За да се постигне највисок степен на квалитет и брза услуга, сите агенции на Вестерн унион располагаат со [[компјутер]], факс, фотокопир и друга потребна опрема за вршење на дневни активности. УФС редовно организира обуки за сите оператори во мрежата на Вестерн унион во Македонија. ===Провизии кои се наплатуваат при испраќање пари=== Табела 1: Провизии за трансфер на пари преку Вестерн Унион<ref>[http://www.kb.com.mk/Default.aspx?sel=2681&lang=1&uc=1&par=0 Комерцијална банка АД Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class=wikitable |- ! Износ во долари !! Провизија во долари !! Износ во евра !! Провизија во евра |- | до 100 || 15 || до 90 || 13,5 |- | од 101 до 200 || 22 || од 90,01 до 180 || 20 |- |од 201 до 300 || 29 || од 180,01 до 270 || 26,5 |- | - || - || од 270,01 до 360 || 32 |- | од 301 до 400 || 35 || од 360,01 до 465 || 38 |- | од 401 до 500 || 42 || од 465,01 до 665 || 49,5 |- | од 501 до 750 || 54 || од 665,01 до 870 || 59,5 |- | од 751 до 1000 || 65 || од 870,01 до 1075 || 69 |- | од 1001 до 1250 || 76 || од 1075,01 до 1280 || 78 |- | од 1251 до 1500 || 85 || од 1280,01 до 1535 || 89 |- |од 1501 до 1750 || 98 || од 1535,01 до 1790 || 99,5 |- | од 1751 до 2000 || 110 || од 1790,01 до 2050 || 109,5 |- | од 2001 до 2250 || 120 || од 2050,01 до 2310 || 119,5 |- | од 2251 до 2500 || 130 || од 2310,50 до 2500 || 129,5 |} За секои дополнителни 250 [[долар]]и, се наплаќа провизија од 10 долари. Исто така, за секои дополнителни 260 [[Евро|евра]] се плаќа провизија од 10 евра. Табела 2: Дополнителни провизии за трансфер на пари преку Вестерн Унион {| class=wikitable |- ! Услуга !! Провизија во долари !! Услуга !! Провизија во евра |- | Телефонско јавување || 3 УСД || Телефонско јавување || 2,5 ЕУР |- | Порака до 10 збора || 2 УСД || Порака до 10 збора || 1,5 ЕУР |- | Секој нареден збор || 0,2 УСД || Секој нареден збор || 0,2 ЕУР |} Табела 3: Провизии за трансфер на пари преку Вестерн Унион во: [[Хрватска]], [[Босна]], [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Бугарија]], [[Косово]] и [[Албанија]]. {| class=wikitable |- ! Износ во долари !! Провизија во долари !! Износ во евра !! Провизија во евра |- | до 130 || 9 || до 100 || 7 |- | од 130,01 до 260 || 13 || од 100,01 до 200 || 10 |- | од 260,01 до 390 || 16 || од 200,01 до 300 || 12 |- | од 390,01 до 650 || 18 || од 300,01 до 500 || 13,50 |- | од 650,01 до 1000 || 26 || од 500,01 до 750 || 20 |- | од 1000,01 до 1300 || 33 || од 750,01 до 1000 || 25 |- | од 1300,01 до 2000 || 39 || од 1000,01 до 1500 || 30 |- | од 2000,01 до 2600 || 45 || од 1500,01 до 2000 || 35 |- | од 2600,01 до 3200 || 55 || од 2000,01 до 2500 || 42 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://corporate.westernunion.com/ Corporate Western Union] *[https://www.wu.com Официјално мрежно место на Вестерн Унион] [[Категорија:Финансии]] [[Категорија:Банкарство]] [[Категорија:Финансиски институции]] [[Категорија:Финансиски систем на Македонија]] [[Категорија:Економија на Македонија]] bl860annmomsw3lxx7cihse523ymxnq Славе Николовски - Катин 0 1122251 5608189 5591160 2026-08-11T13:37:47Z Aleksandar.markoski 134274 5608189 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | име = Славе Николовски-Катин | слика = | опис_слика = | родено_име = Славе Грежловски | датум_на_раѓање = 19 август 1941 | место_на_раѓање = Наколец, Долна Преспа | држава_на_раѓање = Кралство Југославија | националност = Македонец | занимање = новинар, публицист, преведувач, уредник, општественик | познат_по = иселеничка проблематика, публицистика и преведување | познат_како = Славе Катин }} '''Славе Николовски-Катин''' (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба Наколец во Долна Преспа. Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во Љубојно, родното место на неговата мајка Сандра. Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот. Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги. :contentReference[oaicite:2]{index=2} До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката. :contentReference[oaicite:3]{index=3} == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година :contentReference[oaicite:4]{index=4} == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години. Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница. Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто. :contentReference[oaicite:5]{index=5} Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација. Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика. Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови. :contentReference[oaicite:7]{index=7} == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим. Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија. Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел. Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото. :contentReference[oaicite:8]{index=8} == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски) :contentReference[oaicite:9]{index=9} === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) * ''Андреа Бранов'' (2001) * ''Семејството Јановски'' (2002) * ''Гога Печенковски'' (2004) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) * ''Петар Стаматов'' (2010) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) * ''Израел и Македонија'' (2017) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) * ''Огледало'' (2023) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) :contentReference[oaicite:10]{index=10} === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија пред гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов :contentReference[oaicite:11]{index=11} === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) * ''Библиски речник'' (1997) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) :contentReference[oaicite:12]{index=12} == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1991) * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021) * Повелба за животно дело (2022) * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022) :contentReference[oaicite:13]{index=13} == Надворешни врски == * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биогарафија од Македонско сонце ] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] :contentReference[oaicite:14]{index=14} [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] 3ekmepsebvexgffl0q6ba34cdgdi64m 5608190 5608189 2026-08-11T13:44:00Z Aleksandar.markoski 134274 5608190 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | име = Славе Николовски-Катин | слика = | опис_слика = | родено_име = Славе Грежловски | датум_на_раѓање = 19 август 1941 | место_на_раѓање = Наколец, Долна Преспа | држава_на_раѓање = Кралство Југославија | националност = Македонец | занимање = новинар, публицист, преведувач, уредник, општественик | познат_по = иселеничка проблематика, публицистика и преведување | познат_како = Славе Катин }} '''Славе Николовски-Катин''' (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик. == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба Наколец во Долна Преспа. Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во Љубојно, родното место на неговата мајка Сандра. Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот. Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги. :contentReference[oaicite:2]{index=2} До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката. :contentReference[oaicite:3]{index=3} == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година :contentReference[oaicite:4]{index=4} == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години. Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница. Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто. :contentReference[oaicite:5]{index=5} Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација. Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика. Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови. :contentReference[oaicite:7]{index=7} == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим. Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија. Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел. Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото. :contentReference[oaicite:8]{index=8} == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски) :contentReference[oaicite:9]{index=9} === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) * ''Андреа Бранов'' (2001) * ''Семејството Јановски'' (2002) * ''Гога Печенковски'' (2004) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) * ''Петар Стаматов'' (2010) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) * ''Израел и Македонија'' (2017) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) * ''Огледало'' (2023) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) :contentReference[oaicite:10]{index=10} === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија пред гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов :contentReference[oaicite:11]{index=11} === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) * ''Библиски речник'' (1997) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) :contentReference[oaicite:12]{index=12} == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1991) * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021) * Повелба за животно дело (2022) * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022) :contentReference[oaicite:13]{index=13} == Надворешни врски == * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биогарафија од Македонско сонце ] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] :contentReference[oaicite:14]{index=14} [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] ccdml0aygu36siij281jytbppoxbn0z 5608193 5608190 2026-08-11T13:58:21Z Aleksandar.markoski 134274 5608193 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | име = Славе Николовски-Катин | слика = Slave Katin.jpg | опис_слика = Славе Катин | родено_име = Славе Грежловски | датум_на_раѓање = 19 август 1941 | место_на_раѓање = Наколец, Долна Преспа | држава_на_раѓање = Кралство Југославија | националност = Македонец | занимање = новинар, публицист, преведувач, уредник, општественик | познат_по = иселеничка проблематика, публицистика и преведување | познат_како = Славе Катин }} '''Славе Николовски-Катин''' (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик. == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба Наколец во Долна Преспа. Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во Љубојно, родното место на неговата мајка Сандра. Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот. Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги. :contentReference[oaicite:2]{index=2} До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката. :contentReference[oaicite:3]{index=3} == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година :contentReference[oaicite:4]{index=4} == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години. Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница. Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто. :contentReference[oaicite:5]{index=5} Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација. Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика. Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови. :contentReference[oaicite:7]{index=7} == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим. Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија. Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел. Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото. == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски) === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) * ''Андреа Бранов'' (2001) * ''Семејството Јановски'' (2002) * ''Гога Печенковски'' (2004) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) * ''Петар Стаматов'' (2010) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) * ''Израел и Македонија'' (2017) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) * ''Огледало'' (2023) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија пред гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) * ''Библиски речник'' (1997) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1991) * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021) * Повелба за животно дело (2022) * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022) :contentReference[oaicite:13]{index=13} == Надворешни врски == * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биогарафија од Македонско сонце ] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] ghcnqqwfhyjhp00ufej3mh60cwl150v 5608194 5608193 2026-08-11T14:01:58Z Aleksandar.markoski 134274 5608194 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Славе Николовски - Катин | image = Slave Katin.jpg | caption = Славе Николовски-Катин | birth_name = Славе Грежловски | birth_date = [[19 август]] [[1941]] | birth_place = [[Наколец]], [[Долна Преспа]], [[Кралство Југославија]] | nationality = [[Македонци|Македонец]] | occupation = [[новинар]], [[публицист]], [[преведувач]], [[уредник]] | website = [http://slavekatin.com ://slavekatin.com] }} Славе Николовски-Катин (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик. == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба Наколец во Долна Преспа. Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во Љубојно, родното место на неговата мајка Сандра. Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот. Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги. :contentReference[oaicite:2]{index=2} До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката. :contentReference[oaicite:3]{index=3} == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година :contentReference[oaicite:4]{index=4} == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години. Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница. Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто. :contentReference[oaicite:5]{index=5} Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација. Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика. Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови. :contentReference[oaicite:7]{index=7} == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим. Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија. Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел. Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото. == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски) === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) * ''Андреа Бранов'' (2001) * ''Семејството Јановски'' (2002) * ''Гога Печенковски'' (2004) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) * ''Петар Стаматов'' (2010) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) * ''Израел и Македонија'' (2017) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) * ''Огледало'' (2023) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија пред гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) * ''Библиски речник'' (1997) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1991) * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021) * Повелба за животно дело (2022) * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022) :contentReference[oaicite:13]{index=13} == Надворешни врски == * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биогарафија од Македонско сонце ] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] 4wwc662nr6dsflab1ojznyzdegn9wyu 5608195 5608194 2026-08-11T14:03:34Z Aleksandar.markoski 134274 5608195 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Славе Николовски - Катин | image = Slave Katin.jpg | caption = Славе Николовски-Катин | birth_name = Славе Грежловски | birth_date = [[19 август]] [[1941]] | birth_place = [[Наколец]], [[Долна Преспа]], [[Кралство Југославија]] | nationality = [[Македонци|Македонец]] | occupation = [[новинар]], [[публицист]], [[преведувач]], [[уредник]] | website = [http://slavekatin.com ://slavekatin.com] }} Славе Николовски-Катин (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик. == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба Наколец во Долна Преспа. Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во Љубојно, родното место на неговата мајка Сандра. Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот. Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги. :contentReference[oaicite:2]{index=2} До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката. :contentReference[oaicite:3]{index=3} == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година :contentReference[oaicite:4]{index=4} == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години. Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница. Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто. :contentReference[oaicite:5]{index=5} Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација. Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика. Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови. :contentReference[oaicite:7]{index=7} == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим. Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија. Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел. Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото. == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски) === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) * ''Андреа Бранов'' (2001) * ''Семејството Јановски'' (2002) * ''Гога Печенковски'' (2004) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) * ''Петар Стаматов'' (2010) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) * ''Израел и Македонија'' (2017) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) * ''Огледало'' (2023) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија пред гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) * ''Библиски речник'' (1997) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1991) * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021) * Повелба за животно дело (2022) * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022) :contentReference[oaicite:13]{index=13} == Надворешни врски == * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биографија од Македонско сонце ] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] sbf9qna17844nw6idv6qbuaw9db701o 5608196 5608195 2026-08-11T14:05:42Z Aleksandar.markoski 134274 5608196 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Славе Николовски - Катин | image = Slave Katin.jpg | caption = Славе Николовски-Катин | birth_name = Славе Грежловски | birth_date = [[19 август]] [[1941]] | birth_place = [[Наколец]], [[Долна Преспа]], [[Кралство Југославија]] | nationality = [[Македонци|Македонец]] | occupation = [[новинар]], [[публицист]], [[преведувач]], [[уредник]] | website = [http://slavekatin.com ://slavekatin.com] }} Славе Николовски-Катин (познат како '''Славе Катин'''; роден на [[19 август]] [[1941]]) е македонски новинар, публицист, преведувач, уредник и општественик. == Биографија == Славе Николовски-Катин е роден на 19 август 1941 година во куќа во непосредна близина на старата населба Наколец во Долна Преспа. Неколку месеци по раѓањето, неговото семејство се преселило во Љубојно, родното место на неговата мајка Сандра. Таму го поминал поголемиот дел од детството и младоста, а во Љубојно се враќа речиси во текот на целиот живот. Во селото има лична библиотека со околу 4.000 книги. До завршувањето на основното и средното образование го носел презимето на мајка му – Грежловски. Потоа продолжил со презимето на биолошкиот татко Ристо Барџевски – Николич. Надимакот „Катин“ го добил по баба му Ката. == Образование == * Основно и осумгодишно училиште „Димитар Влахов“ во Љубојно * Средно техничко училиште, геодетски отсек „Здравко Цветковски“ во Скопје * Две години Геодезија на Вишата геодетска школа во Белград * Специјализиран Институт за англиски јазик и литература во Торонто, Канада * Дипломиран на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје во 1974 година :contentReference[oaicite:4]{index=4} == Професионална кариера == По средното образование две години работел како геометар во Општина Ресен. Во 1966 година заминал за Канада, каде престојувал четири години. Таму работел како геодет, студирал англиски јазик и литература и активно се вклучил во македонската заедница. Во 1968 година бил избран за генерален секретар на Црковната управа на Македонската православна соборна црква „Свети Климент Охридски“ во Торонто. :contentReference[oaicite:5]{index=5} Во 1970 година се вратил во Македонија преку Матицата на иселениците. Работел во Хидробиолошкиот завод во Охрид од 1974 до 1978 година како координатор и стручен преведувач за проектот со Смитсоновата фондација. Потоа продолжил во Матицата на иселениците и РК ССРНМ, а од 1991 до 1998 година бил потпретседател на Републичката комисија за односи со верските заедници. :contentReference[oaicite:6]{index=6} Во 1999 година повторно се вратил во Матицата/Агенцијата за иселеништво. Во 2001 година отишол во предвремена пензија за да се посвети целосно на издаваштвото и иселеничката проблематика. Како главен и одговорен уредник на книгоиздателството „Македонска искра“ уредил и објавил неколку стотици наслови. :contentReference[oaicite:7]{index=7} == Меѓународни активности == Како функционер на Владата на Република Македонија, имал официјални посети и разговори кај поглаварите на Романската, Украинската, Руската и Српската православна црква, во Цариградската патријаршија во Истанбул и во Ватикан во Рим. Бил член на делегацијата на Владата на Република Македонија за погребот на [[Мајка Тереза]] во Калкута, Индија. Многупати патувал со делегации на [[Македонска православна црква – Охридска архиепископија|Македонската православна црква – Охридска архиепископија]] во Канада, САД, Австралија, бројни европски земји, Турција и Израел. Учествувал на околу 60–70 симпозиуми, конференции и трибини во Македонија и низ светот, каде презентирал трудови поврзани со културата, јазикот, религијата и иселеништвото. == Публицистички опус == === Книги и публицистички дела === * ''Македонски холокауст'' (1990) * ''Македонските православни црковни општини во Австралија, Канада и САД'' (1991) * ''Во Австралија како дома'' (1992) * ''Македонскиот иселенички печат'' (1993) * ''Печалбарски копнеж'' (1993) * ''Македонски иселенички паноптикум'' (1996) * ''Иселенички хоризонти'' (1999) * ''Моите патувања низ светот'' (2001) * ''Македонците во САД и Канада'' (2002, на македонски и англиски) * ''Илинден 1903-2003 и македонските иселеници'' (2003) * ''По патеките на Евлија Челебија'' (2005, на турски) * ''Иселеничка вртелешка'' (2008) * ''Љубовни приказни'' (2011, на англиски) * ''Светот на дланка'' (2014) * ''Македонците во светот'' (2017) * ''Macedonians in the World'' (2018, на англиски) * ''Преспанска разгледница'' (2020) * ''Избор на трудови'' (2023) * ''Selected Papers for Macedonia'' (2024, на англиски) * ''Патувања околу светот'' (2025) * ''Познати личности во иселеништвото'' (2026, на македонски и англиски) === Монографии === * ''Атанас Близнаков'' (2000, 2017) * ''Андреа Бранов'' (2001) * ''Семејството Јановски'' (2002) * ''Гога Печенковски'' (2004) * ''Светле (Стив) Стамевски'' (2005) * ''Митрополитот Кирил'' (2007) * ''Ѓорѓи (Џорџ) Томов'' (2007) * ''Бошко Рајчовски–Пелистерски'' (2008) * ''Петар Стаматов'' (2010) * ''Ѓорѓија–Џорџ Атанасоски'' (2010) * ''Есма Реџепова-Теодосиевска'' (2015) * ''Илинден во Љубојно и Преспа'' (2013) * ''Израел и Македонија'' (2017) * ''Македонски иселенички меридијани'' (2017) * ''Монографија за семејството Видиновски'' (2019) * ''Монографија Стив Пљакас'' (2019) * ''Огледало'' (2023) * ''Монографија Благоја Механџиски-Зегин'' (2025) * ''Монографија Гојко Јаковлески'' (2015) * ''Славе Катин – живот и дела'' (2025) === Коавторски дела === * ''Придонесот на Македонија во светската цивилизација'' (2004), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Од Панонија до Егеј'' (2007), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Македонија во античко време'' (2010), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Балканот и Македонија'' (2014), со Антоније Шкокљев-Дончо и Ристо Стефов * ''Праисторија на Централниот Балкан'' (2019), со Антоније Шкокљев-Дончо * ''Во чест на Свети Кирил и Методиј'' (1994), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''Ореолот на Дева Марија и Света Богородица Сливничка во Преспа'' (2007), со Вера Стојчевска-Антиќ * ''40 поклоненија пред гробот на свети Кирил во Рим'' (2008), со Вера Стојчевска-Антиќ и епископ Климент * ''Македонски вознес'' (1994), со Фиданка Танаскова * ''Поетски иселенички меридијани'' (1995), со Фиданка Танаскова * ''Илинден 1903 во Хамбург'' (1997), со Фиданка Танаскова * ''Силјан Мицевски'' (2015), со Георги Лумбуровски * ''Александар Македонски'' (2019), со Георги Бранов === Лексикографски изданија === * ''English-Macedonian Limnological Dictionary'' (1986) * ''An English-Macedonian Bio-technical Dictionary'' (1994) * ''English-Macedonian Veterinary Dictionary'' (1996) * ''Библиски речник'' (1997) * ''Македонски стопански речник'' (1990) * ''Водич низ компјутерската терминологија'' (2000) * ''Ајде да учиме англиски и германски'' (1997) * ''Ајде да учиме англиски и француски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и турски'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и влашки'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и албански'' (1997) * ''Ајде да учиме македонски, англиски и ромски'' (1997) == Награди и признанија == * [[Награда „Крсте Петков Мисирков“]] (1991) * Признание за животно дело на Љубанските илинденски иселенички средби (2021) * Повелба за животно дело (2022) * Глобална награда за животно достигнување од „Обединетата македонска дијаспора“ (2022) :contentReference[oaicite:13]{index=13} == Надворешни врски == * [https://mn.mk/dijaspora/dushan-ristevski-makedon-koj-e-slave-nikolovski-katin/ Кој е Славе Катин од Душан Ристески-Македон. * [https://makedonskosonce.com/43338/ Биографија од Македонско сонце ] * [https://www.slavekatin.com/ Официјална веб-страница] * [https://www.pollitecon.com/html/ebooks/Index.htm Pollitecon Publications – Free Ebooks] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски писатели]] fva71wobw2rw7p6htafg4is8xhllagv Герман I Цариградски 0 1132029 5608361 5596213 2026-08-12T04:50:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608361 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint |name= Св. Герман I Цариградски |death_date= 740 |venerated_in=[[православие]], [[католицизам]] |image= Patriarch Germanus I of Constantinople.jpg |caption= Герман I Цаиградски |feast_day= 12 мај }} '''Герман I Цариградски''' ( 634 – 733 или 740) — [[Вселенски патријарх]] од 715 до 730 година. Тој се смета за [[светец]], од православната и католичката црква, и се слави на 12 мај.<ref>{{gr icon}} ''[http://www.synaxarion.gr/gr/sid/3124/sxsaintinfo.aspx Ὁ Ἅγιος Γερμανὸς Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως].'' 12 Μαΐου. ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ.</ref> ==Живот== Според [[Теофан Исповедникот]], Герман бил син на [[патриции|патрицијот]] Јустинијан, кој бил погубен во 668 година.<ref name="ocafs.oca.org"/> Јустинијан бил наводно замешан во убиството на [[Констанс II Ираклиј|Констанс II]] и запоседнување на престолот од страна на [[Мезизиј]]. [[Константин IV]], синот на Констанс II, го совладал својот противник и ги казнил поддржувачите. Герман ги преживел прогоните,<ref>[http://www.reference-global.com/doi/abs/10.1515/byzs.1908.17.2.455 Byzantinische Zeitschrift. Volume 17, Issue 2, Pages 455–459, ISSN (Online) 1864-449X, ISSN (Print) 0007-7704]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> но бил [[кастрација|кастриран]] од страна на победниците.<ref>Mango, 1</ref> Герман бил испратен во [[манастир]]. Подоцна станува епископ Кизикски.<ref name="ocafs.oca.org">[http://ocafs.oca.org/FeastSaintsLife.asp?FSID=101357 Orthodox Church in America: Biography of St Germanus the Patriarch of Constantinople]</ref> Тој бил учесник на вселенскиот собор во Цариград во 712 година каде указите му давале предност на [[монотелитизам|монотелитизмот]], поништувајќи ги каноните усвоени на [[шести вселенски собор|шестиот вселенски собор]] (680-681). Соборот ги проследувал религиозните желби на [[Филипик Вардан|Филипик]].<ref name="newadvent.org">[http://www.newadvent.org/cathen/06484a.htm Kirsch, Johann Peter. "St. Germanus I." The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, 1909. 24 Jun. 2013]</ref> Во 713 година, филипик бил заменет од страна на [[Анастасиј II]]. Анастасиј веднаш ги поништил сите одлуки поврзани со религијата на својот претходник. [[Јован VI Цариградски|Јован VI]], бил силен поборник за монотелитизмот, исто тка бил заменет. На 11 август 714/715, Герман бил избран за Цариградски патријарх. Герман подоцна му помогнал на Анастасиј да ги договори условите за предавање на [[Теодосиј III]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.roman-emperors.org/anastasii.htm |title=Bronwen Neil, "Anastasius II (A.D. 713-715)" |accessdate=2015-07-21 |archive-date=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022230859/http://www.roman-emperors.org/anastasii.htm |url-status=dead }}</ref> Во 715 година, Герман организирал нов собор кој го застапувал [[диотелитство]]то и ги [[анатема|анатемизирале]] сите водачи на спторивната фракција. Се обидел да ги подобри односите со [[Ерменска апостолска црква|Ерменската апостолска црква]] со надеж за помирување. Најголем проблем за ова помирување било, сепак, новонастанатото [[византиско иконоборство|византиското иконоборство]], поддржувано од страна на [[Лав III Исавријанин|Лав III]]. Германиј бил [[иконопоклоник]],<ref name="newadvent.org"/> и имал важна улога во бранењето и употребата на светите слики за време на кризата поврзано со иконоборството, поради што бил протеран од страна на царот, кој сметал дека иконопоклонството претставувало облик на идолопоклонство.<ref name=ncr>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ncregister.com/site/article/st._germanus_of_constantinople/ |title="St. Germanus of Constantinople, Defender of the Veneration of Holy Images", ''National Catholic Register'', 8 May 2009 |accessdate=2015-07-21 |archive-date=2019-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911072728/http://www.ncregister.com/site/article/st._germanus_of_constantinople/ |url-status=dead }}</ref> По делумно успешениот обид присилно да ги [[крштеваање|крштева]] сите [[Евреи]] и [[монотанизам|монотанисти]] во империјата во 722 година, Лав потпишал повеќе укази против обожувањето на слики (726&ndash;729).<ref>Treadgold. ''History of the Byzantine State'', pp. 350, 352-353.</ref> Во писмо од Герман напишано пред 726 година до двајца иконоборни епископи вели дека „сега цели градови и голем број на луѓе се под дејство на силна агитација поради оваа работа“ но нема доволно докази за развојот на дебатите.<ref>Mango, C. "Historical Introduction," in Bryer & Herrin, eds., ''Iconoclasm'', pp. 2-3, Centre for Byzantine Studies, University of Birmingham, 1977 ISBN 0-7044-0226-2</ref> Герман или се повлекол или пак бил сменет по стапувањето на сила на забраната. Писмата кои опстоиле од Герман напишани во тој период не кажуваат многу за теологијата. Според Патриција Карлин-Хајтер, она што го загрижувало Герман било дека забраната на иконите ќе покаже дека црквата направила грешка на подолг рок и поради тоа потпаднале под влијание на евреите и муслиманите.<ref name="Oxford1">Karlin-Hayter, Patricia (2002) ''The Oxford History of Byzantium: Iconoclasm''. Oxford: Oxford University Press</ref> Традиционалните описи за Герман кажуваат дека истиот бил доста одлучен во своите ставови. Тој дури и победил во дебата со Константин, епископ Наколејски, водечки иконоборец. [[Папа Григориј II|Григориј II]] (715-731), исто така иконопоклоник, го фалел Герман поради неговата „ревност и истрајност“.<ref name="newadvent.org"/> Германиј бил заменет од страна на [[Анастасиј Цариградски|Анастасиј]], кој се покорувал на волјата на царот. Герман се повлекол во семејниот дом. Починал неколку години подоцна во доцна старост во 740 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.serbianorthodoxchurch.net/cgi-bin/saints.cgi?view=381366953507 |title="St Germanus, Patriarch of Constantinople", Serbian Orthodox Church |accessdate=2015-07-21 |archive-date=2021-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211224181852/http://www.serbianorthodoxchurch.net/cgi-bin/saints.cgi?view=381366953507 |url-status=dead }}</ref> Тој бил погребан во [[Црква Исус Спасител|црквата Исус Спасител]]. На [[седми вселенски собор|седмиот вселенски собор]] (787) Германиј бил запишен во диптисите намнети за светците. И оттогаш се смета за светец во двете цркви [[православна црква|православната]] и [[католичка црква|католичката]]. Зачувани се неколку од неговите пишувања.<ref name="newadvent.org"/> Неговото дело ''Historia Ecclesiastica'' било доста популарно дело и се преведувало на грчки и латински јазик во наредните столетија, и достапати е цитирано од страна на разни автори. Делови од истото се објавени и на англиски јазик во 1985 година како ''On the Divine Liturgy'', и за него издавачот запишал „со векови квазиофицијално објаснување за божествената литургија во византискиот христијанскиот свет“.<ref>The full Latin title is ''Historia mystica ecclesiae catholicae''; manuscripts include cod. Vat. graec. 790 and cod. Neapolit. graec. 63. In English and Greek, St Vladimirs Seminary Press, 1985, ISBN 0-88141-038-1, ISBN 978-0-88141-038-9; see external links for a partly different online version.</ref> Сепак во [[католичка енциклопедија|католичката енциклопедија]] постои сомнеж дека станува збор за дело на Герман.<ref name="newadvent.org"/> ==Влијание== Папата Пиј XII искористил еден од неговите текстови при апостолското создавање на догмата на црквата поврзана со небесното воспение на Богородица.<ref name=ncr/> Меѓу неговите дела е и одата „Μέγα καί παράδοξον θαῦμα“ која била преведена од [[Џон Мејсон Нил]] како „Големо и силно чудо“,<ref>''The English Hymnal''. London: Oxford University Press, 1907; no. 19, p. 30</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hymntime.com/tch/htm/g/r/e/greatami.htm|title=A great and mighty wonder|work=Cyberhymnal|accessdate=20 August 2011|archive-date=2012-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120911075056/http://www.hymntime.com/tch/htm/g/r/e/greatami.htm}}</ref> но сепак Нил ова дело му го придал на [[Анатолиј Цариградски]].<ref>[http://carols.co/a-great-and-mighty-wonder/ A Great and Mighty Wonder] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120425024609/http://carols.co/a-great-and-mighty-wonder/ |date=2012-04-25 }}. "Carols.co". Retrieved 9 December 2011.</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * GERMANO DI COSTANTINOPOLI, ''Storia ecclesiastica e contemplazione mistica''. Traduzione, introduzione e note a cura di Antonio Calisi, Independently published, 2020. ISBN-13 : 979-8689839646 *{{Наведена книга | last=Cameron | first=Averil | last2=Ward-Perkins | first2=Bryan. | last3=Whitby | first3=Michael | title=The Cambridge ancient history 14. Late Antiquity: empire and successors, A.D. 425 - 600 | year=2000 | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-32591-9}} *Gross, Ernie. ''This Day in Religion''. New York: Neil-Schuman Publishers, 1990. ISBN 1-55570-045-4. *Cyril Mango "Historical Introduction," in Bryer & Herrin, eds., ''Iconoclasm'', pp.&nbsp;2–3., 1977, Centre for Byzantine Studies, University of Birmingham, ISBN 0704402262 *{{Наведена книга|last=Treadgold|first =Warren|title =A History of the Byzantine State and Society|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea| publisher = University of Stanford Press|year = 1997| location = Stanford| page =[https://archive.org/details/historyofbyzanti0000trea/page/346 346]| isbn =0-8047-2630-2}} ==Надворешни врски== {{рв|Patriarch Germanus I of Constantinople}} *[http://www.ldysinger.com/@texts/0720_germanus/02_div-liturgy.htm ''On the Divine Liturgy''], Online text (English and Greek) *[http://www.ncregister.com/site/article/st._germanus_of_constantinople/ Pope Benedict XVI. "On St. Germanus of Constantinople", General Audience, 29 April 2009] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190911072728/http://www.ncregister.com/site/article/st._germanus_of_constantinople/ |date=2019-09-11 }} {{s-start}} {{s-rel|or}} {{succession box | before=[[Јован VI Цариградски|Јован VI]]| title=[[Список на Цариградски патријарси|Цариградски патријарх]]| years=715&ndash;730 | after=[[Анастасиј Цариградски|Анастасиј]] }} {{s-end}} {{Цариградски патријарси}} {{DEFAULTSORT:Герман I Цариградски}} [[Категорија:Починати во 740 година]] [[Категорија:Византијци од 8 век]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Христијански светци од 8 век]] [[Категорија:Византиско иконоборство]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] jayxktmn8a42ou79kopi8o194botjl6 Вселенски патријарх 0 1140064 5608352 5521696 2026-08-12T01:44:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608352 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bishopric |border = православие |titleoverride = Вселенски патријарх |bishopric = [[Цариградска патријаршија|Истанбул]] |coatofarms = Constantinople coat of arms.PNG |image = Bartolomew I.jpg |incumbent = [[Вартоломеј I Цариградски|Вартоломеј I]] |other = Од 2 ноември 1991 година |style = Негова сесветост |cathedral = [[Црква „Свети Ѓорѓи“ - Истанбул|Црква „Свети Ѓорѓи“]], [[Фенер]], [[Истанбул]], [[Турција]] |first_bishop = [[Апостол Андреја]]/[[Анатолиј Цариградски|Анатолиј]] |date = 38/451 |website = [http://www.patriarchate.org patriarchate.org] }} {{Infobox manner of address | background = plum | name = Вселенски патријарх Вартоломеј I Цариградски | image = [[File:Constantinople coat of arms.PNG|200px]] | reference = Негова сесветост | spoken = Ваша сесветост | religious = Вселенски патријарх | posthumous = N/A }} '''Вселенски патријарх''' („Негова божествена сесветост архиепископот Цариградски, Нов Рим и Вселенски патријарх“) — архиепископ [[Цариград]]ски – Нов Рим и се рангува како ''[[primus inter pares]]'' (прв меѓу еднаквите) во [[Православна црква|православната црква]], и се смета за духовен водач на 300 милиони православни христијани ширум светот.<ref name=aboutWeb>{{Наведена мрежна страница |last1=Fairchild |first1=Mary |title=Christianity:Basics:Eastern Orthodox Church Denomination |publisher=about.com |url=http://christianity.about.com/od/easternorthodoxy/p/orthodoxprofile.htm |accessdate=22 May 2014 |ref=none |archive-date=2016-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605234938/http://christianity.about.com/od/easternorthodoxy/p/orthodoxprofile.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=6001717n|title=The Patriarch Bartholomew|date=20 December 2009|work=60 Minutes|publisher=CBS|accessdate=11 January 2010|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104195316/http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=6001717n}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=6001717n|title=Quick facts about the Ecumenical Patriarch of Constantinople|quote="His All Holiness Ecumenical Patriarch Bartholomew serves as the spiritual leader and representative worldwide voice of some 300 million Orthodox Christians throughout the world"|publisher=Ecumenical Patriarch of Constantinople|accessdate=18 June 2011|archive-date=2013-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104195316/http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=6001717n}}</ref> [[Цариградска патријаршија|Вселенскиот патријархат на Цатриград]] е една од најиздржливите институции во светот и има важна улога во светската историја. Вселенскиот патријарх во антиката помогнал во ширењето на [[христијанство]]то и во разрешувањето на различни доктрински спорови. Во [[среден век|средниот век]] тие имале голема улога во случувањата во [[православна црква|православната црква]], како и во политиката во православниот свет и во ширењето на христијанството меѓу [[Словени]]те. Денес, покрај ширењето на христијанската вера и [[ортодоксија|православната доктрина]], патријарсите се вклучени и во екуменизмот и [[меѓуверски дијалог|меѓуверскиот дијалог]], добротворна работа, и одбрана на православните вредности. Во петте апостолски седишта во [[пентархија]]та, Вселенскиот патријарх се смета за наследник на [[Апостол Андреја]]. Моменталниот начелственик е Вселенскиот патријарх [[Вартоломеј I Цариградски|Вартоломеј I]], 270-тиот по ред патријарх.<ref>{{Наведено списание|last=Chryssavgis|first=John|title=Turkey: Byzantine Reflections|journal=World Policy Journal|issue=Winter 2011/2012|url=http://www.worldpolicy.org/journal/winter2011/faiths-fault-lines|accessdate=31 May 2012|archive-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905005736/http://www.worldpolicy.org/journal/winter2011/faiths-fault-lines|url-status=dead}}</ref> ==Статус во православната црква== [[File:Byzantine eagle - emblem of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, entrance of the St. George's Cathedral, Istanbul.jpg|thumb|right|250px|Амблемот кој се наоѓа над влезот на Цариградската патријаршија во Истанбул.]] Вселенскиот патријарх е прв меѓу епископите во православната црка, начелствува лично – или преку назначено лице – на секој собор на православните цркви или епископи во кој ја има улогата на главен говорник за православната заедница, особено при воспоставувањето на контакти со други христијански цркви. Тој нема директан надлежност над останатите [[патријарх|патријарси]] или други [[автокефални]] православни цркви, но тој, самиот меѓу сите останати го има правото да свика вонредни синоди кои се состојат од патријарсите или нивните делегати за да се справат со ненадејни ситуации и исто така има свикувано сеправославни синоди во последните 40 години. Покрај тоа штое е духовен водач на повеќе од 300 милиони православни хриситијани ширум светот, тој е директен административен началник на диоцезата и архдиоцезата опслужувајќи милиони [[грци|грчки]], [[украинци|украински]], [[источни русини|русински]], и [[албанци|албански]] верници во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]], [[Западна Европа]], [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]], и делови од современа [[Грција]] кои, од историски причини, не се под надлежност на [[Грчката православна црква]]. Неговата позиција е [[патријарх]] на [[Цариградска православна црква|Цариградската праославна црква]], една од четиринаесетте автокефалн и неколку автономни цркви и ако не една од најстарите од четирите православни првични седишта меѓу петте патријахални христијански центри кои ја сочинувале [[пентархија]]та на неподелената црква. Во неговата улога како поглавар на православната Цариградска црква, ја има и титулата ''архиепископ Цариградски, [[Нов Рим|Ново Римски]]''.<ref>Website of Bartholomew, Archbishop of Constantinople New Rome and Ecumenical Patriarch, [http://www.ec-patr.org/athp/index.php?lang=en Ec-patr.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191030002256/http://ec-patr.org/athp/index.php?lang=en |date=2019-10-30 }}.</ref> Не треба да се поистоветува со [[латински Цариградски патријарх|латинскиот Цариградски патријарх]], титула која не постои денес, и била создадена по латинското освојување на Цариград во 1204 година, за време на [[четврта крстоносна војна|четвртата крстоносна војна]]. Оваа титула станала непотребна со повтоното заземање на градот од виантијците, половина век подоцна. Исто така, надвор од православието, како грчки Цариградски патријарх. ===Историја=== Седиштето на Византија (градот Цариград) традиционално се верува дека е основан од [[Апостол Андреја|Апостолот Андреја]]. Сепак, е историски поверојатно дека патријархатот ја преземал оваа улога започнувајќи со промената на главниот град на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]] од [[Рим]] во [[Цариград]], од страна на [[Константин Велики]] што било завршено во 451 година, инспирирано од идејата на [[Јустинијан I]] за [[пентархија]]. Вселенскиот патријарх историски е познат како [[Грчка православна црква|грчки]] '''Цариградски патријарх''', за да се направи разлика од [[Ерменски Цариградски патријарх|Ерменскиот Цариградски патријарх]] и крстоносниот [[латински Цариградски патријарх]]. [[Политика на Турција|Турската влада]] го признава како духовен водач на грчкото малцинство на Турција, и му се обраќа како '''грчки''' '''православен Фенерски патријарх''' ({{langx|tr|Fener Rum Ortodoks Patriği}}). Патријархот бил потчинет на авторитетот на [[отоманска империја|Отоманското Царство]] по освојувањето на Цариград во 1453 година, е до прогласувањето на Република Турција во 1923 година. Денес, според турските закони, тој подлежи на законите на [[Турција|Република Турција]] и потребно е да биде граѓнин на Турција. Цариградскиот патријарх бил наречен Вселенски патријарх уште од {{римски|6}} век.<ref name="ODCC">"Oecumenical Patriarch." Cross, F. L., ed. The Oxford Dictionary of the Christian Church. New York: Oxford University Press. 2005.</ref> Точното значење на ова именување, кое било во употреба повремено од прелатите од средината на {{римски|5}} век, никаде не е официјално дефинирана, според Оксфордкиот речник за правосланата црква, титулата била критикувана од [[католичка црква|католичката црква]] како несоодветна со она на [[светата столица]].<ref name=ODCC/> ===Света Гора=== [[Манастир]]ските заедници на [[Света Гора]] се [[ставропигија]] и се директно под владение на Вселенскиот патријарх, кој е единствениот епископ со владение на таа територија. Света Гора, „Автономна манастирска држава на Светата Планина Monastic State of the Holy Mountain“, е самоуправен дел од Грција, под владение на Министерството за надворешни работи од политички и под владение на Вселенскиот патријарх од верски аспект.<ref>[http://www.mount-athos.eu/athos/en/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111217044638/http://www.mount-athos.eu/ |date=2011-12-17 }} "Mount Athos Home Page - Athos Map &mdash; Political Situation", Retrieved 2011-11-29</ref> ==Улога во православието== Вселенскиот патријарх има единствена улога меѓу православните епископи, но и таа не е без оспорувања. Тој е ''[[primus inter pares]]'' („прв меѓу еднаквите“), бидејќи тој е најглавен меѓу православните епископи. Ова првенство, напишано во канонската литература како ''presbeia'', му дава прао на Вселенскиот патријарх да претседава со сите сеправославни [[синод]]и. Дополнително, канонската литература на православната црква му дава право на Вселенскиот патријарх да ги ислуша жалбите за случаи поврзани со спорови меѓу епископите. Сепак, дали овие канонски права се ограничени само на неговиот патријархат или пак се универзални низ православната црква е тема на дебата, особено меѓу Вселенскиот патријарх и [[Руска православна црква|Руската православна црква]]. Историски, Вселенскиот патријарх има примено вакави жалби и понекогаш бил поканет да интервенира во другите црковни спорови и потешкотии. Има примери дури и од времето на Св. [[Свети Јован Златоуст|Јован Златоуст]] ({{римски|4}} век), Цариград бил инструмент за расчинување на многу голем број на епископи надвор од традиционалното владение. Ова се случува и до ден денес, кога во 2006 година патријархатот бил повикан да помогне во прогласувањето за неспособен за извршување на функцијата на архиепископот [[Кипарска православна црква|Кипарски]] поради заболеност од [[Алцхајмерова болест]].<ref>Constantine Markides: [http://www.cyprus-mail.com/news/main.php?id=27056&cat_id=1 AG investigates church sex scandal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070930014750/http://www.cyprus-mail.com/news/main.php?id=27056&cat_id=1 |date=2007-09-30 }}. Посетено на 2006-11-28.</ref> Дополнително, во 2005 година, Вселеснкиот патријарх свикал сеправославен собор за да му соопшти на православниот свет дека е расчинет [[патријарх Иринеј|патријархот Иринеј]] од [[Ерусалим]].<ref>BBC online: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4101886.stm Orthodox leader demoted to monk]. Посетено на 2006-11-28.</ref> Во 2006, патријархатот бил поканет да ја сослуша жалбата на рускиот православен епископ во [[Обединето Кралство|Обединетото кралство]] во спорот со неговиот претпоставен во Москва, но резултатот од жалбата и правото да донесе одлука биле оспорени од Москва.<ref>Ecumenical Patriarchate: [http://www.ec-patr.gr/docdisplay.php?lang=en&id=678&tla=en Press Release for the election of Bishop Basil of Amphipolis] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304030321/http://www.ec-patr.gr/docdisplay.php?lang=en&id=678&tla=en |date=2016-03-04 }}. Посетено на 2006-11-28.</ref> Вселенскиот патријарх нема директно владение надвор од Цариградската патријаршија, право дадено од канонските записи, неговата првична функција е сметање на целата православна црква како единствена целина и да се справува со односите меѓу автокефалните и автономните цркви. Со други зборови, неговата основна улога е да го промовира и одржува единството во црквата. Оваа посебна улога го прави Вселенскиот патријарх „духовен водач“на православната црква, иако ова не е официјална титула на патријархот ниту пак е користена во пишаните извори на патријархатот. Ваквата титула е прифатлива ако се однесува само на оваа единствена улога, но истата понекогаш доведува до погрешното верување дека титулата е еднаква со онаа на папата. Но, сепак, не постои православно тврдење за еднаквост со папството: православните цркви функционираат како [[синод]]ички систем, додека пак свештеничките работи се разрешуваат од соодветен [[синод]] од епископи, во кој секој епископ има еден глас. Петте патријарси на старата [[пентархија]] (Рим, Цариград, Александрија, Антиохија и Ерусалим) им се оддава поголема чест, но немаат вистинска моќ над останатите епископи освен што го водат синодот (во кој сите имаат по еден глас). Во 2007 година, патријархот ја одобрил [[равенски документ|Равенскиот документ]], католичко-православен документ со кој [[епископот Римски]] е навистина ''Prōtos'' („прв“) во црквата, слично на „прв меѓу еднаквите“ а не над останатите, иако наредните разговори треба да се одржат на целосно еклециолошка употреба на папоцентризмот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=11385 |title=Divided in Ravenna, Russian and Estonian Orthodox to talk |accessdate=2015-08-02 |archive-date=2021-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203183431/https://www.asianews.it/index.php?l=en&art=11385 |url-status=dead }}</ref> Според [["Subsistit in" in Lumen Gentium]], патријархот е вистински световен епископ во Римската еклесиологија, и всушност има несовршено заедништво меѓу Цариград и Рим, кое постои независно и кое може да се подобри во иднина. ==Заштита на околината== Поради одлуката на [[Димитриј Цариградски|Димитриј]], кој го воспоставил 1 септември како ден за заштита на околината,<ref>[http://www.goarch.org/news/patriarcal_ency-08-31-2009 Goarch.org]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://environment.about.com/b/2009/09/01/september-1-day-of-prayer-for-the-environment.htm |title=About.com |accessdate=2015-08-02 |archive-date=2014-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412170643/http://environment.about.com/b/2009/09/01/september-1-day-of-prayer-for-the-environment.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ens-newswire.com/ens/sep2009/2009-09-01-093.asp |title=Ens-newswire.com |accessdate=2015-08-02 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200040/http://www.ens-newswire.com/ens/sep2009/2009-09-01-093.asp }}</ref> и особено продолжената работа на сегашниот патријарх, Вселенскиот патријарх Вартоломеј ја има добиено и титулата, „[[зелен Патријарх]]“. Па така, ликот на Вартоломеј а со тоа и функцијата Вселенски патријарх денес се сметаат за верски говорници за еколошките проблеми и како „зелен“ духовен водач на светот.<ref>[http://www.beliefnet.com/Faiths/2008/09/15-Green-Spiritual-Leaders.aspx?p=2 Beliefnet.com]</ref> ==Историја== цариградската архиепископија има непрекината историска врска од создавањето на градот во 330 година од страна на [[Константин Велики]]. Кога [[Константин Велики]] го зголемил [[Византион]] за да го направи нов главен град во 330 година, се сметало дека е соодветно епископот, некогаш [[потчинет]] на езархот Тракиски и Македонски, митрополитот [[Мармара Ереглиси|Хераклејски]], и традиционално се смета за наследник на [[светец]]от [[Апотол Андреја|Андреја]], ќе биде втор по епископот [[Рим]]ски. По преместувањето на римскиот главен град, епископијата била издигната на ниво на архиепископија.<ref name= "ref1">"Ecumenical Patriarchate of Constantinople", Encyclopædia Britannica 2005 Deluxe Edition CD-ROM.</ref> Долг период поглаварите на црквата во Рим се спротивставувале на оваа амбиција, не зашто некој го оспорил нивното прво место, туку зашто тие го бранеле 'Петровото начело' според кое сите патријарси биле наследници на [[Свети Петар]] и не биле волни да го прекршат стариот ред на [[хиерархија]] од политички причини. [[Image:Patriarch of Constantinople throne.jpg|thumb|200px|right|[[Седишен престол]] во внатрешноста на Цариградската патријаршија. [[Евангелие]]то е сместено на даисот, додека пак патријархот седи на престолот подолу.]] Во 381 година, на [[Втор вселенски собор|Вториот вселенски собор]] објавил дека „Цариградскиот епископ ќе има предност во чествувањето по [[епископ Римски|епископот Римски]], бидејќи сега е тоа Нов Рим “ (канон III). Патријарсите одбиле да го потврдат овој [[канонски закон|канон]]. Сепак, престижот на оваа функција продолжил да расте не само поради покровителството на византискиот [[цар]] туку и поради физичката и географската важност. Во практиката, епископот Римски ја прифатил оваа ситуација. [[Четврти вселенски собор|Четвртиот вселенски собор]] од 451 година го воспоставил [[Цариград]] како [[патријархат]] со свештенско [[владение]] над [[Мала Азија]] и [[Тракија]] како и над сите варварски територии, нехристијанските земји надвор од влијанието на западниот патријархат (Рим) и останатите три патријархати, Александрија, Антиохија и Ерусалим, му дале апелациона надлежност екстратериторијално над канонските закони донесени од останатитие патријарси и му доделиле почести еднакви со оние кои му припаѓаат на христијанското седиште, Рим, во однос на првенството, Рим ја задржал својата надмоќ (канон XXVIII). [[Папа Лав I|Лав I]] одбил да го прифати овој канон, засновајќи се на фактот дека бил донесен во отсуство на неговите [[папси легат|легати]]. Во {{римски|6}} век, официјалната титула бил „архиепископ Цариградски,Ново Римски, и Вселенски патријарх.“<ref name="ref1" /> Идеалистичката визија за [[паентархија]] да владее со сиот христијански свет бил осмислен и за истата се залагал [[Јустинијан I]], Цариградската патријаршија е директен резултат на овој идеал во [[Византија]]. Сегашниот патријарх (од 1991) е [[Вартоломеј I Цариградски|Вартоломеј I]] кој станал попознат од кои и да бил негов петходникво современието како резултат на бројните свештенички и диполматски посети на бројни земји на пет континтенти и отворањето на трајна канцеларија во седиштето на Европската Унија, како и зајакнувањето на одамна воспоставениот патријархат во [[Прењи-Шанбези]], [[Швајцарија]] какко и неговите еколошки делувања кои му го донеле прекарот „зелен Патријарх.“ == Отоманска етнархија == Кога [[отоманска империја|отоманците]] [[Падот на Цариград (1453)|го освоиле Цариград]] во 1453 година, патријархатот престанал да функционира. Патријархатот бил возобновен од осојувачкиот исламски отомански владетел, султан [[Мехмед II]], кој посакувал својата династија да ја постави како директен наследник на источните римски цари, и ја придодал титулата ''Kayser-i-Rûm'' „Римски Цезар“, една од второстепените титули, но една од најзначајните. Ја возобновил функцијата на патријархот во 1454 година, прогласувајќи го учениот византиски монах Григориј Сколариј, кој бил познат по својот отпор на унијата со латинскиот запад, и го земал патријашкото име [[Генадиј II Цариградски|Генадиј II]]. Патријархот бил наречен милет-баши ([[етнарх]]) на [[Милет (Османлиска империја)|милетот]] ''[[Рум]]'', кои ги вклучувал сите православни христијани под отоманското владение, без разлика на нивната националност во современа смисла. Оваа улога биал изведувана од етнички грци, кои се соочувале со голем број на потешкотии и истите имале одреден успех. Неколку патријарси биле погубени од страна на отоманските власти, од кој најзначаен пример е [[Григориј V Цариградски|Григориј V]], кој бил линчуван во понеделник на Велигден 1821 година како дел од одмазда за избивањето на последното и единствено успешно [[Грчка војна за независност|грчко востание]]. Во {{римски|19}} век, растечкиот национализам и секуларизам меѓу [[балкан]]ските христијански нациидовело до воспоставување на неколку [[автокефални]] национални цркви, под владение на автономни патријарси и архиепископи, оставајќи го Вселенскиот патријарх со директна контрола само на христијаните етнички грици во [[Турција]], делови од Грција и архидијацезите во [[Северна Америка]], [[Азија]], [[Африка]] и [[Океанија]] каде грчката дијаспора создала значајни православни заедници. Турските и Ерменските христијани си имаат свои независни цркви. == Односи со Република Турција == Со прогласувањето на [[Турција|Република Турција]] на 29 октомври, 1923 година, власта на отоманската империја над патријархот била префрлена на Републиката. Туркста држава го признава само како патријарх и духовен водач на [[турски грци|грчкото малцинство во Турција]], и му се обраќа со „Грчки православен Фанарски патријарх “ ({{langx|tr|Fener Rum Ortodoks Patriği}}). Според турскиот закон, кој е на сила до денес, тој е поданик на Република Турција, сепак, Турција го дозволува синодот на митрополитите за избор на патријархот.<ref>Ecumenical Patriarchate website: [http://www.ec-patr.gr/athp/index.php?lang=en Biography of Patriarch Bartholomew I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180227080323/http://www.ec-patr.gr/athp/index.php?lang=en |date=2018-02-27 }}. Посетено на 2006-11-28.</ref> За да биде избран, турскиот закон побарува кандидатите да бидат турски грѓани по раѓање. Од воспоставувањето на современа Турција, местото на Вселенскиот патријарх било пополнувано од граѓани родени во Турција со грчко потекло. Бидејќи скоро сите православни грци ја напуштиле Турција, со што се ограничува бројот на кандидатите. Групите за човекови права и христијанските влади долг период протестирале против условите наменати од секуларната влада на Турција на Вселенскиот патријарх, како верска заедница.<ref>EU Turkey Civic Commission: [http://www.eutcc.org/articles/8/15/document229.ehtml EU Draft Report on Turkey's Progress Towards Accession 2006/2118 (INI)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060816085431/http://www.eutcc.org/articles/8/15/document229.ehtml |date=2006-08-16 }}. Посетено на 2006-11-28</ref> На пример, верскиот статус доделен во православието, и претходно признаено од отоманските влади, повремено било извор на спорови во [[Република Турција]]. Оваа политика создава проблеми во функционирањето на патријархот, бидејќи свештенството кое доаѓа од странство не му се дозволува да се стекне со жителство и работни дозволи.<ref name="MFA">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/en-US/Policy/Geographic+Regions/South-Eastern+Europe/Turkey/International+Obligations+for+Turkey/Ecumenical+Patriarchate/ |title=Greek Foreign Ministry - Ecumenical Patriarchate |accessdate=2015-08-02 |archive-date=2011-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128185509/http://www2.mfa.gr/www.mfa.gr/en-US/Policy/Geographic+Regions/South-Eastern+Europe/Turkey/International+Obligations+for+Turkey/Ecumenical+Patriarchate/ }}</ref> На почетокот турската држава наметнала своја соперничка [[автокефалена турска православна патријаршија|Турска православна патријаршија]], чии верници, сепак, биле во мал број.<ref name="MFA"/> Експропријацијата на црковниот имоти условите наметнати со државна контрола на православната школа во Халки,довело до затворање на истата од стрсна на патријархатот, е настан кој се наведува во извештаите на групите за човекови права. Сепак во 2004 година патријархот Вартоломеј I, со помош на турската влада, успеал, по осумдесет години, во менувањето на променливиот состав на дванаесетчлениот синод на митрополити во Истанбул, така што сега може да вклучува 6 епископи надвор од Турција. Тој исто така може да повикува на секои две години собори во Истанбул на сите епископи под негова надлежност. Вселеснкиот патријархат во Истанбул бил цел на повремени напади од 1993 до 2004 година, вклучувајќи ги тука сквернавењата на патријархалните гробишта како и лични напади врз Вселенскиот патријарх.<ref>Human Right Internet: [https://web.archive.org/web/20061030130104/http://www.hri.ca/fortherecord2000/eng2000pdf/vol6e_weurope.pdf The United Nations Human Rights System], pp. 80–81. Посетено на 2013-10-07</ref> ==Поврзано== * [[Црква „Свети Ѓорѓи“ - Истанбул]] * [[Источнокатолички цркви]] * [[Список на Цариградски патријарси]] * [[Света Гора]] * [[Атинагора Цариградски]] * [[Вартоломеј I Цариградски]] * [[Григориј II Цариградски]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Цариградски патријарси}} * [http://www.patriarchate.org Ecumenical Patriarchate of Constantinople] * [http://www.patriarchate.org/multimedia/video/al-gore Vice President Al Gore welcomes the "Green Patriarch" to the Vice Presidential Residence in Washington, DC.] * [http://www.fordham.edu/halsall/byzantium/texts/byzpatcp.html Patriarchs of Constantinople] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=6001826n&tag=cbsnewsMainColumnArea.2 CBS 60 Minutes featured on 20 December 2009 a segment entitled "The Patriarch Bartholomew"]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.oeaw.ac.at/byzanz/repos.htm A repository with scientific papers on various aspects of the history of the Patriarchate in Byzantine times in English and in German] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100823224531/http://www.oeaw.ac.at/byzanz/repos.htm |date=2010-08-23 }} {{Пентархија}} {{Цариградски патријарси}} {{DEFAULTSORT:Вселенски патријарх}} [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Цариградска патријаршија]] [[Категорија:Грчко-турски односи]] [[Категорија:Христијански поими]] [[Категорија:Црковни титули]] 21msuqz50ih1m3ewg1w982bffas9n7h Византија под Сириската династија 0 1140340 5608270 5258571 2026-08-11T19:05:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = Βασιλεία Ῥωμαίων |conventional_long_name = Византиско Царство |common_name = Византија |p1 = Дваесетгодишна анархија |flag_p1 = Simple Labarum.svg |s1 = Византија под Арапската династија |flag_s1 = Simple Labarum.svg |year_start = 717 |year_end = 802 |date_start = |date_end = |event_start = стапување на престолот на [[Лав III Исавријанин]] |event_end = крајот на владеењето на [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] |image_map = Leo iv constantine vi coin.jpg |image_map_caption = |capital = Цариград |continent = Европа |common_languages = [[грчки]] |government_type = автократија |title_leader = [[Византиски цар]] |leader1 = [[Лав III Исавријанин]] |year_leader1 = 717–741 |leader2 = [[Константин V Копроним]] |year_leader2 = 741–775 |leader3 = [[Лав IV Хазар]] |year_leader3 = 775–780 |leader4 = [[Константин VI Слепиот]] |year_leader4 = 780–797 |leader5 = [[Ирина (византиска царица)|Ирина]] |year_leader5 = 797–802 }} '''[[Византија|Византиското Царство]]''' од страна на '''Сириската династија''' била управувана во периодот од [[717]] година со назначувањето на [[Лав III Исавријанин]] за цар а завршило во [[802]] по крајот на владеењето на царицата [[Ирина (византиска царица)|Ирина]]. Сириските или Исавријанинските цари биле успешни во одбраната и зацврстувањето на империјата во нејзината војна против Арапскиот калифат. Под Сириската династија, Византија немала големи успеси во Европа, каде претрпела неуспех против Бугарите, морала да се откаже од Равена во Италија, каде било засекогаш изгубено византиското влијание во црквата, наспроти растечката моќ на Франките. Сириската династија главно е поврзена со византиското иконоборство, односно обид да се забранат иконите во манастирите, кое резултурало со значителни немири во внатрешноста на империјата. До крајот на нивното управување во 802 година, Византија продолжила со своите војни против Бугарија и Калифатот додека папа Лав III го крунисал Карло Велики како цар на Римјаните, како наследник на Римското Царство. == Заднина == {{Главна|Византија под Ираклиевата династија|Дваесетгодишна анархија}} [[Византија под Ираклиевата династија]] (610-695 и 705-711) се соочила со едни од најголемите предизвици во историјата на земјата, По успешната војна со Персија, двете империи останале исцрпени и ранливи во лицето на ненадејната појава и ширење на исламот преку муслиманската експанзија од Арабија во Левант. По [[Муслиманско освојување на Сирија|муслиманското освојување на Сирија]], империјата го изгубила и [[Муслиманско освојување на Египет|Египет]], како главен извор на жито по кое даночните приходи на империјата биле намалени. Муслиманските освојувања продолжиле кон Африканскиот егзархат, Мала Азија и Ерменија како главен извор на работна сила во империјата. Во следниот период, муслиманите успеале да направат своја сопствена морнарица по кое започнала нивната инвазија за превласт во Средоземно Море. Избивањето на граѓанската војна во муслиманските земји во 656 година довело до засиување на позициите на Византија на Балканот и Италија. Во периодот од 674 до 678 година, престолнината [[Цариград]] била ставена под [[Опсада на Цариград (674–78)|опсада]] од муслиманите, но по муслиманското повлекување Византија започнала контраофанзива кон [[Мала Азија]]. Големите немири во империјата започнале кога на престолот застанал [[Јустинијан II Ринотмет]], период исполнет со големата суровост и деспотизам кои наскоро го направиле објект на омраза од страна на населението<ref name="Ostrogorsky, pgs. 116-122">Ostrogorsky, pgs. 116–122</ref>. Непопуларноста на Јустинијан II била искористена од војсководецот [[Леонтиј]]<ref>Bury, pg. 354</ref>. Во [[695]] година, тој успеал да побегне од затвор, каде бил чуван по наредба на Јустинијан, по кое успеал да го зароби на Јустинијан и наредил да му го преселат носот и јазикот, поради кое Јустинијан подоцна бил наречен Ринотмет. Соборениот цар бил испратен на заточение во [[Крим]].<ref name="Ostrogorsky, pgs. 116-122"/>. Така започнал периодот на [[Дваесетгодишна анархија|нестабилност и анархија]], кој траел 22 години и за кој период биле сменети седум цари<ref name=RJ56>Jenkins, Romilly (1966). Byzantium The Imperial centuries AD 610-1071. p. 56</ref>. Откако Јустинијан II Ринотмет повторно станал цар, тој се одмаздил на суров начин на своите противници, и тоа поранешните цареви Тибериј и Леонтиј, кои биле обезглавени јавно на хиподромот. Второто владеење на Јустинијан (од [[705]] до [[711]] година) се покажало како уште поголем неуспех за разлика од првото управување. Во 711 година Јустинијан II бил соборен од престолот, на чие чело застанал [[Филипик Вардан]], кој исто така бил соборен по две години и наследен од [[Анастасиј II]]. Иако се обидел да ја стабилизира империјата, Анастасиј II наметнал строга дисциплина, тој управувал по волјата на армиските делови на империјата и по двегодишна власт бил соборен од нив во корист на [[Теодосиј III]]. Еден од највисоките негови стратези бил [[Лав III Исавријанин|Лав]], командант на војниците во Анадолија, кој по победата над арапите кренал бунт во Анадолија и без тешкотии го принудил на Теодосиј да се повлече од престолот. Со доаѓањето на [[Лав III Исавријанин]] бил ставен крај на периодот на немири и нестабилност во земјата, а самиот Лав го дал почетокот на Сириската династија. == Лав III Исавријанин == {{Главна|Лав III Исавријанин |Опсада на Цариград (717)|Византиско иконоборство}} Лав III бил основач на Исавријанската или позната уште како [[Сириска династија]]. Лав III е еден од најважните византиски владетели, кој успеал да ја извади империјата од периодот на анархија и кој успеал да се справи со арапската закана, кога во август 718 година Арапите биле поразени од бугарскиот хан Тервел по кое била повлечена [[Опсада на Цариград|Опсадата на престолнината]] по четири години. Тој исто така ја наметнал новата црковна доктрина на [[Византиско иконоборство|иконоборството]]<ref>{{Наведена книга | last = Gero | first = Stephen | title = Byzantine Iconoclasm during the Reign of Leo III, with Particular Attention to the Oriental Sources | publisher =Secrétariat du Corpus SCO | location= Louvain | year = 1973 | pages= | isbn = 90-429-0387-2}}</ref>. [[Податотека:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|thumb|[[Грчки оган]], употребен при опсадата]] На [[25 март]] [[717]] година Лав III бил крунисан во [[Аја Софија|Света Софија]] по абдикацијата на [[Теодосиј III]]. Во тоа време империјата се наоѓала во многу тешка положба, губејќи ја војната со Арапите, кои ја [[Опсада на Цариград (717)|опседнале престолнината]] [[Цариград]] во текот на една година. Опкружен од сите страни, градот бил на работ на пропаст. Арапските сили во даден момент имале над 100,000 војници<ref>{{fr}} Guilland, Rodolphe. "L’expédition de Maslama contre Constantinople (717–720)" in ''Études Byzantines''. Paris: Presses universitaires de France, 1959, pp. 109–133.</ref>, но во арапскиот камп, како и во опсадата на византиската престолнина, се појавил глад. Голем број на муслимански војници починале од различни болести и глад, а оние кои останале биле принудени според некои современи извори, да ги јадат мртвите коњи, тела и слично. Со бугарска помош од страна на [[Тервел]] како и со силното византиско оружје т.н. [[грчки оган]]<ref>Treadgold. ''History of the Byzantine State'', p. 347.</ref>, царот успеал да ги натера на [[Арапи]]те да ја повлечат опсадата. Како резултат на битката Византиското Царство била спасена од распаѓање, а [[југоисточна Европа]] била спасена од арапската инвазија во наредните векови. Оваа е една од најважните и решавачки борби во [[Историја на Византија|историјата на Византија]]. Како поранешен стратег на [[Анадолија (тема)|Анадолија]], цар Лав III останал претставник на воено-земјишната аристократија и до крајот на владеењето ги бранел нејзините интереси. Со цел да ја зацврсти царската власт, тој извршил голем број на реформи, вовел ред во државната администрација и финансии. Лав III исто така издал нов зборник со закони ''Ecloga'' објавена во [[726]] година. Тој ја ограничил примената на смртна казна и го забранил ропството во Византија, вовел нов даночен и судски систем во корист на малите сопственици и создал нови теми во егејскиот регион. [[Податотека:Clasm Chludov detail 9th century.jpg|thumb|Византиско ионоборство од 9 век.<ref>[http://www.usu.edu/markdamen/1320Hist&Civ/slides/14islam/iconoclasm.JPG Byzantine iconoclasm]</ref>]] Лав III го означил почетокот на [[византиското иконоборство]]<ref>Ladner, Gerhart. "Origin and Significance of the Byzantine Iconoclastic Controversy." ''Mediaeval Studies'', '''2''', 1940, pp. 127–149.</ref>. Така, наместо икони, на јавните места започнале да се поставуваат крстови. Оформено под влијание на исламската идеја дека сликите на луѓе и животни не можат да бидат свети, иконоборството во Византија претставувало реакција против прекумерниот раст на монаштвото и манастирите, кои биле голем товар на државата и конкурент на нејзината власт. Во [[726]] година бил издаден едикт според кој иконите биле забранети<ref>Treadgold. ''History of the Byzantine State'', pp. 350, 352–353.</ref>. Но, едиктот бил пречекан со силно противење од цариградски патријарх [[Герман I Цариградски|Герман]] и од страна на клирот и народот. [[Папа Григориј II]] и [[Јован Дамаскин]], исто така, го кренале своjот глас во заштита на [[православие]]то, како и повеќето теолози и монасите, поради што тој започнал гонење и страшно мачење и убивање на истите. Како незадоволство од таа одлука, во [[Грција]] се дигнала буна, која во [[727]] година била задушена. Патријарх Герман I не сакал да го потпише царскиот декрет и дал оставка, а на негово место Лав III го поставил неговиот истомисленик – [[Анастасиј Цариградски|патријархот Анастасиј]]<ref>Treadgold. ''History of the Byzantine State'', p. 353.</ref>. Папата Григориј II во својата преписка со царот му укажал на грешката, но тој не сакал да се покае, по кое западниот дел од црквата одбил повеќе да не плаќа данок на [[Цариград]]. Во времето на [[папа Григориј III]] бил свикан синод од 93 епископи на кој била донесена одлука дека секој кој ќе оди против иконите, ќе биде екскомунициран од црквата. Како одговор на тоа, Лав сакал да се одмазди, одземајќи ја областа Илирик, како и Калабрија и Сицилија од јурисдикцијата на римскиот папа и префрлајќи ја на цариградскиот патријарх<ref>Treadgold. ''History of the Byzantine State'', pp. 354–355.</ref>. Ова дополнително ги влошило односите меѓу двете страни. Така папата решил да побара помош во западните земји. Во 727 година, во Равена, Италија, избувнало востание против византискиот цар. Испратената византиска флота потонела во бура кое довело до губење на останките од т.н. Равенски Равенски екзархат. Лав III Исавријанин починал во 741 година. == Константин V Копроним== {{Главна|Константин V Копроним|Византиско иконоборство}} Набргу по стапување на престолот, Константин V се соочил со граѓанска војна ([[741]]-[[743]]), која започнала поради незадоволството на иконоборската политика на царот. Додека Константин V започнал воен поход против [[Арапи]]те во [[Мала Азија]] во 741/2 година на чело со [[Хишам ибн Абд ал-Малик]], стратегот Артавазд Иконољубец, кој бил сопруг на неговата сестра [[Ана (сопруга на Артавазд Иконољубец)|Ана]], се прогласил за цар во [[Тракија]] и на темата Опсикион, со поддршка на ерменските единици, при кое Константин бил принуден итно да се врати назад за да собере војници во [[Анадолија]]. Артавазд бил поздравен од народот во [[Цариград]], каде официјално бил крунисан за цар. Во овој период започнала обнова на почитувањето на иконите, кое дополнително го подобрил неговиот имиџ пред населението. Сепак, поголемиот дел од азиските армии останале на страната на Константин и кон средината на 743 година тој успеал да го порази на узурпаторот и истата година [[Артавазд Иконољубец]] бил симнат од престолот и ослепен. Задушувањето на бунтот кон крајот на [[743]] година било проследено со голем терор и масовни погубувања. [[File:Byzantine–Bulgarian Wars (741-775).png|thumb|десно|270px|Походите на Константин V Копроним против Бугарија.]] Константин V бил приврзаник на иконоборството и ги прогонувал приврзаниците кои ги почитувале иконите. Во текот на неговото владеење биле уништени голем број на реликви и манастири. Тој всушност се покажал и поголем фанатик во иконоборството од неговиот татко Лав. На соборот донесена одлука за строга забрана на култот на иконите. Наредено било нивно целосно уништување. Наместо да се цртаат светители, црквите почнале да се украсуваат со птици, цвеќиња и овошје. Во 766 година Константин V дошол во судир со неговиот патријарх, поради што го обезглавил и на негово место го поставил [[Никита I Цариградски]]. Оваа политика била спроведена исклучиво сурово и била проследена со големи злосторствата. Според Теофан Исповедник, голем дел од монасите биле погубени преку камшикување, обезглавување и ослепување. На некои од црковните лица им биле намажувани нивните бради со мелем од восок и масло, по кое истите биле запалувани за да може да им биде изгорено нивното лице и глава. Константин V започнал неколку офанзивни кампањи против ослабениот Арапски калифат. Така во [[746]] година тој успеал да ја освои Северна [[Сирија]], а следната година арапската флота била поразена од византиската кај островот [[Кипар]], кој подоцна бил повторно присоединет кон империјата. Во 752 година царот започнал нов успешен поход против Арапите во Малатија, достигнувајќи до Горен [[Еуфрат]]. Константин V започнал да формира нова административната поделба на империјата и ја подобрил ефикасноста на теренската армија, создавајќи нови поделби - [[тагма|тагми]]. Поради обврските главно со конфликтите на [[Балкан]]от и [[Мала Азија]], Константин V ја оставил во заден план заштитата на териториите во Италија, каде во 751 година Равена била заземена од Ломбардија. Кон крајот на неговото владеење Ломбардите го освоиле градот [[Рим]], кој никогаш повеќе не се вратил под власта на Византија. Во периодот помеѓу 756 и 775 година Константин V организирал вкупно девет походи против [[Прво Бугарско Царство|Дунавска Бугарија]] со цел нејзино уништување. Во 756 година ги поразил бугарските војски предводени од [[Кормисош]], кај тврдината Бурдизон која во чест на победата била преименувана во ''Булгарофигон''. Во истата година организирал втор поход со пешадија во [[Тракија]] и со флота по [[Дунав]]. Кај тврдината Маркели, успеал да ја порази бугарската војска на [[хан Винех]]. Во 759 година започнал третиот поход, но византиската војска била поразена во [[Битка кај Ришкиот превој|Битката кај Ришкиот превој]]. Во 763 година Константин V го организирал четвртиот поход во кој учество зела флота од 800 бродови. На 30 јуни 763 година, бугарската армија на чело со [[хан Телец]] била поразена во рамнината кај Анхиало. Во 765 година византискиот цар го започнал петтиот по ред поход. Пред битката ненадејно започнала голема бура која ја разбила византиската флота и војната завршила. Шестиот поход на Константин V започнал во [[768]] година, кога неговите војници стигнале длабоко во внатрешноста на државата, но биле пресретнати од голем и жесток отпор и византиските сили биле принудени да се повлечат. Во [[774]] година Константин V организирал седми поход во [[Варна]], но истиот поход одлучил да го прекине. Истата година царот го организирал и осмиот поход, првично успешен, но прекинат откако кај [[Месемврија]], флотата на Византијците била зафатена од морска бура. Последниот деветти поход Константин V Копроним го организирал во 775 година, но походот пропаднал поради неговата смрт. == Лав IV Хазар== {{Главна|Лав IV Хазар}} Во управувањето на Лав IV војниците на Византија биле ангажирани во судирите со Арапите во [[Сирија]] и [[Мала Азија]], додека походите против [[Бугари]]те биле прекинати<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_13_|title=Roman Emperors - DIR Leo III|work=roman-emperors.org|accessdate=2015-08-06|archive-date=2010-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707043104/http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_13_|url-status=dead}}</ref><ref>A History of Byzantium (second edition): Timothy E. Gregory (Blackwell, 2010), p 213.</ref>. Лав бил оженет за [[Ирина (византиска царица)|Ирина]], од која имал син, идниот [[Константин VI Слепиот]], кој како свој наследник односно соцар го прогласил во [[776]] година<ref>The Chronicle of Theophanes Anni Mundi 6095–6305 (A.D. 602–813): Tr. Harry Turtledove (University of Pennsylvania Press, 1982), p 135-136.</ref>. Ова довело до неуспешен бунт меѓу [[цезар (титула)|цезарите]], полубраќа на царот, кои биле замонашени и заточени во Херсон<ref>The Chronicle of Theophanes Anni Mundi 6095–6305 (A.D. 602–813): Tr. Harry Turtledove (University of Pennsylvania Press, 1982), 137.</ref>. Во неговото кратко владеење било прекинато пргонот на иконопочитателите<ref>Byzantium: The Imperial Centuries (A.D. 610–1071): Romilly Jenkins (Weidenfeld and Nicoloson, 1966), p 92.</ref><ref>The Byzantine Revival: Warren Treadgold (Stanford University Press, 1988), p 5.</ref>. Според зборовите на Теофан Исповедник "царот Лав за кратко време се покажал како побожен и љубител на Богородица и монасите. Не долго после до неговата смрт тој го изменил а тоа и го продолжи прогонството на иконопочитателите. Набргу потоа ''карбункули'' (антракс) ја покри неговата глаба по кое тгој се разболе и почина". (Теофан: 768; 772<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_14_|title=Roman Emperors - DIR Leo III|work=roman-emperors.org|accessdate=2015-08-06|archive-date=2010-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707043104/http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_14_|url-status=dead}}</ref>) Причина за болеста, според Теофан, била неговата желба да ја поседува круната на [[Маврикиј]], која била погребана заедно со телото на царот [[Ираклиј I]]. Круната била извадена од гробот и Лав, положувајќи ја на главата, добил труење. Според други верзии царот бил отровен, или веќе бил болен кога се качил на престолот<ref>Byzantium: The Imperial Centuries (A.D. 610–1071): Romilly Jenkins (Weidenfeld and Nicoloson, 1966), p 90.</ref> или, според легендата, починал поради треска предизвикана од проклетство<ref>The Byzantine Revival: Warren Treadgold (Stanford University Press, 1988), p 6.</ref> , откако зел скапоцен камен од икона во црквата Света Софија. == Константин VI Слепиот== {{Главна|Константин VI Слепиот}} Константин се покажал неспособен за добро владеење. Неговата армија била поразена од Арапите и самиот Константин имал ужасен пораз од страна на [[Кардам]] во 792 година во Битката кај [[Тврдина Маркели|Маркели]]<ref name="ODB">Cutler & Hollingsworth (1991), pp. 501–502</ref>. Се појавило движење во корист на неговиот чичко, ''[[Цезар (титула)|цезарот]]'' [[Никифор (цезар)|Никифор]]. Константин ги извадил очите на неговиот чичко, а јазиците на другите четворица полубраќа на татко му им ги отсекол. Неговите поранешни ерменски поддржувачи се спротивставиле откако го ослепел нивниот генерал [[Алексиос Мозел (генерал)|Алексиор Мозел]]. Го запрел овој протест со неверојатна суровост во 793 година.<ref name="ODB"/> Потоа се развел од неговата жена [[Марија Амниска]], која не му донела машки наследник и се оженил со неговата љубовница [[Теодота]], непопуларен и неканонски чин, кој ја вжештил т.н. „Мехиска контроверза“. Иако [[Тарасиј Цариградски|патријархот Тарасиј]] не се изјаснил јавно против тоа, одбил да ја официјализира бракот. Популарно неодобрување било изразено од вујкото на Теодота, [[Платон Студит]], кој го нападнал дури и Тарасиј поради неговата пасивност. Избувливоста на Платон довело до негово затворање, додека неговите поддржувачи биле гонети и избркани во Солун. „Мехиската контроверза“ довела до опаѓање на популарноста на Константин, особено во црковните кругови.<ref name="ODB"/><ref name="T422">Treadgold (1997), p. 422</ref><ref>Garland (1999), pp. 84–85</ref> На 19 април 797 година, Константин бил заробен, ослепен и затворен од поддржувачите на неговата мајка, која организирала заговор, оставајќи ја Ирена да биде крунисана како единствена царица на Цариград. Непознато е кога точно умрел Константин; сигурно било пред 805 година, но многу е веројатно да умрел кратко откако бил ослепен. Бил погребан во манастирот „Св. Ефросин“, која го основала Ирена.<ref name="ODB"/><ref name="T422"/><ref>Garland (1999), pp. 85–87, 260 (Note 67)</ref> == Ирина== {{Главна|Ирина (византиска царица)}} Најзначаен чин на Ирина било обновата на почитувањето на [[икони]]те. Избирајќи го [[Тарасиј Цариградски|Тарасиј]], еден од нејзините членови и поранешен секретар, за [[Цариградски патријарх|патријарх]] во 784 година, таа свикала два црковни собори. Првиот од нив, одржан во 786 година во [[Цариград]], бил осуетен од спротивставените војници верни на споменот на иконоборските цареви. Вториот, одржан во [[Изник|Никеја]] во 787 година, службено го обновил почитувањето на иконите и ја споил Источната црква со таа во [[Рим]].<ref>Видете: Alexander, ''et al.'', p. 423.</ref> (Видете: [[Втор никејски собор|Седми вселенски собор]].) Додека ова силно ги подобрило врските со Папството, не ја спречило војната со Франките, кои ја презеле [[Истра]] и [[Беневенто]] во 788 година. Во духот на овие настани, воените напори на Ирина имала некој успех: во 782 година нејзиниот омилен член, Ставракиј ги потиснал [[Словени]]те на Балканот и довело до поставување на византиското ширење и повторна хеленизација на областа. Ирина владеела пет години, од 797 до 802 година. [[Папа Лав III|папата Лав III]], на кој му требало помош против непријателите во [[Рим]] и кој го видел престолот во Византија како празен (недостигајќи машки член), го крунисал [[Карло Велики]] како [[свет римски цар]] во 800 година. Ова било видено како навреда за Источното Римско Царство. Сепак, Ирина настојувала за брак помеѓу нејзе и Карло Велики, но според [[Теофан Исповедник]]от, кој го спомнува, настанот бил откажан од Етиј, еден од нејзините членови.<ref>Видете Гарланд, стр. 89, кој објаснува дека Етиј сакал да ја искористи моќта во корист на неговиот брат Лав.</ref> Во 802 година, патрициите спремиле заговор против нејзе и на престолот го поставиле [[Никифор I|Никифор]], министерот за финансии. Ирина била избркана на [[Лезбос]] и приморана да се прехранува со ткаење. Умрела следната година. == Наводи == {{наводи}} ==Извори== *{{citation | editor-first = Jean-Claude | editor-last = Cheynet | title = Le Monde Byzantin: Tome II, L'Empire byzantin 641–1204 | publisher = Presses Universitaires de France | year = 2006 | location = Paris | isbn = 978-2-13-052007-8 | language = fr }} * {{citation |first = John F. |last = Haldon |title = Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture |year = 1990 |publisher = Cambridge University Press |isbn = 978-0-521-31917-1 |url=http://books.google.com/books?id=pSHmT1G_5T0C }} *{{citation |first = John F. |last = Haldon |title = Warfare, state and society in the Byzantine world, 565–1204 |year = 1999 |publisher = Routledge |isbn = 1-85728-494-1 |url=http://books.google.com/books?id=-R0G0Enf58AC }} *{{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | editor-link = Alexander Kazhdan | title = [[Oxford Dictionary of Byzantium]] | publisher = Oxford University Press | year = 1991 | isbn = 978-0-19-504652-6 }} * {{citation | last = Lilie | first = Ralph Johannes | title = Byzanz unter Eirene und Konstantin VI. (780–802) | language = de | year = 1996 | publisher = Peter Lang | location = Frankfurt am Main | isbn = 3-631-30582-6 }} * {{citation | last = Ostrogorsky | first = George | authorlink = George Ostrogorsky | title = History of the Byzantine State | publisher = Rutgers University Press | year = 1997 | isbn=978-0-8135-1198-6 }} * {{citation | first = Ilse | last = Rochow | title = Kaiser Konstantin V. (741–775). Materialien zu seinem Leben und Nachleben | location = Frankfurt am Main | year = 1994 | publisher = Peter Lang | isbn = 3-631-47138-6 | language = de }} *{{citation | first = Steven | last = Runciman | authorlink = Steven Runciman | title = Byzantine civilisation | publisher = Taylor & Francis | year = 1975 | isbn = 978-0-416-70380-1 }} * {{citation | title = The Byzantine Revival, 780–842 | last = Treadgold | first = Warren T. | year = 1988 | publisher = Stanford University Press | location = [[Stanford, CA]] | isbn = 0-8047-1462-2 }} * {{citation | title=A History of the Byzantine State and Society | last=Treadgold | first=Warren T. | year=1997 | publisher=Stanford University Press | isbn=0-8047-2630-2 | url=http://books.google.com/books?id=nYbnr5XVbzUC }} * {{citation | title=The Making of Byzantium, 600–1025 | first=Mark | last=Whittow | publisher=University of California Press | year=1996 | isbn=0-520-20496-4 }} [[Категорија:Сириска династија| ]] [[Категорија:Византија во 8 век]] [[Категорија:Византија во 9 век]] 13dzumnqfzzhyj0dhot4bsagaa6x7it Грегориј Траханец 0 1140488 5608401 4992865 2026-08-12T09:30:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608401 wikitext text/x-wiki '''Грегориј Траханец''' — ''[[протоспатар]]'' и долговремен [[италијански катепан]] од 998 до 1006 година. Во декември 999 година, и повторно во 2 февруари 1002 година, тој го возобновил и потврдил имотот на опатијата и монасите од [[Монтекасино]] во [[Асколи Сатриано|Асколи]]. Во 1004 година, тој го утврдил и проширил замокот на [[Торемаџоре]] по текот на реката [[Форторе]]. Тој изградил три кружни и една четвртеста кула. Тој исто така ја зајакнал одбраната на [[Лучера]]. == Наводи == {{наводи}} *[http://www.anspiascolisatriano.it/node/810 Ascoli Nel Medioevo] *[http://www.wwf.it/Puglia/news/2352006_9654.asp Bosco E Castello Di Dragonara Sul Fiume Fortore] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110905151654/http://www.wwf.it/Puglia/news/2352006_9654.asp |date=2011-09-05 }} *[http://www.roman-emperors.org/basilii.htm The Reign of Basil II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150313115140/http://www.roman-emperors.org/basilii.htm |date=2015-03-13 }} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Јован Амиропул]]}} {{s-ttl|title=[[Италијански катепан]]|years=998–1006}} {{s-aft|after=[[Алексиј Ксифија]]}} {{end}} {{DEFAULTSORT:Траханец, Грегориј}} [[Категорија:Византиски генерали]] [[Категорија:Катепани на Италија]] [[Категорија:Византијци од 10 век]] [[Категорија:Византијци од 11 век]] [[Категорија:Италијанци од 10 век]] [[Категорија:Италијанци од 11 век]] {{Byzantine-bio-stub}} leg97ayz6oaxp457zo7m5o971p0kitb Василиј Војоан 0 1140513 5608240 5390631 2026-08-11T15:58:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608240 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Byzantine Empire Themes 1025-en.svg|мини|Византија и нејзините провинции (теми) по смртта на Василиј II во 1025 година од нашата ера.]] '''Василиј III Војонат''' — [[Византија|византиски]] [[Италијански катепанат|катапан на Италија]] од 1017 до 1027 година<ref>Catherine Holmes, University College, Oxford - [http://www.roman-emperors.org/basilii.htm Roman Emperors DIR Basil II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150313115140/http://www.roman-emperors.org/basilii.htm |date=2015-03-13 }}.</ref><ref>Ferdinand Chalandon ''Histoire de la domination normande en Italie et en Sicile''. Paris, 1907.</ref> и еден од најголемите византиски војсководци од тоај период. Неговите достигнувања и овозможиле на Византија и овозможиле да се воспостави како сила во јужна Италија по векови на пад. Сепак, [[нормани|норманските]] авантарусти кои биле вклучени во структурата на моќ во [[јужна Италија]] ќе бидат крајните добитници. ==Живот== По неговото назначување од страна на византискиот цар [[Василиј II]] во декември 1017 година, тој веднаш побарал засилување од [[Цариград]] за да го задуши бунтот на [[лангобарди|лангобардскиот]] водач [[Мел Бариски]] и неговите нормански војници. Барањето било одобрен: и бил испратен одред од елитни [[варјашка стража|варјашки стражари]]. Двете завојувани страни се сретнале на реката [[Офанто]] близу [[Кана]], местото на кое [[Ханибал]] ги победли римјаните во 216 година п.н.е. Во [[Битка кај Кана (1018)|Втората битка кај Кана]], Војоан постигнал подеднакво одлучна победа. Бојоан ги заштитил освоените територии започнувајчи веднаш со градба на голема тврдина на [[Апенински Планини|Апенинскиот]] превој со што го заштитил влезот во долината на [[Апулија]]. [[Троја (Апулија)|Троја]], град именуван според античкиот град во [[Мала Азија]], е градот во кој се сместил гранизонот од нормански војници на Војоан во 1019 година. Наскоро, цела јужна Италија била покорена под Византија, со исклучок на [[Војводство Беневенто|Војводството Беневенто]], кое останало лојално на [[Папска Држава|Папската Држава]]. Исплашен од промената на состојбата на југот, [[Папа Бенедикт VIII|Бенедикт VIII]] во 1020 година заминал на север во [[Бамберг]]да разговара со [[Цар на Светото Римско Царство|Царот на Светото Римско Царство]], [[Хајнрих II]]. Царот не преземал никакво дејство, но настаните од следната година го натерале да се замеша. Војоан и неговиот нов сојузник принцот [[Пандулф IV Капујски]] тргнале во поход кон Меловиот зет [[Дат]] и ја освоиле неговата тврдина во [[Гарлијано]]. На 15 јуни, Дат бил врзан во вреќа со мајмун, петел и змијаи фрлен во морето. Следната година, како одговор на ова, огромна царска војска дошла на југот за да ја нападне новата тврдина во Троја. Гаризонот успешно се спротивставил и ја одбранил тврдината. Војоан на градот му дал привилегии за неговата лојалност. Во 1025 година, Војоан се подготвувал да го води Сицилијанскиот поход заедно со Василиј II но големиот цар починал. [[Константин VIII Копроним|Константин VIII]], неговиот совладетел и наследник, го откажал походот, и катапанот заминал на север да му помогне на Пандулф во заземањето на Капуа, територија која Хајнрих II ја освоил три години претходно. Војоан му му понудил на новиот принц на Капуа, [[Пандулф V капујски|Пандулф]], безбеден премин до [[Неапол]] и го прифатил неговото предавање во 1026 година. Ова бил неговата последна поголема кампања. Во 1027 година, тој бил отповикан од должноста катепан. Неговите замени биле бледа слика на неговите поставени стандарди за воена делотворност.Во текот на наредниот век, византиското влијание во Италија постепено се свело на ништо. Во 1041 година, синот на Војоан [[Ексавгуст Војоан|Ексавгуст]] бил именуван за катепан, но не издржал ни една година на таа позиција. ==Извори== *John Julius Norwich ''The Normans in the South 1016-1130''. Longmans: [[London]], 1967. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.norman-world.com/angleterre/histoires/index_histoires.htm History of the Norman World] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060109201522/http://www.norman-world.com/angleterre/histoires/index_histoires.htm |date=2006-01-09 }}. *[http://www.roman-emperors.org/basilii.htm The Reign of Basil II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150313115140/http://www.roman-emperors.org/basilii.htm |date=2015-03-13 }}. {{s-start}} {{s-bef|before=[[Лав Торник Контолеон]]}} {{s-ttl|title=[[Катепан на Италија]]|years=1017–1027}} {{s-aft|after=[[Христофор Бургар]]}} {{end}} {{DEFAULTSORT:Војоан, Василиј}} [[Категорија:Византиски војсководци]] [[Категорија:Катепани на Италија]] [[Категорија:Византијци од 11 век]] [[Категорија:Италијанци од 11 век]] [[Категорија:Починати во непозната година]] [[Категорија:Родени во непозната година]] 4l71j9v1v0v6mr9d6gz7ee725mrolz5 Грегорија 0 1140859 5608402 5605671 2026-08-12T09:30:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608402 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = Грегорија | title = [[Византиска царица]] |image = |caption = | full name = Грегорија | spouse = [[Константин III Ираклиј]] | issue = * ќерка <small>мажена за персиски шах</small><br>[[Констанс II Ираклиј]] <br> Теодосиј | dynasty = [[Ираклиева династија]] | father = Никита | mother = | birth_date = 7 век | birth_place = | death_date = 7 век | death_place = | place of burial = |}} [[Податотека:Solidus Heraclius Constantine Obverse.jpg|мини|Солидус со ликот на [[Константин III Ираклиј]], сопругот на Грегорија]] '''Грегорија''' — [[византиска царица]], сопруга на царот [[Константин III Ираклиј]]. == Семејство== Грегорија била ќерка на Никита, прв братучед на царот [[Ираклиј I]]. Никита зел учество во бунтот на Ираклиј против царот [[Фока (византиски цар)|Фока]]. Таткото на Грегорија бил на чело на војниците кои во [[608]] година започнале инвазија во [[Египет]], борејќи се против силите на [[Фока (византиски цар)|Фока]] во оваа провинција. Никита воспоставил контрола над [[Египет]] во [[610]] година<ref name=Kaegi>Walter Emil Kaegi, ''Heraclius, Emperor of Byzantium'' (2003)</ref>. На [[5 октомври]] [[610]] година Фока бил соборен од власт и погубен, а на престолот се качил Ираклиј. По зазимањето на престолот, Ираклиј му ја дал на Никита титулата патрициј и го назначил за командант на својата гарда. Освен тоа таткото на Никита ја задржал контролата над [[Египет]] до [[618]] година, кога покраината била освоена од Персија на чело со Хосрој II. По поразот во Египет, Никита станал егзарх на Африка, позиција која останал до својата смрт во 628-629 година<ref name=Kaegi/>. == Царица == Грегорија била свршена за цар [[Константин III Ираклиј]], единствен син на царот Ираклиј и неговата сопруга [[Фабија Евдокија]]. Константин бил соцар на својот татко од [[22 јануари]] [[613]] година. Бракот меѓу Грегорија и Константин III бил склучен околу 629-630 година. Во тоа време младоженецот имал седумнаесет години. Веројатно Грегорија била на речиси иста возраст. За свадбата таа пристигнала во [[Цариград]] од Западен Пентаполис во провинцијата Киренајка, територии кои биле под контрола на нејзиниот татко. По брачната церемонија таа станала мала царицата, втора во хиерархијата по царицата [[Мартина]] (втората сопруга на Ираклиј). Цар Ираклиј починал на [[11 февруари]] [[641]] година, а престолот бил наследен од Константин III, кој владеел како виш цар заедно со полубратот Ираклион. Константин III сепак починал од туберкулоза помеѓу април и мај истата година. Во септември Ираклион бил соборен од власт и бил заменет од синот на Грегорија, [[Констанс II Ираклиј]]. Не е познато сепак каква улога извршила таа за време на владеењето на нејзиниот син<<ref name=Garland>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.roman-emperors.org/gegoria.htm |title=Lynda Garland, "Gregoria, Wife of Heraclius Constantine |accessdate=2015-08-13 |archive-date=2001-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010617200246/http://roman-emperors.org/gegoria.htm |url-status=dead }}</ref>. == Деца == Грегорија и Константин III имале три деца: * ќерка, мажена за персиски шах<ref>[http://www.american-pictures.com/genealogy/persons/per03118.htm "Manyanh Princess of Byzantium"]</ref> * [[Констанс II Ираклиј]] * Теодосиј - погубен по наредба на својот брат во 659/653 година == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== *[http://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=%22Niketas%22+%22Egypt%22+Prefect&source=web&ots=GvF-F54wsq&sig=R2jqZKZKd-41e_flniGAiW0s5e0#PPA45,M1-- The pages of "Heraclius" dealing with Niketas and Egypt] *[http://books.google.com/books?id=QCIaBQTCg0IC&pg=PA543&vq=Heraclius&dq=%22Heraclius%22+%22Vandals%22+%22471%22&hl=el&sig=XLXypGGyn4qD91teY1jqQgaQKIs- The page of "The Prosopography of the Later Roman Empire", vol. 2 dealing with Heraclius of Edessa] {{s-start}} {{s-bef|rows=2|before=[[Мартина]]}} {{s-ttl|title=[[Византиска царица]]|years=641}} {{s-aft|rows=2|after=[[Фауста (сопруга на Констанс II)|Фауста]]}} {{s-end}} [[Категорија:Византиски царици]] [[Категорија:Византијци од 7 век]] [[Категорија:Ираклиева династија]] tg3np6iikofylxqfhh959togt47b68b Голема Малесија 0 1141140 5608364 5578493 2026-08-12T06:27:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608364 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Албанија |type = m |official_name = Голема Малесија |image_flag = |image_shield = |image_skyline = Koplik, main street 02.jpg |image_caption = Централниот плоштад во Коплик |image_location = |county = [[Скадар (област)|Скадар]] |municipality = |leader_name = Тонин Маринај |leader_party = [[Социјалистичка партија на Албанија|СП]] |latd=42|latm=21|latNS=N |longd=19|longm=32|longEW=E |elevation = |elevation_min = |elevation_max = |area_munic = 951 |population_as_of = 2011 |population_munic = 30823 |postal_code = 4301 |area_code = (0)211 |car_plates = MA |website = {{URL|https://bashkiamalesiemadhe.gov.al/}} }} '''Голема Малесија''' — [[општина]] во областа [[Скадар (област)|Скадар]], Северозападна [[Албанија]]. Била создадена во [[јуни]] [[2015]] во соединување на следниве поранешни општини: Груемир, Кастрати, Клименти, Коплик и Шкрели. Седиште на општината е градот [[Коплик]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Law nr. 115/2014 |accessdate=2015-08-15 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}</ref> Населението брои 30,823 (попис 2011), а површината 951&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |title=Interactive map administrative territorial reform |accessdate=2015-08-15 |archive-date=2017-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112095248/http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |url-status=dead }}</ref> Површината се совпаѓа со поранешниот округ [[Голема Малесија (округ)|Голема Малесија]]. ==Наводи== {{Наводи}} {{Голема Малесија}} [[Категорија:Голема Малесија]] 2jchsx3mhl6h2rezggodvp6s7ayh7x7 Вишеградски гробишта 0 1145851 5608308 5569793 2026-08-11T21:50:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608308 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Гробишта | name = Вишеградски гробишта{{малзак|Vyšehradský hřbitov}} | image = Czech-2013-Prague-Vyšehrad cemetery arcade.jpg | imagesize = | caption = Засводен трем на гробиштата | map_type = | map_size = | map_caption = | established = 1869 | country = {{знаме|Чешка}} | location = [[Прага]] | coordinates = | latitude = | longitude = | type = јавни | style = | owner = | size = | graves = | website = | findagrave = | political = }} [[Податотека:Czech-2013-Prague-Vyšehrad-Saints Peter and Paul.JPG|мини|десно|Поглед на црквата „[[Црква Свети Петар и Свети Павле (Прага)|Св. Петар и Павле]]“ и дел од Вишеградските гробишта]] '''Вишеградски гробишта''' ({{langx|cs|Vyšehradský hřbitov}}) — [[гробишта]] основани во 1869 г. во просторот на тврдината [[Вишеград (Прага)|Вишеград]] во [[Прага]], [[Чешка]]. Ова е почивалиште на голем број знаменити личности како композитори, уметници, вајари, писатели, научни дејци и политичари. Почесно место има гробницата „Славин“ во која се погребани повеќе важни личности.<ref>Pavel Vlk (Hrsg.): ''Umělecké památky Prahy.'' Band 2: Růžena Baťková (Hrsg.): ''Nové Město, Vyšehrad, Vinohrady (Praha 1).'' Academia, Prag 1998, ISBN 80-2000627-3.</ref> ==Познати личности== Ова е список на некои поважни личности кои почиваат на Вишеградските гробишта (по азбучен ред): * [[Миколаш Алеш]] (1852–1913) — сликар * [[Карл Анчерл]] (1908–1973) — диригент * [[Јозеф Бицан]] (1913–2001) — фудбалер * [[Антонин Дворжак]] (1841–1904) — композитор * [[Ема Дестинова]] (1878–1930) — оперска пејачка * [[Рафаел Кубелик]] (1914–1996) — диригент and композитор * [[Вилем Курц]] (1872–1945) — пијанисти и музички педагог * [[Карел Хинек Маха]] (1810–1836) — поет од романтизмот * [[Јозеф Вацлав Мислбек]] (1848–1922) — вајар * [[Алфонс Муха]] (1860–1939) — уметник и дизајнер * [[Здењек Неједли]] (1878–1962) — музиколог, критичар и политичар * [[Божена Немцова]] (1820–1862) — писателка * [[Јан Неруда]] (1834–1891) — поет и писател * [[Отакар Острчил]] (1879–1935) — композитор и диригент * [[Јан Евангелиста Пуркиње]] (1787-1869) — анатом и физиолог * [[Беджих Сметана]] (1824–1884) — композитор * [[Едуард Хакен]] (1910–1996) — оперски пејач * [[Јарослав Хејровски]] (1890–1967) — хемичар-[[нобеловец]], изумител на [[поларографија]]та * [[Антонин Хитуси]] (1847–1891) — сликар * [[Милада Хоракова]] (1901–1950) — докторка, жртва на монтираните судски процеси на [[Комунистичка партија на Чехословачка|КПЧС]] * [[Франтишек Хрубин]] (1910–1971) — писател and поет, пријател на [[Јарослав Сајферт]] * [[Карел Чапек]] (1890–1938) — писател * [[Ладислав Шалоун]] (1870–1946) — вајар * [[Олга Шајнпфлугова]] (1902–1968) — глумица, сопруга на Карл Чапек * [[Макс Швабински]] (1873–1962) — сликар * [[Павел Штјепан]] (1925–1998) — пијанист и музички педагог * [[Илона Штјепанова-Курзова]] (1899–1975) — пијанист и музички педагог == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Vyšehrad Cemetery}} * [http://www.zboray.com/graves/Praha/Vysehradsky/ Подолг список на познати личности закопани на Вишеградските гробишта] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220521001950/http://www.zboray.com/graves/Praha/Vysehradsky/ |date=2022-05-21 }} * [http://czech.stonepics.com/ Преписи на надгробните натписи на Вишеградските гробишта] {{coord|50|03|54|N|14|25|04|E|type:landmark|display=title}} [[Категорија:Гробишта во Прага]] [[Категорија:Знаменитости во Прага]] [[Категорија:Религијата во Прага]] 8y1ouneoygy1aioiokog7kskrohxc6j Тојота 0 1166294 5608424 5181050 2026-08-12T09:59:09Z Andrew012p 85224 /* */ 5608424 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Тојота-лого.jpg|мини|Логото на Тојота]] '''Toyota Motor Corporation''', кратко '''Toyota''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Тојота'') - јапонски производител на [[Моторно возило|моторни возила]]. ==Историја== ==Производство== Кон крајот на [[1997]] година, „Тојота“ го претставила првиот сериски хибриден [[автомобил]] во светот, „Приус“, којшто во првата година од производството се продал во само 300 примероци (сите продадени на јапонскито пазар), додека во 2016 година продажбата на „Приус“ достигнала дури 1,406 милиони примероци. На почетокот на [[2017]] година, „Тојота“ објавила дека вкупната продажба на хибридни возила на оваа фирма надминала 10 милиони примероци.<ref>„Продаден 10-милионскиот хибриден модел“, ''Слободен печат'', година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 22.</ref> <br /> [[Есен]]та [[2016]] година, „Тојота“ најавила повлекување на 340.000 хибридни возила од марката „Приус“ (''Prius''), поради проблеми со сопирачките. Од нив, 212.000 возила биле продадени во [[Јапонија]], 94.000 во [[Северна Америка]] и 17.000 во [[Европа]]. Претходно, фирмата добила извештаи за сообраќајни несреќи и [[смрт]]ни случаи предизвикани од дефект на рачната сопирачка. Проблематичните автомобили биле произведени меѓу [[август]] [[2015]] и [[октомври]] [[2016]] година.<ref>Мирослав Саздовски, „Тојота повлекува 340 илјади хибридни возила Приус“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 221, ноември 2016, стр. 66.</ref> ==Организација и менаџмент== ==Финансиски показатели== ==Галерија== <gallery> Податотека:Тојота-Јарис.jpg|мини|лево|Тојота Јарис Податотека:Toyota Aygo X.jpg|мини|Тојота Ајго Х Податотека:Toyota Auris nova.jpg|мини|Тојота Аурис Податотека:Toyota Auris1.jpg|мини|Тојота Аурис Податотека:Toyota CH-R Hybrid.jpg|мини|Тојота ЦХ-Р хибрид Податотека:Corolla sredna.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Toyota Corolla2.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Toyota Corolla nova.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Corolla-Verso.jpg|мини|Тојота Версо Податотека:Tozota Rav4.jpg|мини|Тојота РАВ 4 Податотека:Toyota RAV 4(1).jpg|мини|Тојота РАВ 4 Податотека:Тојота-рав4.jpg|мини|Тојота РАВ 4 </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тојота| ]] [[Категорија:Производители на електрични возила од Јапонија]] [[Категорија:Марки на шивачки машини]] awvzbu2uwsr9kxrm9ya9gk1vjrbcpew 5608425 5608424 2026-08-12T10:00:03Z Andrew012p 85224 /* */ 5608425 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Тојота-лого.jpg|мини|Логото на Toyota]] '''Toyota Motor Corporation''', кратко '''Toyota''' (се [[Изговор|изговара]]: ''Тојота'') — јапонски производител на [[Моторно возило|моторни возила]]. ==Историја== ==Производство== Кон крајот на [[1997]] година, „Тојота“ го претставила првиот сериски хибриден [[автомобил]] во светот, „Приус“, којшто во првата година од производството се продал во само 300 примероци (сите продадени на јапонскито пазар), додека во 2016 година продажбата на „Приус“ достигнала дури 1,406 милиони примероци. На почетокот на [[2017]] година, „Тојота“ објавила дека вкупната продажба на хибридни возила на оваа фирма надминала 10 милиони примероци.<ref>„Продаден 10-милионскиот хибриден модел“, ''Слободен печат'', година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 22.</ref> <br /> [[Есен]]та [[2016]] година, „Тојота“ најавила повлекување на 340.000 хибридни возила од марката „Приус“ (''Prius''), поради проблеми со сопирачките. Од нив, 212.000 возила биле продадени во [[Јапонија]], 94.000 во [[Северна Америка]] и 17.000 во [[Европа]]. Претходно, фирмата добила извештаи за сообраќајни несреќи и [[смрт]]ни случаи предизвикани од дефект на рачната сопирачка. Проблематичните автомобили биле произведени меѓу [[август]] [[2015]] и [[октомври]] [[2016]] година.<ref>Мирослав Саздовски, „Тојота повлекува 340 илјади хибридни возила Приус“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 221, ноември 2016, стр. 66.</ref> ==Организација и менаџмент== ==Финансиски показатели== ==Галерија== <gallery> Податотека:Тојота-Јарис.jpg|мини|лево|Тојота Јарис Податотека:Toyota Aygo X.jpg|мини|Тојота Ајго Х Податотека:Toyota Auris nova.jpg|мини|Тојота Аурис Податотека:Toyota Auris1.jpg|мини|Тојота Аурис Податотека:Toyota CH-R Hybrid.jpg|мини|Тојота ЦХ-Р хибрид Податотека:Corolla sredna.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Toyota Corolla2.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Toyota Corolla nova.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Corolla-Verso.jpg|мини|Тојота Версо Податотека:Tozota Rav4.jpg|мини|Тојота РАВ 4 Податотека:Toyota RAV 4(1).jpg|мини|Тојота РАВ 4 Податотека:Тојота-рав4.jpg|мини|Тојота РАВ 4 </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тојота| ]] [[Категорија:Производители на електрични возила од Јапонија]] [[Категорија:Марки на шивачки машини]] t0f4onc594pg7yw1xj8twl1bk6ujbgj 5608453 5608425 2026-08-12T11:22:17Z Andrew012p 85224 /* Производство */ 5608453 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Тојота-лого.jpg|мини|Логото на Toyota]] '''Toyota Motor Corporation''', кратко '''Toyota''' (се [[Изговор|изговара]]: ''Тојота'') — јапонски производител на [[Моторно возило|моторни возила]]. ==Историја== ==Производство== Кон крајот на [[1997]] година, „Тојота“ го претставила првиот сериски хибриден [[автомобил]] во светот, „Приус“, кој во првата година од производството се продал во само 300 примероци (сите продадени на јапонскито пазар), додека во 2016 година продажбата на „Приус“ достигнала дури 1,406 милиони примероци. На почетокот на [[2017]] година, „Тојота“ објавила дека вкупната продажба на хибридни возила на оваа фирма надминала 10 милиони примероци.<ref>„Продаден 10-милионскиот хибриден модел“, ''Слободен печат'', година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 22.</ref> <br /> [[Есен]]та [[2016]] година, „Тојота“ најавила повлекување на 340.000 хибридни возила од марката „Приус“ (''Prius''), поради проблеми со сопирачките. Од нив, 212.000 возила биле продадени во [[Јапонија]], 94.000 во [[Северна Америка]] и 17.000 во [[Европа]]. Претходно, фирмата добила извештаи за сообраќајни несреќи и [[смрт]]ни случаи предизвикани од дефект на рачната сопирачка. Проблематичните автомобили биле произведени меѓу [[август]] [[2015]] и [[октомври]] [[2016]] година.<ref>Мирослав Саздовски, „Тојота повлекува 340 илјади хибридни возила Приус“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 221, ноември 2016, стр. 66.</ref> ==Организација и менаџмент== ==Финансиски показатели== ==Галерија== <gallery> Податотека:Тојота-Јарис.jpg|мини|лево|Тојота Јарис Податотека:Toyota Aygo X.jpg|мини|Тојота Ајго Х Податотека:Toyota Auris nova.jpg|мини|Тојота Аурис Податотека:Toyota Auris1.jpg|мини|Тојота Аурис Податотека:Toyota CH-R Hybrid.jpg|мини|Тојота ЦХ-Р хибрид Податотека:Corolla sredna.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Toyota Corolla2.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Toyota Corolla nova.jpg|мини|Тојота Корола Податотека:Corolla-Verso.jpg|мини|Тојота Версо Податотека:Tozota Rav4.jpg|мини|Тојота РАВ 4 Податотека:Toyota RAV 4(1).jpg|мини|Тојота РАВ 4 Податотека:Тојота-рав4.jpg|мини|Тојота РАВ 4 </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тојота| ]] [[Категорија:Производители на електрични возила од Јапонија]] [[Категорија:Марки на шивачки машини]] pxn1d21ix07rqz474x7d3nbjkfmcbgz Гомељ 0 1175367 5608366 5545557 2026-08-12T06:55:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608366 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Гомељ |native_name = Гомель |nickname = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = Flag of Gomel.svg |image_shield = Coat of Arms of Homiel, Belarus.svg |pushpin_map = Belarus |pushpin_map_caption = Location in Belarus |subdivision_type = Држава |subdivision_type1 = [[Региони во Белорусија|Регион]] |subdivision_name = {{знаме|Belarus}} |subdivision_name1 = [[Гомељска Област]] |leader_title = Градоначалник |leader_name = Петар Кириченко |established_title = Статус на град |established_date = 1142 |area_magnitude = |area_total_km2 = 135.34<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc|title=Государственный земельный кадастр Республики Беларусь|3=|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825200934/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc|language=ru|accessdate=2017-04-14|url-status=live}}</ref> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2015 |population_note = <ref>{{Наведена мрежна страница|title=Belarus - The regions of the Republic of Belarus as well as all cities and urban settlements of more than 10,000 inhabitants.|url=http://www.citypopulation.de/Belarus.html|publisher=City Population|accessdate=2016-01-07}}</ref> |population_total = 526,872 {{increase}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip |title=Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа |accessdate=2017-04-14 |archive-date=2016-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip |url-status=dead }}</ref> |population_metro = |population_density_km2 = 4258.4 |timezone = [[Further-eastern European Time|FET]] |utc_offset = +3 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|52|26|43|N|30|59|03|E|region:BY|display=inline,title}} |elevation_m = 138 |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 246xx, 247xxx |area_code = +375 232(2) |blank_name = Регистарски таблички |blank_info = 3 |website = [http://www.gorod.gomel.by/ gorod.gomel.by] }} '''Гомељ''' ([[белоруски јазик|белоруски]] и {{langx|ru|Гомель}}) — град во источниот дел на [[Белорусија]], во близина на границата со [[Украина]] и со [[Русија]] во кој живеат околу 520.000 жители. Градот е центар на [[Гомељска Област|истоимената област]] и е вториот по големина град во Белорусија. Се наоѓа во југоисточниот дел на земјата, на 302 километри од главниот град [[Минск]], 534 километри источно од [[Брест]], од [[Могиљов]] е оддалечен 213 километри, 279 километри западно од [[Брјанск]] и 111 километри северно од [[Чернигов]]. Низ него тече реката [[Сож]]. Градот е на површина од 121 км². Гомељ се стекнал со [[Магдебуршко право|Магдебуршкото право]] во 1670 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://goldring.gomel-region.by/gomel/ |title=Гомель - Золотое кольцо Гомельщины |accessdate=2017-04-14 |archive-date=2009-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090524012540/http://goldring.gomel-region.by/gomel/ |url-status=dead }}</ref><ref>Alexander Rogatschewski: Das Magdeburger Recht auf dem heutigen Territorium Rußlands: Forschungsstand und Forschungsperspektiven // Rechts- und Sprachtransfer in Mittel- und Ostmitteleuropa. Sachsenspiegel und Magdeburger Recht. Internationale und interdisziplinäre Konferenz in Leipzig vom 31. Oktober bis 2. November 2003. (Ivs Saxonico-Maidebvrgense In Oriente. Bd. 1) / editors von E. Eichler und H. Lück. Berlin, Walter de Gruyter. 2008. ISBN 978-3-89949-428-0. стр. 207–287.</ref> Градот бил основан во 1142 година, и административно е поделен на четири реони: Централен, Советски, Железнодорожен, и Новобелички. Актуелен градоначалник е [[Петар Кириченко]], кој на функцијата стапил во ноември 2012 година. Од индустриските гранки најразвиена е машинската, а нешто помалку прехранбената индустрија. Во градот има тролејбуски и автобуски превоз, а авионски е поврзан со поблиските градови од соседството. Гомељ има [[умерено-континентална клима]], но поради [[Чернобилската несреќа]] се соочил со намалување на населението кон крајот на 20 век. Градот почнал економски и демографски да заздравува во 21 век. == Потекло на поимот == Постојат неколку теории за потеклото на името на градот. Една од најчестите е таа која вели дека градот го добил своето име од потокот Гомејук, кој се влевал во реката [[Сож]] и на тоа место бил основан градот. Оваа теорија е создадена по аналогија како другите градови во Белорусија ги добиле своите имиња, па така [[Минск]] го добил името по потокот Менка, [[Полоцк]] по реката [[Полота]], и [[Витепск]] по реката Витба. Зборот „Гомејук“ може да има финско потекло, ''Homma Joki'', што значи „брза река“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sb.by/v-poiskakh-utrachennogo/article/v-poiskakh-utrachennogo-77.html|title=В поисках утраченного|publisher=Советская Белоруссия|date=10 декември 2005}}</ref> Во историските записи, името на градот од 1142 до 16 век се јавува во различни форми: ''Гомь'', ''Гомье'', ''Гомей'', ''Гомьи''. Истражувачите-јазичари сметаат името потекнува од словенечкиот збор „гом“ што значи „рид“. Денешното име се воспоставило во 17-18 век.<ref name="Pospelov">Географические названия мира. Топонимический словарь//Е. М. Поспелов. Москва, Русские словари, Астрель, АСТ, 2002</ref> ==Географија== Градот Гомељ се наоѓа во југоисточниот дел на [[Република Белорусија]] и е административен центар на Гомељската Област, и се наоѓа на околу 40 километри западно од државната граница со [[Брјанска Област]] во Русија, и на околу 40 километри северно од [[Черниговска Област]] во Украина. Градот се наоѓа во северниот дел на Придњепарската Низина, во физичко-географската област наречена Гомељска Полесја (составен дел на белоруската [[Полесја]]). Северозападно од градот на Гомељската Полесја се наоѓа [[Чечерска Низина]].<ref name="gomel">Гомель. Энециклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 стр.</ref> ===Геологија и тектоника=== [[Слика:BLR Gomel toward River Soz.jpg|мини|220п|Реката Сож во Гомељ]] Гомељ се наоѓа во југоисточниот дел на Воронешкиот [[Антиклиз]] - покачена тектонска структура која е составен дел на рускиот штит во источноевропската плоча. Кристалната основа се наоѓа на длабочина од околу 450-550 метри под нивото на морето. Плочата има засводена структура и се состои од слоеви со [[палеолит|палеозојска старост]] (дебелина од 100–120 m, [[девон (период)|среднодевонска]] глина, мек камен, [[доломит]]), мезозојска старост (400–420 m, песочна глина од [[тријас]], глина и песок од [[јура]], [[седимент]]и од [[креда]]), и кенозојска старост (дебелина од 30–50 m, глауконско-кварцен песок, песок од морски материјал).<ref name="gomel"/> Областа на денешен Гомељ од почетокот на [[протерозоик]]от до средниот девон била на површината, а во текот на средниот девон била поплавена. За време на доцниот девон имало интензивна [[вулкан]]ска активност. За време на кватернерното ледено доба, многу [[ледник|ледници]] се ширеле по целото денешно градско подрачје, а во текот на александрискиот интерглацијар се формирала долината на реката Сож, која уште доминира во градскиот пејзаж. ледниците со своите активности во оваа област имаат акумулирано огромно количество наносен материјал и така се формирало големото песочно плато на Полеска.<ref name="gomel"/> ===Руда и релјеф=== [[Податотека:Gomel high.jpg|220п|мини|десно|Во Гомељ недостасуваат повеќе зелени површини]] Во релјефот на градот и околината доминира пространата рамнина. Низината долж десниот брег на реката Сож има алувијално-ледничко потекло, додека левиот брег на реката настанал преку таложење на наносен материјал. Воронешкиот Антиклиз се простира во правец север-југ, така што геолошки највисоката точка на градот во северното предградие се наоѓа на 144 метри надморска височина, додека најниската точка е крајбрежна област на Сож (115 м). Најнискиот дел на градот е [[Новобеличкиот Реон]] кој се наоѓа на левиот брег на реката и е во просек 10 до 15 метри понизок од северниот и јужниот дел на градот. По должината на левиот брег на Сож има бројни плажи, со вкупна должина од неколку километри.<ref name="gomel"/> Во градот Гомељ се пронајдени големи резерви на свежи [[јаглеводород]]и (во карпите од кенозојската ера и креда) и минерални сулфатно-хлоридни натриумови води (девон и тријас) кои се користат за бањски третман. Во југозападниот дел на градот е Осовскиот Каменолом чиј песок се користи во градежништвото.<ref name="gomel"/> ===Клима и вода=== [[Податотека:Гомель. Ручей Гомеюк..JPG|220п|мини|десно|Водоскокот Гомејук на едно од градските езера]] Гомељ се наоѓа во зоната на [[умерено-континентална клима]], која се одликува со многу топли и влажни лета и студени зими. Годишната сончева светлост е 3.980 MJ / m² (95.1 kcal / cm²), што е за околу 5% повисоко отколку во Минск.<ref name="climat">{{Наведена мрежна страница|url=http://nashkraj.info/content/blogcategory/92/132/|title=Краязнаўчы сайт Гомељя і Гомельшчыны - Клімат|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928120509/http://nashkraj.info/content/blogcategory/92/132/|archive-date=2008-09-28|language=ru|accessdate=2017-04-14|url-status=dead}}</ref> Просечната температура на воздухот во годината е 7,4&nbsp;°C. Во јануари е забележана најниска температура од -33,9&nbsp;°C (мерено во 1970 година), а највисоката тој месец била 9,6&nbsp;°C (мерено во 2007 година). Поради честото навлегување на влажен и топол воздух од [[Атлантик]]от, во текот на зимата имало најмногу 40 дена со температури над 0 °С, додека поради студените воздушни маси од исток и север имало околу 30 дена кои имале исклучително ниски температури под -10&nbsp;°C. Просечната температура во јули е 19,9&nbsp;°C, а во летото максималната била 38,9 [[°C]] (мерено во 2010 година), а најниската тој месец била 6&nbsp;°C (во 1976). Во текот на летото имало повеќе од 30 дена со тропски температури над 20&nbsp;°C. Вегетациониот период трае 205 дена од 3 април до 26 октомври, и во овој период температурата на воздухот е околу 5&nbsp;°C.<ref name="climat"/> Просечната вредност на [[воздушниот притисок]] на годишно ниво изнесува 1.001,5 [[hPa]] со годишна амплитуда од 6 hPa. Најголема вредност на воздушниот притисок е измерена во 1972 година и имала вредност од 1037 hPa, а најниската вредност била 960 hPa (или 4,5&nbsp;mm Hg) регистрирана во 1946. Во текот на зимата доминираат јужни, а во лето западни и северозападни ветрови. Просечната брзина на ветерот на годишно ниво е 3,8 [[m/s]], во зима била 4,3-4,4&nbsp;m/s, а на лето 3,1-3,2&nbsp;m/s. Посилни ветрови со брзина до 15&nbsp;m/s се случуваат еднаш или двапати месечно, додека екстремно моќни ветрови со брзина преку 25&nbsp;m/s случуваат еднаш во 20 години.<ref name="climat"/> {{Weather box |location = Гомељ |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 9,6 | Feb record high C = 15,8 | Mar record high C = 21,5 | Apr record high C = 29,3 | May record high C = 32,5 | Jun record high C = 34,0 | Jul record high C = 37,9 | Aug record high C = 38,9 | Sep record high C = 32,2 | Oct record high C = 27,5 | Nov record high C = 18,0 | Dec record high C = 11,6 |year record high C = 38,9 | Jan high C = -2,0 | Feb high C = -1,2 | Mar high C = 4,6 | Apr high C = 13,2 | May high C = 20,2 | Jun high C = 23,2 | Jul high C = 25,2 | Aug high C = 24,3 | Sep high C = 18,1 | Oct high C = 11,3 | Nov high C = 3,6 | Dec high C = -1,0 |year high C = 11,6 | Jan mean C = -4,5 | Feb mean C = -4,2 | Mar mean C = 0,7 | Apr mean C = 8,4 | May mean C = 14,8 | Jun mean C = 17,9 | Jul mean C = 19,8 | Aug mean C = 18,7 | Sep mean C = 13,0 | Oct mean C = 7,1 | Nov mean C = 0,8 | Dec mean C = -3,3 |year mean C = 7,4 | Jan low C = -6,9 | Feb low C = -7,1 | Mar low C = -2,8 | Apr low C = 4,0 | May low C = 9,6 | Jun low C = 12,9 | Jul low C = 14,8 | Aug low C = 13,6 | Sep low C = 8,7 | Oct low C = 3,7 | Nov low C = -1,4 | Dec low C = -5,6 |year low C = 3,6 | Jan record low C = -35,0 | Feb record low C = -35,1 | Mar record low C = -33,7 | Apr record low C = -13,6 | May record low C = -2,5 | Jun record low C = -0,2 | Jul record low C = 6,0 | Aug record low C = 1,2 | Sep record low C = -3,2 | Oct record low C = -12,0 | Nov record low C = -21,7 | Dec record low C = -30,8 |year record low C = -35,1 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 34 | Feb precipitation mm = 33 | Mar precipitation mm = 33 | Apr precipitation mm = 38 | May precipitation mm = 56 | Jun precipitation mm = 80 | Jul precipitation mm = 90 | Aug precipitation mm = 61 | Sep precipitation mm = 58 | Oct precipitation mm = 56 | Nov precipitation mm = 47 | Dec precipitation mm = 40 |year precipitation mm = 626 | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 10 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 16 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 12 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 14 | Nov rain days = 13 | Dec rain days = 9 |year rain days = 144 | Jan snow days = 18 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0,1 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0,03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 10 | Dec snow days = 16 |year snow days = 75 | Jan humidity = 86 | Feb humidity = 83 | Mar humidity = 77 | Apr humidity = 66 | May humidity = 64 | Jun humidity = 69 | Jul humidity = 70 | Aug humidity = 71 | Sep humidity = 77 | Oct humidity = 81 | Nov humidity = 87 | Dec humidity = 88 |year humidity = 77 |Jan sun = 54 |Feb sun = 74 |Mar sun = 131 |Apr sun = 176 |May sun = 264 |Jun sun = 264 |Jul sun = 261 |Aug sun = 246 |Sep sun = 168 |Oct sun = 115 |Nov sun = 44 |Dec sun = 31 |year sun = 1828 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref name = pogoda>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33041.htm | title = Климат ГомељЯ | accessdate= 28 November 2015 | publisher= Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru}}</ref> |source 2 = NOAA (sun only 1961–1990)<ref name = NOAA>{{Наведена мрежна страница | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/BL/33041.TXT | title = Gomel Climate Normals 1961–1990 | publisher= National Oceanic and Atmospheric Administration | accessdate= 28 November 2015}}</ref> |date=April 2012 }} Просечното количество годишни [[врнеж]]и е 626 мм. Околу 70% од талогот се истура во топлиот период од април до октомври, а годишно во просек 160 дена се врнежливи, додека снежната покривка се задржува околу 106 дена во годината. Снежната покривка е присутна во периодот од 15 декември-21 март, а нејзината просечна висина е околу 20 см. 77% од врнежите се од течен тип, а 11% до 12% мешан.<ref name="climat"/> Релативната [[влажност на воздух]]от во постудените делови од годината е околу 80%. За време на топлиот период преку ден, релативната влажност на воздухот е околу 50-60%. Годишно во просек во Гомељ има 147 облачни денови, 30 дена се без облаци, додека останатите се полуоблачни денови. Сончевиот сјај на годишно ниво е во просек 1.855 часа. Снежни бури се случуваат просечно 24 пати во годината, најмногу 54, магла има 61 ден, најмногу 79, грмотевици има во 24, а максимум во 54 дена. Град паѓа 2 пати годишно во просек а 5 максимум, мраз се случува 13 пати годишно, а леден дожд 20 пати.<ref name="climat"/> Најважен хидролошки објект е реката Сож, една од најголемите реки во Белорусија. На територијата на градот се влева и реката Ипуц. Во приградската област во Сож се влеваат помалите реки Ут, Уза и Терјуха.<ref>Блакітная кніга Беларусі: Энцыкл. / БелЭн; Рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994.</ref> Во и околу Гомељ постојат неколку езера, главно од флувијален тип, а најпознати се Љубенско и Волотовско. Во северниот дел на градот има бројни бари, и од тие места се вади градежен материјал. Населението ги користи за пикник. Во Гомељскиот парк се наоѓа најстарата бара во градот „Лебедово Езеро“, создадена на местото каде потокот Гомејук некогаш се влевал во Сож, според кого во легендата градот го добил своето име.<ref name="climat"/> ===Флора и фауна=== [[Податотека:GromykoPark.jpg|мини|лево|220п|Паркот „Громика“]] Природната покривка на Гомељ значително се изменила со тек на времето. Природните мочурливи степи биле заменети со полиња, мочуришта се исушиле и натрупале со камен, чакал и песок. Во парковите и ботаничките градини природната средина се култивирала. Непроменет дел е периферијата на градот, каде останала старата земјишна структура во која преовладуваат старите типови почва типични за овој дел од Белорусија, каде релјефот се формирал под дејство на ледниците.<ref name="gomel"/> Во градските паркови и на улиците преовладуваат [[бор]], [[смрека]], [[даб]], [[јавор]], [[див костен]], [[бел јасен]], [[липа]], [[топола]], [[врба]] и од неодамна доведени видови како [[европски листовник]], [[црвен даб]], [[багрем]], [[гинко]], и други видови егзотични дрвја.<ref name="gomel" /><ref>Сапегин Л. М., Дайнеко Н. М. Структура и функционирование луговых экосистем (Экологический мониторинг). — Гомель: ГГУ, 2002.</ref> Во Гомељ има околу 66 живи видови [[цицачи]], 188 видови [[птици]], 6 видови [[влекачи]], 11 видови [[водоземци]] и 25 видови [[риби]]. Низ градот често се среќаваат [[еж]], [[срна]] и [[дива свиња]], а во паркот [[верверици|верверички]], [[зајаци]] и [[кртови]]. Од птиците најчести градски птици се врапчиња, врани и гулаби, додека надвор од градот се среќаваат [[чапји]].<ref name="gomel"/> ===Екологија=== [[Податотека:Gomel. Mountains of phosphogypsum.jpg|220п|мини|десно|Депонијата за [[фосфоров гипс]] во околината на градот е еден од главните проблеми за животната средина во Гомељ.]] Најголемиот проблем за животната средина во Гомељ е радиоактивното загадување кое настанало како резултат на [[Чернобилска несреќа|јадрената несреќа во Чернобил]], потоа следува загадувањето на воздухот, почвата и водата. Повеќето од еколошките проблеми се резултат на исклучително високиот степен на урбанизација и индустријализација, како за градот така и за неговата околина. Гомељ се наоѓа во зоната на бесплатно сместување со повремена контрола на зрачење. На 20 километри североисточно од градот почнува забранета зона која била погодена од катастрофата во Чернобил.<ref>Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 23 декабря 2004 г. № 1623 «Об утверждении перечня населённых пунктов и объектов, находящихся в зонах радиоактивного загрязнения»</ref> По индексот на загадување на воздухот, Гомељ има зголемено ниво на загадување на 5,0 и го зазема третото место по загаденост во Белорусија по градовите [[Могиљов]] и [[Гродно]]. Најчестите причини за загадување се [[формалдехид]], [[флуороводник]], [[фенол]], [[амонијак]] и [[јаглерод моноксид]]. Главни извори на загадување се транспортот, преработката на дрво, и фабриката за минерални ѓубрива и енергија. Имало среден раст на годишната вредност на јаглеродни оксиди што се објаснува со зголемениот број на возила. Средната вредност на другите елементи е во опаѓање.<ref name=Prir2000>Природная среда Беларуси / под ред. Ф. Ф. Логинова. — Мн.: НОООО БИП-С, 2002. — 424 с.</ref> {| class="wikitable" |+Динамика на присуство на одредени елементи во воздухот [мгк/м³]<ref name=Prir2000 /> !Год. ||Фенол ||Амонијак ||Формалдехид ||Олово |- |1991 ||4,3 ||68||9 || 0,070 |- |1995 ||2,9 ||24||8 ||0,020 |- |2000 ||1,5 ||11||6 ||— |} Највисокото загадување на воздухот е во западниот дел на градот, во индустриска зона каде се наоѓаат хемиските фабрики, термоелектраната ТЕЦ-2, фабриката за градежни материјали, како и железничката станица, каде има високо сообраќајно оптоварување. Најчист е воздухот во јужниот и во Новобеличкиот Регион.<ref name=Prir2000/> Изложувањето на хемиски отпад е исто така значаен проблем за Гомељ, но најголемиот проблем е предизвикан од таложењето фосфоров гипс (поради непријатниот мирис) како и загадувањето на подземните води.<ref>География Гомельской области / под ред. Г. Н. Каропы, В. Е. Пашука. — Гомель, 2000. — 286 стр.</ref><ref>[http://www.nestor.minsk.by/sn/1997/37/sn73711.htm -{Технология перерабатки фосфогипса}-]</ref> Загадувањето на реката Сож се одликува како умерено. Концентрацијата на [[азот]] е 5 пати повисока од дозволеното, [[железо]]то и [[цинк]]от се 2 пати над дозволеното, додека [[фосфат]]ите, [[бакар]]от, [[никел]]от и нафтените деривати се во зона на дозволеното.<ref name=Prir2000 /> Процентот на зеленилото во Гомељ е 19,5%, што е значително пониско од урбаните и еколошките норми на Белорусија (40-45%).<ref>Инструкция по классификации и учёту городских зелёных насаждений. № 0212-99 // Сборник нормативных документов по вопросам охраны окружающей среды. — Мн.: БелНИЦ «Экология», 2001. Вып. 27. — С. 109—124</ref> ==Историја== ===Во Киевска Русија=== [[Податотека:GomelHistory.JPG|мини|десно|200п|Слика која ја прикажува руската етапа во историјата на Гомељ]] Гомељ бил создаден кон крајот на 10. век на територија на источнословенскиот сојуз на Радмичите. Нивното седиште се наоѓало близу реката Сож и потокот Гомејук, од чиј назив местото го добило името. Високиот лев брег на Сож и длабоките заливи со стрмни падини го сочинуваат неговото природно опкружување. Кратко време градот бил центар на Гомељското Кнежевство, а потоа бил составен дел од Черниговското Кнежевство. Првпат се споменува во Ипатиевските записи како имот на черниговските кнезови. Гомељ кратко бил под власт на [[смоленск]]иот кнез [[Ростислав I Мстиславич]], а потоа под власт на Изислав Давидович, по чија смрт во 1161 година преминал во сопственост на кнезот Олгович. Градот во 12-ти и 13 век не бил помал од 40 хектари, и во него тогаш занаетчиството и [[трговија]]та биле доста развиени, и градот имал трговски односи со градовите од јужниот и северниот дел на Русија. Според археолошките наоди, градот бил многу оштетен за време на инвазијата на татарско-монголските племиња во првата половина на 13 век.<ref>Макушников О. »Гомель с древнейших времён до конца XVIII века: историко- краеведческий очерк.« — Издање: ЦНТИ, Гомељ, 2002. — 243 стр.</ref><ref name="harady">Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн јануари Гомельская вобласць/С.&nbsp;В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г.&nbsp;П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Издање: БелЭн, 2004. — 632 стр.</ref> ===Во Полско-литванскиот Сојуз=== [[Податотека:Coat of Arms of Gomel, 1560.gif|мини|150п|десно|Грбот на Гомељ од 1560 година]] Гомељ во 1335 година станал дел од Големото Литванско Кнежевство. Во периодот 1335-1406 тој бил дел од имотот на кнезот [[Патрициј Наримунтович]] и неговите синови, од 1406 до 1419 со градот управувале намесници на големиот кнез, од 1419 до 1435 година припаѓал на кнезот [[Свидригајл Олгеродвич]]. Од 1446 до 1452 година, кнезот [[Василиј Јарославич]] го управувал градот, од 1452 до 1483 година, можајскиот кнез [[Иван Андреевич]], од 1483 до 1505 година Гомељ бил под власт на неговиот син Семјон, кој бил во [[вазал]]ски однос со кнезот од [[Москва]]. Во време на Руско-литванската војна од 1500 до 1503 година, [[Литванија]] сакала да го поврати Гомељ и другите територии кои им припаѓале на московските кнезови, но претрпела пораз и загубила една третина од својата територија. Триесет години подоцна, во 1535 година, литванската војска предводена од [[Јержи Радзивил]], [[Јан Танровски]] и [[Андреј Ниемирович]] успеала да го поврати Гомељ и по мировниот договор од 1537 година, воспоставила своја власт во овој град. Од 1565 година Гомељ бил центар на војводството Минск. Гомељ станал дел од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванскиот Сојуз]] во 1569 година. Од тогаш градот станал средиште на бројни судири меѓу украинските [[Козаци]], руските војски и полската армија. Во почетокот на 1570-тите, градот бил преземен од страна на војската на [[Иван Грозни]], но веќе во 1576 година паднал под власт на Радзивил. Руската армија повторно го нападнала Гомељ во 1581 година, а во 1595-1596 го освоиле Козаците предводени од [[Северин Наливајко]].<ref name="harady" /> Со почетокот на борбата против [[православие]]то во Литванското Кнежевство, во 1621 година била затворена соборната црква Св. Никола по наредбата на грчкиот католички епископ [[Јосафат Кунцевич]]. Градот во 1633 година го освоиле Козаците предводени од Булгаков и Јермолин, а во 1649 година го презеле одредите на Мартин Небаба. Полско-литванските власти во Гомељ испратиле платеници Унгарци, Германци и Татари, но градот издржал неколку опсади до 1651 година, но веќе во 1654 година паднал под власт на одредите на Иван Золотаренко. Тој и неговиот син го држеле градот до 1667 година, кога пристапиле во вазален однос со рускиот цар [[Алексеј Михајлович]]. По Андрусовото примирје градот останал дел од Полско-литванската Државна Заедница, каде што прво припаѓал на Радзивил, а до повторното потпаѓање под руска власт, припаѓал на полскиот кнез Чарториски. За време на [[Големата северна војна]] во Гомељ бил присутен одред на руската војска на [[Александар Мењшиков]].<ref name="harady" /> Во средината на 17. век, влијанието на градот опаднало. Населението значително се намалило, градот бил уништен поради честите напади и многу занаети исчезнале. Жителите плаќале високи годишни даноци кон [[Полска]] до 1770 година.<ref name="harady" /> ===Во Руската Империја=== [[Податотека:Gomel - Sovetskaya St - post office - former savoy.JPG|мини|лево|200п|Поранешниот хотел Савој, денес градска пошта]] [[Податотека:Gomel - National Bank.JPG|мини|лево|200п|Зграда на банката]] Гомељ во состав на [[Руска Империја|Руската Империја]] влегол во 1772 година, кога била воспоставена царски управа, и спаѓал во Рогачевската Провинција на Могиљовската Губернија. [[Екатерина Велика]] во 1775 година „за забава“ го дала градот на доживотна власт на познатиот руски капетан [[Петар Румјанцев]]. Румјанцев не сакал управни администратори во оваа област и издејствувал Гомељ да биде негов приватен имот, под услов да изгради нов град кој ќе служи како регионален центар. Гомељ бил дел од Беличкиот округ во Могиљовската Губернија, чие седиште бил градот Белица, кој се наоѓал на 20 километри северозападно од Гомељ. Румјанцев новиот регионален центар го нарекол Нова Белица, и го изградил на левиот брег на реката Сож, во периодот од 1777 до 1786. Новиот гомелски владетел, кнезот Ивај Паскјевич, го пренел регионалниот центар во Гомељ и ја преименувал областа во Гомељска, прогласувајќи го за неважен градот Нова Белица. Белица се споила со Гомељ во 1854 година како една населба (денешен Новобелички Регион). Врз основа на новиот грб на Белица од 1781 година бил направен грбот на Гомељ во 1856 година.<ref name="harady" /><ref name="vinogr">''Виноградов Л.'' Гомель. Его прошлое и настоящее. 1142—1900 гг. Москва, 1900 (репринт 1991).</ref> Периодот во кој Гомељ бил дел од Руската Империја бил обележан со брз раст на населението и развој на урбаната инфраструктура и економскиот потенцијал. Румјанцев изградил камен замок во кој подоцна живееле следните владетели. Првото ланкастерско училиште во Русија било отворено во Гомељ на 8 ноември 1819 година. Тоа било изградено на главната градска улица според проект од архитектот [[Џон Кларк]]. Тоа бил цел комплекс на згради (главна зграда со четири крила, бања, штала и амбар) со околното земјиште, фарми и работилници. Тоа било првото училиште од ваков вид во Руската Империја. Во градот се одржувале два годишни саеми, јануарски (Василичарски) и септемвриски (Воздвиженски), а од 1840-тите им се придружил и летниот (Троицки). По смртта на Румјанцев во декември 1796 година, владетел на Гомељ станал неговиот син Николај Румјанцев. Под негова власт во Гомељ отворило првата гимназија (1797), изложбена сала, фабрики за [[стакло]], [[керамика]], ткаенини и [[алкохолни пијалаци]], како и дрвен мост над реката Сож. Изградбата на Петропавловската катедрала била завршена во 1819 година. Во овој период се изградени [[синагога]], [[аптека]] и дом за стари лица. По смртта на Николај Румјанцев замокот припаднал на неговиот брат Сергеј Румјанцев. Во времето на неговото владеење биле изградени Троицката црква и теолошкиот факултет.<ref name="harady" /><ref name="vinogr" /> Поради финансиски проблеми, Румјанцев го заложил градот на државата, и бидејќи не можел да го отплати долгот тој го продал замокот на кнезот Иван Паскевич-Јеревански кому царот [[Николај I (Русија)|Николај I]] му го подарил и остатокот од градот во 1838 година.<ref name="harady" /> Во времето на Иван Паскевич била отворена фабрика за шеќер (1839), за свеќи (1840), коноп, како и парохиско црковно училиште (во Нова Белица, 1835) и народен универзитет (1841). Во средината на 19 век, на три годишни саеми се продавале производи во вредност од еден милион рубљи што било околу 39% од вкупната трговија во Могиљовската Губернија. Добрата географска положба придонела за развој на транспортниот систем и понатамошен развој на трговијата. Низ Гомељ минувал автопатот [[Санкт Петербург]]-[[Одеса]] и првата телеграфска линија во Русија на линија Санкт Петербург-[[Севастопол]]. Железничката линија [[Лиепаја]]-[[Ромни]] била поставена во градот во 1873 година. Во 1854 година во градот живееле 10,1 илјади луѓе и имало 1 219 објекти. Градот многу настрадал од пожарот што избувнал во 1856 година кога биле запалени 540 куќи.<ref name=autogenerated1/> [[Податотека:Gomel-Ohotnichii domik evening.JPG|мини|десно|200п|Ловечки дом, летната резиденција на Паскевич]] Паскевич направил парк околу замокот и создал единствен природен објект. Денес тоа е обележје на градот како комплекс на палати и паркови. По неговата смрт во 1856 година, градот припаднал на неговиот син Сергеј Паскевич. Тогаш биле основани фабрики за железо, две фабрики за тули, како и фабриката за кибрит „Везувиј“, почнало осветлување на улиците (1873) и ѕидање нови мостови. Неговата ќерка Ирина Паскевич ги основала женското друштво и машката гимназија, како и очната болница. Кнегињата започна изградба на водовод и други објекти поврзани со образованието и здравата исхрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://7days.belta.by/7days.nsf/last/42EF77D9A916003A42256B250028DF7C?OpenDocument|author=Александр Рогалев|title=Наша Ирина|publisher=газета "-{Семь дней}-"|archive-url=http://web.archive.org/web/20090112230238/http://7days.belta.by/7days.nsf/last/42EF77D9A916003A42256B250028DF7C?OpenDocument|archive-date=12 јануари 2009}}</ref> Гомељ во 1913 година бил голем индустриски центар со повеќе од сто илјади жители. Најголеми претпријатија биле железничката работилница Лиепаја- Ромни и фабриката за кибрит „Везувиј“. За време на [[Првата светска војна]] во Гомељ биле изградени осум болници и логистички центар на варшавскиот воен округ, транзитен центар и воена работилница. Вработените биле донесени од компаниите во другите градови.<ref name="harady" /> ====Гомељ во раниот 20 век==== <gallery> Слика:Sozh 19 century.jpg|Брегот на реката Сож, пристаниште Слика:Homel Rumyantsev st 1890s.jpg|Румјанцева улица Слика:GOMEL_Zamkovayastreet_vokzal.jpg|Замковачка улица и железничката станица Слика:GOMEL_men_gimnaziya.jpg|Машка гимназија Слика:GomelSyn1.jpg|Големата синагога, 1910&nbsp;г. </gallery> ===Советски период=== За време на [[Руската граѓанска војна]], Гомељ беше окупиран од страна на армијата на [[Германско Царство|Германското Царство]] (1 март 1918), а потоа од страна на украинската војска предводена од Симон Петљурија. Во јануари 1919 година во Гомељ влегла [[Црвената армија]]. Најголемиот удар на болшевиците во Гомељ било Стрекопитовото востание. Бунтовниците ги зазеле важните стратешки објекти во градот и егзекутирале членови на советското раководство на градот - Ландер, Бауман, Оербах, Билецки, Фрида, Ратнер, Фајшмит, Фишбејн и други. Востанието било задушено кога во градот влегле зголемени сили на Црвената армија.<ref name=autogenerated1>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/vseogomele/istoriagomela.aspx|title=История Гомељя|language=ru|accessdate=5 јули 2016}}</ref> Гомељ во 1919 година станал центар на новата административна Гомељска Губернија како дел од [[Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]]. По завршување на воените операции, започнало возобнувањето на економијата и инфраструктурата. Во периодот 1920-1925 се отворени фабриките „Полеспечат“, „Труд“, фабриката за леб и електраната. Гомељ во 1926 година заедно со Гомељската Губернија се припојува во белорускиот ССР. Оваа одлука предизвикала незадоволство помеѓу населението на територијата која била предадена. Гомељскиот губерниски комитет на Комунистичката партија соопштил дека „обединувањето со Белорусија ќе предизвика незадоволство меѓу работничката класа и меѓу голем дел од селаните и ќе се одрази во политичкото расположение на работниците во округот“.<ref>[https://archive.today/20120903181724/www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=346&n=36 -{Требов А. Как большевики делили Гомельскую губернию между Россией и Белоруссией // Родина. — № 8. — 2003}-]</ref> Првиот секретар на градската комисија составил записник „Во врска со прашањето на анексија на Гомељската Губернија во [[БССР]], каде стоело: „Недостасува национално чувство на белорускиот народ од Гомељ во услови на силна позитивна енергија за обединувањето со БССР“.<ref>[http://www.materick.ru/index.php?section=analitics&bulid=2&bulsectionid=90 -{Лосев В. Белоруссия и Россия: нужны иные формы воссоединения // Страны СНГ. Русские и русскоязычные в новом зарубежье. — № 51 (1 мај 2002)}-]</ref> Незаинтересираноста за ова прашање во Москва придонело Гомељ да се оддели од Русија. Во периодот на индустријализацијата била отворена фабриката „Коминтерн“ за производство на парни возови и заводот за нивна поправка „Гомселмаш“ како и други претпријатија. До 1940 година во градот имало 264 индустриски претпријатија и по обемот на производство Гомељ бил на третото место во рамките на БССР по Минск и Витебск со 16,6% удел во производството. Во градот имало учителска школа и шумарски институт. За време на [[Втората светска војна]] градот бил окупиран од страна на германската армија на почетокот на јули 1941 година. Тогаш биле создадени тајни партизански чети. Градот бил ослободен на 26 ноември 1943 година од страна на белоруската војска под команда на [[Константин Рокосовски]], како дел од Гомељско-Рецичката операција. За време на војната повеќе од 80% од градот бил уништен и речиси сите индустриски објекти биле затворени. По војната, во градот започнала голема реконструкција. Речиси сите предвоени претприја продолжиле со својата работа до 1950 година.<ref name="harady" /> Чернобилската несреќа предизвикала голема штета врз градот во 1986 година. Гомељ се наоѓал во подрачјето зафатено со радиоактивно зрачење. Еколошката состојба дополнително се влошила поради длабоката економска криза која започнала кон крајот на 1980-тите. Ова предизвикало голем пад во квалитетот на животот и придонело за процесот на [[депопулација]] кој продолжил во 1990-тите. Гомељ станал дел од Белорусија по распадот на [[СССР]] во 1991 година.<ref name="harady" /> ===По осамостојувањето на Белорусија=== Во првата половина на деведесеттите години на 20 век, Гомељ, како и целата територија на Белорусија, бил погоден од тешката економска криза, белата чума и ненадеен пад на производството. Постепеното заживување започнало во 1996 година. Тогаш била предложени нови капитални проекти, како приградска автобуска станица, сали за хокеј, централен стадион и други. Извршена била реставрација на градските знаменитости, а се отвориле нови тролејбуски линии и биле поставени споменици на Николај Румјанцев, Кирил Туровски, и Јанко Купала. Растот на наталитетот во градот започнал со изградба на нови станбени микрореони. ==Демографија== [[Податотека:Петропавловский собор (Гомель).jpg|мини|лево|150п|Соборната црква во Гомељ]] Заклучно со 1 јануари 2016 во градот живееле 521.452 жители, од кои работоспособно население било 241.072. Во споредба со претходниот попис од 1999 година, населението се зголемило за речиси 5.000 како доказ за постепеното демографско заздравување и прв пораст на населението од 1993 година. Бројот на вработени бил 191.019, од кои 69.441 биле вработени во индустријата.<ref name=mygomel2007>{{Наведена мрежна страница |url=http://mygomel2007.narod.ru/cifri.htm|title=Гомель в цифрах|language=ru |trans-title=Гомељ у бројкама}}</ref> По националност, градското население се состоело од:. [[Белоруси]] – 76,7%, [[Руси]] – 16,9%, и [[Украинци]] – 5,1%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gomel-prazdnik.com/gomel.html|title=-{О Гомеље}-|language=ru|archive-url=http://web.archive.org/web/20080408230047/http://www.gomel-prazdnik.com/gomel.html|archive-date=8 април 2008}}</ref> Од вкупната популација, 55% се жени и 45% мажи. Поголемиот дел од населението во градот е со православна вероисповед. Во градот има 19 активни православни цркви.<ref name=mygomel2007/> Гомељ е центар на Гомељско-Жлобинската епархија на [[Руската православна црква]]. Постојат Светиниколски и Јоанокормјански женски манастир. По припојувањето на Гомељ во Руската Империја и забраната за доселување на [[Евреи]] во Русија, Гомељ станал град со една од најголемите еврејски заедници во Русија. Според пописот од 1897 во Гомељ живееле 20.385 Евреи (околу 55% ​​од населението).<ref>[https://eleven.co.il/article/11256 Гомељ // Електронска јеврејска енциклопедија]</ref> Погром на Евреите се случил во 1903 година. Евреите сочинувале околу 44% од населението на Гомељ во 1926 година со 37.475 жители. Во 1979 година живееле во 26.416 [[Евреи]] во градот. Масовно иселување на Евреите од Гомељ се случило за време на [[перестројка]]та кога повеќето од нив го напуштиле Советскиот Сојуз и се преселиле во [[Израел]], така што нивниот број бил 6,5 пати намален, а во 1999 година бројот на Евреите во Гомељ паднал на само 4.000. ===Познати жители=== <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> '''Број на жители<br />во Гомељ (1775—2010)<br /> [во илјади]''' {| cellpadding="2" style="background:none;" |- | 1775 | style="text-align:center;"| 5,0 |- | 1858 | style="text-align:center;"| 13,7 |- | 1880 | style="text-align:center;"| 23,6 |- | 1897 | style="text-align:center;"| 36,8 |- | 1913 | style="text-align:center;"| 104,5 |- | 1925 | style="text-align:center;"| 81,9 |- | 1931 | style="text-align:center;"| 109,9 |- | 1939 | style="text-align:center;"| 139 |- | 1943 | style="text-align:center;"| 15,0 |- | 1959 | style="text-align:center;"| 168,3 |- | 1965 | style="text-align:center;"| 218,0 |- | 1970 | style="text-align:center;"| 272,3 |- | 1975 | style="text-align:center;"| 337,0 |- | 1979 | style="text-align:center;"| 383,0 |- | 1985 | style="text-align:center;"| 465,0 |- | 1989 | style="text-align:center;"| 497,4 |- | 1992 | style="text-align:center;"| 517 |- | 1999 | style="text-align:center;"| 475 |- | 2006 | style="text-align:center;"| 479,9 |- | 2008 | style="text-align:center;"| 493,7 |- | 2010 | style="text-align:center;"| 484,3 |} </div> Меѓу познатите луѓе родени во Гомељ може да се набројат [[Андреј Громико]] (министер за надворешни работи на [[СССР]]), [[Павел Сухој]] (советски авиоконструктор) на кои им се подигнати споменици во Гомељ, како и Иван Черњаховски (советски генерал). Една од главните улици во градот е именувана по браќата Петар и Александар Лизјуков, воени херои во Советскиот Сојуз, кои биле родени во Гомељ. Во Гомељ е роден познатиот советски математичар Лав Генрихович Шнирељман и географот Анатолиј Исаченко. Во Гомељ во 1888 година е роден познатиот геолог, геохемичар и академик [[Александар Сергеевич Уклонски]]. Исто така, во Гомељ работел психологот [[Лав Виготски]] во 1920-тите години. Од современите познати личности кои се родени во Гомељ, значаен е раперот Серјожа, чија музика е популарна на територијата на поранешниот Советски Сојуз. Модерниот белоруски писател [[Оксана Безлепкина]] е родена во Гомељ во 1981 година. Во Гомељ е роден и [[Сергеј Сидорски]], премиер на Белорусија во периодот 2003–2010. Родителите на тенисерката [[Марија Шарапова]] живееле во Гомељ пред катастрофата во Чернобил. ==Административна поделба== Сегашната форма на градот датира од втората половина на 18 век. Главната архитектонска целина што го формира центарот на градот е областа околу плоштадот Ленин (поранешениот пазар). Од таму во три краци се протегаат Советската улица (поранешна Румјанцевска, главна улица во градот), ленински проспект (поранешна Замковска) и Пролетерската улица (поранешна Фелдмаршалска). Градот е поделен на четири реони: *'''Централен Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://cenadm.gomel-region.by/ru/hictoru |title=-{История района}- |accessdate=2017-04-15 |archive-date=2008-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622194819/http://cenadm.gomel-region.by/ru/hictoru |url-status=dead }}</ref>—ги опфаќа централниот, источниот и североисточниот дел на Гомељ. Главните улици се Советска, Ленински проспект, Мазурова, Интернационална. Во Централниот Реон има 24 бизнис компании, и таму се сместени повеќето атракции и културни знаменитости на градот - комплекс замоци, ловен дом, драмски театар, циркус, куклен театар, експериментални младински театар-студија, објекти од социјален и културен карактер и така натаму. *'''Советски Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sovadmin.gomel.by/sovraion/|title=Советский район|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20041218042521/http://www.sovadmin.gomel.by/sovraion/|archive-date=2004-12-18|accessdate=2017-04-15|url-status=dead}}</ref>—се наоѓа во југоисточниот дел на Гомељ. Ова е најмладиот реон на градот. Во овој реон се наоѓа третина од индустриското производство и во него живее 37% од населението. Главни улици во реонот се улицата [[Богдан Хмељницки]], Речицко шосе, Барикинова и октомвриски проспект. *'''Железнодорожен Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arw.gov.by/|title=Железнодорожный район|accessdate=2017-04-15|archive-date=2016-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625151214/http://www.arw.gov.by/|url-status=dead}}</ref>—се наоѓа во северозападниот дел на Гомељ. Овде се наоѓаат железничката станица, автобуска станица, и аеродром. Има 35 индустриски претпријатија, кои сочинуваат околу 50% од урбаното производство. Главните улици се Космонаутска, Крупска, и Победа. *'''Новобелички Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novobeladmin.server.by/Nash_raion.html|title=Наш район|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103202921/http://www.novobeladmin.server.by/Nash_raion.html|archive-date=2007-11-03|accessdate=2017-04-15|url-status=dead}}</ref>—се наоѓа на левиот брег на реката Сож во југоисточниот дел на градот. Главната улица е улицата Илич. Во овој реон живее 10% од населението во Гомељ. Порано тоа беше посебен град, Нова Белица. Во Гомељ се наоѓа и администрацијата на Гомељскиот реон во кој спаѓа самиот град. {{-}} ==Градска управа== [[Податотека:GomelGorispolkom.JPG|мини|лево|200п|Зграда на градскиот совет и извршниот комитет]] [[Податотека:Гомель. Билецкого 10. Фото 05.JPG|мини|десно|200п|Зграда на администрацијата за Централниот Реон]] Претставничко тело на градската власт е Гомељскиот градски совет. Него го сочинуваат 40 советници избрани на непосредни избори од страна на населението во 40 изборни единици. Нивниот мандат трае 4 години, а техничките овластувања траат до првата седница на новиот состав на Советот. Советот од својот состав бира претседател, негов заменик, претседател на постојната комисија, кои заедно го сочинуваат президиумот на Гомељскиот градски совет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&page_id=26&section_id=38|title=Городской Совет депутатов|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20061014144641/http://www.gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&page_id=26&section_id=38|archive-date=2006-10-14|accessdate=2017-04-15|url-status=live}}</ref> Од мај 2010 година, претседателот на советот е Иван Бородинчик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/Vlast/sovetdeputatov/PrezidiumGorsoveta.aspx|title=Президиум горсовета}}</ref> Претставник на централната власт на територијата на градот е Градскиот извршен комитет. Претседателот на Градскиот извршен комитет го поставува претседателот на Белорусија, а го потврдува Градскиот совет. Членовите на општинскиот комитет ги утврдува комисија на претседателството во согласност со извршниот комитет. Сегашниот претседател на комисијата, односно градоначалник на Гомељ, е Петар Кириченко, поставен во ноември 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gorod.gomel.by/Vlast/gorispolkom/rukovodstvo.aspx |title=-{Руководство горисполкома}- |accessdate=2017-04-15 |archive-date=2017-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425011641/http://gorod.gomel.by/Vlast/gorispolkom/rukovodstvo.aspx |url-status=dead }}</ref> Извршната и управната власт на територијата на градската област, односно општината, е реонската администрација. Нивните претседатели и заменици именуваат претседател на Градскиот извршен комитет, а членовите ги именува претседателот на администрацијата. == Стопанство == ===Индустрија=== [[Податотека:Belarus-Homel-Automobile Repair Plant.jpg|мини|десно|200п|Фабрика за поправка на автомобили]] Во 2007 година, во градот биле произведени стоки во вредност од 3,084 милијарди [[Белоруска рубља|рубљи]]. Во почетокот на 2008 година, градот имал 126 индустриски претпријатија, од кои 49 (38,9%) биле во државна сопственост, и 77 (61,1%) биле во приватна сопственост, од кои 37 (29,4%) биле сопственост од акционерски друштва, 4 (3,2%) од странски претпријатија, и 10 (7,9%) од претпријатијата со мешана сопственост на странски акционери и 26 други. Најголем дел од вкупното производство се состои од: *машинска индустрија (52) — 48,3 *прехранбена индустрија (17) — 16,7% *дрвна индустрија (12) — 8,1% *лесна индустрија (12) — 4,6% *производство градежен материјала (8) — 7,9% *хемиска индустрија (5) — 11,2% [[Податотека:Belarus-Minsk-Agriculture Expo-Homselmash-Palesse-1.jpg|мини|лево|200п|Комбајнот „Палесје“ од фабриката „Гомселмаш“]] Најголемите претпријатија се „Гомселмаш“, „Злин“ – фабрика за поправка на вагони, „Киров“ – фабрика за земјоделски машини и алат, „Емаљпосуда“ – фабрика за опрема за мерење, „Центролит“ – фабрика за бонбони, „Спартак“ – комбинат за месо, „Гомељ древ“ – фабрика за масти, „Гомељ стројматеријали“ – фабрика за градежни материјали, хемиски завод, фабрика за пластични маси, „Кристал“ – фабриката за алкохолни пијалаци, „Белоруснефт“ – фабрика за радио делови, „Гомељ стакло” – фабрика за стакло, фабрика за поправка на автомобили, итн.<ref>-{География Гомельской области / под ред. Г. Н. Каропы, В. Е. Пашука.}- - Издање: Гомељ, 2000. - 286 стр.</ref> ===Сообраќај=== Јавниот транспорт во Гомељ се одвива преку тролејбуси, автобуси и минибуси. Тролејбуската мрежа била отворена на 20 мај 1962 година и се состои од 19 линии. Последната линија била отворена на 8 септември 2007 година, по воспоставување на патна мрежа на улицата „Мазурова“. Вкупната должина на мрежата е околу 74 километри, а должината на линијата е 475 км. На линиите сообраќаат тролејбусите од типот AKSM-201, AKSM-321, AKSM-213, AKSM-101, ЗИУ-682. Тролејбусите ги произведува фабриката „Белкоммунмаш“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gomeltrans.net/trolleybus/ |title=-{Транспорт в Гомеље - Троллейбусы Гомељя}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2008-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113114343/http://gomeltrans.net/trolleybus/timetable.shtml |url-status=dead }}</ref> Во моментов во градот има 51 автобуска линија. Постојат и експресни минибус линии, кои ги има 28. Градскиот и меѓуградскиот автобуски превоз се врши преку градското сообраќајно претпријатие. Гомељ е поврзан со сите градови од гомелскиот регион и со сите регионални центри во Белорусија (освен Брест), а исто така и со градовите надвор од Белорусија - Чернигов, [[Киев]], Москва, [[Курск]], [[Бремен]], [[Франкфурт]], [[Орел (град)|Орел]], [[Тираспол]], [[Харков]], [[Новозипков]], [[Николаев]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gomeltrans.net/bus/ |title=-{Транспорт в Гомеље - Автобусы Гомељя}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627170806/http://gomeltrans.net/bus/ |url-status=dead }}</ref> Гомељ е железнички поврзан со многу градови во Белорусија, Русија и Украина. Возови сообраќаат до Минск, Москва (преку Смоленск и Брјанск), Санкт Петербург, Полоцк, Брест, Гродно, [[Калининград]], Чернигов, Адлер (преку [[Воронеж]]). Постојано има возови до [[Волгоград]], [[Мурманск]], [[Иркутск]], [[Чељабинск]]. Постои сезонска и целогодишна поврзаност со Одеса, [[Кисловодск]], [[Дњепар]], [[Херсон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.get-gomel.narod.ru/|title=КУП “Горэлектротранспорт”, г. Гомель|last=|first=|date=|work=|language=ru|archive-url=|archive-date=21 декември 2012|dead-url=|accessdate=}}</ref> Приградската железничка станица била отворена во 1996 година во близина на станицата за подолги линии. Приградскиот сообраќај се одвива на територијата на Гомељската област. Меѓународниот аеродром „Гомељ “ во советско време секојдневно опслужувал стотици патници со летови до целиот Советски Сојуз. Денес, редовен секојдневен сообраќај има кон Минск и Калининград. Неуспешен бил обидот за отворање линија Гомељ -Москва-Гомељ во 2005 и 2007 година, бидејќи и во двата случаи по неколку месеци линијата била прекината поради слаб интерес. Исто така во 2007 година летонското претпријатие „Ер Балтик“ отворила линија Рига-Гомељ -Рига. Иако бројот на патници бил задоволителен линијата била укината во почетокот на 2008 година. Компанијата „Белавија“ држи чартер и карго линии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gomelavia.ucoz.ru/|title=Гомельский аэропорт|language=ru|accessdate=5 јули 2016|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707045737/http://gomelavia.ucoz.ru/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://belavia.by/time-table/|title=Расписание движения самолётов „Белавиа"|language=ru|accessdate=5 јули 2016}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Угостителство=== Во услужниот сектор доминираат услуги чие плаќање е задолжително: комунални услуги – 24,4%, транспорт на патници – 14,1%, домување – 5,6%.<ref name="stat">[http://gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&page_id=607&section_id=622]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во Гомељ има 13 хотели, од кои најголеми се „Турист“, „Сож“, „Гомељ “ и „Ујут“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/vseogomele/GomelTourist/gostinicy.aspx|title=Гостиницы|publisher=Гомельский городской исполнительный комитет|accessdate=5 јули 2016}}</ref> Во Гомељ има околу 40 ресторани, кафулиња и барови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gomel.gov.by/vseogomele/GomelTourist/kafe.aspx|title=Рестораны, бары, кафе, клубы, дискотеки Гомељя|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707102708/http://gomel.gov.by/vseogomele/GomelTourist/kafe.aspx|url-status=dead}}</ref> ===Надворешна трговија=== Обртот во надворешно-трговската размена во периодот јануари-февруари 2008 година изнесувал 512.400.000 долари, од кои извозот изнесувал 367.700.000 долари, а увозот 144,7 милиони долари.<ref name="stat" /> Од вкупниот извоз во земјите од [[Заедницата на независни држави]] (ЗНД) е извезено 38,5%, од кои 24,7% во Русија, а во земјите надвор од ЗНД-61,5%. Увозот од земјите во ЗНД изнесува 63,9% од вкупниот увоз, од кои 51,8% од Русија, а од земјите надвор од ЗНД-36,1%. Генерално, главните надворешно трговски партнери се Русија (32.3%), [[Холандија]] (21,8%), [[Германија]] (17,6%), [[Украина]] (11,8%), [[Литванија]] (3,4%), [[Полска]] (2, 2%), [[Италија]] (0,9%).<ref name="stat" /> ==Образование и наука== [[Податотека:Ланге 5.JPG|мини|лево|200п|Главната зграда на медицинскиот универзитет (во советско време седиште на ОК на [[КПСС]])]] [[Податотека:Gomel State University-1.jpg|мини|десно|200п|Државниот универзитет „Франциско Скарина“]] Во Гомељ има седум високообразовни институции. Градот има 35 илјади студенти, од кои три илјади дипломираат секоја година. Главната образовна институција во градот е Гомељскиот државен универзитет „Франциско Скарина“. Основан е во 1969 година од тогашниот педагошки институт „В.П. Чкалов“. Универзитетот е составен од 26 факултети и има 56 специјализирани студии. Единствениот сообраќаен факултет во Белорусија се наоѓа во Гомељ и се вика „Белоруски државен универзитет за транспорт“. Од филијалата на Московскиот институт за соработка, во 1980 година е основан кооперативниот гомелски институт (денешен Белоруски трговско–економски универзитет за потрошувачка). Од филијалата на белорускиот политехнички институт во 1981 година е основан градскиот Политехнички институт (денешен Гомељски државен технички универзитет - „П.О. Сухи“).<ref name="obraz">{{Наведена мрежна страница|url=http://gomel.gov.by/nauka/vysshyezavedenija.aspx|title=Высшие и средние учебные заведения Гомељя|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707103201/http://gomel.gov.by/nauka/vysshyezavedenija.aspx|url-status=dead}}</ref> Катастрофата во Чернобил го забрзала отворањето на гомелскиот Медицински институт (денешен Државен медицински универзитет). По стекнување на независноста на Белорусија, во Гомељ бил отворен огранок на Меѓународниот институт за труд и социјални односи во 1993 како и огранок на градскиот инженерски институт на Република Белорусија во 2003 година.<ref name="obraz" /> Во Гомељ исто така има и 77 основни училишта, еден градски културен клуб, еден областен културен клуб, 18 стручно-технички училишта, шест колеџи, седум технички факултети, белоруско-словенска гимназија, Ирининска гимназија. Во градот постојат институти за шумарство, радиобиологија, радиологија, итн.<ref name="obraz" /> {{-}} ==Здравство== Во Гомељ постојат голем број на специјализирани болници, од кои повеќето се наоѓаат во посебен дел на градот „Медгородок“. Во овој дел од градот има кардиолошка клиника, клиника за онкологија, кожно-венеричен диспанзер, центар за микрохирургија на очи, втора градска клиничка болница и други. Во Гомељ исто така се наоѓа и централната градска клиничка болница (ЦГКБ). Во состав на ЦГКБ е само одделот за пластична хирургија. Во прилог на тоа, во Гомељ постојат психијатриска и геријатриска болница, плус неколку клиники и републичкиот центар за зрачење. Мрежата од поликлиники ја сочинуваат 16 градски поликлиники, седум детски поликлиники, седум стоматолошки ординации и офталмолошка поликлиника.<ref name="zdrav">{{Наведена мрежна страница|url=http://gomel.gov.by/zdravoohranenie/lechebnyeuchregdenia.aspx|title=Лечебные учреждения Гомељя|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625081915/http://www.gomel.gov.by/zdravoohranenie/lechebnyeuchregdenia.aspx|url-status=dead}}</ref> ==Култура== [[Податотека:Гомель. Театр кукол..JPG|мини|лево|200п|Куклениот театар]] [[Податотека:Concert Hall in Gomel.JPG|мини|десно|200п|Концертна сала]] Гомељ е втор најголем културен центар во Белорусија по Минск. Во градот има четири уметнички друштва, 3 театри (регионален драмски театар, театар за млади, куклен театар), три [[кино|кина]], [[филхармонија]], [[циркус]], три изложбени галерии, филијала на Ветковскиот музеј на народната уметност како и други локални музеи, комплекси паркови и замоците на Румјанцев и Паскевич, факултет за уметност, уметничка галерија, градски симфониски и црковен оркестар, седум детски музички училишта и уметнички училишта, кореографско и уметничко училиште и градска библиотека.<ref name="kultura">[http://www.gorod.gomel.by/Culture.aspx -{Культура и искусство}-]</ref> Годишно се одржуваат околу 20 фестивали, од кои меѓународни се: фестивалот на кореографската уметност „Сожски хоровод“, театарскиот фестивал „словенски театарски средби“, музичката сесија за млади „Арт сесија“, „Гитарска преродба“, и еден од најголемите фестивали не само во Белорусија, туку и пошироко „Go-Fest“, како и отворени турнири во танц.<ref name="kultura"/> Организирани се десет изложби од кои најважна е меѓународната православна изложба „Православна Белорусија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://korma.gov.by/ru/region/view/mezhdunarodnuju-vystavku-jarmarku-belarus-pravoslavnaja-posetili-okolo-40-tys-gomelchan-1756/|title=Международную выставку-ярмарку «Беларусь православная» посетили около 40 тыс. гомельчан|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820142035/http://korma.gov.by/ru/region/view/mezhdunarodnuju-vystavku-jarmarku-belarus-pravoslavnaja-posetili-okolo-40-tys-gomelchan-1756/|url-status=dead}}</ref> ===Словенска библиотека=== Во Гомељ во 1999 година била отворена словенската библиотека со цел развивање и зајакнување на пријателските односи меѓу словенските народи и популаризација на богатата историја и култура на [[Словени]]те. Ова е единствена библиотека од ваков вид во земјите од ЗНД и една од трите вакви библиотеки во светот, од кои другите две се наоѓаат во [[Чешка]] и [[Финска]]. Библиотеката во моментов има околу 40.000 книги, претежно донирани од страна на дипломатските претставништва на Полска, Русија, Србија и Чешка.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mir24.tv/news/culture/3715238 |title=-{Гомель на 2011 год объявлен культурной столицей СНГ и Беларуси}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2016-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923121033/http://mir24.tv/news/culture/3715238 |url-status=dead }}</ref> Белорускиот егзархат на [[Руската православна црква]] на словенската библиотека во 2007 година ѝ доделил орден „Свети Кирил Туровски“ од втор степен за „напорната работа за слава на Божјата црква“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://naviny.by/rubrics/society/2007/01/23/ic_news_116_265894/ |title=-{Славянскую библиотеку в Гомеље наградили орденом Святителя Кирилла Туровского}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201101529/http://naviny.by/rubrics/society/2007/01/23/ic_news_116_265894/ |url-status=dead }}</ref> ==Спорт== [[Податотека:Гомель. Дворец легкой атлетики..JPG|220п|мини|десно|Атлетската сала во Гомељ]] Градот Гомељ има добро развиена спортска инфраструктура и високо квалификуван спортски персонал. Најпопуларните спортови се [[хокеј]], [[фудбал]], [[атлетика]], [[тенис]], [[уметничко лизгање]], [[бокс]], [[одбојка]], [[кошарка]], [[коњички спорт]], [[веслање]], [[велосипедизам]] и [[борење]]. Во последните години градските власти обрнуваат повеќе внимание на подобрување на постојната спортска инфраструктура, така што сега во градот и околината постојат повеќе од илјада повеќенаменски спортски објекти.<ref name="Спорт">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gorod.gomel.by/Sport.aspx |title=Гомельский спорт |author= |authorurl= |author= |date= |format= |work= |publisher=Гомельский городской исполнительный комитет |language=ru |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate= 14 февруари 2013}}</ref> Најголемиот спортски објект во градот е Централниот градски стадион со капацитет од 14.307 седишта подредени во три заоблени трибини. Стадионот ги задоволува стандардите на [[ФИФА]] и [[УЕФА]] за одигрување меѓународни натпревари. Димензиите на теренот се 105 х 68 м, а површината е засадена со вештачка трева. На градскиот стадион своите натпревари ги игра [[ФК Гомељ|ФК]] Гомељ, кој во моментов се натпреварува во [[белоруската Премиер Лига]].<ref name="Фудбал">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pressball.by/footballstat/stadiums/3/ |title=Стадион ФК „Гомель" |author= |authorurl= |date= |format= |work= |publisher=Прессбол-онлайн |language=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518045803/http://www.pressball.by/footballstat/stadiums/3/ |archivedate=2012-05-18 |quote= |accessdate=14 февруари 2013 |url-status=dead }}</ref> Најголемиот успех на клубот е освојувањето титула во домашното првенство во 2003 година, и освојување на националниот куп во 2002 и 2011 година.<ref name="ФК Гомељ">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pressball.by/footballstat/gomel/ |title=Стадион ФК „Гомель" |author= |authorurl= |author= |date= |format= |work= |publisher=Прессбол-онлайн |language=ru |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate= 14 февруари 2013}}</ref> Салата за зимски спортови има капацитет од 2.760 места и била отворена на 22 мај 2000 година и се користи главно за хокеј и уметничко лизгање.<ref name="Спорт"/> Во оваа сала своите натпревари на домашен терен ги игра [[ХК Гомељ|ХК]] Гомељ, кој моментално се натпреварува во хокеарската Екстра лига. Клубот е основан во 2000 година и оттогаш го освоил белоруското првенство во 2003 и националниот куп во 2003 и 2007. Во оваа сала во 2004 се одиграло суперфиналето од континенталниот хокејски куп во кој домаќините загубиле од екипата на Слован од [[Братислава]].<ref name="Хокеј">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iihf.com/iihf-home/history/all-medallists/club-events/continental-cup-since-1997.html |title=Continental Cup (since 1997) |author= |authorurl= |author= |date= |format= |work= |publisher=Internacional Ice Hockey Federation |language=en |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate= 14 февруари 2013}}</ref> Големи спортски објекти се и атлетската сала и салата за екипни спортови, кои често ги користат белоруските спортисти при подготовки за важните национални и меѓународни натпревари.<ref name="Спорт"/> [[Податотека:Гомель. Каток..JPG|220п|мини|десно|Градското лизгалиште е главниот рекреативен спортски центар во зима]] Градските власти посветуваат големо внимание на развојот на училишниот спорт уште од периодот на Советскиот Сојуз. Во септември 1963 година во градот е основана специјализирано државно спортско училиште за деца и млади. Во рамките на училиштето, постојат многу сали и сета потребна опрема за тренинг, а особено големо внимание се посветува на [[гимнастика]]та. Во моментов во училиштето има околу 600 ученици, а предаваат повеќе од 40% високо квалификувани тренери.<ref name="Спорт"/> Веслачкиот центар „Водник“ се смета за најдобар тренинг центар во земјата, кога станува збор за веслање и кајак. Во тој центар својата спортска кариера ја започнале некои од најпознатите белоруски спортисти и носители на олимписки медал, како [[Леонид Гејштор]] (олимписки шампион од [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]]) и [[Јелена Рудковскаја]] (олимпиското злато во пливање и бронза на [[Летни олимписки игри 1992|ЛОИ 1992]]). Рудковскаја била прогласена за најдобар спортист на Белорусија во 1991 и 1992 година. [[Игор Макаров]], единствениот белоруски олимписки првак во џудо ([[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]), живее и работи во Гомељ.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/igor-makarov-1.html |title=Igor Makarov |author= |authorurl= |date= |format= |work= |publisher=Sports-Reference.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512040454/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/igor-makarov-1.html |archivedate=2011-05-12 |quote= |accessdate=14 февруари 2013 |url-status=dead }}</ref> Од Гомељ потекнува и атлетичарот [[Андреј Кравченко]], добитник на олимписки сребрен медал во [[десетобој]] на [[Летни олимписки игри 2008|ЛОИ во Пекинг од 2008 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/andrey-kravchenko-1.html |title=Andrey Kravchenko |author= |authorurl= |date= |format= |work= |publisher=Sports-Reference.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609144404/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/andrey-kravchenko-1.html |archivedate=2013-06-09 |quote= |accessdate=14 февруари 2013 |url-status=dead }}</ref> Гомељскиот национален [[хиподром]] се смета за најдобар спортски објект од ваков вид во земјата. Хиподромот е изградена пред повеќе од половина век и се наоѓа на местото на поранешната летна резиденција на семејството на кнезот Паскевич. Во рамките на објектот има тркачка патека, административна зграда, штала за коњи, мало вештачко езеро, и музеј посветен на коњичкиот спорт.<ref name="Спорт"/> ==Медиуми== Во Гомељ се регистрирани или имаат седиште 47 медиумски компании. Од нив, четири се електронски (телекомуникациското претпријатие „Ниреја“, радио „Гомељ“, Радио-телевизија „Гомељ “, и ОНТ гомелски регион), пет се печатени медиуми („Гомељски универзитет“, „Селмашевец“), во кои спаѓаат и органот на градскиот извршниот комитет–„Гомељские ведомости“, органот на обласниот извршен комитет – „Гомељска правда“, и органот на управата на советскиот регион–„Советски простор“. Во градот се издаваат и републичките весници „Јужна“, „Република“, „Ѕвезда“, и „Советска Белорусија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gomel.gov.by/vseogomele/smi.aspx|title=Средства массовой информации|publisher=Гомельский городской исполнительный комитет|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707104744/http://gomel.gov.by/vseogomele/smi.aspx|url-status=dead}}</ref> Постојат и голем број весници за забава, рекламирање или за информативна намена. Преку „Белсојузпечат“ во Гомељ се издаваат голем број на руски весници („Труд“, „Известија“, „Космополска правда“, „Утре“, „Руски весник“). На територијата на Гомељ се емитуваат бројни руски ТВ канали, како што се „Прв канал“, „НТВ“, „Русија“, „РенТВ“ и други. Гомељската телевизија се вика „Ниреја“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://smi.gomel-region.by/ |title=-{СМИ Гомельской области}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2017-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513092246/http://smi.gomel-region.by/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gomelsity.ucoz.net/index/0-17/ |title=-{СМИ в Гомеље}- |accessdate=2012-07-12 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://archive.today/20120712040559/gomelsity.ucoz.net/index/0-17/ |url-status=live }}</ref> ==Знаменитости== [[Податотека:Дворец Румянцевых — Паскевичей.jpg|мини|десно|200п|Замокот на Румјанцев и Паскевич]] [[Податотека:Belarus-Homel-Palace of Pashkevichs-5.jpg|мини|десно|200п|Петропавловската соборна црква]] Иако градот има осумвековна историја, зачувани се мал број на историски знаменитости. Повеќето од нив потекнуваат од 18-от и 19-от век. Сите се концентрирани во централниот дел на градот. Во главните знаменитости спаѓаат: * Градскиот комплекс дворци и паркови * Замокот на Румјанцеви и Паскевичи * Капелата-светилиште на Паскевич * Петропавловската соборна црква * Некогашната фабрика за шеќер, денес градски [[видиковец]] * Ловен дом (летната резиденција на Паскевич) * Зимската градина * Илинската црква * Светониколскиот манастир * Зграда на поранешниот градски совет * Зграда на поранешната Александрова гимназија * Зградата на поранешниот хотел „Савој“ За набљудување на градот било популарно тркалото за набљудување кое било затворено во 2007 година. Од тогаш, како градски видиковец служи 35 метарскиот висок оџак на поранешната фабрика за шеќер, кој се наоѓа во паркот на неколку стотици метри од комплексот замоци. Гомељ има рамничарски релјеф, па видиковецот овозможува поглед на целиот град. Од неодамна изградените објекти популарен меѓу населението е градскиот циркус, кој бил изграден во 1972 година во форма на летачката чинија. Кога се изградил бил еден од најконтроверзните објекти поради тоа што не се вклопувал во стандардите на [[соцреализам|соцреалистичната]] архитектура. Исто така познат е меморијалниот центар со вечен пламен, и споменикот на незнајниот војник на градскиот плоштад. ==Збратимени градови== Гомељ е [[збратимени градови|збратимен]] со: {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|UKR}} [[Чернигов]], [[Черниговска Област]], Украина *{{знамеикона|UKR}} [[Донецк]], [[Донечка Област]], Украина *{{знамеикона|UK}} [[Абердин]], Шкотска, Обединето Кралство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aberdeencity.gov.uk/ACCI/web/site/Tourism/SL/tur_TownTwinning.asp|title=Twinning|publisher=Aberdeen City Council|accessdate=2 March 2008|archive-date=2008-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123103433/http://www.aberdeencity.gov.uk/ACCI/web/site/Tourism/SL/tur_TownTwinning.asp|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|CZE}} [[Ческе Будјејовице]], Чешка *{{знамеикона|CAN}} [[Голем Садбери]], [[Онтарио]], Канада *{{знамеикона|IRN}} [[Сари (Иран)|Сари]], Иран *{{знамеикона|FRA}} [[Клермон Феран]], [[Пиј де Дом]], Франција<ref name="Clermont-Ferrand twinnings">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cncd.fr/frontoffice/bdd-region.asp?action=getRegion&id=3#tabs3 |title=National Commission for Decentralised cooperation |accessdate=2013-12-26 |work=Délégation pour l’Action Extérieure des Collectivités Territoriales (Ministère des Affaires étrangères) |language=fr |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055421/https://pastel.diplomatie.gouv.fr/cncdext/dyn/public/login.html;jsessionid=B369F74178FD76B5CED00F79049FEA5B.jvm01995-1#tabs3 |url-status=dead }}</ref> || *{{знамеикона|AUS}} [[Ајрон Ноб]], [[Јужна Австралија|ЈА]], Австралија *{{знамеикона|LAT}} [[Лиепаја]], Латвија *{{знамеикона|RUS}} [[Брјанск]], [[Брјанска Област]], Русија *{{знамеикона|POL}} [[Радом]], [[Мазовско Војводство]], Полска<ref name="Radom twinnings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radom.pl/page/192,miasta-partnerskie.html |title=Radom - Miasta partnerskie |accessdate=2013-08-07 |work=Miasto Radom [City of Radom] |language=pl |title=Radom - Partnership cities |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403215958/http://www.radom.pl/page/192%2Cmiasta-partnerskie.html |archivedate=3 April 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="Radom twins">{{Наведена мрежна страница|url=http://radom.naszestrony.pl/?info=miasta_partnerskie|title=Radom - miasta partnerskie|accessdate=2013-08-07|publisher=radom.naszestrony.pl|language= pl}}</ref> *{{знамеикона|UK}} [[Лемингтон Спа]], [[Ворикшир]], Англија, Обединето Кралство *{{знамеикона|SRB}} [[Нови Сад]], Србија |} ==Наводи== {{наводи|3}} ==Литература== *Виноградов Л. „Гомељ ь. Его прошлое и настоящее“. 1142—1900 Издање: Москва, 1900 (реиздање 1991). *Гомељ ь. „Энециклопедический справочник“. Издање: БелСэ, 1991. — 527 стр. *Макушников О. „Гомељ ь с древнейших времён до конца XVIII века: историко- краеведческий очерк“. Издање: ЦНТИ, Гомељ, 2002. — 243 стр. *Рогалев А. Ф. „От Гомеюка до Гомељ я: Городская. старина в фактах, именах, лицах“ Издање: Гомељ ь, 1993. ==Поврзано== *[[Градови во Белорусија]] ==Надворешни врски== {{Wikivoyage|Gomel}} {{рв|Homel}} *[https://web.archive.org/web/20120203041754/http://gomel.lk.net/history.html Историјата на Гомељ] *[http://map.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C Мапа на Гомељ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170124202400/http://map.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C |date=2017-01-24 }} *[http://gomeltrans.net/ Градски сообраќај во Гомељ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080216001107/http://gomeltrans.net/foto/ |date=2008-02-16 }} *[http://www.gomel.rw.by/ Железничка станица] *[http://avtovokzal.gomel.by/ Автобуска станица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220518074756/https://avtovokzal.gomel.by/ |date=2022-05-18 }} *[http://www.vuz.univer.by/gomel/ Образование во Гомељ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081211030006/http://www.vuz.univer.by/gomel/ |date=2008-12-11 }} {{избрана}} [[Категорија:Гомељ| ]] [[Категорија:Градови во Белорусија]] i3focs40widoyh5d8ipjbex90yyehc9 Хакан Чалханоглу 0 1178626 5608170 5607754 2026-08-11T12:44:42Z Carshalton 30527 5608170 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Хакан Чалханоглу | image = [[File:AUT vs. TUR 2016-03-29 (342).jpg|200px|]] | image_size = 200 | fullname = Хакан Чалханоглу | birth_date = {{birth date and age|1994|2|8|df=y}} | birth_place = [[Манхајм]], [[Германија]] | nationality = {{flagsport|TUR}} [[Турција]] | height = {{Height|m=1.78}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Inter}} | clubnumber = 20 | youthyears1 = | youthclubs1 = Туранспор Манхајм | youthyears2 = | youthclubs2 = Полизеи СЦ Манхајм | youthyears3 = 2001–2009 | youthclubs3 = {{Fb team Waldhof Mannheim}} | youthyears4 = 2009–2011 | youthclubs4 = {{Fb team Karlsruher SC}} | years1 = 2011–2013 | clubs1 = {{Fb team Karlsruher SC}} | caps1 = 50 | goals1 = 17 | years2 = 2013–2014 | clubs2 = {{Fb team HSV}} | caps2 = 32 | goals2 = 11 | years3 = 2014–2017 | clubs3 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | caps3 = 79 | goals3 = 17 | years4 = 2017–2021 | clubs4 = {{Fb team Milan}} | caps4 = 135 | goals4 = 22 | years5 = 2021- | clubs5 = {{Fb team Inter}} | caps5 = 132 | goals5 = 28 | nationalyears1 = 2010 | nationalteam1 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 16 години|Турција 16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2010–2011 | nationalteam2 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 17 години|Турција 17]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2011–2013 | nationalteam3 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 19 години|Турција 19]] | nationalcaps3 = 15 | nationalgoals3 = 5 | nationalyears5 = 2012–2013 | nationalteam5 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 20 години|Турција 20]] | nationalcaps5 = 8 | nationalgoals5 = 1 | nationalyears6 = 2012–2014 | nationalteam6 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 години|Турција 21]] | nationalcaps6 = 2 | nationalgoals6 = 0 | nationalyears7 = 2013– | nationalteam7 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] | nationalcaps7 = 99 | nationalgoals7 = 21 }} '''Хакан Чалханоглу''' (роден на {{роден на|8|февруари|1994}} во [[Манхајм]], [[Германија]]) — [[Турци|турски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Интер|Интер]] и на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. Тој е познат по својата способност да постигнува голови од [[слободен удар]]. ==Клупска кариера== Својата кариера тој ја започнал во [[ФК Карслуе|Карслуе]] во 2010 година, за да подоцна се пресели од другата страна на [[Хамбург]] во тимот на [[ФК Хамбургер|Хамбургер]] две години подоцна, поминувајќи уште една сезона во својот прв клуб на позајмица. Неговите настапи во својата прва сезона во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] му го донела трансферот од 14,5 милиони евра во [[ФК Баjер Леверкузен|Бајер од Леверкузен]] во 2014 година. На [[3 јули]] [[2017]] година, Чалханоглу потпишал четиригодишен договор со [[ФК Милан]]<ref>{{наведена изјава за печат|url=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-07-03/official-calhanoglu-is-now-red-and-black|title=OFFICIAL: CALHANOGLU IS NOW RED AND BLACK|date=3 July 2017|access-date=3 July 2017|publisher=A.C. Milan}}</ref>. Надоместокот бил пријавен како првични 20 милиони евра, зголемувајќи се на 24 милиони евра<ref>{{наведени вести|title=AC Milan sign Hakan Calhanoglu from Bayer Leverkusen|url=http://www.espnfc.com/story/3152144/ac-milan-sign-hakan-calhanoglu-from-bayer-leverkusen|accessdate=7 September 2017|publisher=ESPN|date=3 July 2017}}</ref>. Својот прв официјален натпревар за Милан го остварил еден месец подоцна во вториот дел од третото квалификациско коло на Лигата на Европа, заменувајќи го Сусо на последните 25 минути со победа од 2-0 над Крајова во [[Сан Сиро]]<ref>{{наведени вести|title=AC Milan 2 CSU Craiova 0 (3-0 agg): Cutrone's first goal seals Europa League progress|url=https://www.fourfourtwo.com/news/ac-milan-2-csu-craiova-0-3-0-agg-cutrones-first-goal-seals-europa-league-progress|accessdate=7 September 2017|work=FourFourTwo|date=3 August 2017}}</ref>. Тој го постигнал својот прв гол за Милан во победата од 5-1 против Австрија Виена во групната фаза на 14 септември, исто така, обезбедувајќи и две асистенции<ref>{{наведени вести|title=Austria Vienna 1–5 AC Milan|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41227391|accessdate=10 October 2017|publisher=BBC Sport|date=14 September 2017}}</ref>. На домашен терен, својот прв официјален натпревар за Милан го остварил на 20 август, играјќи 90 минути од победата од 3-0 против [[ФК Кротоне]]<ref>{{наведени вести|title=Patrick Cutrone catches the eye as AC Milan start with convincing win at Crotone|url=http://www.espn.co.uk/football/report?gameId=491677|accessdate=10 October 2017|agency=PA Sport|publisher=ESPN FC|date=21 August 2017}}</ref>. Чалханоглу го постигнал својот прв гол во лигата на 25 октомври во победата од 4-1 над Киево, со што станал првиот Турчин кој постигнал погодок во Серија А по [[Емре Белозоглу]] во [[2003]] година. ==Репрезентативна кариера== Роден во [[Германија]], Чалханоглу се одлучил да ја претставува [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] на репрезентативно ниво, со што своето деби го остварил во 2013 година. ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} * {{FIFA player|369304}} * {{UEFA player|250022829}} * [http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2013-14/hamburger-sv-12/64038/spieler_calhanoglu-hakan.html Kicker profile] * {{Soccerway|hakan-calhanoglu/155410}} * {{NFT player|pid=53597}} * [http://eu-football.info/_player.php?id=28327 Hakan Çalhanoğlu] at EU-football.info * [http://thetopforward.com/view?id=294 Hakan Çalhanoğlu] at Topforward {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2016}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чалханоглу, Хакан }} [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Турски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 56fnyzozt139k1fzmssiwfssiq6fjcj Војќех Шченсни 0 1179370 5608349 5424233 2026-08-12T01:11:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608349 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Војќех Шченсни | fullname = Војќех Томаш Шченсни<ref name="Wojciech Szczesny">{{Наведена мрежна страница |title=Wojciech Szczesny |url=http://hugmansfootballers.com/player/25480 |publisher=Barry Hugman's Footballers|access-date=7 June 2015}}</ref> | image = [[Податотека:Wojciech Szczęsny.png|250px]] | height = {{height|m=1.96}}<ref>{{наведени вести |title=Player Profile: Wojciech Szczęsny |url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/wojciech-szczesny |publisher=Premier League |access-date=31 January 2012 |archive-date=2015-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512100429/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/wojciech-szczesny |url-status=dead }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1990|4|18}}<ref name="Wojciech Szczesny"/> | cityofbirth = {{роден во|Варшава|}} | countryofbirth = [[Полска]] | nationality = {{flagsport|POL}} [[Полска]] | currentclub = {{Fb team Barcelona}} | clubnumber = 25 | position = [[голман]] | youthyears1 = | youthclubs1 = Агрикола Варшава | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Legia Warsaw}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Arsenal}} | years1 = 2009-2017 | caps1 = 132 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Arsenal}} | years2 = 2009-2010 | caps2 = 28 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Brentford}} | years3 = 2015-2017 | caps3 = 72 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Roma}} | years4 = 2017-2024 | caps4 = 200 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2024- | caps5 = 13 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Barcelona}} | nationalyears1 = 2007-2010 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|POL}} [[Фудбалска репрезентација на Полска под 20 години|Полска 20]] | nationalyears2 = 2009-2012 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|POL}} [[Фудбалска репрезентација на Полска под 21 година|Полска 21]] | nationalyears3 = 2009-2024 | nationalcaps3 = 84 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|POL}} [[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] }} '''Војќех Томаш Шченсни''' ({{langx|pl|Wojciech Tomasz Szczęsny}}; р. {{рн|18|април|1990}}) — [[Полска|полски]] [[фудбалер]], [[голман]] на [[ФК Барселона|Барселона]]. == Биографија == Роден во [[Варшава]] како син на поранешниот полски голман [[Мачеј Шченсни]]. Во 2013 тој започнал да се забавува со полската пејачка [[Марина (полска пејачка)|Марина Лученко]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2520678/Arsenal-keeper-Wojciech-Szczesny-scores-stunning-new-girlfriend-announces-hes-dating-Polish-beauty-Luczenko.html|title=Arsenal keeper Szczesny scores stunning new girlfriend as he announces he's dating Polish beauty Luczenko|publisher=[[Mail Online]]|date=9 December 2013|access-date=15 November 2017}}</ref> Тие се вериле во јули 2015 за време на забавата по повод роденденот на Марина,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gala.pl/artykul/marina-luczenko-potwierdzila-zareczyny-i-pokazala-zdjecia-z-imprezy-urodzinowej|title=Marina Łuczenko: Potwierdziła zaręczyny i pokazała zdjęcia z imprezy urodzinowej!|publisher=[[Gala (magazine)|Gala Poland]]|language=pl|date=9 July 2015|access-date=15 November 2017|archive-date=2018-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704213204/https://www.gala.pl/artykul/marina-luczenko-potwierdzila-zareczyny-i-pokazala-zdjecia-z-imprezy-urodzinowej|url-status=dead}}</ref> а се венчале на 21 мај 2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2016-05-21/szczesny-i-luczenko-wzieli-slub/|title=Szczęsny i Łuczenko wzięli ślub!|publisher=[[Polsat Sport]]|language=pl|date=21 May 2016|access-date=15 November 2017}}</ref> На 30 јуни 2018, се родило нивното прво дете синот Лијам.<ref>{{Наведена мрежна страница|url =http://www.pomorska.pl/styl-zycia/rozmaitosci/a/dziecko-wojtka-szczesnego-i-mariny-luczenko-juz-na-swiecie-ma-na-imie-liam,13312608/ | title =Dziecko Wojtka Szczęsnego i Mariny Łuczenko już na świecie. Ma na imię Liam | date =4 July 2018 | website =pomorska.pl | publisher= | author= | access-date = 4 July 2018}}</ref> ==Технички карактeристики== Голман со одлични физички предиспозиции, кој има одлични рефлексии и претставува голема сигурност меѓу стативите. Исто така, тој е специјалист за бранење пенали. ==Клупска кариера== ===Легија Варшава=== Шченсни тренирал во Агрикола Варшава како млад играч; наскоро, тренерот на голманите на Легија Варшава, Кшиштоф Довхан, останал толку многу импресиониран од талентот на Шченсни, па му дозволил да учествува во тренинг-кампот со првиот тим на Легија на возраст од 15 годиниво јануари 2005 во [[Кипар]], придружувајќи им се потоа.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna,boruc-najlepszy-wedlug-dowhania,artykul,64687,1,279.html |title=Ranking polskich bramkarzy według Dowhania |accessdate=2017-08-04 |archive-date=2017-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807180309/http://www.przegladsportowy.pl/pilka-nozna,boruc-najlepszy-wedlug-dowhania,artykul,64687,1,279.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34870,2520927.html |title=Piłka nożna: Dziś Legia odlatuje na Cypr |publisher=gazeta.pl |language=pl |access-date=17 lipca 2010}}</ref> ===Арсенал=== ====Младински категории и дебито за првиот тим ==== Во 2006 година, Шченсни му се приклучил на младински состав на [[ФК Арсенал|Арсенал]], напредувајќи во резервниот тим за време на [[ФК Арсенал сезона 2008-2009|сезоната 2008-2009]]. Во ноември 2008 година, тој загубил рамнотежата, подигајќи голема тежина и двети подлактици му биле скршени, што предизвикало да пропушти пет месеци од сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/football/2011/feb/04/arsenal-wojciech-szczesny|title=Inside the weird world of Arsenal's new No1, Wojciech Szczesny|publisher=Guardian|author=Дејвид Хајтнер|date=11 февруари 2011|access-date=4 август 2017}}</ref> Шченсни се појавил за првпат на клупата за резерви на првиот тим на Арсенал во натпреварот од [[Премиер лига на Англија 2008-2009|Премиер лигата]] против [[ФК Стоук Сити|Стоук Сити]] на 24 мај 2009, останувајќи неискористена замена во победата на ''топџиите'' со 4-1 на [[Стадион Емирати|Емирати]].<ref>{{наведени вести|last1=McIntyre|first1=David|title=Arsenal 4-1 Stoke|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8048291.stm|access-date=26 July 2015|publisher=BBC Sport|date=24 May 2009}}</ref> На почетокот на [[ФК Арсенал сезона 2009-2010|сезоната 2009-2010]], Шченсни бил прекомандуван во сениорскиот состав играјќи со бројот 53. На 22 септември 2009 година, тој го направил своето деби за првиот тим во третото коло на [[Лига купот]], одржувајќи ја својата мрежа сува во победата со 2-0 против [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/8256834.stm|title=Arsenal 2–0 West Brom|publisher=BBC Sport|date=22 септември 2009|access-date=4 август 2017}}</ref> Во декември 2009 година, менаџерот [[Арсен Венгер]] открил дека тој и останатиот тренерски персонал на Арсенал имаат големи надежи за Шчесни, велејќи: "Ние го идентификувавме Војќех како иден голем голман". Еден месец подоцна, тој додал: "Јас навистина верувам во него дека тој еден ден ќе биде број еден на Арсенал. Тој ги има сите квалитети што можете да ги посакате од еден голман." ====Заемот во Брентфорд==== На 20 ноември 2009 година, Шченсни му се приклучил на [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] на едномесечена позајмица. Во неговиот втор натпревар за клубот тој одбранил [[Пенал (фудбал)|пенал]], во поразот со 1-0 од [[ФК Викомб Вондерерс|Викомб Вондерерс]]. Шченсни го завршил својот петти натпревар за Брентфорд на 12 декември 2009 година, правејќи голем број на одбрани со кои го спречил [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]] да постигне гол во ремито 0-0 по што бил прогласен за ''играч на натпреварот''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_div_2/8398127.stm|title=Brentford 0–0 Leeds United|publisher=BBC Sport|date=12 декември 2009|access-date=4 август 2017}}</ref> На 22 декември, Арсенал се согласил да го продолжи заемот за уште еден месец до 17 јануари 2010 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/b/brentford/8426813.stm|title=Brentford extend goalkeeper Wojciech Szczesny's loan|publisher=BBC Sport|date=22 декември 2009|access-date=4 август 2017}}</ref> а потоа до 31 јануари. На крајот, истиот бил продолжен до 31 мај. Во април менаџерот на Брентфорд [[Енди Скот (англиски фудбалер)|Енди Скот]] рекол: "Неговите изведби сугерираат дека тој не може да нема место во некој од клубовите во [[Чемпионшип лига|Чемпионшип]] или дури во Премиер лигата. Стигнавме до фазата кога ќе прими гол, да се чудиме како е можно тој да не го одбрани." Една година подоцна, Скот бил разрешен од позицијата менаџер на Брентфорд, а Шченсни го критикувал клубот на [[Твитер]], наведувајќи: "Каква шега! Енди Скот отпуштен?! Тој е фантастичен менаџер и Брентфорд ќе ја плати цената за ова. Тие се бореа за опстанок во [[Англиска Лига Два|Лига Два]] кога Енди ја презеде функцијата! Тој е единствената причина зошто Брентфорд е во Лига Еден."<ref>{{наведени вести|title=Gunner Szczesny hot over Scott sacking|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/arsenal-keeper-wojciech-szczesny-blasted-3333242|publisher=Mirror Football|date=3 February 2011|access-date=15 April 2012}}</ref> Во февруари 2015 Шченсни бил именуван за 'Голман на декадата' на Брентфорд во една клупска анкета.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brentfordfc.co.uk/news/article/szczesny-michael-turner-jonathan-douglas-lloyd-owusu-brentford-2296164.aspx |title=Wojciech Szczesny, Michael Turner, Jonathan Douglas, Lloyd Owusu named in Brentford Team of Decade<!-- Bot generated title --> |accessdate=2017-08-03 |archive-date=2018-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711055833/https://www.brentfordfc.com/news/2015/march/brentford-team-of-decade-winners-confirmed/ |url-status=dead }}</ref> ====Враќање во Арсенал и прв голман на тимот==== [[File:Wojciech Szczesny.jpg|right|thumb|150px|Шченсни во натпревар на [[ФК Арсенал|Арсенал]] во ноември 2011]] Шченсни се вратил во Арсенал за сезоната 2010-2011. На 27 октомври 2010 година, Шченсни го направил својот втор настап за Арсенал повторно во Лига купот, одржувајќи сува мрежа против [[ФК Њукасл Јунајтед|Њукасл Јунајтед]] на [[Сент Џејмс Парк]] запирајќи притоа бројни обиди од играчите на Њукасл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ministryofglove.wordpress.com/2010/10/29/wojciech-szczesny-arsenal/|title=The Nets Big Thing|publisher=ministryofglove|date=29 октомври 2010|access-date=4 август}}</ref> Тој потпишал нов долгорочен договор на 11 ноември 2010 година, благодарение на неговиот татко и неговиот голмански тренер Џош Фелан, за да му помогне да напредува во неговата пробијна сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arsenal.ie/interview-with-arsenals-new-no1-wojciech-szczesny/|title=Interview with Arsenal’s new No1, Wojciech Szczesny|publisher=Arsenal.ie|date=6 февруари 2011|access-date=4 август 2011|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721122030/http://arsenal.ie/interview-with-arsenals-new-no1-wojciech-szczesny/|url-status=dead}}</ref> Шченсни го направил своето деби во [[Премиер лига на Англија 2010-2011|Премиер лигата]] во поразот со 1-0 од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]] на 13 декември 2010 година, откако и двајцата први голмани [[Лукаш Фабијански]] и [[Мануел Алмунија]] го пропуштиле натпреварот поради повреда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soccernews.com/park-strike-puts-united-on-top-of-premier-league/66680/|title=Park strike puts United on top of Premier League|date=13 декември 2010|access-date=4 август 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808010049/http://www.soccernews.com/park-strike-puts-united-on-top-of-premier-league/66680/|url-status=dead}}</ref> На 8 јануари 2011 година, тој го започнал натпреварот од третото коло на [[ФА Куп]]от против Лидс Јунајтед. Следниот викенд, Шченсни ја забележал својата прва сува мрежа во лигата при победата од 3-0 над [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] на [[Болејн Граунд|Аптон Парк]]. По серијата добри настапи на Шченсни на неколку последователни натпревари во Премиер лигата, Арсен Венгер потврдил дека тој ќе остане прв избор на голманската позиција во Арсенал, наведувајќи "тој не направи ништо погрешно за да ме натера да го извадам". На 16 февруари, Шченсни го направил своето деби во Лигата на шампионите против [[ФК Барселона|Барселона]] на Емирати, правејќи неколку важни одбрани за победата со 2-1. На 27 февруари, Шченсни допуштил победнички гол за [[ФК Бирмингем Сити|Бирмингем Сити]] во последната минута од финалето на Лига купот; по една уфрлена топка од голманот на противникот се ствроила конфузија во шеснаесетникот на Арсенал меѓу него и дефанзивецот [[Лоран Косчиелни]], па откако Косчиелни ја промашил топката таа се одбила од Шченсни и завршила точно пред напаѓачот на Бирмингем [[Обафеми Мартинс]], кој од блиско растојание ја претворил во победнички погодок за неговиот тим. Во јули 2011 година, Шченсни изразил желба да продолжи како прв голман на голот на Арсенал до крајот на својата кариера. За сезоната 2011-2012 го променил бројот на дресот од 53 на 13, број кој претходно бил носен од страна на [[Александар Хлеб]] и [[Јенс Леман]]. Во текот на оваа сезона тој станал незаменлив меѓу стативите на Арсенал, играјќи во сите минути на тимот во натпреварите од [[Премиер лига на Англија 2011-2012|Премиер лигата]]. На 24 август, Шченсни направил клучна одбрана бранејќи го ударот од пенал на [[Антонио Ди Натале]] во 59-тата минута од вториот натпревар од последното квалификациско на [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|Лигата на шампионите]]. Арсенал има нерешени 1–1 (2–1 на вкупен резултат) против [[Удинезе Калчо|Удинезе]] кога Шченсни ја направил виталната одбрана за да му обезбеди место на Арсенал во групната фаза на натпреварувањето за 14-та сезона по ред. На крајот Арсенал победил со 2–1 (3–1 вкупен резултат) со головите на [[Робин ван Перси]] и [[Тио Волкот]]. На 28 август, тој бил на голот на Арсенал во поразот со 8–2 од [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на Олд Трафорд кој се покажал како најтешкиот во Премиер лигата во историјата на Арсенал и за првпат тие примиле осум гола по повеќе од 115 години. На 26 февруари 2012, Шченсни бил на победничката страна во [[Севернолондонско дерби|Севернолондонското дерби]] за првпат во кариерата, откако Арсенал се вратил од 2–0 негатива до победа од 5–2 на домашен терен против [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]].<ref>[https://www.theguardian.com/football/2012/feb/27/wojciech-szczesny-arsenal-tottenham Wojciech Szczesny says Arsenal can overhaul Tottenham in the table | Football]. The Guardian. Пристапено 21 април 2012.</ref> На 3 март 2012, Шченсни направил серија одбрани вклучувајќи го и одбранетиот пенал на почетокот од натпреварот за да му помогне на Арсенал да дојде до победа над [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] на [[Енфилд]]. [[File:Arsenal v Chelsea Warm Up - Wojciech Szczęsny.jpg|left|thumb|Шченсни пред натпреварот против [[ФК Челси|Челси]] во 2012]] По заминувањето на Мануел Алмунија, Шченсни го зел дресот со број 1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/squad-numbers|title=Arsenal confirm 2012/13 squad numbers|access-date=25 July 2012|date=25 July 2012|publisher=Arsenal.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120728044408/http://www.arsenal.com/news/news-archive/squad-numbers|archivedate=28 July 2012}}</ref> Откако пропуштил неколку месеци поради повреда, Шченсни се вратил помеѓу стативите на голот на Арсенал во победата со 5–2 над Тотенхем.<ref>{{наведени вести|title=Arsenal 5–2 Tottenham| url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20278355| publisher=BBC Sport|date=17 November 2012 | access-date =17 November 2012 | last=Ornstein |first=David}}</ref> На 13 март 2013, Шченсни бил изоставен од тимот на Арсенал за натпреварот против [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|Лигата на шампионите]].<ref>{{наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/bayern-munich-v-arsenal-wojciech-szczesny-talent-not-in-question-but-mistakes-cannot-be-ignored-8533500.html|title=Bayern Munich v Arsenal: Wojciech Szczesny talent not in question, but mistakes cannot be ignored|date=14 March 2013|publisher=The Independent}}</ref> Во следниот натпревар на Арсенал во [[Премиер лига на Англија 2012–2013|Премиер лигата]], против [[АФК Свонзи Сити|Свонзи Сити]], Шченсни се вратил во тимот но само на клупата, откако Арсен Венгер го одбрал неговиот сонародник Лукаш Фабијански за стартер во тој натпревар. На 20 април 2013, Шченсни се вратил на голот на Арсенал во натпреварот од Премиер лигата на домашен терен против [[ФК Евертон|Евертон]] поради повредата на реброто на Фабијански.<ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2013/apr/18/lukasz-fabianski-cracked-rib-wojciech-szczesny|title=Lukasz Fabianski's cracked rib gives Wojciech Szczesny chance of a run|date=18 April 2012|publisher=The Guardian}}</ref> Во првите два натпревари по враќањето во почетниот состав, тој забележал две [[сува мрежа|суви мрежи]] откако го сочувал својот гол без примен погодок во натпреварите против Евертон и [[ФК Фулам|Фулам]]. [[File:Wojciech Szczęsny 2013.jpg|thumb|right|Шченсни на загревање со Арсенал во 2013]] Шченсни имал тежок тест на отворањето на [[Премиер лига на Англија 2013-2014|сезоната 2013–2014 во Премиер лигата]], во кое Арсенал загубил со 3–1 од [[ФК Астон Вила|Астон Вила]]. За време на натпреварот, тој направил пенал за прекршок над [[Габриел Агбонахор]], по што ударот од белата точка на [[Кристијан Бентеке]] успеал првично да го одбрани но сепак одбиената топка се вратила до Бентеке кој ја сместил во мрежата за моментален резултат 1-1. И покрај разочарувачкиот старт, Шченсни одговорил одлично одржувајќи ја својата мрежа празна во следните четири натпревари на Арсенал. Тој, исто така, направил две клучни одбрани со кој му помогнал на Арсенал да го сочува водството од 1-0 против [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]] во октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24591400|title=Crystal Palace 0–2 Arsenal|publisher=[[BBC Sport]]|date=26 October 2013 | access-date = 7 November 2013}}</ref> Тој исто така ја сочувал својата мрежа празна и во двете последователни важни победи над [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] во Премиер лигата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24681358|title=Arsenal 2–0 Liverpool|publisher=[[BBC Sport]]|date=2 November 2013 | access-date = 7 November 2013}}</ref> и [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24747790|title=Borussia Dortmund 0–1 Arsenal|publisher=[[BBC Sport]]|date=6 November 2013 | access-date = 7 November 2013}}</ref> Во натпреварот против Манчестер Јунајтед во ноември 2013 година, Шченсни добил долг третман по судирот глава во глава со [[Фил Џонс]], но го завршил натпреварот откако менаџерот на Арсенал Арсен Венгер му дозволил да продолжи. Венгер изјавил дека ќе го заменел Шченсни ако му било така наложено од тимскиот лекар, додавајќи: "Не, никој не ми кажа ништо за него", на прашањето дали медицинскиот персонал дал дозвола голманот да продолжи да игра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxsportsasia.com/home/news/detail/item1017223|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112025409/http://www.foxsportsasia.com/home/news/detail/item1017223|archivedate=12 November 2013|title=Wenger clear on Szczesny concussion|publisher=[[Fox Sports]]|date=10 November 2013 | access-date = 11 November 2013}}</ref> На 16 ноември 2013 година, Арсенал објавил дека Шченсни потпишал нов долгорочен договор со клубот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/szczesny-signs-new-long-term-contract|title=Szczesny signs new long-term contract|date=16 November 2013|access-date=16 November 2013|publisher=Arsenal F.C.}}</ref> Неговата извонредна форма продолжила и во текот на ноември, месец во кој примил само еден гол и имал пет суви мрежи во шест натпревари. Тој, исто така, го забележал својот 50-ти натпревар во кој одбележал сува мрежа на голот на Арсенал на 26 ноември, во натпреварот од Лигата на шампионите против [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]], кој Арсенал го добил со 2-0.<ref>{{наведени вести|url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/wenger-szczesny-can-be-an-arsenal-great|title=Wenger: Szczesny can be an Arsenal great|date=28 November 2013|work=Arsenal F.C.}}</ref> Во февруари 2014, Шченсни направил пенал и бил исклучен за прекршок над [[Арјен Робен]] во првиот осминафинален натпревар против Бајерн Минхен во Лигата на шампионите; [[Давид Алаба]] го промашил пеналот но сепак, Арсенал бил поразен на домашен терен со 0-2.<ref>{{наведени вести |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/arsenal-0-bayern-munich-2-champions-too-strong-for-10man-gunners-as-wojciech-szczesny-sentoff-and-mesut-ozil-misses-penalty-9139687.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119075056/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/arsenal-0-bayern-munich-2-champions-too-strong-for-10man-gunners-as-wojciech-szczesny-sentoff-and-mesut-ozil-misses-penalty-9139687.html |archivedate=19 November 2014 |title=Arsenal 0 Bayern Munich 2 match report |first=Sam |last=Wallace |newspaper=The Independent |date=20 February 2014 |access-date=25 February 2014}}</ref> Со тоа тој станал 100-тиот фудбалер на Арсенал кој добил црвен картон во ерата на Арсен Венгер.<ref>{{наведени вести |url=http://www.barriesview.com/2014/02/arsenals-100-red-cards-during-arsene-wengers-reign |title=Arsenal's 100 red cards during Arsène Wenger's reign |first=Barrie's |last=View |date=19 February 2014 |access-date=19 February 2014}}</ref> На крајот од сезоната, Шченсни бил добитник на наградата [[Златна ракавица на Премиер лигата]] заедно со [[Петр Чех]] од {{Fb team (N) Chelsea}}, откако двајцата забележале по 16 суви мрежи.<ref>{{наведени вести|title=Petr Cech & Wojciech Szczesny share the Barclays Golden Glove|url=https://twitter.com/premierleague/statuses/465768600595615744|date=12 May 2014|access-date=12 May 2014|publisher=Premierleague via Twitter}}</ref> Тој исто така ја завршил сезоната со освојување на својот прв трофеј со Арсенал, [[ФА Куп 2013-2014|ФА Купот 2013-2014]], но тој бил само неискористена замена во финалето, а Лукас Фабијански го задржал своето место како прв голман во домашните купови. ====Серија грешки и губење на местото во почетната постава==== На 1 октомври 2014 година, Шченсни направил пенал и бил исклучен заради извршување на професионален фаул над [[Бурак Јилмаз]] во победата со 4-1 на домашен терен над [[ФК Галатасарај|Галатасарај]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|Лигата на шампионите]].<ref>{{наведени вести|title=Arsenal 4–1 Galatasaray|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29362640|access-date=1 October 2014|work=BBC Sport|date=1 October 2014}}</ref> На 1 јануари 2015 година, Шченсни направил две грешки кои воделе до двата гола на [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]], во поразот на Арсенал од ''Светците'' со 2-0. Подоцна тој бил казнет со парична казна од 20.000 долари за пушење во просторијата за туширање по натпреварот.<ref>{{наведени вести|last1=Rice|first1=Simon|title=Wojciech Szczesny caught smoking in the showers – fined by Arsenal|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/wojciech-szczesny-caught-smoking-in-the-showers--fined-by-arsenal-9959636.html|access-date=6 January 2015|work=The Independent|date=6 January 2015}}</ref> Сето ова резултирало со тоа Шченсни да го загуби местото во почетната постава на Арсенал и до крајот на сезоната во Премиер лигата тој останал на клупата, откако [[Давид Оспина]] го заменил на голот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.express.co.uk/sport/football/551394/Arsene-Wenger-Wojciech-Szczesny-team-selection|title=Arsene Wenger: Why I picked David Ospina instead of Wojciech Szczesny|date=11 January 2015|work=Daily Express}}</ref> Шченсни бил стартер во финалето на ФА купот 2015, одржувајќи сува мрежа во победата со 4-0 над Астон Вила на [[Вембли (стадион)|Вембли]].<ref name=":0">{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/32563518|title=FA Cup final – FT: Arsenal 4–0 Villa|date=30 May 2015|work=BBC}}</ref> Вкупно во шест сезони поминати во Арсенал, Шченсни одиграл 181 натпревар за ''топџиите''. ===Рома=== На 29 јули 2015 година, откако неговите можности за игра во Арсенал станале уште повеќе ограничени по пристигнувањето во клубот на [[Петр Чех]], Шченсни и се приклучил на италијанската [[ФК Рома|Рома]] на заем до крајот на сезоната 2015-2016.<ref>{{наведени вести |title=Szczesny joins AS Roma on loan |url=http://www.arsenal.com/news/news-archive/20150728/szczesny-joins-as-roma-on-loan |publisher=Arsenal FC |date=29 July 2015}}</ref>.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asroma.it/it/notizie/las_roma_annuncia_larrivo_di_szczesny_in_prestito/|title=L'As Roma annuncia l'arrivo di Wojciech Szczęsny |date=29 јули 2015|access-date=30 јули 2015}}</ref> На презентацијата избрал да го носи дресот со број 25.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asroma.it/it/notizie/wojciech_szczesny_ha_scelto_la_maglia_numero_25/|title=Wojciech Szczęsny ha scelto la maglia numero 26|date=29 јули 2015|access-date=30 јули 2015}}</ref> На 22 август тој го направил своето деби во [[Серија А]] во ремито 1-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Verona}}.<ref>{{наведени вести|title=Hellas Verona 1–1 Roma: Rudi Garcia's side fail to win opener as Edin Dzeko, Gervinho and Wojciech Szczesny feature for visitors|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-3207242/Hellas-Verona-1-1-Roma-Rudi-Garcia-s-fail-win-opener-Edin-Dzeko-Gervinho-Wojciech-Szczesny-feature-visitors.html|access-date=30 August 2015|work=Daily Mail|date=22 August 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2015/08/22/news/verona-roma_1-1_florenzi_risponde_a_jankovic_giallorossi_sottotono-121438002/|title=Verona-Roma 1-1: Florenzi risponde a Jankovic, giallorossi sottotono|date=22 август 2015|access-date=2 септември 2015}}</ref> Во вториот свој натпревар за Рома, против [[ФК Јувентус|Јувентус]] во [[Серија А 2015-2016|првенството]], Шченсни направил фанатастична парада во последните секунди од натпреварот со која го одбил ударот на [[Леонардо Бонучи]] и ја сочувал победата на ''џалоросите'' од 2-1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lastampa.it/2015/08/30/sport/romajuve-la-partita-in-diretta-e2mEQpoaqhdwFrPsJqmcaJ/pagina.html|title=Roma-Juve 2-1, il film della partita|publisher=la stampa|date=30 август 2015|access-date=11 декември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој подоцна го исчашил прстот за време на првиот натпревар на Рома во [[УЕФА Лига на шампионите 2015/16|Лигата на шампионите]] против [[ФК Барселона|Барселона]], по судирот со [[Луис Суарес]], повреда што го задржала надвор од теренот во текот на шест недели.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.football-italia.net/73073/szczesny-dislocation-confirmed |title=Szczesny dislocation confirmed |date=17 September 2015 |website=Football Italia}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.football-italia.net/73082/six-weeks-out-szczesny |title=Six weeks out for Szczesny |date=17 September 2015|website= Football Italia}}</ref> Во месец декември, тој бил тргнат од голот и заменет со [[Морган Де Санктис]] за првенствениот натпревар против {{Fb team (N) Atalanta}} откако повторно бил фатен како пуши по поразот со 6–1 од Барселона.<ref>{{наведени вести|last1=Corless|first1=Liam|title=Wojciech Szczesny dropped by Roma after being 'caught smoking for a THIRD time this year'|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/wojciech-szczesny-dropped-roma-after-6940260|access-date=23 February 2016|work=Daily Mirror|date=2 December 2015}}</ref> Како автор на севкупно добри перформанси,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rivistaundici.com/2016/03/02/crazy-szczesny/|title=Crazy Szczesny|author=Marco Juric|date=2 март 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forzaroma.info/news-as-roma/cervone-roma-prendi-un-portiere-con-carisma-e-bravo-a-comandare-la-difesa/|title=Cervone: "Roma, prendi un portiere con carisma e bravo a comandare la difesa"|date=25 март 2016}}</ref> својата прва сезона во Рим ја завршил со 34 настапи и 34 примени голови во лигата и 8 настапи во кој примил 20 голови во Лигата на шампионите; тој и помогнал на Рома да го освои третото место во првенството и да избори место во Лигата на шампионите за следната сезона. Во интервју за весникот "[[Il Tempo]]", Шченсни изјавил дека чувствува дека неговата прва сезона во Рома била позитивна, и верува дека искуството за тренирање и играње во Италија под водството на тренерот [[Лучано Спалети]] и тренерот на голманите Нани е исклучително корисно за неговиот развој.<ref name="Szczesny leaves Arsenal">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.co.uk/wojciech-szczesny-leaves-arsenal-juventus-four-year-deal-1631043|title=Wojciech Szczesny leaves Arsenal for Juventus on four-year deal|publisher=www.ibtimes.co.uk|author1=George Flood|date=19 July 2017|access-date=21 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/wojciech-szczesny-i-learned-more-in-four-months-at-roma-than-10-years-at-arsenal-a3253841.html|title=Wojciech Szczesny: I learned more in four months at Roma than 10 years at Arsenal|publisher=The Evening Standard|author1=James Benge|date=21 May 2016|access-date=21 January 2018}}</ref> На 4 август 2016, тој се вратил во Рома за втора сезона по ред на заем од Арсенал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asroma.com/it/notizie/2016/08/l-as-roma-annuncia-il-ritorno-di-wojciech-szczesny|title=L'AS Roma annuncia il ritorno di Wojciech Szczesny|date=4 август 2016|accessdate=2018-12-11|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613184430/http://www.asroma.com/it/notizie/2016/08/l-as-roma-annuncia-il-ritorno-di-wojciech-szczesny|url-status=dead}}</ref> За втората сезона во италијанската престолнина тој го носел дресот со број 1, забележувајќи [[Серија А 2016-2017#Најмногу суви мрежи|14 суви мрежи во Серија А]] (рекорд за сезоната), помагајќи и на Рома да оствари клупски рекорд по бројот на освоени бодови во една сезона - 87 - и да заврши на второто место во првенството. Сезоната ја завршил со 38 настапи и 38 примени гола во Серија А; во куповите Шченсни забележал само еден настап во поразот со 3-0 од [[ФК Порто|Порто]] во кавлификациите за Лигата на шампионите, додека во останатите куп натпревари тренерот Спалети му дал шанса на вториот голман бразилецот [[Алисон Бекер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/roma/2016/10/06-16100860/serie_a_szczesny_a_roma_gioco_io_alisson_lalternanza_non_un_bene/|title=Serie A, Szczesny: «A Roma gioco io». Alisson: «L'alternanza non è un bene»|access-date=8 јуни 2017}}</ref> Вкупно за Рома во двете сезони одиграл 81 натпревар. ===Јувентус=== [[Податотека:Wojciech Szczęsny Icc-30 42065638440 o (50120865678) (cropped).jpg|thumb|left|Шченсни со {{Fb team (N) Juventus}} во 2018]] На 19 јули 2017, [[ФК Јувентус|Јувентус]] го купил Шченсни од Арсенал за сума од 12,2 милиони евра, потпишувајќи четиригодишен договор со полскиот голман.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2017/szczesny---bianconero-.php|title=Szczesny è bianconero!|date=19 јули 2017}}</ref> За сезоната [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]], тој бил втор голман во тимот зад капитенот [[Џанлујџи Буфон]]. Дебитирал за Јувентус на 9 септември 2017 година, во натпреварот од [[Серија А 2017-2018|Серија А]] против {{Fb team (N) Chievo}} на [[Стадион Јувентус|Алијанц Стадион]], кој ''бјанконерите'' го добиле со 3-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2017/09/09/news/pegelle_juventus_chievo-175039043/|title=Le pagelle di Juventus-Chievo: Szczęsny, debutto sicuro. Radovanović, regia ok|author=Emanuele Gamba|date=9 септември 2017|access-date=12 декември 2017}}</ref> Откако Буфон се здобил со повреда (истегнување на листот), Шченсни добил повеќе можности да го чува голот на Јувентус. На 5 декември тој дебитирал во Лигата на шампионите со ''бјанконерите'', сочувувајќи ја својата мрежа празна во победата со 2-0 над грчкиот [[ФК Олимпијакос|Олимпијакос]] во [[Атина]] во последното коло од групната фаза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.eurosport.com/calcio/champions-league/2017-2018/le-pagelle-di-olympiakos-juventus-0-2-benissimo-szczesny-appannato-dybala_sto6434161/story.shtml|title=Le pagelle di Olympiakos-Juventus 0-2: benissimo Szczęsny, appannato Dybala|author=Enrico Turcato|date=5 декември 2017|access-date=12 декември 2017}}</ref> На 23 декември 2017, тој бил голем протагонист за Јувентус во победата со 1-0 над неговиот поранешен тим Рома, правејќи неколку фанатастични одбрани вклучувајќи ја и онаа на самиот крај кога успеал да го одбрани ударот на [[Патрик Шик]] кој излегол сам еден на еден со него.<ref>{{наведени вести|url=https://it.eurosport.com/calcio/serie-a/2017-2018/le-pagelle-di-juventus-roma-1-0-szczesny-decisivo-schick-sciagurato_sto6453925/story.shtml|title=Le pagelle di Juventus-Roma 1-0: Szczesny decisivo, Schick sciagurato|publisher=eurosport.it|author=Simone Eterno|date=23 декември 2018|access-date=11 декември 2018}}</ref> Неговите перформанси за периодот додека Буфон бил отсутен биле толку добри што тој бил избран за ''Најдобар играч на клубот'' за месец декември 2017.<ref name="Juventus December MVP: Wojciech Szczesny">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/wojciech-szczesny-mvp-juventus-December.php|title=Juventus December MVP: Wojciech Szczesny!|publisher=www.juventus.com|date=20 January 2018|access-date=21 January 2018}}</ref><ref name="Buffon will stay behind Maldini unless">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calciomercato.com/en/news/juve-buffon-will-stay-behind-maldini-for-the-record-of-presences-46174|title=Juve, Buffon will stay behind Maldini for the record of appearances unless...|publisher=www.calciomercato.com|author1=Marco Demicheli|date=5 January 2018|access-date=6 January 2018|archive-date=2022-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116161149/https://www.calciomercato.com/en/news/juve-buffon-will-stay-behind-maldini-for-the-record-of-presences-46174|url-status=dead}}</ref> На 9 мај 2018, Шченсни го освоил својот прв трофеј со клубот, откако Јувентус го победил {{Fb team (N) Milan}} со 4-0 во финалето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], во кое тој бил неискористена замена.<ref name=four>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/121138/coppa-force-four-juve-flatten-milan|title=Coppa: Force Four Juve flatten Milan|publisher=Football Italia|date=9 May 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/121177/buffon-reaches-300-clean-sheets|title=Buffon reaches 300 clean sheets|publisher=Football Italia|date=10 May 2018}}</ref> Четири дена подоцна, на 13 мај, Шченсни го освоил своето прво ''[[скудето]]'', откако ја сочувал својата мрежа празна во ремито 0–0 против Рома, претпоследниот натпревар на Јувентус за сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/121329/juventus-seven|title=Juventus Seven-Up|publisher=Football Italia|date=13 May 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.juventus.com/en/teams/first-team/goalkeepers/wojciech-szczesny/index.php |title=Wojciech Szczesny |publisher=Juventus F.C|access-date=22 June 2018}}</ref> [[File:Wojciech Szczęsny - 2019.jpg|thumb|Шченсни со {{Fb team (N) Juventus}} во 2019]] За сезоната 2018-2019, по заминувањето на Буфон бил унапреден во прв голман на ''Старата дама'', земајќи го дресот со број 1. На 19 септември 2018, во победата со 2-0 над [[ФК Валенсија|Валенсија]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|Лигата на шампионите]], Шченсни му одбранил пенал на [[Дани Парехо]]. Истото го повторил на 11 ноември, кога му го одбранил ударот од белата точка на [[Гонсало Игуаин]] во [[Дерби Јувентус-Милан|дербито]] против Милан што завршило 2-0 за ''бјанконерите''.<ref>{{наведени вести|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/11-11-2018/milan-juve-0-2-gol-mandzukic-cr7-higuain-sbaglia-rigore-viene-espulso-310345627565.shtml|title=Milan-Juve 0-2: gol di Mandzukic e CR7, Higuain sbaglia un rigore e viene espulso|publisher=Gazzeta dello Sport|date=11 ноември 2018|access-date=16 декември 2018}}</ref> Во текот на сезоната, тој забележал 41 настап, примил само 32 гола и придонел за освојувањето на [[Суперкуп на Италија 2018|Суперкупот на Италија]], прв во кариерата на Полјакот и второто последователно [[Серија А 2018-2019|скудето]]. Во својата трета сезона со Јувентус, и покрај враќањето на Буфон, тој останал стартен голман и имал забележителни перформанси, вбројувајќи се во еден од најдобрите голмани на својата генерација.<ref>{{Cite web |url=https://punditfeed.com/lists/top-10-goalkeepers-world/|titolo=Top 10 Goalkeepers in the World Right Now |data=2019-04-27 |language=en |accesso=2020-01-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.sportskeeda.com/football/ranking-the-10-best-goalkeepers-in-the-world |titolo=Ranking the 10 best goalkeepers in the world|data=2019-11-22|lingua=en|accesso=2020-01-10}}</ref> На крајот на сезоната, тој го освоил своето трето последователно [[скудето]] и бил избран за најдобар голман во првенството, според [[Lega Nazionale Professionisti Serie A|LNPA]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/2020/08/04-72479402/juve_dybala_mvp_serie_a_2019_2020_szczesny_miglior_portiere/|title=Juve, Dybala MVP Serie A 2019/2020. Szczesny miglior portiere|access-date=2020-08-05|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806120222/https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/2020/08/04-72479402/juve_dybala_mvp_serie_a_2019_2020_szczesny_miglior_portiere/|url-status=dead}}</ref> и ја понел [[Серија А награди|Наградата за најдобар голман во Серија А]].<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/gli-mvp-della-stagione-2019-2020|title=Gli MVP della stagione 2019/2020 |date=4 август 2020|access-date=13 декември 2020 |archivedate=7 август 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807060756/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/notizie/info/gli-mvp-della-stagione-2019-2020|dead-link=yes}}</ref> На 28 февруари 2023 година, за време на домашната победа во [[Дерби дела Моле|градското дерби]] со 4-2 над {{Fb team (N) Torino}}, голманот стигнал до 200 настапи во дресот на Јувентус.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/szczesny-200-presenze-juventus|title=Szczesny raggiunge quota 200 presenze con la Juventus!|date=2023-02-28}}</ref> Тој останал во Торино до летото 2024 година, кога го раскинал договорот со ''бјанконерите''.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-juventus-szczesny-saluto|title=Ufficiale {{!}} La Juventus e Szczesny si salutano|date=14 август 2024}}</ref> Откако останал слободен, на 27 август 2024 година, Шченсни го официјализирал своето повлекување од активното играње фудбал поради недостаток на дополнителна мотивација за понатамошно натпреварување.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2024/08/27/szczesny-ritiro-annuncio|title=Wojciech Szczesny si ritira: l'annuncio sui social dell'ex portiere della Juventus|date=27 август 2024}}</ref> ===Барселона=== На 2 октомври 2024 година, Шченсни се вратил во фудбалот по нешто повеќе од еден месец откако го објавил своето пензионирање, потпишувајќи договор со [[ФК Барселона|Барселона]] до крајот на сезоната 2024–2025.<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=FC Barcelona sign Wojciech Szczęsny |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4138532/fc-barcelona-sign-wojciech-szczesny |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002223028/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4138532/fc-barcelona-sign-wojciech-szczesny |archive-date=2 October 2024 |access-date=2 October 2024 |publisher=[[FC Barcelona]]}}</ref> Тој бил избран да го замени првиот голман [[Марк-Андре тер Штеген]], чија сезона била прекината поради долгорочна повреда.<ref>{{cite web |date=23 September 2024 |title=Marc-Andre ter Stegen is out for the season – so what's Barcelona's plan? |url=https://www.nytimes.com/athletic/5788466/2024/09/23/ter-stegen-injury-barcelona-signing-replacement/ |access-date=2 October 2024 |publisher=The Athletic}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[Податотека:Wojciech Szczęsny 2018.jpg|thumb|right|Шченсни играјќи за [[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]].]] ===Под 21 година=== Шченсни играл за [[Фудбалска репрезентација на Полска под 21 година|полската репрезентација под 21 година]] и започнал три натпревари во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2011|Квалификациите за Европското првенство 2011]]. Тој беше, исто така, бил ставен на стенд-бај во [[Фудбалска репрезентација на Полска|сениорската репрезентација]] од селекторот [[Лео Бенхакер]] за квалификациските натпревари против [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска|Северна Ирска]] и [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] на почетокот на септември 2009 година. Меѓутоа, бидејќи ниту еден од тројцата голмани на Полска не се повлекол, тој сепак не бил повикан, но ги одиграл квалификациските натпревари за Европското првенство У-21 против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Финска под 21 година|Финска]]. ===Сениорска репрезентација=== Во октомври 2009, новиот селектор [[Франчишек Смуда]] му го испратил на Шченсни првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Полска|сениорската репрезентација]], за пријателските натпревари против [[Фудбалска репрезентација на Романија|Романија]] и [[Фудбалска репрезентација на Канада|Канада]]. Своето деби го направил против Канада на 18 ноември, влегувајќи во игра на местото на [[Томаш Кушчак]] во победата со 1–0 во [[Бидгошч]]. Шченсни имал одличен настап против [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] на 6 септември 2011, правејќи 8 фантастични одбрани во ремито 2–2; за тој перформанс тој добил признание и од поранешниот германски репрезентативен голман [[Оливер Кан]].<ref>[https://www.tribalfootball.com/articles/arsenal-s-szczesny-kahn-praise-makes-me-feel-good-1927891 Arsenal's Szczesny: Kahn praise makes me feel good]</ref> Тој бил повикан да учествува на [[Европско првенство во фудбал 2012|Евро 2012]], на кое Полска била домаќин. Меѓутоа во првиот натпревар во групата против [[Фудбалска репрезентација на Грција|Грција]], тој добил црвен картон за професионален прекршок над [[Димитрис Салпингидис]], по кој бил досуден пенал против Полска кој сепак бил одбранет од замената на Шченсни на голот [[Пшемислав Титон]] во ремито 1-1. Шченсни не добил можност да брани повторно до крајот на турнирот, а Полска била елиминирана уште во фазата по групи со само два освоени бода. Четири години подоцна тој бил во составот на Полска на [[Европско првенство во фудбал 2016|Евро 2016]]. Тој играл во првиот натпревар на турнирот, победата над [[Фудбалска репрезентација на Германија|Северна Ирска]] со 1-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/euro2016/poland-1-northern-ireland-0-arkadiusz-milik-seals-euro-2016-group-c-opener-a3269711.html|title=Arkadiusz Milik earns Poland Euro 2016 win vs limited Northern Ireland|website=standard.co.uk|date=12 June 2016}}</ref> Но за несреќа тој се здобил со повреда во тој натпревар и останал надвор од конкуренција за остатокот од турнирот. Полска, сепак, стигнала до четвртфиналето, на голот со поранешниот тимски колега на Шченсни во Арсенал, Лукаш Фабијански, каде што биле елиминирани на пенали од подоцнежниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]].<ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36603665|title=Poland 1–1 Portugal|publisher=BBC Sport|date=30 June 2016|access-date=30 June 2016}}</ref> Во јуни 2018, Шченсни бил помеѓу 23-цата играчи на полската репрезентација избрани да настапуваат на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] во Русија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/poland-world-cup-squad-profile-russia-2018-fixtures-group-team-news-schedule-a8393021.html | title = Poland World Cup squad guide: Full fixtures, group, ones to watch, odds | publisher= independent.co.uk | access-date = 8 July 2018}}</ref> Тој ги започнал првите два натпревари на својата репрезентација, поразот со 2-1 од [[Фудбалска репрзентација на Сенегал|Сенегал]] и поразот со 3-0 од [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]], но не играл во последниот натпревар од групата - победата со 1-0 над [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]]; Полска не успеала да се квалификува за нокаут-фазата.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.fifa.com/worldcup/teams/team=43962/index.html | title = Poland | publisher = fifa.com | access-date = 8 July 2018 | archive-date = 2018-06-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180602070116/http://www.fifa.com/worldcup/teams/team=43962/index.html | url-status = dead }}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|POL}} {{Cronopar|18-11-2009|Бидгошч|POL|1|0|CAN|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-2-2011|Фаро|POL|1|0|NOR|-|Пријателска|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|5-6-2011|Варшава|POL|2|1|ARG|-1|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-2011|Гдањск|POL|0|1|FRA|-1|Пријателска}} {{Cronopar|10-8-2011|Лубин|POL|1|0|GEO|-|Пријателска}} {{Cronopar|6-9-2011|Гдањск|POL|2|2|GER|-2|Пријателска}} {{Cronopar|11-11-2011|Вроцлав|POL|0|2|ITA|-2|Пријателска}} {{Cronopar|29-2-2012|Варшава|POL|0|0|POR|-|Пријателска}} {{Cronopar|26-5-2012|Варшава|POL|1|0|SVK|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-2012|Варшава|POL|4|0|AND|-|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2012|Варшава|POL|1|1|GRE|-1|Евро|2012|Прва фаза|13={{sent off|0|69}}}} {{Cronopar|15-8-2012|Талин|EST|0|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|6-2-2013|Даблин|IRL|0|2|POL|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|14-8-2013|Гдањск|POL|3|2|DEN|-2|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-10-2013|Лондон|ENG|2|0|POL|-2|Квалификации за Евро|2016}} {{Cronopar|19-11-2013|Познањ|POL|0|0|IRL|-|Пријателска}} {{Cronopar|5-3-2014|Варшава|POL|0|1|SCO|-1|Пријателска}} {{Cronopar|6-6-2014|Гдањск|POL|2|1|LTU|-1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|7-9-2014|Фаро|GIB|0|7|POL|-|Квалификации за Евро|2016|14=Фаро (Португалија)}} {{Cronopar|11-10-2014|Варшава|POL|2|0|GER|-|Квалификации за Евро|2016}} {{Cronopar|14-10-2014|Варшава|POL|2|2|SCO|-2|Квалификации за Евро|2016}} {{Cronopar|14-11-2014|Тбилиси|GEO|0|4|POL|-|Квалификации за Евро|2016}} {{Cronopar|16-6-2015|Гдањск|POL|0|0|GRE|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|13-11-2015|Варшава|POL|4|2|ICE|-2|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-2016|Познањ|POL|1|0|SRB|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-6-2016|Гдањск|POL|1|2|NED|-2|Пријателска}} {{Cronopar|12-6-2016|Ница|POL|1|0|NIR|-|Евро|2016|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2016 - група Ц#Полска - Северна Ирска|дет.]]}} {{Cronopar|14-11-2016|Вроцлав|POL|1|1|SLO|-1|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-2017|Варшава|POL|3|1|ROU|-1|Квалификации за Светско првенство|2018}} {{Cronopar|5-10-2017|Ереван|ARM|1|6|POL|-1|Квалификации за Светско првенство|2018}} {{Cronopar|8-10-2017|Варшава|POL|4|2|MNE|-2|Квалификации за Светско првенство|2018}} {{Cronopar|13-11-2017|Гдањск|POL|0|1|MEX|-1|Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2018|Варшава|POL|3|2|KOR|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|8-6-2018|Познањ|POL|2|2|CHL|-1|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|12-6-2018|Варшава|POL|4|0|LTU|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|19-6-2018|Москва|POL|1|2|SEN|-2|Светско првенство|2018|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група Х#Полска - Сенегал|дет.]]}} {{Cronopar|24-6-2018|Казањ|POL|0|3|COL|-3|Светско првенство|2018|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група Х#Полска - Колумбија|дет.]]}} {{Cronopar|11-9-2018|Вроцлав|POL|1|1|IRL|-1|Пријателска}} {{Cronopar|14-10-2018|Хожув|POL|0|1|ITA|-1|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronopar|20-11-2018|Гимараеш|POR|1|1|POL|-1|Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronofin|40|-34}} == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 7 декември 2018.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Арсенал сезона 2009-2010|авг.-ное. 2009]] || {{знамеикона|ENG}} [[ФК Арсенал|Арсенал]] || [[Премиер лига на Англија 2009-2010|ПЛ]] || 0 || -0 || [[ФА Куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0+1 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009-2010|ЛШ]] || 0 || -0 || - || - || - || 1 || -0 |- || 2009-2010 || {{знамеикона|ENG}} [[ФК Брентфорд|Брентфорд]] || [[Фудбалска лига Еден на Англија 2009-2010|ЛЕ]] || 28 || -29 || [[ФА Куп 2009-2010|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2009-2010|ЛК]] || 0 || -0 || - || - || - || [[Лига Трофи (фудбал)|ЛТ]] || - || - || 28 || -29 |- || [[ФК Арсенал сезона 2010-2011|2010-2011]] || rowspan=5|{{знамеикона|ENG}} [[ФК Арсенал|Арсенал]] || [[Премиер лига на Англија 2010-2011|ПЛ]] || 15 || -19 || [[ФА Куп 2010-2011|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2010-2011|ЛК]] || 2+5 || -2 + -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2010-2011|ЛШ]] || 2 || -1 || - || - || - || 24 || -25 |- || [[ФК Арсенал сезона 2011-2012|2011-2012]] || [[Премиер лига на Англија 2011-2012|ПЛ]] || 38 || -49 || [[ФА Куп 2011-2012|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2011-2012|ЛК]] || 1+0 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2011-2012|ЛШ]] || 9<ref name=dueoff/> || -8<ref>1 примен гол во плејофот.</ref> || - || - || - || 48 || -57 |- || [[ФК Арсенал сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Премиер лига на Англија 2012-2013|ПЛ]] || 25 || -24 || [[ФА Куп 2012-2013|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2012-2013|ЛК]] || 4+1 || -5 + -1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012-2013|ЛШ]] || 3 || -5 || - || - || - || 33 || -35 |- || [[ФК Арсенал сезона 2013-2014|2013-2014]] || [[Премиер лига на Англија 2013-2014|ПЛ]] || 37 || -41 || [[ФА Куп 2013-2014|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2013-2014|ЛК]] || 0 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013-2014|ЛШ]] || 9<ref name="dueoff">2 настапи во плејофот.</ref> || -5 || - || - || - || 46 || -46 |- || [[ФК Арсенал сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Премиер лига на Англија 2013-2014|ПЛ]] || 17 || -21 || [[ФА Куп 2014-2015|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2014-2015|ЛК]] || 5+0 || -4 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 6<ref name="dueoff"/> || -6 || [[ФА Комјунити Шилд|КШ]] || 1 || -0 || 29 || -31 |- !colspan="3"|Вкупно Арсенал || 132 || -154 || || 19 || -15 || || 29 || -25 || || 1 || -0 || 181 || -194 |- || [[ФК Рома сезона 2015-2016|2015-2016]] || rowspan=2|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] || [[Серија А 2015-2016|А]] ||34||-34|| [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 0 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 8 || -20 || - || - || - ||42||-54 |- || [[ФК Рома сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] ||38||-38|| [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 0 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2016-2017|ЛЕ]] || 1<ref name=npo>Во плејофот.</ref>+0 || -3<ref name=npo/> || - || - || - ||39||-41 |- !colspan="3"|Вкупно Рома ||72||-72|| || 0 || 0 || || 9 || -23 || - || - || - || 81 || -95 |- || [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=3| {{знамеикона|ITA}} [[ФК Јувентус|Јувентус]] || [[Серија А 2017-2018|А]] ||17|| -9 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 2 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017-2018|ЛШ]] || 2 || -1 || [[Суперкуп на Италија 2017|СИ]] || 0 || -0 || 21 || -10 |- || [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Серија А 2018-2019|А]] || 28 || -20 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 2 || -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]] || 10 || -9 || [[Суперкуп на Италија 2018|СИ]] || 1 || -0 || 41 || -32 |- || [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Серија А 2019-2020|А]] || 0 || -0 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 0 || -0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 0 || -0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 0 || -0 || 0 || -0 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 45 || -29 || || 4 || -3 || || 12 || -10 || || 1 || -0 || 62 ||-42 |- !colspan="3"|Вкупнп во кариерата ||277|| -284 || ||23|| -18 || || 50 || -58 || || 2 || -0 || 352 || -360 |} ==Титули== ===={{flagsport|ENG}} Арсенал==== *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 2 : 2013-2014, 2014-2015 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2014 ==== {{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 3 : [[Серија А 2017-2018|2017-2018]], [[Серија А 2018-2019|2018-2019]], [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 3 : [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|2017-2018]], [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]], [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 2 : [[Суперкуп на Италија 2018|2018]], [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Wojciech Szczęsny}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Полска |image3=Flag of Poland.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/wojciech-szczesny/16085/ Војќех Шченсни на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/wojciech-szczesny/profil/spieler/44058 Војќех Шченсни на transfermakt] *[https://www.whoscored.com/Players/73379/Show/Wojciech-Szczesny Војќех Шченсни на whoscored] *[http://www.espnfc.com/player/131634/wojciech-szczesny Војќех Шченсни на espn] *[http://www.goal.com/en-gb/people/poland/30286/wojciech-szczesny Војќех Шченсни на Goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170213082741/http://www.goal.com/en-gb/people/poland/30286/wojciech-szczesny |date=2017-02-13 }} {{Состав на Полска на Светското првенство 2018}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шченсни, Војќех}} [[Категорија:Полски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] 81x0msgyqhqohvvewmaypgixmumq6jj Ваут ван Ерт 0 1191027 5608246 5425911 2026-08-11T16:20:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608246 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Ваут ван Ерт | image = WVA Paris-Roubaix 2022.jpg | caption = Ван Ерт на [[Париз-Рубе 2022]] | fullname = Ваут ван Ерт | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1994|09|15|df=yes}} | birth_place = [[Херенталс]], {{БЕЛ}} | height = 1,90 м<ref name="Team Jumbo-Visma - Wout van Aert">{{нмс|url=https://www.teamjumbovisma.com/team/wout-van-aert/|title=Team Jumbo-Visma - Wout van Aert|accessdate=12 November 2021}}</ref> | weight = 78 кг<ref>{{нмс|url=https://www.procyclingstats.com/rider/wout-van-aert|title=Wout van Aert|work=ProCyclingStats|accessdate=15 јули 2019}}</ref> | currentteam = {{ct|TLJ}} | discipline = велокрос<br/>друмски велосипедизам | role = возач | ridertype = {{ubl|велокрос|универзален возач (друмски)}} | amateuryears = 2018–2019 | amateurteams = Сибел-Себон Офроуд Тим | proyears = 2013<br/>2014–2016<br/><br/>2017-2018<br/>2019- | proteams = {{ct|TFC|2013}}<br/>{{ct|VGS|2014}}<br/>{{ct|VWT|2017}}<br/>{{ct|TLJ|2019}} | majorwins = '''Велокрос''' '''Серии''' : [[Светски велокрос куп UCI]] (2015–16, 2016–17, 2022-21) : БПост Банк Трофеј / ДВВ Трофеј (2014–15, 2015–16, 2016–17) : Велокрос Суперпрестиж (2015–16) '''Еднодневни трки''' : [[Светски првенства во велокрос|Светски првенства]] ([[Светско првенство во велокрос 2016|2016]], [[Светско првенство во велокрос 2017|2017]], [[Светско првенство во велокрос 2018|2018]]) : Национални првенства (2016, 2017, 2018, 2021, 2022) ;Друмски '''[[Голема трка (велосипедизам)|Големи трки]]''' :'''[[Тур де Франс]]''' ::[[Бодовен пласман на Тур де Франс|Бодовен пласман]] ([[Тур де Франс 2022|2022]]) ::9 поединечни етапи ([[Тур де Франс 2019|2019]], [[Тур де Франс 2020|2020]], [[Тур де Франс 2021|2021]], [[Тур де Франс 2022|2022]]) ::1 [[Екипен хронометар|ТТТ]] етапа ([[Тур де Франс 2019|2019]]) ::[[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]] ([[Тур де Франс 2022|2022]]) '''[[Етапна трка|Етапни трки]]''' :[[Трка околу Британија]] (2021) :[[Трка околу Данска]] (2018) '''[[Класични велосипедски трки|Еднодневни трки и класици]]''' :[[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Национално хронометарско првенство (2019, 2020) :[[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Национално друмско првенство (2021) :[[Милано-Санремо]] ([[Милано-Санремо 2020|2020]]) :[[Страде Бјанке]] ([[Страде Бјанке 2020|2020]]) :[[Гент-Вевелгем]] ([[Гент-Вевелгем 2021|2021]]) :[[Амстел Голд Рејс]] ([[Амстел Голд Рејс 2021|2021]]) :[[Омлоп Хет Ниусблад]] ([[Омлоп Хет Ниусблад 2022|2022]]) :[[Е3 Саксо Банк Класик]] ([[Е3 Саксо Банк Класик 2022|2022]], [[Е3 Саксо Банк Класик 2023|2023]]) :[[Класик Бретања]] ([[Класик Бретања 2022|2022]]) | medaltemplates = {{MedalCountry| {{БЕЛ}} }} {{MedalSport|[[Велокрос]]}} {{MedalCompetition|[[Светски првенства во велокрос|Светски првенства]]}} {{MedalGold| [[Светско првенство во велокрос 2018|Фалкенбург 2018]]|Елитна трка}} {{MedalGold| [[Светско првенство во велокрос 2017|Билес 2017]]|Елитна трка}} {{MedalGold| [[Светско првенство во велокрос 2016|Хојсден-Золдер 2016]]|Елитна трка}} {{MedalGold |[[Светско првенство во велокрос 2014|Хогерхајде 2014]]|Трка под 23 години}} {{MedalSilver|[[Светско првенство во велокрос 2021|Остенд 2019]]|Елитна трка}} {{MedalSilver|[[Светско првенство во велокрос 2019|Богенсе 2019]]|Елитна трка}} {{MedalSilver| [[Светско првенство во велокрос 2015|Табор 2015]]|Елитна трка}} {{MedalSilver |[[Светско првенство во велокрос 2012|Коксејде 2012]]|Јуниорска трка}} {{MedalBronze |[[Светско првенство во велокрос 2013|Луисвил 2013]]|Трка под 23 години}} {{MedalCompetition|Европски првенства}} {{MedalGold|Лорш 2014|Трка под 23 години}} {{MedalSilver|Росмален 2018|Трка}} {{MedalSilver|Хејберген 2015|Трка}} {{MedalBronze|Поншато 2016|Трка}} {{MedalSport|[[Друмски велосипедизам]]}} {{MedalCompetition|[[Олимписки игри]]}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]]|Друмска трка}} {{MedalCompetition|[[Светски првенства во друмски велосипедизам|Светски првенства]]}} {{MedalSilver|[[Светско првенство во друмски велосипедизам 2021|Фландрија 2021]]|Хронометар}} {{MedalSilver|[[Светско првенство во друмски велосипедизам 2020|Имола 2020]]|Друмска трка}} {{MedalSilver|[[Светско првенство во друмски велосипедизам 2020|Имола 2020]]|Хронометар}} {{MedalCompetition|Европски првенства}} {{MedalBronze|Глазгов 2018|Друмска трка}} | updated = 11 ноември 2022 }} '''Ваут ван Ерт''' ({{langx|nl|Wout van Aert}}; р. {{роден|15|септември|1994}} во {{роден во|Херенталс}}) — [[Белгија|белгиски]] професионален [[велокрос]] и [[друмски велосипедист]], кој вози за [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипата {{ct|TLJ}}.<ref>{{нмс|url=https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15243/1000538/279|title=Jumbo-Visma|work=UCI.org|publisher=[[Меѓународен велосипедистички сојуз]]|access-date=2 January 2021|archive-url=https://archive.today/20210102145838/https://www.uci.org/road/teams/TeamDetail/15243/1000538/279|archive-date=2 January 2021}}</ref> Ја освоил елитната трка на Светските првенства во велокрос во 2016 година,<ref name="WCX">{{нмс|url=http://www.cyclingnews.com/races/uci-cyclo-cross-world-championships-2016/elite-men/results/ |title=Van Aert takes emotional World Championship victory |date=31 January 2016 |website=cyclingnews.com|access-date=31 January 2016}}</ref> 2017 година и 2018 година. Се приклучил на {{ct|TLJ|2019|nolink=yes}}<ref name="Cheery">{{cite news|url=https://www.teamjumbovisma.com/longread/news/cheery-christmas-for-ambitious-team-jumbo-visma/|title=Cheery Christmas for ambitious Team Jumbo-Visma|work={{ct|TLJ|2019}}|publisher=Team Oranje Road BV|date=21 December 2018|access-date=4 January 2019|archive-date=2019-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413043945/https://www.teamjumbovisma.com/longread/news/cheery-christmas-for-ambitious-team-jumbo-visma/|url-status=dead}}</ref> во март 2019 година со тригодишен договор<ref name="March 2019">{{cite news|url=http://www.cyclingnews.com/news/van-aert-joins-team-jumbo-visma-from-march-2019/|title=Van Aert joins Team Jumbo-Visma from March 2019|work=Cyclingnews.com|publisher=Immediate Media Company|date=18 December 2018|access-date=4 January 2019}}</ref> откако го раскинал неговиот договор со {{ct|VWC|2018}} во 2018 година. == Кариера == Ван Ерт е роден во [[Херенталс]], [[Фландрија]], во семејство што не било вклучено во велосипедизам. Еден од братучедите на неговиот татко е поранешниот холандски професионален велосипедист [[Јос ван Ерт]].<ref>{{нмс |url=https://www.rouleur.cc/blogs/the-rouleur-journal/wout-van-aert |title=Wout van Aert: Comeback Kid |last=Nilsson-Julien |first=Olivier |date=5 January 2021 |website=Rouleur |access-date=11 July 2021 }}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ја започнал неговата кариера во [[велокрос]] каде станал светски првак (2016, 2017, 2018) и белгиски првак (2016, 2017, 2018, 2021, 2022). Ван Ерт возел на [[Страде Бјанке 2018]] одржана на патишта од чакал при пороен дожд. Се одвоил со [[Ромен Барде]] ({{ct|ALM|2018}}) и двоецот ја предводел трката во поголемиот дел од завршните 40 километри пред [[Тиш Бенот]] ({{ct|LTS|2018}}) да нападне од групата за да ги достине и да се одвои од нив во завршниот сектор на калливите патишта. Бенот сам стигнал на целта со 39 секунди пред Барде,<ref name="CW">{{наведени вести|url= http://www.cyclingweekly.com/news/racing/tiesj-benoot-puts-super-show-strength-win-2018-strade-bianche-371423|title=Tiesj Benoot puts in super show of strength to win 2018 Strade Bianche|first=Ричард|last=Виндзор|work=Cycling Weekly|publisher=Time Inc. UK|date=3 март 2018|accessdate=3 март 2018}}</ref> кој се одвоил од Ван Ерт во завршниот километар; Ван Ерт на крајот го заокружил подиумот со уште 19 секунди зад Барде, и покрај тоа што морал повторно да седне на неговиот велосипед по падот на последното искачување во [[Сиена]].<ref name="CW"/> ==== Контроверза со трансферот ==== Ван Ерт возел со екипата {{ct|VWC|2018}} на друмските трки во 2018 година. Во текот на годината го изразил своето незадоволство што екипата ќе се спои со {{ct|RNL|2018}} за сезоната 2019. Откако потпишал договор да вози за {{ct|TLJ}} од 2020 година, го раскинал својот договор со {{ct|VWC|2018|nolink=yes}} во септември 2018 година. Ако се приклучел на друга екипа за 2019 година, Снајпер Сајклинг – сопственици на екипата {{ct|VWC|2018|nolink=yes}} – изјавиле дека ќе бараат пола милиони евра надомест. {{ct|TLJ|2018|nolink=yes}} објавиле дека се заинтересирани да потпишат со Ван Ерт една година порано од планираното,<ref>{{нмс|title=Wout van Aert's lawyer expects UCI to allow rider to race in 2019|url=http://www.cyclingnews.com/news/wout-van-aerts-lawyer-expects-uci-to-allow-rider-to-race-in-2019/|website=cyclingnews.com|accessdate=13 ноември 2018|date=13 ноември 2018}}</ref> и го потврдиле трансферот во декември 2018 година, а Ван Ерт се приклучил на екипата од 1 март 2019 година.<ref name="March 2019"/> === Џамбо-Висма (2019-денес) === ==== 2019 ==== [[Податотека:Wout van Aert Reims 95554.jpg|мини|лево|Ван Ерт ја носел белата маичка на [[Тур де Франс 2019]]]] Во јуни 2019 година, Ван Ерт освоил две етапи и зелената маичка на [[Критериум ди Дофине 2019|Критериум ди Дофине]], станувајќи национален хронометарски првак и го освоил бронзениот медал во друмската трка на државното првенство. Во јули 2019 година бил вклучен во почетниот состав за [[Тур де Франс 2019]].<ref>{{нмс|url=https://www.procyclingstats.com/race/tour-de-france/2019/gc/startlist|title=2019: 106th Tour de France: Start List|accessdate=1 јули 2019|work=ProCyclingStats}}</ref> На 15 јули, Ван Ерт ја освоил десеттата етапа по исклучителниот спринт, завршувајќи пред [[Елија Вивијани]] и [[Кејлеб Јуан]].<ref>http://www.cyclingnews.com/news/tour-de-france-van-aert-raises-his-own-bar-with-exceptional-sprint-win/</ref> На 19 јули имал пад при поединечниот хронометар во По и бил принуден да ја напушти трката поради здобиените повреди. Потоа следел период на опоравување и му било укажано дека не е сигурно дека ќе биде подготвен за новата велокрос сезона или пак за сезоната на класици во друмскиот велосипедизам.<ref>{{нмс|title=Tour de France: Van Aert crashes out of time trial|url=https://www.cyclingnews.com/news/tour-de-france-van-aert-crashes-out-of-time-trial/|website=cyclingnews.com|accessdate=5 септември 2019|date=19 јули 2019}}</ref> Ван Ерт подоцна изјавил за весникот ''Het Laatste Nieuws'' дека падот бил толку тежок што можело да ја заврши неговата кариера, влошен поради грешка при неговата операција, кога докторите направиле грешка на една од неговите [[Тетива (анатомија)|тетиви]].<ref>{{наведени вести|url=https://www.hln.be/sport/wielrennen/wout-van-aert-mist-zijn-fiets-een-klein-toertje-zou-al-deugd-doen~a9d5de47/|title=Wout van Aert mist zijn fiets: “Een klein toertje zou al deugd doen”|last1=Аудоре|first1=Барт|date=4 септември 2019|work=Het Laatste Nieuws|accessdate=5 септември 2019|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=nl}}</ref><ref>{{наведени вести|last1=Лонг|first1=Џони|title=Wout van Aert says Tour de France crash ‘could have been the end of my career’|url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/wout-van-aert-says-tour-de-france-crash-end-career-436615|accessdate=5 септември 2019|work=Cycling Weekly|date=5 септември 2019}}</ref> Во ноември 2019 година, Ван Ерт ја освоил наградата „Фландриец на годината“.<ref>{{cite news|url=https://www.cyclingnews.com/news/van-aert-wins-flandrien-of-the-year-award/ |title=Van Aert wins Flandrien of the Year award |work=cyclingnews.com|date=5 November 2019|accessdate=8 November 2019}}</ref> ==== 2020 ==== На 1 август 2020 година, Ван Ерт ја освоил првата презакажана трка во [[Светска турнеја на UCI 2020|Светската турнеја]] по пандемијата на КОВИД-19, [[Страде Бјанке 2020|Страде Бјанке]] откако нападнал сам на околу 13 километри до целта.<ref>{{нмс|url=https://www.cyclingnews.com/races/strade-bianche-2020/elite-men/results/|title=Wout van Aert storms to victory at Strade Bianche|first1= Sadhbh|last1=O'Shea|first2=Daniel|last2=Ostanek|first3=Kirsten|last3=Frattini|publisher=CyclingNews|date=1 August 2020|access-date=1 August 2020}}</ref> Следната седмица, Ван Ерт ја освоил повторно закажаната [[Милано-Санремо 2020]] откако го претекнал францускиот возач [[Жилијан Алафилип]], бранителот на титулата, од {{ct|DQT|2020}}, во меѓусебниот спринт, откако двоецот се одвоил од главната група на спустот од [[Поџо ди Санремо|Поџо]].<ref>{{нмс|url=https://www.cyclingnews.com/races/milan-san-remo-2020/milan-san-remo/results/|title=Wout van Aert wins thrilling Milan-San Remo|first=Daniel|last=Ostanek|publisher=CyclingNews|date=8 August 2020|access-date=8 August 2020}}</ref> На 2 септември 2020 година ја освоил петтата етапа на [[Тур де Франс 2020|Тур де Франс]] во лесен спринт на нагорнина. Исто така го освоил спринтот на седмата етапа. На Светското првенство 2020 во Имола, Ван Ерт го освоил сребрениот медал во обете дисциплини, поединечниот хронометар и друмската трка. ==== 2021 ==== Ван Ерт ја започнал друмската сезона 2021 на 6 март на [[Страде Бјанке 2021|Страде Бјанке]] и завршил на четвртото место. Потоа возел на [[Тирено-Адријатико 2021|Тирено-Адријатико]] со желба за генерален пласман, освојувајќи ја воведната етапа во масовен спринт пред другите спринтери како [[Кејлеб Јуан]] и [[Елија Вивијани]]. По постојани и силни резултати на остатокот од трката, вклучувајќи ја победата на последната етапа, [[поединечен хронометар]] во должина од 10,1 километар, успеал да го освоил бодовниот пласман и да заврши втор во генералниот пласман зад освојувачот на [[Тур де Франс 2020|Тур]], [[Тадеј Погачар]]. По Тирено-Адријатико, Ван Ерт завршил трет на [[Милано-Санремо 2021|Милано-Санремо]] зад [[Јаспер Стејвен]] и [[Кејлеб Јуан]]. На 28 март, Ван Ерт спринтал за победа на [[Гент-Вевелгем 2021|Гент-Вевелгем]]. На 18 април, Ван Ерт ја освоил [[Амстел Голд Рејс 2021|Амстел Голд Рејс]] по возбудливиот спринт кој бил одлучен од [[фото-завршница]] пред [[Том Пидкок]]. На 7 јули, Ван Ерт ја освоил етапата 11 на [[Тур де Франс 2021]] откако нападнал на последното искачување на [[Мон Венту]] на 32 километри до целта. Потоа, Ван Ерт изјавил дека оваа победа на таква важна планинска етапа била најголемата победа во неговата кариера. На 17 јули 2021 година, Ваут ван Ерт ја освоил етапата 20, која била поединечен хронометар во должина од 30,8 километри, со време од 35’ 53" (50,3 км/ч]. На 18 јули 2021 година, Ваут ван Ерт ја освоил завршната етапа на Тур де Франс 2021, со што ја освоил третата етапна победа на Тур, поминувајќи ја целта на Шанзелизе победувајќи ги [[Јаспер Филипсен]] кој завршил втор и [[Марк Кевендиш]] кој завршил трет. По трката, Ван Ерт изјавил дека „Претпоставувам си зададов себеси проблем бидејќи морам да бидам на лет вечерва (до Олимпијадата) и сите овие интервјуа ќе потраат... (но) да се одвојат овие три етапи е непроценливо“. Тој бил прв возач кој освоил планинска етапа, хронометар и масовен спринт на истиот Тур по [[Бернар Ино]] во [[Тур де Франс 1979|1979 година]].<ref>{{нмс|url=https://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2021-pogacar-cavendish-b1886206.html |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2021-pogacar-cavendish-b1886206.html |archive-date=2022-05-07 |url-access=subscription |url-status=live |title=Tour de France 2021: Tadej Pogacar wins as Mark Cavendish just misses out on stage record |last=Parker |first=Ian |date=18 July 2021 |website=independent.co.uk|access-date=19 July 2021}}</ref> На [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2020 - друмска трка за мажи|олимписката друмска трка]] завршил 1' 07" зад победникот [[Ричард Карапас]], но го освоил спринтот во групата зад него, освојувајќи го сребрениот медал.<ref>{{нмс|last1=Benson |first1=Daniel |title=Olympics: Richard Carapaz claims men's road race title |url=https://www.cyclingnews.com/races/olympic-games-2021/men-s-road-race/results/ |website=Cycling News |publisher=Future |access-date=24 July 2021}}</ref> Во септември 2021 година, Ван Ерт ја освоил [[Трка околу Британија|Трката околу Британија]].<ref>{{нмс |last1=Bull |first1=Nick |title=Olympics: Wout van Aert crowned Tour of Britain champion |url=https://www.tourofbritain.co.uk/wout-van-aert-crowned-2021-aj-bell-tour-of-britain-champion-in-aberdeen/ |website=Tour of Britain |access-date=14 September 2021 |archive-date=2022-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114140111/https://www.tourofbritain.co.uk/wout-van-aert-crowned-2021-aj-bell-tour-of-britain-champion-in-aberdeen/ |url-status=dead }}</ref> На [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2021|Светското првенство]] го освоил сребрениот медал во поединечниот хронометар.<ref>{{нмс|url= https://www.tissottiming.com/File/0003130216010601FFFFFFFFFFFFFF02|title=Final Results / Résultat final: Men Elite Individual Time Trial|work=Tissot Timing|publisher=Tissot|date=20 September 2021 |accessdate=19 September 2021}}</ref> ==== 2022 ==== Ван Ерт ја започнал друмската сезона 2022 со победа на [[Омлоп Хет Ниусблад 2022|Омлоп Хет Ниусблад]] откако направил соло-напад на 13 километри до целта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyclingnews.com/races/omloop-het-nieuwsblad-2022/elite-men/results/|title=Wout Van Aert takes solo victory at Omloop Het Nieuwsblad|last=|first=Stephen Puddicombe|date=2022-02-26|work=cyclingnews.com|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> Потоа го освоил хронометарот на [[Париз-Ница 2022|Париз-Ница]], како и бодовниот пласман.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyclingnews.com/races/paris-nice-2022/stage-4/results/|title=Van Aert moves into Paris-Nice lead with time trial victory|last=|first=Patrick Fletcher|date=2022-03-09|work=cyclingnews.com|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> На првиот [[Класични велосипедски трки|монумент]] од годината, [[Милано-Санремо 2022|Милано-Санремо]], Ван Ерт завршил осми. Подоцна го освоил [[Е3 Саксо Банк Класик 2022|Е3 Саксо Банк Класик]] во меѓусебен спринт со колегата [[Кристоф Лапорт]] со кого нападнале заедно на [[Патерберг]] на 40 километри до [[Харелбеке]] и ја завршиле трката со над минута и пол предност пред следната група.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyclingnews.com/races/e3-saxo-bank-classic-2022/elite-men/results/|title=Van Aert, Laporte go 1-2 for Jumbo-Visma at E3 Saxo Bank Classic|last=Ostanek|first=Daniel|last2=Farr|first2=Stephen|date=2022-03-25|work=cyclingnews.com|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> Неколку дена пред [[Трка околу Фландрија 2022|Трката околу Фландрија]], Ван Ерт добил позитивен тест за [[КОВИД-19]] и бил принуден да го откаже учеството на Трката околу Фландрија и на [[Амстел Голд Рејс 2022|Амстел Голд Рејс]]. По две недели без трки, Ван Ерт се вратил со второ место на [[Париз-Рубе 2022|Париз-Рубе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyclingnews.com/races/paris-roubaix-2022/elite-men/results/|title=Dylan van Baarle wins thrilling Paris-Roubaix|last=Ryan|first=Barry|last2=published|first2=Daniel Ostanek|date=2022-04-17|work=cyclingnews.com|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> Една недела подоцна завршил трет на неговиот прв настап на [[Ардени|арденскиот]] монумент [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2022|Лиеж-Бастоњ-Лиеж]].<ref>{{cite news |last1=Ryan |first1=Barry |title=Remco Evenepoel wins Liège-Bastogne-Liège |url=https://www.cyclingnews.com/races/liege-bastogne-liege-2022/elite-men/results/ |access-date=2 May 2022 |work=Cyclingnews.com |date=24 April 2022}}</ref> Ван Ерт започнал на [[Тур де Франс 2022]] со три втори места, вклучувајќи го воведниот хронометар, како и спринтовите на втората и на третата етапа. Неговите резултати биле доволно добри за да ги преземе жолтата и зелената маичка по втората етапа. Четвртата етапа се очекувало да биде уште еден масовен спринт, но на 10 километри до целта екипата Џамбо-Висма организирала напад на последното искачување на етапата. На врвот на искачувањето, Ван Ерт се одвоил и возел сам до завршницата, мавтајќи со рацете како да лета кога ја поминал целта.<ref>{{нмс|author1=Daniel Ostanek |date=2022-07-05 |title=Sprinters foiled by Wout van Aert on stage 4 of the Tour de France |url=https://www.cyclingnews.com/news/sprinters-foiled-by-wout-van-aert-on-stage-4-of-the-tour-de-france/ |access-date=2022-07-05 |website=cyclingnews.com |language=en}}</ref> [[Адам Блајт]] на Јуроспорт коментирал дека никогаш не видел напад како тој претходно, а [[Фил Лигет]], аналитичар за американската телевизија NBC, изјавил дека нападот го потсетил на [[Еди Меркс]].<ref>{{нмс|url=https://www.eurosport.com/cycling/tour-de-france/2022/im-in-shock-wout-van-aert-lauded-for-demolishing-peloton-on-stage-4-at-tour-de-france_sto9021099/story.shtml|title=I'M IN SHOCK!' – WOUT VAN AERT LAUDED AFTER 'DEMOLISHING PELOTON' ON STAGE 4 AT TOUR DE FRANCE|first=Ben|last=Snowball|publisher=Eurosport|date=5 July 2022|access-date=6 July 2022}}</ref><ref>{{нмс|url=https://olympics.nbcsports.com/2022/07/05/wout-van-aert-tour-de-france-stage/|title=Wout van Aert wins Tour de France stage 4 in style, extends overall lead|agency=Associated Press|publisher=NBC|date=5 July 2022|access-date=6 July 2022|archive-date=2022-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705165808/https://olympics.nbcsports.com/2022/07/05/wout-van-aert-tour-de-france-stage/|url-status=dead}}</ref> Дотогаш, неговото водство во бодовниот пласман било значително. Петтата етапа на калдрмата била катастрофална за екипата, но благодарение на силниот настап на Ван Ерт кон крајот на етапата, загубите за екипата биле ограничени. Ја загубил маичката на шестата етапа откако се пуштил во успешно бегство, но на крајот бил достигнат и претекнат. Ја извозел етапата во најголем дел на чело на тричленото бегство и на крајот го добил црвениот број на седмата етапа за неговите напори. Осмата етапа делувала дека ќе биде освоена од бегство, но екипата Џамбо-Висма го држела темпото и го достигнала бегството на почетокот на последното искачување. Етапата завршила со масовен спринт на нагорнина кој го предводеле [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Мајкл Метјус]] и носителот на жолтата маичка, [[Тадеј Погачар]]. Ваут ван Ерт отпрвин делувал дека е блокиран, но кога наишол на отворен простор нападнал и никој не можел да ја следи неговата брзина. Ова било негова втора победа на овој Тур и негова осма поединечна етапна победа.<ref>{{нмс|last1=Weislo |first1=Laura |title=Tour de France: Van Aert surges to stage 8 victory in Lausanne |url=https://www.cyclingnews.com/races/tour-de-france-2022/stage-8/results/ |website=cyclingnews.com |access-date=9 July 2022 |language=en |date=9 July 2022}}</ref> До крајот на втората седмица неговото водство во бодовниот пласман било речиси недостижно, кога Ван Ерт имал повеќе од двојно повеќе бодови од второпласираниот Погачар. На етапата 18, која завршувала со планинска завршница на [[Отакам]], Ван Ерт нападнал на првиот километар. Бил достигнат но повторно нападнал на следните бегства и останал надвор од главната група цел ден. На последното искачување се одвоил од последните двајца бегалци, [[Тибо Пино]] и [[Даниел Мартинес (велосипедист)|Даниел Мартинес]].<ref>{{нмс|url=https://www.cyclingnews.com/news/van-aert-ends-pogacars-tour-de-france-hopes-with-decisive-turn-on-hautacam/|title=Van Aert ends Pogacar's Tour de France hopes with decisive turn on Hautacam|first=Barry|last=Ryan|publisher=cyclingnews.com|date=21 July 2022|access-date=22 July 2022}}</ref> Единствените двајца возачи кои биле пред него биле Погачар и [[Јонас Вингегор|Вингегор]], кои ја зачувале жолтата маичка,<ref>{{нмс|url=https://www.bbc.com/sport/live/cycling/58917773 |title=Tour de France - Vingegaard wins stage 18 - live text|first=Harry|last=Poole|publisher=BBC Sport|date=21 July 2022|access-date=22 July 2022}}</ref> што значело дека доколку Ван Ерт и Вингегор стигнат во Париз, Џамбо-Висма ќе биде првата екипа која ќе ги освои жолтата и зелената маичка по [[Тур де Франс 1997|1997]] година. Го освоил завршниот поединечен хронометар на етапата 20 и бил именуван како најборбен возач на целата трка.<ref>{{нмс|url=https://www.cyclingnews.com/news/wout-van-aert-named-the-tours-most-combative-rider/|title=Wout van Aert named the Tour's most combative rider|first=Dane|last=Cash|publisher=cyclingnews.com|date=23 July 2022|access-date=23 July 2022}}</ref> На последниот ден во Париз ја поминал целта околу една минута по спринтерите, заедно со неговите преостанати колеги. == Личен живот == Ваут ван Ерт се оженил со Сара де Би во 2018 година и двојката го добила нивниот син, Џорџ во 2021 година. == Достигнувања == === Велокрос === {{Div col|colwidth=25em}} ;2011–2012 : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Светско јуниорско првенство : 2. Национално јуниорско првенство : 2. Краен пласман Јуниорски Суперпрестиж ::1. Велокрос Рудерворде ;2012–2013 : 1. Краен пласман Суперпрестиж под 23 години ::1. Велокрос Зонховен ::1. Велокрос Гавере ::1. Суперпрестиж Гитен : БПост Банк трофеј под 23 години ::1. Слејтингспрејс Остмале : 2. Краен пласман Светски куп под 23 години : 3. [[Податотека:Bronze medal blank.svg|15п]] Светско првенство под 23 години : 3. Државно првенство под 23 години ;2013–2014 : 1. [[Податотека:Jersey rainbow.svg|20п]] Светско првенство под 23 години : 1. Краен пласман БПост Банк трофеј под 23 години ::1. Гран при ван Хаселт ::1. Гран при Раумур ::1. Азенкрос ::1. Гран при Свен Нис ::1. Краватенкрос : 1. Национале велокрос Отегем : 2. Краен пласман Светски куп под 23 години ::1. Велокрос Намур ::1. Гран при Номај : 2. Краен пласман Суперпрестиж под 23 години ::1. Велокрос Гавере ::1. Вламсе Ардбејенкрос ::1. Нордзекрос ;2014–2015 : 1. [[Податотека:UEC Champion Jersey.svg|20п]] Европско првенство под 23 години : 1. Краен пласман БПост Банк трофеј ::1. Велокрос Копенберг ::1. Болекескрос ::1. Гран при Раумур ::1. Азенкрос ::1. Гран при Свен Нис ::2. Гран при ван Хаселт ::2. Краватенкрос : Светски куп ::1. Коксејде ::2. Хогерхајде : 1. Верслујс Велокрос Бредене : 1. Кастелкрос : 1. ГП Стад Екло : 1. Мол : 1. Слејтингспрејс Остмале : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Светско првенство : Класици Судал : 2. Јармаркткрос Нил ::2. Мехелен : 3. Државно првенство : 3. Краен пласман Светски куп под 23 години ::1. Намур ::2. Фалкенбург ::2. Хојсден-Золдер : Суперпрестиж ::3. Вламсе Ардбејенкрос ::3. Нордзекрос : Суперпрестиж под 23 години ::1. Гитен ::1. Зонховен ::1. Гавере ::1. Гран при де ла Регион Валон ;2015–2016 : 1. [[Податотека:Jersey rainbow.svg|20п]] Светско првенство : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Државно првенство : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Краен пласман Супер куп ::1. КросВегас ::2. Кауберг Велокрос ::2. Дејненкрос Коксејде ::2. Велокрос Намур ::2. Лињиер ан Бери ::2. Гран при Адри ван дер Пул : 1. Краен пласман Суперпрестиж ::1. Суперпрестиж Гитен ::1. Велокрос Зонховен ::1. Велокрос Гавере ::1. Гран при де ла Регион Валон ::2. Велокрос Рудерворде ::2. Вламсе Ардбејенкрос ::3. Нордзекрос : 1. Краен пласман БПост Банк Трофеј ::1. ГП Марио де Клерк ::1. Велокрос Копенберг ::1. Болекескрос ::1. Гран при Раумур ::1. Схелдекрос Антверпен ::1. Гран при Свен Нис ::2. Васландкрос ::3. Азенкрос : Класици Судал ::1. Нерпелт ::2. Мехелен : 1. ГП Стад Екло : 1. Стенбергкрос : 1. Полдеркрос : 1. Зилвермеркрос : 2. [[Податотека:Silver medal europe.svg|15п]] Европско првенство : 2. Велокрос Нилс Алберт : 2. Слејтингспрејс Остмале ;2016–2017 : 1. [[Податотека:Jersey rainbow.svg|20п]] Светско првенство : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Државно првенство : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Краен пласман Супер куп ::1. КросВегас ::1. Џингл Крос ::1. Гран при Ерик де Влеминк ::1. Меморијал Романо Скоти ::2. Кауберг Велокрос ::2. Велокрос Зевен ::2. Велокрос Намур : 1. Краен пласман ДВВ Трофеј ::1. ГП Марио де Клерк ::1. Велокрос Копенберг ::1. Гран при Раумур ::1. Азенкрос ::2. Болекескрос ::2. Схелдекрос Антверпен ::2. Гран при Свен Нис ::2. Краватенкрос : 2. Краен пласман Суперпрестиж ::1. Гран при де ла Регион Валон ::2. Суперпрестиж Гитен ::2. Велокрос Зонховен ::2. Велокрос Рудерворде ::2. Велокрос Гавере ::2. Суперпрестиж Дигем ::2. Вламсе Ардбејенкрос ::2. Нордзекрос : Брико Крос Трофеј ::1. Герардсберген ::1. Силвестеркрос ::2. Полдерскрос ::3. Вестингкрос : 1. Ватерло : 1. Кермискрос : 1. Нилс Алберт : 1. Слејтингспрејс Остмале : 2. Зилвермеркрос : 2. Вламсе Дрејвенвелддрит Оверејсе : 3. [[Податотека:Bronze medal europe.svg|15п]] Европско првенство ;2017-2018 : 1. [[Податотека:Jersey rainbow.svg|20п]] Светско првенство : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Државно првенство : 2. Краен пласман Светски куп ::1. Полдеркрос Зевен ::1. Велокрос Намур ::2. КросДенмарк ::2. ГП Номај ::2. ГП Адри ван дер Пул ::3. Дејненкрос Коксејде ::3. ГП Ерик де Влеминк : 2. Краен пласман Суперпрестиж ::1. Велокрос Бом ::1. Велокрос Гавере ::2. Суперпрестиж Гитен ::2. Велокрос Зонховен ::2. Велокрос Рудерворде ::2. Суперпрестиж Дигем : 3. Краен пласман Трофеј ДВВ ::2. Фландриенкрос ::2. Схелдекрос Антверпен ::2. Азенкрос ::2. ГП Свен Нис ::3. Хотондкрос : Брико Крос ::1. Верслујс Велокрос ::2. Крос Екло ::2. Полдерскрос ::3. Беренкрос : Класици Судал ::1. Васландкрос : 1. Кермискрос : 2. Велокрос Отегем ;2018–2019 : 2. Краен пласман Светски куп ::1. Велокрос Поншато ::2. Светски куп Ватерло ::2. Џингл Крос ::2. Велокрос Берн ::2. Дејненкрос Коксејде ::2. Велокрос Намур ::2. ГП Ерик де Влеминк ::3. ГП Адри ван дер Пул : Суперпрестиж ::2. Суперпрестиж Гитен ::2. Велокрос Рудерворде ::2. Велокрос Зонховен ::3. Велокрос Гавере : Трофеј ДВВ ::2. Схелдекрос Антверпен ::2. Азенкрос ::3. Копенбергкрос : Брико Крос ::1. Бреденекрос ::2. Мур ван Герардсберген ::2. Беренкрос ::2. Хотондкрос : 1. Велокрос Ла Мезје : 1. Кермискрос : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Светско првенство : 2. [[Податотека:Silver medal europe.svg|15п]] Европско првенство : 2. Државно првенство : 3. Амбианскрос ;2019–2020 : ДВВ Трофеј ::1. Краватенкрос : 2. Кастелкрос Зонебеке ;2020–2021 : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Државно првенство : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Краен пласман Светски куп ::1. Дендермонд ::1. Оверејсе ::2. Намур ::2. Хулст ::3. Табор : Трофеј X²O Бадкамерс ::1. Херенталс ::2. ГП Свен Нис ::2. Фландриенкрос ::3. Урбан Крос : 1. Мол : Суперпрестиж ::2. Хојсден-Золдер : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Светско првенство ;2021–2022 : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Државно првенство : Светски куп ::1. Вал ди Сол ::1. Дендермонд : Суперпрестиж ::1. Бом ::1. Хојсден-Золдер : Трофеј X²O Бадкамерс ::1. Азенкрос ::1. ГП Свен Нис ::1. Херенталс : Етијас Крос ::1. Есен {{пстк}} === Друмски велосипедизам === {{Div col|colwidth=25em}} ;2012 : 4. Краен пласман Синт-Мартинуспрејс Контих ;2014 : 8. Краен пласман [[Стер ЗЛМ Тур]] ;2015 : 4. Омлоп Хет Ниусблад под 23 години : 4. ГП Џеф Схеренс ;2016 : 1. Схал Селс : 2. Дварс дор хет Хагеланд : 4. ГП Пино Черами : 8. Краен пласман [[Трка околу Белгија]] ::1. Пролог ;2017 : 1. Ронде ван Лимбург : 1. Велосипедски класик Брухе : 1. ГП Пино Черами : 2. Схалс Селс : 2. Рад ам Ринг : 3. Дварс дор хет Хагеланд : 10. Краен пласман [[Трка околу Белгија]] ;2018 : 1. [[Податотека:MaillotCyan.PNG|20п]] Краен пласман [[Трка околу Данска]] ::1. Етапа 2 : 3. [[Податотека:Bronze medal europe.svg|15п]] Европско друмско првенство : 3. [[Страде Бјанке 2018|Страде Бјанке]] : 8. Антверпен Порт Епик : 9. [[Трка околу Фландрија 2018|Трка околу Фландрија]] : 10. [[Гент-Вевелгем 2018|Гент-Вевелгем]] ;2019 : Национални првенства ::1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Хронометар ::3. Друмска трка : [[Критериум ди Дофине 2019|Критериум ди Дофине]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 4 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) ::1. Етапа 5 : [[Тур де Франс 2019|Тур де Франс]] ::1. Етапа 2 ([[Екипен хронометар|ТТТ]]) ::1. Етапа 10 : 2. [[Е3 Бинкбенк Класик 2019|Е3 Бинкбенк Класик]] : 3. [[Страде Бјанке 2019|Страде Бјанке]] : 6. [[Милано-Санремо 2019|Милано-Санремо]] ;2020 : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Национално хронометарско првенство : 1. [[Милано-Санремо 2020|Милано-Санремо]] : 1. [[Страде Бјанке 2020|Страде Бјанке]] : [[Тур де Франс 2020|Тур де Франс]] ::1. Етапа 5 ::1. Етапа 7 : [[Критериум ди Дофине 2020|Критериум ди Дофине]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 1 : Светски првенства ::2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Друмска трка ::2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Хронометар : 2. [[Трка околу Фландрија 2020|Трка околу Фландрија]] : 3. [[Милано-Торино]] : 8. [[Гент-Вевелгем 2020|Гент-Вевелгем]] ;2021 : 1. [[Податотека:MaillotBélgica.PNG|20п]] Национално друмско првенство : 1. [[Податотека:Jersey blue.svg|20п]] Краен пласман [[Трка околу Британија]] ::1. Етапа 1 ::1. Етапа 4 ::1. Етапа 6 ::1. Етапа 8 : 1. [[Гент-Вевелгем 2021|Гент-Вевелгем]] : 1. [[Амстел Голд Рејс 2021|Амстел Голд Рејс]] : [[Тур де Франс 2021|Тур де Франс]] ::1. Етапа 11 ::1. Етапа 20 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) ::1. Етапа 21 ::[[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]] на етапа 15 : 2. Краен пласман [[Тирено-Адријатико 2021|Тирено-Адријатико]] ::1. [[Податотека:Jersey violet.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 1 ::1. Етапа 7 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) : [[Летни олимписки игри 2020|Олимписки игри]] ::2. [[Податотека:Silver medal olympic.svg|15п]] Друмска трка ::6. Хронометар : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|15п]] Светско хронометарско првенство : 2. [[Брабантсе Пејл]] : 3. [[Милано-Санремо 2021|Милано-Санремо]] : 4. [[Страде Бјанке 2021|Страде Бјанке]] : 6. [[Трка околу Фландрија 2021|Трка околу Фландрија]] : 7. [[Париз-Рубе 2021|Париз-Рубе]] ;2022 : 1. [[Омлоп Хет Ниусблад 2022|Омлоп Хет Ниусблад]] : 1. [[Е3 Саксо Банк Класик 2022|Е3 Саксо Банк Класик]] : 1. [[Класик Бретања 2022|Класик Бретања]] : [[Тур де Франс 2022|Тур де Франс]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] [[Бодовен пласман на Тур де Франс|Бодовен пласман]] ::1. Етапа 4 ::1. Етапа 8 ::1. Етапа 20 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) ::[[Податотека:Jersey red number.svg|20п]] [[Награда за борбеност на Тур де Франс|Награда за борбеност]] на етапите 6, 18 и на цела трка : [[Критериум ди Дофине 2022|Критериум ди Дофине]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 1 ::1. Етапа 5 : [[Париз-Ница 2022|Париз-ница]] ::1. [[Податотека:Jersey green.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 4 ([[Поединечен хронометар|ITT]]) : 2. [[Париз-Рубе 2022|Париз-Рубе]] : 2. [[Хамбуршки класик 2022|Класик БЕМЕР]] : 2. [[Гран при Монтреал 2022|Гран при Монтреал]] : 3. [[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2022|Лиеж-Бастоњ-Лиеж]] : 4. Светско друмско првенство : 4. [[Гран при Квебек 2022|Гран при Квебек]] : 8. [[Милано-Санремо 2022|Милано-Санремо]] {{пстк}} ==== Распоред на резултатите во генералниот пласман ==== {| class="wikitable plainrowheaders" |colspan=8 align="center"|'''Распоред на резултатите на големите трки''' |- ! scope="col" | '''[[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]]''' ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|pink}} [[Генерален пласман на Џиро д’Италија|'''Џиро''']] | — | — | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|yellow}} [[Генерален пласман на Тур де Франс|'''Тур''']] | [[Тур де Франс 2019|СО]] | [[Тур де Франс 2020|20]] | [[Тур де Франс 2021|19]] | [[Тур де Франс 2022|22]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|red}} [[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|'''Вуелта''']] | — | — | — | — |- |colspan=8 align="center"|'''Распоред на резултатите на поважните етапни трки''' |- ! scope="col" | '''Етапна трка''' ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|yellow}} [[Париз-Ница]] | — | — | — | [[Париз-Ница 2022|32]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|blue}} [[Тирено-Адријатико]] | — | — | style="background:#ddf;" |[[Тирено-Адријатико 2021|'''2''']] | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|Volta a Catalunya}} [[Волта а Каталуња]] | — | style="color:#4d4d4d;" rowspan=3|НСО | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|yellow}} [[Трка околу Баскија]] | — | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|yellow}} [[Тур де Романди]] | — | — | — |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|Dauphine}} [[Критериум ди Дофине]] | [[Критериум ди Дофине 2019|47]] | [[Критериум ди Дофине 2020|32]] | — | [[Критериум ди Дофине 2022|49]] |- style="text-align:center;" ! scope="row" | {{cjersey|yellow}} [[Тур де Свис]] | — | style="color:#4d4d4d;"|НСО | — | — |} ==== Распоред на резултатите на класиците ==== {| class="wikitable" ! '''[[Класични велосипедски трки|Монумент]]''' ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Милано-Санремо]] | — | style="background:#ddf; |[[Милано-Санремо 2019|6]] | style="background:gold; |[[Милано-Санремо 2020|'''1''']] | style="background:#C9AE5D;|[[Милано-Санремо 2021|'''3''']] | style="background:#ddf;" |[[Милано-Санремо 2022|8]] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Трка околу Фландрија]] | style="background:#ddf; |[[Трка околу Фландрија 2018|9]] | [[Трка околу Фландрија 2019|14]] | style="background:silver; |[[Трка околу Фландрија 2020|'''2''']] | style="background:#ddf; |[[Трка околу Фландрија 2021|6]] | — |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Париз-Рубе]] | [[Париз-Рубе 2018|13]] | [[Париз-Рубе 2019|22]] | style="color:#4d4d4d;"|НСО | style="background:#ddf; |[[Париз-Рубе 2021|7]] | style="background:silver; |[[Париз-Рубе 2022|'''2''']] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Лиеж-Бастоњ-Лиеж]] | — | — | — | — | style="background:#C9AE5D;|[[Лиеж-Бастоњ-Лиеж 2022|'''3''']] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Џиро ди Ломбардија]] | — | — | — | — | — |- ! Класик ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 ! scope="col" | 2020 ! scope="col" | 2021 ! scope="col" | 2022 |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Омлоп Хет Ниусблад]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2018|32]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2019|13]] | [[Омлоп Хет Ниусблад 2020|11]] | — | style="background:gold;" |[[Омлоп Хет Ниусблад 2022|'''1''']] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Страде Бјанке]] | style="background:#C9AE5D;|[[Страде Бјанке 2018|'''3''']] | style="background:#C9AE5D;|[[Страде Бјанке 2019|'''3''']] | style="background:gold;" |[[Страде Бјанке 2020|'''1''']] | style="background:#ddf; |[[Страде Бјанке 2021|4]] | — |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Е3 Саксо Банк Класик]] | — | style="background:silver;|[[Е3 Саксо Банк Класик 2019|'''2''']] | style="color:#4d4d4d;"|НСО | [[Е3 Саксо Банк Класик 2021|11]] | style="background:gold;" |[[Е3 Саксо Банк Класик 2022|'''1''']] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Гент-Вевелгем]] | style="background:#ddf; |[[Гент-Вевелгем 2018|10]] | [[Гент-Вевелгем 2019|29]] | style="background:#ddf; |[[Гент-Вевелгем 2020|8]] | style="background:gold;" |[[Гент-Вевелгем 2021|'''1''']] | [[Гент-Вевелгем 2022|12]] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;"|[[Дварс дор Вландерен]] | [[Дварс дор Вландерен 2018|83]] | — | style="color:#4d4d4d;" |НСО | — | — |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;" |[[Брабантсе Пејл]] | — | — | — | style="background:silver;"|[[Брабантсе Пејл 2021|'''2''']] |— |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;"|[[Амстел Голд Рејс]] | — | [[Амстел Голд Рејс 2019|58]] | style="color:#4d4d4d;" rowspan=2|НСО | style="background:gold;" |[[Амстел Голд Рејс 2021|'''1''']] |— |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;"|[[Хамбуршки класик]] | — | — | style="color:#4d4d4d;" |НСО | style="background:silver;"|[[Хамбуршки класик 2022|'''2''']] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;"|[[Класик Бретања]] | — | — | — | — | style="background:gold;" |[[Класик Бретања 2022|'''1''']] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;"|[[Гран при Квебек]] | — | — | style="color:#4d4d4d;" colspan=2 rowspan=2 |НСО | style="background:#ddf; |[[Гран при Квебек 2022|4]] |- style="text-align:center;" | style="text-align:left; background:#efefef;"|[[Гран при Монтреал]] | — | — | style="background:silver;"|[[Гран при Монтреал 2022|'''2''']] |} СО = се откажал; — = не учествувал; ДСК = дисквалификуван; НСО = не се одржала === Награди === * Фландриец на годината: 2019,<ref>{{наведени вести|url=https://www.cyclingnews.com/news/van-aert-wins-flandrien-of-the-year-award/|title=Van Aert wins Flandrien of the Year award|work=cyclingnews.com |date=5 ноември 2019|accessdate=8 ноември 2019}}</ref> 2020,<ref>{{нмс|url=https://www.cyclingnews.com/news/van-aert-and-kopecky-win-2020-flandrien-of-the-year/|title=Van Aert and Kopecky win 2020 Flandrien of the year|date=19 November 2020|access-date=4 December 2020|work=Cyclingnews.com}}</ref> 2021<ref>{{нмс|url=https://www.cyclingnews.com/news/van-aert-kopecky-repeat-as-flandrien-of-the-year/|title=Van Aert, Kopecky repeat as Flandrien of the year|date=26 October 2021|access-date=26 October 2021|work=Cyclingnews.com}}</ref> * Белгиски спортист на годината: 2020,<ref>{{нмс|url=https://www.wielerflits.nl/nieuws/wout-van-aert-verkozen-tot-belgisch-sportman-van-het-jaar/ |title=Wout van Aert verkozen tot Belgisch sportman van het jaar|work=wielerflits |date=18 December 2020|access-date=18 December 2020|language=NL}}</ref> 2021<ref>{{нмс|url=https://www.nenroll-nenroll.com/wout-van-aert-and-nina-derwael-are-named-sportsperson-of-the-year/1273392021/|title=Wout van Aert and Nina Derwael are named Sportsperson of the Year|work=nenroll-nenroll|date=19 December 2021|access-date=19 December 2021|archive-date=2021-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219193306/https://www.nenroll-nenroll.com/wout-van-aert-and-nina-derwael-are-named-sportsperson-of-the-year/1273392021/|url-status=dead}}</ref> * Белгиски национален спортски орден: 2020<ref>{{нмс|url=https://alkhaleejtoday.co/sport/5351206/Wout-van-Aert-wins-National-Trophy-for-Sports-Merit.html|title=Wout van Aert wins National Trophy for Sports Merit|date=13 November 2020|access-date=4 December 2020|work=alkhaleejtoday.co}}</ref> * Фламански џин: 2020<ref>{{нмс|url=https://sporza.be/nl/2020/12/04/wout-van-aert-mag-nu-ook-vlaamse-reus-in-prijzenkast-zetten~1607093318510/|title=Wout van Aert mag nu ook Vlaamse Reus in prijzenkast zetten|work=Sporza website|date=4 December 2020|access-date=4 December 2020|language=NL}}</ref> * [[Кристален велосипед]]: 2020,<ref>{{нмс|url=https://www.wielerflits.nl/nieuws/wout-van-aert-wint-voor-het-eerst-de-kristallen-fiets/ |title=Wout van Aert wint voor het eerst de Kristallen Fiets|work=wielerflits |date=17 December 2020|access-date=17 December 2020|language=NL}}</ref> 2021<ref>{{нмс|url=https://sporza.be/nl/2021/12/01/kristallen-fiets-2021/|title="Verkouden" Wout van Aert en Lotte Kopecky winnen ook in 2021 de Kristallen Fiets|work=wielerflits |date=2 December 2021|access-date=2 December 2021|language=NL}}</ref> * [[Награда за борбеност на Тур де Франс]]: [[Тур де Франс 2022|2022]]<ref>{{нмс|date=23 July 2022 |title=Wout van Aert steekt ook Superstrijdlust op zak, de meest strijdvaardige renner van de Tour |url=https://sporza.be/nl/2022/07/23/wout-van-aert-steekt-ook-superstrijdlust-op-zak-de-meest-strijdvaardige-renner-van-de-tour~1658578535164/ |website=Sporza|language=nl}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Wout van Aert}} * {{cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Бодовен пласман на Тур де Франс}} {{Возачи во Џамбо-Висма}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ван Ерт, Ваут}} [[Категорија:Родени во 1994 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Белгиски велосипедисти]] [[Категорија:Велокрос велосипедисти]] [[Категорија:Луѓе од Херенталс]] [[Категорија:Белгиски етапни победници на Тур де Франс]] [[Категорија:Олимписки велосипедисти на Белгија]] [[Категорија:Олимписки сребрени медалисти за Белгија]] [[Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2020]] [[Категорија:Олимписки медалисти во велосипедизам]] 2nuyaizew92zwc1rtc4kj9rlzk7qd6a Петко Славејков 0 1192345 5608150 5510139 2026-08-11T12:25:43Z Buli 2648 5608150 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =Петко Славејков <br />Петко Рачов Славейков | image = 2010-03-10 Petko Slaveikov Bonn Duisdorf Exhibition 01.JPG | alt = | caption = Петко Славејков | birth_name = Петко Рачов Славејков | birth_date = 17 ноември 1827 | birth_place = {{роден во|Велико Трново}}, [[Османлиска Империја]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1895|07|01|1827|11|17}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]] | nationality = Бугарин | other_names = | occupation = поет, публицист, фолклорист и политичар | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Петко Рачов Славејков''' ({{langx|bg|Петко Рачов Славейков}}) — бугарски поет, публицист, фолклорист и политичар. Славејков бил еден од водачите на [[Либерална партија на Бугарија|Либералната партија]] по [[Ослободување на Бугарија|ослободувањето на Бугарија]], и Претседател на [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]] (1880), како и министер во неколку кабинети (1880-1881, 1884-1885). Славејков имал четири деца, меѓу кои и политичарите [[Иван Славејков]] и [[Христо Славејков]], публицистотот [[Рачо Славејков]] и поетот [[Пенчо Славејков]]. == Биографија== === Потекло и млади години=== Петко Славејков е роден на [[17 ноември]] [[1827]] година во [[Велико Трново]], во домот на Рачо Казанџијата. Неговата мајка, Пенка, починала при неговото раѓање, а детето по чудо било спасено. Дедото на Петко Славејков, Рачо Чехларја, бил од [[Банско]] или [[Јакоруда]]. Поради убиството на еден Турчин кој го принудил да го носи на грб низ реката [[Глазне]], тој бил принуден да побегне и да се пресели во Трново. Таткото на Петко, исто така, се викал Рачо, но не го зел презимето Казанџија. Тој бил слабо образован, но имал горд бугарски дух. Во селото на неговата мајка, [[Вишовград]], Петко гледал славеи кои го импресионирале толку многу што го променил своето презиме во Славејков. Славејков студирал последователно во [[Велико Трново]], [[Дрјаново]], [[Трјавна]] и Преображенскиот манастир. Сепак, интензивно се самообразовал со многу читање во библиотеките на манастирите околу [[Велико Трново]]. Главна улога за неговото образование изиграло делото „[[Историjа словенобугарска]]“ на [[Свети Паисиј Хилендарски]]. Подоцна учел во [[Свиштов]] (кај [[Емануил Васкидович|Емануел Васкидович]]) каде ги проширил своите знаења по грчки и се запознал со дела од српската и западноевропски литература. Неговото прво литерарно дело „''Акатист на три светители''“ е зачувано. === Просветна и литературна дејност=== Во [[1843]] година Славејков станал учител во [[Велико Трново]], но за напишаното негово дело „''Се прославило Трново со славните грчки владици''“<ref>[http://slovo.bg/old/prs/proslavi.htm Текст на ''„Прославило се Търново със славни гръцки владици“'' в slovo.bg]</ref> бил избркан<ref name="tt">{{ташев}}</ref>. Од [[1844]] до [[1864]] година последователно бил учител во други села и градови - Трјавна, [[Видин]], [[Враца]], [[Плевен]], [[Берковица]], Бела, Елена итн. Работел како учител во првото класно училиште во Елена и му го дало името [[Даскалоливница]]. Тој развил важни културни и образовни активности и до [[1847]] година собрал 2263 песни и поговорки. Од [[1852]] година ги печати првите книги - ''„Смесена китка“, „Песнопојка“, „Басненик“''. Ја напишал поемата „Бојка војвода“ (1853) под влијание на револуционерните настани околу [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853-1856). Учествувал во заговорот за неуспешниот бунт на дедо Никола во Трново (1856). Како учител во [[Трговиште]] објавувал во бугарскиот сатиричен весник „Гајда“. === Цариградски период (1864–1874) === [[Податотека:Hristodul Kostovich Sichan Nikolov, Elias Riggs, Albert Long and Petko Slaveykov in Constantinople, circa 1864 - 1865.jpg|лево|мини|Преведувачите на Библијата на современ бугарски јазик: [[Христодул Костович]], Елиас Ригс, Алберт Лонг и Петко Славејков во Цариград, околу 1864-1865 г.]] Откако работел некое време во [[Варна]], заминал за [[Цариград]], поканет во [[1864]] година за да го редактира бугарскиот превод на [[Библија]]та (на источно бугарско наречје) од Бугарското библиско друштво заедно со Алберт Лонг, Елајс Ригс и Христодул Сичан-Николов, чиј комплетен превод бил отпечатен во [[1871]] година во [[Цариград]]. Во [[Цариград]], Славејков го издавал весникот „Гајда“ (1863-1867), весникот „Македонија“ (1866-1872), списанието „Ружица“ (1871), списанието „Пчелица“ (1871), списанието „Читалиште“ (1872-1873), во. „Шутош“ (1873-1874), „Костурка“ (1874). Славејков се појавил како најпознатиот бугарски писател во тоа време во [[Цариград]]. Издал повеќе од 60 книги, весници и списанија (оригинални и преведувачки). Тој учествувал во црковната борба и станал еден од нејзините водачи. Подоцна, тој бил учител во [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Во [[1873]] година ја создал познатата поема „Изворот на белоногата“. За написот „Двете касти и власти“ (во весникот „Македонија“<ref>''[http://www.slovo.bg/old/prs/2kasti.htm Текст на „Двете касти и власти“ в slovo.bg]''</ref>) бил уапсен и обвинет за врски со [[Бугарски револуционерен централен комитет|револуционерниот комитет]] во [[Букурешт]]. [[Податотека:MacedonianQuestion1.jpg|мини|Првата страница на статијата „Македонското прашање“ на Петко Славејков објавена во весникот [[Македонија (1866 – 1872)|Македонија]] во Цариград на 18 јануари 1871, во која споменува дека одредени луѓе во Македонија се декларираат како посебен народ - ''Македонци'']]По патувањето до [[Македонија]], во [[1874]] година Петко Славејков учествувал во основањето на бугарска гимназија во [[Едрене]], каде се борил против грчкото влијание врз [[Бугари]]те. Подоцна бил учител во [[Стара Загора]], пишувал воинствени песни (1876), и за кратко повторно бил во затвор по [[Априлско востание|Априлското востание]]. По заземањето на [[Стара Загора]] од руските војски во [[1877]] година бил назначен за претседател на градската управа. При последното палење на градот, тој ги изгубил многу ракописи и собраните 15 000 изреки. Во наредните месеци соработувал на руските војници, преведувал, станал сведок на победата кај Шипка<ref name="tt"/>. Во своите дела, Славејков дополнително го изградил бугарскиот јазик. Пишувал историски патриотски песни и поеми, љубовна и пејзажна лирика под влијание на руските поети [[Александар Сергеевич Пушкин]], [[Афанасиј Фет]] и [[Николај Карамзин]]. Зачувани се делови од историски патриотски песни (напишани најверојатно под влијание на Паисиевата историја - „Крумијада“, „Кралев Марко“, „Самуилка“). Издал два зборници со народни песни (1860, 1868), и ги обновил собраните изреки (17 000 на број). Освен поет, писател и новинар, П. Р. Славејков во бугарската литература е познат и како преведувач, филолог, фолклорист, основоположник на бугарската литература за деца, автор на учебници, географ, историчар и мемоарист. Во [[1875]] година Славејков станал дописен, а во [[1884]] година и почесен член на Бугарското книжевно друштво (денес [[Бугарска академија на науките]]). ===Политичка активност (1878-1895)=== По ослободувањето, Петко Славејков станал еден од водачите на новоформираната [[Либерална партија на Бугарија|Либерална партија]]. Станал Претседател на [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание]] (1880), министер за народно просветителство (1880) и министер за внатрешни работи (1880-1881) во владата на [[Петко Каравелов]]. За време на режимот на ингеренциите (1881-1883), Славејков заминал за [[Пловдив]], каде што предавал во Пловдивската гимназија. По враќањето во Бугарија повторно бил министер за внатрешни работи (1884-1885) во новиот кабинет на Каравелов. По соединувањето на Источна Румелија со Бугарија, Славејков бил помошник комесар во Јужна Бугарија<ref name="БДИ">{{Наведена книга | year = 1987 | title = Българските държавни институции 1879-1986 | publisher = ДИ „Д-р Петър Берон“ | location = София | pages = 99}}</ref> . Ги издавал весниците „Остен“ (1879), „Целокупна Бугарија“ (1879), „Независност“ (1880–1883), „Трновски устав“ (1884), „Вистина“ (1886), „Софиски дневник“ (1886) и „Правда“ (1888). Петко Р. Славејков починал во Софија на [[1 јули]] [[1895]] година<ref>Българската възрожденска интелигенция (енциклопедия), ДИ „Д-р Петър Берон“, София, 1988, стр. 595-598.</ref>. [[Image:Petko and his son Pencho Slaveykov.jpg|left|thumb|Петко Славејков ''(реалистичка скулптура)'' и неговиот син [[Пенчо Славејков|Пенчо]] ''(реалистичка скулптура) на [[Плоштадот Славејков]] во [[Софија]]]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://unicat.nalis.bg/Search/Results?lookfor=Петко+Славейков&type=AllFields Од и за Петко Славејков во каталог ''НАБИС''] * [http://www.slovo.bg/prs/ Текстови на П. Р. Славејков на виртуелната библиотека ''Словото''] * [http://www.dlib.mk:8080/jspui/handle/68275/114 сп. „Смесна китка“ (Букурешт, 1852)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101222164615/http://www.dlib.mk:8080/jspui/handle/68275/114 |date=2010-12-22 }} * [http://lib-shumen.iservice.bg/abwstaro/scan/F0000276.PDF Библия, сиреч Священото писание на вехтий и новий завет. Вярно и точно преведено от първообразното. Цариград, в книгопечатницата на А. Х. Бояджияна, 1871] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140910182344/http://lib-shumen.iservice.bg/abwstaro/scan/F0000276.PDF |date=2014-09-10 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Славејков, Петко}} [[Категорија:Бугарски министри]] [[Категорија:Бугарски писатели]] [[Категорија:Бугарски новинари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] j4tk8w9xji7vstspa9m9s4bz04mk9xq Бромоводородна киселина 0 1206868 5608155 5218928 2026-08-11T12:29:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608155 wikitext text/x-wiki {{chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 447182371 | ImageFileL1 = Hydrogen-bromide-3D-vdW.svg | ImageNameL1 = Ball-and-stick model of hydrogen bromide | ImageFileR1 = Water molecule 3D.svg | ImageNameR1 = Ball-and-stick model of water | ImageFileL2 = Bromide_ion.svg | ImageNameL2 = Ball-and-stick model of the bromide anion | ImageFileR2 = Hydronium-3D-vdW.svg | ImageNameR2 = Ball-and-stick model of the hydronium cation | Name = Бромоводородна киселина | OtherNames = Хидрониум бромид | ImageFile = | ImageSize = 100px | ImageName = Hydrobromic acid |Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 255 | InChI = 1/BrH/h1H | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 47266 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/BrH/h1H | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = CPELXLSAUQHCOX-UHFFFAOYSA-N | SMILES = Br | InChIKey = CPELXLSAUQHCOX-UHFFFAOYAZ | CASNo = 10035-10-6 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | UNII_Ref = {{fdacite|changed|FDA}} | UNII = 3IY7CNP8XJ | RTECS = MW3850000 | EINECS = 233-113-0 | PubChem = 260 }} |Section2={{Chembox Properties | Formula = HBr<sub>(aq)</sub> | MolarMass = 80.91 | Appearance = безбојна/слабожолта течност | Odor = acrid | Density = 1,49 g/cm<sup>3</sup> (48% w/w aq.) | Solubility = 221 g/100 mL (0 °C) <br> 204 g/100 mL (15 °C) <br> 130 g/100 mL (100 °C) | MeltingPtC = -11 | MeltingPt_notes = (47–49% w/w aq.) | BoilingPtC = 122 | BoilingPt_notes = at 700 mmHg (47–49% w/w aq.) | pKa = −9<ref>Bell, R.P. ''The Proton in Chemistry'', 2nd ed., Cornell University Press, Ithaca, NY, '''''1973'''''.</ref> | Viscosity = 0,84 cP (-75 °C) }} |Section4={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = -36,3 kJ/mol | HeatCapacity = 29,1 J/K mol | Entropy = 198,7 J/K mol }} |Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0282.htm ICSC 0282] | EUClass = Corrosive ('''C''') | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = ACID | RPhrases = {{R34}}, {{R37}} | SPhrases = {{S1/2}}, {{S7/9}}, {{S26}}, {{S45}} | FlashPt = Non-flammable }} |Section8={{Chembox Related | OtherAnions = [[Флуороводородна киселина]]<br />[[Хлороводородна киселина]]<br />[[Јодоводородна киселина]] | OtherCompounds = [[Hydrogen bromide]] }} }} '''Бромоводородна киселина''' — двоатомска [[молекула]] со формула ''HBr''. Станува збор за безбојно соединение во облик на [[гас]], при нормални услови. Бромовородната киселина се создава со растворање на [[бромоводород]] во [[вода]]. HBr е добро растворлив во вода, со масен удел од 68,85% на собна температура. Бромоводородот и бромоводородната киселина не се иста супстанца и покрај тоа што бромоводородната киселина се означува со HBr. ==Употреба== Позната е употребата на HBr во хемиската [[синтеза (хемија)|синтеза]]. На пример,HBr се користи за производство на [[алкил бромид]] од [[алкохол]]: Пример со формула: ROH + HBr → RBr + H<sub>2</sub>O HBr се додава на [[алкен]]ите за да се добијат [[бромоалкани]], кои се важно семејство на органските сооединенија. Пример со формула: RCH=CH<sub>2</sub> + HBr → RCH(Br)–CH<sub>3</sub> Со добивање на HBr од алкини настануваат бромоалкени. [[Стегиметија]]та од овој тип е спротивно: Пример со формула: RC≡CH + HBr → RC(Br)=CH<sub>2</sub> Со додавање на HBr на [[халоалкен]]и се формираат геминални дихалоалкани. (Овој тип на додатоци го следи [[Марковниково правило|Марковниковото правило]]): Пример со формула: RC(Br)=CH<sub>2</sub> + HBr → RC(Br<sub>2</sub>)–CH<sub>3</sub> Исто така, HBr се користи за отворање на [[епоксид]]и и [[лактон]]и, и во синтеза на [[бромоацетилен]]. Исто така, HBr се јавува како [[катализатор]] со многу органски реакции.<ref name="hercouet">-{Hercouet, A.;LeCorre, M. (1988) Triphenylphosphonium bromide: A convenient and quantitative source of gaseous hydrogen bromide. Synthesis, 157-158.}-</ref><ref name="greenwood">-{Greenwood, N. N.; Earnshaw, A. Chemistry of the Elements; Butterworth-Heineman: Oxford, Great Britain; 1997;, pp. 809-812.}-</ref><ref name="carlin">-{Carlin, William W. {{US Patent|4147601}}, April 3, 1979}-</ref><ref name="vollhart">-{Vollhardt, K. P. C.; Schore, N. E. Organic Chemistry: Structure and Function; 4th Ed.; W. H. Freeman and Company: New York, NY; 2003.}-</ref> Предложено е да бромоводородната киселина се користи во проточни батерии..<ref name="EERE">[http://www1.eere.energy.gov/hydrogenandfuelcells/pdfs/30535ag.pdf -{Hydrogen-based utility energy storage system}-]</ref> ==Лабораториски синтези== HBr се синтерезира со користење на повеќе методи. HBr може да се подготви со [[дестилација на раствор]] на [[натриум]] или [[калиум бромид]] со [[фосфорна киселина]] или разредена [[сулфурна киселина]] <ref name="Pradyot Patnaik 2002">-{Pradyot Patnaik. ''Handbook of Inorganic Chemicals''. McGraw-Hill, 2002, ISBN 978-0-07-049439-8}-</ref>:: Пример со формула: 2KBr + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> + HBr Концентрираната сулфурна киселина не е ефикасна, бидејќи формираниот HBr се оксидира со гасовитиот [[бром]]: Пример со формула: 2HBr + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → Br<sub>2</sub> + SO<sub>2</sub> + 2H<sub>2</sub>O Киселината, исто така, може да се подготви на неколку други начини, вклучувајќи и бром во реакција со [[фосфор]] и вода или со [[сулфур]] и вода <ref name="Pradyot Patnaik 2002"/>: Пример со формула:2Br<sub>2</sub> + S + 2H<sub>2</sub>O → 4HBr + SO<sub>2</sub> Киселината уште може да се подготви со броминација на тетралин (1,2,3,4-тетрохидронафтален):<ref name="webele">-{[http://www.webelements.com/webelements/compounds/text/H/Br1H1-10035106.html WebElements: Hydrogen Bromide] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080513073323/http://www.webelements.com/webelements/compounds/text/H/Br1H1-10035106.html |date=2008-05-13 }}}-</ref> Пример со формула:C<sub>10</sub>H<sub>12</sub> + 4Br<sub>2</sub> → C<sub>10</sub>H<sub>8</sub>Br<sub>4</sub> + 4HBr Бромот може да се редуцита со фосфорна киселина: Пример со формула:Br<sub>2</sub> + H<sub>3</sub>PO<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O → H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> + 2HBr Водениот раствор на бромоводородот исто така може да се подготви во мали количини трифенолофосфониум броминд со рефлуктирачка киселина.<ref name="hercouet"/> HBr се припрема според горните наведени медоди каде може да биде онечистен со Br2, кој може да се отстрани со пропуштање на гас преку Cu мрежа или низ фенол.<ref name="ruhoff">-{Ruhoff, J. R.; Burnett, R. E.; Reid, E. E. "Hydrogen Bromide (Anhydrous)" Organic Syntheses, Vol. 15, p.35 (Coll. Vol. 2, p.338).}-</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0282.htm Безбедносна карта 0282] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0331.html NIOSH Водич за хемиски неприлики] [[Категорија:Бромиди]] [[Категорија:Неоргански киселини]] [[Категорија:Неметални халиди]] mcg7mm4gnsvqstncih2we3gf17m8cu9 Предлошка:Состав на Турција на ЕП фудбал 2016 10 1209628 5608153 5607676 2026-08-11T12:29:04Z Carshalton 30527 5608153 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Турција на ЕП фудбал 2016 | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | country = Турција | comp link = Европско првенство во фудбал 2016 | comp = ЕП 2016 | p1 = [[Волкан Бабаџан|Бабаџан]] | p2 = [[Семих Каја|Каја]] | p3 = [[Хакан Балта|Балта]] | p4 = [[Ахмет Јилмаз Чалик|Ахмет]] | p5 = [[Нури Шахин|Шахин]] | p6 = [[Хакан Чалханоглу|Чалханоглу]] | p7 = [[Гокан Ѓонул|Гонул]] | p8 = [[Селчук Инан|Инан]] | p9 = [[Џенк Тосун|Тосун]] | p10 = [[Арда Туран|Туран]] {{Капитен}} | p11 = [[Олџај Шахан|Шахан]] | p12 = [[Онур Киврак|Киврак]] | p13 = [[Исмаил Којбаши|Којбаши]] | p14 = [[Огужан Озјакуп|Озјакуп]] | p15 = [[Мехмет Топал|Топал]] | p16 = [[Озан Туфан|Туфан]] | p17 = [[Бурак Јилмаз|Б. Јилмаз]] | p18 = [[Џанер Еркин|Еркин]] | p19 = [[Јунус Мали|Мали]] | p20 = [[Волкан Шен|Шен]] | p21 = [[Емре Мор|Мор]] | p22 = [[Шенер Озбајракли|Озбајракли]] | p23 = [[Харун Текин (фудбалер)|Текин]] | coach = [[Фатих Терим|Терим]] }}<noinclude> {{Документација|Template:UEFA European Championship templates/doc}} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција|ЕП 2016]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2016|Турција]]<noinclude> </noinclude> 58xc2gegr3ahvry7npq7k1bik86k3fs Вештерот (видеоигра) 0 1212899 5608260 5596560 2026-08-11T18:24:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608260 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Вештерот<br />The Witcher | image = | developer = CD Projekt Red | publisher = {{ubl|Atari&nbsp;(Првично&nbsp;објавување&nbsp;на Windows)|CD Projekt}} | director = Јацек Брзезињски | producer = Мацјеј Мијасик | designer = Михал Мадеј | programmer = Мацјеј Синило | artist = Адам Бадовски | writer = {{ubl|Артур Ганшинјец|Себастијан Степијен|Марцин Блаха}} | composer = {{ubl|Адам Скорупа|Павел Блашчак}} | series = ''[[Вештерот (серијал на видео игри)|Вештерот]]'' | engine = Aurora Engine | platforms = [[Microsoft Windows]], [[MacOS]] | released = [[Европа|ЕВР]]: 26 октомври 2007<ref name=releasedates/><br />[[Северна Америка|САМ]]: 30 октомври 2007<ref name="releasedates">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gamefaqs.com/pc/915112-the-witcher/data |title=The Witcher Release Information for PC |publisher=GameFAQs |accessdate=20 април 2020}}</ref><br />[[Австралија|АВС]]: 9 ноември 2007<ref name=releasedates/><br />'''''Напредно издание'''''<br />'''Windows'''<br />[[Северна Америка|САМ]]: 16 септември 2008<ref name="releasedates1">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gamefaqs.com/pc/950892-the-witcher-enhanced-edition/data |title=The Witcher: Enhanced Edition Release Information for PC |publisher=GameFAQs |accessdate=20 април 2020}}</ref><br />[[Европа|ЕВР]]: 19 септември 2008<ref name=releasedates1/><br />[[Австралија|АВС]]: 30 септември 2008<ref name=releasedates1/><br />'''MacOS'''<br />5 април 2012<ref name="releasedates2">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gamefaqs.com/mac/666680-the-witcher-enhanced-edition/data |title=The Witcher: Enhanced Edition Release Information for Macintosh |publisher=GameFAQs |accessdate=20 април 2020}}</ref> | genre = [[Акција видеигра во улоги]] | modes = [[Самостојна видеоигра|Самостојно играње]] }} '''Вештерот''' (објавена под меѓународното име '''''The Witcher''''', во Полска под изворното име '''''Wiedźmin''''') — позната [[видеоигра]] со фантазиска заднина, развиена од страна на полското студио ''CD projekt RED'' и објавена од страна на Атари. Нејзината премиера била на 26 октомври 2007 година на платформата [[Microsoft Windows]] и во април 2012 била објавена сметачката верзија на [[MacOS|OS X]] системот. [[Податотека:Wiedzmin logo.png|мини|Полското лого на Вештерот]] Дејството на Вештерот се одвива во светот наречен континентот, напишано од [[Анджеј Сапковски]]. Главниот јунак во играта, со кој се оживотворува играчот е [[Гералт од Ривија]] - еден од вештерите, односно ликови со натчовечки сили, кои обично убиваат чудовишта што ги напаѓаат населените места. По настаните од ''[[Вештерот (сага)|Сагата Вештерот]]'', Гералт лишен од сеќавањето, повторно се обидува да се пронајде во мрачната реалност во светот на играта, лишен од изразената поделба на доброто и злото. Токму развитокот на играта го приморува Гералт да направи бројни морални одлуки, кои влијаат врз понатамошните судбини на споредните независни јунаци. И покрај обидот на Сапковски за прикажување на атмосферата на тој свет, видео играта ''Вештерот'' не добила официјална поддршка од страна на писателот. Првите обиди за да се преточи светот на вештерот во јазикот на играта биле планирани уште во деведесеттите години на XX век од страна на Metropolis Software, сепак на студиото CD Projekt RED им успеало да ја завршат работата на овој проект, кој траел пет години. За проектот на Вештерот биле одговорни Михал Мадеј и Јацек Брзезињски. Буџетот на играта изнесувал околу 19 милиони [[Полска злота|злоти]], а самото нејзино издание било придружено со голема промотивна кампања. По појавата на Вештерот добиле пофалби од страна на критичарите за фабулата, аудиовизуелното оформување и системот на борба. Како негативни забелешки за продукцијата на полското студио биле веднаш признаени прекумерната сексуализација на жените како и бројните технички грешки, при што повеќето од нив ги поправило ''Подобреното издание'', издадено во септември 2008 година, која освен тоа содржело нови авантури за играчот. Значајниот комерцијален успех на ''Вештерот'' - до јуни 2011 година биле продадени не помалку од 2 милиони примероци - предизвикало нагло внимание од страна на полскиот печат. Во 2011 година CD Projekt RED произвеле продолжение на делото под името ''[[Вештерот 2: Атентатори на кралеви]]'' (''Wiedźmin 2: Zabójcy królów''), веднаш потоа во 2015 година се појавила третата, која ставила крај на трилогијата на сцените од серијата, насловена како ''[[The Witcher 3: Wild Hunt|Вештерот 3: Див Лов]] (Wiedźmin 3: Dziki Gon)''. ==Фабула== Дејството на играта се случува во слични фантазиски заплети за време на средновековието. Тоа се заснова на светот на вештерот од романот на Анджеј Сапковски. Писателот се води по фантазиската формула, но исто така искористил многу алегории и наводи кон другите видови, традицијата и историјата. Судбината меѓу неговите јунаци ја истрива еднозначната поделба на доброто и злото, поставувајќи ги пред дилеми и последици полни со противречност и несигурност. Во ''Вештерот'' играчот се оживотворува во ликот на главниот јунак од светот на [[Анджеј Сапковски|Сапковски]], [[Гералт од Ривија]]. Тој е еден од вештерите - ликови со натчовечки сили кои обично убиваат чудовишта што ги напаѓаат населените места. Крајот на ''Сагата за Вештерот'' потклава неколку различни завршетоци на судбините на Гералт (меѓу кои и неговото убиство), но дејството на играта се одвива по настаните во ''Сагата'', каде што му успева да преживее. Оттаму фабулата на ''Вештерот'' не добила официјална потпора од Сапковски. ===Заплет=== Играта ја прикажува приказната на [[Гералт од Ривија]], вештер - генетски напреднат човек со посебни моќи обучен да убива чудовишта. ''Вештерот'' содржи три различни патишта, кои влијаат на приказната на играта. Тие патишта се: сојуз со Скоја'тел, герилска група која се бори за слобода составена од виленици и други не-луѓе; сојуз со Редот на пламната роза, чии витези ја штитат државата Темерија; или никаков сојуз за да ја зачува "вештеровата неутралност". Во воведниот исечок на играта, на Гералт му е дадена задача да ја излечи ќерката на кралот Фолтест од Темерија, принцезата Ада, од клетва која ја претвора во подивено чудовиште. Години подоцна, група вештери го пронаоѓа амнезираниот Гералт во бесосзнание во едно поле и го носат во вештерското упориште Кер Морен. Како што тој се мачи да го врати неговото памтење, замокот е нападнат од група бандити наречени Саламндра. Вештерите и волшебничката Трис Мериголд се борат против напаѓачите, но маѓепсникот Азар Џавед и атентаторот „Професор“ бегаат со мутагенските напитоци кои генетски ги менуваат вештерите. Вештерите се упатуваат во различни правци за да најдат информации за Саламндра. Гералт се упатува јужно кон Визима, престолнината на Визима и каде што Фолтест владее. Во периферијата, тој среќава магично надарено дете наречено Алвин и разбира дека Визима е во карантин. За да обезбеди пропусница, Гералт порзува демонско-куче кое ја пустошело периферијата, но е уапсен откако се обидел да влезе во Визима. Гералт се пријавува да убие едно чудовиште во канализацијата во замена за неговата слобода од притвор и излага во Храмовиот четврт во Визима. Со помош на приватен истражувач, Гералт следи повеќе траги на Саламандра и е сведок на воздигнати тензии помеѓу Редот на пламнатата роза и Скоја'тел. По еден судир со Азар Џавед и Професорот, Гералт е онесвестен и спасен од Трис, која го кани него на забава на високи службеници во Трговскиот четврт во Визима. Таму, Гералт ја сретнува принцезата Ада и добива неколку нови траги на саламандровиот бизнис фронт. Додека Редот на пламнатата роза и Скоја'тел стануваат посмели во нивните напори, Гералт открива повеќе за алвиновите моќи и визии додека ги урива операциите со дрога на Саламандра. Гералт конечно ја напаѓа саламандровата база во Визима со помош или од Редот на пламнатата роза или Скоја'тел и го убива Професорот, но се наоѓа опколен од кралските чувари по бегството. Ада, која фалсификувала кралски едикти во отсуство на Фолтест, изјавуава дека таа мора да го убие за да го прикрие своето предавство пред Трис да го телепортира него во село на другата страна од Визимското Езеро. Гералт и Јаскер пронаоѓаат "стаклен" мир додека се грижат за Алвин, помагајќи во проблемите кои ја опкружуваат една несудена свадба, и преговарајќи меѓу сеолото и жителите на еден воден град. Со тек на време, сепак, конфликтот меѓу Редот и Скоја'тел го загрозува селото, присилувајќи го Гералт конечно да избере страна или да стане непријател на двете страни. Исплашениот Алвин мистериозно исчезнува во еден миг, и Гералт и Јаскер одлучуваат да запловат на назад во Визима и да и стават крај Саламандра. Со повеќето витези од Редот и нивните мутанти кои сега влегуваат во отворен бунт, кралот повторно се потпира на Гералт со договор да го убие Великиот Господар. Откако бил соочен, Великиот Господар се обидува да го убеди Гералт со неговиот "голем план" за да го спаси човештвото од пророштвата за светско-проголтувачкиот мраз. Скептичниот Гералт е ставен во илузија на ледена пустелија од Великиот Господар, кој има страшни сличности со Алвин. Гералт успешно го поразува него и потоа му пришол кралот на Дивиот лов во сеништен облик, да ја земе душата на Великиот Господар. Сеништето го предупредува Гералт за претстојните настани или се бори против него и исчезнува, при што Гералт го уива Великиот Господар и бега од илузијата. Како што Гералт го ликвидирал Великиот Господар, тој забележува дека тој ја има истата амајлија како онаа на Алвин со што потврдува дека тој бил Алвин целото време, поради својата Старешинска крв, тој по грешка се само-испратил назад во времето, години пред настаните во играта. Во завршната сцена, еден маж со вештерски вертикални зеници се обидува да го убие Фолтест. Сепак, атентаторот е спречен од Гералт, што води директно кон [[Вештерот 2: Атентатори на кралеви]]. ==Начин на играње== Играчот се движи во фантазиски свет набљудуван низ перспективата на трето лице или во изометричен поглед. Светот на играта не е отворен, но е поделен на области, во кои на играчот му се дадени определени локации. Предводениот јунак е опишан со четири одлики: сила, подвижност, истрајност и интелигенција кои имаат пет нивоа на напредување. Убивајќи ги непријателските ликови и извршувајќи ги мисиите, играчот добива бодови на искуство, кои можат да се пренасочат за развој на одредени атрибути или за купување на посебни вештини. Се делат на два вида: пасивни, кои ги додаваат модификаторите до одликите на јунакот, како и активни, кои ги активира играчот. Дел од нив се поврзани директно со борбата и магичните вештини, затоа дел се однесува на пример на алхемијата и друштвените вештини на играчот. Играчот по добивањето на вештините од алхемијата може да спрема еликсири, кои се создаваат со помош на мешање на состојките придобиени од растенијата или убиените чудовишта со посебни напитоци, на пример со високопроцентен алкохол. Создадените мешавини можат да послужат во разна корист во зависност од состојките - на пример лечење на ранет јунак, можност за гледање во темнина или помош за точност во борба. Сепак еликсирите имаат нус појави - го трујат ликот на играчот. Освен еликсирите, играчот може да спрема масла за мечевите или петарди фрлани против непријателите. Освен борбата и извршувањето на мисијата играчот може да навлезе во посебни интеракции со ликовите кои се појавуваат во играта. На пример можно е коцкање во [[крчма]], заедничко пиење алкохол со цел да се добијат посебни предмети или информација од соговорникот и заведување на жени, со што играчот добива карти со еротска содржина. Играчот е приморан да направи морални избори, кои ќе имаат значајно влијание во светот на играта и нејзиниот завршеток. Ефектите од направениот избор се активираат по неколку часови во играта, што го прави безцелно применувањето на методата за запишување на заплетот пред извршената одлука. Секоја од одлуките има определени негативни ефекти. == Борба == На почеток играчот располага со челичен меч кој се користи во борба со луѓе и немагични чудовишта, затоа за време на играта исто така се здобива со сребрен меч кој служи исклучително за судири со суштества со магично потекло. За време на борбата со непријателските ликови играчот мора да фиксира стил, со кој ќе се послужи. Достапни се три видови: силен - назначен за судири со исклучително отпорни противници, брз - за борба со спретни ликови како и групен - кој служи за одбрана од група на непријатели и кој им задава најмалку штети. Борбата со непријателскиот лик се содржи во тоа што играчот ја насочува стрелката на него и притиснува на левиот клик на глувчето, при што јунакот извршува определена секвенца удари. Потоа стрелката го променува обликот и играчот повторно притиснува, за неговиот лик да го зададе следниот удар, посилен удар. Секвенцата е прекината, кога играчот ќе притисне во несоодветен момент. За време на борбата играчот губи бодови на истрајност, што влијае на неговата кондиција во понатамошните битки. Возможна е негова регенерација на истрајност со помош на одмор во гостилница или покрај огниште. Токму со успесите во играта играчот добива можност да се послужи со пет магични секвенци, наречени Знаци. Аард (''Aard'') овозможува телекинетички удар против непријателскиот лик, Квен (''Quen'') создава одбранбено поле кое ги задржува нападите на противникот, Ирден (''Yrden'') поставува магична стапица за чудовишта, Игни (''Igni'') предизвикува огнен напад, затоа пак Аксии (''Axii'') дозволува да се преземе контрола над противникот. Знаците можат да бидат развивани, што значи поефективни. ==Развој== Пред вклучувањето на CD Projekt, Metropolis Software (кој CD Projekt го откупил во 2009 година и го затворил во 2010 година) обезбедиле дозвола од [[Анджеј Сапковски]] за неговите романи во серијалот „''[[Вештерот (сага)|Вештерот]]''“, околу 1997 година.<ref>{{наведен нестручен часопис |title=NG Alphas: Metropolis |magazine=Next Generation (magazine)|issue=35 |publisher=Imagine Media |date=ноември 1997|pages=86-89}}</ref> Сепак, поради неколку други проекти во кои тоа студио било вклучено тогаш, и грижите од нивниот издавач TopWare за меѓународното привлекување на материјалот, проектот не продолжил понатаму од некоја почетна медија и ниво на играње.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-16-the-witcher-game-that-never-was | title = The Witcher game that never was | first = Robert | last =Purchase | date = 19 мај 2015 | accessdate = 13 мај 2017 | work = Eurogamer }}</ref> CD Projekt проект подоцна му пришол на Сапковски за правата за серијалот. Тие успеале да ги озбедат правата за околу 35,000 злоти (околу 9,500 долари) од Сапковски, кој сакал целосна исплата, наместо исплата како за авторски права, иако ова му било понудено. Во интервју од 2017, Сапковски рекол дека во тоа време тој немал интерес во видео игри, и на зделката гледал само од перспектива на финасиска корист.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.eurogamer.net/articles/2017-03-24-meeting-andrzej-sapkowski-the-writer-who-created-the-witcher | title = Meeting Andrzej Sapkowski, the writer who created The Witcher | first = Robert | last = Purchase | date = 3 март 2017 | accessdate = 13 мај 2020 | work = Eurogamer }}</ref> ===Двигател на играта=== ''Вештерот'' работи на значително изменета верзија на Aurora Engine од BioWare, унапредена за самостојно играње. Многу промени биле вметнати на првичниот двигател; Некои од нив се опишани подолу. Една од најважните одлики на Aurora Engine-от е тоа што светот е дизајниран токму како што развивачите го замислиле, наместо користење на циглова графика. Сите средини се развиени во 3ds Max и потоа пренесени на двигателот на играта. Како резултат, развивачите може да создадат уникатни играчки светови, наместо рециклирање на истите циглови објекти повторно и повторно. Верзијата на CD Projekt на двигателот поддржува светли карти создадени во 3ds Max. Кажано е дека сенките создадени на овој начин изгледаат пореалистично, и придонесуваат за подобри перформанси на играта. Изменетиот двигател исто така вклучува боја на текстурата, посебна алатка што дозволува развивачот да ја обои средината користејќи разни текстури. Ова овозможува развивачот светот на играта да го направи навистина уникатен. Новите реалистични Небесни кутии и водени ефекти дизајнирани посебно за „Вештерот“ биле додадени во двигателот. Природното светло за време на различни фази на денот, реалистично се менува, преминот на денот и ноќта служи за да го збогати амбиентот на играта. Времето може динамично да се промени од росење до темно бурно врнење придружено со громотевици и молњи. Други значителни промени вклучуваат анимации со физичко снимање, подобрено моделирање на физиката, нови механики и нов борбен систем. Дополнителните модификации вклучуваат вметнување на портали и вклучување на други графички ефекти (светење, напредни динамични сенки, заматувања, итн.). ===Локализација=== Сите карти со приказ од жените покажани по гералтовите "сексуални освојувања" биле [[цензура|цензурирани]] ("ретуширани за поскромен стандард") за изданието во Соединетите Држави.<ref name="The Witcher Preview">{{Наведена мрежна страница|last=Burnes|first=Andrew|title=The Witcher Preview|date=24 октомври 2007|url=http://ve3d.ign.com/articles/previews/35022/The-Witcher-Preview/p2/c1|publisher=IGN|accessdate=14 мај 2020|archive-date=2012-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120906094445/http://ve3d.ign.com/articles/previews/35022/The-Witcher-Preview/p2/c1|url-status=dead}}</ref> Во самата игра драјдата била променета, па нејзината коса покривала повеќе од нејзиното тело во ова издание. Некои дијалози помеѓу ликовите се скратени во не-полските верзии. Главниот дизајнер Михал Мадеј имал спорни барања од обожавателите дека ова било поради понекогаш грубиот јазик, но дека одлуката за да се смали дијалогот се случила поради грижи поврзани со продукцијата во развојот на играта. Коректорот Мартин Паган ја забележал оваа скратена верзија за време на неговото работење, и писателот Санде Чен потврдила дека тоа не било поради цензура. Обожавателите теоризирале дека тоа било така поради штедење кон глумците-синхронизатори, посебно откако многу од вулгарниот говор бил задржан.<ref name="The Witcher Script Heavily Edited for English Audiences, Says The Writer">{{Наведена мрежна страница|last=Breckon|first=Nick|title=The Witcher Script Heavily Edited for English Audiences, Says The Writer|publisher=Shacknews|date=7 ноември 2007|url=http://www.shacknews.com/onearticle.x/49819|accessdate=14 мај 2020}}</ref> ===Конзолска верзија=== На 29 ноември, видео кое ја покажувало конзолската верзија на играта било закачено на интернет. На 2 декември, CD Projekt Red официјално потврдиле дека „Вештерот“ ќе биде пренесен на [[PlayStation 3]] и [[Xbox 360]] конзолите и објавен како „Вештерот: Подемот на Белиот волк“.<ref name="Console version announcement">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thewitcher.com/community/en/news/770.html |title=Console version announcement |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206030758/http://www.thewitcher.com/community/en/news/770.html |archivedate=6 декември 2008 }}</ref> Била изградена од нула за DaVinci Engine-от на Widescreen Games и вклучувала низа разлики.<ref name="gamecyte">{{Наведена мрежна страница | last=Hollister | first=Sean | date=9 декември 2008 | url=http://www.gamecyte.com/the-witcher-rise-of-the-white-wolf-qa-dlc-confirmed | title=''The Witcher: Rise of the White Wolf'' Q&A – Console DLC Confirmed! | publisher=GameCyte | accessdate=14 мај 2020 | url-status= | archiveurl=https://www.webcitation.org/611HK50HI?url=http://www.gamecyte.com/the-witcher-rise-of-the-white-wolf-qa-dlc-confirmed | archivedate=18 август 2011 | df=dmy-all }}</ref> Според главниот дизајнер Јакуб Стилињски од CD Projekt Red, играта прикажувала нов интерфејс, редизајнирани битки со главните непријатели, нова музика, "внесување на нови модели", и редизајниран систем за развој на ликови, во прилог на целосна нова борба ориентирана на акција со напредната вештачка интелегенција, дополнителни анимации со физичко снимање и способноста директно да се контролираат гералтовите одбранбени маневри.<ref name=gamecyte /> CD Projekt исто така потврдила дека „Подемот на Белиот волк“ ќе има содржина која ќе се симнува.<ref name=gamecyte /> На 29 април 2009 година, било најавено дека правењето на играта било запрено поради задоцнети исплати од CD Projekt кон француските развивачи на конзолската верзија, Widescreen Games.<ref name="prnewswire">{{Наведена мрежна страница|url=http://sev.prnewswire.com/entertainment/20090429/3887817en_iCrossing29042009-1.html|title=Development of the new Game "The Witcher: Rise of the White Wolf" is Frozen for Playstation3 and Xbox360!|type=Press release|work=prnewswire.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090503105721/http://sev.prnewswire.com/entertainment/20090429/3887817en_iCrossing29042009-1.html|archivedate=3 мај 2009}}</ref> Во изјава на извршниот директор на CD Projekt, Михал Кицињски, изјавил дека исплатите биле задоцнети поради што Widescreen games не биле во тек со развојниот рок, дополнително кажувајќи дека „техничката неспособност создала ризик од губење на планираниот квалитет“ и дека CD Projekt ја завршила нивната соработка со компанијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ve3d.ign.com/articles/news/46616/CD-Projekt-Respond-To-Widescreens-Witcher-Rise-Of-The-White-Wolf-Accusations|first=Andrew |last=Burnes |title=CD Projekt Respond To Widescreen's ''Witcher: Rise Of The White Wolf'' Accusations|work=IGN |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214142826/http://ve3d.ign.com/articles/news/46616/CD-Projekt-Respond-To-Widescreens-Witcher-Rise-Of-The-White-Wolf-Accusations |archive-date=29 април 2009 |access-date=14 мај 2020 |url-status=}}</ref> ==Издавање== ===Подобрено издание=== На Конференцијата на развивачи на игри во 2008 година, CD Projekt Red најавил подобрена верзија на играта, кој била објавена на 16 септември 2008 година. Значајни промени биле прикажани во подобрената верзија се преку 200 нови анимации, додатни модели на [[Неиграчки лик|неиграчки ликови]], и пребојување на општите неиграчки модели како и на чудовиштата, многу проширени и поправени разговори во преведените верзии, поправена стабилност, редизајниран систем за складирање и времето на вчитување скратено за околу 80 %.<ref name="The Witcher Enhanced Edition Fact Sheet (PDF)">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thewitcher.com/resources/upload/img/news/2008/02/Enhanced%20Edition%20fact%20sheet.pdf |title=The Witcher Enhanced Edition Fact Sheet (PDF) |accessdate=14 мај 2020 |format=PDF |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091229051739/http://www.thewitcher.com/resources/upload/img/news/2008/02/Enhanced%20Edition%20fact%20sheet.pdf |archivedate=29 декември 2009 }}</ref><ref name="The Witcher Enhanced Edition Fact Sheet (PDF)"/><ref name="The Witcher Official Site">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thewitcher.com/community/en/www/ee_description.html |title=The Witcher Official Site |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080903111444/http://www.thewitcher.com/community/en/www/ee_description.html |archivedate=3 септември 2008 }}</ref> Во прилог, се кажало дека сите грешки биле поправени, и прирачникот во играта бил целосно преправен. Исто така има две нови авантури достапни да се играат: ''Нус појави'' и ''Цената на неутралноста''. Нов избор има во поставувањето на текстот и јазикот посебно. На пример играчите сега можат да ја играат играта со полски<!-- original is Polish, so I'd say that's most fitting example --> гласови и англиски текст. Други прикажани јазици се руски, италијански, француски, шпански, германски, чешки, унгарски и кинески. Настрана од подобрувањето на играта, ''Вештерот подобрено издание'' вклучува и DVD на како се произвело делото, CD со 29 траки од играта, уште едно CD со музика инспирирана од расказот ''[[Последната желба (книга)#Вештерот|Вештерот]]'' од книгата ''[[Последната желба (книга)|Последната желба]]'', мапа од Темерија испечатена на висококвалитетна хартија, и офицајален стратешки водич. Во прилог, нова и подобрна верзија на „D'jinni Adventure Editor“ е на DVD-то со двете нови авантури. Ажурирањето на играта, како и плус содржина, се достапни за бесплатно симнување за сопствениците на првичната верзија кои ја регистирале нивната игра на официјалниот форум. Дополнително, стари зачувувани од игри се компатибилни со напреднатата верзија. Според со-основачот на CD Projekt, Михал Кицински, Напреднатото издание си барало инвестицијаод 1 милион долари, и компнијата испратила 300,000 копии од новата верзија ширум светот до декември 2008 година.<ref name="gamecytekicinskiinterview">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gamecyte.com/cd-projekts-michal-kicinski-talks-witcher-sales-piracy-and-drm|title=CD Projekt's Michal Kicinski Talks Witcher Sales, Piracy and DRM|publisher=GameCyte|last=Hollister|first=Sean|date=10 декември 2008|accessdate=14 мај 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309205412/http://www.gamecyte.com/cd-projekts-michal-kicinski-talks-witcher-sales-piracy-and-drm|archivedate=9 март 2009|url-status=}}</ref> ===Режисерски исечок=== CD Projekt објавил верзија со ''Режисерски исечок'' од играта во Северна Америка на 31 јули 2009 година. Тој е рамен на Подобреното издание достапно за остатокот од светот, но без цензурата користена во Северноамериканската верзија. Компанијата оттогаш објавила официјален нецензуриран пач што ја прави Северноамериканска верзија иста како и меѓународната за оние кои купиле затворена верзија од играта. ==Прием== {{Video game reviews | MC = 81/100<ref name="metacritic"/><br />(''Напреднато издание'') 86/100<ref name="metacritic enhanced edition">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.metacritic.com/game/pc/the-witcher-enhanced-edition |title=The Witcher: Enhanced Edition for PC Reviews |publisher=[[Metacritic]] |accessdate=14 мај 2020}}</ref> | 1UP = B-<ref name="1upReview">{{Наведена мрежна страница|last=Neigher|first=Eric|title=The Witcher 3|date=8 ноември 2007|url=https://descargarpcjuegos.com/the-witcher-3-descargar-pc-espanol/|accessdate=14 мај 2020|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224105811/https://descargarpcjuegos.com/the-witcher-3-descargar-pc-espanol/|url-status=dead}}</ref> | EuroG = 7/10<ref name="eurogamer">{{Наведена мрежна страница |last=Whitehead |first=Dan |date=26 October 2007 |url=http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=86156 |title=The Witcher |publisher=Eurogamer |accessdate=14 мај 2020 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028024253/http://www.eurogamer.net/article.php?article_id=86156 |url-status=dead }}</ref> | GamePro = 4.5/5<ref name="gamepro">{{Наведена мрежна страница |last=Rivera |first=Amanda |date=4 December 2007 |url=http://www.gamepro.com/computer/pc/games/reviews/151268.shtml |title=Review: The Witcher |publisher=GamePro |accessdate=14 мај 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071205161219/http://www.gamepro.com/computer/pc/games/reviews/151268.shtml |archivedate=5 декември 2007}}</ref> | GSpot = 8.5/10<ref name="gamespot">{{Наведена мрежна страница |last=Todd |first=Brett |date=5 ноември 2005 |url=http://www.gamespot.com/pc/rpg/thewitcher/review.html |title=The Witcher Review |publisher=GameSpot |accessdate=14 мај 2020}}</ref> | GSpy = {{rating|4.5|5}}<ref name="gamespy">{{Наведена мрежна страница |last=Abner |first=William |date=21 ноември 2007 |url=http://pc.gamespy.com/pc/the-witcher/837045p1.html |title=The Witcher (PC) Review |publisher=GameSpy |accessdate=14 мај 2020}}</ref> | GameZone = 8.8/10<ref name="gamezone">Michael Lafferty (2007) [http://www.gamezone.com/reviews/2007/11/05/the_witcher_pc_review "Gamezone Witcher Review"] посетена на 14 мај 2020</ref> | Waxoo = 9.5/10<ref name="waxoo">Adrian Scorsese (2012) [https://the-witcher-3-wild-hunt.waxoo.com/ "The Witcher 3 game"] посещённый 12 ноября 2020 года</ref> | IGN = 8.5/10<ref name="ign1">{{Наведена мрежна страница | last=Aihoshi | first=Richard | date=24 мај 2006 | url=http://www.ign.com/articles/2006/05/25/the-witcher-e3-view | title=''The Witcher'' E3 View | work=IGN | accessdate=14 мај 2020 }}</ref><ref name="ign2">{{Наведена мрежна страница |last=Adams |first=Dan |date=29 октомври 2007 |url=http://www.ign.com/articles/2007/10/30/the-witcher-review |title=The Witcher Review |publisher=IGN |accessdate=14 мај 2020}}</ref> | award1Pub = GameSpy | award1 = Игра во улоги на компјутер на годината<ref name="Gamespy's Game of the Year 2007">{{Наведена мрежна страница|last=Accardo|first=Sal 'Sluggo'|title=GameSpy's Game of the Year 2007|publisher=GameSpy|url=http://goty.gamespy.com/2007/pc/2.html|accessdate=14 мај 2020|url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723131042/http://goty.gamespy.com/2007/pc/2.html|archivedate=23 јули 2008}}</ref> | award2Pub = IGN | award2 = Најдоброто од 2007 година, Надобра игра во улоги<ref name="IGN Best of 2007">{{Наведена мрежна страница|title=IGN Best of 2007|publisher=IGN|url=http://bestof.ign.com/2007/pc/9.html|accessdate=14 мај 2020|archive-date=2008-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915182606/http://bestof.ign.com/2007/pc/9.html|url-status=dead}}</ref> }} Играта примила многу позитивни прегледи. Собраниот резултат на играта е 81 од 100 на Метакритик.<ref name="metacritic">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.metacritic.com/game/pc/the-witcher |title=The Witcher for PC Reviews |publisher=[[Metacritic]] |accessdate=14 мај 2020}}</ref> Мајкл Лаферти од GameZone и дал на играта 8.8 од 10, опишувајќи ја како длабока вкопувачка игра која ќе „побара од тебе да мислиш и да правиш избори, не само да го хакираш и да го истераш товојот пат до славата“.<ref name="gamezone"/> Кино воведот на ''Вештерот'' бил номинирал за Наградите ВЕС во 2007 година во категоријата за извонредни пред-рендирани визуелности во една видео игра,<ref name="vesaward">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visualeffectssociety.com/.../nomineespressrelease2008rev0207082.pdf|title=Visual Effect Society Nominations 2007}}{{dead link|date=април 2012}}</ref> а траката на видео играта била изгласана за најдобра трака од фантазиска игра во Фантазиските награди на радиото Ривендел во 2007 година.<ref name="rivendellaward">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radiorivendell.com/index.php?pageId=39|title=Radio Rivendell 2007 winners|accessdate=2020-05-14|archive-date=2010-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100831061037/http://www.radiorivendell.com/index.php?pageId=39|url-status=dead}}</ref> Академијата за интерактивни уметности и науки го именувала Вештерот како еден од номинираните за игра во улоги на годината во 2007 година; сепак на крајот загубил од „Мас ефект“.<ref>{{Наведена мрежна страница| url=https://www.interactive.org/awards/award_category_details.asp?idAward=2008&idGameAwardType=122 |title=2008 Awards Category Detail - Roleplaying Game of the Year |author=Academy of Interactive Arts & Sciences |accessdate=14 мај 2020}}</ref> Во 2010 играта била вклучена како една од насловите во книгата „1001 видео игра што мора да ја играш пред да умреш“.<ref>{{Наведена книга|title=1001 Video Games You Must Play Before You Die|last=Mott |first=Tony |authorlink= |year=2010 |publisher=Quintessence Editions Ltd.|location=Лондон |isbn=978-1-74173-076-0 |page=751}}</ref> {{среди}} == Наводи == {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{рв|The Witcher (video game series)}} *{{Official website|http://thewitcher.com/en/witcher1}} {{The Witcher}} [[Категорија:Видеоигри од Полска|В]] [[Категорија:Игри за Mac OS|В]] [[Категорија:Видеоигри|В]] [[Категорија:Вештерот]] ke3tgrpihm2oanyg1h3c3moxmtlkjoq Вања Драх 0 1220440 5608248 5530548 2026-08-11T16:35:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608248 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = | caption = | name = Вања Драх<br/>Vanja Drach | birth_date = {{Birth date|1932|1|2|df=yes}} | birth_place = [[Бошњаци (место)|Бошњаци]], [[Савска Бановона]], [[Кралство Југославија]] | residence = [[Загреб]], [[Хрватска]] | nationality = [[Хрватска|Хрват]] | death_date = {{починал на и возраст|2009|9|6|1932|1|2|df=yes}} | death_place = [[Загреб]], [[Хрватска]] | othername = | occupation = [[глумец]] | years active = 1958 до 2009 }} '''Вања Драх''' ({{langx|hr|Vanja Drach}}; {{роден на|1|февруари|1932}} во {{роден во|Бошњаци}} — {{починат на|6|септември|2009}} во {{починат во|Загреб}}) — [[Хрватска|хрватски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и телевизиски [[актер]]. == Животопис == Роден е на [[1 февруари]] [[1932]] година во Бошњаци. Основно и средно образование стекнал во родниот град, потоа се запишал на Медицинскиот факултет во [[Загреб]]. По една година, ги напуштил студиите по медицина и се запишал на Академијата за драмски уметности во Загреб, во класата на професорот Бранко Гавела<ref>[http://www.gavella.hr/ Драмско казалиште Гавела]</ref>. По дипломирањето, две години глумел во Драмскиот театар во Загреб. На предлог од истакнатиот режисер и педагог [[Бојан Ступица]], се префрлил во Хрватскиот народен театар<ref>[http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=8609 Умро Вања Драх]</ref>. Бил пред сè познат како театарски глумец, глумејќи во античките драми, делата на руските, француските, англиските и американските класици и модернисти, како и во улогите од домашните автори, особено на оние пишувани од [[Мирослав Крлежа]]. Вања Драх, исто така бил познат и како филмски глумец каде имал карактерни улоги. Дебитирал во 1958 година во филмот „Х - 8“. Глумел во повеќе театри во [[Хрватска]] и [[Југославија]]. Добитник бил на многубројни награди меѓу кои е и наградата за животно дело -[[Награда Владимир Назор|Владимир Назор]] == Филмографија == ===Филмови и драми=== * „[[Човекот под масата]]“, ([[2009]]) * „[[Зад стаклото]]“, ([[2008]]) * „[[Сè за џабе]]“, ([[2006]]) * „[[Либертас]]“, ([[2006]]) * „[[Мукло]]“, ([[2005]]) * „[[Инфекција]]“, ([[2003]]) * „[[Сведоци]]“,([[2003]]) * „[[Серафин, синот на светилничарот]]“, ([[2002]]) * „[[Гарсија]]“,([[1999]]) * „[[Богородица]]“, ([[1999]]) * „[[Пресвета Богородица]]“, ([[1994]]) * „[[Златните години]]“, ([[1993]]) * „[[Мор]]“,([[1992]]) * „[[Папата Сикстин V]]“, ([[1992]]) * „[[Чаруга]]“, ([[1991]]) * „[[Скршеници]]“,([[1991]]) * „[[Би сакал да сум гулаб]]“, ([[1990]]) * „[[Ѓаволски рај]]“, ([[1989]]) * „[[Ветената земја]]“, ([[1986]]) * „[[За среќата се потребни тројца]]“, ([[1985]]) * „[[Патот за рајот]]“, ([[1985]]) * „[[Ифигенија во Аулиди]]“, ([[1983]]) * „[[Со воз кон југ]]“, ([[1981]]) * „[[Висок напон]]“, ([[1981]]) * „[[Поглавја од животот на Август Шеноа]]“, ([[1981]]) * „[[Тајната на Никола Тесла]]“, ([[1980]]) * „[[Успорено движење]]“, ([[1979]]) * „[[Годишното време на Жељка, Вишња и Бранка]]“, ([[1979]]) * „[[Пробни датуми]]“, ([[1979]]) * „[[Љубица]]“, [[(1978]]) * „[[Сите се русокоси]]“, ([[1978]]) * „[[Бомбашкиот процес]]“, ([[1978]]) * „[[Пукот]]“, ([[19771]]) * „[[Јагош и Угљеша]]“, ([[1976]]) * „[[Докторот Младен]]“, ([[1975]]) * „[[Како во лош роман]]“, ([[1974]]) * „[[Тимон]]“, ([[1973]]) * „[[Кога ќе ги слушнеш ѕвоната]]“, ([[1969]]) * „[[Павилјон број 6]]“, ([[1968]]) * „[[Црните птици]]“ ([[1967]]) * „[[Илузија]]“, ([[1967]]) * „[[Кинескиот ѕид]]“, ([[1967]]) * „[[Воени години, години на мирот]]“, ([[1967]]) * „[[Седмиот континент]]“, ([[1966]]) * „[[Четвртата димензија]]“, ([[1965]]) * „[[Клуч]]“, ([[1965]]) * „[[Бура на улица]]“, ([[1965]]) * „[[Банкет]]“, ([[1965]]) * „[[Изгрев]]“, ([[1964]]) * „[[Автобиографијата на удавената]]“, ([[1964]]) * „[[Опасен пат]]“, ([[1963]]) * „[[Женидбата на господинот Марципан]]“, ([[1963]]) * „[[Телефон]]“, ([[1962]]) * „[[Часови за умор]]“, ([[1962]]) * „[[Авантуристот пред вратите]]“, ([[1961]]) * „[[Царевото ново руво]]“, ([[1961]]) * „[[Одважен човек]]“, ([[1961]]) * „[[Акција (филм)|Акција]]“, ([[1960]]) * „[[Х-8“]], ([[1958]]) === ТВ Серии === * „[[Луд, збунет, нормален]]“, ([[2007—2009]]) * „[[Бибиниот свет]]“, ([[2008—2009]]) * „[[Театар в куќа]]“, ([[2007]]) * „[[Златниот бокал]]“, ([[2004]]) * „[[Алекса Шантиќ]]“, ([[1992]]) * „[[Диригенти и музичари]]“, ([[1990]]) * „[[Небесни птици]]“, ([[1989]]) * „[[Тоа не е мојот живот, тоа е само привремено]]“, ([[1985]]) * „[[Инспекторот Винко]]“, ([[1984]]) * „[[Габриел]]“, ([[1984]]) * „[[Деновите на АВНОЈ]]“, ([[1983]]) * „[[Големото место]]“, ([[1981]]) * „[[Непокорениот град]]“, ([[1981]]) * „[[Никола Тесла]]“, ([[1979]]) * „[[Со полна пареа]]“, ([[1978]]) * „[[Грунтовчани]]“, ([[1975]]) * „[[Во регистратурата]]“, ([[1974]]) * „[[Капелски искричења]]“, ([[1974]]) * „[[Опасни средби]]“, ([[1973]]) * „[[Златниот младич]]“, ([[1970]]) * „[[Кога мечот ја кроеше правдата]]“, ([[1967]]) * „[[Летовите што се паметат]]“, ([[1967]]) === Синхронизација === * „[[Пинокио]]“, како Џепето, ([[2009]]) * „[[Снежана и седумте џуџиња]]“, како Лутко, ([[2009]]) * „[[Книга за Џунглата 2]]“, како полковникот Хатхи, ([[2008]]) * „[[Дамата и скитникот]]“, како Верен, ([[2006]]) * „[[Бамби]]“ како Големиот кнез, ([[2005]]) * „[[Тарзан 2]]“ како Зугор, ([[2005]]) == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{IMDb name|0236620}} *[http://hebeta.lzmk.hr/natuknica.aspx?id=16098 LZMK / Hrvatska enciklopedija: Drach, Vanja]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://proleksis.lzmk.hr/18407/ LZMK / Proleksis enciklopedija: Drach, Vanja] *[http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5267 LZMK / Hrvatski biografski leksikon: Drach, Vanja] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305025005/http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5267 |date=2016-03-05 }} <small>(autorica: Jasna Ivančić, 1993.)</small> *[http://krlezijana.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1457 LZMK / Krležijana: Drach, Vanja] *[http://www.gavella.hr/natuknice/drach_vanja Gradsko dramsko kazalište ''Gavella'': Vanja Drach] *[http://old.hnk.hr/novosti/iz_kazalista/in_memoriam_vanja_drach HNK u Zagrebu: In memoriam – Vanja Drach]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.index.hr/vijesti/clanak/preminuo-glumac-vanja-drach/449086.aspx Index.hr – Preminuo glumac Vanja Drach] *[http://arhiva.nacional.hr/clanak/29582/vanja-drach-majstor-glume-iz-gavelline-garde Nacional.hr – Tanja Simić: »Vanja Drach – majstor glume iz Gavelline garde«] (intervju) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Драх, Вања}} [[Категорија:Хрватски телевизиски глумци]] [[Категорија:Хрватски филмски глумци]] [[Категорија:Хрватски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти наљ Загрепскиот универзитет]] 6uvyp1z49j2r1v8zgeqdescf1qix4bg Грци во Италија 0 1220596 5608433 5597591 2026-08-12T10:08:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608433 wikitext text/x-wiki [[File:GrikoSpeakingCommunitiesTodayV4.png|thumb|200px|right|Реоните во Италија каде се зборува Грико]] '''Грчкото присуство во Италија''' започнало со миграциите на старата грчка дијаспора во 8 век п.н.е., продолжувајќи до денешно време. Постои етничко малцинство познато како [[Грико]]<ref>{{Наведена книга |author1=PARDO-DE-SANTAYANA, MANUEL |author2=Pieroni, Andrea |author3=Puri, Rajindra K. |title= Ethnobotany in the new Europe: people, health and wild plant resources |publisher= Berghahn Books |year= 2010 |pages=173–174 |isbn= 978-1-84545-456-2 |quote= {{ISBN|1-84545-456-1}}" "The ethnic Greek minorities living in southern Italy today exemplify the establishment of independent and permanent colonial settlements of Greeks in history. }}</ref>, кое живее во јужните региони [[Калабрија]] (провинција Реџо Калабрија) и [[Апулија]], особено на полуостровот [[Саленто]], во стариот регион [[Голема Грција]], кои зборуваат карактеристичен дијалект на грчки наречен Грико<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/en-US/Policy/Geographic+Regions/Europe/Relationships+with+EU+Member+States/Italy/ |title=Greek MFA: Greek community in Italy |accessdate=2019-04-01 |archive-date=2006-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060717183746/http://www.mfa.gr/www.mfa.gr/en-US/Policy/Geographic+Regions/Europe/Relationships+with+EU+Member+States/Italy/ |url-status=dead }}</ref>. Тие се верува дека се остатоци од античките и средновековни грчки заедници<ref>G. Rohlfs, ''Griechen und Romanen in Unteritalien'', 1924.</ref>, кои со векови живееле во јужниот дел на [[Италија]]. Грчката заедница веќе одамна постоела и во [[Венеција]], сегашниот центар на грчката православна архиепископија во Италија и [[Малта]], што дотогаш била византиска провинција до 900-тите години и се наоѓала на територијата на [[Мореја]] и [[Крит]] до 1600-тите. Заедно со оваа група, помал број понови мигранти од Грција живеат во Италија, формирајќи заедница во земјата за иселеништво. Денес многу [[Грци]] во јужна Италија ги следат италијанските обичаи и култура, доживувајќи асимилација. == Историја == === Антички период === [[File:Location greek ancient.svg|300px|right|thumb|Грчка дијаспора 6 век п.н.е.]] Во 8 и 7 век п.н.е., од различни причини, вклучувајќи и демографска криза (глад, пренатрупаност, климатските промени итн.), во [[Стара Грција]] започнала потрагата по нови трговски места и пристаништа, по кое Грците започнале голема колонизација на јужна [[Италија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.initaly.com/regions/classic/greek.htm |title=Greek Italy:A Roadmap |accessdate=2019-04-01 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232215/http://www.initaly.com/regions/classic/greek.htm |url-status=dead }}</ref>. Во исто време, грчките колонии биле основани на места што се широко одвоени како источното крајбрежје на [[Црното Море]] и Масалија ([[Марсеј]]). Тие опфаќале населби во [[Сицилија]] и јужниот дел на италијанскиот полуостров. Римјаните ја нарекле областа на Сицилија и подножјето на багажот на Италија ''Магна Грација'' (латински: [[Голема Грција]]), бидејќи била густо населена со Грци. Древните географи се разликуваат во тоа дали терминот Голема Грција ја вклучувал [[Сицилија]] или само [[Апулија]] и [[Калабрија]]. [[Страбон]] е најистакнатиот поборник на пошироките дефиниции. ===Средновековен период === {{double image|right|MAUROLICO FRANCESCO2.JPG|160|Thomas Flanginis.jpg|140|Грчки имигранти од 16 век во Италија. Лево: [[Франческо Мауролико]] (1494-1575) е роден во [[Месина]], Сицилија во грчко семејство кое се населило таму по османлиската инвазија на Цариград.<ref>{{Наведена книга |author1=Clagett, Marshall |author2=Archimedes |title=Archimedes in the Middle Ages, Volume 3|publisher=The American Philosophical Society |year=1988 |page=749 |isbn=0-87169-125-6 |quote=Initially, we should observe that Francesco Maurolico (or Maruli or Maroli) was born in Messina on 16 September 1494, of a Greek family which had fled Constantinople after its fall to the Turks in 1453 and settled in Messina. }}</ref><ref>{{Наведена книга |author= Cotterell, John |title= Social Networks and Social Influences in Adolescence |url= https://archive.org/details/socialnetworksso0000cott |publisher= Routledge |year= 1996 |page=[https://archive.org/details/socialnetworksso0000cott/page/34 34] |isbn= 0-415-10973-6 |quote= Francisco Maurolico, the son of Greek refugees from Constantinople, spread an interest in number theory through his study of arithmetic in two books published in 1575 after his death.}}</ref> Десно: [[Томас Флангинис]] (1578-1648), богат грчки адвокат и трговец во Венеција, кој го основал Флангинското училиште на грчки каде што биле обучени многу наставници.<ref>{{Наведена книга |author= Biucchi, Edwina – Pilling, Simon – Collie, Keith |title= Venice: an architectural guide |url= https://archive.org/details/venicearchitectu0000biuc |publisher= Batsford |year= 2002 |page= |isbn= 0-7134-8781-X |quote= Tommaso Flangini, a wealthy Greek merchant and . in 1664 . a late entrant to the Venetian Republic's patriciate) were enclosed }}</ref>}} Во [[Ран среден век|раниот среден век]] започнало пристигнување на нов бран на Грци од [[Грција]] и [[Мала Азија]], додека Јужна Италија останала под водство на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]]. Иако повеќето од грчките жители на Јужна Италија се де-еленизирале и повеќето од нив не зборувале на грчки, неверојатно останало мало малцинство кое зборува грико, и кое денес живее во Калабрија и најмногу во Саленто. [[Грико]] е име на јазик кој ги комбинира античките дорски, византиски, грчки и италијански елементи, кои ги зборуваат луѓето во регионот ''Голема Грција''. Постои богата традиција на јазикот грико, иако денес е ограничен, бидјќи е зборуван од страна на само околу илјада луѓе бидејќи голем дел од населениетоп било асимилирано со италијанското население. Миграцијата на византиските грчки научници и други емигранти од [[Византија]] за време на падот на [[Византија]] (1203-1453) и главно по [[падот на Цариград]] во [[1453]] година до [[16 век]], од страна на современите научници се смета дека било клучно во заживувањето на грчките и римските студии, уметности и науки, а потоа и во развојот на ренесансниот хуманизам<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |title=Byzantines in Renaissance Italy |accessdate=2019-04-01 |archive-date=2003-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030930225420/http://www.the-orb.net/encyclop/late/laterbyz/harris-ren.html |url-status=dead }}</ref>. Овие емигранти биле граматичари, хуманисти, поети, писатели, печатари, предавачи, музичари, астрономи, архитекти, академици, уметници, книжници, филозофи, научници, политичари и теолози<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://how-to-learn-any-language.com/e/polyglots/greeks-in-italy.html |title=Greeks in Italy |accessdate=2019-04-01 |archive-date=2016-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609193632/http://how-to-learn-any-language.com/e/polyglots/greeks-in-italy.html |url-status=dead }}</ref>. Во децениите по османлиското освојување на [[Цариград]], многу Грци започнале да се населуваат на териториите на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]], вклучувајќи ја и самата [[Венеција]]<ref>{{Наведена книга |author= Nicol, Donald M. |title=The Byzantine lady: ten portraits, 1250–1500 |url= https://archive.org/details/byzantineladyten0000nico_h9d1 |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |page=[https://archive.org/details/byzantineladyten0000nico_h9d1/page/104 104] |isbn=978-0-521-57623-9 |quote={{ISBN|0-521-57623-7}}" "In 1479 it was reckoned that there were between 4000 and 5000 Greek residents in Venice. They were not idle scroungers, they served the interests of their hosts in a number of ways. }}</ref>. Во [[1479]] година имало помеѓу 4000 и 5000 грчки жители во Венеција. Покрај тоа, таа била една од економски најсилните грчки заедници од тоа време надвор од [[Отоманското Царство]]<ref name=greece>{{Наведена книга | title=Greece: Books and Writers | publisher=Ministry of Culture&nbsp;— National Book Centre of Greece | year=2001 | url=http://www.greece2001.gr/docs/1-66.pdf | isbn=960-7894-29-4 | page=54 | access-date=2019-04-01 | archive-date=2020-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201101080046/http://www.greece2001.gr/docs/1-66.pdf | url-status=dead }}</ref>. Во ноември [[1494]] година, Грците во Венеција побарале дозвола и им било дозволено да основаат братство<ref>{{Наведена книга |author= Nicol, Donald M. |title=Byzantium and Venice: a study in diplomatic and cultural relations |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |page=416 |isbn=978-0-521-42894-1 |quote={{ISBN|0-521-42894-7}}" "In November 1494 the Greeks asked permission to form a Brotherhood of the Greek race. }}</ref>, односно филантропско и религиозно општество кое имало своја комисија и офицери за да ги застапува интересите на грчката заедница. Ова било првото официјално признавање на правниот статус на грчката колонија од страна на венецијанските власти. Во 1539 на Грците од Венеција им било дозволено да почнат да градат своја сопствена црква, [[Сан Џорџо деи Греци]], која сè уште се наоѓа во центарот на Венеција. ===Современ период === Иако повеќето од грчките жители на Јужна Италија станале целосно италијанизирани во средниот век, грчката култура и јазик останале и преживеале во современи времиња. Ова се должи на фактот дека миграциските правци меѓу јужна Италија и грчкото копно никогаш целосно не престанале. Така, на пример, Грците повторно го колонизирале регионот во 16 и 17 век. Ова се случило како реакција на освојувањето на Пелопонез од страна на [[Османлии]]те. Особено по падот на Корони (1534) голем број Грци и Албанци побарале и им било доделено прибежиште во областите Калабрија, Саленто и Сицилија. Грците од Корони припаѓале на благородништвото и со себе понеле значителен подвижен имот. Тие добиле посебни привилегии и добиле даночни ослободувања. Друг дел од Грците што се преселиле во Италија дошле од регионот Мани во Пелопонез. Маниотите биле познати по своите горди воени традиции и за нивните крвави вендети (друг дел од овие Грци се преселил на [[Корзика]], на пример, Корзиканските вендети). Овие миграции го зајакнале депопулираниот италијански југ со културно енергичен и воено способен елемент. Кога италијанските фашисти ја добиле власта во 1922 година, тие ги прогонувале грчките семејства<ref>[https://minorityrights.org/minorities/greek-speakers/ Minority Rights Group International - Italy - Greek-speakers]</ref>. == Грико == Грико се популациона група во Италија со грчко потекло која сè уште постои денес во италијанските региони Калабрија и Апулија<ref name="Bekerman Zvi; Kopelowitz, Ezra 2008 390">{{Наведена книга |author1=Bekerman Zvi |author2=Kopelowitz, Ezra |title=Cultural education-- cultural sustainability: minority, diaspora, indigenous, and ethno-religious groups in multicultural societies |url=https://archive.org/details/culturaleducatio0000unse_y5k2 |publisher= Routledge |year=2008 |page=[https://archive.org/details/culturaleducatio0000unse_y5k2/page/390 390] |isbn=978-0-8058-5724-5 |quote={{ISBN|0-8058-5724-9}}" "Griko Milume - This reaction was even more pronounced in the southern Italian communities of Greek origins. There are two distinct clusters, in Puglia and Calabria, which have managed to preserve their language, Griko or Grecanico, all through the historical events that have shaped Italy. While being Italian citizens, they are actually aware of their Greek roots and again the defense of their language is the key to their identity. }}</ref>. Традиционално тие говореле на [[грчки јазик]], форма на грчки јазик што ги комбинира старите дорски и византиски грчки елементи. Некои веруваат дека потеклото на јазикот на Грико може да се проследи во колониите на Голема Грција. Грците биле доминантен елемент на населението во некои региони на југот на Италија, особено во Калабрија, Саленто, делови од Луканија и Сицилија до 12 век. Во текот на изминатите векови, Грико биле под силно влијание на Католичката црква и латинската култура, и како резултат на тоа многу од нив биле асимилирани<ref>{{Наведена книга |author= Pounds, Norman John Greville |title=An historical geography of Europe, 450 B.C.-A.D.1330 |url= https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun_f3y8 |publisher=CUP Archive |year=1976 |page=[https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun_f3y8/page/251 251] |isbn=978-0-521-29126-2 |quote={{ISBN|0-521-29126-7}}" "Greeks had also settled in southern Italy and Sicily which retained until Norman conquest a tenuous link with Constantinople. At the time of Norman invasion, the Greeks were a very important minority, and their monasteries provided the institutional basis for the preservation of Greek culture. The Normans, however, restored the balance and permitted Latin culture to re-assert itself. By 1100 the Greeks were largely assimilated and only a few colonies remained in eastern Sicily and Calabria; even here Greek lived alongside and intermarried with Latin, and the Greek colonies were evidently declining.}}</ref> во италијанската култура. Гриковиот јазик е сериозно загрозен поради јазичниот премин кон италијанскиот јазик и големата внатрешна миграција во градовите во последниве децении<ref>{{Наведена книга |author= Moseley, Christopher |title= Encyclopedia of the world's endangered languages |url= https://archive.org/details/isbn_9780700711970 |publisher=Routledge |year=2007 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780700711970/page/248 248] |isbn=978-0-7007-1197-0 |quote={{ISBN|0-7007-1197-X}}" "Griko (also called Italiot Greek) Italy: spoken in the Salento peninsula in Lecce Province in southern Apulia and in a few villages near Reggio di Calabria in southern Calabria&nbsp;... South Italian influence has been strong for a long time. Severely Endangered.}}</ref>. Заедницата на Грико моментално е проценета на 60.000 членови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greciasalentina.org/L_Html/unione.php|title=Grecia Salentina official site (in Italian).|publisher=www.greciasalentina.org.org|accessdate=1 February 2011|quote=La popolazione complessiva dell'Unione è di 54278 residenti così distribuiti (Dati Istat al 31° декември 2005. Comune Popolazione Calimera 7351 Carpignano Salentino 3868 Castrignano dei Greci 4164 Corigliano d'Otranto 5762 Cutrofiano 9250 Martano 9588 Martignano 1784 Melpignano 2234 Soleto 5551 Sternatia 2583 Zollino 2143 Totale 54278|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101231024240/http://www.greciasalentina.org/L_Html/unione.php|archivedate=2010-12-31|df=}}</ref><ref>{{Наведена книга | url=https://books.google.com/books?id=mHdJAAAAMAAJ&q=Greco+14.000+unit%C3%A0#search_anchor |author= Bellinello, Pier Francesco |title= Minoranze etniche e linguistiche|publisher=Bios |year=1998 |page=53 |isbn=978-88-7740-121-2 |quote={{ISBN|88-7740-121-4}}" "Le attuali colonie Greche calabresi; La Grecìa calabrese si inscrive nel massiccio aspromontano e si concentra nell'ampia e frastagliata valle dell'Amendolea e nelle balze più a oriente, dove sorgono le fiumare dette di S. Pasquale, di Palizzi e Sidèroni e che costituiscono la Bovesia vera e propria. Compresa nei territori di cinque comuni (Bova Superiore, Bova Marina, Roccaforte del Greco, Roghudi, Condofuri), la Grecia si estende per circa 233 kmq. La popolazione anagrafica complessiva è di circa 14.000 unità. }}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.grikamilume.com/ Grika milume!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050828235849/http://www.grikamilume.com/ |date=2005-08-28 }} An online Griko community * [https://web.archive.org/web/20090729230323/http://www.geocities.com/enosi_griko/ Enosi Griko], Coordination of Grecìa Salentina Associations * [http://www.greciasalentina.org/ Grecìa Salentina] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050324022432/http://greciasalentina.org/ |date=2005-03-24 }} official site (in Italian) * [http://www.salentogriko.info/ Salento Griko] (in Italian) * [http://www.molossia.org/griko2.html English-Griko dictionary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190304202757/http://www.molossia.org/griko2.html |date=2019-03-04 }} [[Категорија:Народи во Италија]] [[Категорија:Грчко-италијански односи]] [[Категорија:Грчки малцинства]] a9bdzhjeyyj9f9g19o1jwi71ezvysru Бремке 0 1222860 5608144 5037691 2026-08-11T12:01:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608144 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DEU_Bremke_(Gleichen)_COA.svg|десно|119x119пкс]] [[Податотека:Bremke_01.jpg|мини|Бремке]] '''Бремке''' е село во [[Глајхен]] во јужна [[Долна Саксонија]]. Бремке е село во кое живеат 887 жители<ref>http://www.gleichen.de/staticsite/staticsite.php?menuid=62.</ref> и се наоѓа на околу десет километри југоисточно од [[Гетинген]] и лежи во сенката на двете мали планини наречени Глејхен поради замоците што некогаш стоеле на нивните врвови. Бремке е локацијата на отворена сцена, изградена во 1949 година, која емитувала настапи во текот на летото. Локалната синагога била уништена за време на [[Кристална ноќ|Кристалната ноќ]] во 1938 година, а последниот од мал број Евреи што живееле во селото ја напуштиле следната година.<ref>http://www.erinnernsuedniedersachsen.de/orte-d-g-gleichen-1.html</ref> На Ешенберг има остатоци од селските еврејски гробишта. == Влада == Градоначалник на селото е Карин Јургенс. == Образование == Во селото има јавно основно училиште (''Grundschule'').<ref>http://www.grundschulebremke.de/</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.gleichen-bremke.de Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190504134136/http://www.gleichen-bremke.de/ |date=2019-05-04 }} * [https://web.archive.org/web/20070730232517/http://www.gleichen.de/bremke/home.htm (на германски јазик) ] * [http://www.wohlfuehlportal.de/Deutschland/3/7/Gleichen/Theater/ (на германски јазик) ] * [http://www.arikah.com/enzyklopadie/Gleichen_(Landkreis_G%C3%B6ttingen) (на германски јазик) ] * [http://www.feuerwehr-bremke.de/ На feuerwehr-bremke.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120123141200/http://www.feuerwehr-bremke.de/ |date=2012-01-23 }} [[Категорија:Населени места во Долна Саксонија]] [[Категорија:Села во Долна Саксонија]] kl8uoqhp9c0gn3h4exrk7wazigx4gl2 Владимир Бециќ 0 1225291 5608319 5565684 2026-08-11T22:18:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608319 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | bgcolour = #eeeeee | name = Владимир Бециќ | image = | imagesize = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|1886|6|1|df=y}} | birth_place = [[Славонски Брод]], [[Австроунгарија]] | death_date = {{death date and age|1954|5|24|1886|6|1|df=y}} | death_place = [[Загреб]], [[Република Хрватска]], [[Федеративна Народна Република Југославија]] | nationality = [[Хрват]] | field = [[Сликар]] | training = | movement = Модернизам | works = сликарство (масло и [[акварел]]), цртежи, графики | influenced by = [[Едуар Мане]] }} '''Владимир Бециќ''' ({{langx|hr|Vladimir Becić}}), (роден во {{роден во|Славонски Брод}}, на {{роден на|1|јуни|1886}} - починат во {{починат во|Загреб}}, на {{починат на|24|мај|1954}}) — [[хрватски]] [[сликар]], познат по неговате дела работени во духот на [[Минхен]]ската сликарска школа, извршил значајно влијание врз развојот на [[модерна уметност|модерната уметност]] во поранешна [[Југославија]] и [[Хрватска]]. Бециќ студирал сликарство во [[Минхен]] на престижната Академија на уметностите, заедно со [[Оскар Херман]], [[Мирослав Краљевиќ]] и [[Јосип Рачиќ]]. Оваа група хрватски уметници се познати како ''хрватски уметници од 20 век'' или - [[Минхенски круг]], нивното уметничко дејствување е суштинско во развојот на [[хрватска уметност на 20 век|хрватската уметност на 20 век]]. По Минхен, Бециќ студирал и работел во [[Париз]], а потоа, во 1910 година, се вратил во [[Загреб]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.arte.rs/sr/umetnici/vladimir_becic-3987/ |title=Vladimir Becić |accessdate=2019-06-08 |archive-date=2022-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310185315/http://www.arte.rs/sr/umetnici/vladimir_becic-3987/ |url-status=dead }}</ref>. За време на [[Првата светска војна]], Владимир Бециќ работел како воен дописник и илустратор од [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]], создавајќи серија слики со мотиви од воените дејствија. Живеел во [[Битола]], каде што имал свое сликарско ателје и покрај воените сликарски и цртачки дописи, изработил серија на уметнички дела, особено на пејзажи со мотивска определба од околината на Битола. Бециќ бил професор на Академијата за ликовни уметности во Загреб и член на Хрватската академија на науките и уметностите. ==Животопис== [[Податотека:Kralj Petar I Karađorđević, Vladimir Becić, foto.jpg|250px|мини|Слика Владимир Бециќ — ''Крал Петар I Караѓорѓевиќ во кола која ја влечат четири вола'', создадена на 6 ноември 1915 во Јанкова клисура]] Владимир Бециќ е роден во [[Славонски Брод]] на 1 јуни 1886 година. Најпрво студирал право во [[Загреб]], а воедно ги посетувал приватните уметнички школи на [[Менци Климент Црнчиќ]] и [[Бела Чикош Сесија]]. Во 1905 година, заминал во Минхен, каде што прво студирал кај [[Хајнрих Книр]], а потоа на [[Академија на уметностите во Минхен]]. Во 1909 година, отишол во Париз, каде што се запишал во [[Академијата Гранд шомјер]], а работел и како илустратор во списанието „Смеа“. Бециќ потоа работел во [[Осиек]], [[Белград]] и [[Битола]]. Тој ѝ се приклучил на српската армија непосредно пред избувнувањето на Првата светска војна.<ref>Nina Ožegović: Nepoznati crteži Vladimira Becića: Ratna tajna slikarskog klasika, Nacional, br. 655, 2008-06-02;</ref> Во Битола, работел како гимназиски професор. Во градот и неговата околина Бециќ препознал инспиративни амбиенти и интензивно ги сликал во текот на целиот свој престој. Особено внимание посветувал кон природата и пејзажот како мотив, но негова главна тематска преокупација, како впрочем и на сликарите од минхенската школа бил човекот - човековата фигура насликана како акт или портрет, а доминантно изразно средство (под влијание на [[Пол Сезан]] му била бојата и интензивниот колорит. Неговите слики се одликувале со широчината на потезот и динамика на тонските односи. Ова особено било изразено во периодот којшто историчарите на уметноста го именуваат како битолска фаза во ликовното творештво на Владимир Бециќ. Од 1919 до 1923 година, Владимир Бециќ живеел и работел во селото [[Блажуј]] во близина на [[Сараево]], создавајќи серија масла и [[акварел]]и на пејзажи, пастирски претстави и селски амбиенти со заоблени волуминозни форми поставени во преден план на просторот и композицијата. Потоа се вратил во Загреб, каде што предавал на Академијата за ликовни уметности<ref>[https://www.oslobodjenje.ba/o2/kultura/izlozbe/foto-ispod-trebevica-i-ostala-iznenadenja-419486/ Blažujem kod Sarajevo]</ref>. Во 1930 година, Владимир Бециќ, заедно со [[Љубо Бабиќ]] и [[Јеролим Мише]] ја формирале уметничката група '' Група три ''. Бециќ во 1934 година станал член на [[Хрватската академија на науките и уметностите]] , во тоа време наречена [[Југословенска академија на науките и уметностите]]. Починал во [[Загреб]] на 24 мај 1954 година. ==Творештво== Творештвото на Владимир Бециќ во првата фаза е поврзано со влијанието на Минхенската школа, во која спаѓаат и делата на [[Јосип Рациќ]] и [[Мирослав Кралевиќ]]. Тие внеле нови импулси и творечки ситуации во хрватското современо сликарство, напуштајќи го традиционалниот истрошен академски начин на ликовното претставување<ref>[https://www.europeana.eu/portal/en/explore/people/55513-vladimir-becic.html/ Items by Vladimir Becić]</ref>. Тие биле под значајно влијание на сликарството на [[Вилхелм Лајбл]] и делата на [[импресионизам|импресионизмот]] особено на [[Едуар Мане]]. Подоцнежните дела на Бециќ се поблиску до творечките принципи на [[Пол Сезан]], во кои е нагласена композициската структурна ориентираност кон геометризмот во пејзажите и човечките фигури. Неговиот уметнички израз бил фокусиран на моделирање своевидна ликовна јасност и енергичности, а скиците во масло и акварелите ја изразуваат свежината на непосредната поединечна импресија, чувство и сензибилитет. Неговото творештво се одликува со богата експресија и широка палета на бои и формирање форми со истакнати волумени<ref>[https://www.artsy.net/artist/vladimir-becic/ Painting]</ref>. Според [[Мирослав Крлежа]], Бециќ заслужил високо место во историјата на хрватската модерна уметност. Владимир Бециќ ја организирал првата самостојна изложба од современа ликовна уметност во Битола. Неговата улога во развојот на современото сликарство на [[Македонија]] е исто така од историска важност<ref>[https://daily.mk/names/selbstportrat/ Сто години од првата ликовна изложба во Македонија]{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Поважни дела== * '' Гуслар'' , 1906<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.timeout.com/croatia/art/vladimir-becic-a-retrospective/ |title=Croatia's modern art expression |accessdate=2019-06-08 |archive-date=2021-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803085949/https://www.timeout.com/croatia/art/vladimir-becic-a-retrospective |url-status=dead }}</ref>. * '' Студија на акт'' , 1906 * '' Женски акт пред огледало'' , 1906 * '' Даб'' , 1907 * '' Акт на девојка покрај маса'' , 1907 * '' Женски акт на девојка со весник'' , 1907 * '' Акт пред огледало'' , 1908 * '' Девојк со кукла'' , 1908 * '' Портрет на Мирослав Краљевиќ'' , 1908 * '' Автопортрет со полуцилиндер'' , 1908 * '' Мртва природа'' , 1909 * '' Лубеници'' , 1911 * '' Планински пејзаж со поток'' , 1923 * '' Вера'' , 1926 * '' Селанка'' , 1926 * '' Рибар'' , 1932 * '' Девојката со цвеќиња'' , 1933 * '' Малите косачки'' , 1934 * '' Детето со пченка'' , 1935 * '' Ракови'' , 1936 * '' Рогатица'' , 1937 * '' Товарење јаглен'' , 1938 * '' Сомборски пејзаж'' , 1941 ==Изложби== ===Самостојни изложби=== * 1910, Загреб<ref>[https://artfacts.net/artist/vladimir-beciaa/25360/ ARTIST Vladimir Becić]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * 1914, Битола<ref>[https://www.blic.rs/riznica/istorije/slika-koja-je-pre-100-godina-srbe-predstavila-svetu/20668bb/ U Makedoniju sam otišao]</ref>. * 1919, Загреб * 1984, Уметнички павилјон, Загреб * 2005, Уметничка галерија, Ровињ ===Групни изложби=== * 1973, Минхенски уметнички круг, Уметнички павилјон, Загреб * 2007, Од фундусот на галеријата, Музеј на модерната уметност, Дубровник ==Наводи== {{наводи}} ==Литература== * Каталог, Музеј на модерната уметност, Дубровник<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://katalog.kgz.hr/pagesResults/rezultati.aspx?&searchById=1&spid0=1&spv0=Beci%C4%87%2C+Vladimir&xm0=1/ |title=katalog: Becić, Vladimir |accessdate=2019-06-08 |archive-date=2021-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211012190611/https://katalog.kgz.hr/pagesResults/rezultati.aspx?&searchById=1&spid0=1&spv0=Beci%C4%87%2C%20Vladimir&xm0=1%2F |url-status=dead }}</ref>. * Каталог, Уметничка галерија Осијек * Музеј на модерната и современата уметност, Риека * Уметничка галерија, Сплит * Музеј на современата уметност, Загреб ==Надворешни врски== * [http://gkd.hr/izlozba/vladimir-becic/ VLADIMIR BECIĆ] * [https://www.tportal.hr/kultura/clanak/retrospektiva-vladimira-becica-nudi-i-manje-poznata-remek-djela-slavnog-umjetnika-foto-20181204/ Retrospektiva Vladimira Becića] * [https://www.tportal.hr/kultura/clanak/otvorena-retrospektiva-vladimira-becica-biografija-mu-je-fascinantna-gotovo-filmska-foto-20181207/ Biografija mu je fascinantna] * [https://www.jutarnji.hr/kultura/art/sva-remek-djela-vladimira-becica-prizor-kralja-petra-i-kako-napusta-srbiju-na-dvokolici-s-volovskom-zapregom-inspirirao-je-i-johna-forda/8135966/ SVA REMEK-DJELA VLADIMIRA BECIĆA] * [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=6511/ Becić, Vladimir, hrvatski slikar] * [https://magazin.hrt.hr/493936/price-iz-hrvatske/ljubav-zivota-ljubica-i-vladimir-becic/ Ljubica i Vladimir Becić] * [https://www.vecernji.hr/kultura/prvi-ratni-reporter-s-balkana-1287007/ Prvi ratni reporter s Balkana] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бециќ, Владимир}} [[Категорија:Хрватски уметници]] [[Категорија:Импресионистички сликари]] [[Категорија:Членови на Хрватската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Погребани на гробиштата „Мирогој“]] gwf7gqxs8poo71yjbkhirnpndjyqp99 Обичен повит 0 1234060 5608230 5559277 2026-08-11T15:33:16Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Clematis vitalba]] на [[Обичен повит]] 5559277 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Clematis-vitalba-Waldrebe(Samenstand).jpg|мини]] '''''Clematis vitalba''''' — припаѓа на семејството [[Лутичиња|Ranunculaceae]]. Природното живеалиште им е [[Европа]], Кавказ и Северна Африка. Цвета од јули до август. == Опис == [[Податотека:Clematis_vitalba_flowers_230702.jpg|лево|мини| Цваст со хермафродитни цветови.]] Дрвенесто растение, високо до 20 метри и широко од 6 до 10 см. Стеблото има многу мала ширина. Како лијана, ова растение мора да се потпре на стебло од друго растение за да се овозможи раст и развој. Кората на растението е слаба и сивкаста. Коренот, за разлика од дрвото, е добро развиен и не лежи длабоко во земјата. Листовите се состојат од 5 ливчиња, цели или не, долги до 10 см и без влакненца. Тие се прикачени на друго растение со помош на сталони.<ref>{{Наведена книга|title=Атлас дрвећа и грмља|last=Шилић|first=Чедомил|publisher=Свјетлост Сарајево|year=1983|location=|pages=|id=ISBN 86-01-02454-4}}</ref> Плодот е орешница со едно семе. Опрашувањето се врши со инсекти и расејување со помош на ветер. == Размножување == Се размножуваат со 'ртење семе или вегетативно, делови од растението, коренот или стеблото. Ова растение има широка еколошка валентност, многу е толерантно за екстремни климатски услови. == Живеалиште == Листопадни шуми, особено дабови и букови дрвја, со висока содржина на хумус и каде што pH е неутрална. Тоа е коровско растение, го запира одронот со силен коренов систем. == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] ix6eprnq6m0mi2dgisuz6vcye0s3es5 5608234 5608230 2026-08-11T15:34:40Z Виолетова 1975 5608234 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Clematis-vitalba-Waldrebe(Samenstand).jpg|мини]] '''Обичен повит''' ([[науч.]] ''Clematis vitalba'') — припаѓа на семејството лутилиња, [[Ranunculaceae]]. Природното живеалиште им е [[Европа]], Кавказ и Северна Африка. Цвета од јули до август. == Опис == [[Податотека:Clematis_vitalba_flowers_230702.jpg|лево|мини| Цваст со хермафродитни цветови.]] Дрвенесто растение, високо до 20 метри и широко од 6 до 10 см. Стеблото има многу мала ширина. Како лијана, ова растение мора да се потпре на стебло од друго растение за да се овозможи раст и развој. Кората на растението е слаба и сивкаста. Коренот, за разлика од дрвото, е добро развиен и не лежи длабоко во земјата. Листовите се состојат од 5 ливчиња, цели или не, долги до 10 см и без влакненца. Тие се прикачени на друго растение со помош на сталони.<ref>{{Наведена книга|title=Атлас дрвећа и грмља|last=Шилић|first=Чедомил|publisher=Свјетлост Сарајево|year=1983|location=|pages=|id=ISBN 86-01-02454-4}}</ref> Плодот е орешница со едно семе. Опрашувањето се врши со инсекти и расејување со помош на ветер. == Размножување == Се размножуваат со 'ртење семе или вегетативно, делови од растението, коренот или стеблото. Ова растение има широка еколошка валентност, многу е толерантно за екстремни климатски услови. == Живеалиште == Листопадни шуми, особено дабови и букови дрвја, со висока содржина на хумус и каде што pH е неутрална. Тоа е коров, го запира одронот со силен коренов систем. Во Македонија расте == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] qksmfz62h2qj8w54z97qy07xkskwtj1 5608236 5608234 2026-08-11T15:54:47Z Виолетова 1975 /* Живеалиште */ 5608236 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Clematis-vitalba-Waldrebe(Samenstand).jpg|мини]] '''Обичен повит''' ([[науч.]] ''Clematis vitalba'') — припаѓа на семејството лутилиња, [[Ranunculaceae]]. Природното живеалиште им е [[Европа]], Кавказ и Северна Африка. Цвета од јули до август. == Опис == [[Податотека:Clematis_vitalba_flowers_230702.jpg|лево|мини| Цваст со хермафродитни цветови.]] Лијана која се извиткува и искачува по други растенија и достигнува должина до 30 метри. Стеблото е дрвенесто. Коренот, за разлика од дрвото, е добро развиен и не лежи длабоко во земјата. Листовите се состојат од 5 ливчиња, цели или не, долги до 10 см и без влакненца. Тие се прикачени на друго растение со помош на сталони.<ref>{{Наведена книга|title=Атлас дрвећа и грмља|last=Шилић|first=Чедомил|publisher=Свјетлост Сарајево|year=1983|location=|pages=|id=ISBN 86-01-02454-4}}</ref> Плодот е орешница со едно семе. Опрашувањето се врши со инсекти и расејување со помош на ветер. == Размножување == Се размножуваат со 'ртење семе или вегетативно, делови од растението, коренот или стеблото. Ова растение има широка еколошка валентност, многу е толерантно за екстремни климатски услови. == Живеалиште == Листопадни шуми, особено дабови и букови дрвја, со висока содржина на хумус и каде што pH е неутрална. Тоа е коров, го запира одронот со силен коренов систем. Во [[Македонија]] расте покрај реките и шумите. Широко распространето е како растение, кое се искачува и по планините.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 113, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fl2d8tq5ruqqh5lc2lai810lclobaqx Разговор:Обичен повит 1 1234061 5608232 5532477 2026-08-11T15:33:16Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Разговор:Clematis vitalba]] на [[Разговор:Обичен повит]] 3899799 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{Вики Клуб}} fmfd2stxmmu6bqaumz8yml8bh5zjn49 ЖРК Куманово 0 1235000 5608370 5159238 2026-08-12T07:35:16Z Perica 1986 119678 5608370 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = ЖРК Куманово | color1 = #0000FF | color2 = #F7F408 | image = Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | fullname = Женски ракометен клуб Куманово | short name = ЖРК Куманово | founded = | ground = [[СОУ „Перо Наков“ - Куманово|Училишна сала „Перо Наков“]] | capacity = | chairman = [[Бобан Пеовски]] | manager = [[Александар Бојковски]] | league = [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига]] | season = 2021-22 | position = 2. место | website = https://zrkkumanovo.com.mk/ | colour1 = #F7F408 | colour2 = #0000FF | colour3 = #FFFFFF | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | leftarm1 = F7F408 | body1 = F7F408 | rightarm1 = F7F408 | shorts1 = F7F408 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = 6CB4EE | body2 = 6CB4EE | rightarm2 = 6CB4EE | shorts2 = 1E1E1E }} '''ЖРК Куманово''' е [[Македонија|македонски]] женски [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Македонија]]. Моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (жени)|ракометната Супер лига]], највисокото женско лигашко натпреварување во Македонија. ==Историја== Во сезоната 2018–19, ЖРК Куманово ја освоил својата прва титула во [[Куп на Македонија во ракомет за жени|купот на Македонија]], совладувајќи го [[ЖРК Вардар|Вардар]] во финалето со 24-22.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/zhrk-kumanovo-go-osvoi-na-kupot-na-makedonija-vo-zhenska-konkurentsija/|title=ЖРК Куманово го освои Купот на Македонија во женска конкуренција|publisher=http://macedoniahandball.com.mk|date=|accessdate=23 декември 2019}}</ref> Истата сезона клубот завршил како вицешампион во [[Македонска ракометна супер лига (жени) 2018-2019|македонското првенство]]. Во следната сезона 2020–21, ЖРК Куманово ја освоил двојната круна во македонскиот ракомет, освојувајќи ја својата прва титула во македонската супер лига и втората титула во македонскиот куп.<ref>[https://www.slobodenpecat.mk/zhrk-kumanovo-so-pobeda-nad-vardar-dojde-do-dvojnata-kruna/ ЖРК Куманово со победа над Вардар дојде до двојната круна] Слободен печат; 22 мај 2021</ref> ==Титули== *''' [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] :2020, 2021 * '''[[Куп на Македонија во ракомет за жени|Куп на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] : 2019, 2021, 2023 ==Играчи== ===Моментален состав=== ''Состав за сезоната 2019-2020''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|title=Играчки кадар сезона 2019/20|publisher=ЖРК Куманово|date=|accessdate=23 декември 2019|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181829/https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|url-status=dead}}</ref> {{Col-begin|width=60%}} {{Col-2}} ;Голмани * {{0}}1 {{знамеикона|SRB}} [[Катерина Косановиќ]] * 12 {{знамеикона|MKD}} [[Марија Јовановска]] * 16 {{знамеикона|MKD}} [[Андријана Стојчевска]] * 29 {{знамеикона|MKD}} [[Ивана Дичковиќ]] * 41 {{знамеикона|MKD}} [[Ивана Наумоска]] ;Крила ;Десни крила: * 51 {{знамеикона|MKD}} [[Васка Глигоријадис]] ;Леви крила: * {{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Мила Трајковиќ]] * 56 {{знамеикона|MKD}} [[Тамара Краљевска]] ;Пивоти: * 15 {{знамеикона|GEO}} [[Медеа Чокели]] * 71 {{знамеикона|MKD}} [[Николинка Радевска]] * 72 {{знамеикона|MKD}} [[Сара Цветановска]] {{Col-2}} ;Бекови ;Леви бекови: * 13 {{знамеикона|MNE}} [[Ана Шарановиќ]] * 19 {{знамеикона|MKD}} [[Ангела Јанкуловска]] ;Средни бекови: * {{0}}7 {{знамеикона|MKD}} [[Наталија Пецанова]] * 10 {{знамеикона|MKD}} [[Леонида Гичевска]] * 11 {{знамеикона|MKD}} [[Александра Боризовска]] ;Десни бекови: * {{0}}5 {{знамеикона|MKD}} [[Бранкица Марковиќ]] * {{0}}9 {{знамеикона|MKD}} [[Тамара Ивановска]] * 30 {{знамеикона|MKD}} [[Јована Кипријановска]] {{Col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://zrkkumanovo.com.mk/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223181802/https://zrkkumanovo.com.mk/ |date=2019-12-23 }} * [http://europeancup.eurohandball.com/chc/women/2016-17/clubs/8514/ZRK+Kumanovo Профил на клубот на мрежното место на ЕХФ] [[Категорија:ЖРК Куманово]] [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракометот во Куманово]] [[Категорија:Спортот во Куманово]] c905vfpifxg4r2jke5hnubvh1c2qbrb 5608371 5608370 2026-08-12T07:42:50Z Perica 1986 119678 5608371 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = ЖРК Куманово | color1 = #0000FF | color2 = #F7F408 | image = Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | fullname = Женски ракометен клуб Куманово | short name = ЖРК Куманово | founded = | ground = [[СОУ „Перо Наков“ - Куманово|Училишна сала „Перо Наков“]] | capacity = | chairman = [[Бобан Пеовски]] | manager = [[Александар Бојковски]] | league = [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига]] | season = 2021-22 | position = 2. место | website = https://zrkkumanovo.com.mk/ | colour1 = #F7F408 | colour2 = #0000FF | colour3 = #FFFFFF | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | leftarm1 = F7F408 | body1 = F7F408 | rightarm1 = F7F408 | shorts1 = F7F408 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = 6CB4EE | body2 = 6CB4EE | rightarm2 = 6CB4EE | shorts2 = 1E1E1E }} '''ЖРК Куманово''' е [[Македонија|македонски]] женски [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Македонија]]. Моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (жени)|ракометната Супер лига]], највисокото женско лигашко натпреварување во Македонија. ==Историја== Во сезоната 2018–19, ЖРК Куманово ја освоил својата прва титула во [[Куп на Македонија во ракомет за жени|купот на Македонија]], совладувајќи го [[ЖРК Вардар|Вардар]] во финалето со 24-22.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/zhrk-kumanovo-go-osvoi-na-kupot-na-makedonija-vo-zhenska-konkurentsija/|title=ЖРК Куманово го освои Купот на Македонија во женска конкуренција|publisher=http://macedoniahandball.com.mk|date=|accessdate=23 декември 2019}}</ref> Истата сезона клубот завршил како вицешампион во [[Македонска ракометна супер лига (жени) 2018-2019|македонското првенство]]. Во следната сезона 2020–21, ЖРК Куманово ја освоил двојната круна во македонскиот ракомет, освојувајќи ја својата прва титула во македонската супер лига и втората титула во македонскиот куп.<ref>[https://www.slobodenpecat.mk/zhrk-kumanovo-so-pobeda-nad-vardar-dojde-do-dvojnata-kruna/ ЖРК Куманово со победа над Вардар дојде до двојната круна] Слободен печат; 22 мај 2021</ref> ==Титули== *''' [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] :2020, 2021 * '''[[Куп на Македонија во ракомет за жени|Куп на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] : 2019, 2021, 2023 ==Играчи== ===Моментален состав=== ''Состав за сезоната 2019-2020''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|title=Играчки кадар сезона 2025/26|publisher=ЖРК Куманово|date=|accessdate=23 декември 2019|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181829/https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|url-status=dead}}</ref> {{Col-begin|width=60%}} {{Col-2}} ;Голмани * {{0}}1 {{знамеикона|SRB}} [[Катерина Косановиќ]] * 12 {{знамеикона|MKD}} [[Марија Јовановска]] * 16 {{знамеикона|MKD}} [[Андријана Стојчевска]] * 29 {{знамеикона|MKD}} [[Ивана Дичковиќ]] * 41 {{знамеикона|MKD}} [[Ивана Наумоска]] ;Крила ;Десни крила: * 51 {{знамеикона|MKD}} [[Васка Глигоријадис]] ;Леви крила: * {{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Мила Трајковиќ]] * 56 {{знамеикона|MKD}} [[Тамара Краљевска]] ;Пивоти: * 15 {{знамеикона|GEO}} [[Медеа Чокели]] * 71 {{знамеикона|MKD}} [[Николинка Радевска]] * 72 {{знамеикона|MKD}} [[Сара Цветановска]] {{Col-2}} ;Бекови ;Леви бекови: * 13 {{знамеикона|MNE}} [[Ана Шарановиќ]] * 19 {{знамеикона|MKD}} [[Ангела Јанкуловска]] ;Средни бекови: * {{0}}7 {{знамеикона|MKD}} [[Наталија Пецанова]] * 10 {{знамеикона|MKD}} [[Леонида Гичевска]] * 11 {{знамеикона|MKD}} [[Александра Боризовска]] ;Десни бекови: * {{0}}5 {{знамеикона|MKD}} [[Бранкица Марковиќ]] * {{0}}9 {{знамеикона|MKD}} [[Тамара Ивановска]] * 30 {{знамеикона|MKD}} [[Јована Кипријановска]] {{Col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://zrkkumanovo.com.mk/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223181802/https://zrkkumanovo.com.mk/ |date=2019-12-23 }} * [http://europeancup.eurohandball.com/chc/women/2016-17/clubs/8514/ZRK+Kumanovo Профил на клубот на мрежното место на ЕХФ] [[Категорија:ЖРК Куманово]] [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракометот во Куманово]] [[Категорија:Спортот во Куманово]] mj6vd99gvp9w724su1gsg8ipddk67i7 5608372 5608371 2026-08-12T07:53:17Z Perica 1986 119678 /* Моментален состав */ 5608372 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = ЖРК Куманово | color1 = #0000FF | color2 = #F7F408 | image = Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | fullname = Женски ракометен клуб Куманово | short name = ЖРК Куманово | founded = | ground = [[СОУ „Перо Наков“ - Куманово|Училишна сала „Перо Наков“]] | capacity = | chairman = [[Бобан Пеовски]] | manager = [[Александар Бојковски]] | league = [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига]] | season = 2021-22 | position = 2. место | website = https://zrkkumanovo.com.mk/ | colour1 = #F7F408 | colour2 = #0000FF | colour3 = #FFFFFF | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | leftarm1 = F7F408 | body1 = F7F408 | rightarm1 = F7F408 | shorts1 = F7F408 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = 6CB4EE | body2 = 6CB4EE | rightarm2 = 6CB4EE | shorts2 = 1E1E1E }} '''ЖРК Куманово''' е [[Македонија|македонски]] женски [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Македонија]]. Моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (жени)|ракометната Супер лига]], највисокото женско лигашко натпреварување во Македонија. ==Историја== Во сезоната 2018–19, ЖРК Куманово ја освоил својата прва титула во [[Куп на Македонија во ракомет за жени|купот на Македонија]], совладувајќи го [[ЖРК Вардар|Вардар]] во финалето со 24-22.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/zhrk-kumanovo-go-osvoi-na-kupot-na-makedonija-vo-zhenska-konkurentsija/|title=ЖРК Куманово го освои Купот на Македонија во женска конкуренција|publisher=http://macedoniahandball.com.mk|date=|accessdate=23 декември 2019}}</ref> Истата сезона клубот завршил како вицешампион во [[Македонска ракометна супер лига (жени) 2018-2019|македонското првенство]]. Во следната сезона 2020–21, ЖРК Куманово ја освоил двојната круна во македонскиот ракомет, освојувајќи ја својата прва титула во македонската супер лига и втората титула во македонскиот куп.<ref>[https://www.slobodenpecat.mk/zhrk-kumanovo-so-pobeda-nad-vardar-dojde-do-dvojnata-kruna/ ЖРК Куманово со победа над Вардар дојде до двојната круна] Слободен печат; 22 мај 2021</ref> ==Титули== *''' [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] :2020, 2021 * '''[[Куп на Македонија во ракомет за жени|Куп на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] : 2019, 2021, 2023 ==Играчи== ===Моментален состав=== ''Состав за сезоната 2025-2026''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|title=Играчки кадар сезона 2025/26|publisher=ЖРК Куманово|date=|accessdate=23 декември 2019|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181829/https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|url-status=dead}}</ref> {{Col-begin|width=60%}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|MKD}} [[Симона Грујовска]] * 12 {{знамеикона|MKD}} [[Мила Анѓеловска]] * 16 {{знамеикона|MKD}} [[Ана Марија Ѓорговска]] * 3 {{знамеикона|MKD}} [[Јасна Трајковиќ]] ;Крила ;Десни крила: * 44 {{знамеикона|MKD}} [[Росана Павлова]] * 13 {{знамеикона|MKD}} [[Никита Антевска]] ;Леви крила: * {{0}}17 {{знамеикона|MKD}} [[Матеја Јовановска]] * 19 {{знамеикона|MKD}} [[Меланија Јовановска]] * 33 {{знамеикона|MKD}} [[Мила Мемов]] ;Пивоти: * 21 {{знамеикона|MKD}} [[Сара Младеновска]] * 11 {{знамеикона|MKD}} [[Андреја Серафимовиќ]] * 7 {{знамеикона|MKD}} [[Марија Петреска]] {{Col-2}} ;Бекови ;Леви бекови: * 22 {{знамеикона|MKD}} [[Михаека Николовска]] * 20 {{знамеикона|MKD}} [[Ангела Шехтанска]] ;Средни бекови: * {{0}}29 {{знамеикона|MKD}} [[Нина Грабовица]] * 24 {{знамеикона|POR}} [[Мариана Силва Азаведо]] * 9 {{знамеикона|MKD}} [[Нена Несторовска]] ;Десни бекови: * {{0}}28 {{знамеикона|BRA}} [[Аманда Стеин]] * {{0}}9 {{знамеикона|MKD}} [[Ана Марија Димитровска]] {{Col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://zrkkumanovo.com.mk/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223181802/https://zrkkumanovo.com.mk/ |date=2019-12-23 }} * [http://europeancup.eurohandball.com/chc/women/2016-17/clubs/8514/ZRK+Kumanovo Профил на клубот на мрежното место на ЕХФ] [[Категорија:ЖРК Куманово]] [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракометот во Куманово]] [[Категорија:Спортот во Куманово]] 2oa3glh9rb7s6u6ojli7dbatzjbrzbk 5608373 5608372 2026-08-12T07:54:08Z Perica 1986 119678 5608373 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = ЖРК Куманово | color1 = #0000FF | color2 = #F7F408 | image = Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | fullname = Женски ракометен клуб Куманово | short name = ЖРК Куманово | founded = | ground = [[СОУ „Перо Наков“ - Куманово|Училишна сала „Перо Наков“]] | capacity = | chairman = [[Бобан Пеовски]] | manager = [[Александар Бојковски]] | league = [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига]] | season = 2025-26 | position = 4. место | website = https://zrkkumanovo.com.mk/ | colour1 = #F7F408 | colour2 = #0000FF | colour3 = #FFFFFF | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | leftarm1 = F7F408 | body1 = F7F408 | rightarm1 = F7F408 | shorts1 = F7F408 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | leftarm2 = 6CB4EE | body2 = 6CB4EE | rightarm2 = 6CB4EE | shorts2 = 1E1E1E }} '''ЖРК Куманово''' е [[Македонија|македонски]] женски [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Македонија]]. Моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (жени)|ракометната Супер лига]], највисокото женско лигашко натпреварување во Македонија. ==Историја== Во сезоната 2018–19, ЖРК Куманово ја освоил својата прва титула во [[Куп на Македонија во ракомет за жени|купот на Македонија]], совладувајќи го [[ЖРК Вардар|Вардар]] во финалето со 24-22.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/zhrk-kumanovo-go-osvoi-na-kupot-na-makedonija-vo-zhenska-konkurentsija/|title=ЖРК Куманово го освои Купот на Македонија во женска конкуренција|publisher=http://macedoniahandball.com.mk|date=|accessdate=23 декември 2019}}</ref> Истата сезона клубот завршил како вицешампион во [[Македонска ракометна супер лига (жени) 2018-2019|македонското првенство]]. Во следната сезона 2020–21, ЖРК Куманово ја освоил двојната круна во македонскиот ракомет, освојувајќи ја својата прва титула во македонската супер лига и втората титула во македонскиот куп.<ref>[https://www.slobodenpecat.mk/zhrk-kumanovo-so-pobeda-nad-vardar-dojde-do-dvojnata-kruna/ ЖРК Куманово со победа над Вардар дојде до двојната круна] Слободен печат; 22 мај 2021</ref> ==Титули== *''' [[Македонска ракометна супер лига (жени)|Супер лига на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] :2020, 2021 * '''[[Куп на Македонија во ракомет за жени|Куп на Македонија]]''' :[[File:Gold medal with cup.svg|15px]] : 2019, 2021, 2023 ==Играчи== ===Моментален состав=== ''Состав за сезоната 2025-2026''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|title=Играчки кадар сезона 2025/26|publisher=ЖРК Куманово|date=|accessdate=23 декември 2019|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181829/https://zrkkumanovo.com.mk/%d0%b8%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%80/|url-status=dead}}</ref> {{Col-begin|width=60%}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|MKD}} [[Симона Грујовска]] * 12 {{знамеикона|MKD}} [[Мила Анѓеловска]] * 16 {{знамеикона|MKD}} [[Ана Марија Ѓорговска]] * 3 {{знамеикона|MKD}} [[Јасна Трајковиќ]] ;Крила ;Десни крила: * 44 {{знамеикона|MKD}} [[Росана Павлова]] * 13 {{знамеикона|MKD}} [[Никита Антевска]] ;Леви крила: * {{0}}17 {{знамеикона|MKD}} [[Матеја Јовановска]] * 19 {{знамеикона|MKD}} [[Меланија Јовановска]] * 33 {{знамеикона|MKD}} [[Мила Мемов]] ;Пивоти: * 21 {{знамеикона|MKD}} [[Сара Младеновска]] * 11 {{знамеикона|MKD}} [[Андреја Серафимовиќ]] * 7 {{знамеикона|MKD}} [[Марија Петреска]] {{Col-2}} ;Бекови ;Леви бекови: * 22 {{знамеикона|MKD}} [[Михаека Николовска]] * 20 {{знамеикона|MKD}} [[Ангела Шехтанска]] ;Средни бекови: * {{0}}29 {{знамеикона|MKD}} [[Нина Грабовица]] * 24 {{знамеикона|POR}} [[Мариана Силва Азаведо]] * 9 {{знамеикона|MKD}} [[Нена Несторовска]] ;Десни бекови: * {{0}}28 {{знамеикона|BRA}} [[Аманда Стеин]] * {{0}}9 {{знамеикона|MKD}} [[Ана Марија Димитровска]] {{Col-end}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://zrkkumanovo.com.mk/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223181802/https://zrkkumanovo.com.mk/ |date=2019-12-23 }} * [http://europeancup.eurohandball.com/chc/women/2016-17/clubs/8514/ZRK+Kumanovo Профил на клубот на мрежното место на ЕХФ] [[Категорија:ЖРК Куманово]] [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракометот во Куманово]] [[Категорија:Спортот во Куманово]] nk7ndsvionz5vmpt0mdivi2heivw0cd Јасмина Поповска 0 1235021 5608251 5563573 2026-08-11T17:00:02Z Sakamakteri 135834 5608251 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Јасмина Поповска | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1959|7|14}} | роден-место = | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] | познат = | наставка =а | занимање = [[глумица]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Јасмина Поповска''' ({{роден на|14|јули|1959}}) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. == Животопис == Јасмина Поповска е родена на [[14 јули]] [[1959]] година. Таа дипломирала на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], на отсекот за глумечка игра во класата на [[професор]]ите [[Тодорка Кондова-Зафировска]] и [[Слободан Унковски]] во 1984 година. Таа била вработена во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]], уште од периодот непосредно по дипломирањето.<ref>„[https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jasmina-popovska Јасмина Поповска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223090407/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jasmina-popovska |date=2019-12-23 }}“. ''[[Македонски народен театар]]''.</ref> Веднаш по дипломирањето се вработува во МНТ на чија сцена настапува уште од студентските денови. Одтогаш остварува бројни насловни, главни и споредни улоги во претставите на репертоарот на својата матична сцена, но и во други театарски институции во Македонија. Учествува во ТВ проекти од антологиско значење за македонската ТВ продукција и одигрува главни улоги во низа ТВ серии, ТВ филмови. Добитник е на награда за најдобра млада актерка на театарскиот фестивал ,,Војдан Чернодрински" и Екранова награда за најдобар актер. За 25 години на својата кариераа на сцената на МНТ реализира авторски проект и се јавува во улога како продуцент и носител на главна улога во претставата ,,Мојот човек"во која се третира проблемот на семејното насилство. Од 2002- 2006 год е директорка на МКЦ при што остварува капитални проекти како што е киното ,,Фросина" и амбициозно работи на мегународна промоција на Кокино како една од најстарите мегалитски опсерватории и во 2005 год Кокино е ставено на четвртто место на НАСА. == Театрографија == * Амелија — „Погрижи се за Амелија“ од Жорж Фејдо, р. Коле Ангеловски, МНТ, 1984; * Мирандолина — „Мирандолина“ од Карло Голдони, р. Вукан Диневски, МНТ, 1985; * Ангелина — „Рамна земја“ од Ташко Георгиевски, р. Владимир Милчин, МНТ, 1985; * Гуштерица — „Гуштерица“ од Александар Володин, р. Евгениј Лазаров, МНТ, 1986; * Ружа — „Тетовирани души“ Од Горан Стефановски, р. Богдан Поп Ѓорчев, НТ Штип, 1986; * Емилија/Маја — „Баал“ од Бертолт Брехт, р. Владимир Милчин, МНТ, 1987; * Мица — „Мрестење на краповите“ од Александар Поповиќ, р. Ацо Алексов, МНТ, 1987; * Мира — „Кал“ од Марија Ирене Форнес, р. Наум Пановски, МНТ, 1988; * „Црна дупка“ од Горан Стефановски, р. Паоло Маџели, МНТ, 1988; * Елианта — „Мизантроп“ од Жан Батист Молиер, р. Владимир Милчин, МНТ, 1989; * Анжелика — „Жорж Данден“ од Жан Батист Молиер, р. Бранко Ставрев, МНТ, 1992; * Девојката — „Соната на сеништата“ од Август Стриндберг, р. Стојан Стојаноски, МНТ, 1992; * Ана — „Буре барут“ од Дејан Дуковски, р. Сашо Миленковски, МНТ, 1994; * Цвета — „МКС“ од Војдан Чернодрински, р. Сашо Миленковски, МНТ, 1995; * Хелена — „Обѕирни се во гнев“ од Џон Озборн, р. Васил Христов, МНТ, 1995; * Сузана — „Кројач за дами“, од Жорж Фејдо, р. Димитрие Османли, МНТ, 1996; * Болничарка — „Мара/Сад“ од Петер Вајс, р. Васил Христов, МНТ, 2008; * „Троил и Кресида“ од Вилијам Шекспир, р. Љубиша Ристиќ, МНТ, 2010; * „Мојот човек“ од Мирјана Ојданиќ, авторски проект, МНТ, 2012; * Хор — „Вечната куќа“ од Јордан Плевнеш, р. Дејан Пројковски, МНТ, 2013; * „Сонцето, колку е блиску сонцето", разни автори, р. Дејан Пројковски, МНТ, 2025. == Филмографија == * Лејла — „Марика лета со авион“, р. Борис Дамовски, ТВ-филм, 1988; * Мира — „[[Северна грешка]]“, р. Борис Дамовски, ТВ-филм, 1990; * "Остани исправен", р. Кристијан Ристески, ТВ-филм 2005; * "[[Потстанар]]", р. Марко Ѓоковиќ, ТВ-филм 2026. ;Телевизиски серии * „[[Македонски народни приказни]]“, 1986 - 1989; * „[[Случки од животот]]“, 1987; * "[[Чук, чук Стојанче]]", 1987; * "Кога меракот пее", 1989; * "[[Еурека]]", 1993; * Перуника — „[[Од денес за утре]]“, 2010; * Менторка — "[[Преспав]]", 2021-2024. == Награди == * Награда за најдобар млад глумец на МТФ „Војдан Чернодрински“, Прилеп; * Награда на ревијата „Екран“ за најдобар млад глумец за улогата на Емилија во претставата „Баал“, 1988; * Признание на ТВ-филмскиот фестивал во Берлин. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|3109724}} * [https://www.mnt.mk/ansambl/umetnicki-ansambl/akteri/jasmina-popovska Биографија на Јасмина Поповска]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Македонски народен театар. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Поповска, Јасмина}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски глумици]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] os2m1soah1e0jjojryzaeajgju12wmi 5608252 5608251 2026-08-11T17:09:25Z Sakamakteri 135834 5608252 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Јасмина Поповска | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1959|7|14}} | роден-место = | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] | познат = | наставка =а | занимање = [[глумица]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Јасмина Поповска''' ({{роден на|14|јули|1959}}) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. == Животопис == Јасмина Поповска е родена на [[14 јули]] [[1959]] година. Таа дипломирала на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], на отсекот за глумечка игра во класата на [[професор]]ите [[Тодорка Кондова-Зафировска]] и [[Слободан Унковски]] во 1984 година. Таа била вработена во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]], уште од периодот непосредно по дипломирањето.<ref>„[https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jasmina-popovska Јасмина Поповска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223090407/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jasmina-popovska |date=2019-12-23 }}“. ''[[Македонски народен театар]]''.</ref> Веднаш по дипломирањето се вработува во МНТ на чија сцена настапува уште од студентските денови. Одтогаш остварува бројни насловни, главни и споредни улоги во претставите на репертоарот на својата матична сцена, но и во други театарски институции во Македонија. Учествува во ТВ проекти од антологиско значење за македонската ТВ продукција и одигрува главни улоги во низа ТВ серии, ТВ филмови. Добитник е на награда за најдобра млада актерка на театарскиот фестивал ,,Војдан Чернодрински" и Екранова награда за најдобар актер. За 25 години на својата кариераа на сцената на МНТ реализира авторски проект и се јавува во улога како продуцент и носител на главна улога во претставата ,,Мојот човек"во која се третира проблемот на семејното насилство. Од 2002- 2006 год е директорка на МКЦ при што остварува капитални проекти како што е киното ,,Фросина" и амбициозно работи на мегународна промоција на Кокино како една од најстарите мегалитски опсерватории и во 2005 год Кокино е ставено на четвртто место на НАСА. == Театрографија == * Амелија — „Погрижи се за Амелија“ од Жорж Фејдо, р. Коле Ангеловски, МНТ, 1984; * Мирандолина — „Мирандолина“ од Карло Голдони, р. Вукан Диневски, МНТ, 1985; * Ангелина — „Рамна земја“ од Ташко Георгиевски, р. Владимир Милчин, МНТ, 1985; * Гуштерица — „Гуштерица“ од Александар Володин, р. Евгениј Лазаров, МНТ, 1986; * Ружа — „Тетовирани души“ Од Горан Стефановски, р. Богдан Поп Ѓорчев, НТ Штип, 1986; * Емилија/Маја — „Баал“ од Бертолт Брехт, р. Владимир Милчин, МНТ, 1987; * Мица — „Мрестење на краповите“ од Александар Поповиќ, р. Ацо Алексов, МНТ, 1987; * Мира — „Кал“ од Марија Ирене Форнес, р. Наум Пановски, МНТ, 1988; * „Црна дупка“ од Горан Стефановски, р. Паоло Маџели, МНТ, 1988; * Елианта — „Мизантроп“ од Жан Батист Молиер, р. Владимир Милчин, МНТ, 1989; * Анжелика — „Жорж Данден“ од Жан Батист Молиер, р. Бранко Ставрев, МНТ, 1992; * Девојката — „Соната на сеништата“ од Август Стриндберг, р. Стојан Стојаноски, МНТ, 1992; * Ана — „Буре барут“ од Дејан Дуковски, р. Сашо Миленковски, МНТ, 1994; * Цвета — „МКС“ од Војдан Чернодрински, р. Сашо Миленковски, МНТ, 1995; * Хелена — „Обѕирни се во гнев“ од Џон Озборн, р. Васил Христов, МНТ, 1995; * Сузана — „Кројач за дами“, од Жорж Фејдо, р. Димитрие Османли, МНТ, 1996; * Болничарка — „Мара/Сад“ од Петер Вајс, р. Васил Христов, МНТ, 2008; * „Троил и Кресида“ од Вилијам Шекспир, р. Љубиша Ристиќ, МНТ, 2010; * „Мојот човек“ од Мирјана Ојданиќ, авторски проект, МНТ, 2012; * Хор — „Вечната куќа“ од Јордан Плевнеш, р. Дејан Пројковски, МНТ, 2013; * „Сонцето, колку е блиску сонцето", разни автори, р. Дејан Пројковски, МНТ, 2025. == Филмографија == * Лејла — „Марика лета со авион“, р. Борис Дамовски, ТВ-филм, 1988; * Мира — „[[Северна грешка]]“, р. Борис Дамовски, ТВ-филм, 1990; * "Остани исправен", р. Кристијан Ристески, ТВ-филм 2005; * "[[Потстанар]]", р. Марко Ѓоковиќ, ТВ-филм 2026. ;Телевизиски серии * „[[Македонски народни приказни]]“, 1986 - 1989; * „[[Случки од животот]]“, 1987; * "[[Чук, чук Стојанче]]", 1987; * "Кога меракот пее", 1989; * "[[Еурека]]", 1993; * Перуника — „[[Од денес за утре]]“, 2010; * Менторка — "[[Преспав]]", 2021-2024. * Во светот на бајките * Сонце на дланка == Награди == * Награда за најдобар млад глумец на МТФ „Војдан Чернодрински“, Прилеп; * Награда на ревијата „Екран“ за најдобар млад глумец за улогата на Емилија во претставата „Баал“, 1988; * Признание на ТВ-филмскиот фестивал во Берлин. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|3109724}} * [https://www.mnt.mk/ansambl/umetnicki-ansambl/akteri/jasmina-popovska Биографија на Јасмина Поповска]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Македонски народен театар. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Поповска, Јасмина}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски глумици]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 98hcn0ccs43la65wijylbz2iwgjqouc Александар Михајловски 0 1235027 5608359 5526955 2026-08-12T04:38:47Z Bjankuloski06 332 5608359 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Александар Михајловски | портрет = Александар Михаловски.jpg|thumb|]] | px = 200п | опис = Александар Михаловски во претставата „Мој термин“ во 2019 година | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1990|9|15}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = [[Тони Михајловски]] | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Александар Михајловски''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|15|септември|1990}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. == Животопис == Александар Михајловски е роден на [[15 септември]] [[1990]] година во [[Скопје]] како син на познатиот [[глумец]] [[Тони Михајловски]]. Дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], на отсекот за глумечка игра во класата на [[Владимир Милчин]] во 1998 година. Во периодот од 2017 до 2019 година работел во [[Театар Комедија]], а од 2019 година е вработен во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]].<ref>„[https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/aleksandar-mihajlovski-201905301351 Александар Михајловски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223092131/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/aleksandar-mihajlovski-201905301351 |date=2019-12-23 }}“. ''[[Македонски народен театар]]''.</ref> == Театрографија == * Хор — „Вечната куќа“ од [[Јордан Плевнеш]], р. Дејан Пројковски, МНТ, 2013; * Исус — „Електра“ од Есхил, Софокле, Еврипид и Жан Пол Сартр, р. Андриј Жолдак, МНТ, 2014; * Нероденото дете – среќата — „Сината птица“ од Морис Метерлинк, р. Златко Славенски, МНТ, 2014; * „Темнината ѝ прилега на Електра“, р. Наташа Поплавска, Арт Медиа, МОБ, 2015; * Првиот маж — „Тероризам“ од Владимир и Олег Пресњаков, р. Јордан Симонов, МНТ, 2015; * Костја — „Животот е перкрасен“ од Николај Ердман, р. Александар Морфов, МНТ, 2015; * Фред Кејсли, Арон, Доктор и Хари — „Чикаго“ од Фред Еб и Боб Фос, р. Наташа Поплавска, МНТ, 2015; * Сарториус — „Соларис“ од Станислав Лем, р. Андриј Жолдак, МНТ, 2016; * Силјан — „Силјан Штркот шанца“ од Дејан Дуковски, р. Срѓан Јаниќијевиќ, МНТ, 2016; * Деметар — „Сон на летната ноќ“ од Вилијам Шекспир, р. Андреј Цветановски, Театар Комедија - Скопје, 2017; * Ненад Богосављевиќ — „Жена ми се вика Борис“ од Рафи Шарт, р. Синиша Евтимов, Театар Комедија - Скопје, 2017; * Аладин — „Авантурите на Аладин“, р. Бојан Трифуновски, МНТ, 2017; * Нино — „Ничија земја“ од Данис Тановиќ и Александар Морфов, р. Александар Морфов, МНТ, 2017; * Еди — „МАММА МИА!“ од Кетрин Џонсон по приказната на Џуди Крејмер, р. Наташа Поплавска, МНТ и Проспот (Словенија), 2017; * Филинт — „Мизантроп“ од Жан Батист Поклен Молиер, р. Ана Вукотиќ, Театар Комедија – Скопје, 2018; * Златко — „Немам да платам“ од Дарио Фо, р. Александра Кардалевска, Театар Комедија - Скопје, 2018; * Фезлиев — „Црнила ремикс“ според „Црнила“ од [[Коле Чашуле]], р. [[Јордан Симонов]], МКЦ, 2018; * Силва — „Мој термин“ по мотивите на Лорен Бафи и Висенте Виљануева, р. Синиша Евтимов, МНТ, 2018; * Хенеси — „Бесачи“ од Мартин Мекдона, р. Јавор Грдев, МНТ, 2019; * „Отело“ од [[Вилијам Шекспир]], р. Нина Николиќ, Перипетија продукција, МНТ и Босанско народно позориште Зеница, 2019. * "Билинг соработник на Народен гласник" '''Народен непријател''' од [[Хенрик Ибзен]], р. [[Нина Николиќ]] [[МНТ]], 2022. * "Пентеј" "Бакхи Арава" од Еврипид и Тамара Барачков, р. Нина Николиќ [[МНТ]], 2022. * "Иванов" од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Зоја Бузалковска]] [[МНТ]], 2023. == Филмографија == * Марко — „In Absentia“, р. Дина Дума, краткометражен филм, 2013; * Мето — „Карма“, р. Владимир Митревски–Ѓуле, „Круг филм“, кратокометражен филм, 2015; * „Free hugs“, р. Тамара Котевска, кратокометражен игран филм, 2015; * Кецко — „Роденден“, р. Косара Митиќ, „Сектор филм“, кратокометражен филм, 2016; * Ацо — „[[Ослободување на Скопје (филм) |Ослободување на Скопје]]“, р. [[Раде Шербеџија]], 2016. * Перо - "Забот" р. Ајдин Ислами, 2018 * Марио - "Големи или ситно" р. Батухан Ибрахим 2019. '''Телевизиски серии''' * [[Тиквешко востание]] р. [[Драган Велјановски]] 2013. * Втор крадец - "[[5+ фамилија]]" р. [[Игор Иванов-Изи]] 2015. * Гостин - [[Преспав]] р, [[Игор Иванов-Изи]] 2020. * Јашар - "Бранител" р. Гојко Деспотовиќ 2023. * Оџа - Чаршија, р. Сибел Абдиу 2026. == Награди == * Награда за млад глумец за 2016 г., за улогата на Силјан Штркот на „Златна бубамара на популарноста“; * Награда за млад глумец на XVII „Фестивал на босанскохерцеговската драма“ - Зеница, за улогата на Нинo во претставата „Ничија земја“; * Наградата за млад глумец „Трајко Чоревски“ на МТФ „Војдан Чернодрински“ – Прилеп, 2018 г., за улогата на Нино во претставата „Ничија земја“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|6888958}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михајловски, Александар}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Куманово]] k403xfl6qfxnot0vdwhb02ohdx9mw00 5608360 5608359 2026-08-12T04:39:22Z Bjankuloski06 332 5608360 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Александар Михајловски | портрет = Александар Михаловски.jpg|thumb|]] | px = 200п | опис = Александар Михаловски во претставата „Мој термин“ во 2019 година | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1990|9|15}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = [[Тони Михајловски]] | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Александар Михајловски''', наречен '''Хонда''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|15|септември|1990}}) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. == Животопис == Александар Михајловски е роден на [[15 септември]] [[1990]] година во [[Скопје]] како син на познатиот [[глумец]] [[Тони Михајловски]]. Дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], на отсекот за глумечка игра во класата на [[Владимир Милчин]] во 1998 година. Во периодот од 2017 до 2019 година работел во [[Театар Комедија]], а од 2019 година е вработен во [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]].<ref>„[https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/aleksandar-mihajlovski-201905301351 Александар Михајловски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223092131/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/aleksandar-mihajlovski-201905301351 |date=2019-12-23 }}“. ''[[Македонски народен театар]]''.</ref> == Театрографија == * Хор — „Вечната куќа“ од [[Јордан Плевнеш]], р. Дејан Пројковски, МНТ, 2013; * Исус — „Електра“ од Есхил, Софокле, Еврипид и Жан Пол Сартр, р. Андриј Жолдак, МНТ, 2014; * Нероденото дете – среќата — „Сината птица“ од Морис Метерлинк, р. Златко Славенски, МНТ, 2014; * „Темнината ѝ прилега на Електра“, р. Наташа Поплавска, Арт Медиа, МОБ, 2015; * Првиот маж — „Тероризам“ од Владимир и Олег Пресњаков, р. Јордан Симонов, МНТ, 2015; * Костја — „Животот е перкрасен“ од Николај Ердман, р. Александар Морфов, МНТ, 2015; * Фред Кејсли, Арон, Доктор и Хари — „Чикаго“ од Фред Еб и Боб Фос, р. Наташа Поплавска, МНТ, 2015; * Сарториус — „Соларис“ од Станислав Лем, р. Андриј Жолдак, МНТ, 2016; * Силјан — „Силјан Штркот шанца“ од Дејан Дуковски, р. Срѓан Јаниќијевиќ, МНТ, 2016; * Деметар — „Сон на летната ноќ“ од Вилијам Шекспир, р. Андреј Цветановски, Театар Комедија - Скопје, 2017; * Ненад Богосављевиќ — „Жена ми се вика Борис“ од Рафи Шарт, р. Синиша Евтимов, Театар Комедија - Скопје, 2017; * Аладин — „Авантурите на Аладин“, р. Бојан Трифуновски, МНТ, 2017; * Нино — „Ничија земја“ од Данис Тановиќ и Александар Морфов, р. Александар Морфов, МНТ, 2017; * Еди — „МАММА МИА!“ од Кетрин Џонсон по приказната на Џуди Крејмер, р. Наташа Поплавска, МНТ и Проспот (Словенија), 2017; * Филинт — „Мизантроп“ од Жан Батист Поклен Молиер, р. Ана Вукотиќ, Театар Комедија – Скопје, 2018; * Златко — „Немам да платам“ од Дарио Фо, р. Александра Кардалевска, Театар Комедија - Скопје, 2018; * Фезлиев — „Црнила ремикс“ според „Црнила“ од [[Коле Чашуле]], р. [[Јордан Симонов]], МКЦ, 2018; * Силва — „Мој термин“ по мотивите на Лорен Бафи и Висенте Виљануева, р. Синиша Евтимов, МНТ, 2018; * Хенеси — „Бесачи“ од Мартин Мекдона, р. Јавор Грдев, МНТ, 2019; * „Отело“ од [[Вилијам Шекспир]], р. Нина Николиќ, Перипетија продукција, МНТ и Босанско народно позориште Зеница, 2019. * "Билинг соработник на Народен гласник" '''Народен непријател''' од [[Хенрик Ибзен]], р. [[Нина Николиќ]] [[МНТ]], 2022. * "Пентеј" "Бакхи Арава" од Еврипид и Тамара Барачков, р. Нина Николиќ [[МНТ]], 2022. * "Иванов" од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Зоја Бузалковска]] [[МНТ]], 2023. == Филмографија == * Марко — „In Absentia“, р. Дина Дума, краткометражен филм, 2013; * Мето — „Карма“, р. Владимир Митревски–Ѓуле, „Круг филм“, кратокометражен филм, 2015; * „Free hugs“, р. Тамара Котевска, кратокометражен игран филм, 2015; * Кецко — „Роденден“, р. Косара Митиќ, „Сектор филм“, кратокометражен филм, 2016; * Ацо — „[[Ослободување на Скопје (филм) |Ослободување на Скопје]]“, р. [[Раде Шербеџија]], 2016. * Перо - "Забот" р. Ајдин Ислами, 2018 * Марио - "Големи или ситно" р. Батухан Ибрахим 2019. '''Телевизиски серии''' * [[Тиквешко востание]] р. [[Драган Велјановски]] 2013. * Втор крадец - "[[5+ фамилија]]" р. [[Игор Иванов-Изи]] 2015. * Гостин - [[Преспав]] р, [[Игор Иванов-Изи]] 2020. * Јашар - "Бранител" р. Гојко Деспотовиќ 2023. * Оџа - Чаршија, р. Сибел Абдиу 2026. == Награди == * Награда за млад глумец за 2016 г., за улогата на Силјан Штркот на „Златна бубамара на популарноста“; * Награда за млад глумец на XVII „Фестивал на босанскохерцеговската драма“ - Зеница, за улогата на Нинo во претставата „Ничија земја“; * Наградата за млад глумец „Трајко Чоревски“ на МТФ „Војдан Чернодрински“ – Прилеп, 2018 г., за улогата на Нино во претставата „Ничија земја“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|6888958}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Михајловски, Александар}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Куманово]] pzwqrnsmujkl4e519xxifuag99zwnak Мерих Демирал 0 1236152 5608169 5607745 2026-08-11T12:44:17Z Carshalton 30527 5608169 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Мерих Демирал | image = [[Податотека:Demiral in the international match in September 2020 (Cropped).jpg|170px]] | height = {{height|m=1.90}}<ref name="Основни податоци">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forumscp.com/t/merih-demiral/39711|title=Merih Demiral}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|3|5}}<ref name="Основни податоци"/> | cityofbirth = {{роден во|Карамурсел|}} | countryofbirth = [[Турција]] | nationality = {{flagsport|TUR}} [[Турција]] | currentclub = {{Fb team Al-Ahli Jeddah}} | clubnumber = 28 | position = {{Football/DF}} | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Карамурсел Идманјурдуспор | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Fenerbahce}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 12 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Alcanenense}} | years2 = 2017-2018 | caps2 = 29 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Sporting Lisboa B}} | years3 = 2018-2019 | caps3 = 16 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Alanyaspor}} | years4 = 2019 | caps4 = 14 | goals4 = 2 | clubs4 = {{Fb team Sassuolo}} | years5 = 2019-2021 | caps5 = 21 | goals5 = 1 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2021-2023 | caps6 = 56 | goals6 = 2 | clubs6 = {{Fb team Atalanta}} | years7 = 2023- | caps7 = 19 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Al-Ahli Jeddah}} | nationalyears1 = 2014-2015 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 17 години|Турција 17]] | nationalyears2 = 2015 | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 18 години|Турција 18]] | nationalyears3 = 2015-2016 | nationalcaps3 = 10 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 19 години|Турција 19]] | nationalyears4 = 2018 | nationalcaps4 = 9 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 20 години|Турција 20]] | nationalyears5 = 2016-2018 | nationalcaps5 = 13 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција 21]] | nationalyears6 = 2018- | nationalcaps6 = 24 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] | pcupdate | pcupdate = 6 јануари 2011 | ntupdate = 17 ноември 2010 }} '''Мерих Демирал''' (роден на [[5 март]] [[1998]] во [[Карамурсел]]) — [[Турци|турски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Ал Ахли (Џеда)|Ал Ахли]] и на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. == Титули == ===={{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Merih Demiral}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Турција |image3=Flag of Turkey.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/merih-demiral/374637/ Мерих Демирал на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/merih-demiral/profil/spieler/340879 Мерих Демирал на transfermakt] *[https://www.whoscored.com/Players/362555/Show/Merih-Demiral Мерих Демирал на whoscored] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/267178/merih-demiral Мерих Демирал на espn] *[https://www.goal.com/en/player/merih-demiral/n62gu1fztuvojijr41hyetw5 Мерих Демирал на Goal.com] {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Демирал, Мерих}} [[Категорија:Турски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аталанта]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 5lrbu5w1tmpn9616l9q3hoolf4m9xgs Вилијам Рој Хоџсон 0 1236243 5608276 5605431 2026-08-11T20:22:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608276 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|honorific-prefix=[[Потполковник]]|occupation=Воен офицер, јавен службеник и дипломат|successor4=Вилијам Данк|birth_date={{birth date|1892|05|22|df=yes}}|birth_place=[[Кингстон, Викторија (Австралија)]]|death_date={{death date and age|1958|01|24|1892|05|22|df=yes}}|death_place=[[Сиднеј]], [[Нов Јужен Велс]]|nationality=[[Австралија|Австралиец]]|spouse=Мјуриел Дејзи Мекдауел|alma_mater=[[Универзитет Мелбурн]] <small>(додипломец во право)</small><br/>[[Кралски Воен Колеџ Дантрун]]|awards=[[Орден на Редот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи]] <!--Воена служба-->|term_end4=21 јуни 1945|nickname="Ходи"|allegiance=Австралија|branch=[[Австралиска армија]]|serviceyears=1911–1934|rank=Потполковник|unit=|commands=|battles=[[Прва светска војна]]|predecessor4=Џон Хенри Старлинг|term_start4=19 ноември 1935|name=Вилијам Хоџсон|term_start2=1949|image=William Roy Hodgson 1945.jpg|alt=|office=Австралиски висок комисионер во Јужна Африка|term_start=1952|term_end=1957|predecessor=Џон Квин (В.Д.)|successor=Хју Гилкрист (В.Д.)|office2=Австралиски амбасадор во Јапонија|term_end2=1952|office4=Секретар на Одделот за Надворешни работи (1921–70)|predecessor2=Патрик Шо|successor2=Едвард Роналд Вокер|ambassador_from3=Австралиски|country3=Франција|term_start3=1945|term_end3=1949|predecessor3=|successor3=Кит Офисер|mawards=[[Ред на Британската Империја|Орден на редот на Британската Империја]]<br/>[[Споменет во испраќање]]<br/>[[Воен крст 1914–1918 (Франција)|Воен крст]] (Франција)}} [[Податотека:William Roy Hodgson 1945.jpg|мини|Вилијам Рој Хоџсон 1945 година]] Потполковник '''Вилијам Рој Хоџсон''' (22 мај 1998 - 24 јануари 1958) - поранешен австралиски војник, јавен службеник и дипломат. Неговите значајни достигнувања биле вклучени во формирањето на [[Генерално собрание на ООН|Генералното собрание]] на [[Генерално собрание на ООН|Обединетите нации]] и претставувањето на Австралија на меѓународно ниво на многу дипломатски конференции за време на Втората светска војна и член на комитетот за составување на [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права на ООН]] . == Заднина == Роден на 22 мај 1892 година во Кингстон, Викторија, Вилијам Хоџсон се школувал на Факултетот за рудници, Баларат и, како член на првичната класа од 1911 година, на Кралскиот воен колеџ, Дантрон, австралиска територијална престолнина.<ref>{{Наведување|url=http://adb.anu.edu.au/biography/hodgson-william-roy-6695|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140906133425/http://adb.anu.edu.au/biography/hodgson-william-roy-6695|archivedate=6 септември 2014|title=Hodgson, William Roy (1892–1958)|first=Alan|last=Watt|author-link=Alan Watt (diplomat)|journal=Australian Dictionary of Biography|publisher=Australian National University}}</ref> Дипломирал во 1914 година, бил назначен во Првата австралиска империјална сила и бил испратен во Египет пред да се бори во [[Галиполска операција|галиполската операција]]. Тој бил ранет од турски снајперист и се верувало дека бил мртов. Тој се вратил во Австралија во 1917 година откако бил награден со Воениот крст врачен на рака. Тој се оженил со Мјуриел Дејзи Мекдауел на 18 октомври 1919 година во Христовата Црква, Саут Јара, Мелбурн. Тој бил приврзан кон Генералштабот на АМФ, воен штаб, во Мелбурн во 1918 година и станал шеф на воената разузнавачка служба во 1925 година. Тој беше промовиран на големо на 1 јануари 1926 година. Во слободното време, Хоџсон се стекнал со квалификации во сметководство и студирал право на Универзитетот во Мелбурн, а дипломирал станувајќи додипломец во право во 1929 година. Таа година тој бил преместен за шест месеци во Комисијата за развој и миграција. Тој поднесол оставка од службата за одбранбени сили во 1934 година и добил почесен чин на потполковник, продолжувајќи ја својата вмешаност во воената разузнавачка служба до 1936 година. Во 1934 година тој станал помошник секретар кој го надгледувал огранокот на Одделот на премиерот, кој се занимавал со надворешни работи.<ref name="NAA CP 80">{{Наведување|title=CP 80: Lieutenant Colonel William Roy HODGSON CMG, OBE|url=http://naa12.naa.gov.au/scripts/SearchOld.asp?Number=CP+80|publisher=National Archives of Australia|access-date=26 јануари 2020|archive-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314024610/https://naa12.naa.gov.au/scripts/DumpSession.asp?C=Initialise.inc&S=Open%20P_RECORDSEARCH_SERVICE%20SQLSERVER_ODBC&E=&#91;Microsoft&#93;&#91;ODBC+Driver+17+for+SQL+Server&#93;&#91;SQL+Server&#93;Incorrect+syntax+near+'207.241'.|url-status=dead}}</ref> Во 1935 година Хоџсон бил поставен за секретар на Одделот за надворешни работи . Како советник за надворешни работи, тој присуствувал на Империјалната конференција во 1937 година во Лондон. До моментот на оставката како шеф на одделот во 1945 година, тој значително придонел за развој на професионална дипломатска служба. == Дипломатија и вклученост на Обединетите нации == Во 1945 година, Хоџсон беил вршител на должноста Врховен комесар во Канада, а потоа беше назначен за амбасадор во Франција. Во таа година, тој исто така присуствувал на Конференцијата на ООН за меѓународна организација во Сан Франциско и бил водач на австралиската делегација во подготвителната комисија на ООН во Лондон. Тој исто така бил австралиски делегат на првото Генерално собрание, што било одржано во Лондон во 1945-46 година, и австралиски претставник во Советот за безбедност и Комисијата за човекови права. Тој исто така бил австралиски делегат на Париските мировни договори, 1947 година . Во 1946 година ООН ја основал Комисијата за човекови права, а полковникот Хоџсон дал значаен придонес. [[Еленор Рузвелт|Елеонор Рузвелт ја]] презела улогата на претседател на Комисијата и ја презеде задачата да подготви Универзална декларација за човекови права, при што Хоџсон беил вклучен во овој комитет. Тој бил особено заинтересиран за спроведување на човековите права и се залагал за меѓународен трибунал за поднесување поплаки. Како алтернатива, Хоџсон предложил декларацијата да биде правно извршна,<ref>{{Наведување|url=http://www.racismnoway.com.au/teaching-resources/factsheets/43.html|title=Fact sheets: William Hodgson CMG OBE (1892– 1958)|publisher=NSW Government|journal=Racism. No Way: Anti-racism education for Australian schools|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140127150059/http://www.racismnoway.com.au/teaching-resources/factsheets/43.html|archivedate=27 јануари 2014}}</ref> што не било приоритет за другите членови на комитетот. Во 1947 година, Хоџсон беше назначен за шеф на австралиската мисија во ООН во Њујорк и исто така ја претставувал Австралија во Комисијата за атомска енергија на Обединетите нации . И во 1948 година бил претставник во Комисијата на ООН за Балканот, како и претставник на Економско-социјалниот совет и делегат на Генералното собрание на ООН. Тој продолжил да работи на комисии и делегации сè до неговото назначување за шеф на австралиската мисија во Јапонија и како британски претставник на Комонвелтот во [[Окупација на Јапонија|Сојузничкиот совет за Јапонија]] . Во 1949 година тој беше назначен за Висок комесар во Јужна Африка и останал таму до 1956 година, враќајќи се во Австралија за да се пензионира во 1957 година. Хоџсон беше назначен за [[Ред на Британската Империја|Офицер во Орденот на Британската Империја]] во 1934 година и Орденот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи во 1951 година. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * {{Наведување|title=UN List of Universal Declaration of Human Rights Drafters|url=https://www.un.org/en/documents/udhr/drafters.shtml}} * {{Наведување|title=UN Library Entry|url=https://www.un.org/depts/dhl/udhr/members_whodg.shtml}} * {{Наведување|title=Civil Liberties Australia Biography|url=http://www.cla.asn.au/News/dead-to-rights-how-an/|accessdate=2020-01-26|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126081307/http://www.cla.asn.au/News/dead-to-rights-how-an/|url-status=dead}} [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Родени во 1892 година]] c4pza3sqixjmhyyhmcifo6ek5jpbjgo Предлошка:Состав на Турција на ЕП фудбал 2000 10 1240301 5608154 5607701 2026-08-11T12:29:16Z Carshalton 30527 5608154 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Турција на ЕП фудбал 2000 | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | country = Турција | comp link = Европско првенство во фудбал 2000 | comp = ЕП 2000 | p1 = [[Рушту Речбер|Речбер]] | p2 = [[Тајфур Хавутчу|Хавутчу]] | p3 = [[Огун Темизканоглу|Темизканоглу]]&nbsp;{{Капитен}} | p4 = [[Фатих Акјел|Акјел]] | p5 = [[Алпај Озалан|Алпај]] | p6 = [[Ариф Ердем|Ариф]] | p7 = [[Окан Бурук|Бурук]] | p8 = [[Тугај Керимоглу|Керимоглу]] | p9 = [[Хакан Шукур|Шукур]] | p10 = [[Серген Јалчин|Јалчин]] | p11 = [[Тајфун Коркут|Коркут]] | p12 = [[Омер Чаткич|Чаткич]] | p13 = [[Осман Озкојлу|Озкојлу]] | p14 = [[Суат Каја|Каја]] | p15 = [[Мази Изет|Изет]] | p16 = [[Ергун Пенбе|Пенбе]] | p17 = [[Октај Дерелиоглу|Дерелиоглу]] | p18 = [[Ајхан Акман|Акман]] | p19 = [[Абдула Ерџан|Ерџан]] | p20 = [[Хакан Унсал|Унсал]] | p21 = [[Февзи Тунџај|Тунџај]] | p22 = [[Умит Давала|Давала]] | coach = [[Мустафа Денизли|Денизли]] }}<noinclude> {{Документација|Template:UEFA European Championship templates/doc}} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција|ЕП 2000]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2000|Турција]]<noinclude> </noinclude> 8zobvle81x4dh8eo5bsmruvylgp970x Горна Панонија 0 1248085 5608369 4992186 2026-08-12T07:23:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608369 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Поранешна административна единица|native_name={{aut|Provincia Pannonia Superior}}|year_end=3 век|category=|stat_year1=|stat_pop1=|stat_area1=|capital=[[Карнумтум]]|image_map_caption=Провинцијата Горна Панонија во рамките на Римската Империја, ок. 125 н.е.|image_map=Roman Empire - Pannonia Superior (125 AD).svg|image_coat=|date_end=|event_end=|conventional_long_name=|year_start=103|image_s2=[[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|x30px|link=Pannonia Savia]]|s2=Панонија Савија|image_s1=[[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|x30px|link=Pannonia Prima]]|s1=Прва Панонија|image_p1=[[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|x30px|link=Pannonia]]|p1=Панонија|nation=[[Римска Империја|Римската Империја]]|subdivision=[[Римска провинција|Провинција]]|common_name=Горна Панонија|footnotes=}} '''Горна Панонија''', (на [[Латински јазик|латински]] '''Pannonia Superior'''), била провинција на [[Римско Царство|Римската Империја]]. Главниот град бил Карнунтум. Таа била едно од пограничните провинции на [[Дунав]]. Создадена била во 103 година н.е. од страна на царот [[Трајан]] кој ја поделил поранешната провинција [[Панонија]] на два дела: Горна Панонија (Супериор) и [[Долна Панонија|Долна Панонија (Инфериор)]]. Провинцијата вклучувала делови од денешните држави [[Австрија]], [[Хрватска]], [[Унгарија]], [[Словачка]] и [[Словенија]]. == Историја == Како управник на провинцијата, [[Септимиј Север]] тргнал кон римскиот царски престол во април 193 година од н.е. Во 308 година, царот [[Диоклецијан]] претседавал на историската средба со неговите со-императори [[Максимијан]] и [[Галериј]] во Карнунтум, за да ги реши растечките тензии во [[тетрархија]]та. Диоклецијан и Максимијан биле присутни на 11 ноември 308 година, за да го видат Галериј да го назначи [[Лициниј|Ликиниј]] да биде [[Август (титула)|август]] на местото на [[Север II|Валериј Север]], кој умрел во рацете на [[Максенциј]]. Галериј наредил Максимијан, кој се обидел да се врати на власт по неговото пензионирање, да се повлече трајно. Во Карнтунум луѓето го молеле Диоклецијан да се врати на престолот, да ги реши конфликтите што се појавиле со кревањето на власта на [[Константин Велики]] и узурпацијата на Максенциј.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 31–32; Lenski, 65; Odahl, 90.</ref> Одговорот на Диоклецијан: „Ако можете да ја покажете [[зелка]]та што ја посадив со свои раце на вашиот император, тој дефинитивно не би се осмелил да предложи да го заменам мирот и среќата на ова место со невремето на никогаш задоволна алчност“.<ref>Aurelius Victor, ''Epitome de Caesaribus'' 39.6.</ref> == Градови == Некои од поважните градови во Горна Панонија биле: * Виндобона (денес [[Виена]] во [[Австрија]]) * [[Сисак|Сискија]] (денес [[Сисак]] во [[Хрватска]]) * [[Лудбрег|Јовија Ботиво]] (денес [[Лудбрег]] во Хрватска) * [[Дарувар|Аква Балисае]] (денес [[Дарувар]] во Хрватска) * Андавтонија (денес Шчитарјево во Хрватска) * [[Сомбатхељ|Саварија]] (денес [[Сомбатхељ]] во [[Унгарија]]) * [[Шопрон|Скарбанција]] (денес [[Шопрон]] во Унгарија) * [[Ѓер|Арабона]] (денес [[Ѓер]] во Унгарија) * [[Птуј|Поетовио]] (денес [[Птуј]] во [[Словенија]]) == Подоцна употреба == Северниот дел од [[Франки|франкската]] Марка Панонија од 8 век била наречена Горна Панонија. Името може да се најде дури и подоцна во слично, но пошироко, значење. На пр. Ото фон Фризин (Chron. 6, 15) го користи за да се однесува на [[Австрија]] (т.е. вистинска Австрија) во 12 век. == Список на римски управници == * Публиј Метилиј Непос 106-107/8<ref>Unless otherwise noted, governors from 103 to 137 are taken from Werner Eck, "Jahres- und Provinzialfasten der senatorischen Statthalter von 69/70 bis 138/139", ''[[Chiron (journal)|Chiron]]'', 12 (1982), стр. 281-362; 13 (1983), стр. 147-237</ref> * Лукиј Миникиј Наталис 113/114-117/118 * Лукиј Корнелиј Латинијан ок. 126<ref>Margaret Roxan and Paul Holder, ''Roman Military Diplomas IV'', published as ''Bulletin of the Institute of Classical Studies. Supplement'', Бр. 82 (2003), стр. 463f</ref> * Корнелиј Прокулс 130/131-133/134 * Лукиј Аелиј Каесар 136-137 * Тит Хатериј Непос 137-ок. 141<ref>Unless otherwise noted, governors from 137 to 179 are taken from Géza Alföldy, ''Konsulat und Senatorenstand unter der Antoninen'' (Bonn: Rudolf Habelt Verlag, 1977), стр. 235-238</ref> * Марк Понтиј Лаелијан Ларкиј Сабин ок. 145-ок. 150 * Клавдиј Максим ок. 150-ок. 155 * Марк Нониј Макрин ок. 159-ок. 162 * Лукиј Дасумиј Тулиј Туск ок. 162-ок. 166 * Марк Јал Бас Фабиј Валеријан ок. 166-ок. 169 * Гај Јулиј Комод Орфицијан ок. 169-ок. 172 * Секст Kвинтилиј Максим ок. 175-ок. 179 * [[Септимиј Север]] ок. 191 == Поврзано == * [[Панонија]] * [[Долна Панонија]] * [[Римска провинција|Римски провинции]] * [[Римско Царство|Римска Империја]] == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * ''[[:en:Epitome de Caesaribus|Epitome de Caesaribus]]'' ([http://www.roman-emperors.org/epitome.htm translation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220311020340/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2022-03-11 }}) ''ca''. 395. * [[:en:Timothy Barnes|Barnes, Timothy D.]], ''Constantine and Eusebius''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1981. {{ISBN|978-0-674-16531-1}} * Lenski, Noel. "The Reign of Constantine." In ''The Cambridge Companion to the Age of Constantine'', edited by Noel Lenski, 59–90. New York: Cambridge University Press, 2006. Hardcover {{ISBN|0-521-81838-9}} Paperback {{ISBN|0-521-52157-2}} * Odahl, Charles Matson. ''Constantine and the Christian Empire''. New York: Routledge, 2004. Hardcover {{ISBN|0-415-17485-6}} Paperback {{ISBN|0-415-38655-1}} == Надворешни врски == * [http://www.unrv.com/provinces/pannonia.php Unrv.com: Roman Empire — Pannonia] * [https://web.archive.org/web/20080529052031/http://www.geocities.com/alexprobus/Pictures/PannoniaNR.jpg Geocities.com: Map of Pannonia Superior] {{Римски провинции (117 година)}} [[Категорија:Римски провинции]] [[Категорија:Провинции на Римското Царство]] cf1t3jfoc9nv1kyl8fk6gr55a2frarf Деси Слава 0 1250519 5608272 5528257 2026-08-11T19:48:59Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5608272 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=март 2026}}{{Infobox musical artist |name =Деси Слава |background = solo_singer |image = |caption = |birth_name =Десислава Иванова Донева |alias = |birth_date = {{роден на|7|март|1979}} |birth_place ={{роден во|Раднево}}, [[НР Бугарија]] |origin = [[Бугарија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]], |years_active = 1996 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = [[Галена]] |website = }} '''Деси Слава''' (р. {{роден во|Раднево}}, {{роден на|7|март|1979}}) — поп-фолк [[пејачка]] од [[Бугарија]]. == Животопис == Деси Слава е родена на [[7 март]] [[1979|1979 година]] во [[Раднево|градот Раднево]], [[Народна Република Бугарија]]. Нејзиното родно име е Десислава Иванова Донева. == Дискографија == === Албуми === * [[Забравени от Бога]] (1997) * [[Нямам проблеми]] (1998) * [[Ези-тура]] (2000) * [[Завинаги (албум)|Завинаги]] (2001) * [[Мистерия]] (2002) * [[Любовта е само чувство]] (2004) * [[Together]] - со Азис (2004) * [[Гореща следа]] (2005) * [[Сладки сънища]] (2006) * [[Estoy Aqui]] (2007) * [[Послушай сърцето си]] (2009) * [[Slavatronika]] (2011) * [[България в душата ми]] (2025) * [[TBA]] (2026) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Синя птица'' || 1998 || — |- | ''Танц на любовта'' || 1998 || Георги Колев/Петјо Картулев |- | ''Мъжки номера'' || 1998 || Георги Колев/Петјо Картулев |- | ''Приятелки'' || 1998 || — |- | ''Обади се'' || 1998 || — |- | ''Любов на сън'' || 1998 || — |- | ''Нямам проблеми'' || 1999 || Николај Скерлев |- | ''Да, да, да'' || 1999 || Николај Скерлев |- | ''Една нощ'' || 1999 || — |- | ''Върни радостта ми'' || 2000 || — |- | ''Ези-тура'' || 2000 || Петјо Картулев |- | ''Мъжете всичко искат'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''До тук'' || 2000 || — |- | ''Мила моя, мили мой'' || 2000 || Магјердич Халваджијан |- | ''Бели нощи'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Следи от сълзи'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жадни за любов'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Завинаги'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Страсти'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Птица скитница'' || 2002 || Николај Нанков/Петјо Картулев |- | ''Мистерия'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Истинска нощ'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Две сърца'' || 2002 || Румен Атанасов/Георги Колев |- | ''Само една'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Думи две'' || 2003 || Николај Скерлев |- | ''Няма те до мен'' || 2003 || Николај Скерлев |- | ''Просто забрави'' || 2004 || Николај Нанков |- | ''Лъжа'' || 2004 || Николај Нанков |- | ''Нежна дрога'' || 2004 || Николај Нанков |- | ''Жадувам'' || 2004 || Валери Милев |- | ''Бъди добро момче'' || 2004 || Николај Нанков |- | ''Искам, но не мога'' || 2005 || — |- | ''Истински щастливи'' || 2005 || Николај Нанков |- | ''Не си ми спешен'' || 2005 || Николај Нанков |- | ''Казваш, че ме обичаш'' || 2005 || Николај Нанков |- | ''Сънувах те — remix'' || 2005 || — |- | ''Нещо по-така'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Невъзможно е да спрем'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Ficción'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Замълчи'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Схемата'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Някой ден'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Регетон и малко чалга'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''No soy tall mujer'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''100 мечти'' || 2007 || Николај Павлов |- | ''Ésto es el amor'' || 2007 || — |- | ''Катастрофа'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Черен сняг'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Never end'' || 2008 || — |- | ''Два магнита'' || 2009 || — |- | ''My pleasure, my pain'' || 2009 || — |- | ''Не спирай'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Не можем без тях'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Най-добрия'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Искам те пак'' || 2010 || Јовко Петров |- | ''Loving you/Agapi mou'' || 2010 || — |- | ''Пленница на любовта'' || 2011 || Јовко Петров |- | ''I like (summer version)'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Най-неправилният мъж'' || 2011 || Јовко Петров |- | ''I like (winter version)'' || 2012 || kaZak |- | ''Не искам без теб'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Моето друго аз'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Only one'' || 2012 || Станислав Христов-Стенли |- | ''It ain't over'' || 2012 || Valquire Veljkovic, Emilio El-Lauren |- | ''Мръсни поръчки'' || 2012 || Костадин Крстев – Коко |- | ''You & me'' || 2013 || Николај Павлов |- | ''Усещам'' || 2013 || Костадин Крстев – Коко |- | ''Пусни го пак'' || 2013 || Костадин Крстев – Коко |- | ''Мойто зайче'' || 2014 || Костадин Крстев – Коко |- | ''Войната'' || 2014 || Костадин Крстев – Коко/Николај Скерлев |- | ''Cotton candy'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Не го прави'' || 2015 || Николај Нанков |- | ''В твоите очи'' || 2015 || Георги Манов |- | ''Започваме на чисто'' || 2015 || Георги Марков |- | ''Смени паролата си'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Нека да е тайно'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В друг живот'' || 2016 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Отново се родих'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''И на всички като тебе'' || 2016 || Станислав Христов – Стенли |- | ''И това ще преживея'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Гледай да не бъркаш'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''Ангелите плачат'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''Дали ще те оставя'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Много съм добра'' || 2018 || Деси Слава/Георги Марков |- | ''Вторник беше'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''След 1000 жени'' || 2019 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Сърцето ти е мое'' || 2020 || Добромир Николов, Станислав Христов – Стенли |- | ''Поне един живот'' || 2020 || Николај Скерлев |- | ''Токсичен'' || 2021 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Болката ти любима'' || 2021 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На никой друг'' || 2021 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Мъже милиарди'' || 2022 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Брутален'' || 2022 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Поискай от мен'' || 2022 || Николај Нанков |- | ''Само ти'' || 2022 || Томи Михајлов |- | ''Колко те обичах'' || 2023 || Николај Скерлев |- | ''Нотариално заверен'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Дилър на любов'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Като преди'' || 2023 || Николај Скерлев |- | ''Такъв е животът'' || 2024 || Виктор Милушев |- | ''Бели нощи (нова верзија)'' || 2024 || Бетина Димитрова |- | ''Такси'' || 2024 ||Иван Димитров – Torex |- | ''България в душата ми'' || 2025 || Бојко Стонов |- | ''Празнуваш'' || 2025 ||Иван Димитров – Torex |- | ''Прежалих те'' || 2025 ||Иван Димитров – Torex |- | '' Вярно с оригинала'' || 2026 ||Иван Димитров – Torex |- | ''TBA'' || 2026 ||Иван Димитров – Torex |- | ''TBA'' || 2026 ||Иван Димитров – Torex |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] foyzgk6rg5tl05r8x3s9uvof71nm1r2 Волонтирај Ирска 0 1251473 5608343 4962744 2026-08-12T00:30:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608343 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization | name = Волонтирај Ирска<br /><small>Volunteer Ireland</small> | caption = | logo = | abbreviation = | motto = Поврзувајќи ги заедниците преку волонтерство | merged = Volunteer Centres Ireland, Volunteering Ireland | formation = 2011 | merger = | status = Добротворни цели | purpose = Поддршка на мештански центри и волонтерски информациски услуги | headquarters = ул. Јустас 18, Темпл Бар, [[Даблин]] | location = Ирска | region_served = [[Република Ирска|Ирска]] | membership = | leader_title = Извршен директор | leader_name = Нина Арвиц | main_organ = | parent_organization = | affiliations = | budget = | website = https://www.volunteer.ie/ }} '''Волонтирај Ирска''' е ирска национална организација за развој на доброволци, која поддржува мрежа на локални Центри за волонтирање и Информативни услуги за волонтирање во Ирска. == Историја == '''Волонтирај Ирска''' започна како две организации, '''Волонтерски Центри Ирска''' и '''Волонтерство Ирска''',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spunout.ie/help/service/volunteer-ireland|title=Volunteer Ireland - SpunOut.ie Help Listings - Ireland's Youth Information Website|work=SpunOut.ie - Ireland's Youth Information Website|language=en|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2020-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006204731/https://spunout.ie/help/service/volunteer-ireland}}</ref> кои беа споени во 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.changingireland.ie/its-time-to-measure-the-value-of-volunteering/?cn-reloaded=1|title=It’s time to measure the value of volunteering|last=Hogan|first=Conor|date=6 декември 2011|work=www.changingireland.ie|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Во 2000 година, некои од постарите волонтерски центри, вклучувајќи го и денешниот волонтерски центар во округот Јужен Даблин, Центарот за доброволци Фингал и Ирска,се собраа да разговараат за заеднички прашања и цели. Во 2001 година беше одлучено да се формализира оваа групација и беше формирана Волонтерски центри Ирска (ВЦИ). VCI усвои устав, критериуми за членство и договорени цели и задачи.  VCI лобирале во Владата за поддршка на националната инфраструктура на волонтерски центри, како дел од препораките во '''„ ''Вклучување на рамнотежата“''''' (2002). Во јануари 2005 година, Заедничкиот комитет за волонтирање на Оиреахтас го објави својот извештај, '''''доброволци и волонтерство во Ирска''''', во кој конкретно препорача постојната инфраструктура за волонтирање да се развие преку VCI и Волонтерство Ирска. Неколку месеци подоцна, Одделот за работи во заедницата, руралните и гаелтач афери, објави пакет мерки за финансирање за финансирање на оваа организациска инфраструктура. Одделот го прошири финансирање на сите волонтерски центри, а VCI доби средства за вработување на национален службеник за развој. На 28 јануари 2009 година, VCI се обрати на Поткомитетот Оиреахтас за работи во заедницата, руралните и гаелтач афери за волонтерските трендови во Ирска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/joint_committee_on_arts_sport_tourism_community_rural_and_gaeltacht_affairs/2009-01-28/2|title=JOINT COMMITTEE ON ARTS, SPORT, TOURISM, COMMUNITY, RURAL AND GAELTACHT AFFAIRS debate - среда, 28 јануари 2009|last=Oireachtas|first=Houses of the|date=2009-01-28|work=www.oireachtas.ie|language=en-ie|accessdate=2 октомври 2020|archive-date=2020-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015090714/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/joint_committee_on_arts_sport_tourism_community_rural_and_gaeltacht_affairs/2009-01-28/2/|url-status=dead}}</ref> Волонтирај Ирска добива средства од Одделот за развој на заедниците и Руралните средини,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rte.ie/brainstorm/2018/0904/991561-how-volunteers-became-the-lifeblood-of-rural-ireland/|title=How volunteers became the lifeblood of rural Ireland|last=Farrell|first=Maura|date=10 јануари 2020|work=RTÉ Brainstorm|access-date=2 октомври 2020}}</ref> и е член на ''Европскиот Центар за доброволци, Меѓународната асоцијација за волонтерски напори и Светлосни точки.<ref name="Volunteer Ireland">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.volunteer.ie/about-us/what-we-do/|title=What we do|work=Volunteer Ireland|accessdate=2 октомври 2020}}</ref>'' == Активности == Волонтер Ирска објави истражување и податоци за волонтирање и доброволците во Ирска. Во 2012 година, тие тврдеа дека волонтерите во Ирска им заштедила на Ирската влада милиони евра, и дека доброволците придонесоа со бесплатна работна сила во претходните 2 години, во вредност од 22,7 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/volunteers-save-the-government-millions-571893.html|title=Volunteers 'save the Government millions'|date=2012-10-26|work=www.irishexaminer.com|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Тие ја пуштиле во употреба апликацијата за телефон I-VOL, што им овозможува на луѓето да најдат можности за волонтирање во нивната област.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/health-family/parenting/who-wants-to-volunteer-for-a-better-life-1.1784316|title=Who wants to volunteer for a better life?|last=Wayman|first=Sheila|date=6 мај 2014|work=The Irish Times|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Во 2018 и 2019 година тие објавија дека просечната возраст на доброволците станува се помлада од година во година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/volunteering-why-and-how-you-should-get-involved-1.3719900|title=Volunteering: Why and how you should get involved|last=Sweeney|first=Tanya|date=8 December 2018|work=The Irish Times|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.ie/life/a-helping-high-why-were-still-a-nation-of-willing-volunteers-38112129.html|title=A helping high: Why we're still a nation of willing volunteers|last=Sweeney|first=Tanya|date=15 мај 2020|work=Irish Independent|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Во 2019 година, '''Волонтирај Ирска''' соработуваше со Аеродромот Даблин за објавување на шема, '''Фаилте Абхаиле/Добредојдовте Доброволци,''' за време на која доброволците ги пречекуваа и им помагаа на оние кои пристигнаа на аеродромот за време на Божиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/dublin-airport-trials-volunteer-assistance-role-38637916.html|title=Dublin Airport trials volunteer assistance role|last=|first=|date=2 ноември 2019|work=Fingla Independent|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> За време на [[Пандемија на коронавирус 2019-2020|пандемијата КОВИД-19]] во 2020 година, '''Волонтирај Ирска''' беше вклучена во големи регрутирање на доброволци за да помогне во поддршката на ХСЕ и другите владини оддели. Активностите беа координирани преку мрежата на '''Волонтерски центри'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecork.ie/2020/06/06/1557-cork-volunteers-respond-to-govt-call-for-during-covid-crisis/|title=1,557 Cork volunteers respond to Govt call for during COVID crisis|last=TheCork.ie|date=2020-06-06|work=TheCork.ie|language=en-GB|accessdate=2 октомври 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.agriland.ie/farming-news/all-ages-stepping-up-as-almost-17000-people-volunteer-during-covid-19-crisis/|title='All ages stepping up' as almost 17,000 people volunteer during Covid-19 crisis|last=Lynch|first=Hayley|date=31 мај 2020|work=Agriland.ie|language=en|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> === Национална недела на волонтирање === Организацијата одржува годишна недела на свесност, '''Национална Недела на Волонтирање''', секој мај почнувајќи од 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/national-volunteering-week-hoping-to-fill-some-of-the-3000-opportunities-available-672712.html|title=National Volunteering Week hoping to fill some of the 3,000 opportunities available|date=21 април 2015|work=www.irishexaminer.com|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Во 2017 година, тие проценуваат дека околу 500 000 луѓе во Ирска волонтираат годишно во одреден капацитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/some-of-irelands-unpaid-heroes-explain-why-they-spend-their-time-volunteering-450091.html|title=Some of Ireland's unpaid heroes explain why they spend their time volunteering|last=O'Byrne|first=Ellie|date=2017-05-15|work=www.irishexaminer.com|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> === Награди ,,Волонтирај Ирска,, === Волонтирај Ирска одржувале годишна церемонија на доделување награди, '''Награди Волонтирај Ирска''', кои ги слават доброволците во Ирска во повеќе области од 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.advertiser.ie/galway/article/111815/three-galway-volunteers-to-be-honoured-at-national-awards-ceremony-tomorrow-night|title=Three Galway volunteers to be honoured at national awards ceremony tomorrow night|last=O'Connor|first=Mary|date=5 декември 2019|work=Galway Advertiser|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> Постојат 11 категории: * Животни и Животна средина * Кампањи и подигнување на свеста<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.echo.ie/news/article/tallaght-man-johnny-fox-wins-national-volunteer-award|title=Tallaght man Johnny Fox wins national volunteer award|last=Dennehy|first=Mary|date=17 декември 2019|work=www.echo.ie|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006153405/https://www.echo.ie/news/article/tallaght-man-johnny-fox-wins-national-volunteer-award|archive-date=2020-10-06|accessdate=2 октомври 2020|url-status=dead}}</ref> * Деца и млади * Заедница * Култура, уметност и медиуми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gcn.ie/european-pride-conference-2020-carlow/|title=Pride organisers from across Ireland to form new Ireland Pride Network|date=2019-11-06|work=GCN|language=en|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Образование и обука * Здравје и попреченост * Меѓународен развој * Социјална работа и социјално вклучување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.ie/regionals/wicklowpeople/news/dedicated-local-volunteers-are-recognised-for-their-work-37638522.html|title=Dedicated local volunteers are recognised for their work|last=Coleman|first=Deborah|date=22 декември 2018|work=independent|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Спорт и разонода<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thejournal.ie/waterford-barry-twins-search-rescue-volunteer-awards-1209401-Dec2013/|title=Waterford twins honoured at Volunteer Awards for search and rescue service|last=Ryan|first=Nicky|date=6 декември 2013 |work=TheJournal.ie|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> * Најистакната група Главната награда е Доброволец на годината „Кристин Бакли“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thejournal.ie/mary-fitzgerald-volunteering-award-4381329-Dec2018/|title=Woman who took domestic abuse survivors into her home receives volunteering award|last=Ryan|first=Órla|date=8 декември 2018|work=TheJournal.ie|language=en|archive-url=|archive-date=|accessdate=2 октомври 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} hvqmstlh7ydxep538qpfrndkodb5644 Предлошка:КНМ-Чаир 10 1254725 5608315 5606869 2026-08-11T22:03:38Z Dandarmkd 31127 5608315 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = КНМ-Чаир |state = autocollapse |titlestyle = background-color:#0F52BA |title = [[Културно наследство на Македонија во Општина Чаир|<span style="color:#FFE135;">Културно наследство во Општина Чаир</span>]] |groupstyle = background-color:#FEFEFA |liststyle = background-color:#FEFEFA |image = [[Податотека:Coat of arms of Čair Municipality.svg|50п]] |belowstyle = background-color:#E23D28 |group1 = [[Податотека:УЗКН-Лого.PNG|50п]] |list1 = <div> <div class="center">[[Чешма кај Стара нова бања|Чешма]] кај [[Стара нова бања|Стара нова бања<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Остатоци од амам кај Султан-муратова џамија|Остатоци од амам кај Султан-муратова џамија]] со турбињата [[Турбе на Бикиј Хан|на Бикиј Хан]] и [[Турбе на Али-паша од Дагестан|Али-паша од Дагестан]]<small> (Скопје)</small> {{•}} [[Ѓулчилер амам|Ѓулчилер амам<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Чифте амам|Чифте амам<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Куршумли ан|Куршумли ан<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Сули ан|Сули ан<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Капан ан|Капан ан<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Стара турска пошта|Стара турска пошта<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Турбе на Јигит-паша|Турбе на Јигит-паша<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Вилаетски конак „Уќумат“|Вилаетски конак „Уќумат“<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Руфаиско теќе (Скопје)|Руфаиско теќе (Скопје)<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Џамија Худаверди|Џамија Худаверди<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Џамија Хаџи Балабан|Џамија Хаџи Балабан<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Хатунџук џамија|Хатунџук џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Џамија Дуќанџик|Џамија Дуќанџик<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Иса-бегова џамија (Скопје)|Иса-бегова џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Мурат-пашина џамија|Мурат-пашина џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Исхак-бегова џамија|Исхак-бегова џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Јахја-пашина џамија|Јахја-пашина џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Султан-муратова џамија|Султан-муратова џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Мустафа-пашина џамија|Мустафа-пашина џамија]] со [[Турбе на Мустафа-паша|Турбето]]<small> (Скопје)</small> {{•}} [[Турбе на Исхак-бег|Турбе на Исхак-бег<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Турбе на Шејх Медах баба|Турбе на Шејх Медах баба<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Комплекси од станбени објекти кај Султан-муратова џамија|Комплекси од станбени објекти кај Султан-муратова џамија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Зграда на Музејот на Македонија|Зграда на Музејот на Македонија<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Соук чешма|Соук чешма<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Топанска чешма|Топанска чешма<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Куќа на Цветан Димов (Скопје)|Куќа на ул. „Јајце“ бр. 146<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Спомен-куќа на НОБ (Севастополска)|Спомен-куќа на НОБ]] {{•}} [[Куќа на Јашар-бег (Скопје)|Куќа на Јашар-бег<small> (Скопје)</small>]] {{•}} [[Стара скопска чаршија|Стара скопска чаршија<small> (Скопје)</small>]]{{•}}[[Куќа на ул. „Славеј Планина“ бр. 2 (Скопје)|Зграда на Амбасадата на Албанија/Куќа на Јосиф Михајловиќ]]{{•}}[[Куќа на ул. „Битпазарска“ бр. 20 (Скопје)|Куќа на ул. „178“/„Битпазарска“ бр. 20]] </div></div> }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за културното наследство во Македонија|Чаир]] </noinclude><includeonly>[[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Чаир]]</includeonly><noinclude>[[Категорија:Предлошки за Чаир|{{СТРАНИЦА}}]] </noinclude> 90hn3acy33mi413dtaz7lrb0745te0i Генадиј Драч 0 1259351 5608358 5607437 2026-08-12T03:46:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608358 wikitext text/x-wiki '''Генадиј Владимирович Драч''' (5 февруари 1942, Туапсе, [[Советски Сојуз]]) - руски научник за културологијата и историјата на античката грчка филозофија. Драч исто така е доктор на науки и професор на „Јужниот федерален универзитет“, потпретседател на Руското филозофско друштво како и почесен научник на Руската Федерација (2007). == Кариера == Тој дипломирал на Државниот универзитет во Ростов во 1968 година, а во 1975 година ја бранел неговата дипломска работа. Во 1989 година го одбранил својот докторски научен труд. Тој исто така е и член на Уредувачките одбори за ''хуманитарци на јужна Русија'' и „Научната Мисла на Кавказ“ .<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.isras.org/index.php?page_id=2469 |title=архивски примерок |accessdate=2021-02-07 |archive-date=2021-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304063135/https://www.isras.org/index.php?page_id=2469 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://nmkav.ru/en/editorial |title=архивска копија |accessdate=2021-02-07 |archive-date=2021-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517164842/http://nmkav.ru/en/editorial |url-status=dead }}</ref> Професор Драч е автор на повеќе од 400 дела, вклучувајќи го и делото „Културологија“. == Почести и награди == * Почесен научник на Република Адигеја (2012) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://maikop.bezformata.ru/listnews/deyatel-nauki-respubliki-adigeya/3083101/ |title=архивски примерок |accessdate=2021-02-07 |archive-date=2018-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065858/http://maikop.bezformata.ru/listnews/deyatel-nauki-respubliki-adigeya/3083101/ |url-status=dead }}</ref> * Почесен научник на Руската Федерација (2007) * Почесен научник на Република Ингушетија (2006) * Почесен работник на високото професионално образование на Руската Федерација (2002) == Наводи== {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://sfedu.ru/international/?page_id=229 Факултет за филозофија и културни студии] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180120124144/http://sfedu.ru/international/?page_id=229 |date=2018-01-20 }} * [https://www.sfedu.ru/www/stat_pages22.show?p=UNI/s1/D&params=(p_per_id=%3E914) Јужен федерален универзитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210617020038/https://sfedu.ru/www/stat_pages22.show?p=UNI/s1/D&params=(p_per_id=%3E914) |date=2021-06-17 }} [[Категорија:Руски научници]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] mqucx62t3fazm6j0okm3qcn0xrzisaf Граматика на бугарскиот јазик 0 1268188 5608385 5280916 2026-08-12T08:39:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608385 wikitext text/x-wiki Бугарскиот јазик како мајчин го говорат околу 9 милиони луѓе кои главно живеат во [[Бугарија]]. Бугарскиот јазик е [[јужнословенски јазици|јужнословенски јазик]] и има граматички сличности со останатите јазици кои припаѓаат на истата јазична фамилија. [[Бугарски јазик|Бугарскиот јазик]] спаѓа во источната група на [[јужнословенски јазици|јужнословенските јазици]] и е службен јазик во [[Република Бугарија]]. Во бугарскиот јазик некогаш постоел опширен систем на деклинации. Старобугарскиот разликувал 7 [[падеж]]и: [[номинатив]], [[акузатив]], [[датив]], [[генитив]], [[локатив]], [[инструментал]] и [[вокатив]]. Деклинирањето почнало да исчезнува за време на среднобугарскиот јазик. Во современиот бугарски јазик именките не се деклинираат, освен некои остатоци од поранешниот систем кај заменките. Македонскиот и бугарскиот јазик се единствените од групата на словенските јазици кои со текот на развојот ги изгубиле падежните форми, а од нив останат е само [[вокатив]]от. Исто така карактеристична особина на бугарскиот и македонскиот јазик е употребата на постпозитивен [[Член (граматика)|определен член]], што ги разликува од другите словенски јазици. Во другите словенски јазици вакви не постојат. == Азбука == Современиот бугарски јазик го користи [[кирилица |кириличното писмо]]. Биле користени неколку азбуки кои имале од 28 до 44 букви на почетокот и кон средината на {{римски|19}} век за време на обидите за стандардизирање на новобугарскиот книжевен јазик. [[Азбука]]та со 32 букви предложена од [[Марин Дринов]] била прифатена во 1878-1879 година. Буквите [[Јат]] (ѣ) и [[јус]] (Ѫ) станале непотребни поради гласовните промени низ времето затоа биле исфрлени во 1945 година. Сегашната бугарска [[азбука]] има 30 букви: {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse; margin:auto;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="36" | '''Големи букви (македонска азбука)''' |- |width=3% align="center"|А ||width=3% align="center"|Б ||width=3% align="center"|В ||width=3% align="center"|Г ||width=3% align="center"|Д ||width=3% align="center"|Ѓ ||width=3% align="center"|Е ||width=3% align="center"|Ж||width=3% align="center"|З ||width=3% align="center"|Ѕ ||width=3% align="center"|И ||width=3% align="center"|Ј ||width=3% align="center"|К ||width=3% align="center"|Л ||width=3% align="center"|Љ ||width=3% align="center"|М||width=3% align="center"|Н ||width=3% align="center"|Њ ||width=3% align="center"|О ||width=3% align="center"|П ||width=3% align="center"|Р ||width=3% align="center"|С ||width=3% align="center"|Т ||width=3% align="center"|Ќ||width=3% align="center"|У ||width=3% align="center"|Ф||width=3% align="center"|Х ||width=3% align="center"|Ц ||width=3% align="center"|Ч ||width=3% align="center"|Џ ||width=3% align="center"|Ш ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="36" | '''Големи букви (бугарска азбука)''' |- |width=3% align="center"|А ||width=3% align="center"|Б ||width=3% align="center"|В ||width=3% align="center"|Г ||width=3% align="center"|Д ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|Е ||width=3% align="center"|Ж||width=3% align="center"|З ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|И ||width=3% align="center"|Й ||width=3% align="center"|К ||width=3% align="center"|Л ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|М||width=3% align="center"|Н ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|О ||width=3% align="center"|П ||width=3% align="center"|Р ||width=3% align="center"|С ||width=3% align="center"|Т ||width=3% align="center"|-||width=3% align="center"|У ||width=3% align="center"|Ф||width=3% align="center"|Х ||width=3% align="center"|Ц ||width=3% align="center"|Ч ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|Ш ||width=3% align="center"|Щ ||width=3% align="center"|Ъ ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|Ю ||width=3% align="center"|Я |- |align="center" colspan="36" | '''Мали букви (македонска азбука)''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|ѓ||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|ѕ||align="center"|и||align="center"|ј||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|љ||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|њ||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|ќ||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|џ||align="center"|ш ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- ||width=3% align="center"|- |- |align="center" colspan="36" | '''Мали букви (бугарска азбука)''' |- |align="center"|а||align="center"|б||align="center"|в||align="center"|г||align="center"|д||align="center"|-||align="center"|е||align="center"|ж||align="center"|з||align="center"|-||align="center"|и||align="center"|й||align="center"|к||align="center"|л||align="center"|-||align="center"|м||align="center"|н||align="center"|-||align="center"|о||align="center"|п||align="center"|р||align="center"|с||align="center"|т||align="center"|-||align="center"|у||align="center"|ф ||align="center"|х||align="center"|ц||align="center"|ч||align="center"|-||align="center"|ш ||width=3% align="center"|щ ||width=3% align="center"|ъ ||width=3% align="center"|ь ||width=3% align="center"|ю ||width=3% align="center"|я |} {{col-begin}} {{col-2}} Во [[Бугарска_азбука|бугарската кирилица]] има некои букви, кои не постојат во македонската. Тие се изговараат: * [[Й]] = ј: То'''й''' / То'''j'''; * [[Щ]] = шт<sup>*</sup>: '''Щ'''ъркел (дијал. '''Щ'''рък) / '''Шт'''рк; За'''щ'''о / Зо'''шт'''о; * [[Ъ]] = [ [[Средна_самогласка_од_среден_ред|ə]] ] , ([[Правопис_и_правоговор_на_македонскиот_јазик#Апостроф|']]), [ [[Средна_задна_незаоблена_самогласка|ɤ]] ]: Р'''ъ'''ж / '''’Р'''ж; Кр'''ъ'''в / К'''р'''в ; К'''ъ'''рвав / К'''р'''вав * [[ь]] = j (по согласки и пред [[о]]): Бел'''ь'''о / Долна облека; (постои само мала буква „ь“) * [[Ю]] = jу<sup>*</sup>: '''Ю'''нак / '''Jу'''нак; * [[Я]] = ja<sup>*</sup>: '''Я'''бълка / '''Jа'''болко; <sup>*</sup> <small>jу(йу) секогаш се пишува ю, jа(йа) - я, шт - щ</small> {{col-2}} Следниве букви не постојат во бугарската кирилица: * [[Ѕ]], [[Џ]] се пишуваат: „дз“, „дж“: Дженифър / Џенифер; Джам (тур. дијал.) / [[џам]] * [[Ѓ]] се пишува напр. Гь: Гьон (тур.) / [[ѓон]]; Гюрултия<sup>*</sup> (диjал.) / ѓурултија ; Гюров<sup>*</sup> / Ѓуров * [[Љ]] - напр. Ль: Кольо / Кољо; Любов<sup>*</sup> / љубов; Любляна<sup>*</sup> / [[Љубљана]] * [[Њ]] - напр. Нь: Пеньо / Пењо; пеньоар / пењоар; Нютон<sup>*</sup> / Њутн; Ню<sup>*</sup> Йорк / [[Њујорк]] * [[Ќ]] се пишува напр. Кь: - Кьорав (тур.) / ќор(ав); Кьоркютук<sup>*</sup> пиян (дијал.) / Пијан ќорќутук {{col-end}} Во бугарската азбука има шест [[самогласки]]. Тие се: '''а''', '''ъ''', '''о''', '''у''', '''е''', '''и'''. Другите 24 букви ([[глас]]ови) се [[согласки]]. Во бугарскиот јазик, поголемиот дел од [[збор]]овите се пишуваат како што и се изговараат, и поголемиот дел на буквите претставуваат еден глас. За разлика од другите балкански јазици, чиј фонетички принцип е претставен со поговорката „пишувај како што зборуваш, читај како што е напишано“, во бугарскиот јазик се појавуваат буквите [[щ]], [[ю]], [[я]] и гласовите [[Звучна венечна слеана согласка|дз]] и [[Џ|дж]], и затоа, бугарскиот јазик не е фонетички јазик како другите балкански јазици. === Акцент === За разлика од македонскиот јазик, во бугарскиот нема општо правило за местото на [[Акцент_во_македонскиот_јазик|акцент]]от: {{col-begin}} {{col-2}} * дете&#768; * вре&#768;ме * е&#768;зеро * поле&#768; * бу&#768;ква {{col-2}} * вода&#768; * Македо&#768;нец * ра&#768;бота * та&#768;тко, та&#768;ткото, та&#768;тковци, та&#768;тковците * гра̀д, градовѐ {{col-end}} Акцентот обично не се пишува. Но во некои случаи тој може драстично да го промени значењето на зборот, тогаш акцентот се пишува: {{col-begin}} {{col-2}} * па&#768;ра / пареа, '''но:''' пара&#768; / пара (платежно средство) * въ&#768;лна / волна, '''но:''' вълна&#768; / бран * че&#768;та / чета (вооружена група), '''но:''' чета&#768; / читам {{col-2}} * роде&#768;н на 4 юли / роден на 4 јули, '''но:''' ро&#768;дна сестра / телесна сестра, ро&#768;ден (майчин) език / мајчин јазик * ране&#768;н / ранет, но: ра&#768;нен / ран {{col-end}} === Гласовни промени === {{col-begin}} {{col-2}} Во бугарскиот [[правопис]] '''не постои''' правило за [[едначење по звучност]], согласките секогаш се пишуваат удвоено: * съсед / сосед - съсе'''д'''ка / сосетка * врабец / врабец - вра'''б'''че / врапче * сват / сват - сва'''т'''ба / свадба * тежък / тежок - те'''ж'''ко / тешко * смислен / смислен - бе'''з'''смислен / бесмислен * бе'''з'''смъртен / бесмртен * и'''з'''смърка / ишмрка * и'''з'''чезне / исчезне * пре'''д'''чувствие / претчувство * пре'''д'''приятие / претпријатие * ра'''з'''сели / расели * по'''д'''съзнание / потсвест Еднакви согласки во непосреден допир се удвојуваат: * болест / болест - болес'''тт'''а / болеста * радост / радост - радос'''тт'''а / радоста * шест / шест - шес'''тт'''е / шесте * бе'''зз'''вучен / безвучен {{col-2}} Редување на самогласките и согласките: * бъбре'''к''' / бубрег — бъбре'''ч'''ен / бубрежен * юна'''к''' / јунак - юна'''ц'''и / јунаци * ръ'''к'''а / рака - ръ'''ц'''е / раце * р'''о'''ди / роди - р'''а'''жда / раѓа * изб'''е'''ре / избере - изб'''и'''ра / избира * беле'''г''' / белег - беле'''з'''и / белези * гн'''и'''е / гние - гн'''о'''й / гној * пла'''т'''и / плати - пла'''щ'''а / плаќа Испуштање на самогласките и согласките: * пет'''е'''л / петел - петли / петли * тес'''е'''н / тесен - тясно / тесно * д'''е'''н / ден - дни / дни * кот'''е'''л / котел - котли / котли * потом'''ъ'''к / потомок - потомци / потомци * доб'''ъ'''р / добар - добри / добри; * нок'''ъ'''т / нок(о)т - нокти / нокти {{col-end}} == Именки == Именките се менливи зборови со кои се означуваат суштества, предмети, појави и поими. По традиција, именките се делат на општи и сопствени. Секоја именка во бугарскиот јазик има род (машки, среден или женски) и број (еднина или множина). Во современиот бугарски јазик именките не се деклинираат, освен некои остатоци од поранешниот падежен систем кај заменките. Значењата кои другите јазици ги искажуваат со деклинација (падеж), во бугарскиот се искажуваат преку предлози. === Определеност === [[Податотека:EuropeArticleLanguages.png|мини|'''Членувањето во европските јазици''' {{legend|darkblue|определен и неопределен член}} {{legend|blue|определен член}} {{legend|darkmagenta|неопределен член, постпозитивен определен член}} {{legend|magenta|постпозитивен определен член}} {{legend|lightgray|не постојат членови}}]] Членот служи да ја означи именката како позната. Членот во бугарскиот јазик е постпозитивен, т.е. доаѓа како наставка на именката. Членовите во бугарскиот јазик се само определени. Нечленуваните именки се неопределени. Повеќето словенски јазици немаат членови и не разликуваат, на пример, татко од таткото; истиот збор значи и едното и другото. Определениот член има број и род. Основната разлика меѓу бугарскиот и македонскиот јазик постои во машки род, еднина: {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">машки род <br /> еднина</span>|| <span style="color:grey;">машки род<br />множина</span>|| <span style="color:grey;">женски род<br />еднина</span>|| <span style="color:grey;">женски род<br />множина</span>|| <span style="color:grey;">среден род<br />еднина</span>||<span style="color:grey;">среден род<br />множина</span> |- !<span style="color:grey;">определеност (бугарски)</span> |<span style="color:red;">'''- а (-ът)''';<br>''' - я (- ят)'''</span> ||<span style="color:red;"> '''- те'''</span> ||<span style="color:brown;"> '''- та'''</span> ||<span style="color:brown;">''' - те'''</span> || <span style="color:green;">'''- то'''</span> ||<span style="color:green;"> '''- та'''</span> |- !<span style="color:grey;">определеност (македонски)</span> |<span style="color:red;">'''- от'''</span> ||<span style="color:red;"> '''- те'''</span> ||<span style="color:brown;"> '''- та'''</span> ||<span style="color:brown;">''' - те'''</span> || <span style="color:green;">'''- то'''</span> ||<span style="color:green;"> '''- та'''</span> |- |} # '''-ът, -ят:''' се нарекуваат ''„Пълен член“'' / „полн член“ и се користат ако именката е подмет. # '''-а,-я:''' се нарекуваат ''„Непълен (кратък) член“'' / „краток член“ и се користат ако именката не е подмет. # Стандардниот бугарски јазик нема членови за укажување на блиски/пооддалечени предмети (-он, -ов, ...). Но, во некои бугарски дијалекти постојат вакви членови. {{col-begin | width=70%}} {{col-2}} * Мъж - Мъж'''а''' ([[Предмет (граматика)|Предмет]]) - Мъж'''ът''' ([[Подмет]]) / Маж(-от) * Мъже - Мъже'''те''' * Ден - Ден'''я''' - Ден'''ят''' / Ден(-от) * Дни - Дни'''те''' * Жена - Жена'''та''' / Жена(-та) * Жени - Жени'''те''' * Дете - Дете'''то''' / Дете(-то) * Деца - Деца'''та''' {{col-2}} * Аз видях човек'''а'''. / Јас го видов човек'''от'''. * Човек'''ът''' ме видя. / Човек'''от''' ме виде. * Аз видях жена'''та'''. * Жена'''та''' ме видя. * Букви'''те''' от азбука'''та''' ... Но: * Малки'''те''' букви от азбука'''та''' ... {{col-end}} === Род === Секоја именка во бугарскиот јазик има род: машки (завршуваат на согласка), среден (-о,-е) или женски (-а,-я). Граматичкиот род на именките не секогаш одговара со природниот род на именката. Така на пример, во бугарскиот јазик зборот 'съдия' е именка од женски граматички род, но од машки природен род. {{col-begin | width=70%}} {{col-3}} '''Машки род:''' * стол(-а,-ът) / стол(-от) * хляб(-а,-ът) / леб * ден(-я,-ят) / ден * слуга(-та) / слуга * съдия(-та) / судија * баща(-та) (татко(-то)) / татко * дядо(-то) / дедо * син(-а, -ът) / син {{col-3}} '''Женски род:''' * жена(-та) / жена * нощ(-та) / ноќ * лисица / лисица * кукувица / кукавица {{col-3}} '''Среден род:''' * село(-то) / село * вретено / вретено * поле / поле * лице / лице * лозе / лозје * езеро / езеро {{col-end}} === Број === Во бугарскиот јазик се разликуваат еднината и множината. {{col-begin | width=50%}} {{col-2}} '''еднина''' * Македонец / Македонец * гражданин / граѓанин * селянин / селанец * мъж / маж * брат / брат * ден / ден * хляб / леб * рамо / рамо * око / око * ухо / уво * небе / небо * чудо / чудо * камък / камен * син / син * дъщеря(щерка) / ќерка * кон / коњ {{col-2}} '''множина''' * Македонци / Македонци * граждани / граѓани * селяни / селани * мъже / мажи * братя / браќа * дни / дни, денови * хлябове(хляба) / лебови * рамене / рамена * очи / очи * уши / уши * небеса / / * чудеса / чуда * камъни / камења * синове / синови * дъщери(щерки) / ќерки * коне / коњи {{col-end}} === Падеж === [[Податотека:Number of grammatical cases.png|мини|Број падежи во употреба во европските јазици. Сивото е дека нема падежи во јазикот.]] Во бугарскиот јазик не постојат [[падеж]]и. Значењата кои другите јазици ги искажуваат со деклинација (падеж), во бугарскиот се искажуваат преку предлози. Некои примери се дадени подолу: {| class="wikitable" align="center" ! [[Бугарски]] ! [[Македонски]] ! [[Српски]] |- | Съществителни '''от''' мъжки род ''(предлог)'' || Именки '''од''' машки род ''(предлог)'' || Именице мушк'''ог''' род'''а''' ''(падеж: [[генитив]])'' |- | ... уча сръбски всеки ден || ... учам српски секоj ден || ... учим српски свак'''ог''' дан'''а''' ''(падеж: [[генитив]])'' |- | Всеки ден не е Великден. || Не е секоj ден Велигден. || Није сваки дан Ускрс (Великден). ''(падеж: [[номинатив]])'' |- | Беше само въпрос '''на''' време. || Беше само прашање '''на''' време. || Било је само питање времен'''а''' ''(падеж: [[генитив]])'' |- | Консумира се '''с''' лъжица. || Конзумира се '''со''' лажица. || Конзумира се кашик'''ом'''. ''(падеж: [[инструментал]])'' |- | Уикипедия, свободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедия. Добре дошли в Уикипедия, свободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедия, която всеки може да редактира. От Уикипедия, свободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедия. || Википедиjа, слободна(<span style="color:brown;">'''та'''</span>) енциклопедиjа. Добре дојдовте на Википедија, слободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедија што може секој да ја уредува. Од Википедија, слободна<span style="color:brown;">'''та'''</span> енциклопедија. || Википедиjа, слободна енциклопедиjа. Добро дошли на Википедиј'''у''', слободн'''у''' енциклопедиј'''у''' кој'''у''' свако може да уређује. С Википедиј'''е''', слободн'''е''' енциклопедиј'''е''' |} {{col-begin}} {{col-2}} Сè уште се користи [[вокатив]]от (не се смета за падеж, <br> туку за падежен остаток): * Бож'''е''' мой! Господ'''и'''! * Иван'''е'''! Син'''е'''! Димитр'''е'''! * Мари'''йо'''! (ном.: Мария) {{col-2}} Други падежни остатоци <ref> Андрейчин, Л., Петя Асенова и др. Граматика на съвременния български книжовен език. Том II. Морфология. С., 1983, Издателство на БАН. </ref>, <ref> https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B8_%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8A%D1%86%D0%B8_%D0%B2_%D0%B1%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA </ref>, <ref> https://en.wiktionary.org/wiki/%D1%81%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BC </ref>, <ref> https://ibl.bas.bg/lib/ber_6/#page/266/mode/1up Račeva M., Todorov T., editor (2002), “сбогом”, in Български етимологичен речник [Bulgarian Etymological Dictionary] (in Bulgarian), volume 6, Sofia: Bulgarian Academy of Sciences, page 529</ref>: * съвсем ( [[старословенски]]: съ вьсѣмь) / сосема (инструментал) * сбогом ( старословенски: съ Богомь) / збогум (инструментал) * духом, чудом, денем, посредством (инструментал) * горе, зиме, лете (локатив) * снощи / синоќа, довечера / вечерва (акузатив) {{col-end}} === Образување на именките === За образувањето на именките во бугарскиот јазик постојат неколку начини, меѓу кои: бессуфиксен, суфиксен, префиксен. Именките најчесто се образуваат со [[суфикс]]и. [[Наставка|Наставките]] може да се додадат на именки, глаголи, придавки и броеви. '''Образување на именките:''' {{col-begin}} {{col-2}} '''од глаголи:''' * -ец: борец/борец, ловец/ ловец, стрелец/стрелец; * -ик, -ник: галеник/галеник, затворник/затвореник, историк/историчар, побойник/тепач; * -тел: родител/родител, учител/учител, приятел/пријател, писател/писател; * -не,-ние: викане/викање, ходене/одење, стоене/стоење, състояние/состојба, представление/приредба, хвалене/фалење; (глаголска именка) * -ба: молба/молба, хвалба/пофалба(фалење), сватба/свадба; * -ач: купувач/купувач, водач/водач, минувач/минувач; * -еж: грабеж/грабеж, палеж/палеж, гърмеж/грмеж, метеж/метеж, градеж/изградба; * -а: работа/работа, врява/врева, игра/игра, покана/покана, мъка/мака; * -ях: смях/смеа, грях/грев; '''од придавки:''' * -ец : старец / старец, хубавец / убавец, слепец / слепец; * -ство : богатство / богатство, майчинство / мајчинство; * -ина : широчина / широчина, височина / височина, тежина / тежина, светлина / светлина; * -ост : милост / милост, старост / старост, гордост / гордост; * -та : самота / самотија; * -ия : беднотия(сиромашия) / сиромаштија; {{col-2}} '''од броеви:''' * -ица : единица / единица, десетица / десетка, петица / петка, шестица / шестка, седмица / седумка; * -ка : двойка / двојка, тройка / тројка, десятка / десетка; * -ина : половина / половина, третина / третина. '''од именки:''' * -ник : пътник / патник, любовник / љубовник; * -ар : обущар / чевлар, овчар / овчар, рибар / рибар; * -ка : овошка/ овошка; * -ец, -анец, -анин : Македонец / Македонец, скопянин/скопјанец, битолчанин / битолчанец, римлянин / римјанин. {{col-end}} == Заменки == Заменките се зборови кои ги заменуваат именките споменати во претходните реченици од текстот. Заменките во бугарскиот јазик имаат род (машки, среден или женски) и број (еднина или множина). === Лични заменки === Личните заменки во бугарскиот главно се однесуваат на лица. Овие заменки разликуваат три лица (прво, второ и трето лице), два броја (еднина и множина), три рода во трето лице еднина (машки, женски и среден род) и четири падежи (номинатив, акузатив, датив и предлошки падеж). Личните заменки имаат долга (''мене'') и кратка форма (''ми''). Во современиот бугарски јазик употребата на дативната форма (нему, неа, нам ...) е крајно ретка. Наместо тоа се користи комбинација на предлог со заменка (на него, на неа, на нас...). Следува табеларна споредба на бугарските и македонските лични заменки: {|class="wikitable" align="center" !colspan="15" | Лични заменки |- !rowspan="3" | број !rowspan="3" colspan="2" | лице !rowspan="3" colspan="2" | подмет !colspan="4" rowspan="2" | директен предмет !colspan="6" | индиректен предмет |- !colspan="4"| без предлози ! rowspan="2" colspan="2"|со предлози |- !colspan="2"|долга !colspan="2"|кратка !colspan="2"|долга !colspan="2"|кратка присвојна |- !rowspan="5"| еднина !colspan="2"| I | аз (дијал.: я, яз) | јас | мене | мене | ме | ме | (мене) | мене | ми | ми | на мене | мене |- !colspan="2"|II | ти | ти | тебе | тебе | те | те | (тебе) | тебе | ти | ти | на тебе | тебе |- !rowspan="3"|III ! м.р. | той (он) | тој | него | него | го | го | (нему) | нему | му | му | на него | него |- ! ж.р. | тя (она) | таа | нея | неа | я | ја | (ней) | нејзе | ѝ | ѝ | на нея | неа |- ! с.р. | то (оно) | тоа | него | него | го | го | (нему) | нему | му | му | на него | него |- !rowspan="3"|множина !colspan="2"|I | ние | ние | нас | нас | ни | нè | (нам) | нам | ни | ни | на нас | нас |- !colspan="2"|II | вие | вие | вас | вас | ви | ве | (вам) | вам | ви | ви | на вас | вас |- !colspan="2"|III | те (они) | тие | тях | нив | ги | ги | (тям) | ним | им | им | на тях | нив |} * Тя му говори, но той не я слуша. / Таа му вели, но тој не ја слуша. * Много от тях станали … / Мнозина од нив станале … === Присвојни заменки === Присвојните заменки се заменки што означуваат поседување. Тие имаат род (машки, среден или женски) и број (еднина или множина) и можат да се членуваат. Заменките се согласуваат по родот и бројот со именката на која се однесуваат. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">'' м.р.''</span>|| <span style="color:grey;">'' ж.р.''</span>|| <span style="color:grey;">''ср.р.''</span> || <span style="color:grey;">''множина''</span> || <span style="color:grey;">''кратка''</span> |- !Аз / Јас |мой (моя, моят) / мој(-от)||моя(-та) / моја(-та) ||мое(-то) / мое(-то) || мои(-те) / мои(-те) || ми / ми |- !Ти / Ти |твой (твоя, твоят) / твој(-от) || твоя / твоја || твое / твое|| твои / твои || ти / ти |- !Той/ Тој |негов (неговия, неговият) / негов(-иот)|| негова / негова ||негово / негово || негови / негови || му / му |- ! тя / таа |неин (нейния, нейният) / нејзин(-иот)|| нейна / нејзина ||нейно / нејзино || нейни / нејзини || ѝ / ѝ |- ! то / тоа |негов (неговия, неговият) / негов(-иот)|| негова / негова ||негово / негово || негови / негови || му / му |- !Ние / Ние |наш (нашия, нашият) / наш(-иот) ||наша / наша ||наше / наше || наши / наши || ни / ни |- !Вие / Вие |ваш (вашия, вашият) / ваш(-иот) ||ваша / ваша ||ваше / ваша || ваши / ваши || ви / ни |- !Те / Тие |техен (техния, техният) / нивен(-иот) ||тяхна / нивна ||тяхно / нивно || техни / нивни || им / им |- !''Възвр./Повр.'' |''свой (своя, своят) / свој(-от)'' ||''своя / своја'' ||''свое / свое'' || ''свои / свои'' || си / си |} * С двете ми деца (= С моите две деца) / Со моите две деца * Майка ѝ и брат ѝ (= нейната майка и нейния брат) / Мајка ѝ и брат ѝ === Повратни заменки === {|class="wikitable" !colspan="2" | акузатив !colspan="2" | датив |- ! целосна ! кратка ! целосна ! кратка |- | себе / себе | се / се | (на) себе / себе | си / си |} Некои примери за нивната употреба: {{col-begin }} {{col-2}} * Питам се защо? / Се прашувам зошто? * Чудя се дали … / Се чудам дали … * Аз се казвам Y. / Јас се викам Y. * Ранната античност се дели на три периода: … / Раната антика се дели на три периоди: … * Казвам си: … / Си велам: … * Трябва да се снимаме за спомен / Треба да се сликаме за спомен. * и всички съставки се разбъркват добре / и добро се мешаат сите состојки {{col-2}} * Момичето се мие на чешмата. / Девоjчето се мие на чешмата. * Случвало ли ти се е и на теб някога да …? / Ти се случило ли и на тебе некогаш да …? * Разбира се! / Се разбира! * Може да си играем с него. / Со него можеме да си играме. * Мия си косата. / Си ја мијам косата. * Измитите пиперки се режат на половина / Пиперките измиени се сечат на половина * Ако се вземе предвид, че / Ако се земе предвид дека {{col-end}} === Други примери === {{col-begin}} {{col-2}} * кой / кој, коя / која, кое / кое, кои / кои; * чий / чиј, чия / чија, чие / чие, чии / чии; * какво / што; какъв / колкав; какъв / каков * някой / некој , никой / никој * всеки / секој , всички / сите {{col-2}} * който / којшто * тоя(този) / тој, тая(тази) / таа, това / тоа, тия(тези) / тие. →(без просторно определување) * тоя(този) / овој, тая(тази) / оваа, това / ова, тия(тези) / овие →(блиски предмети) * оня(онзи) / оној, оная(онази) / онаа, онова / она, ония(онези) / оние →(пооддалечени предмети) {{col-end}} == Глаголи == Според дефинициите на синтаксата, глаголот е поим што искажува дејство, процес или состојба. Во голем број од јазиците основната форма на глаголот е [[инфинитив]]от, но во бугарскиот, инфинитивот не постои. Наместо него се користи глаголската форма за прво лице во еднина. Главните карактеристики на глаголот се неговите граматички категории: времето, видот, начинот, залогот, лицето, родот и бројот. Во бугарскиот јазик има девет граматички времиња. Глаголите во бугарскиот јазик имаат два вида: свршен и несвршен. Покрај тоа, бугарскиот глагол има и три начина: исказен, заповеден и условен начин. === Времињата во бугарскиот јазик === Времето е граматичка категорија која се користи за да се искаже кога се случило едно дејство. Во бугарскиот јазик има девет граматички времиња. Повеќето се слични на македонските, но има и некои разлики. За образување на времињата се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. {| class="wikitable" border="1" |- ! [[Време (граматика)|Време]] !! несвршен вид !! свршен вид !! несвршен вид |- | Сегашно време || четá || прочетá || прочѝтам |- | Минато определено свршено време || четох || прочетох || прочитах |- | Минато определено несвршено време || четях || прочетях || прочитах |- | Минато неопределено свршено/несвршено време || чел съм || прочел съм || прочитал съм |- | Предминато време || бях чел || бях прочел || бях прочитал |- | Идно време || ще чета || ще прочета || ще прочитам |- | Минато идно време || щях да чета || щях да прочета || щях да прочитам |- | Предидно време || ще съм чел || ще съм прочел || ще съм прочитал |- | Предидно минато време || щях да съм чел || щях да съм прочел || щях да съм прочитал |} === Сегашно време === Сегашното време е глаголско време кое се користи за изразување на сегашни дејства. Формите на сегашното време се образуваат со додавање соодветни суфикси на коренот на глаголот. Постојат некои неправилни глаголи (съм/сум). Некои примери за формата на сегашното време: {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">'' съм''</span>|| <span style="color:grey;">'' бъда''</span>|| <span style="color:grey;">''мога ''</span> || <span style="color:grey;">''имам ''</span> || <span style="color:grey;">''нямам''</span> ||<span style="color:grey;">''пиша ''</span> || <span style="color:grey;">''говоря ''</span> || <span style="color:grey;">''искам ''</span> ||<span style="color:grey;">''отварям ''</span> ||<span style="color:grey;">''(из-)ползвам ''</span> |- !Аз / Јас |съм / сум||бъд'''а''' / бидам ||мога / можам || им'''ам''' / имам || нямам<sup>*</sup> / немам || пиша / пишувам || говор'''я''' / говорам || искам<sup>*</sup> / сакам || отварям / отворам || (из-)ползвам / користам |- !Ти / Ти |си/ си || бъд'''еш''' / бидеш || можеш / можеш || им'''аш''' / имаш || нямаш / немаш || пишеш / пишуваш || говор'''иш''' / говориш || искаш / сакаш || отваряш / отвораш || (из-)ползваш / користиш |- !Той, тя, то / Тој, таа, тоа |е / е|| бъд'''е''' / биде ||може/ може || им'''а''' / има || няма / нема || пише / пишува || говор'''и''' / говори || иска / сака || отваря / отвора || (из-)ползва / користи |- !Ние / Ние |сме / сме ||бъд'''ем''' / бидеме ||можем / можеме || им'''аме''' / имаме || нямаме / немаме ||пишем / пишуваме || говор'''им''' / говориме ||искаме / сакаме ||отваряме / отвораме || (из-)ползваме / користиме |- !Вие / Вие |сте / сте ||бъд'''ете''' / бидете ||можете / можете || им'''ате''' / имате || нямате / немате || пишете / пишувате || говор'''ите''' / говорите || искате / сакате ||отваряте / отворате || (из-)ползвате / користите |- !Те / Тие |са / се||бъд'''ат''' / бидат ||могат / можат || им'''ат''' / имаат || нямат / немаат ||пишат / пишуваат ||говор'''ят''' / говорат ||искат / сакаат ||отварят / отвораат || (из-)ползват / користат |} <sup>*</sup> <small>Во некои бугарски дијалекти се користи „немам“, „сакам“. Во трето лице множина формите се „немат“ и „сакат.“</small> Основното значење на сегашното време во бугарскиот јазик е да означува дејство што се совпаѓа со времето на зборувањето - сегашноста. Исто така тоа означува состојба, повторливо дејствие, случка во блиска иднина. Во стандардниот јазик наставката за прво лице во множина е '''-им''', '''-ем''', ако формата за прво лице (еднина) '''не завршува''' на '''-ам'''. Туку во некои диjалекти и во разговорниот стил често се користи '''-име''', '''-еме''': „Ние носиме“ наместо „Ние носим“. Тоа е покажано во табелата подолу: {{col-begin}} {{col-2}} [[Деклинација]]та на некои [[глагол]]и изгледа вака: {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">а-раздел<br />''гледам / гледа''</span>|| <span style="color:grey;">и-раздел<br />''нося / носи''</span>|| <span style="color:grey;">е-раздел<br />''ям / јаде''</span> |- !Аз / Јас |глед'''ам''' / гледам||нося / носам ||ям / јадам |- !Ти / Ти |гледаш / гледаш || носиш / носиш || ядеш / јадеш |- !Той, тя, то / Тој, таа, тоа |гледа / гледа||носи / носи ||яде / јаде |- !Ние / Ние |глед'''аме''' / гледаме||нос'''им'''(е) / носиме ||яд'''ем'''(е) / јадеме |- !Вие / Вие |гледате / гледате ||носите / носите ||ядете / јадете |- !Те / Тие |гледат / гледаат||носят / носат ||ядат / јадат |} {{col-2}} Примери за некои од употребите на сегашното време: : Аз ям хляб / ''Јас јадам леб.'' : Докато той яде, ти чисти стаята. / ''Додека тој јаде, ти чисти ја собата.'' : Автобусът за Скопие тръгва в 5 часа./ ''Автобусот за Скопје тргнува во 5 часот.'' : Ако нагрееш водата, тя ври (кипи). / ''Ако ја грееш водата, таа врие.'' : Аз гледам всеки ден сериен филм. / ''Секој ден јас гледам сериски филм.'' : Част от С. остава без вода за пиене. / Дел од С. останува без вода за пиење. : Бензините поскъпват, цената на дизела остава същата. / Поскапуваат бензините, цената на нафтата останува иста. {{col-end}} === Минато определено свршено време === Граматичко време кое бугарскиот јазик го користи за искажување на минато, завршено и заокружено дејство. За образување на ова време се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. Кај некои бугарски дијалекти „х“ не се изговара или станува „ф“. (Истото важи не само за глаголите.) {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">а - глаголска група<br />прочита</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група<br />и-раздел: прати</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група<br />е-раздел: оздрави</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група<br />а-раздел: издржи</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |прочетох / прочитав ||пратих / пратив||оздравях / оздравев ||издържах / издржав |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |прочете / прочита || прати / прати || оздравя / оздраве ||издържа / издржа |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |прочете / прочита ||прати / прати ||оздравя / оздраве||издържа / издржа |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |прочетохме / прочитавме ||пратихме / пративме ||оздравяхме / оздравевме ||издържахме / издржавме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |прочетохте / прочитавте ||пратихте / пративте ||оздравяхте / оздравевте ||издържахте / издржавте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |прочетоха / прочитаа ||пратиха / пратија||оздравяха / оздравеа ||издържаха / издржаа |} {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />а-раздел: стане</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />е-раздел: сотре</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />о-раздел: дојде</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група<br />раздел без самогласка: измие</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |станах / станав || унищожих<sup>*</sup> / сотрев ||дойдох / дојдов ||измих / измив |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |стана / стана|| унищожи / сотре|| дойде / дојде|| изми / изми |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |стана / стана||унищожи / сотре||дойде / дојде||изми / изми |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |станахме / станавме || унищожихме / сотревме ||дойдохме / дојдовме ||измихме / измивме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |станахте / станавте || унищожихте / сотревте ||дойдохте / дојдовте ||измихте / измивте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |станаха / станаа ||унищожиха / сотреа ||дойдоха / дојдоа ||измиха / измија |} <sup>*</sup> <small>Во разговорниот стил и дијалектите се користи например ''„затрия“'': аз затрих, … той затри</small> *Погледнах към него. / Погледнав кон него. *Построиха къщата за шест месеца. / Куќата ја изградија за шест месеци. *Три дни лежах болен. / Три дни лежев болен. *Една вечер спах отвън. / Една вечер спиев надвор. *Половин С. остана без ток. / Пола С. остана без струја. === Минато определено несвршено време === Минатото определено несвршено време се користи за искажување на засведочено дејство во одвивање или во траење. За образување на ова време се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. {| class="wikitable" ! || || <span style="color:grey;">а - глаголска група</span>|| <span style="color:grey;">и - глаголска група</span>|| <span style="color:grey;">е - глаголска група</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> | бях / бев ||глед'''ах''' / гледав ||лов'''ях''' / ловев ||ядях / јадев |- !<span style="color:grey;">Ти</span> | беше / беше ||глед'''аше''' / гледаше || лов'''еше''' / ловеше || ядеше / јадеше |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> | беше / беше ||глед'''аше''' / гледаше ||лов'''еше''' / ловеше ||ядеше / јадеше |- !<span style="color:grey;">Ние</span> | бяхме / бевме||глед'''ахме''' / гледавме ||лов'''яхме''' / ловевме ||ядяхме / јадевме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> | бяхте / бевте ||глед'''ахте''' / гледавте ||лов'''яхте''' / ловевте ||ядяхте / јадевте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> | бяха / беа ||глед'''аха''' / гледаа ||лов'''яха''' / ловеа ||ядяха / јадеа |} * Всички бяха доволни. / Сите беа задоволни. * Той беше млад. / Тоj беше млад. * Всичко беше напразно. / Се беше напразно. * Бях ужасно разочарован! / Бев ужасно разочаран! * По-старите (по-възрастните) хора оставаха вкъщи (у дома). / Постарите луѓе остануваа дома. === Минато неопределено свршено/несвршено време === Минато неопределено време е сложена глаголска форма во бугарскиот јазик со која се искажува прекажано дејство и дејство кое се кажува директно. Во лингвистиката ова време се нарекува перфект. За образување на ова време се употребуваат глаголи од свршен вид и од несвршен вид. Ова време се образува со помошниот глагол „сум“ и глаголската л-форма. Македонската глаголска форма „има-конструкција“ не е типична за бугарскиот јазик. {| class="wikitable" ! || || <span style="color:grey;">а - раздел<br />прочита</span>|| <span style="color:grey;">и - раздел<br />износи</span>|| <span style="color:grey;">е - раздел<br />испее</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |съм бил(-а,-о) / сум бил(-а,-о) ||съм прочел / сум прочитал||съм износил / сум износил ||съм изпял / сум испеал |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |си бил / си бил||си прочел / си прочитал || си износил / си износил|| си изпял / си испеал |- !<span style="color:grey;">Тој<br />Таа<br />Тоа</span> |е бил / бил||е прочел / прочитал<br /> е прочела / прочитала<br /> е прочело / прочитало||е износил / износил<br /> е износила / износила<br /> е износило / износило|| е изпял / испеал<br /> е изпяла / испеала<br /> е изпяло / испеало |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |сме били / сме биле|| сме прочели / сме прочитале||сме износили / сме износиле ||сме изпяли / сме испеале |- !<span style="color:grey;">Вие</span> | сте били / сте биле||сте прочели / сте прочитале ||сте износили / сте износиле ||сте изпяли / сте испеале |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |са били / биле|| са прочели / прочитале ||са износили / износиле|| са изпяли / испеале |} * Никога не съм бил в Лондон. / Никогаш не сум бил во Лондон. * Той ми каза, че никога не сте яли пица. / Тој ми рече дека никогаш не сте јаделе пица. * Много си пораснала. / Многу си пораснала. * Сигурно вече е изпил млякото. / Сигурно веќе го испил млекото. * Той е бил първи. / Тој бил прв. * Голяма част от Х. останал снощи без ток. / Голем дел од Х. останал синоќа без струја === Идно време === Идното време во се користи за искажување на идно дејство. Идното време во бугарскиот јазик се образува со честичката „ще“ и со глаголот што се менува. Глаголот ги зема соодветните форми од сегашното време. Одречните форми на идното време се образуваат со „не ще“ или со „няма да“. Кај некои [[дијалект]]и за образување на идното време се користат честичките „ше“, „же“, „че“ и „ке“. {| class="wikitable" ! || || || <span style="color:grey;">игра</span>|| <span style="color:grey;">носи</span>|| <span style="color:grey;">везе</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |ще съм /ќе сум|| ще бъда /ќе бидам|| ще играя / ќе играм ||ще нося / ќе носам ||ще бродирам (везя) / ќе везам |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |ще си / ќе си||ще бъдеш /ќе бидеш||ще играеш / ќе играш ||ще носиш / ќе носиш ||ще бродираш (везеш) / ќе везеш |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |ще е / ќе е||ще бъде /ќе биде||ще играе / ќе игра|| ще носи / ќе носи||ще бродира (везе) / ќе везе |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |ще сме /ќе сме|| ще бъдем /ќе бидеме||ще играем / ќе играме ||ще носим / ќе носиме ||ще бродираме (везем)/ ќе веземе |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |ще сте /ќе сте|| ще бъдете /ќе бидете ||ще играете / ќе играте||ще носите / ќе носите ||ще бродирате (везете)/ ќе везете |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |ще са / ќе се || ще бъдат /ќе бидат||ще играят / ќе играат ||ще носят / ќе носат ||ще бродират (везат) / ќе везат |} * Марко ще ходи в Охрид. / Марко ќе оди во Охрид. * Преди една седмица ми казаха, че Мария ще ходи в Охрид. / Пред една недела ми кажаа дека Марија ќе оди во Охрид. * … ще бъда вечно твоя. / … вечно твоја ќе бидам. * Каквото посееш, това ще пожънеш / Што ќе посееш, тоа ќе жнееш. * Цените на апртаментите ще започнат да намаляват / цените на становите ќе почнат да се намалуваат * Без електрическа енергия утре ще останат част от потребителите в … . / Утре без електрична енергија ќе останат дел од корисниците во … . === Предминато време === Предминатото време се користи за дејствија кои се случиле пред друго минато дејствие. Формите на предминатото време јазик се образуваат со употреба на сум конструкцијата во минато време и со глаголската л-форма. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">прочита</span>|| <span style="color:grey;">прати</span>|| <span style="color:grey;">излезе</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |бях прочел / бев прочитал ||бях пратил / бев пратил ||бях излязъл / бев излегол |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |беше прочел / беше прочитал || беше пратил / беше пратил || беше излязъл / беше излегол |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |беше прочел(а,о) / беше прочитал (а)* ||беше пратил(а,о) / беше пратил (а)* ||беше излязъл (излязла,излязло) / беше излегол (излегла)* |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |бяхме прочели / бевме прочитале ||бяхме пратили / бевме пратиле ||бяхме излезли / бевме излегле |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |бяхте прочели / бевте прочитале||бяхте пратили / бевте пратиле ||бяхте излезли / бевте излегле |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |бяха прочели / беа прочитале ||бяха пратили / беа пратиле ||бяха излезли / беа излегле |} *Когато ги потърсихме, те вече бяха излезли от къщи. / Кога ги побаравме, тие веќе беа излегле од дома. *Беше се облякъл като за сватба. / Беше се облекол како за на свадба *Беше останал безмълвен (без думи) още като … / Беше останал без зборови уште откако … === Минато-идно време === Минатото-идно време се користи за изразување на идност која не следува по моментот на зборувањето (сегашноста), туку по некој друг минат момент. Со други зборови, во моментот на соопштувањето на времето тоа е минато, а е идно во однос на друго минато дејство, бидејќи следува по него. Минатото-идно време се образува со ставање на помошниот глагол „ща“ (во минато време) пред глаголот. Глаголот кој следи по „ща“ е во сегашно време. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">вика</span>|| <span style="color:grey;">крои</span>|| <span style="color:grey;">пече</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |щях да викам/ ќе викав ||щях да кроя/ќе кроев ||щях да пека/ќе печев |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |щеше да викаш/ќе викаше||щеше да кроиш/ ќе кроеше || щеше да печеш/ќе печеше |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |щеше да вика/ќе викаше||щеше да крои/ќе кроеше ||щеше да пече/ќе печеше |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |щяхме да викаме/ќе викавме ||щяхме да кроим/ќе кроевме ||щяхме да печем/ќе печевме |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |щяхте да викате/ќе викавте||щяхте да кроите/ќе кроевте ||щяхте да печете/ќе печевте |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |щяха да викат /ќе викаа ||щяха да кроят/ќе кроеја ||щяха да пекат/ќе печеа |} * Щях да ходя още вчера до Охрид, но колата ми е повредена. / Ќе одев уште утре за Охрид, но колата ми е расипана. * Щях да падна, но ти ме хвана. / Ќе паднев, но ти ме фати. * Нямаше да ... / не ќе ... * Ако всички автомобили бяха електрически, щяхме да останем без ток през лятото. / Ако сите автомобили беа електрични, ќе останевме без струја во текот на летото. === Предидно време === Предидно време („Бъдеще предварително време“) нема директен еквивалент во македонскиот јазик. Ова време се формира со честичката „ще“ со кое се искажува идноста на времето и минато неопределено време на глаголот. По форма тоа е слично на македонското идно прекажано време, но има друго значење. Поимот „Бъдеще предварително време“ може да се преведе како „идно свршено време“ или „предидно време“. Се користи за дејство кое ќе се заврши некогаш во иднината пред друго дејство во иднината. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">чека</span>|| <span style="color:grey;">носи</span>|| <span style="color:grey;">каже</span> |- !<span style="color:grey;">Јас</span> |ще съм чакал / ќе сум чекал||ще съм носил / ќе сум носел||ще съм казал / ќе сум кажел |- !<span style="color:grey;">Ти</span> |ще си чакал / ќе си чекал|| ще си носил / ќе си носел||ще си казал / ќе си кажел |- !<span style="color:grey;">Тој, таа, тоа</span> |ще е чакал(а,о) / ќе чекал (а)*|| ще е носил(а,о) / ќе носел (а)*||ще е казал(а,о) / ќе кажел (а)* |- !<span style="color:grey;">Ние</span> |ще сме чакали / ќе сме чекале||ще сме носили / ќе сме носеле||ще сме казали / ќе сме кажеле |- !<span style="color:grey;">Вие</span> |ще сте чакали / ќе сте чекале||ще сте носили / ќе сте носеле||ще сте казали / ќе сте кажеле |- !<span style="color:grey;">Тие</span> |ще са чакали / ќе чекале||ще са носили / ќе носеле||ще са казали / ќе кажеле |} *Когато дойдеш утре, вече ще съм дошъл. / Кога ќе дојдеш утре, веќе ќе бидам дојден. *След един месец всичко ще е свършило. / За еден месец, се ќе биде готово. *До утре ще е останал без пари в кръчмата. / До утре ќе остане без пари во крчмата. *'''Идно прекажано време ''„ќе + сум + ...-л“'' одговара на бугарското ''„щял да + глагол“'' ''' (буг.:''Преизказно наклонение''/прекажан начин <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.slav.uni-sofia.bg/grammar/morf31.html |title=архивска копија |accessdate=2021-05-09 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126123916/https://www.slav.uni-sofia.bg/grammar/morf31.html |url-status=dead }}</ref>) * За малко щял да остане без един пръст. / За малку ќе останел без еден прст. === Заповеден начин === Основна функција на заповедните форми во бугарскиот јазик се давање заповед или наредба. Заповедниот начин има форми само за второ лице еднина и множина. Се образува со наставките '''-й''','''-и''' (еднина) и '''-йте''', '''-те''' (множина). '''Заповеден начин:''' {{col-begin}} {{col-2}} * гледам / гледа - гледай / гледај, пия / пие - пийте / пијте, стои / стои - стой / стој * казвам / каже - кажи / кажи, мълча / молчи - мълчете / молчете * чети / читај - пей / пеј - учи / учи - мисли / мисли - работи / работи * четете / читајте - пейте / пејте - учете / учете - мислете / мислете - работете / работете {{col-2}} * Два пъти мери, един път режи. / Двапати мери, еднаш сечи. * Иди и подреди стаята. / Оди и среди ја собата! * Загрейте фурната на 180 °C / Загрејте ја рерната на 180 °C. * Поставете сместа в съд / Ставете ја смесата во сад * Остани тук(а)! / Остани тука! {{col-end}} Индиректната заповед се образува со „да“ и „нека (да)“ + сегашно време од глаголот. *Нека купи крушки (лампи) в магазина. / Нека купи светилки во продавницата! *(Той) да дойде! / Тоj да доjде! При искажување на заповеден начин со негативно значење, тогаш се употребуваат зборовите „не“ или „недей“ + да конструкцијата. * не ходи / не оди, недей да ходиш / немој да одиш * Не убивай! / Не убивај! * Не кради! / Не кради! * Не пожелавай жената на ближния си и не пожелавай дома на ближния си, нито нивата му, нито роба му, ни робинята му, ни каруцата му, ни осела му, (нито никакъв негов добитък) нито нещо друго, което е на ближния ти. / Не посакувај ја жената на својот ближен! Не лакоми за куќата на својот ближен, за неговата нива, за неговиот слуга, за неговата слугинка, за неговиот вол, за неговото осле, ниту за нешто што е на твојот ближен. * Не оставай до късно! / Не останувај до доцна! === Можен начин === Можниот начин искажува глаголско дејство за кое се претполага дека е можно да се изврши под некој услов. Се образува со '''бих, би, ...''' и глаголската л-форма. Во бугарскиот формите на „бих“ имаат лице и број (еднина или множина). {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">еднина</span>|| <span style="color:grey;">множина</span> |- !<span style="color:grey;">1.</span> |<span style="color:red;">бих говорил / би зборувал</span> ||<span style="color:red;">бихме говорили / би зборувале</span> |- !<span style="color:grey;">2.</span> |<span style="color:red;">би говорил / би зборувал</span> || <span style="color:red;">бихте говорили / би зборувале</span> |- !<span style="color:grey;">3.</span> |<span style="color:red;">би говорил(а,о) / би зборувал / -ла / -ло</span>* ||<span style="color:red;">биха говорили / би зборувале</span> |- |} *Бих казал, че е така / Би рекол дека е така. *На твое място бих взел парите. / Да сум на твое место, би ги зел парите. *Бихме останали, но ... / Би останале, но === Глаголска именка === Во бугарскиот јазик глаголската именка се образува од глаголи со додавање на наставките '''-не''', '''-ние'''. Таа има еднина и множина и се членува. {{col-begin}} {{col-2}} * гледам - гледа'''не''' / гледа - гледање * викам - викане / вика - викање * мия - миене / мие - миење * кося - косене / коси - косење * оставам - оставане / останувам - останување {{col-2}} * възпитавам - възпита'''ние''' / воспитува - воспитување * решавам - решение / решава - решение * ядене / јадење * пиене / пиење. {{col-end}} === Глаголски прилог === [[Глаголски_прилог_во_македонскиот_јазик|Глаголскиот прилог]] се образува од несвршени глаголи со додавање на наставката '''-йки'''. Глаголскиот прилог е неменлива глаголска форма. {{col-begin}} {{col-2}} *гледа'''йки''' / гледајќи *носейки / носејќи *миейки / миејќи {{col-2}} *Гледайки те тъжен, обмислям как да ти помогна. / Гледајќи те тажен, размислував како да ти помогнам *Отивайки на работа, Бобан видял фойерверки. / Одејќи на работа, Бобан видел огномет *Оставайки верни на ... / Останувајќи верни на {{col-end}} === Да-конструкциja === Во бугарскиот јазик постои таканаречената „да-конструкциja“. Оваа се образува со честичката „да“ и некој глагол, кој најчесто е во сегашно време. Да-конструкцијата може да ги има едно од следните значења: заповед, желба и здравица, клетва: *Веднага да ми донесеш кафе! / Одма да ми донесеш кафе! *Да си жив и здрав! / Да си жив и здрав! *Искам да спра (престана) да пуша. / Сакам да престанам да пушам. *Може да остане при мен(е). / Може да остане кај мене. === Модални глаголи === Модалниот глагол означува можност, желба, потреба, неизвесност, способност или дозвола. Во модалните глаголи спаѓаат следниве глаголи: мога / може, трябва / (мора,треба) , искам / сака. Тие се користат со втори глагол во да-конструкција. {| class="wikitable" ! || <span style="color:grey;">''мога''</span>|| <span style="color:grey;">''искам''</span>|| <span style="color:grey;">''трябва''</span> |- !Аз / Јас |мога/ можам||искам<sup>*</sup> / сакам ||трябва / треба |- !Ти / Ти |можеш / можеш || искаш / сакаш || трябва / треба |- !Той, тя, то / Тој, таа, тоа |може / може||иска / сака ||трябва / треба |- !Ние / Ние |можем / можеме||искаме / сакаме ||трябва / треба |- !Вие / Вие |можете / можете ||искате / сакате ||трябва / треба |- !Те / Тие |могат / можат||искат / сакаат ||трябва / треба |} <sup>*</sup> <small>Во некои бугарски дијалекти се користи „сакам“. Во трето лице множина формата е „сакат.“</small> „Мога“ / може изразува возможност, давање дозвола, способност. * Може да няма ... / може да нема ... * Може ли да кажа нещо? / Може нешто да кажам? * Никой не може да ме убеди, че ... / не може никој да ме убеди дека ... * Как може да няма? / Како може да нема? * Не може така. / Не може така. Како модален се јавува и глаголот „трябва“ / треба, кој е безличен и се јавува само во трето лице еднина. „Трябва“ изразува дека е потребност или веројатност. * Вие трябва да познавате нашата история. / Вие треба да ја знаете нашата историја * Би трябвало да знаят. / Би требало да го знаат. * Аз трябва да дойда. / Јас треба да дојдам. * Трябва да четете повече. / Треба да читате повеќе. * Не трябва да се бърза. / Не треба да се брза. „Трябва“ може да се преведе приближно и со „мора“ (изразува неопходност, убеденост). * Днес трябва да уча. / Денес морам да учам. * Трябва да дойда. / Јас морам да дојдам. „Искам“ / сака изразува желба, потреба. * Той искаше да знае. / Тој сакаше да знае. * Искаме да бъдем ... / сакаме да бидеме ... * Искаше да каже нещо. / Сакаше да каже нешто. * Не смеем да бягаме от час. / Не смееме да бегаме од час; === Залог === Во бугарскиот јазик постојат активен и пасивен [[залог]]: * Костадин удари кучето. / Костадин го удри кучето.(активен залог; подмет е лицето што го врши дејството) * Кучето беше ударено от Костадин. / Кучето беше удрено од Костадин. (пасивен залог; подметот не го врши дејството, туку предметот) * Поканени сме на гости. / Поканети сме на гости. (пасивен залог) Пасивниот залог се образува со помошниот глагол „съм“ / сум + [[партицип|минат пасивен партицип]]. Формите на партиципот се слични на македонската „[[Глаголска придавка во македонскиот јазик|глаголска придавка]]“ и се образуваат со наставките '''-н''', и '''-т''': {{col-begin}} {{col-2}} * поканен / поканет * дран / дран * пран / пран * задържан / задржан * пълнен / полнет * купен / купен * ране&#768;н / ранет {{col-2}} * донесен / донесен * нарязан / сечкан * забранен / забранет * убит / убиен * загрят / загреан * измит / измиен * пържен / пржен {{col-end}} Но во бугарскиот јазик пасивен партицип имаат само преодните глаголи<sup>*</sup>. Овој може да се користи и како придавка: <sup>*</sup><small>Не може да се каже например „починат“, зошто би означувало ... со туѓа помош. Наместо тоа се користи глаголската л-форма: „починал“.</small> {{col-begin}} {{col-2}} * пълнени пиперки (чушки) / полнети пиперки * нарязани моркови / сечкани моркови {{col-2}} * пържена риба в сос от / пржена риба во сос од * В загрята фурна на 180 градуса / Во загреана рерна на 180 степени {{col-end}} == Придавки == Придавките се дел од говорот кои служат да го изменат на некој начин значењето на именката. Најчестите придавки се описните кои се користат за опишување на некој предмет или лице. Во бугарскиот јазик, придавките имаат три рода (машки, среден и женски) и два броја (еднина и множина). Се согласуваат по родот и бројот со именката на која се однесуваат. Придавките во бугарскиот јазик обично стојат пред именката која тие ја менуваат. {{col-begin}} {{col-2}} * добър / добар, добра / добра, добро / добро, добри / добри * голям (голяма, голямо, големи)/ голем * малък (малка, малко, малки) / мал * бял (бяла, бяло, бели) / бел * зелен / зелен * сладък / сладок * вълнени / волнени * детски / детски * хубав / убав {{col-2}} * такъв / таков, такава / таква, такова / такво; такива / такви * какъв / каков, каква / каква, какво / какво; какви / какви; * онакъв / онаков, онакава / онаква, онакова / онакво; онакива / онакви; * всякакъв / секаков, всякаква / секаква, всякакво / секакво; всякакви / секакви; * всичкия(целия) / сиот, всичка(цяла) / сета, всичко / сето; всички / сите; * сам / сам, сама / сама, само / само; сами / сами; * същ(и) / ист, съща / иста, също / исто; същи / исти; * друг / друг, друга / друга, друго / друго; други / други. {{col-end}} * Също така ... / Исто така * В същото време ... / Во истото време === Образување === Дел од придавките се образуваат од други зборови со наставки. Некои примери се дадени подолу: {{col-begin}} {{col-2}} '''1. Образување од именки''' Овој вид на придавки се добиени од именки. * -ов/ -ев (ябълков / јаболков); * -ски/ -шки/ -чки (свински / свински, морски / морски, човешки / човечки); * -ен (дървен / дрвен, златен / златен, устен / устен, тиквен / тиквешки); * -ин (лелин / теткин); * -и,-е (птичи(птиче) / птичји, краве / кравји) * -ав (крастав / крастав) '''2. Од глаголи''' * -н/ -т (плетен / плетен, заразен / заразен, обут / обуен, печен / печен, сушен / сушен, вдигнат / кренат); (партицип) * -лив (предвидлив / предвидлив, миризлив / миризлив); * -телен (растителен / растителен, задължителен / задолжителен). {{col-2}} '''3. Од други придавки''' * -кав (жълтеникав / жолтеникав); * -ичък (слабичък / слабичок, дребничък / малечок); '''4. Од прилози''' * -ен/ -шен (долен / долен, тукашен / овдешен). '''5. Од бројни основи''' * -ен (двоен / двоен, троен / троен) * -ти (пети / петти); * -ичен (първичен / првичен, вторичен / вторичен). {{col-end}} :* ... но много видове от другите семейства също така се наричат „крастави жаби“. / ...но многу видови од другите семејства исто така се нарекуваат „крастави жаби“. :* Кашкавалът е ... съответно жълто твърдо сирене, което може да бъде овче, краве или от коза. / Кашкавалот е ..., соодветно жолто тврдо сирење кое може да биде овчо, кравјо или козјо === Степенување === Постојат три степени на [[компарација]]: позитивна, компаративна и суперлативна форма. Во бугарскиот јазик меѓу честичките („по“, „най“) и придавката се пишува црта. {{col-begin}} {{col-2}} Степенување на придавки: # Моята книга е '''интересна''' / Мојата книга е '''интересна'''. # Моята книга е '''по-интересна''' от твоята / Мојата книга е '''<u>по</u>интересна''' од твојата. # Моята книга е '''най-интересна''' / Мојата книга е '''<u>нај</u>интересна'''. {{col-2}} (И) Во бугарскиот јазик придавката „много“ / „многу“ е неправилна: # много / многу # повече / повеќе # най-много / најмногу {{col-end}} Некои примери: {{col-begin}} {{col-2}} * много повече / многу повеќе * много по-малък брой хора / многу помал број луѓе * още по-лесно и по-бързо / уште полесно и побрзо * Най-добрата рецепта за мекици / Најубавиот рецепт за мекици {{col-2}} * Коя от коя по-хубава / Која од која поубава * Кучето е най-добрия приятел на човека / кучето е најдобриот пријател на човекот * най-малко 50 процента от / најмалку 50 проценти од {{col-end}} == Броеви == Броеви во бугарскиот јазик се зборови со кои се означува количеството на предметите. [[Број (граматика)|Броевите]] имаат три рода (машки, женски и среден) и можат да се членуваат. Членувањето на броевите зависи од родот на именката. Подолу се споредени бугарските и македонските броеви: {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" align="center" ! симбол ! број <br> (''м.р.'') ! број <br> (''ж.р.'') ! број <br> (''с.р.'') |- | 0 || нула / нула || нула / нула || нула / нула |- | 1 || един / еден || една / една || едно / едно |- | 2 || два / два || две / две || две / две |- | 3 || три / три || три / три || три / три |- | 4 || четири / четири || четири / четири || четири / четири |- | 5 || пет / пет || пет / пет || пет / пет |- | 6 || шест / шест || шест / шест || шест / шест |- | 7 || седем / седум || седем / седум || седем / седум |- | 8 || осем / осум || осем / осум || осем / осум |- | 9 || девет / девет || девет / девет || девет / девет |- | 10 || десет / десет || десет / десет || десет / десет |} {{col-2}} {| class="wikitable" align="center" ! симбол ! реден број <br> (''м.р.'') ! реден број <br> (''ж.р.'') ! реден број <br> (''с.р.'') |- |0.|| нулев / нулти || нулева / нулта || нулево / нулто |- | 1 || първи(пръв) / прв || първа / прва || първо / прво |- | 2 || втори / втор || втора / втора || второ / второ |- | 3 || трети / трет || трета / трета || трето / трето |- | 4 || четвърти / четврти || четвърта / четврта || четвърто / четврто |- | 5 || пети / петти || пета / петта || пето / петто |- | 6 || шести / шести || шеста / шестта || шесто / шесто |- | 7 || седми / седми || седма / седма || седмо / седмо |- | 8 || осми / осми || осма / осма || осмо / осмо |- | 9 || девети / деветти || девета / деветта || девето / деветто |- | 10 || десети / десетти || десета / десетта || десето / десетто |- |} {{col-end}} Некои примери за нивната употреба: {{col-begin }} {{col-2}} * Нулева кръвна група / Нулта крвна група * Половината от маслото / половина од маслото * За първи път / За прв пат * Пръв сред равни / Прв меѓу еднаквите * Две дози ваксина / две дози вакцина * Баба за втори път / Баба по втор пат * Трите прасенца и вълкът / Трите прасиња и волкот * На седмото небе / На седмо небо {{col-2}} * Снежанка и седемте джуджета / Снежана и седумте џуџиња * Котките имат девет живота / Мачките имаат девет животи * Деветият кръг на ада (пъкъла) / Деветтиот круг на пеколот * Беше осъден на десет години затвор / беше осуден на десет години затвор * Картофите се пекат около петнадесет минути / Компирите се печат околу петнаесет минути * петдесет и четири на сто от населението / 54 отсто од населението * Чантата струва сто евро / Чантата чини сто евра * Около петстотин хиляди души ще бъдат ваксинирани / Околу 500 илјади луѓе ќе бидат вакцинирани {{col-end}} == Предлози == Значењата кои другите словенски јазици ги искажуваат со падеж, во бугарскиот се искажуваат преку [[предлози]]. Така на пример предлогот „на“ се користи често за искажување припадност ([[генитив]]) и [[датив]]ен предмет. Предлогот „с“ (или „със“) често означува инструмент или средство ([[инструментал]]). Многу предлози имаат пространствено значење ([[локатив]]). Некои примери за предлози во бугарскиот јазик се дадени подолу: {{col-begin }} {{col-2}} '''Без''' * без пари, крака, вода / без пари, нозе, вода * без да му мисли много / без да му мисли многу * без разлика (значение), дали / без разлика дали '''В и във''' Пред именки кои почнуваат на 'в' или 'ф' се користи формата „във“. * Живея в Македония / Живеам во Македонија, но: Живея '''във''' '''Ф'''ранция * '''Във''' '''в'''ръзка с ... / Во врска с ... * Аз работя в събота / Јас работам во сабота * Предлозите в македонския език / Предлозите во македонскиот јазик * Сложете сместа в съд / Ставете ја смесата во сад * В някои случаи / во некои случаи '''Вместо''' * Назначен си вместо нея / Ти си вработен место неа * В днешно време вместо азотен оксид се използва локална анестезия. / Денес, наместо азотен оксид се користи локална анестезија. '''До''' * къщата до магазина / куќата до продавницата * до полунощ / до полноќ * близо до една река / близу до една река * до края на месец юли / до крајот на месец јули * цена от двеста и петдесет до триста евро / цена од 250 до 300 евра '''За''' * за един ден / за еден ден * Той пише за Димитър Миладинов / Тој пишува за Димитар Миладинов * Рокля за двадесет евро / фустан од 20 евра * Става дума за тяхното здраве / станува збор за нивното здравје * Ще говорим за / Ќе зборуваме за * Рецепта за тесто / Рецепт за тесто * Око за око, зъб за зъб. / Око за око, заб за заб. * Пример за това са: ... / Пример за ова се: ... * За жалост / за жал '''Зад''' * Той стоеше зад вратата / Тој стоеше зад вратата * Говори (ми) зад гърба. / Зборува зад грбот. '''Заради''' * Заради теб(е) не победихме / Заради тебе не победивме '''Като''' * Същият е като баща си / Тој е ист како татко му '''Към''' * Иди към реката! / Оди кон реката! * Дългът към народа / Долгот кон народот * Към тях спадат: въглеродният диоксид ... / Во нив спаѓаат: јаглеродниот диоксид ... {{col-2}} '''Край''' и '''покрай''' * (по)край селото / (по)крај селото * Преминава покрай площада Сан (Свети) Марко / Поминува покрај плоштадот Свети Марко '''Между''' * Между Струга и Дебър се намира село(то) Вевчани. / Меѓу Струга и Дебар се наоѓа селото Вевчани. * Нова година е между Коледа и Богоявление / Меѓу Божиќ и Водици е Нова Година * Между десет и петнадесет хиляди граждани / Помеѓу десет и петнаесет илјади граѓани '''На''' * Казах (му) на ... / Му реков на ... * на южната стена / на јужниот ѕид * Майката на бебето / Мајката на бебето * На възраст тридесет и две години / на возраст од 32 години * Въпрос на време е / прашање на време е * На края на октомври / На крајот од октомври * Начин на приготвяне: / Начин на приготвување: '''Над''' * Над нас летяха орли / Орли летаа над нас * С население от над двадесет хиляди души (жители) / Со население од над 20 илјади жители * Населението над шестдесет и пет години / населението над 65 години '''От''' * (Той) Излезе от къщи / Излезе од дома * Аз съм от Скопие / Јас сум од Скопје * Слезе от коня / Слезе од коњот * Със скорост от сто километра в час / со брзина од 100 километри на час * От това тесто може да (на)правите мекици / Од ова тесто можете да правите мекици * 5 години по-млад от нея / 5 години помлад од неа * Чорба от праз (лук) / Чорба од праз '''Пред(и)''' * Пред съществителни, които започват с 'в' или 'ф' / Пред именки кои почнуваат на 'в' или 'ф' * Още преди два века / уште пред два века * Преди всичко / Пред сѐ '''С''' и '''със''' Пред именки кои почнуваат на 'с' или 'з' се користи формата „със“. * '''Със''' '''с'''корост от / Со брзина од * С двете ми деца / Со моите две деца * Това няма връзка с / Тоа нема врска со * С търпение, влак, нож / Со стрпливост, воз, нож * Корабите с тежест над 25000 тона / Бродовите со тежина над 25.000 тони * Град(ушка) с големина на орех / Град со големина на орев * С 0,28 промила алкохол / со 0,28 промили алкохол * С дървена лъжица / со дрвена лажица * С оглед на това, че / со оглед на тоа што {{col-end}} == Сврзници == [[Сврзник|Сврзниците]] се зборови кои поврзуваат зборови или пак реченици во составот на една сложена реченица: {{col-begin}} {{col-2}} * Той каза (рече), '''че''' ще дойде. / Тој рече дека ќе дојде. * Аз дойдох, '''а''' той не дойде. / Јас дојдов, а тој не дојде. * Потърсих го, '''но (ама)''' не го намерих. / Јас го побарав, но (ама, туку, меѓутоа) не го најдов. * Той дойде '''(за) да''' ме види. / Тој дојде (за) да ме види. * Дойде човекът, '''когото''' видяхме вчера. / Дојде човекот што го видовме вчера. {{col-2}} * Всичко е на ред, '''само че''' Петре се разболя. / Се е во ред, само Петре што се разболе. * Те отидоха '''и''' след пет минути се върнаха. / Тие отидоа и по пет минути се вратија. * Ще уча, '''ако''' ми купите велосипед. / ќе учам, ако ми купите велосипед. * Той не рече нищо, '''нито''' ме (по)пита. / Тој не рече ништо ниту ме праша. * Нека дойде '''или''' татко ти '''или''' майка ти. / Нека дојде или татко ти или мајка ти. {{col-end}} == Синтакса == [[Синтакса_на_македонскиот_јазик|Синтаксата]] е дел од граматиката која се занимава со проучување на правилата според кои речениците се добиваат. Самата синтакса почнува со зборовите, потоа со комбинирање на повеќе зборови се добиваат зборовните групи. Со комбинирање на повеќе зборовни групи се добиваат [[прости реченици]] кои пак доведуваат до создавање на [[сложени реченици]]. Крајна цел е создавањето на врзан текст: {{col-begin}} {{col-2}} * → вълнá * → голяма вълнá * → На крайбрежието на Охридското Езеро се забелязват големи вълни. * → Гледайки и фотографирайки от Самуиловата твърдина забелязах, че големи вълни се приближаваха към охридското крайбрежие. * → Едно утро реших да се изкача на Самуиловата твърдина и да направя снимки за не знам си кой път. Въпреки че ходенето по старите и отчасти стръмни улици е трудно, аз успях да се изкача. Гледайки и фотографирайки от Самуиловата твърдина забелязах, че големи вълни се приближаваха към охридското крайбрежие. {{col-2}} * → бран * → голем бран * → На крајбрежјето на Охридското Езеро се забележуваат големи бранови. * → Гледајќи и фотографирајќи од Самоиловата тврдина, забележав дека големи бранови се приближуваа кон охридското крајбрежје. * → Едно утро решив да се искачам на Самоиловата тврдина и да сликам фотографии по не знам кој пат. Иако одењето по старите и делумно стрми улици е тешко јас успеав и се искачив. Гледајќи и фотографирајќи од Самоиловата тврдина забележав дека големи бранови се приближуваа кон охридското крајбрежје. {{col-end}} Според нивната употреба, речениците во бугарскиот јазик може да бидат например: ;Расказна реченица [[Реченица|Речениците]] со кои се соопштува нешто (се раскажува) се викаат расказни реченици. Зад овие реченици се пишува знакот [[Точка_(интерпункција)|точка]]. * Петре е отличен ученик.(Точка) / Петре е одличен ученик.(Точка) * Ние сме ученици от четвърти клас<sup>*</sup>. / Ние сме ученици во четврто одделение. <sup>*</sup> <small> Пред 1944 година се нарекува „отделение“.</small> ;Прашална реченица Речениците со кои се прашува нешто се викаат прашални реченици. Зад овие реченици се пишува знакот [[прашалник]]. Се користат прашални заменски зборови или прашални честици (дали, ли). * '''Кой''' ученик е дежурен днес? (Питанка, въпросителен знак) / Коj ученик е дежурен денес? (Прашалник) * '''На колко''' години си? / Колку години имаш? * '''Защо''' се скарали Лиле и Цветанка? / Зошто Лиле и Цветанка се скарале? * Ходиш '''ли''' често на кино? / Одиш ли често во кино? * А имате '''ли''' ...? / А имате ли ...? * Носиш '''ли''' подарък? / Носиш ли подарок? * Харесва '''ли''' ти професията учител? / Ти се допаѓа ли професијата учител? ;Извична реченица Речениците со кои искажуваме заповед или желба се викаат извични реченици. Зад овие реченици се пишува знакот [[извичник]]. * Не говори високо! (Удивителна, възклицателна) / Не зборуваj гласно! (Извичник) * Честит рожден ден! / Среќен роденден! * Честита нова година! / Среќна Нова година! * През новата 20хх година ви пожелаваме много незабравими моменти на щастие, радост и успех заедно с най-близките ви. Честити празници! / Во Новата 20хх година ви посакуваме многу незаборавни моменти на среќа, радост и успех заедно со вашите најблиски. Среќни празници! == Споредбена лексикологија == [[Лексика]]та на бугарскиот јазик има многу сличности со оние на српскиот и македонскиот јазик. Сите три јазици се дел од [[јужнословенски јазици|јужнословенските јазици]] и имаат заедничко потекло. Големиот број сличности и заеднички зборови се објаснува со нивното потекло од [[старословенски јазик|заедничкиот прајазик]] и со заедничкиот живот в минатото. Од друга страна, разликите меѓу јазиците се должат на нивниот посебен и самостоен историски развиток: * '''[[Општословенска лексика]], предмети, поими или односи во секојдневниот живот (кои постоеле во далечното минато)''' Некои од зборовите речиси се исти во сите словенски јазици а некои се разликуваат, пред сѐ поради историски промени во изговорот, на пример: майка/мајка, сестра, брат, вятър/ветар, слънце/сонце, дърво/дрво, липа, мед, сила, нос, добитък/добиток, овца, риба, квачка, яйце/јајце, нива, оран(е)/орање, сън/сон, свещ/свеќа, звяр/ѕвер, между/меѓу, цвят/цвет, нощ/ноќ. Некои зборови кои во бугарскиот имаат едно значење, во македонскиот имаат друго: вреден/штетен - ценен (на стойност)/вреден; почетен / почесен - начален / почетен ; намерен / најден - умишлен / намерен * '''[[Интернационализми]]''' Одреден број туѓи зборови најчесто од [[старогрчки|старогрчко]] или [[латински|латинско]] потекло: опера, театър/театар, декан, [[филм]], функция/функција, сфера, компютър/[[компјутер]], монитор, текст, [[литература]] * '''[[Турцизми]]''' Во бугарскиот јазик многу зборови имаат потекло од [[турски|јазикот на Tурците]], останати како реликвија од османлиското владеење: [[боза]], балдъза/балдаза, [[бастун]], гайда/[[гајда]], далавера, демек, [[диван]], дограма, дюшек/[[душек]], джанка/џанка, джоб/[[џеб]], джудже/[[џуџе]], креват/[[кревет]], гьол/ѓол, гювеч/[[ѓувеч]], ятак/[[јатак]], юрган/[[јорган]], юфка/јуфка, калъп/калап, камшик, коноп, капак, [[копче]], [[куршум]], [[лале]], лампа/[[ламба]], майтап/мајтап, [[мандра]], [[мезе]], [[мусака]], [[мушама]], [[пазар]], ракия/[[ракија]], сандък/[[сандак]], [[сарма]], [[сачма]], сергия/сергија, [[скеле]], суджук/[[суџук]], табла, [[тава]], [[таван]], тенекия/тенекија, тенджера/[[тенџере]], торба, туршия/[[туршија]], кебапче/[[ќебапче]], керемида/[[ќерамида]], кеф/ќеф, кюфте/[[ќофте]], фенер, [[фурна]], халва/[[алва]], [[чаршаф]], ченгел, [[черга]], [[чешма]], чиния/[[чинија]], чорбаджия/чорбаџија, [[шал]], [[шамар]], [[шише]], [[шкембе]], шиш. Добар дел од турцизмите се (намерно) заменети, не се веќе во употреба или се користат ретко или само во некои дијалекти: бакър(=мед)/бакар, челик(=стомана), шекер(=захар), самун/сомун, долап, дувар, зейтин/зејтин, дередже/дереџе. Затоа честопати во бугарскиот за еден поим постојат неколку зборови, например: шише (тур.) и бутилка (рус.); креват и легло; байрак, знаме и флаг; перде и завеса; куршум и патрон; чакъл/чакал и баластра; ченгел и кука; калъп, форма и шаблон; Подолу се споредени некои зборови и [[текст]]ови: {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="3" style="margin-left:1em" ! [[Бугарски јазик]] ! [[Руски јазик]] ! [[Македонски јазик]] ! [[Хрватски јазик]] ! [[Српски јазик]] |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Сравнение ! Сравнение/Сравнивание ! Споредба ! Usporedba ! Поређење |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Европа ! Европа ! Европа ! Europa ! Европа |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Холандия ! Голландия ! Холандија ! Nizozemska ! Холандија |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Италианци ! Итальянцы ! Италијанци ! Talijani ! Италијанци |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Вселена ! Вселенная ! Вселена ! Svemir ! Васиона |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Гръбнак ! Позвоночник ! ’Рбет ! Kralježnica ! Кичма |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Въздух ! Воздух ! Воздух ! Zrak ! Ваздух |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Образование ! Образование ! Образование ! Odgoj ! Васпитање |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Седмица ! Неделя ! Седмица ! Tjedan ! Седмица |---- |- bgcolor="gainsboro" ! История ! История ! Историја ! Povijest ! Историја |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Панталони ! Брюки ! Панталони ! Hlače ! Панталоне |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Корем/Стомах<sup>*</sup> ! Живот/Желудок ! Стомак ! Trbuh ! Стомак |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Наука ! Наука ! Наука ! Znanost ! Наука |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Лично ! Лично(е) ! Лично ! Osobno ! Лично |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Личност/Особа ! Личность ! Личност ! Osoba ! Лице |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Обединени нации ! Объединённые Нации ! Обединети нации ! Ujedinjeni Narodi ! Уједињене Нације |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Хляб ! Хлеб ! Леб ! Kruh ! Хлеб |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Изкуствено ! Искусственно ! Вештачко ! Umjetno ! Вештачки |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Кръст ! Крест ! Крст ! Križ ! Крст |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Демокрация ! Демократия ! Демократија ! Demokracija ! Демократија |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Съзнание ! Сознание ! Сознание ! Spoznaja ! Сазнање |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Остров ! Остров ! Остров ! Otok ! Острво |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Офицер ! Офицер ! Офицер ! Časnik ! Официр |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Пътен транспорт ! Дорожный транспорт ! Патен сообраќај ! Cestovni promet ! Друмски саобраћај |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Автомагистрала ! Автомагистраль ! Автопат ! Autocesta ! Аутопут |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Дължина ! Длина ! Должина ! Duljina ! Дужина |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Сдружение ! Объединение ! Здружение ! Udruga ! Удружење |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Фабрика ! Фабрика/Завод ! Фабрика ! Tvornica ! Фабрика |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Общо ! Всего/Общего ! Општо ! Opće ! Опште |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Христос ! Христос ! Христос ! Krist ! Христoс |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Извинете ! Извините/Простите ! Извини ! Oprosti ! Извини |---- |- bgcolor="gainsboro" !География ! География !Географија !Zemljopis !Географија |---- |- bgcolor="gainsboro" !Януари !Январь !Јануари !Siječanj !Јануар |---- |- bgcolor="gainsboro" !Паспорт !Паспорт !Пасош !Putovnica !Пасош |---- |- bgcolor="gainsboro" !Пенсионери !Пенсионеры !Пензионери !Umirovljenici !Пензионери |---- |- bgcolor="gainsboro" !Съвет за сигурност !Совет Безопасности !Совет за безбедност !Vijeće sigurnosti !Савет безбедности |---- |- bgcolor="gainsboro" !Външно !Внешно/Иностранно !Надворешно !Vanjski !Спољашњи |---- |- bgcolor="gainsboro" !Собствено !Собственное !Сопствено !Vlastito !Сопствено |---- |- bgcolor="gainsboro" !Ниво !Уровень !Ниво !Razina !Ниво |---- |- bgcolor="gainsboro" !Печат !Печать/Штамп !Печат !Tisak !Штампа |---- |- bgcolor="gainsboro" !Работник !Работник/Рабочий !Работник !Djelatnik !Радник |---- |- bgcolor="gainsboro" !Декада, век, милениум !Декада, век, миллениум !Декада, век, милениум !Desetljeće stoljeće tisućljeće !Деценија, век, миленијум |---- |- bgcolor="gainsboro" !Съобщение !Сообщение/Послание !Соопштение !Priopćenje !Саопштење |---- |- bgcolor="gainsboro" ! Книжовна форма на майчиния език ! (Стандарт родного языка) ! Стандард на мајчиниот јазик ! Materinski jezični standard ! Матерњи језички стандард |} <sup>*</sup> <small>Користи се и „Търбух“ со значење: Стомак на змеј, лаком човек или изедник</small> Но исто така, иако бугарскиот јазик е јужнословенски јазик, тој исто така има и [[Источнословенски јазици|источнословенско]] влијание, во споредба со другите јужнословенски јазици. Подетално, бугарскиот јазик се разликува со другите јужнословенски јазици затоа што има позајмено доста зборови од [[Руски јазик|рускиот јазик]] (воена, научно-текничка, правна, граматичка и др. терминологиjа). На пример: {| !Бугарски јазик !Руски јазик !Македонски јазик !Хрватски јазик !Српски јазик |- |Въпрос/Питане |Вопрос |Прашање |Pitanje |Питање |- |Герой |Герой |Херој |Heroj |Херој |- |Получава<sup>*</sup> |Получать |Добива |Dobiva |Добија |- |Езичество/Паганизъм |Язычество |Паганство |Poganstvo |Паганизам |- |Упражнение |Упражнение |Вежба |Vježba |Вежба |- |Изобретател |Изобретатель |Пронаоѓач |Nalazač |Налазач |- |Командировка/Служебно пътуване |Командировка |Службен пат |Službeni put/poslovni put |Службени пут/пословни пут |- |Мероприятие |Мероприятие |Приредба |Izvođenje |Извођење |- |Мишена/Цел |Мишень |Мета |Meta |Мета |- |Почти/(кажи-речи) |Почти |Речиси/скоро |Skoro |Скоро |- |Справочник/(Понекогаш: Упътване) |Справочник |Упатство |Uputa |Упутство |- |Военнопленници |Военнопленники |(Воени) Заробеници |Zarobljenici |(Ратни) Заробљени |- |Скоб(к)и |Скобки |Загради |Zagrade |Заграде |- |Запетая |Запятая |Запирка |Zarez |Зарез |- |Сражение/Битка |Сражение |Судар |Sudar |Судар |- |Туземци |Туземцы |Домородци |Domorodački narod |Урођеничко становништво |- |Ухажор |Ухажëр |Додворувач |Udvarač |Удварач |- |Полезни изкопаеми/Руда |Полезные ископаемые |Руда |Ore |Оре |- |Подходящ |Подходящий |Соодветен |Погодан |Prikladan |- |Кавички |Кавычки |Наводници |Citati |Цитати |- |Обида |Обида |Навреда |Увреда |Uvreda |- |Невежество/Незнание<sup>**</sup> |Невежество |Неукост |Neznanje |Незнање |- |Паметник |Памятник |Споменик |Spomenik |Споменик |- |Потребители |Потребители |Потрошувачи/Корисници |Potrošači |Потрошачи |- |Препятствия |Препятствия |Препреки |Prepreke |Препреке |- |Противогаз/(Защитна маска) |Противогаз |Заштитна маска |Zaštitna maska |Заштитна маска |- |Бельo/(Долно облекло) |Бельë |Долна облека |Donje rublje |Доње рубље |- |Смекчаващи обстоятелства |Смягчающие обстоятельства |Олеснителни околности |Olakotne okolnosti |Олакшавајуће околности |- |Подозрителен/Съмнителен |Подозрительный/Сомнительный |Сомнителен |Sumnjiv |Сумњив |- |Престъпление<sup>***</sup> |Преступление |Злосторство |Zločin |Злочин |- |Юридическо/Правно |Юридическое |Правно |Pravni |Правни |- |Оборудване |Оборудвание |Опрема |Oprema |Опрема |- |Съществително (име) |(Имя) существительное |Именка |Imenice |Именица |- |Местоимение |Местоимение |Заменка |Zamjenice |Заменица |- |Деепричастие |Деепричастие |Глаголски прилог |Glagolski prilog |Глаголски прилог садашњи |- |Число<sup>****</sup> |Число |Број |Broj |Број |- |Разделяй и владей |Разделяй и властвуй |Раздели па владеј |Podijeli pa vladaj |Завади па владај |} <sup>*</sup> <small>Во некои значења се користи и „добивам“:„Тук се добива руда.“</small> <sup>**</sup> <small>Понекогаш се користи и „Неукост“ со аналогно значење</small> <sup>***</sup> <small>Зборот „злосторство“ постои, но се користи ретко и има различни нијанси на значење</small> <sup>****</sup> <small>Во некои значења се користи и „Брой“: „Колко ли са на брой?“ </small> {{col-begin | width=80%}} {{col-3}} '''Член първи от „Декларацията за правата на човека“''' <br /> Всички хора се раждат свободни и равни по достойнство и права. Те са надарени с разум и съвест и следва да се отнасят помежду си в дух на братство. <br /> '''Член 2.''' <br /> Всеки човек има право на всички права и свободи, провъзгласени в тази Декларация, без никакви различия, основани на раса, цвят на кожата, пол, език, религия, политически или други възгледи, национален или социален произход, материално, обществено или друго положение. Освен това, няма да се допускат никакви различия, основани на политическия, правния или международния статут на държавата или територията, към която човек принадлежи, без оглед на това, дали тази страна или територия е независима, под попечителство, несамоуправляваща се или подложена на каквото и да е друго ограничение на суверенитета. {{col-3}} '''Прв член од „Декларацијата за човекови права“''' <br /> Сите чoвeчки суштествa се рaѓaaт слoбодни и eднакви по достoинство и прaвa. Tиe се oбдарeни сo рaзум и сoвeст и трeбa да се однесувaaт eдeн кон друг во дуxoт на oпштo чoвeчкaтa припaднoст. <br /> '''Член 2.''' <br /> Сите права и слободи наведени во оваа Декларација им припаѓаат на сите луѓе, без оглед на нивните разлики, како што се: раса, боја, пол, јазик, религија, политичко или друго убедување, национално или општествено потекло, сопственост, раѓање, или друг статус. Натаму, нема да се зема предвид политичкиот, правниот или меѓународниот статус на земјата или територијата на која и припаѓа лицето, без разлика дали земјата е независна, под старателство, без самоуправна власт или под каков и да е друг облик на ограничување на нејзиниот суверенитет. {{col-3}} '''Члан 1. „Декларација о људским правима“''' <br /> Cвa људскa бићa рaђajу се слoбодна и jeднакa у достojaнству и прaвимa. Она су oбдарeна рaзумoм и свeшћу и трeбajeдни прeмa другимa да поступajу у духу брaтствa. <br /> '''Члaн 2.''' <br /> Cвaкoм припaдajу свa прaвa и слoбoдe прoглaшeнe у oвoj Дeклaрaциjи бeз икaквих рaзликa у пoглeду рaсe, бoje, пoлa, jeзикa, вeрoиспoвeсти, пoлитичкoг или другoг мишљeњa, нaциoнaлнoг или друштвeнoг пoрeкла, имoвинe, рoђeњa или других oкoлнoсти. Дaљe, нeћe сe прaвити никaквa рaзликa нa oснoву пoлитичкoг, прaвнoг или мeђунaрoднoг стaтусa зeмљe или тeритoриje кojoj нeкo лицe припaдa, билo дajeoнa нeзaвиснa, под стaрaтeљствoм, нeсaмoупрaвнa, или дajojje сувeрeнoст нa мa кojи други нaчин oгрaничeнa. {{col-end}} {{col-begin | width=80%}} {{col-3}} '''Отче наш''' :Отче наш, Който си на небесата! :Да се свети Твоето име, :да дойде Твоето Царство, :да бъде Твоята воля, :както на небето, тъй и на земята; :насъщния ни хляб дай ни днес, :и прости нам дълговете ни, :както и ние прощаваме на нашите длъжници, :и не въведи нас в изкушение, :но избави ни от лукавия; :Амин. {{col-3}} [[Оче наш|'''Оче наш''']] :Оче наш, кој си на небесата, :да се свети името Твое, :да дојде царството Твое, :да биде волјата Твоја, :како на небото, така и на земјата; :лебот наш насушен дај ни го денес :и прости ни ги долговите наши :како и ние што им ги проштеваме на нашите должници; :и не нè воведувај во искушение, :но избави нè од лукавиот. :Амин!'' {{col-3}} '''Оченаш''' : Оче наш, који си на небесима, : да се свети име Твоје, : да дође царство Твоје; : да буде воља твоја, : и на земљи као на небу. : Хљеб наш насушни дај нам данас, : и опрости нам дугове наше, : као што и ми опраштамо дужницима својим; : и не уведи нас у искушење, : но избави нас од злога. {{col-end}} {{col-begin | width=80%}} {{col-3}} '''Битие 11:''' # А по цялата земя се употребяваше '''един език и един говор'''. # И като потеглюваха човеците към изток, намериха поле в Сенаарската земя, гдето се и заселиха. # И рекоха си един на друг: Елате, да направим тухли и да ги изпечем в огъня. Тухли употребяваха вместо камъни, а смола употребяваха вместо кал. # И рекоха: Елате, да си съградим град, даже кула, чийто връх да стига до небето; и да си спечелим име, да не би да се разпръснем по лицето на цялата земя. # А Господ слезе да види града и кулата, които градяха човеците. # И рече Господ: Ето, едни люде са, и всички говорят един език; и това е което са почнали да правят; и не ще може вече да им се забрани, какво да било нещо, що биха намислили да направят. # Елате да слезем, и там да разбъркаме езика им, '''тъй щото един други да не разбират езика си'''. # Така Господ ги разпръсна от там по лицето на цялата земя; а те престанаха да градят града. # За това той се наименува Вавилон, защото там Господ разбърка езика на цялата земя; и от там Господ ги разпръсна по лицето на цялата земя. {{col-3}} [[Вавилонска кула|'''Битие 11:''']] # По целата земја имаше '''еден јазик и исти зборови'''. # А кога луѓето се селеле од исток, најдоа рамнина во земјата Сенаар и се населија таму. # И си рекоа меѓу себе: „Ајде да правиме тули и на оган да ги печеме!“ И користеа тули наместо камен и земјана смола наместо вар. # Потоа рекоа: „Ајде да си соѕидаме град и кула, висока до небото; и да се здобиеме со име, пред да се растуриме по целата земја!“ # Тогаш Господ се спушти да го види градот и кулата, што ги ѕидаа синовите човечки. # И рече Господ: „Ете, еден народ се и сите имаат еден јазик; ова е само почеток на нивните настојувања. Нас­коро ќе прават сѐ што ќе наумат! # Ајде да слеземе и да им го збркаме нивниот јазик '''за да не се разбираат еден со друг што зборуваат'''!“ # И така Господ ги растури оттаму по целата земја, и престанаа да го ѕидаат градот (и кулата). # Затоа тој се нарече Вавилон, зашто таму го збрка Господ јазикот на целата земја и оттаму ги растури Господ по целата земја. {{col-3}} '''Постање 11:''' # Сва је земља имала '''један језик и речи исте'''. # Али како су се људи селили с истока, наиђу на једну долину у земљи Сенару, и ту се настане. # Један другоме рече: Хајдемо правити опеке те их у ватри печемо!. Опеке им биле место камена, а Паклина им служила за малтер. # Онда рекоше: Хајде да сазидамо град и кулу с врхом до неба! Прибавимо себи име, да се не распршимо по свој земљи! # Господ се спусти да види град и кулу, што су га градили синови човечји. # Господ рече: Збиља су један народ, с једним језиком за све! Ово је тек почетак њихових настојања. Сад им ништа неће бити неоствариво што год науме извести. # Хајде да сиђемо и језик им побркамо, '''да један другоме језик не разуме'''. # Тако их Господ расу оданде по свој земљи, те не сазидаше града. # Стога му је име Бабел, јер је ондје Господ побркао говор свима у оном крају и оданде их Господ по свој земљи. {{col-end}} == Литература == * П. Пашов(2005). Българска граматика. Издателска къща „Хермес“. * Ст. Стойков (2002). Българска диалектология. София: Акад. изд. "Проф. Марин Дринов“. * З. Бошковски, И. Каранфили (2009). Македонски јазик за четврто одделение. Скопје: Логос-А. * М. Леонтиќ (2018). Контрастивна граматика на турскиот и на македонскиот јазик. Штип. * Т. Бояджиев, И. Куцаров, Йо. Пенчев (1999). Съвременен български език. София:ИК Петър Берон. * И. Станојоски. ФОРМИТЕ НА ЕВИДЕНЦИЈАЛНОСТА ВО МАКЕДОНСКИОТ И ВО БУГАРСКИОТ ЈАЗИК НИЗ ПРИЗМАТА НА БУГАРСКАТА ЛИНГВИСТИЧКА ТРАДИЦИЈА. KNOWLEDGE –International Journal Vol. 23.5 Budva, Montenegro, May, 2018 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://bg.glosbe.com/bg/mk Речник] [[Категорија:Бугарски јазик|*]] [[Категорија:Граматики на јазици]] e1t00fqm30sffrd7c3rahfwhavcsxwp Зеки Челик 0 1270005 5608168 5607722 2026-08-11T12:43:44Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5608168 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 |name = Зеки Челик |image = [[Податотека:Zeki_çelik_2020.jpg|200п]] |fullname = Мехмет Зеки Челик |birth_date = {{birth date and age|1997|2|17|df=y}} |birth_place = [[Јилдирим (Бурса)|Јилдирим]], [[Турција]] |nationality = {{flagsport|TUR}} [[Турција]] |height = {{height|m=1.80}} |position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] |currentclub = {{Fb team Juventus}} |clubnumber = 2 |youthyears1 = 2008–2009 |youthclubs1 = {{симбол2|Giallo e Rosso (Strisce).png}} Јавуз Селимспор |youthyears2 = 2009–2015 |youthclubs2 = {{Fb team Bursaspor}} |years1 = 2015–2016 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Bursaspor}} |years2 = 2015–2016 |caps2 = 34 |goals2 = 0 |clubs2 = →{{симбол2|Azzurro e Nero.svg}} [[Караџабеј Беледијеспор|Караџабејспор]] |years3 = 2016–2018 |caps3 = 64 |goals3 = 3 |clubs3 = {{Fb team Istanbulspor}} |years4 = 2018–2022 |caps4 = 118 |goals4 = 6 |clubs4 = {{Fb team Lille}} |years5 = 2022–2026 |caps5 = 106 |goals5 = 1 |clubs5 = {{Fb team Roma}} |years6 = 2026– |caps6 = 0 |goals6 = 0 |clubs6 = {{Fb team Juventus}} |nationalyears1 = 2012–2013 |nationalcaps1 = 11 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 16 години|Турција 16]] |nationalyears2 = 2013–2014 |nationalcaps2 = 12 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 17 години|Турција 17]] |nationalyears3 = 2014 |nationalcaps3 = 2 |nationalgoals3 = 0 |nationalteam3 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 18 години|Турција 18]] |nationalyears4 = 2017–2018 |nationalcaps4 = 9 |nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција 21]] |nationalyears5 = 2018– |nationalcaps5 = 63 |nationalgoals5 = 3 |nationalteam5 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] }} '''Мехмет Зеки Челик''' (роден на [[17 февруари]] [[1997]] година, во [[Јилдирим (Бурса)|Јилдирим]]) ― [[Турција|турски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Juventus}} и на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. ==Биографија== Челик е роден во [[Јилдирим (Бурса)|Јилдирим]], [[Бурса (покраина)|Бурса]], како најмалото од 9 деца на неговите родители. Тој има [[Курди|курдско]] потекло.<ref>{{Cite web |title=2026 Dünya Kupası Yolunda Milli Gururlar: Zeki Çelik |url=https://www.aa.com.tr/tr/dunyadan-spor/2026-dunya-kupasi-yolunda-milli-gururlar-zeki-celik/3779471 |access-date=2026-04-02 |website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{Cite web |last=AA |date=2025-12-24 |title=Zeki Çelik, İtalyanların kendisine taktığı lakabı açıkladı: 'Hoşuma gidiyor' |url=https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/zeki-celik-italyanlarin-kendisine-taktigi-lakabi-acikladi-hosuma-gidiyor-43064898 |access-date=2026-04-02 |website=www.hurriyet.com.tr |language=tr}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)#Страничен бек|Десен бек]], кој одлично се снаоѓа во одбрана со четири играчи, но играл и како десен страничен играч во средниот ред во формација [[3-5-2]]. За време на неговиот престој во Рома, тој бил користен и како [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|централен дефанзивец]] во одбрана од тројца играчи,<ref>{{Cite web|url=https://www.retesport.it/approfondimenti/celik-una-certezza-anche-per-gasp-0-dribbling-subiti-e-assist-decisivo-a-dovbyk|title=Celik, una certezza anche per Gasp: 0 dribbling subiti e assist decisivo a Dovbyk|date=2025-09-29|access-date=2025-11-10}}</ref> играјќи како десен стопер.<ref>{{Cite web|lаnguage=it-IT|author=Orazio Bellinghieri|url=https://www.sportpress24.com/2025/02/14/celik-il-difensore-turco-che-con-umilta-e-sacrificio-si-e-guadagnato-la-fiducia-di-mister-ranieri/|title=Celik, il difensore turco che con umiltà e sacrificio si é guadagnato la fiducia di mister Ranieri|website=SportPress24|data=2025-02-14|access-date=2025-07-07}}</ref> == Клупска кариера == ===Почетоци=== Челик поминал низ младинската академија на [[Бурсаспор]], потпишувајќи го својот прв професионален договор во кариерата со нив во јануари 2015 година. Истата година, тој заминал на позајмица во [[Караџабеј Беледијеспор|Караџабејспор]] во четвртата лига на Турција, каде што играл редовно. По завршувањето на сезоната 2015-2016, тој потпишал за [[Истанбулспор]], каде во две сезони одиграл 64 натпревари и постигнал 3 гола. Благодарение на одличните игри во дресот на Истанбулспор, во март 2018 година, тој добил повик и во [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]], и покрај тоа што настапувал во втората лига на Турција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=286&ftxtID=28999|title=Mehmet Zeki Çelik: Sağın yeni gözdesi - TamSaha Detay Sayfası TFF|work=www.tff.org|accessdate=13 јуни 2021}}</ref> ===Лил=== На 8 јули 2018 година, Челик потпишал петгодишен договор со [[ФК Лил|Лил]], екипа од [[Лига 1 (Франција)|врвната француска лига]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/zeki-celik-international-turc-est-lillois|title=Zeki Celik, international turc, est Lillois - Lille LOSC|work=www.losc.fr}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-zeki-celik-a-signe-a-lille/920582|title=Transferts : Zeki Celik a signé à Lille|date=8 јули 2018|work=L'Équipe|access-date=13 јуни 2021|language=fr}}</ref> Челик го направил своето професионално деби со Лил во победата од 3:1 во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] победа над Стад Рен на 11 август 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/11/france/ligue-1/lille-olympique-sporting-club-metropole/stade-rennais-fc/2792218/|title=Lille vs. Rennes - 11 August 2018 - Soccerway|work=Soccerway|accessdate=13 јуни 2021}}</ref> Дебитирал во победата со 3–1 над [[ФК Рен|Рен]] во првенството, на 11 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/11/france/ligue-1/lille-olympique-sporting-club-metropole/stade-rennais-fc/2792218/|title=Lille vs. Rennes - 11 August 2018 - Soccerway|website=Soccerway|access-date=13 August 2018|archive-date=3 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603021342/https://int.soccerway.com/matches/2018/08/11/france/ligue-1/lille-olympique-sporting-club-metropole/stade-rennais-fc/2792218/|url-status=live}}</ref> Откако брзо се етаблирал како стартер по десната страна, на 28 април 2019 година, тој го постигнал својот прв гол за францускиот тим, во победата од 5-0 над [[Ним Олимпик|Ним]].<ref>{{Cite web|url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/loscno-5-0-en-feu-les-dogues-ne-se-retournent-pas|title=#LOSCNO (5-0) : En feu, les Dogues ne se retournent pas|language=fr|access-date=2021-06-11}}</ref> На 23 мај 2021 година, меѓудругите благодарение и на неговиот придонес со 3 гола и 3 асистенции во сезоната (од кои 2 гола во последната фаза од првенството, во победите против [[ФК Мец|Мец]] и [[ФК Ница|Ница]]), Лил станал шампион на [[Франција]].<ref>{{Cite news|author=Alessandro Grandesso|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Ligue-1/23-05-2021/lilla-campione-francia-psg-secondo-4101282931215.shtml|title=Trionfo del Lilla: vince ad Angers ed è campione di Francia|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=23 мај 2021|access-date=23 мај 2021}}</ref> Челик одиграл 4 сезони во дресот на Лил, забележувајќи 143 настапи и 8 гола. === Рома === На 5 јули 2022 година, Челик бил купен од италијанската {{Fb team (N) Roma}} за сума од 7 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.losc.fr/node/110323|title=Zeki Çelik rejoint l’AS Rome|language=fr|date=5 јули 2022|access-date=5 јули 2022|archivedate=5 јули 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220705081730/https://www.losc.fr/node/110323|dead-link=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asroma.com/it/notizie/2022/07/zeki-celik-e-un-nuovo-calciatore-giallorosso|title=Zeki Celik è un nuovo calciatore giallorosso|date=5 јули 2022|access-date=5 јули 2022}}</ref> Дебитирал за клубот на 22 август, во натпреварот од [[Серија А]] добиен против {{Fb team (N) Cremonese}} со 1-0.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilmattino.it/sport/calcio/roma_cremonese_1_0_risultato_commento-6884136.html|title=Roma-Cremonese 1-0: Smalling gol e Mou è in vetta con Napoli e Inter|access-date=2022-09-04}}</ref> На 13 февруари 2025 година, за време на првиот натпревар од плејоф рундата во [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|Лига Европа]] против [[ФК Порто|Порто]] во Португалија, тој го постигнал својот прв гол за ''„џалоросите“'' во ремито 1-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Roma/13-02-2025/porto-roma-1-1-gol-di-celik-e-moura-dybala-infortunato-cristante-espulso.shtml|title=Celik gol, poi il Porto pareggia e la Roma in 10 alza il muro. Ma è ansia per Dybala|access-date=2025-02-25}}</ref> На 9 ноември 2025, го постигнал својот прв гол во Серија А, заклучувајќи го резултатот во победата од 2-0 над [[Удинезе Калчо|Удинезе]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-roma-udinese-2-0-pellegrini-e-celik-riportano-in-vetta-i-giallorossi_105778773-202502k.shtml|title=Serie A: Roma-Udinese 2-0, Pellegrini e Celik riportano in vetta i giallorossi|access-date=2025-11-10}}</ref> По вкупно 151 настап и 2 гола, тој ја напуштил Рома по истекот на неговиот договор со клубот.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/16-07-2026/juve-celik-soffiato-alla-roma-parametro-zero_amp.shtml|title=Juve, ecco Celik: soffiato alla Roma, stava per rinnovare il contratto|date=16 јули 2026|access-date=16 јули 2026}}</ref> === Јувентус === На 16 јули 2026 година, Челик како слободен играч му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}}, потпишувајќи тригодишен договор.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/epjo3euempb6rx6tnucw.pdf|title=Zeki Çelik|date=16 јули 2026|access-date=16 јули 2026}}</ref> == Репрезентативна кариера == На 20 март 2018 година, тој бил повикан за првпат во [[Фудбалска репрезентација на Турција|сениорската репрезентација на Турција]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=28869|title=A Milli Takım'ın İrlanda Cumhuriyeti ve Karadağ maçları aday kadrosu|date=20 март 2018|language=tr|access-date=11 јуни 2021}}</ref> Дебитирал на 5 јуни истата година, во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]] што завршил 1-1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=29439|title=RUSYA 1-1 TÜRKİYE - A Milli Takım Haber Detayları TFF|work=www.tff.org}}</ref> Оттогаш, тој станал прв избор на позицијата десен бек во турската репрезентација, постигнувајќи ги своите први два гола на 2 јуни 2019 година, двата во победата во пријателскиот натпревар добиен со 2-0 против [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]].<ref>{{Cite web|url=https://www.losc.fr/actualites-foot-lille/les-dogues-brillent-d%C3%A9j%C3%A0-en-s%C3%A9lection|title=Les Dogues brillent déjà en sélection|language=fr|access-date=2021-06-11}}</ref> На 14 мај 2021 година, тој бил повикан во составот на репрезентацијата за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]],<ref>{{Cite web|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=628&ftxtID=35106|title=A Millî Takım'ın kamp kadrosu açıklandı|date=14 мај 2021|language=tr|access-date=19 мај 2021}}</ref> каде ги одиграл сите три натпревари на својата земја во групната фаза, после која Турција била елиминирана. Три години подоцна, тој бил повикан да игра на своето второ [[Европско првенство во фудбал 2024|Европско првенство]], но овојпат за разлика од претходно, тој бил резерва за [[Мерт Мулдур]], запишувајќи само три настапи (еден како стартер) на турнирот на кој турците стигнале до четвртфиналето. На 2 јуни 2026, бил повикан од селекторот [[Винченцо Монтела]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web|language=tr|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=50722|title=A Millî Takımımızın 2026 FIFA Dünya Kupası Nihai Kadrosu Açıklandı|date=2 јуни 2026|access-date=5 јуни 2026}}</ref> Одиграл два натпревари на турнирот, во елиминацијата на репрезентацијата во групната фаза. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|TUR}} {{Cronopar|5-6-2018|Москва|RUS|1|1|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|10-9-2018|Солна|SWE|2|3|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronopar|14-10-2018|Сочи|RUS|2|0|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronopar|17-11-2018|Ескишехир|TUR|0|1|SWE|-|УЕФА Лига на нации|2018-2019|Прва фаза}} {{Cronopar|22-3-2019|Скадар|ALB|0|2|TUR|-|Квал. за ЕП|2020|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|25-3-2019|Ескишехир|TUR|4|0|MDA|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|2-6-2019|Аланија|TUR|2|0|UZB|2|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2019|Конија|TUR|2|0|FRA|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|11-6-2019|Рејкјавик|ISL|2|1|TUR|-|Квал. за ЕП|2020|13={{yel|56}}}} {{Cronopar|7-9-2019|Истанбул|TUR|1|0|AND|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|10-9-2019|Кишињев|MDA|0|4|TUR|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|11-10-2019|Истанбул|TUR|1|0|ALB|-|Квал. за ЕП|2020}} {{Cronopar|14-10-2019|Сен Дени|FRA|1|1|TUR|-|Квал. за ЕП|2020|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|14-11-2019|Истанбул|TUR|0|0|ISL|-|Квал. за ЕП|2020|13={{yel|90+4}} {{suboff|90+4}}}} {{Cronopar|6-9-2020|Белград|SRB|0|0|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-10-2020|Москва|RUS|1|1|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|14-10-2020|Истанбул|TUR|2|2|SRB|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза}} {{Cronopar|15-11-2020|Истанбул|TUR|3|2|RUS|-|УЕФА Лига на нации|2020-2021|Прва фаза|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|24-3-2021|Истанбул|TUR|4|2|NLD|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|3-6-2021|Падерборн|TUR|2|0|MDA|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-6-2021|Рим|TUR|0|3|ITA|-|Евро|2020|Прва фаза}} {{Cronopar|16-6-2021|Баку|TUR|0|2|WAL|-|Евро|2020|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2021|Баку|SUI|3|1|TUR|-|Евро|2020|Прва фаза|13={{yel|75}}}} {{Cronopar|1-9-2021|Истанбул|TUR|2|2|MNE|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|77}}}} {{Cronopar|4-9-2021|Гибралтар|GIB|0|3|TUR|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|8-10-2021|Истанбул|TUR|1|1|NOR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|11-10-2021|Рига|LAT|1|2|TUR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2021|Истанбул|TUR|6|0|GIB|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|16-11-2021|Подгорица|MNE|1|2|TUR|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronopar|24-3-2022|Порто|POR|3|1|TUR|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|35}} {{suboff|90}}}} {{Cronopar|11-6-2022|Луксембург|LUX|0|2|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|14-6-2022|Измир|TUR|2|0|LTU|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|22-9-2022|Истанбул|TUR|3|3|LUX|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|25-9-2022|Торсхавн|FRO|2|1|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2022-2023|Прва фаза}} {{Cronopar|16-11-2022|Дијарбекир|TUR|2|1|SCO|-|Пријателска|13={{yel|54}}}} {{Cronopar|28-3-2023|Бурса|TUR|0|2|CRO|-|Квал. за ЕП|2024}} {{Cronopar|16-6-2023|Рига|LAT|2|3|TUR|-|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|32}} {{suboff|71}}}} {{Cronopar|19-6-2023|Самсун|TUR|2|0|WAL|-|Квал. за ЕП|2024|13={{yel|16}} {{suboff|60}}}} {{Cronopar|8-9-2023|Ескишехир|TUR|1|1|ARM|-|Квал. за ЕП|2024|13={{suboff|61}}}} {{Cronopar|15-10-2023|Конија|TUR|4|0|LAT|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Берлин|DEU|2|3|TUR|-|Пријателска}} {{Cronopar|21-11-2023|Кардиф|WAL|1|1|TUR|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|46}} {{yel|72}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Будимпешта|HUN|1|0|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|77}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Виена|AUT|6|1|TUR|-|Пријателска|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|4-6-2024|Болоња|ITA|0|0|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|66}}}} {{Cronopar|18-6-2024|Дортмунд|TUR|3|1|GEO|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|85}}}} {{Cronopar|22-6-2024|Дортмунд|TUR|0|3|PRT|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{yel|42}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|6-9-2024|Кардиф|WAL|0|0|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|1º turno|13={{yel|60}} {{suboff|90}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Измир|TUR|3|1|ISL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|1º turno|13= {{subon|74}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Самсун|TUR|1|0|MNE|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|1º turno|13= {{subon|62}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Рејкјавик|ISL|2|4|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|1º turno}} {{Cronopar|16-11-2024|Кајзери|TUR|0|0|WAL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|1º turno|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Ист Хартфорд|USA|1|2|TUR|-|Пријателска}} {{Cronopar|7-9-2025|Конија|TUR|0|6|ESP|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|11-10-2025|Софија|BGR|1|6|TUR|1|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|15-11-2025|Бурса|TUR|2|0|BGR|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|61}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Севиља|ESP|2|2|TUR|-|Квал. за СП|2026|}} {{Cronopar|31-3-2026|Приштина|KOS|0|1|TUR|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|70}} {{suboff|89}}}} {{Cronopar|1-6-2026|Истанбул|TUR|4|0|MKD|-|Пријателска|13={{subon|27}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Форт Лодердејл|TUR|2|1|VEN|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|62}}}} {{Cronopar|13-6-2026|Ванкувер|AUS|2|0|TUR|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|25-6-2026|Инглвуд (Калифорнија)|TUR|3|2|USA|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Капитен}} {{suboff|84}}}} {{Cronofin|63|3}} == Статистика == === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 24 мај 2026'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- |2015-2016 |{{flagsport|TUR}} [[Караџабеј Беледијеспор|Караџабејспор]] |[[ТФФ 3. лига 2015-2016|3Л]] |34 |0 |[[Фудбалски куп на Турција 2015-2016|КТ]] |1 |0 | - | - | - | - | - | - |35 |0 |- |2016-2017 | rowspan="2" |{{flagsport|TUR}} [[Истанбулспор]] |[[ТФФ 2. лига 2016-2017|2Л]] |31 |0 |[[Фудбалски куп на Турција 2016-2017|КТ]] |0 |0 | - | - | - | - | - | - |31 |0 |- |2017-2018 |[[ТФФ 1. лига 2017-2018|1Л]] |33 |3 |[[Фудбалски куп на Турција 2017-2018|КТ]] |5 |0 | - | - | - | - | - | - |38 |3 |- ! colspan="3" |Вкупно Истанбулспор || 64 || 3 || || 5 || 0 || || - || - || || - || - || 69 || 3 |- |2018-2019 | rowspan="4" |{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Lille}} |[[Лига 1 (Франција) 2018-2019|Л1]] |34 |1 |[[Фудбалски куп на Франција 2018-2019|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2018-2019|ЛКФ]] |0+2 |0 | - | - | - | - | - | - |36 |1 |- |2019-2020 |[[Лига 1 (Франција) 2019-2020|Л1]] |23 |0 |[[Фудбалски куп на Франција 2019-2020|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2019-2020|ЛКФ]] |1+2 |0 |[[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] |6 |0 | - | - | - |31 |0 |- |[[ФК Лил сезона 2020-2021|2020-2021]] |[[Лига 1 (Франција) 2020-2021|Л1]] |29 |3 |[[Фудбалски куп на Франција 2020-2021|КФ]] |2 |0 |[[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] |4 |1 | - | - | - |35 |4 |- |[[ФК Лил сезона 2021-2022|2021-2022]] |[[Лига 1 (Франција) 2021-2022|Л1]] |32 |2 |[[Фудбалски куп на Франција 2021-2022|КФ]] |1 |1 |[[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] |7 |0 |[[Суперкуп на Франција 2021|СФ]] |0 |0 |40 |3 |- ! colspan="3" |Вкупно Лил || 118 || 6 || || 8 || 1 || || 17 || 1 || || 0 || 0 || 143 || 8 |- | [[ФК Рома сезона 2022-2023|2022-2023]] || rowspan=4|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Roma}} || [[Серија А 2022-2023|А]] || 24 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]] || 8 || 0 || - || - || - || 34 || 0 |- | [[ФК Рома сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 17 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2023-2024|ЛЕ]] || 11 || 0 || - || - || - || 29 || 0 |- | [[ФК Рома сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Серија А 2024-2025|А]] || 31 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]] || 10 || 1 || - || - || - || 43 || 1 |- | [[ФК Рома сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 34 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] || 10 || 0 || - || - || - || 45 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Рома || 106 || 1 || || 6 || 0 || || 39 || 1 || || - || - || 151 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 2026-2027|2026-2027]] || rowspan=1|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2026-2027|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2026-2027|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 0 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 322 || 10 || || 20 || 1 || || 56 || 2 || || - || - || 398 || 13 |} == Титули == ===Клупски=== ; Истанбулспор *'''[[ТФФ 2. лига]]''' : 1 : 2016-2017 ; Лил *'''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' : 1 : [[Лига 1 (Франција) 2020-2021|2020–2021]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Франција}} [[Суперкуп на Франција]]''' : 1 : 2021 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Zeki Çelik}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Турција |image3=Flag of Turkey.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/celik-zeki/KG2a47J4/ Зеки Челик на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/zeki-celik/profil/spieler/251075 Зеки Челик на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/271873/zeki-celik Зеки Челик на espn] * [https://www.whoscored.com/players/136481/show/zeki-%C3%A7elik Зеки Челик на whoscored] {{Состав на Јувентус}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Челик, Зеки}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Родени во Јилдирим (Бурса)]] [[Категорија:Турски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бурсаспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Истанбулспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лил]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] iy6hvnsh1dn55mtiu648vjss64bbfra Нико Доага 0 1277382 5608465 5539429 2026-08-12T11:51:14Z ~2026-44317-09 135863 /* */... 5608465 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Нико Доага | image = Нико Доага.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = 31 декември 1922 | birth_place = [[Крушево]], [[Кралство СХС]] | death_date = 15 април 1945 | death_place = [[Врпоље]], [[Независна Држава Хрватска]] | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | other_names =Кољка | occupation =Партизан | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Нико Доага — Кољка''' (31 декември [[1922]], [[Крушево]] — 15 април [[1945]], [[Врпоље]] на [[Сремски фронт|Сремски Фронт]]) — [[Народноослободителна војска на Македонија|македонски партизан]] од [[Крушево]], учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]]. == Животопис == === Раниот живот и приклучувањето во НОВМ === По занимање бил угостителски работник. Како симпатизер на Антифашистичкото движење во 1941 бил примен за член на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]], а во 1942 година за член на [[КПЈ]]. На 16 април 1942 станал борец на [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|партизанскиот одред „Питу Гули“]], учествувајќи во сите борбени дејствија. Кон крајот на ноември 1942 со неговиот соборец [[Коча Миленку]] одат во [[Кичево]] и [[Дебарца]] на врска со селата: [[Црвена Вода (Охридско)|Црвена Вода]], [[Песочани]] и [[Арбиново|Арабиново]], од каде на 18 Јануари 1943 година, од село [[Арбиново|Арабиново]] тргаат во правец на [[Кичево]] и [[Пресека]] каде што се судриле со [[Фашистичка Италија|италијанските карабинери]]. Италијанските окупатори ги откриле и притоа Миленку загинал, а Доага бил тешко ранет и уапсен. По уапсувањето, бил одведен во Струшкиот затвор, каде бил изложен на голема тортура, му биле искршени забите и ноктите, но тој не издал ни еден од другарите со кои бил на врска со селата од [[Дебрца|Дебарца]]. Од тука бил однесен и затворен во Тиранскиот политички затвор. По капитулацијата на Италија, тој пристапил во [[Партизански батаљон „Мирче Ацев“|Баталјонот “Мирче Ацев“,]] а потоа во [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска-косовска бригада]], учествувајќи во повеќе борби во кои и двапати бил ранет, при што не можел да се движи со својата бригада во правец на [[Егејска Македонија]]. Останал на грижа и лекување во селата [[Арбиново|Арабиново]] и [[Белчишта]], “Кај моите други родители, браќа и сестри“, како често пати велел тој. Во раната пролет 1944 се приклучил во партизанските единици на Караорман и во [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] како командир на диверзантската единица при [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на НОВ на Македонија.]] Во март 1944, тој бил кооптиран за член на Околискиот комитет на [[Сојуз на комунистите на Македонија|КПМ]] во [[Крушево]] и со одобрение на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на Македонија]] во јуни 1944 доаѓа на крушевскиот терен. Како член на комитетот и искусен борец, Доага е еден од заслужните за големиот број ново регрутирани борци од [[Крушево]] и Крушевско и за формирање на нови органи на движењето во населбите каде што тие не биле формирани. === Учеството во НОБ и заминувањето на Сремски фронт === На 9 септември 1944 во слободно [[Крушево]] формирана е Петнаесеттата крушевска бригада во која Кољка бил заменик политички комесар. На 23-25 Септември бил преместен во [[Втора македонска ударна бригада|Втората македонска бригада]] - комесар на вториот баталјон во чиј состав учестувал во борбите за [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободување на Македонија]] и на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка полиција]] во текот на окупацијата на [[Крушево]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] активно се ангажирала за негово пронаоѓање или ликвидирање. Деноноќно стражареле околу неговата куќа во родното [[Крушево]]. Кољка внимателно доаѓал во својата куќа, се задржувал кратко и потоа заминувал кон завршувањето на своите задачи без притоа да го открие бугарската фашистичка полиција. Неговата мајка раскажувала една случка, каде што една вечер врнело толку многу, што со око не се гледале улиците низ Крушево, а во нејзината куќа затропале чекори, таа веднаш помислила дека тоа се бугарски полицајци. Исто така слушнала како некој вика "Ајде Дафо", и не знаела кој е тоа. Станала да види кој е тоа и го видела нејзиниот син Нико наврнат, заедно со [[Гонча Туфа]], македонска партизанка со влашко потекло од [[Крушево]], нејзин псевдоним била кратенката "Дафо". === Смрт === Меѓу крушевчани, се верува дека неговата смрт е мистериозна, бидејќи Кољка не учествувал директно во борбите на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. Покрај тоа, неколку месеци пред непосредното [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Македонија]] од бугарскиот фашистички окупатор, Кољка се замерил со тогашна висока личност од македонските партизани од [[Крушево]] и му кажал "Јас одам за Сремски фронт, биди среќен да не се вратам", причината за замерувањето е малку позната. Наводно високата личност која била со ист војнички чин како Кољка, во некоја од акциите за ослободување на западна Македонија во [[Втората светска војна]] ја оставил некоја битна личност од животот на Нико на цедило, и Кољка тоа не му го простил. Втората причина е тоа што се замериле за престиж, наводно нарачателот на убиството на Нико сакал да биде пред него во поглед на обавувањето на јавните функции по завршувањето на војната. Со оглед на тоа дека Кољка имал чин Капетан, неговото заминување за [[Сремски фронт]] не било задолжително, но тој непоколебливо се одлучил за да замине. Збирањето и тргањето за Сремскиот фронт било од Скопје, главниот град на тогашна [[Демократска Федерална Македонија]]. Братот од Кољка, тргнал од Крушево за Скопје, за да го премисли, односно да направи се што е во негова моќ за Нико да не замине за Сремски фронт, но во тоа не успеал. По заминувањето за [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] тој бил ранет во борбата за [[Винковци]] на 13 Април 1945 година и бил сместен во болница. Откако се сместил бил изманипулиран за да ја напушти болницата со реченицата дека наводно “неговата бригада води тешки борби со непријателот“, тој без размислување веднаш ја напуштил болницата и се упатил кон пронаоѓање на неговите партизани на територијата околу [[Врпоље]], каде што бил: изманипулиран, наместен и убиен на 15 Април 1945 година, а му било пукано во врат одпозади. Кољка како старешина, многу одговорно и грижливо се однесувал кон борците, барајќи од нив ред и дисциплина како фактор за опстанок во секојдневните борби. Бил почитуван и сакан од сите борци. За неговиот придонес во Народноослободителната и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|Антифашистичка војна во Македонија]], се здобил со чин Капетан и е одликуван со медал и орден за храброст и со „Партизанска ѕвезда“ од втор ред, а во [[Крушево]] има улица која го носи неговото име. Порано постоело и претпријатие за откуп и обработка на тутун и негова спомен-биста во дворот на поранешното претпријатие „Нико Доага“. Опишан е и во „Зборникот на загинати борци од Крушево и Крушевско 1941-1945“ од 1994 година. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Доага, Нико}} [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Починати во Сремски фронт]] [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] s2uvdvx2p6sm7rpb3cej9mgxtsewe6u Вилма Субра 0 1280827 5608278 5420644 2026-08-11T20:35:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608278 wikitext text/x-wiki '''Вилма Субра''' ({{langx|en|Wilma Subra}}; р. [[1943]] година) — [[Соединети Американски Држави|американски]] научник за животна средина.<ref>Sharon, Cohen. [http://articles.latimes.com/2001/oct/21/news/mn-59858 "Genial Grandmother Is 'Top Gun' in Environmental Activism"], Associated Press, October 21, 2001.</ref> Таа е претседател на компанијата Субра, консултантска фирма за животна средина.<ref name="epabio">[http://www.epa.gov/air/ej/conference2007/Wilma_Subra_Bio.pdf "Biography of Wilma Subra"], Environmental Protection Agency, 2007.</ref> Субра е родена во Морган Сити, [[Луизијана]] и израснала таму и во блиската Бају Виста. Нејзиниот татко бил хемичар, а нејзиниот дедо рибар со остриги. Таа добила диплома по микробиологија и хемија во 1965 година на Универзитетот во Југозападна Луизијана во Лафајет, а магистрирала една година подоцна.<ref name="Frankland2013p167">Peggy Frankland, ''Women Pioneers of the Louisiana Environmental Movement'', University Press of Mississippi, 2013, [https://books.google.com/books?id=hYj9I3zuZ_QC&pg=PA167 p. 167].</ref> Од 1967 до 1981 година Субра работела за Институтот за истражување „Југот на Заливот“.<ref>Barbara L. Allen, ''Uneasy Alchemy: Citizens and Experts in Louisiana's Chemical Corridor Disputes'', MIT Press, 2003, [https://books.google.com/books?id=VIZDtZnEQ5sC&pg=PA124 p. 124].</ref> Таа ја основала компанијата Субра во мај 1981 година за да им помогне на луѓето кои се соочуваат со проблеми поради загрозување на животната средина.<ref name="Frankland2013p167"/> Субра служела седум години како заменик-претседател на Националниот советодавен совет за еколошка политика и технологија на Агенцијата за заштита на животната средина, шест години во Националниот советодавен совет за еколошка правда на Агенцијата за заштита на животната средина и пет години во Националниот советодавен комитет во Комисијата за еколошка соработка.<ref name="epabio"/> Таа се појавила во документарниот филм Gasland од 2010 година. == Награди == * Програма за соработници на Мекартур од 1999 година <ref>[http://www.macfound.org/fellows/class/july-1999/ "Meet the 1999 MacArthur Fellows"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130630020650/http://www.macfound.org/fellows/class/july-1999/ |date=2013-06-30 }}, MacArthur Foundation</ref> * Финалист на наградата „Volvo for Life“ во 2004 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.princeton.edu/sites/pei/ejconference/bios/bio_subra.html|title=2008 Environmental Justice Conference: Wilma Subra|date=|publisher=Princeton University|accessdate=2013-03-07|archive-date=2012-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407031652/http://web.princeton.edu/sites/pei/ejconference/bios/bio_subra.html|url-status=dead}}</ref> * Добитник на наградите за човекови права за глобална размена за 2011 година == Дополнително читање == * [http://www.commondreams.org/headlines01/1021-03.htm „Разговори со застапниците на фер раст“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080709001429/http://www.commondreams.org/headlines01/1021-03.htm |date=2008-07-09 }} ''Комонвел'' * [http://www.healthandenvironment.org/articles/homepage/619 „Интервју со CHE Partner, Вилма Субра“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160313065848/http://healthandenvironment.org/articles/homepage/619 |date=2016-03-13 }}, ''Колаборатив за здравје и животна средина'' * [http://splashdownpa.blogspot.com/2009/10/letter-from-wilma-subra-to-new-york.html „Писмо од Вилма Субра до државата Њујорк: Фракинг против.] [http://splashdownpa.blogspot.com/2009/10/letter-from-wilma-subra-to-new-york.html Вода"] , 1 октомври 2009 година * [http://www.gcmonitor.org/article.php?id=344 „Забелешки на Вилма Субра од областа погодена од ураган“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101008155425/http://gcmonitor.org/article.php?id=344 |date=2010-10-08 }}, ''Глобална мрежа на заедницата'', 16 септември 2005 година * Волк, Вики. [https://web.archive.org/web/20110211045009/http://www.cleanhouston.org/new-subra.asp „Вилма Субра: Хемичарот им помага на заедниците да најдат правда во токсична средина“], Граѓанска лига за еколошка акција сега, февруари 2009 година. * [https://cen.acs.org/people/awards/Wilma-Subra-unstoppable-pioneer-environmental/98/i3 „Вилма Субра: Незапирлив пионер во хемијата на животната средина и застапувањето во заедницата“], ''Хемиски и инженерски вести'', 17 јануари 2020 година == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Субра, Вилма}} [[Категорија:Американски научници]] [[Категорија:Родени во 1943 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] ly0a2m6buczaymysz9px6br74txdrix Висингсе 0 1280925 5608303 4849677 2026-08-11T21:29:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608303 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Main street seen from church - panoramio.jpg|алт=Главната улица гледана од црквата - панорама|мини|Главната улица гледана од црквата - панорама]] [[Податотека:Lake Vättern.png|алт=Езерото Ветерн|мини|Езерото Ветерн]] '''Висингсе''' е [[остров]] во јужната половина на [[Ветерн|езерото Ветерн]] во [[Шведска]]. Висингсе лежи 30 километри (19ми) северно од градот Јеншепинг и 6 километри (3.7ми) западно од Грена, со [[траект]]и за автомобили се поврзуваат со островот. Островот е долг 14 километри (8.7ми) 3 километри (1.9ми), со вкупна површина од 24&nbsp;км<sup>2</sup> (9.3ми). Според [[легенда]]та, [[Џин (митолошко суштество)|џинот]] по име Вист го создал Висингсе со фрлање грутка земја во езерото за да може неговата сопруга да ја искористи за да го прегази езерото. == Историја == Во XII и XIII век, замокот Нес на јужниот крај на Висингсе бил резиденција на кревката шведска монархија. Четири шведски кралеви загинале таму: Карл Сверкерсон, Ерик Кнутсон, Јохан Сверкерсон и Магнус Ладулес. Понатаму, во 17 век влијателното семејство Брахе живеело во Висингсборг, замок на источната страна на островот. И дворецот Нис и Висингсборг се моментално урнатини и добро познати знаменитости на Висингсе. Шведската морнарица засадила [[даб]]ови дрвја на островот во 19 век за да обезбеди стратешки важна граѓа за идната конструкција на бродови. Дрвото сега е подготвено, но повеќе не е потребно за изградба на бродови. Следствено, Висингсе е делумно покриен со дабови шуми, а остатокот се обработливи површини. == Клима == Висингсе има [[океанска клима]] ([[Кепенова класификација на климата]] ''Cfb''), под влијание на нејзината позиција во средината на длабокото езеро. Како резултат на длабочината на Ветерн, тој се бори и со замрзнување во зима, бидејќи околната земја е постудена, додека во лето температурата на езерото останува прилично ладна. Релативната топлина на Висингсе во лето е резултат на тоа што Езерото Ветерн е релативно тесно, што резултира со топол воздух од копното само малку умерено. Температури под {{Convert|-10|C|F}} во зима не се многу чести годишно поради отворените води кои ги умеруваат крајностите. И покрај неповолните услови за топлина во својата длабока езерска положба, Висингсе има потопло лето од целиот остров [[Ирска (остров)|Ирска,]] како и голем дел од [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]]. И покрај тоа, студената површинска вода овозможува да се појават мразови на воздухот дури во мај, во екстремни случаи. Деновите се многу суви во поголемиот дел од годината, иако летата може да бидат релативно влажни.{{Климатска табела|сеп_прос_врнежи=}} == Геологија == Висингсе долго време бил предмет на интерес за геолозите поради развојот на седиментна серија карпи (групата Висингсе) таму (и на друго место околу езерото Ветерн, особено на западната страна). Околните карпи се во голема мера многу постари „Смоландски гранити“ од мешани композиции слични на гранит. Групата Висингсе дебела приближно 1000метри и е поделена на три единици. Тоа е доцна Рифејски датум. Широк спектар на доцни прекамбриски фосили се извлечени од групата, вклучувајќи строматолити, микрофосили во форма на вазна, акритархи и макро фосили како што е Тавуја. Седиментите на групата Висингсе се зачувани во грабенската структура на езерото Ветерн.{{Панорама|Panorama over Visingsö.jpg|3500px|Панорама на Визингс}} == Транспорт == Постојат два [[Траект|траекти за]] автомобили кои патуваат помеѓу Висингсе и Грена на континуирана основа. Постојат неколку патишта што ги поврзуваат заедниците на островот, а кои се служат и со автобуси. Исто така постои и мал аеродром на северниот крај на островот, кој се состои од две тревни писти. == Поврзано == * [[Список на острови на Шведска|Список на острови во Шведска]] == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Visingsö}} * [http://www.visingso.net/ Visingsö.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200930223842/https://www.visingso.net/ |date=2020-09-30 }} * [http://visingso.net/en/sevardhet/visings%C3%B6-flygf%C3%A4lt Визинсо Аеродром] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170906201857/http://visingso.net/en/sevardhet/visings%C3%B6-flygf%C3%A4lt |date=2017-09-06 }} [[Категорија:Смоланд]] [[Категорија:Статии со извори на шведски (sv)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Острови во Шведска]] jd0j7xyyo9lk7p90k9t1j09i5llpluh Вонземски вител 0 1286032 5608345 5096299 2026-08-12T00:47:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608345 wikitext text/x-wiki '''Вонземски вител''' е [[вител]] што се јавува на планети и природни сателити, вон [[Земја (планета)|Земјата,]] кои имаат доволно атмосфера за тоа. Повеќето набљудувани вонземски витли се забележани како големи [[циклон]]и или [[антициклон]]и. Сепак, познато е дека повремените [[Песочна бура|песочни бури]] создаваат витли на [[Марс]] и на [[Титан (месечина)|Титан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/news/543/dust-storms-on-titan-spotted-for-the-first-time|title=Dust Storms on Titan Spotted for the First Time|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2020-04-24}}</ref> Мисиите на вселенските летала забележале докази за минати и сегашни вонземски витли. Најголемите вонземски витли се наоѓаат на [[Гасовит џин|гасовитите џинови]] [[Јупитер]] и [[Сатурн (планета)|Сатурн]] и [[Леден џин|ледените џинови]] [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]]. == Меркур == Поради својата [[Атмосфера на Меркур|ретка атмосфера]] на [[Меркур]] нема бури или други атмосферски феномени како облаци, ветрови или дожд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/overview|title=Mercury|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2020-04-24}}</ref> Невообичаено е што [[Меркур (планета)|Меркур]] има магнетни „торнада“ кои биле забележани од забележани од НАСА за време на прелетувањето на [[Меркур Месинџер]] во 2008 година. Торнадата се извиткани снопови на магнетни полиња кои го поврзуваат магнетното поле на Меркур со вселената.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/news/946/10-things-tour-of-storms-across-the-solar-system|title=10+ Things: Tour of Storms Across the Solar System|last=Barnett|first=Amanda|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2020-04-24}}</ref> == Венера == [[Венера експрес|Венус Експрес]] во 2006 година при едно од прелетувањата на планетата забележала два големи витли кои ја изобличуваат формата на половите на [[Венера (планета)|Венера]] [[Поларен Вортекс|(поларни витли]]). Јужниот пол имал голем, непрестајно променлив вител со две очи, кој бил забележан преку инфрацрвени мерења со висока резолуција од инструментот VIRTIS на Венус Експрес. Причината за вителот со две очи е непозната, но поларните витли се предизвикани од атмосферската циркулација на [[Хедлиева клетка|Хедлиевата клетка]] во долната атмосфера. Невообичаено е тоа што, двата витела на јужниот пол никогаш не се порамнуваат и се наоѓаат на малку поразлични висински коти. Циклонската бура на јужниот пол е приближно голема колку Европа. Покрај тоа, јужнополарниот вител постојано ја менува формата, но причината сè уште е непозната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Double_vortex_at_Venus_South_Pole_unveiled|title=Double vortex at Venus South Pole unveiled!|work=www.esa.int|language=en|accessdate=2020-04-24}}</ref> Во 1979 година, НАСА забележала двоен вител предизвикан од циклон на северниот пол. Но, оваа појава потоа не била набљудувања одблиску.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/The_puzzling_eye_of_a_hurricane_on_Venus|title=The puzzling 'eye of a hurricane' on Venus|work=www.esa.int|language=en|accessdate=2020-04-24}}</ref> Бидејќи поголемиот дел од водата на планетата заминала во вселената, на Венера нема дождови како на Земјата. Но, има докази за молњи на Венера што е потврдено со податоците од Венус Експрес. Молњите на Венера се разликуваат од молњите на сите други планети бидејќи се поврзани со облаци од сулфурна киселина наместо со облаци од вода. Магнетометарот на Венус Експрес открил електрични празнења кога леталото орбитирало блиску до горната атмосфера на Венера. Повеќето бури се формираат високо во атмосферата на околу 40 км од површината и сите врнежи испаруваат околу 32 км над површината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/venus-20071128.html|title=NASA - NASA Scientist Confirms Light Show on Venus|work=www.nasa.gov|language=en|accessdate=2020-04-24|archive-date=2021-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504071618/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/venus-20071128.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sci.esa.int/web/venus-express/-/54062-1-shape-shifting-polar-vortices|title=ESA Science & Technology - Major Discoveries by Venus Express: 2006-2014|work=sci.esa.int|accessdate=2020-04-24}}</ref> == Марс == [[Податотека:Mars_Before_and_During_Global_Dust_Storm.jpg|мини|Две слики од 2001 година од камерата на орбитерот на Марс - пред и за време на глобална песочна бура.]] [[Податотека:Mars_cyclone.jpg|десно|мини| Циклон на Марс, снимен од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]]]] Најчести атмосферски настани на [[Марс (планета)|Марс]] се [[Песочна бура|песочните бури]] кои понекогаш може да кренат доволно прашина за да се видат од Земјата. Големите песочни бури ги има секоја година на Марс, но поретки се глобалните песочни бури кои ги има на Марс во просек на секои 6 Земјини години. НАСА ги набљудувала глобалните песочни бури во 1971, 1977, 1982, 1994, 2001, 2007 и 2018 година. Овие масивни песочни бури предизвикуваат проблеми за роверите и вселенските летала кои работат на сончева енергија, ветровите на Марс достигнуваат 100 км на час, што значи дека се за повеќе од двојно послаби од ураганските ветрови на Земјата, кои што не можат да ја уништат механичката опрема.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/the-fact-and-fiction-of-martian-dust-storms|title=The Fact and Fiction of Martian Dust Storms|last=Hille|first=Karl|date=2015-09-18|work=NASA|accessdate=2020-04-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/news/469/10-things-massive-dust-storm-on-mars|title=10 Things: Massive Dust Storm on Mars|last=Davis|first=Phil|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2020-04-28}}</ref> Иако Марс е најпознат по своите ппериодични песочни бури, на него исто така има бури налик на циклони и поларни витли слични на Земјата. На 27 април 1999 година, редок циклон со пречник од 1,800 км бил откриен од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]] во северниот [[Полјаци на астрономски тела|поларен]] регион на [[Марс (планета)|Марс]]. Бил составен од три појаси од облаци обвиткани околу масивно око со пречник од 320 км и имал слични својства на бурите кои биле откриени на половите на Земјата (види: [[поларна депресија]]). Траел многу кратко и се чинело дека се распаѓа кога бил сликан шест часа подоцна; а не бил забележан на подоцнежните снимки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA01545|title=Hubble Views Colossal Polar Cyclone on Mars|work=www.jpl.nasa.gov|accessdate=2020-04-28|archive-date=2019-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722094854/https://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA01545|url-status=dead}}</ref> Неколку други циклони биле снимени во приближно истата област: циклонот од 2 март 2001 година, циклонот од 19 јануари 2003 година и циклонот од 27 ноември 2004 година.<ref>{{Наведено списание|last=Cantor|first=Bruce|last2=Malin|first2=Michael|last3=Edgett|first3=Kenneth S.|date=2002|title=Multiyear Mars Orbiter Camera (MOC) observations of repeated Martian weather phenomena during the northern summer season|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|language=en|volume=107|issue=E3|pages=3–1–3–8|bibcode=2002JGRE..107.5014C|doi=10.1029/2001JE001588|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> Освен тоа, вселенското летало Марс Одисеја на НАСА од 2001 година забележало ладен поларен вител со мала густина во атмосферата на планетата над 70 степени северна географска ширина. НАСА утврдила дека секоја зима се формира поларен вител над северниот пол над атмосферата. Вителот и атмосферата се одвоени со преодна зона во која силни ветрови го опкружуваат полот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mars.nasa.gov/mer/spotlight/polarvortexAll.html|title=Mars Exploration: Features|work=mars.nasa.gov|accessdate=2020-04-28}}</ref> Стабилноста на овие прстенести поларни витли сè уште е предмет на истражување бидејќи научниците веруваат дека марсовската прашина може да игра улога во нивното формирање.<ref>{{Наведено списание|last=Mitchell|first=D M|last2=Montabone|first2=L|last3=Thomson|first3=S|last4=Read|first4=P L|date=January 2015|title=Polar vortices on Earth and Mars: A comparative study of the climatology and variability from reanalyses|journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=141|issue=687|pages=550–562|bibcode=2015QJRMS.141..550M|doi=10.1002/qj.2376|issn=0035-9009|pmc=4540153|pmid=26300564}}</ref> == Јупитер == [[Податотека:Great_Red_Spot_From_Voyager_1.jpg|лево|мини| Големата црвена дамка, со Овална БА на југ]] [[Податотека:PIA21641-Jupiter-SouthernStorms-JunoCam-20170525.jpg|мини| Јупитеровите витли на јужниот пол, снимени од [[Јунона (вселенско летало)|вселенското летало Јунона]]]] Во атмосферата на [[Јупитер]] има стотици витли кои најверојатно се циклони или антициклони, слични на оние на Земјата. [[Војаџер]] и [[Касини-Хајгенс|Касини]] откриле дека, за разлика од атмосферата на Земјата, 90% од Јупитеровите витли се антициклони, што значи дека ротираат во спротивна насока од ротацијата на планетата.<ref>{{Наведено списание|last=Vasavada|first=Ashwin R|last2=Showman|first2=Adam P|date=2005-07-11|title=Jovian atmospheric dynamics: an update afterGalileoandCassini|journal=Reports on Progress in Physics|volume=68|issue=8|pages=1935–1996|bibcode=2005RPPh...68.1935V|doi=10.1088/0034-4885/68/8/r06|issn=0034-4885}}</ref> Многу циклони се појавиле и исчезнале со текот на годините, а некои дури се споиле и формирале поголеми циклони. Кога вселенското летало на НАСА, Јунона пристигнала на Јупитер во 2016 година, забележала огромни циклони околу северниот и јужниот пол на планетата. Девет големи циклони биле забележани околу северниот пол и 6 околу јужниот пол. По понатамошното прелетување, Јунона забележала друг циклон на јужниот пол и забележал дека 6 од 7-те циклони се распоредиле во шестаголник околу циклонот во центарот на јужниот пол. Податоците од Јунона покажале дека ваквиот систем на бура е стабилен и нема навестување дека витлите се обидуваат да се спојат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/jpl/nasas-juno-navigators-enable-jupiter-cyclone-discovery|title=NASA's Juno Navigators Enable Jupiter Cyclone Discovery|last=Greicius|first=Tony|date=2019-12-12|work=NASA|accessdate=2020-04-28}}</ref> [[Атмосфера на Јупитер|Големата црвена дамка]] на Јупитер е убедливо најголемиот познат вонземски антициклон (или циклон). Големата црвена дамка се наоѓа на јужната полутопка и има брзина на ветер поголема од оние измерени на Земјата. Новите податоци од Јунона откриле дека бурата продира околу 320 км во атмосферата на Јупитер. Оваа бура се следи од 1830 година, но веројатно е стара повеќе од 350 години. Пред повеќе од 100 години, Големата црвена дамка била широка повеќе од две Земјини пречници, но оттогаш се намалува. Кога [[Војаџер 1]] и [[Војаџер 2|2]] прелетале во 1979 година, тие измериле дека масивниот циклон е двојно поголем од пречникот на Земјата. Мерењата од денешните телескопи измериле широчина од 1,3 Земјини пречници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/jpl/nasas-juno-probes-the-depths-of-jupiters-great-red-spot|title=NASA's Juno Probes the Depths of Jupiter's Great Red Spot|last=Greicius|first=Tony|date=2017-12-11|work=NASA|accessdate=2020-04-28|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101012530/https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasas-juno-probes-the-depths-of-jupiters-great-red-spot/|url-status=dead}}</ref> [[Атмосфера на Јупитер|Овална БА]] (или Црвена дамка јуниор) е втората по големина бура на Јупитер и настанала по спојувањето на 3 помали циклони во 2000 година. Се наоѓа веднаш на југ од Големата црвена дамка и расте во големина во последниве години, полека изедначувајќи ја белата боја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/image-feature/jpl/juno-s-latest-flyby-of-jupiter-captures-two-massive-storms|title=Juno's Latest Flyby of Jupiter Captures Two Massive Storms|last=Greicius|first=Tony|date=2019-01-17|work=NASA|accessdate=2020-04-28}}</ref> Големата темна дамка е забележана во близина на северниот пол на Јупитер во 2000 година од [[Касини-Хајгенс|вселенското летало Касини-Хајгенс]]. Тоа било краткотраен темен облак кој пораснал колку Големата црвена дамка пред исчезнувањето по 11 недели. Научниците шпекулираат дека феноменот е пропратен ефект на силната поларна светлина на Јупитер.<ref>{{Наведени вести|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2003/12mar_darkspot.htm|title=The Great Dark Spot|last=Phillips|first=Tony|date=March 12, 2003|access-date=2007-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070615100054/https://science.nasa.gov/headlines/y2003/12mar_darkspot.htm|archive-date=15 June 2007|publisher=Science at NASA}}</ref> == Сатурн == [[Податотека:Saturn_Storm.jpg|алт=|лево|мини| [[Голема Бела Дамка|Големата бела дамка]] на Сатурн, снимена од вселенското летало Касини во 2011 година]] [[Податотека:Dragon_Storm.jpg|десно|мини|160x160пкс| Слика на Змејската бура, снимена од Касини]] Секоја [[Сатурн (планета)|Сатурнова]] година (околу 28 Земјини години), на Сатурн има огромни бури кои кружат околу планетите, наречени [[Голема Бела Дамка|Големи бели дамки]]. Големите бели дамки се краткотрајни, но можат да влијаат на атмосферата и температурата на планетата до 3 Земјини години по нивното исчезнување. Дамките се широки неколку илјади километри, па дури и да ги стигнат сопствените опашки и да избледат откако ќе ја обиколат планетата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2018/03/Saturn_s_greatest_storm|title=Saturn's greatest storm|work=www.esa.int|language=en|accessdate=2020-04-29}}</ref> Повеќето бури на Сатурн се случуваат во зона на јужната полутопка од научниците наречена „алеја на бурите“ поради изобилството на бури. Алејата на бурите се наоѓа на 35 степени јужно од екваторот и сè уште не е познато зошто толку многу бури што се формираат овде.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/saturn/in-depth|title=In Depth {{!}} Saturn|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2020-04-29}}</ref> Има и долговечна бура позната како [[Змејска бура (астрономија)|Змејска бура]], која повремено пламнува на јужните географски широчини на Сатурн. Касини во повеќе наврати открил повремени радио емисии од бурата, слични на кратките изливи на статика што се создаваат од молњите на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia06197.html|title=NASA - The Dragon Storm|work=www.nasa.gov|language=en|accessdate=2020-04-29|archive-date=2018-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417213712/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia06197.html|url-status=dead}}</ref> На 11 октомври 2006 година, [[Касини-Хајгенс|вселенското летало Касини-Хајгенс]] направил снимки од бура со добро дефиниран посебен [[Око (циклон)|очен ѕид]] над јужниот пол на [[Сатурн (планета)|Сатурн]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apod.nasa.gov/apod/ap061113.html|title=APOD: 2006 November 13 - A Hurricane Over the South Pole of Saturn|work=apod.nasa.gov|accessdate=2020-04-29}}</ref> Била широка 8000 км, а бурите во очниот ѕид достигнувале висина од 70 км. Брзината на ветрот била 550 км на час и се чинело дека е статична над јужниот пол на Сатурн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sci.esa.int/web/cassini-huygens/-/40368-south-polar-storms-on-saturn|title=ESA Science & Technology - South Polar Storms on Saturn|work=sci.esa.int|accessdate=2020-04-29}}</ref> Сатурн го држи рекордот за најдолга континуирана бура со грмотевици во Сончевиот Систем. Бурата што ја забележал Касини во 2009 година траела повеќе од 8 месеци. Инструментите на Касини откриле моќни радио бранови кои доаѓаат од молњите во атмосферата на Сатурн. Овие радио бранови биле околу 10.000 пати посилни од оние што ги емитираат молњите на земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/pia14310.html|title=NASA - Lightning Strikes at Saturn|work=www.nasa.gov|language=en|accessdate=2020-04-29|archive-date=2020-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823051501/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/pia14310.html|url-status=dead}}</ref> [[Сатурнов шестаголник|Шестаголниот циклон]] на северниот пол од Сатурн е забележан уште од минувањето на [[Војаџер 1]] и [[Војаџер 2|2]] , а Касини го снимил за првпат на 3 јануари 2009 година.<ref>[http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA11682 PIA11682: Spring Reveals Saturn's Hexagon Jet Stream]</ref> Пречникот му е малку помал од 24,000 км, со длабочина од околу 100 км, и го заокружува северниот пол на прстенестата планета на приближно 78°&nbsp;N географска ширина.<ref>[http://www.space.com/scienceastronomy/070327_saturn_hex.html SPACE.com -- Bizarre Hexagon Spotted on Saturn]</ref> == Титан == [[Податотека:Vortex_on_saturn's_moon_titan.png|десно|мини|160x160пкс| Јужнополарниот вител на Титан]] [[Титан (месечина)|Титан]] е многу сличен на Земјата и е единственото познато планетарно тело со значителна атмосфера и стабилни тела на површинска течност што сè уште постојат. Титан има бури слични на Земјата, но наместо вода течноста на Титан е од метан и етан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7243|title=Dust Storms on Titan Spotted for the First Time|work=NASA/JPL|accessdate=2020-04-29}}</ref> Податоците од [[Касини-Хајгенс|Касини]] открија дека на Титан има песочни бури слични на оние на Земјата и Марс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/news/543/dust-storms-on-titan-spotted-for-the-first-time|title=Dust Storms on Titan Spotted for the First Time|work=NASA Solar System Exploration|accessdate=2020-04-29}}</ref> Кога Титан е во рамноденица, силните надолни ветрови подигнуваат микронски честички од песочните дини и создаваат песочни бури. Песочните бури се релативно кратки, но создаваат интензивни инфрацрвени светли точки во атмосферата, и така Касини ги забележал.<ref>{{Наведено списание|last=Rodriguez|first=S.|last2=Le Mouélic|first2=S.|last3=Barnes|first3=J. W.|last4=Kok|first4=J. F.|last5=Rafkin|first5=S. C. R.|last6=Lorenz|first6=R. D.|last7=Charnay|first7=B.|last8=Radebaugh|first8=J.|last9=Narteau|first9=C.|date=2018-09-24|title=Observational evidence for active dust storms on Titan at equinox|url=https://elib.dlr.de/124618/1/ill-req2.pdf|journal=Nature Geoscience|volume=11|issue=10|pages=727–732|bibcode=2018NatGe..11..727R|doi=10.1038/s41561-018-0233-2|issn=1752-0894}}</ref> Касини направил слика од јужнополарниот вител на Титан во јуни 2012 година. Откриено е дека Титан има и северен поларен вител со слични одлики како и јужнополарниот вител. Научниците подоцна откриле дека овие витли се формирале во текот на зимата, што значи дека биле сезонски, слични на поларните витли на Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Teanby|first=N. A.|last2=Sylvestre|first2=M.|last3=Sharkey|first3=J.|last4=Nixon|first4=C. A.|last5=Vinatier|first5=S.|last6=Irwin|first6=P. G. J.|date=2019|title=Seasonal Evolution of Titan's Stratosphere During the Cassini Mission|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=46|issue=6|pages=3079–3089|bibcode=2019GeoRL..46.3079T|doi=10.1029/2018GL081401|issn=1944-8007|doi-access=free}}</ref> Јужнополарниот вител повторно бил снимен во 2013 година и било утврдено дека вителот се формирал повисоко во атмосферата отколку што претходно се мислело. Магливата атмосфера што ја има Титан ја остава месечината неосветлена од сончевите зраци, но сликата на вителот покажала светла точка на јужниот пол. Научниците дошле до заклучок дека вителот е високо во атмосферата, веројатно над маглата, бидејќи сè уште може да биде осветлен од Сонцето.<ref>[http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA17139 PIA17139: Bright Vortex]</ref> == Уран == [[Податотека:Uranus_Dark_spot.jpg|мини|За прв пат забележаната Голема темна точка на Уран, снимена од вселенскиот телескоп Хабл]] Долго време се сметало дека Уран е атмосферски статичен затоа што не биле забележани бури, но во последниве години астрономите почнале да забележуваат зголемена активност на бурите на планетата. Сепак, податоците за Уран се сè уште ограничени, бидејќи е многу оддалечен од Земјата и е тешко редовно да се набљудува. Во 2018 година, [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]] направил слика на [[Уран (планета)|Уран]] на која имало голема, светла поларна капа над северниот пол. Се смета дека бурата е долговечна и научниците теоретизираат дека настанала од сезонските промени во атмосферскиот тек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2019/hubble-reveals-dynamic-atmospheres-of-uranus-neptune|title=Hubble Reveals Dynamic Atmospheres of Uranus, Neptune|last=Garner|first=Rob|date=2019-02-07|work=NASA|accessdate=2020-04-29}}</ref> Во 2006 година, вселенскиот телескоп Хабл ја снимил [[Темна точка на Уран|Темната дамка]] на Уран. Научниците пронашле сличности помеѓу Темната дамка на Уран и [[Голема Темна Дамка|Големите темни дамки]] на [[Нептун]], иако дамката на Уран била многу помала. Се сметало дека Нептуновите дамки се антициклонски витли во атмосферата на Нептун, а Урановата дамка се претпоставува дека е од слична природа.<ref>{{Наведено списание|last=Hammel|first=H.B.|last2=Sromovsky|first2=L.A.|last3=Fry|first3=P.M.|last4=Rages|first4=K.|last5=Showalter|first5=M.|last6=de Pater|first6=I.|last7=van Dam|first7=M.A.|last8=LeBeau|first8=R.P.|last9=Deng|first9=X.|date=May 2009|title=The Dark Spot in the atmosphere of Uranus in 2006: Discovery, description, and dynamical simulations|journal=Icarus|volume=201|issue=1|pages=257–271|bibcode=2009Icar..201..257H|doi=10.1016/j.icarus.2008.08.019|issn=0019-1035}}</ref> Во 1998 година, Хабл направил инфрацрвени снимки од повеќе бури кои беснееле на Уран поради сезонските промени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1999/ast29mar99_1|title=Huge springtime storms hit the planet Uranus {{!}} Science Mission Directorate|work=science.nasa.gov|accessdate=2020-04-29|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123122554/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/1999/ast29mar99_1/|url-status=dead}}</ref> == Нептун == [[Податотека:Neptune_darkspot.jpg|лево|мини| Голема темна точка]] [[Податотека:PIA00064_Neptune's_Dark_Spot_(D2),_1989.jpg|алт=|мини| Мала темна точка]] [[Голема Темна Дамка|Големата темна дамка]] била вител со големина на Земјата, забележан од [[Војаџер 2]] на јужната полутопка на [[Нептун]] во 1989 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/ask/149-What-is-the-Great-Dark-Spot-|title=Ask an Astronomer|work=Cool Cosmos|accessdate=2020-04-25}}</ref> Брзината на ветер регистриран во бурата е најбрз регистриран ветар во Сончевиот Систем со приближно 2,400&nbsp;km/h и ротира околу планетата на секои 18,3 часа.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA00046|title=PIA00046|last=|first=|date=January 29, 1996|work=JPL Photojournal|archive-url=|archive-date=|accessdate=April 25, 2020}}</ref> Кога [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]] го свртел погледот кон Нептун во 1994 година, тоа место исчезнало; но невремето што ја предизвикало дамката можеби продолжило пониско во атмосферата.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2019/neptune-storms|title=Hubble Tracks the Lifecycle of Giant Storms on Neptune|last=Steigerwald|first=Bill|date=2019-03-14|work=NASA|accessdate=2020-04-25}}</ref> [[Мала Темна Дамка|Малата темна дамка]] (понекогаш наречена Голема темна дамка 2 или Окото на волшебникот) бил уште еден вител забележан од Војаџер 2 при прелетот над Нептун во 1989 година. Ова место се наоѓа 30'''°''' појужно на планетата и транзитира околу планетата на секои 16,1 часа.<ref name=":0"/> Карактеристичниот изглед на Малата темна точка е поради белите облаци од замрзнат метан кои се издигнуваат низ центарот на бурата и ѝ даваат форма на око.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_images.asp?id=11|title=NASA's Cosmos|work=ase.tufts.edu|accessdate=2020-04-25}}</ref> Оваа бура, исто така, била исчезната кога вселенскиот телескоп Хабл ја прегледал планетата во 1994 година. Уште 4 други темни дамки биле забележани на Нептун по откривањето на првите две. Малата бура која се формирала на јужната полутопка во 2015 година била следена од Ејми Сајмон и нејзиниот тим во [[Центар за вселенски летови „Годард“|НАСА Годард]], од нејзиното создавање до нејзиниот крај. Додека ја следеле оваа мала бура, тимот успеал да открие појава на џиновска дамка со големина на Големата темна дамка на 23'''°''' северно од екваторот во 2018 година.<ref name=":1"/> Овој тим укажал на важноста на „придружните облаци“ во идентификувањето на бурите што ги предизвикуваат овие дамки дури и додека немало темна дамка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://astronomy.com/news/2019/03/hubble-catches-neptune-forming-new-massive-storms|title=Hubble catches Neptune forming new, massive storms|last=Monday|first=Korey Haynes {{!}} Published|last2=March 25|work=Astronomy.com|accessdate=2020-04-25|last3=2019}}</ref> Овој тим, исто така, заклучил дека бурите веројатно просечно траат 2 години, а можен да траат и до 6 години, а во иднина ќе се обиде да ги проучува обликот и брзината на темните дамки.<ref name=":1" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Видови циклони]] [[Категорија:Планетарни дамки]] hmdw3fzkqnk09i8qpiikufnoigsfy6t Вроден долг QT синдром 0 1288100 5608351 5594009 2026-08-12T01:35:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608351 wikitext text/x-wiki '''''Вроден долг QT синдром''''' ('''LQTS''') е состојба во која е засегната реполаризација на [[срце]]то по [[Срцев циклус|отчукувањата на срцето.]] Тоа резултира со зголемен ризик од неправилно чукање на срцето што може да доведе до несвестица, давење, напади или ненадејна смрт. Овие епизоди може да се активираат со вежбање или стрес. Некои ретки форми на LQTS се поврзани со други симптоми и знаци, вклучувајќи глувост и периоди на мускулна слабост . Синдромот на долг QT може да биде присутен од раѓање или да се развие подоцна во животот. [[Наследување|Наследната]] форма може да се појави сама по себе или како дел од поголемо генетско нарушување. Подоцна во животот може да биде резултат на одредени лекови, [[Хипокалемија|низок калиум во крвта]], низок калциум во крвта или [[срцева слабост]]. Лековите кои се вмешани вклучуваат одредени [[Антиаритмички агенс|антиаритмици]], [[Антибиотик|антибиотици]] и [[Антипсихотик|антипсихотици]]. LQTS може да се дијагностицира со помош на [[Електрокардиографија|електрокардиограм]] (ЕКГ) ако се најде коригиран QT интервал поголем од 480-500 милисекунди, но клиничките наоди, другите одлики на ЕКГ и генетското тестирање може да ја потврдат дијагнозата со пократки QT интервали. Менаџментот може да вклучи избегнување напорни вежби, не внесување доволно [[калиум]] во исхраната, употреба на [[бета блокатор]]и или имплантиран срцев дефибрилатор. Со соодветен третман ова се намалува на помалку од 1% во текот на 20 години. Се проценувало дека синдромот на долг QT влијаел на 1 од 7000 луѓе. Жените биле почесто погодени од овој синдром од машката популација. Повеќето луѓе со оваа состојба развиваат симптоми пред да наполнат 40 години. Во САД тоа резултира со околу 3500 смртни случаи годишно.<ref name="Ги запознаваме ретките болести">{{Наведена мрежна страница |url=https://challenges.mk/mk/%D0%B3%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D0%B5-%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8-2// |title=Ги запознаваме ретките болести |accessdate=2022-01-16 |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115105020/https://challenges.mk/mk/%d0%b3%d0%b8-%d0%b7%d0%b0%d0%bf%d0%be%d0%b7%d0%bd%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bc%d0%b5-%d1%80%d0%b5%d1%82%d0%ba%d0%b8%d1%82%d0%b5-%d0%b1%d0%be%d0%bb%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%b8-2/ |url-status=dead }}</ref>  == Знаци и симптоми == [[Податотека:De-Acquired_longQT_(CardioNetworks_ECGpedia).jpg|мини|Стекнат долг QT синдром]] Многу луѓе со вроден долг QT синдром немаат знаци или симптоми. Кога се појавуваат симптоми, тие генерално се предизвикани од абнормален срцев ритам (аритмии), најчесто форма на вентрикуларна тахикардија наречена Torsades de pointes (TdP). Ако аритмијата се врати во нормален ритам спонтано, засегнатото лице може да доживее зашеметеност (позната како пресинкопа) или несвестица, на што може да му претходи чувство на треперење во градите. Ако аритмијата продолжи, засегнатото лице може да доживее срцев удар, кој ако не се лекува може да доведе до ненадејна смрт. Оние луѓе со LQTS, исто така, може да доживеат активност слична на напади (неепилептичен напад) како резултат на намален проток на крв во мозокот за време на аритмија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Oski_s_Pediatrics/VbjFQiz8aR0C?hl=en&gbpv=1&dq=Long+QT+syndrome+seizure+like+activity&pg=PA1677|title=Oski's Pediatrics: Principles & Practice|last=McMillan|first=Julia A.|last2=Feigin|first2=Ralph D.|last3=DeAngelis|first3=Catherine|last4=Jones|first4=M. Douglas|date=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-3894-1|page=1677|language=en}}</ref> [[Епилепсија]]та е исто така поврзана со одредени типови на долг QT синдром. Аритмиите што доведуваат до несвестици и ненадејна смрт се со поголема веројатност да се појават во специфични околности, делумно определени со тоа која [[Мутација|генетска варијанта]] е присутна. Додека аритмиите може да се појават во секое време, во некои форми на LQTS аритмиите почесто се забележуваат како одговор на вежбање или ментален стрес (LQT1), во други форми по ненадеен гласен шум (LQT2) и во некои форми за време на спиењето или веднаш по будење (LQT3).<ref>{{Наведено списание|date=2015|title=Unveiling specific triggers and precipitating factors for fatal cardiac events in inherited arrhythmia syndromes|journal=Circulation Journal|volume=79|issue=6|pages=1185–92|doi=10.1253/circj.CJ-15-0322|pmid=25925977|doi-access=free}}</ref> Некои ретки форми на синдромот на долг QT влијаат на другите делови од телото, што доведува до глувост во Џервел и Ланге-Нилсен облик на состојбата и периодична парализа во формата Андерсен-Тавил (LQT7). Луѓето со овој синдром имаат продолжен QT-интервал на електрокардиограмите. Симптомите се појавуваат само кога пациентот развива епизода на опасна вентрикуларна тахикардија, и симптомите зависат од времетраењето на аритмијата. Повремената вртоглавица може да биде единствениот симптом. Ако трае повеќе од 10 секунди, се јавува синкопа, т.е. краткотраен губиток на свест, па сè до ненадејна срцева смрт на пациентот во рок од неколку минути, доколку нема непосредна медицинска помош. Ова е првиот симптом кај 1 од 10 пациенти заболени со долгиот QT-синдром. Симптомите можат да почнат за време на првата година од животот и да станат почести за време на школска возраст. Машките деца обично ќе ја искусат првата епизода на синкопа на просечна возраст од 11 години, а девојчињата на 16-годишна возраст. Срцевите епизоди во контекст на овој синдром, можат да бидат предизвикани од физички и емоционален стрес (вежбање, лутина, страв, радост, возбуда, скокање во вода, нуркање, и сл.). Некои од тие епизоди се појавиле кај поединечни пациенти за време на спиење или одмор.<ref name="Ги запознаваме ретките болести"/> === Ризик за аритмии === Додека оние со долг QT синдром имаат зголемен ризик од развој на абнормален срцев ритам, апсолутниот ризик од аритмии е многу променлив. Најсилниот предиктор за тоа дали некој ќе развие TdP е дали ја доживеал оваа аритмија или друга форма на срцев удар во минатото. Оние со LQTS кои доживеале синкопа без во тоа време евидентирано ЕКГ се исто така изложени на поголем ризик, бидејќи синкопата во овие случаи често се должи на недокументирана само-завршувачка аритмија. Покрај историјата на аритмии, степенот до кој QT е продолжен го предвидува ризикот. Додека некои имаат QT интервали кои се многу продолжени, други имаат само мало продолжување на QT, или дури и нормален QT интервал во мирување (скриен LQTS). Оние со најдолги QT интервали имаат поголема веројатност да доживеат TdP, а коригиран QT интервал поголем од 500 ms се смета дека ги претставува оние со поголем ризик. И покрај ова, оние со само суптилно продолжување на QT или скриен LQTS сè уште имаат одреден ризик од аритмии. Севкупно, секое зголемување од 10 ms во коригираниот QT интервал е поврзано со 5% зголемување на аритмискиот ризик. Со оглед на тоа што ефектите на продолжување на QT на двете генетски варијанти и стекнати причини за LQTS се адитивни, оние со наследен LQTS имаат поголема веројатност да доживеат TdP ако им се дадат лекови за продолжување на QT или ако имаат проблеми со електролитите, како што се ниски нивоа на низок калиум во крвта ([[хипокалемија]]). Слично на тоа, оние кои земаат лекови за продолжување на QT имаат поголема веројатност да доживеат TdP ако имаат генетска тенденција за продолжен QT интервал, дури и ако оваа тенденција е скриена. Ризикот од аритмии е исто така поголем ако лицето кое го прима лекот има [[срцева слабост]], зема [[Дигоксин|дигиталис]] или неодамна е кардиовертирано од [[атријална фибрилација]] . == Причини == Постојат неколку поттипови на долг QT синдром. Тие можат да бидат широко поделени на оние предизвикани од [[Мутација|генетски мутации со]] кои засегнатите се родени, ги носат во текот на нивниот живот и може да се пренесат на нивните деца (наследен или вроден долг QT синдром), и оние предизвикани од други фактори кои не можат да се пренесат и често се реверзибилни (стекнат долг QT синдром).  Идентификувани се неколку гени кои влијаат на QT-интервалот, така што постојат неколку варијанти на овој синдром. Фамилијарните форми на долгиот QT-синдром, кои се поврзани со висока инциденца на опасни аритмии, ненадејна смрт и кои често се јавуваат кај неколку членови на едно семејство, го вклучуваат синдромот Јервел-Ланге-Нилсен, кој се наследува на автосомно рецесивен начин и во повеќето случаи е поврзан со вродена загуба на слухот. Синдромот на Романо-Вард е почест и следи по автосомно доминантно наследство, и исто така е фамилијарна форма. === Наследен === [[Податотека:PMC2322962_Zhang_2008_Comparison_of_normal,_Romano-Ward_and_Jervell-Lange-Nielsen_ECGs_in_same_family.jpg|мини|Електрокардиограми од едно семејство кои покажуваат незасегнат член на семејството (горе), синдром Романо Вард (во средината) и синдром Џервел и Ланге-Нилсен (долу).]] Наследен, или вроден долг QT синдром, е предизвикан од генетски абнормалности. LQTS може да произлезе од варијанти на неколку гени, што во некои случаи доведува до сосема различни одлики. Предложени се системи за класификација за да се направи разлика помеѓу поттиповите на состојбата врз основа на клиничките одлики (и именувани по оние кои први ја опишале состојбата) и поделени со основната генетска варијанта. Поретко забележан облик е синдромот Џервел и Ланге-Нилсен, автосомно рецесивна форма на LQTS која комбинира продолжен QT интервал со вродена глувост. Други ретки форми вклучуваат Андерсон-Тавил синдром (LQT7) со одлики вклучувајќи продолжен QT интервал, периодична парализа и абнормалности на лицето и скелетот; и Тимоти синдром (LQT8) кај кој продолжениот QT интервал е поврзан со абнормалности во структурата на срцето и [[Спектар на аутизам|нарушување на спектарот на аутизам]].<ref name="Ги запознаваме ретките болести"/> ==== Романо-Вард синдром ==== LQT1 е најчестиот поттип на Романо-Ворд синдром, одговорен за 30 до 35% од сите случаи. Одговорниот ген, ''KCNQ1,'' е изолиран во хромозомот 11p 15.5 и ја шифрира алфа подединицата на калиумовиот канал KvLQT1. Оваа подединица е во интеракција со други белковини (особено, minK бета подединица) за да го создаде каналот, кој ја носи одложената струја на исправувачот на калиум ''I'' одговорна за фазата на реполаризација на срцевиот дејствен потенцијал .Варијантите во ''KCNQ1'' кои го намалуваат ''I'' (загуба на функционални варијанти) ја забавуваат реполаризацијата на дејствениот потенцијал. Ова предизвикува LQT1 поттип на Романо-Вард синдром кога се наследува една копија од варијантата (хетерозиготно, автосомно доминантно наследување). Наследувањето на две копии од варијантата (хомозиготно, автосомно рецесивно наследување) води до потешкиот синдром Џервел и Ланге-Нилсен. Спротивно на тоа, варијантите во KCNQ1 кои го зголемуваат ''I'' доведуваат до побрза реполаризација и краток QT синдром .<ref>{{Наведено списание|date=August 2018|title=Diagnosis and management of short QT syndrome|journal=Heart Rhythm|volume=15|issue=8|pages=1261–1267|doi=10.1016/j.hrthm.2018.02.034|pmid=29501667}}</ref> Поттипот LQT2 е втората најчеста форма на синдромот Романо-Ворд, одговорен за 25 до 30% од сите случаи. Таа е предизвикана од варијанти на ''генот KCNH2'' (исто така познат како ''hERG'' ) на хромозомот 7 кој го кодира калиумовиот канал кој ја носи брзата навнатре исправувачка струја ''I''. Оваа струја придонесува за терминалната фаза на реполаризација на срцевиот дејствен потенцијал, а со тоа и должината на QT интервалот. Поттипот LQT3 на синдромот Романо-Ворд е предизвикан од варијанти во ''генот SCN5A'' сместен на хромозомот 3p21-24. ''SCN5A ја'' кодира алфа-подединицата на срцевиот натриумски канал, Na 1.5, одговорна за натриумската струја ''I'' која ги деполаризира срцевите клетки на почетокот на дејствениот потенцијал. Срцевите натриумови канали вообичаено брзо се онеспособуваат, но мутациите вклучени во LQT3 го забавуваат нивното онеспособување што доведува до мала одржлива „доцна“ натриумова струја. Оваа континуирана струја навнатре го продолжува дејствениот потенцијал, а со тоа и интервалот QT. Додека некои варијанти во ''SCN5A'' предизвикуваат LQT3, други варијанти може да предизвикаат сосема различни состојби. Варијантите кои предизвикуваат намалување на раната врвна струја може да предизвикаат [[Бругадин синдром|синдром Бругада]] и болест на срцевата спроводливост, додека други варијанти се поврзани со дилатациона кардиомиопатија . Некои варијанти кои влијаат и на раната и на доцната натриумова струја може да предизвикаат синдроми на преклопување кои ги комбинираат аспектите на синдромот LQT3 и Бругада. ==== Ретки поттипови Romano-Ward (LQT4-6 и LQT9-16) ==== LQT5 е предизвикан од варијанти на ''генот KCNE1'' одговорен за бета подединицата MinK на калиумовиот канал. Оваа подединица, во врска со алфа-подединицата кодирана од KCNQ1, е одговорна за струјата на калиум ''I'' <sub>Ks</sub> која е намалена во LQTS.<ref name="Bohnen 2017">{{Наведено списание|date=January 2017|title=Molecular Pathophysiology of Congenital Long QT Syndrome|journal=Physiological Reviews|volume=97|issue=1|pages=89–134|doi=10.1152/physrev.00008.2016|pmc=5539372|pmid=27807201}}</ref> LQT6 е предизвикан од варијанти во ''генот KCNE2'' одговорен за бета-подединицата на калиумовиот канал MiRP1 која ја генерира калиумовата струја.<ref name="Bohnen 2017" /> Варијантите кои ја намалуваат оваа струја се поврзани со продолжување на QT интервалот.<ref name=":6">{{Наведено списание|date=October 2013|title=Genotype- and phenotype-guided management of congenital long QT syndrome|journal=Current Problems in Cardiology|volume=38|issue=10|pages=417–55|doi=10.1016/j.cpcardiol.2013.08.001|pmc=3940076|pmid=24093767}}</ref> Сепак, последователните докази како што е релативно вообичаениот наод на варијанти во генот кај оние без долг QT синдром и општата потреба за присуство на втор стресор како што е хипокалемија за да се открие продолжувањето на QT-от, сугерира дека овој ген наместо тоа претставува модификатор на подложност на продолжување на QT интервалот.<ref name="Giudicessi 2018">{{Наведено списание|date=October 2018|title=The genetic architecture of long QT syndrome: A critical reappraisal|journal=Trends in Cardiovascular Medicine|volume=28|issue=7|pages=453–464|doi=10.1016/j.tcm.2018.03.003|pmc=6590899|pmid=29661707}}</ref> Затоа, некои оспоруваат дали варијантите на ''KCNE2'' се доволни сами да предизвикаат синдром Романо-Ворд.<ref name="Giudicessi 2018" /> LQT9 е предизвикан од варијанти на мембранската структурна белковина, кавеолин <nowiki>-3</nowiki>.<ref name="Bohnen 2017"/> Кавеолините формираат специфични мембрански домени наречени кавеоли во кои седат натриумови канали затворени со напон. Слично на LQT3, овие варијанти на кавеолин ја зголемуваат доцната одржлива натриумова струја, што ја нарушува клеточната реполаризација.<ref name="Bohnen 2017" /> LQT10 е исклучително редок поттип, предизвикан од варијанти на генот ''SCN4B.'' Производот на овој ген е помошна бета-подединица (Na <sub>V</sub> β4) која формира срцеви натриумови канали, варијанти во кои се зголемува доцната одржлива натриумова струја.<ref name="Bohnen 2017"/> LQT13 е предизвикан од варијанти на ''GIRK4,'' белковина вклучена во парасимпатичката модулација на срцето.<ref name="Bohnen 2017" /> Клинички, пациентите се одликуваат со само умерено продолжување на QT, но зголемена склоност кон атријални аритмии. LQT14, LQT15 и LQT16 се предизвикани од варијанти на гените одговорни за калмодулин ( ''CALM1, CALM2'' и ''CALM3'' соодветно).<ref name="Bohnen 2017" /> Калмодулин е во интеракција со неколку јонски канали и неговите улоги вклучуваат модулација на L-тип на калциумова струја како одговор на концентрациите на калциум и трговија со белковини произведени од ''KCNQ1'' и со тоа влијание врз калиумовите струи.<ref name="Bohnen 2017" /> Прецизните механизми со кои овие генетски варијанти го продолжуваат QT интервалот остануваат неизвесни.<ref name="Bohnen 2017" /> ==== Џервел и Ланге-Нилсен синдром ==== Синдромот на Џервел и Ланге-Нилсен (JLNS) е ретка форма на LQTS наследен на автосомно рецесивен начин. Покрај сериозното продолжување на QT интервалот, засегнатите се раѓаат со тешка сензоневрална глувост која ги зафаќа двете уши. Синдромот е предизвикан од наследување на две копии на одредена варијанта во гените ''KCNE1'' или ''KCNQ1.'' Истите генетски варијанти водат до формите LQT1 и LQT5 на синдромот Романо-Ворд доколку се наследи само една копија од варијантата.<ref name="Tester in EDH">{{Наведена книга|title=Electrical Diseases of the Heart|vauthors=Tester DJ, Schwartz PJ, Ackerman MJ|date=2013|publisher=Springer|isbn=978-1-4471-4881-4|veditors=Gussak I, Antzelevitch C|location=London|pages=439–468|chapter=Congenital Long QT Syndrome|doi=10.1007/978-1-4471-4881-4_27}}</ref> JLNS е генерално поврзан со поголем ризик од аритмии од повеќето други форми на LQTS.<ref name="ESC 2015">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=November 2015|title=2015 ESC Guidelines for the management of patients with ventricular arrhythmias and the prevention of sudden cardiac death: The Task Force for the Management of Patients with Ventricular Arrhythmias and the Prevention of Sudden Cardiac Death of the European Society of Cardiology (ESC)Endorsed by: Association for European Paediatric and Congenital Cardiology (AEPC)|journal=Europace|volume=17|issue=11|pages=1601–87|doi=10.1093/europace/euv319|pmid=26318695|doi-access=free}}</ref> ==== Андерсен-Тавил синдром (LQT7) ==== LQT7, исто така познат како синдром Андерсен-Тавил, се одликува со тријада на одлики - покрај продолжениот QT интервал, засегнатите може да доживеат повремена слабост што често се јавува во моменти кога концентрациите на калиум во крвта се ниски (хипокалемична периодична парализа) и карактеристични абнормалности на лицето и скелетот, како што се мала долна вилица ( микрогнатија ), ниски поставени уши и споени или ненормално наведнати прсти на рацете и нозете ( [[Сраснати прсти|синдактилија]] и клинодактилија ). Состојбата се наследува на автосомно-доминантен начин и често е поврзана со мутации во ''генот KCNJ2'' кој ја кодира белковината на калиумовиот канал.<ref>{{Наведено списание|date=December 2013|title=Andersen-Tawil syndrome: clinical and molecular aspects|journal=International Journal of Cardiology|volume=170|issue=1|pages=1–16|doi=10.1016/j.ijcard.2013.10.010|pmid=24383070}}</ref> ==== Тимотеј синдром (LQT8) ==== LQT8, исто така познат како Тимотеј синдром комбинира продолжен QT интервал со споени прсти или прсти (синдактилија). Најчесто се забележуваат абнормалности на структурата на срцето, вклучувајќи вентрикуларен септален дефект, [[тетралогија на Фало]] и хипертрофична кардиомиопатија.<ref name="pmid20301577">{{Наведена книга|title=GeneReviews|vauthors=Adam MP, Ardinger HH, Pagon RA, Wallace SE, Bean LJ, Stephens K, Amemiya A, Napolitano C, Splawski I, Timothy KW, Bloise R, Priori SG|date=February 2006|publisher=University of Washington, Seattle|location=Seattle (WA)|chapter=Timothy Syndrome|pmid=20301577|display-authors=6}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Napolitano|first=C.|last2=Timothy|first2=K. W.|last3=Bloise|first3=R.|last4=Priori|first4=S. G.|last5=Adam|first5=M. P.|last6=Ardinger|first6=H. H.|last7=Pagon|first7=R. A.|last8=Wallace|first8=S. E.|last9=Bean LJH|year=1993|title=Timothy Syndrome|pmid=20301577}}</ref> Состојбата се манифестира рано во животот и просечниот животен век е 2,5 години со смрт најчесто предизвикана од вентрикуларни аритмии. Многу деца со Тимотеј синдром кои преживуваат подолго од ова имаат одлики на [[Спектар на аутизам|нарушување на спектарот]] на аутизам. Синдромот на Тимотеј е предизвикан од варијанти на калциумовиот канал Cav1.2 кодиран од генот ''CACNA1c.''<ref>{{Наведена книга|title=Andersen–Tawil and Timothy Syndromes|last=Tristani-Firouzi|first=Martin|last2=Etheridge|first2=Susan P.|date=2013|work=Electrical Diseases of the Heart|publisher=Springer London|isbn=978-1-4471-4880-7|editor-last=Gussak|editor-first=Ihor|pages=561–567|doi=10.1007/978-1-4471-4881-4_32|editor-last2=Antzelevitch|editor-first2=Charles}}</ref> ==== Табела на поврзани гени ==== Следното е список на гени поврзани со синдромот на долг QT: {| class="wikitable" |'''Тип''' | '''ОМИМ''' | '''ген''' | '''Белешки''' |- | LQT1 | | KCNQ1 | Ја кодира α-подединицата на бавниот одложен исправувач на калиумовиот канал K <sub>V</sub> 7.1 што ја носи калиумовата струја ''I'' <sub>Ks.</sub><ref name="Giudicessi 2018"/> |- | LQT2 | | KCNH2 | Исто така познат како hERG. Ја кодира α-подединицата на брзиот одложен исправувач калиумовиот канал K <sub>V</sub> 11.1 што ја носи калиумовата струја ''I'' <sub>Kr</sub>.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT3 | | ''SCN5A'' | Ја шифрира α-подединицата на срцевиот натриумски канал Na <sub>V</sub> 1.5 што ја носи натриумовата струја ''I'' <sub>Na</sub>.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT4 | | ANK2 | Кодира Ankyrin B кој ги закотвува јонските канали во ќелијата. Спорно дали навистина предизвикува болест наспроти мал QT ген за чувствителност.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT5 | | ''KCNE1'' | Кодира MinK, β-подединица на калиумовиот канал. Хетерозиготното наследување предизвикува Романо-Вард, хомозиготното наследување предизвикува синдром Џервел и Ланге-Нилсен.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT6 | | ''KCNE2'' | Кодира MiRP1, β-подединица на калиумовиот канал. Спорно дали навистина предизвикува болест наспроти мал QT ген за чувствителност.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT7 | | ''KCNJ2'' | Кодира навнатре исправувачка калиумова струја K <sub>ir</sub> 2.1 што ја носи калиумовата струја ''I'' <sub>K1</sub> . Предизвикува синдром Андерсен-Тавил.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT8 | | ''CACNA1c'' | Ја шифрира α-подединицата Ca <sub>V</sub> 1.2 на калциумовиот канал Cav1.2 што ја носи струјата на калциум ''I'' <sub>Ca(L).</sub> Предизвикува Тимотеј синдром.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT9 | | CAV3 | Кодира Caveolin-3, одговорен за формирање мембрански кесички познати како caveolae. Мутациите во овој ген може да ја зголемат доцната натриумова струја ''I'' <sub>Na.</sub><ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT10 | | ''SCN4B'' | Ја кодира β4-подединицата на срцевиот натриумови канали.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT11 | | ''AKAP9'' | Кодира белковина поврзана со А-киназа кој е во интеракција со K <sub>V</sub> 7.1.<ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT12 | | ''SNTA1'' | Кодира синтрофин-α1. Мутациите во овој ген може да ја зголемат доцната натриумова струја ''I'' <sub>Na.</sub><ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT13 | | ''КЦНЈ5'' | Исто така познат како ''GIRK4, ги'' кодира каналите на калиум кои внатрешно исправуваат чувствителни на G белковина (K <sub>ir</sub> 3.4) кои ја носат калиумовата струја ''I'' <sub>K(ACh).</sub><ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT14 | | ''МИРЕН 1'' | Кодира калмодулин-1, белковина гласник што го врзува калциумот кој е во интеракција со струјата на калциум ''I'' <sub>Ca(L).</sub><ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT15 | | ''МИРЕН2'' | Кодира калмодулин-2, белковина гласник што го врзува калциумот кој е во интеракција со струјата на калциум ''I'' <sub>Ca(L).</sub><ref name="Giudicessi 2018" /> |- | LQT16 | | ''МИРЕН3'' | Кодира калмодулин-3, белковина гласник што го врзува калциумот кој е во интеракција со струјата на калциум ''I'' <sub>Ca(L).</sub><ref name="Giudicessi 2018" /> |} === Стекнати ===  Иако долго QT синдром е често генетска состојба, продолжен QT интервал поврзан со зголемен ризик од абнормален срцев ритам, исто така, може да се појави кај луѓе без генетска абнормалност, најчесто поради несакан ефект на лекови. Продолжувањето на QT интервалот предизвикано од лекови често е резултат на третман со [[Антиаритмички агенс|антиаритмични]] лекови како што се амиодарон и соталол, антибиотици како [[еритромицин]] или антихистаминици како што е терфенадин . Други лекови кои го продолжуваат QT интервалот вклучуваат некои [[Антипсихотик|антипсихотици]] како што се халоперидол и зипразидон, и антидепресив циталопрам.<ref>{{Наведено списание|date=January 2013|title=QTc prolongation, torsades de pointes, and psychotropic medications|journal=Psychosomatics|volume=54|issue=1|pages=1–13|doi=10.1016/j.psym.2012.11.001|pmid=23295003}}</ref> Списоците на лекови поврзани со продолжување на QT интервалот, како што е базата на податоци на CredibleMeds, може да се најдат на интернет.<ref>{{Наведено списание|date=February 2018|title=CredibleMeds.org: What does it offer?|url=https://repository.arizona.edu/bitstream/10150/627826/1/CM_What_does_it_offer.pdf|journal=Trends in Cardiovascular Medicine|volume=28|issue=2|pages=94–99|doi=10.1016/j.tcm.2017.07.010|pmid=28801207|hdl-access=free|access-date=2022-01-16|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319130122/https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/627826/CM_What_does_it_offer.pdf;jsessionid=45872F44342D7B69A6E3EA71F0C28F62?sequence=1|url-status=dead}}</ref> Други причини за стекнат LQTS вклучуваат абнормално ниски нивоа на калиум ([[хипокалемија]]) или магнезиум (хипомагнеземија) во крвта. Ова може да се влоши по ненадејно намалување на снабдувањето со крв во срцето ([[Срцев удар|миокарден инфаркт]]), ниски нивоа на тироиден хормон ([[хипотироидизам]]) и бавен пулс ([[брадикардија]]). Анорексија- нервоза е поврзана со ненадејна смрт, веројатно поради продолжување на QT интервалот. Неисхранетоста забележана во оваа состојба понекогаш може да влијае на концентрацијата на соли во крвта, како што е калиумот, потенцијално да доведе до стекнат синдром на долг QT, за возврат да предизвика ненадејна срцева смрт. Неисхранетоста и поврзаните промени во балансот на сол се развиваат во подолг временски период, а брзото повторно хранење може дополнително да го наруши нерамнотежата на солта, зголемувајќи го ризикот од аритмии. Затоа мора да се внимава да се следат нивоата на електролити за да се избегнат компликациите од синдромот на повторно хранење. Факторите кои го продолжуваат QT интервалот се адитивни, што значи дека комбинацијата на фактори (како што е земање лек што го продолжува QT и ниско ниво на калиум) може да предизвика поголем степен на продолжување на QT од секој фактор сам. Ова исто така важи и за некои генетски варијанти кои сами по себе само минимално го продолжуваат QT интервалот, но може да ги направат луѓето поподложни на значително продолжување на QT-индуцирана од лекови. == Механизми == [[Податотека:Mechanisms_of_arrhythmia.jpg|мини|Клеточни механизми кои водат до аритмии кај долг QT синдром]] Различните форми на долг QT синдром, вродени и стекнати, предизвикуваат абнормален срцев ритам (аритмии) со влијание на електричните сигнали што се користат за координирање на поединечните срцеви клетки. Вообичаената тема е продолжување на срцевиот дејствен потенцијал - карактеристична шема на промени на напонот низ клеточната мембрана што се јавуваат при секое отчукување на срцето. Срцевите клетки кога се опуштени нормално имаат помалку позитивно наелектризирани јони на внатрешната страна на нивната [[клеточна мембрана]] отколку на надворешната страна, наречена мембрана што се ''поларизира'' . Кога срцевите клетки се [[Мускулна контракција|собираат]], позитивно наелектризираните јони како натриум и калциум влегуваат во клетката, изедначувајќи го или менувајќи го овој поларитет или ''деполаризирајќи'' ја клетката. Откако ќе се случи контракција, клетката го враќа својот поларитет (или ''реполаризира'') дозволувајќи им на позитивно наелектризираните јони како што е калиумот да ја напуштат клетката, враќајќи ја мембраната во нејзината опуштена, поларизирана состојба. Кај синдромот на долг QT потребно е подолго време за да се појави оваа реполаризација, прикажана во поединечните клетки како подолг дејствен потенцијал додека на површинскиот ЕКГ е означен како долг QT интервал. Продолжените акциони потенцијали може да доведат до аритмии преку неколку механизми. Аритмијата карактеристична за синдромот на долг QT, Torsades de Pointes, започнува кога почетниот дејствен потенцијал предизвикува понатамошни абнормални дејствени потенцијали во форма на последеполаризации . Раните последеполаризации, кои се случуваат пред клетката целосно да се реполаризира, особено е веројатно да се забележат кога акционите потенцијали се пролонгирани и се јавуваат поради реактивирање на калциумовите и натриумовите [[Јонски канал|канали]] кои вообичаено би се исклучувале додека не се појави следното отчукување на срцето. Раните последеполаризации кои предизвикуваат аритмии кај синдромот на долг QT имаат тенденција да произлезат од Пуркиниевите влакна на системот на срцева спроводливост. Раните последеполаризации може да се појават како единечни настани, но може да се појавуваат постојано што доведува до повеќекратни брзи активирања на клетката. Некои истражувања сугерираат дека одложените последеполаризации, настанати по завршувањето на реполаризацијата, исто така може да играат улога во синдромот на долг QT. Оваа форма на последеполаризација потекнува од спонтано ослободување на калциум од внатреклеточната складиште на калциум, позната како саркоплазматичен ретикулум, принудувајќи го калциумот надвор од клетката преку натриумовиот разменувач на калциум во замена за натриум, генерирајќи нето струја навнатре. Иако постојат силни докази дека предизвикувачот за Torsades de Pointes доаѓа од последеполаризација, помалку е сигурно што ја одржува оваа аритмија. Некои докази сугерираат дека повторените последеполаризации од многу извори придонесуваат за продолжување на аритмијата. Сепак, некои сугерираат дека аритмијата се одржува преку механизам познат како повторен влез. Според овој модел, продолжувањето на дејствениот потенцијал се јавува во променлива мера во различни слоеви на срцевиот мускул со подолги дејствени потенцијали во некои слоеви од другите. Како одговор на поттикнувачкиот импулс, брановите на деполаризација ќе се шират низ регионите со пократки акциони потенцијали, но блокирани во региони со подолги акциони потенцијали. Ова ѝ овозможува на деполаризирачката [[бранова предница]] да се наведнува околу областите на блокот, потенцијално формирајќи целосна јамка и самоовековечување. Моделот на извртување на ЕКГ може да се објасни со движење на јадрото на колото за повторно влегување во форма на меандриран спирален бран. == Дијагноза == [[Податотека:PMC4040880_Postema_2014_QT_interval_measurement.jpg|мини|Мерење на QT интервалот со нормални и продолжени QT интервали]] [[Податотека:QT_distribution.png|алт=|лево|мини| Опсегот на QT интервали се очекува кај здрави мажи, здрави жени и кај оние со долг QT синдром.]] Дијагностицирањето на синдромот на долг QT е предизвик. Додека белегот на LQTS е продолжување на QT интервалот, QT интервалот е многу променлив и кај оние кои се здрави и кај оние кои имаат LQTS. Ова води до преклопување помеѓу QT интервалите на оние со и без LQTS. 2,5% од оние со генетски докажан LQTS имаат QT интервал во нормалниот опсег.<ref name=":6"/> Спротивно на тоа, со оглед на нормалната распределба на QT интервали, дел од здрави луѓе ќе имаат подолг QT интервал од кој било произволен прекин.<ref name=":6" /> Други фактори надвор од интервалот QT затоа треба да се земат предвид при поставување на дијагнозата, од кои некои се вградени во системите за бодување.<ref name="ESC 2015"/> [[Податотека:Long_QT_subtypes.jpg|мини|Карактеристични модели на ЕКГ поврзани со трите главни поттипови на наследен долг QT синдром]] Синдромот на долг QT главно се дијагностицира со мерење на интервалот QT коригиран за срцевиот ритам (QTc) на електрокардиограм со 12 води (ЕКГ). Синдромот на долг QT е поврзан со продолжен QTc, иако во некои генетски докажани случаи на LQTS ова продолжување може да биде скриено, познато како скриен LQTS.<ref name=":6"/> QTc е помал од 450 ms кај 95% од нормалните мажи и помалку од 460 ms кај 95% од нормалните жени. LQTS се предлага ако QTc е подолг од овие прекини. Меѓутоа, бидејќи 5% од нормалните луѓе исто така спаѓаат во оваа категорија, некои предлагаат прекини од 470 и 480 ms за мажи и жени соодветно, што одговара на 99-те центили на нормалните вредности.<ref name=":6" /> Главните поттипови на наследен LQTS се поврзани со специфични одлики на ЕКГ. LQT1 е типично поврзан со широки Т-бранови, додека Т-брановите во LQT2 се засечени и со помала амплитуда, додека кај LQT3 Т-брановите често се доцна, а пред нив има долг изоелектричен сегмент.<ref name=":6"/> === Резултат на Шварц === [[Податотека:PMC4608198_Shashank_2015_Long_QT2_with_T-wave_alternans.jpg|мини|Алтернани на Т-бранови кај поединец со долг QT синдром]] Скорот на Шварц е предложен како метод за комбинирање на клинички и ЕКГ фактори за да се процени колку е веројатно поединецот да има наследна форма на LQTS.<ref name="Levine2008">{{Наведено списание|author-link4=Arthur J. Moss|date=August 2008|title=Congenital long QT syndrome: considerations for primary care physicians|journal=Cleveland Clinic Journal of Medicine|volume=75|issue=8|pages=591–600|doi=10.3949/ccjm.75.8.591|pmid=18756841}}</ref> Табелата подолу ги наведува критериумите што се користат за пресметување на резултатот. {| class="wikitable" |+Шварц резултат за да помогне во дијагнозата на наследниот долг QT синдром.<ref name="pmid8339437">{{Наведено списание|date=August 1993|title=Diagnostic criteria for the long QT syndrome. An update|journal=Circulation|volume=88|issue=2|pages=782–4|doi=10.1161/01.CIR.88.2.782|pmid=8339437|doi-access=free}}</ref> | rowspan="3" | Поправен QT интервал (QTc) | ≥ 480 ms | 3 поени | rowspan="3" | QTc дефиниран според Базетовата корекција |- | 460–470 ms | 2 поени |- | 450 ms и машки пол | 1 поен |- | Torsades de pointes | | 2 поени | rowspan="4" | |- | Алтернани на Т-бранови | | 1 поен |- | Засечени Т-бранови во најмалку 3 одводи | | 1 поен |- | Низок пулс за возраста (деца) | | 0,5 поени |- | rowspan="2" | Синкопа | со стрес | 2 поени | rowspan="2" | Не можам да примам поени и за синкопа и за торсади |- | без стрес | 1 поен |- | Вродена глувост | | 0,5 поени | |- | rowspan="2" | Семејна историја | Друг член на семејството со потврден LQTS | 1 поен | rowspan="2" | Истиот член на семејството не може да се смета за LQTS и ненадејна смрт |- | Ненадејна срцева смрт кај член на потесното семејство на возраст <30 | 0,5 поени |- | colspan="4" | |} === Други истраги === Во случаи на дијагностичка несигурност, други испитувања може да бидат корисни за да се открие продолжениот QT. Покрај продолжувањето на QT интервалот во мирување, LQTS може да влијае на тоа како QT се менува како одговор на вежбање и стимулација од катехоламините како што е адреналинот. Тестовите за провокација, во форма на тестови за толеранција на вежбање или директна инфузија на адреналин, може да се користат за откривање на овие абнормални одговори.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=December 2011|title=How to perform and interpret provocative testing for the diagnosis of Brugada syndrome, long-QT syndrome, and catecholaminergic polymorphic ventricular tachycardia|journal=Circulation: Arrhythmia and Electrophysiology|volume=4|issue=6|pages=958–64|doi=10.1161/CIRCEP.111.965947|pmid=22203660|doi-access=free}}</ref> Овие испитувања се најкорисни за идентификување на оние со скриен вроден тип 1 LQTS 1 (LQT1) кои имаат нормален QT интервал во мирување. Додека кај здравите лица QT интервалот се скратува за време на вежбањето, кај оние со скриено вежбање LQT1 или адреналинска инфузија може да доведе до парадоксално продолжување на QT интервалот, откривајќи ја основната состојба.<ref name=":6"/> === Пресеци на насоки === Меѓународните упатства за консензус се разликуваат за степенот на продолжување на QT интервалот потребен за дијагностицирање на LQTS. Европското здружение за кардиологија препорачува дека, со или без симптоми или други испитувања, LQTS може да се дијагностицира ако коригираниот QT интервал е подолг од 480ms. Тие препорачуваат дека дијагнозата може да се разгледа во присуство на QTc поголем од 460 ms ако се појавила необјаснета синкопа.<ref name="ESC 2015"/> Упатствата на Здружението за срцев ритам се построги, препорачуваат прекин на QTc поголем од 500 ms во отсуство на други фактори кои го продолжуваат QT или поголем од 480 ms со синкопа.<ref name="HRS guidelines">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=October 2013|title=Executive summary: HRS/EHRA/APHRS expert consensus statement on the diagnosis and management of patients with inherited primary arrhythmia syndromes|journal=Europace|volume=15|issue=10|pages=1389–406|doi=10.1093/europace/eut272|pmid=23994779}}</ref> И двете групи на упатства се согласуваат дека LQTS може да се дијагностицира и ако поединецот има Schwartz резултат поголем од 3 или ако е идентификувана патогена генетска варијанта поврзана со LQTS, без оглед на QT интервалот.<ref name="ESC 2015" /><ref name="HRS guidelines" /> == Третман == На оние на кои им е дијагностициран LQTS обично им се советува да избегнуваат лекови кои можат дополнително да го продолжат QT интервалот или да го намалат прагот за TDP, чии списоци може да се најдат во онлајн базите на податоци за јавен пристап.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.azcert.org/medical-pros/drug-lists/drug-lists.cfm|title=QT Drug List by Risk Groups|publisher=Arizona Center for Education and Research on Therapeutics|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224200118/http://www.azcert.org/medical-pros/drug-lists/drug-lists.cfm|archive-date=2010-12-24|accessdate=2010-07-04}}</ref> Дополнително на ова, познати се две интервентни опции за лицата со LQTS: превенција на аритмија и прекинување на аритмијата. На луѓето со долг QT-синдром им се препорачува да ги ограничат своите активности на спортови со низок интензитет, доколку имаат историја на губење на свеста, т.е. синкопа, или ресусцитација од срцев удар, како и во случаи кога QT-интервалите се многу пролонгирани (470 m/sec кај мажи, 480 m/sec кај жени). Многу пациенти со овој синдром се третираат со бета-блокатори. Некои антиаритмички лекови, антидепресиви, антибиотици, како што се еритромицин, кларитромицин еритромицин и азитромицин, често го продолжуваат QT-интервалот. Од таа причина треба да се избегнуваат овие лекови кои предизвикуваат продолжен QT-интервал. За повеќето пациенти, најдобриот третман е имплантабилниот дефибрилатор. Овој уред треба да се користи кај пациенти кои преживеале срцев удар и кај пациенти кои имале синкопа поради самиот QT-синдром, особено ако се појави синкопа додека веќе се третираат со бета-блокатори. За оние коишто не можат да толерираат бета-блокатори или кои сè уште имаат срцеви епизоди додека се на терапија, може да се изврши лева кардио-симпатична денервација. Пренаталната дијагноза треба да се земе предвид кога еден од родителите има долг QT-синдром и треба да се понуди генетско советување на погодените семејства. === Превенција на аритмија === Потиснувањето на аритмијата вклучува употреба на лекови или хируршки процедури кои ја напаѓаат основната причина за аритмиите поврзани со LQTS. Бидејќи причината за аритмиите кај LQTS се раните последеполаризации (EADs) и тие се зголемени во состојби на адренергична стимулација, може да се преземат чекори за тапа адренергична стимулација кај овие лица. Тие вклучуваат администрација на [[Бета блокатор|агенси за блокирање]] на бета рецептори, што го намалува ризикот од аритмии предизвикани од стрес. Бета блокаторите се ефикасен третман за LQTS предизвикан од LQT1 и LQT2. Генотипот и времетраењето на интервалот QT се независни предиктори за повторување на опасни по живот настани за време на терапијата со бета-блокатори. Да бидеме конкретни, присуството на QTc >500 ms и LQT2 и LQT3 генотипот се поврзани со највисока инциденца на повторување. Кај овие пациенти може да се земе предвид примарна превенција со употреба на имплантирани кардиовертер-дефибрилатори. * Дополнување на калиум: Ако содржината на калиум во крвта се зголемува, дејствениот потенцијал се скратува, така што зголемувањето на концентрацијата на калиум може да ја минимизира појавата на аритмии. Најдобро би требало да делува во LQT2, бидејќи каналот hERG е особено чувствителен на концентрацијата на калиум, но употребата е експериментална и не се заснова на докази. * Лековите за блокирање на натриумови канали, како што е мексилетин, се користени за да се спречат аритмии кај долг QT синдром. Додека најубедливата индикација е за оние чиј долг QT синдром е предизвикан од неисправни натриумови канали кои произведуваат одржлива доцна струја (LQT3), мексилетинот исто така го скратува QT интервалот кај другите форми на долг QT синдром вклучувајќи ги LQT1, LQT2 и LQT8. Бидејќи доминантното дејство на мексилетин е на раниот врв на натриумова струја, постојат теоретски причини зошто лековите кои преференцијално ја потиснуваат доцната натриумова струја, како што е ранолазин, може да бидат поефикасни, иако доказите дека тоа е така во пракса се ограничени. * Ампутација на цервикалниот симпатичен синџир (лева стелектомија ). Оваа терапија обично е резервирана за LQTS предизвикана од JLNS, но може да се користи како дополнителна терапија на бета блокатори во одредени случаи. Во повеќето случаи, модерната терапија фаворизира имплантација на МКБ доколку терапијата со бета блокатори не успее. === Прекин на аритмија === Прекинувањето на аритмијата вклучува запирање на аритмија опасна по живот откако таа веќе се појавила. Една делотворна форма на прекинување на аритмијата кај индивидуи со LQTS е поставување на имплантиран кардиовертер-дефибрилатор (ICD). Исто така, надворешната дефибрилација може да се користи за враќање на синусниот ритам. МКБ најчесто се користат кај пациенти со епизоди на несвестица и покрај терапијата со бета блокатори и кај пациенти кои доживеале срцев удар. Со подобро познавање на генетиката во основата на LQTS, се надеваме дека ќе станат достапни попрецизни третмани.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=September 1996|title=Genetically defined therapy of inherited long-QT syndrome. Correction of abnormal repolarization by potassium|url=http://circ.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8790040|journal=Circulation|volume=94|issue=5|pages=1018–22|doi=10.1161/01.CIR.94.5.1018|pmid=8790040|access-date=2022-01-16|archive-date=2012-07-08|archive-url=https://archive.today/20120708033139/http://circ.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8790040|url-status=dead}}</ref> == Резултати == За луѓето кои доживеале срцев удар или несвестица предизвикана од LQTS и кои не се лекуваат, ризикот од смрт во рок од 15 години е околу 50%.Со внимателен третман, ова се намалува на помалку од 1% во текот на 20 години. Оние кои покажуваат симптоми пред 18-годишна возраст имаат поголема веројатност да доживеат срцев удар. == Епидемиологија == Се проценува дека наследениот LQTS влијае помеѓу еден од 2.500 и 7.000 луѓе. == Историја == Првиот документиран случај на LQTS бил опишан во [[Лајпциг]] од страна на Мајснер во 1856 година, кога глуво девојче починало откако нејзиниот учител и викал. Набргу откако биле известени, родителите на девојчето пријавиле дека нејзиниот постар брат, исто така глув, претходно починал по страшна страв. Ова беше неколку децении пред да се измисли ЕКГ, но веројатно е првиот опишан случај на синдромот Џервел и Ланге-Нилсен. Во 1957 година, првиот случај документиран со ЕКГ беше опишан од Антон Џервел и Фред Ланге-Нилсен, кои работеа во Тонсберг, [[Норвешка]].<ref>{{Наведено списание|date=July 1957|title=Congenital deaf-mutism, functional heart disease with prolongation of the Q-T interval and sudden death|journal=American Heart Journal|volume=54|issue=1|pages=59–68|doi=10.1016/0002-8703(57)90079-0|pmid=13435203}}</ref> Италијанскиот педијатар Цезарино Романо, во 1963 година,<ref>{{Наведено списание|date=September 1963|title=[Arrythmias of the Pediatric Age. II. Syncopal Attacks Due to Paroxysmal Ventricular Fibrillation. (Presentation of 1st Case in Italian Pediatric Literature]|journal=La Clinica Pediatrica|language=it|volume=45|pages=656–83|pmid=14158288}}</ref> и ирскиот педијатар Овен Конор Вард, во 1964 година,<ref>{{Наведено списание|date=April 1964|title=A New Familial Cardiac Syndrome in Children|journal=Journal of the Irish Medical Association|volume=54|pages=103–6|pmid=14136838}}</ref> одделно ја опишаа почестата варијанта на LQTS со нормален слух, подоцна наречена Романо-Ворд синдром. Воспоставувањето на Меѓународниот регистар за синдром на долг QT во 1979 година овозможи многубројните педигре да се проценат на сеопфатен начин. Ова помогна во откривањето на многу од бројните вклучени гени.<ref>{{Наведено списание|date=March 2005|title=25th anniversary of the International Long-QT Syndrome Registry: an ongoing quest to uncover the secrets of long-QT syndrome|journal=Circulation|volume=111|issue=9|pages=1199–201|doi=10.1161/01.CIR.0000157069.91834.DA|pmid=15753228|doi-access=free}}</ref> Трансгенските животински модели на LQTS помогнаа да се дефинираат улогите на различните вклучени гени и хормони,<ref>{{Наведено списание|last=Hornyik|first=Tibor|last2=Rieder|first2=Marina|last3=Castiglione|first3=Alessandro|last4=Major|first4=Peter|last5=Baczko|first5=Istvan|last6=Brunner|first6=Michael|last7=Koren|first7=Gideon|last8=Odening|first8=Katja E.|date=10 May 2021|title=Transgenic rabbit models for cardiac disease research|url=http://publicatio.bibl.u-szeged.hu/22548/1/HornyikBritJPharmacol2021.pdf|journal=British Journal of Pharmacology|pages=bph.15484|doi=10.1111/bph.15484|pmid=33822374}}</ref> а неодамна беа објавени експериментални фармаколошки терапии за нормализирање на абнормалната реполаризација кај животните.<ref name="Ги запознаваме ретките болести"/><ref>{{Наведено списание|last=Bentzen|first=Bo Hjorth|last2=Bahrke|first2=Sophia|last3=Wu|first3=Kezhong|last4=Larsen|first4=Anders Peter|last5=Odening|first5=Katja E|last6=Franke|first6=Gerlind|last7=van´s Gravesande|first7=Karin Storm|last8=Biermann|first8=Jürgen|last9=Peng|first9=Xuwen|date=February 2011|title=Pharmacological Activation of Kv11.1 in Transgenic Long QT-1 Rabbits|journal=Journal of Cardiovascular Pharmacology|volume=57|issue=2|pages=223–230|doi=10.1097/FJC.0b013e318203a44d|pmid=21135701}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Castiglione|first=Alessandro|last2=Hornyik|first2=Tibor|last3=Wülfers|first3=Eike M|last4=Giammarino|first4=Lucilla|last5=Edler|first5=Iask|last6=Jowais|first6=Jessica J|last7=Rieder|first7=Marina|last8=Perez-Feliz|first8=Stefanie|last9=Koren|first9=Gideon|date=3 October 2021|title=Docosahexaenoic acid normalizes QT interval in long QT type 2 transgenic rabbit models in a genotype-specific fashion|journal=EP Europace|pages=euab228|doi=10.1093/europace/euab228|pmid=34601592}}</ref> == Наводи == * {{Наведена книга|title=Goldman's Cecil Medicine|url=https://archive.org/details/isbn_9781437727883_1|last=Goldman|first=Lee|publisher=Elsevier Saunders|year=2011|isbn=978-1437727883|edition=24th|location=Philadelphia|pages=1196}} [[Категорија:Синдроми]] 4v7p7jpaqdgg0cxx0yamwqskqkt9n4p Предлошка:Состав на Камерун на АКН 2021 10 1289696 5608158 4726673 2026-08-11T12:31:32Z Carshalton 30527 5608158 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Камерун на АКН 2021 | bg = #007A5E | fg = #FCD116 | bordercolor = #CE1126 | country = Камерун | comp link = Африкански куп на нации 2021 | comp = АФКОН 2021 | p1 = [[Жан Ефала|Ефала]] | p2 = [[Енцо Ебос|Ебос]] | p3 = [[Муми Нгамале|Нгамале]] | p4 = [[Харолд Мукуди|Мукуди]] | p5 = [[Мишел Нгадеу-Нгаџуи|Нгадеу-Нгаџуи]] | p6 = [[Амбруаз Ојонго|Ојонго]] | p7 = [[Клинтон Н'Жие|Н'Жие]] | p8 = [[Андре-Франк Замбо Ангиса|Замбо Ангиса]] | p9 = [[Стефан Баокен|Баокен]] | p10 = [[Венсан Абубакар|Абубакар]] {{Капитен}} | p11 = [[Кристијан Басогог|Басогог]] | p12 = [[Карл Токо Екамби|Токо Екамби]] | p13 = [[Ерик Максим Шупо-Мотинг|Шупо-Мотинг]] | p14 = [[Самјуел Гуе|Гуе]] | p15 = [[Пјер Кунде|Кунде]] | p16 = [[Девис Епаси|Епаси]] | p17 = [[Оливје Мбаизо|Мбаизо]] | p18 = [[Мартин Онгла|Онгла]] | p19 = [[Колинс Фаи|Фаи]] | p20 = [[Игнатиус Ганаго|Ганаго]] | p21 = [[Жан-Шарл Кастелето|Кастелето]] | p22 = [[Жером Онгуене|Онгуене]] | p23 = [[Симон Омосола|Омосола]] | p24 = [[Андре Онана|А. Онана]] | p25 = [[Нуху Толо|Толо]] | p26 = [[Жан Онана|Ж. Онана]] | p27 = [[Џејмс Леа Силики|Леа Силики]] | p28 = [[Иван Неју|Неју]] | coach = [[Тони Консеисао|Консеисао]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Камерун|АКН 2021]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на АКН 2021|Камерун]]<noinclude> </noinclude> j151g0fbdxoi832vxrfyadp8alb9ju5 Владе Ѓуровиќ 0 1291475 5608317 4849692 2026-08-11T22:08:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608317 wikitext text/x-wiki '''Владе Ѓуровиќ''' {{Cref2|a}} (роден на 16 мај 1948 година) е српски професионален [[Кошарка|кошаркарски]] тренер и поранешен играч. == Како млад == Ѓуровиќ е роден од родители Данило Ѓуровиќ од Соколац и Милева Церовиќ од Рогатица, двајцата активни учесници во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] од [[Југословенски партизани|партизанската]] страна кои се преселиле во Белград по војната, се оженил и основале семејство. <ref name="blic-2011">{{Наведени вести|url=http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/262207/Vlado-Djurovic-Dobio-sam-otkaz-zbog-Madlen-Olbrajt-ministarke|title=Vlado Đurović: Dobio sam otkaz zbog Madlen Olbrajt, ministarke|last=Nikolić|first=Aleksandar|date=26 June 2011|access-date=2015-03-08|agency=''[[Blic (newspaper)|Blic]]''}}</ref> Растејќи во белградската населба Церак, младиот Владе се занимавал со различни спортови, вклучувајќи фудбал, кошарка и ракомет. Во еден момент во доцните 1950-ти, тој дури размислуваше да се занимава со фудбал во поструктурирана средина, регистрирајќи се во младинските категории на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда Белград]] под менторство на младиот тренер Миљан Миљаниќ, но набрзо се откажа. == Играчка кариера == Неговата успешна атлетска кариера започна како кошаркар во ОКК Београд во 1959 година. Откако помина различни возрасни нивоа во младинскиот систем на клубот, Ѓуровиќ го направи своето деби за првиот тим во 1964 година. На крајот играше до 1973 година. == Тренерска кариера == До крајот на својата играчка кариера сакаше да остане во ОКК Београд, заврши тренерска школа и стана првиот професионалец во историјата на „ОКК Београд“. Во „ОКК Београд“ има работено со јуниори и кадети. За неговата тренерска кариера, благодарен му е на неговиот кум Богдан Тањевиќ, кој го убедил да ја тренира Слобода Дита од Тузла, и така ја започнува својата богата тренерска кариера (1978). Во 1982 година Ѓуровиќ стана главен тренер на Шибенка и имаше извонредна среќа да го тренира младиот [[Дражен Петровиќ]]. Во 1983 година ја освоил шампионската титула со Шибенка, но само шеснаесет часа, <ref name="mok">{{Наведена мрежна страница|url=http://mok.hr/vijesti/item/12274-dogodilo-se-na-danasnji-dan-1983-kk-sibenka-osvojila-titulu-prvaka-jugosla-DOGODILO|title=DOGODILO SE NA DANAŠNJI DAN 1983.: KK "Šibenka" osvojila titulu prvaka Jugoslavije - Portal grada Šibenika - Šibenski portal|publisher=mok.hr|accessdate=2014-12-19}}</ref> бидејќи Управниот одбор на Кошаркарскиот сојуз на Југославија, на итно свикана седница, одлучил да го откаже натпреварот и наредил реванш во [[Нови Сад]]. Шибенка реши да го бојкотира, а титулата и беше доделена на Босна. Во истата година стигнал со Шибенка, финалето на Купот на ФИБА Корач <ref>[http://pearlbasket.altervista.org/KC83.htm-Pearl Basket, Korać Cup 1982-83]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> но бил поразен втор <ref>[http://www.topictimes.com/videos/sports/1982.korac.cup.final.limoges.csp.vs.sibenka.mkv-full-pIf0nlaB5V4.html-1982 Korac Cup Final Limoges CSP vs Sibenka]</ref> последователен пат од истиот тим, францускиот Лимож ЦСП на Ричард Дакури и Ед Марфи. По едногодишно поминување од [[Подгорица|Титоград]] и Будуќност, летото 1985 година се приклучува на Задар. Тој остана таму само една година и го предводеше тимот до шампионската титула против европскиот шампион Цибона, иако Задар се бореше до финалето на плејофот со столче со хендикеп. <ref>[http://www.ezadar.hr/clanak/vlade-durovic-doplivao-bi-do-zadra-da-me-pozovu-Vlade Đurović: Doplivao bi do Zadra da me pozovu]{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Сезоната 1986-1987 беше пронајден да ја тренира екипата на [[КК Црвена Ѕвезда|Црвена звезда]] и покрај четвртото место во пласманот во регуларниот дел од сезоната, неговиот тим ја надмина пречката на Цибона во полуфиналето и имаше можност да ја освои титулата кон суперталентираната и млада екипа на Партизан. На крајот титулата се загуби со порази од 0-2. <ref name="muzikkitabi">{{Наведена мрежна страница|url=http://muzikkitabi.com/Video/VIDEOIDH1gEpCUoIC0/Partizan---Czvezda-7873---finale-1986-1987-1-me%C4%8D-Partizan|title=Partizan - C.zvezda 78:73 - finale 1986/1987. (1. mec)|publisher=muzikkitabi.com|accessdate=2014-12-19|archive-date=2014-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219122323/http://muzikkitabi.com/Video/VIDEOIDH1gEpCUoIC0/Partizan---Czvezda-7873---finale-1986-1987-1-me%C4%8D-Partizan|url-status=dead}}</ref> Во неговата втора година во Звезда, случајно таа беше последна во Југославија во следните 14 години, тој не успеа нешто важно во домашните натпреварувања, додека во Купот Кораќ стигна до полуфиналето беа елиминирани прилично лесно од последователниот победник на институционалните, [[КК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]. Во 1988 година замина во Грција да го тренира Паниониос кој деновиве беше трета голема сила во грчката лига зад вечните непријатели на [[Солун]], Арис и ПАОК. Таму, во зависност од конкуренцијата, која почна постепено да расте, успеа да го задржи Паниониос на првите четири лигашки позиции и некои да маршираат до четвртфиналето на Купот Корач во 1990 и 1993 година. Неговиот најголем успех сепак беше победата во финалето на Купот на Грција против неодамна европскиот шампион ПАОК на неговиот стар играч во Звезда, Бранислав Прелевиќ. <ref name="onsports">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onsports.gr/basket/A1-Andrwn/item/308372-Paniwnios-Hmera-thriamboy-video-Panionios|title=Πανιώνιος: Ημέρα θριάμβου (video) &#124; Onsports.gr &#124; 1991 Greek Cup|publisher=onsports.gr|accessdate=2014-12-19}}</ref> Во 1993 година, Владе Ѓуровиќ го напушта Паниониос, иако тимот таа година имаше ростер способен за големи нешта и во Грција и во Купот Корач. Следните две години имаа додавање од Арис и АЕК <ref>[http://www.hyper.gr/makthes/960102/60102c00.html-ΑΕΚ μπάσκετ: Απολύθηκε ο Τζούροβιτς, January 2, 1996]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> без да се постигне нешто големо. На 17 април 1996 година Ѓуровиќ добил работа во Лимож до крајот на сезоната со цел да го води тимот во освојувањето на Купот на Франција и втората позиција за учество во плејофот. <ref name="rizospastis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.rizospastis.gr/storyPlain.do?id=3656410&action=print-Đurović|title=ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ : Ο Τζούροβιτς στη Λιμόζ! &#124; in Limoges April 18, 1996|last=rizospastis.gr &#124; Synchroni Epochi|publisher=www1.rizospastis.gr|accessdate=2014-12-19}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Отсега тој почна да ја намалува својата тренерска кариера откако беше откриено дека тренира клубови надвор од високото европско ниво во Кипар и Белгија. Во декември 2011 година, Владе се врати по 23 години дома во ОКК Белград. <ref>[http://www.mozzartsport.com/vesti/vlade-durovic-trener-okk-beograda/9811-Vlade Đurović trener OKK Beograda, December 12, 2011]</ref> == Посттренерска кариера == Ѓуровиќ стана претседател на Одборот на ОКК Белград на 7 октомври 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:689437-Vlade-Djurovic-preuzeo-ulogu-predsednika-OKK-Beograda-Vratio-se-prvoj-ljubavi|title=Vlade Đurović preuzeo ulogu predsednika OKK Beograda: Vratio se prvoj ljubavi|work=novosti.rs|accessdate=29 April 2018}}</ref> Тој ја напушти функцијата во септември 2019 година. Тој е чест стручњак на кошаркарските преноси на [[Радио-телевизија Србија|Радио телевизија на Србија]]. == Достигнувања во кариерата == * Шампион на Југословенска лига : '''1''' <small>(со Задар : 1985–86 )</small> * Победник на грчкиот куп : '''1''' <small>(со Паниониос : 1990–91)</small> * Победник на белгискиот куп : '''1''' <small>(со Остенде : 1997–98)</small> * Победник на Купот на Србија и Црна Гора : '''1''' <small>(со ФМП : 2002–03)</small> * Победник на Купот на Српската лига : '''1''' <small>(со Металац : 2008–09)</small> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://basketball.eurobasket.com/coach/Vlado_Djurovic/Serbia/OKK-Beograd/41 Профил] на eurobasket.com {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓ}} [[Категорија:Родени во 1948 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски кошаркари]] twgajxao857am65r14bz16kvqwjecdc Врбинка 0 1293512 5608350 5600296 2026-08-12T01:22:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608350 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=Обична врбинка |image=Eisenkraut, Passau.JPG |image_caption=Flowering |genus=Verbena |species=officinalis |authority=[[Карл Линеј|L.]] |synonyms= *''Verbena domingensis'' <small>Urb.</small> *''Verbena macrostachya'' <small>F.Muell.</small> }} '''Обична врбинка''' или '''железарка''' ({{науч|Verbéna officinalis}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Тревесто растение|тревни]] растенија од [[Род (биологија)|родот]] Вербена од фамилијата Вербена, распространета на [[Северна полутопка|северната полутопка]], [[Африка]], [[Австралија]]. Ја има и во [[Македонија]]. == Имиња == Популарни имиња: железарка, железна трева, растение за вештерство, како и света трева и солза на Јунона. == Ботанички опис == [[Податотека:Verbena_officinalis_Sturm22.jpg|лево|мини| ''Verbena officinalis''.<br /><br /><br /><br /> Ботаничка илустрација на Јакоб Штурм од [[1796]] година.]] Вербената е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение високо 30-60 см со моќен [[корен]]. [[Стебло|Стеблото е]] исправено, разгрането кон врвот, тетраедрално, покриено со набиени влакна по рабовите. [[Лист]]овите се спротивни кратки [[Лист|ливчиња]]. Долната страна, шилесто засечена, грубо назабена на рабовите со тапи забци. Средните листови се троделни со нерамномерно кренати исечени лобуси со тапи назабувања, од кои средниот е поголем од страничните. Горните листови се неподвижни, долгнавести, засечено-кренати, апикални. Лисната плоча е овален долгнавеста, во облик на клин стеснета кон основата, грубо влакнеста од двете страни. [[Цвет]]овите се собираат во долги шилести соцветија, на врвот - во голема, ретка метлица. Цветовите се развиваат од [[Лист|пазувите]] на средните и горните листови на стеблото. Чашката е влакнеста со кратки остри назабувања. Венчето е светло виолетово, розово - виолетови и поретко беличесто-виолетово. [[Плод]]овите се триаголно-линеарни, диедарско-испакнати, збрчкани, кафеави или кафеави оревчиња . Цвета во јуни-јули, плодови во август-септември.<ref>Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и [[Г. П. Яковлев]]а. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — С. 521, 548—549. — ISBN 5-87317-260-9.</ref><ref>''Губанов И. А. и др''. Определитель высших растений средней полосы европейской части СССР: Пособие для учителей / И. А. Губанов, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров. — М.: Просвещение, 1981. — С. 237, 250.</ref><ref name="ЭДСР">{{Наведена мрежна страница |url=http://flower.onego.ru/other/petasite.html |title=Энциклопедия декоративных садовых растений |accessdate=2022-03-03 |archive-date=2009-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807031339/http://flower.onego.ru/other/petasite.html |url-status=dead }}</ref> == Хемискиот состав на растителните материјали == Сите делови на вербена содржат: есенцијално масло, растворлива силициумска киселина, танини, слуз, како и иридоиден гликозид (вербеналин, вербена, аукубин, хастатозид), стероиди (ситостерол), тритерпеноиди (лупеол, урсолна киселина), флавоноиди артеметин), витамини, елементи во трагови. Листовите на вербена содржат витамин Ц. Препаратите од вербена се препишуваат орално за акутни респираторни заболувања, бронхитис, ларингитис, трахеит, хроничен хепатит, холециститис, холелитијаза, хроничен гастритис со слаб гастричен сок, ревматизам, забоболка и главоболка, пневмонија, хипотензија, треска, болести на црниот дроб, атеросклероза, тромбоза, како кардиотоничен агенс, со метаболички нарушувања, анемија, како тоник, диуретик, лактоген агенс. Лапа од свежо, треснато растение веднаш ги раствораат хематомите. Чајот од вербена се пиел за треска предизвикана од настинка или грип. == Распространетост и екологија == ''Вербената'' потекнува од [[Европа]]. Како увезено растение, растението се среќава во [[Умерена клима|умерените]] и [[Тропска клима|тропските]] клими на [[Азија]] и [[Африка]], [[Австралија]], [[Северна Америка|Северна]] и [[Средна Америка]]<ref name="GRIN">По данным сайта GRIN (см. раздел [[Вербена лекарственная#Ссылки|Ссылки]])</ref>. Распространет е насекаде, но не во масовни количини. Растението е е прилично скромно и може да се издигне до височина до 1200 метри надморска височина. Расте во ливади, шумски рабови, покрај бреговите на потоци, реки и мориња, покрај клисурите, доловите. Може да се сретне и покрај патишта, на стари урнатини од куќи од тулиле, покрај периферијата на полињата, на расфрлани места, во близина на огради, во пустиња, меѓу земјоделски култури. Во градините, полињата со житни култури и зеленчуковите градини на Кавказ, расте како плевел. Во Македонија е широко распространето растение. Го има во Скопската околина, Штип, Кочани, Велес, Кичево, Дебар, Кавадарци, Радовиш, Демир Хисар, Охрид, Отешево, Ресен, Пелисетер, Прилеп, Битола и други места.<ref name="Флора на Македонија">Владо Матевски: Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2, МАНУ, Скопје, 2021, стр. 201-202</ref> == Примена и значење == При готвењето, различни делови од растението се ставаат во кисели краставички и маринади (при кисела краставици, корените даваат сила и посебен зачинет мирис). Воздушниот дел во периодот на цветање доаѓа како сурогат за чај, кој, покрај тоа, има и благо холеретично дејство. === Примена во медицината === Како лековита суровина се користи воздушниот дел од вербената, главно за време на цветањето. Во овој период растението содржи најголем процент на етерично масло со мирис на камфор, од каде што е изворот на цитралната супстанца. Неговиот алкохолен раствор (1%) се користи во некои форми на конјунктивитис како антихипертензивен агенс сличен на резерпин. Благодарение на еден од гликозидите - вербенамин - препаратите на verbena officinalis имаат: адстрингентно, аналгетско, тонизирачко, седативно, дијафоретичко, антиспазмодично, лаксативно, холеретично, антиинфламаторно, антисептично, лековито, дисперзивно, разрешувачко, анти-експекторансно, и, до одреден степен, анти-фебрилен, антипиретик ефект, се користи за хипотензија, губење на силата, анемија, оскудна менструација кај астенични жени, стимулира лактација, контракции на матката. Вербената го зголемува апетитот и го подобрува варењето и активноста на црниот дроб, го зголемува лачењето на желудечниот сок, го нормализира метаболизмот во организмот. === Примена во традиционалната медицина === Вербената е широко користена меѓу народот како лек. Во кинеската, корејската и тибетската медицина, вербената се користила како антитуморно средство за тумори на гениталните органи, како дијафоретик, за чиреви, егзема. Во Индија препаратите од вербена се користела како контрацепција, што е потврдено и во експериментот. Препаратите од вербена се препишуваат орално за акутни респираторни заболувања, бронхитис, ларингитис, трахеит, хроничен хепатит, холециститис, холелитијаза, хроничен гастритис со слаб гастричен сок, ревматизам, забоболка и главоболка, пневмонија, хипотензија, треска, болести на црниот дроб, атеросклероза, тромбоза, како кардиотоничен агенс, со метаболички нарушувања, анемија, како тоник, диуретик, лактоген агенс. Каша од свежо, згмечено растение веднаш ги растворало хематомите. Чајот од вербена се пиел за треска предизвикана од настинка или грип. Чај од билката се користи за кожни болести: разни осипи, чиреви, скрофула и шуга, за некои нарушувања на гастроинтестиналниот тракт и како аналгетик за воспаление на оралната слузница, фаринксот, скрофулоза, хепатит, а исто така и за забоболка; во форма на бањи - против шуга, модринки. Надворешно се користи во форма на облоги, лосиони, за измива ње за воспалителни заболувања на кожата, осип, фурункулоза и тешко заздравливи рани. Згмечените листови од растението се нанесувале на нелекувани рани и модринки. Коренот бил нанесуван на вратот како гипс лечел скрофла, заушки и апсцеси. Вербената го зголемува апетитот и го подобрува варењето и активноста на црниот дроб, го зголемува лачењето на желудечниот сок, го нормализира метаболизмот во организмот.. Меѓу другото, вербената е активен агенс против скорбут: неговите листови содржат 100 мг% витамин Ц. Етеричното масло од вербена се препишува за исцрпеност и губење на силата, анемија, оскудна и кратка менструација, воспаление на црниот дроб. Изматена и зготвена во вино, вербената помага против каснување од змија. Пиењето сок од вербена со мед и топла вода го подобрува дишењето. Од беснило (беснило) треба да пиете стебла од вербена варени во вино. == Историски информации == Во [[Среден век|средниот век,]] вербената служела како вистински лек : се користела за лекување на епилепсија, треска, болки во грлото, скрофла, кожни болести, лепра, модринки, исто така заштитувала од каква било инфекција, што ја направило навистина скапоцен лек за време на [[Епидемија|епидемии]] толку честа во тоа време. Вербена била света билка меѓу [[Гали]]те, Персијците, во [[Стара Грција]] и [[Римски период|Рим]], тие и дале звучни имиња: „Солзи на Изида“, „Крв на Меркур“ или „Херкулова трева“. На латински, името на растението значело „света гранка“ и почнало да се користи за именување на сите гранки со кои свештениците биле крунисани за време на [[Жртвување|жртвите]], без разлика дали тоа биле гранки од [[Лавор|ловор]], мирта, вербена или [[Маслинка|маслиново]] гранче. Вербената потекнува од многу древен индоевропски корен, кој на грчки rnabdos - ''винова лоза'' (поточно - „волшебна прачка“). Во тоа време постоела традиција да се чува вербена во куќата за да се избркаат лошите духови, да се исчисти олтарот со неговите гранки или да се подарува букет вербена на некој што му посакува се најдобро. Во [[Галија]], вербената (на келтски - ferfaen) уживала не помал успех. Се користела не само за истите цели како и во Рим, вербената била заштитена и од [[Маѓесништво|вештерство]]. Жителите на Галија го нарекле „отров на ѓаволот“. Ги Отсекувале стеблата во самракот на ноќта, со нив ги посипувале со света вода на местата каде што се населил ѓаволот. Таа ги чистела и куќите. Магионичарите рекле дека ако се триеш со вербена, сите желби ќе се остварат. Со негова помош ја исфрлиле треската, излечиле тонзилитис, скрофла, кожни болести, лепра, модринки. Според нивното мислење, штитело од каква било инфекција. Но, за да се постигнат такви резултати, требало да се собере вербената навечер во самрак, за никој да не може да види (ниту месечината, ниту сонцето) и да се понуди земјата во вид на помирување за саќе. На ова тие додале дека сè уште не набраната вербена треба да се оцрта со железо во круг, да се извлече со левата рака и да се подигне во воздух. Листовите, стеблото и коренот се сушат посебно во темница. Друидите ја собирале на ведро пред изгрејсонце. Според нивното мислење, растението требало да се набере кога Сонцето е во знакот на [[Овен (хороскопски знак)|Овен]], да се исуши и да се сомеле во прав. Собрана во знакот на Овен и измешана со едногодишно семе од афион, вербената се користела и за лечење епилепсија.<ref>Энциклопедия символов... (см. раздел [[Вербена лекарственная#Литература|Литература]]).</ref><ref>Тайны чёрной... (см. раздел [[Вербена лекарственная#Литература|Литература]]).</ref>. . == Класификација == Вербената е опишана од [[Карл Линеј]] во 1753 година во Species planarum <ref name="usda2007">USDA (2007) (см. раздел [[Вербена лекарственная#Литература|Литература]])</ref>. Научното име на родот се однесува на античкото римско име '''''verbena''''', доделено на жртвени и свештенички растенија. Officinalis доаѓа од латинскиот ''officina'' - ''аптека''. Тесно поврзана со видовите Verbena urticifolia, Verbena lasiostachys, Verbena menthifolia и веројатно Verbena hastata, кои се [[Плоидност|диплоиди]] со 14 [[хромозом]]и<ref name="y+o2008">Yuan & Olmstead (2008) (см. раздел [[Вербена лекарственная#Литература|Литература]])</ref>. Многу сорти се опишани како посебни видови, сорти или подвидови. Во моментов е прифатена следнава таксономија <ref name="usda2007"/> : * Verbena officinalis var. africana (R.Fern. & Verdc.) Munir :* Verbena officinalis subsp. africana R.Fern. & Verdc. * Verbena officinalis var. eremicola Munir * Verbena officinalis var. gaudichaudii Briq. * Verbena officinalis var. macrostachya (F.Muell.) Benth. :* [syn. Verbena macrostachya] * Verbena officinalis var. monticola Munir * Verbena officinalis var. officinalis L. :* [syn. Verbena domingensis] Verbena halei понекогаш се вклучува како сорта или подвидови на Verbena officinalis<ref name="usda2007"/>. Но, и покрај надворешната сличност, биогеографските податоци сугерираат поинаку, а ДНК студиите го потврдуваат тоа. Истите овие студии сугерираат дека Verbena halei е поврзана со Verbena macdougalii<ref name="y+o2008"/>. == Галерија == <gallery> Податотека:Verbena officinalis flowerdiagram.png|цветен дијаграм на Verbena officinalis Податотека:Verbena officinalis2.jpg|Вербена ,железарка Податотека:Verbena officinalis1pl.jpg|Вербена ,железарка Податотека:Verbena officinalis PID925-2.jpg|Вербена ,железарка цвет Податотека:Verbena-officinalis.JPG|Вербена ,железарка Податотека:Verbena officinalis PID925-1.jpg|Вербена ,железарка Податотека:20130726Verbena officinalis2.jpg|Вербена ,железарка </gallery> == Наводи == <references responsive="1"></references> == Литература == * Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Зачинети-ароматични и зачинети растенија: прирачник / Реп. ед. K. M. Sytnik. - К .: Наукова Думка, 1989 г. - 304 од. - 100.000 примероци. - <nowiki>ISBN 5-12-000483-0</nowiki> . * Энциклопедия символов, знаков, эмблем. - М., 1999 година. * Тайны чёрной и белой магии. - Минск, 1998 година. * [[Министерство за земјоделство на САД|Соединетите Американски Држави Министерството за земјоделство]] (USDA) (2007): Информативна мрежа за ресурси на Germplasm - [https://web.archive.org/web/20110605170132/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?41164 ''Verbena officinalis''] . Верзија на 2007-OCT-30. Преземено 2008-AUG-07. * Yuan, Yao-Wu & Olmstead, Richard G. (2008): Филогенетска студија на ниво на вид на комплексот ''Verbena'' (Verbenaceae) укажува на два независни меѓугенерички трансфери на хлоропласти. ''Мол.'' ''Филогенет.'' ''Еволуција.'' '''48''' (1): 23-33. <small>{{DOI|10.1016/j.ympev.2008.04.004}}</small> (HTML апстракт) * Губанов И. А. и други. 1074. Verbena officinalis L. / / Илустриран водич за растенија од Централна Русија. Во 3 т . - М .: Т-во научни. ед. KMK, In-t технолог. исл., 2004 година. - Т. 3. Ангиосперми (дикотиледони: двокотиледони). - ОД. 107. — <nowiki>ISBN 5-87317-163-7</nowiki> . == Надворешни врски == * {{GRIN|taxon|41164}} {{En}} * {{EOL|579851}} {{En}} * [https://nmd.mk/narodot-ja-koristi-za-brkane-na-negativna-energija-a-mozhe-da-lekuva-retsepti-na-martin-najdovski/ Вербена (lat. Verbena officinalis)] * [https://www.itarpejo.org/verbena-zelezna-treva/ https://железарка, железна трева)/verbena-zelezna-treva/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220303181318/https://www.itarpejo.org/verbena-zelezna-treva/ |date=2022-03-03 }} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Врбинка (род)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] dsf7uhtmlk6qxni7caa28bvc3ot3qq8 Корисник:YfvJA9m6LkruMn2B 2 1300155 5608199 5601969 2026-08-11T14:36:22Z ListeriaBot 65467 Wikidata list updated [V2] 5608199 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q221 . FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf <https://mk.wikipedia.org/>.} OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } limit 1000 |sort=label |columns=number:#,label:Article,description,p569,p570,p18,item,?linkcount:site links |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! датум на раѓање ! датум на смрт ! слика ! item ! site links |- | style='text-align:right'| 1 | [[Ajna Isejni]] | | data-sort-value="2004" | 2004-11-11 | | | [[:d:Q98091703|Q98091703]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Albina Pljakaj]] | | data-sort-value="2001" | 2001-01-01 | | | [[:d:Q135366226|Q135366226]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Aleksandra Murgoska]] | | data-sort-value="1988" | 1988-01-27 | | | [[:d:Q135381141|Q135381141]] | 0 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Aleksandra Pesevska]] | | data-sort-value="1977" | 1977-12-01 | | | [[:d:Q135388431|Q135388431]] | 0 |- | style='text-align:right'| 5 | [[Amina Lichina]] | | data-sort-value="2002" | 2002-03-05 | | | [[:d:Q135358744|Q135358744]] | 0 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Ana Dogazanska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-09-07 | | | [[:d:Q135381131|Q135381131]] | 0 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Ana Ivetikj]] | | data-sort-value="2007" | 2007-09-28 | | | [[:d:Q135355870|Q135355870]] | 0 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Ana Kafedziska]] | | data-sort-value="1978" | 1978-01-19 | | | [[:d:Q136615006|Q136615006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Ana Mickoska]] | | data-sort-value="1996" | 1996-12-26 | | | [[:d:Q97738332|Q97738332]] | 0 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Ana Stajik]] | | data-sort-value="1987" | 1987-08-29 | | | [[:d:Q135384708|Q135384708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 11 | [[Aneta Filceva]] | | data-sort-value="1980" | 1980-03-09 | | | [[:d:Q136617285|Q136617285]] | 0 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Angela Melnic]] | | data-sort-value="1976" | 1976-03-30 | | | [[:d:Q97673150|Q97673150]] | 0 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Anica Mitic]] | | data-sort-value="1968" | 1968-06-11 | | | [[:d:Q136615004|Q136615004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Anida Jahji]] | | data-sort-value="2003" | 2003-11-01 | | | [[:d:Q98090249|Q98090249]] | 0 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Anja Dizdarevikj]] | | data-sort-value="2000" | 2000-08-04 | | | [[:d:Q135367857|Q135367857]] | 0 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Arbe Ademi]] | | data-sort-value="1988" | 1988-03-06 | | | [[:d:Q111240944|Q111240944]] | 0 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Arin Agic]] | | data-sort-value="1993" | 1993-06-21 | | | [[:d:Q135376940|Q135376940]] | 0 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Arnela Hodja]] | | data-sort-value="1991" | 1991-03-27 | | | [[:d:Q135381134|Q135381134]] | 0 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Astera Tuhina]] | | data-sort-value="2004" | 2004-10-21 | | | [[:d:Q119548961|Q119548961]] | 0 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Baba Branka]] | | | | | [[:d:Q136437910|Q136437910]] | 0 |- | style='text-align:right'| 21 | [[Belma Dechkovikj]] | | data-sort-value="2007" | 2007-01-20 | | | [[:d:Q135355868|Q135355868]] | 0 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Biljana Dimitrievska]] | | data-sort-value="1984" | 1984-02-29 | | | [[:d:Q135382827|Q135382827]] | 0 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Biljana Koljovska]] | | data-sort-value="1983" | 1983-05-26 | | | [[:d:Q135386539|Q135386539]] | 0 |- | style='text-align:right'| 24 | [[Biljana Latkoska]] | | data-sort-value="1981" | 1981-06-17 | | | [[:d:Q136618552|Q136618552]] | 0 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Bisera Bozhinovska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-07-13 | | | [[:d:Q135378338|Q135378338]] | 0 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Bisera Rajcinoska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-09-22 | | | [[:d:Q135378331|Q135378331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 27 | [[Bisera Stojanovska]] | | data-sort-value="1988" | 1988-09-14 | | | [[:d:Q135384705|Q135384705]] | 0 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Blaga Nikolova]] | | data-sort-value="1966" | 1966-02-08 | | | [[:d:Q136615347|Q136615347]] | 0 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Blagoj Kushovska]] | | | | | [[:d:Q64624713|Q64624713]] | 0 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Bojana Doneska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-07-04 | | | [[:d:Q135366517|Q135366517]] | 0 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Bojana Nikolikj]] | | data-sort-value="2007" | 2007-07-09 | | | [[:d:Q135355867|Q135355867]] | 0 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Bojana Popova]] | | data-sort-value="2002" | 2002-09-19 | | | [[:d:Q135362444|Q135362444]] | 0 |- | style='text-align:right'| 33 | [[Bojana Samardjiska]] | | data-sort-value="1983" | 1983-04-12 | | | [[:d:Q135387199|Q135387199]] | 0 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Bozhica Stoevska]] | | data-sort-value="2005" | 2005-08-18 | | | [[:d:Q135358426|Q135358426]] | 0 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Brankica Meglenova]] | | data-sort-value="2008" | 2008-03-17 | | | [[:d:Q136381181|Q136381181]] | 0 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Cvetanka Dimova]] | | data-sort-value="1998" | 1998-06-27 | | | [[:d:Q135366515|Q135366515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 37 | [[Cvetanka Krstevska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-10-13 | | | [[:d:Q135366509|Q135366509]] | 0 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Cvetanka Lazovska]] | | data-sort-value="1975" | 1975-05-31 | | | [[:d:Q136616009|Q136616009]] | 0 |- | style='text-align:right'| 39 | [[Daniela Hristova]] | | data-sort-value="1987" | 1987-09-23 | | | [[:d:Q135384465|Q135384465]] | 0 |- | style='text-align:right'| 40 | [[Daniela Mijalova]] | | data-sort-value="1978" | 1978-08-02 | | | [[:d:Q136617468|Q136617468]] | 0 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Daniela Minova]] | | data-sort-value="1980" | 1980-09-16 | | | [[:d:Q136617470|Q136617470]] | 0 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Dea Hodja]] | | data-sort-value="2005" | 2005-08-01 | | | [[:d:Q135358423|Q135358423]] | 0 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Diana Chattahu]] | | data-sort-value="1987" | 1987-07-02 | | | [[:d:Q135382053|Q135382053]] | 0 |- | style='text-align:right'| 44 | [[Dora Aleksova]] | | data-sort-value="2008" | 2008-04-01 | | | [[:d:Q135351816|Q135351816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 45 | [[Dragana Jolovik]] | | data-sort-value="1994" | 1994-05-31 | | | [[:d:Q135375153|Q135375153]] | 0 |- | style='text-align:right'| 46 | [[Dragana Petkovska]] | | data-sort-value="1997" | 1997-12-24 | | | [[:d:Q135372097|Q135372097]] | 0 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Dunja Ivanova]] | | | | | [[:d:Q120061730|Q120061730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 48 | [[Dushica Miceva]] | | data-sort-value="2009" | 2009-06-07 | | | [[:d:Q135351814|Q135351814]] | 0 |- | style='text-align:right'| 49 | [[Dušica Zaova]] | | data-sort-value="1993" | 1993-04-04 | | | [[:d:Q137945948|Q137945948]] | 0 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Dzeneta Sabani]] | | data-sort-value="1995" | 1995-07-14 | | | [[:d:Q97735592|Q97735592]] | 0 |- | style='text-align:right'| 51 | [[Dzina Stevkovska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-04-06 | | | [[:d:Q126871949|Q126871949]] | 0 |- | style='text-align:right'| 52 | [[Edina Musa]] | | data-sort-value="1991" | 1991-08-07 | | | [[:d:Q135381133|Q135381133]] | 0 |- | style='text-align:right'| 53 | [[Edina Sulejmani]] | | data-sort-value="2004" | 2004-11-30 | | | [[:d:Q98090309|Q98090309]] | 0 |- | style='text-align:right'| 54 | [[Egzona Jashara]] | | data-sort-value="1994" | 1994-04-18 | | | [[:d:Q98069002|Q98069002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 55 | [[Elena Grueva]] | | data-sort-value="1985" | 1985-05-31 | | | [[:d:Q135386545|Q135386545]] | 0 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Elena Mickovska]] | | data-sort-value="1982" | 1982-04-17 | | | [[:d:Q136617555|Q136617555]] | 0 |- | style='text-align:right'| 57 | [[Elena Pavlova]] | | data-sort-value="1985" | 1985-05-25 | | | [[:d:Q135385528|Q135385528]] | 0 |- | style='text-align:right'| 58 | [[Elena Peshinoska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-06-11 | | | [[:d:Q135364078|Q135364078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 59 | [[Elena Petkovik]] | | data-sort-value="1986" | 1986-03-10 | | | [[:d:Q135384582|Q135384582]] | 0 |- | style='text-align:right'| 60 | [[Elena Petrova]] | | data-sort-value="1993" | 1993-10-15 | | | [[:d:Q120061570|Q120061570]] | 0 |- | style='text-align:right'| 61 | [[Elena Radenkovikj]] | | data-sort-value="1984" | 1984-12-18 | | | [[:d:Q135386538|Q135386538]] | 0 |- | style='text-align:right'| 62 | [[Elena Tasevska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-04-23 | | | [[:d:Q135364076|Q135364076]] | 0 |- | style='text-align:right'| 63 | [[Elena Velickovska]] | | data-sort-value="1987" | 1987-08-03 | | | [[:d:Q135384707|Q135384707]] | 0 |- | style='text-align:right'| 64 | [[Eleonora Veninova]] | | | | | [[:d:Q122975366|Q122975366]] | 0 |- | style='text-align:right'| 65 | [[Eli Isely]] | | data-sort-value="1957" | 1957-01-14 | | | [[:d:Q118323918|Q118323918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 66 | [[Eliana Gramatikova]] | | data-sort-value="2005" | 2005-01-04 | | | [[:d:Q135359918|Q135359918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 67 | [[Elisa Hani]] | | data-sort-value="2003" | 2003-10-04 | | | [[:d:Q98090248|Q98090248]] | 0 |- | style='text-align:right'| 68 | [[Elizabeta Kirpovska]] | | data-sort-value="1983" | 1983-05-13 | | | [[:d:Q135386537|Q135386537]] | 0 |- | style='text-align:right'| 69 | [[Ema Reskoska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-04-18 | | | [[:d:Q119553669|Q119553669]] | 0 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Emilija Krstanoska]] | | data-sort-value="1992" | 1992-05-25 | | | [[:d:Q135376939|Q135376939]] | 0 |- | style='text-align:right'| 71 | [[Emilija Lazarova]] | | data-sort-value="1995" | 1995-09-07 | | | [[:d:Q135375141|Q135375141]] | 0 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Ena Medina]] | | | | | [[:d:Q64625016|Q64625016]] | 0 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Enisa Amiti]] | | data-sort-value="2001" | 2001-01-24 | | | [[:d:Q98088299|Q98088299]] | 0 |- | style='text-align:right'| 74 | [[Era Emurli]] | | data-sort-value="2004" | 2004-03-14 | | | [[:d:Q98090243|Q98090243]] | 0 |- | style='text-align:right'| 75 | [[Era Stableva]] | | data-sort-value="2004" | 2004-01-07 | | | [[:d:Q98090307|Q98090307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Evgenija Raftoska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-08-02 | | | [[:d:Q135367841|Q135367841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Evgenija Tanaskoska]] | | data-sort-value="2005" | 2005-04-20 | | | [[:d:Q135356545|Q135356545]] | 0 |- | style='text-align:right'| 78 | [[Evgenija Teodosievska]] | | | | | [[:d:Q122189876|Q122189876]] | 0 |- | style='text-align:right'| 79 | [[Fimka Tozija]] | | | | | [[:d:Q89477584|Q89477584]] | 0 |- | style='text-align:right'| 80 | [[Forka Gjorgjieva]] | | data-sort-value="1995" | 1995-10-23 | | | [[:d:Q135372753|Q135372753]] | 0 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Frosina Remenska]] | | data-sort-value="1987" | 1987-03-24 | | | [[:d:Q135385529|Q135385529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Gabriela Galevska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-02-03 | | | [[:d:Q98088307|Q98088307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 83 | [[Gabriela Modeva]] | | data-sort-value="2003" | 2003-04-03 | | | [[:d:Q135364079|Q135364079]] | 0 |- | style='text-align:right'| 84 | [[Glorija Gruevska]] | | data-sort-value="2009" | 2009-01-21 | | | [[:d:Q136381180|Q136381180]] | 0 |- | style='text-align:right'| 85 | [[Glorija Karovski]] | | data-sort-value="1997" | 1997-09-15 | | | [[:d:Q97727281|Q97727281]] | 0 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Gordana Mitanovska]] | | data-sort-value="1970" | 1970-10-08 | | | [[:d:Q136615008|Q136615008]] | 0 |- | style='text-align:right'| 87 | [[Gordana Stojkovska]] | | data-sort-value="1996" | 1996-06-05 | | | [[:d:Q97727462|Q97727462]] | 0 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Hanka Musa]] | | data-sort-value="1989" | 1989-12-13 | | | [[:d:Q119565680|Q119565680]] | 0 |- | style='text-align:right'| 89 | [[Hristina Adjuleska]] | | data-sort-value="1995" | 1995-04-23 | | | [[:d:Q97735588|Q97735588]] | 0 |- | style='text-align:right'| 90 | [[Hristina Dzambazovska]] | | data-sort-value="1983" | 1983-11-12 | | | [[:d:Q135386540|Q135386540]] | 0 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Hristina Stavrevska]] | | data-sort-value="2004" | 2004-04-05 | | | [[:d:Q135360423|Q135360423]] | 0 |- | style='text-align:right'| 92 | [[Ikmete Limani]] | | data-sort-value="2003" | 2003-10-28 | | | [[:d:Q98090267|Q98090267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Ilina Selcova]] | | data-sort-value="2002" | 2002-11-06 | | | [[:d:Q135366228|Q135366228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 94 | [[Ilinka Iljoska]] | | | | | [[:d:Q124325151|Q124325151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 95 | [[Ilinka Janeva]] | | | | | [[:d:Q113836856|Q113836856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 96 | [[Ines Kolarikj]] | | data-sort-value="1981" | 1981-12-04 | | | [[:d:Q135385867|Q135385867]] | 0 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Inoslava Stamenkovska]] | | data-sort-value="2006" | 2006-11-22 | | | [[:d:Q135355647|Q135355647]] | 0 |- | style='text-align:right'| 98 | [[Irena Stankovska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-08-02 | | | [[:d:Q135381136|Q135381136]] | 0 |- | style='text-align:right'| 99 | [[Iskra Andonova]] | | data-sort-value="1999" | 1999-08-16 | | | [[:d:Q135367854|Q135367854]] | 0 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Iskra Ivanovska]] | | data-sort-value="1977" | 1977-12-18 | | | [[:d:Q136615005|Q136615005]] | 0 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Iva Cholakoska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-08-05 | | | [[:d:Q135360422|Q135360422]] | 0 |- | style='text-align:right'| 102 | [[Iva Dimitrijevikj]] | | data-sort-value="2009" | 2009-08-01 | | | [[:d:Q136380431|Q136380431]] | 0 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Iva Dojchinova]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-31 | | | [[:d:Q135355866|Q135355866]] | 0 |- | style='text-align:right'| 104 | [[Iva Koleva]] | | data-sort-value="2009" | 2009-01-27 | | | [[:d:Q135351837|Q135351837]] | 0 |- | style='text-align:right'| 105 | [[Iva Krstevska]] | | data-sort-value="1996" | 1996-07-01 | | | [[:d:Q135375143|Q135375143]] | 0 |- | style='text-align:right'| 106 | [[Ivana Avramoska]] | | data-sort-value="1993" | 1993-12-06 | | | [[:d:Q97694341|Q97694341]] | 0 |- | style='text-align:right'| 107 | [[Ivana Harbov]] | | data-sort-value="1998" | 1998-08-05 | | | [[:d:Q135366510|Q135366510]] | 0 |- | style='text-align:right'| 108 | [[Ivana Janeska]] | | data-sort-value="1981" | 1981-05-08 | | | [[:d:Q136617287|Q136617287]] | 0 |- | style='text-align:right'| 109 | [[Ivana Kmetovska]] | | data-sort-value="1995" | 1995-02-05 | | | [[:d:Q119563956|Q119563956]] | 0 |- | style='text-align:right'| 110 | [[Ivana Nikolova]] | | data-sort-value="2001" | 2001-06-19 | | | [[:d:Q98085939|Q98085939]] | 0 |- | style='text-align:right'| 111 | [[Ivana Stojanoska]] | | data-sort-value="1987" | 1987-09-23 | | | [[:d:Q136620001|Q136620001]] | 0 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Ivana Udovalieva]] | | data-sort-value="1984" | 1984-11-03 | | | [[:d:Q135385532|Q135385532]] | 0 |- | style='text-align:right'| 113 | [[Ivana Zdravkova]] | | | | | [[:d:Q124171054|Q124171054]] | 0 |- | style='text-align:right'| 114 | [[Ivona Kozhobashiovska]] | | data-sort-value="2001" | 2001-10-21 | | | [[:d:Q135367845|Q135367845]] | 0 |- | style='text-align:right'| 115 | [[Ivona Pejkovska]] | | data-sort-value="1995" | 1995-11-16 | | | [[:d:Q135375145|Q135375145]] | 0 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Jana Ackovska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-03-17 | | | [[:d:Q97750999|Q97750999]] | 0 |- | style='text-align:right'| 117 | [[Jana Nikolovska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-02-08 | | | [[:d:Q135366230|Q135366230]] | 0 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Jana Pislevska]] | | data-sort-value="2009" | 2009-04-22 | | | [[:d:Q135351818|Q135351818]] | 0 |- | style='text-align:right'| 119 | [[Jasmina Gerasimovska Nikolik]] | | data-sort-value="1978" | 1978-02-17 | | | [[:d:Q135388432|Q135388432]] | 0 |- | style='text-align:right'| 120 | [[Jasmina Grujoska]] | | data-sort-value="1979" | 1979-05-13 | | | [[:d:Q136616405|Q136616405]] | 0 |- | style='text-align:right'| 121 | [[Jasmina Jovanovska]] | | data-sort-value="2001" | 2001-01-25 | | | [[:d:Q98088310|Q98088310]] | 0 |- | style='text-align:right'| 122 | [[Joan Harmosin-Ohridski]] | | data-sort-value="1829" | 1829 | data-sort-value="1890" | 1890 | | [[:d:Q113717238|Q113717238]] | 0 |- | style='text-align:right'| 123 | [[Jovana Dimkovska]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-22 | | | [[:d:Q135351820|Q135351820]] | 0 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Jovana Djugovska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-08-13 | | | [[:d:Q135364494|Q135364494]] | 0 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Jovana Jovanovska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-04-29 | | | [[:d:Q135366512|Q135366512]] | 0 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Jovana Petkoska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-08-30 | | | [[:d:Q135375146|Q135375146]] | 0 |- | style='text-align:right'| 127 | [[Jovana Petrushevska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-01-04 | | | [[:d:Q135367858|Q135367858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 128 | [[Jovana Stojanova]] | | data-sort-value="1999" | 1999-01-19 | | | [[:d:Q135367840|Q135367840]] | 0 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Julija Tričkovska]] | | | | | [[:d:Q125209557|Q125209557]] | 0 |- | style='text-align:right'| 130 | [[Kalina Trpeska]] | | data-sort-value="1993" | 1993-10-13 | | | [[:d:Q97727493|Q97727493]] | 0 |- | style='text-align:right'| 131 | [[Kamelija Ignatova]] | | data-sort-value="2002" | 2002-04-30 | | | [[:d:Q135366224|Q135366224]] | 0 |- | style='text-align:right'| 132 | [[Kate Petkoska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-02-03 | | | [[:d:Q135375147|Q135375147]] | 0 |- | style='text-align:right'| 133 | [[Katerina Balov]] | | data-sort-value="1972" | 1972-02-10 | | | [[:d:Q135389138|Q135389138]] | 0 |- | style='text-align:right'| 134 | [[Katerina Milevska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-02-02 | | | [[:d:Q98069003|Q98069003]] | 0 |- | style='text-align:right'| 135 | [[Katerina Nikolovska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-04-08 | | | [[:d:Q64624691|Q64624691]] | 0 |- | style='text-align:right'| 136 | [[Katerina Pop Dimitrovska]] | | data-sort-value="2001" | 2001-08-07 | | | [[:d:Q135366225|Q135366225]] | 0 |- | style='text-align:right'| 137 | [[Katerina Stojanovska]] | | data-sort-value="1996" | 1996-08-16 | | | [[:d:Q97719365|Q97719365]] | 0 |- | style='text-align:right'| 138 | [[Kiki Modeva]] | | data-sort-value="2005" | 2005-08-09 | | | [[:d:Q135358415|Q135358415]] | 0 |- | style='text-align:right'| 139 | [[Kjara Anastasova]] | | data-sort-value="2010" | 2010-12-16 | | | [[:d:Q136380438|Q136380438]] | 0 |- | style='text-align:right'| 140 | [[Kristina Janevska]] | | data-sort-value="1997" | 1997-07-04 | | | [[:d:Q135363717|Q135363717]] | 0 |- | style='text-align:right'| 141 | [[Kristina Josifovska]] | | data-sort-value="1989" | 1989-09-27 | | | [[:d:Q135381142|Q135381142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 142 | [[Kristina Kirazieva]] | | data-sort-value="1981" | 1981-04-11 | | | [[:d:Q136616831|Q136616831]] | 0 |- | style='text-align:right'| 143 | [[Kristina Naumoska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-07-08 | | | [[:d:Q97748648|Q97748648]] | 0 |- | style='text-align:right'| 144 | [[Kristina Todevska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-08-19 | | | [[:d:Q135367839|Q135367839]] | 0 |- | style='text-align:right'| 145 | [[Ksenija Petrevska]] | | data-sort-value="2005" | 2005-10-22 | | | [[:d:Q135358416|Q135358416]] | 0 |- | style='text-align:right'| 146 | [[Ksenija Stojchevska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-06-29 | | | [[:d:Q135367848|Q135367848]] | 0 |- | style='text-align:right'| 147 | [[Laura Zdravevska]] | | data-sort-value="1997" | 1997-09-03 | | | [[:d:Q135373206|Q135373206]] | 0 |- | style='text-align:right'| 148 | [[Lefterija Temelkova]] | | data-sort-value="1993" | 1993-03-13 | | | [[:d:Q135375784|Q135375784]] | 0 |- | style='text-align:right'| 149 | [[Lence Aleksovska]] | | data-sort-value="1971" | 1971-06-10 | | | [[:d:Q136615002|Q136615002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 150 | [[Leonita Lenjani]] | | data-sort-value="2001" | 2001-05-07 | | | [[:d:Q97750332|Q97750332]] | 0 |- | style='text-align:right'| 151 | [[Lidija Cvetkovska]] | | data-sort-value="1995" | 1995-02-24 | | | [[:d:Q135374603|Q135374603]] | 0 |- | style='text-align:right'| 152 | [[Lidija Georgievska]] | | data-sort-value="1995" | 1995-01-25 | | | [[:d:Q97693419|Q97693419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 153 | [[Lidija Knjazeva]] | | data-sort-value="1972" | 1972-06-21 | | | [[:d:Q136615003|Q136615003]] | 0 |- | style='text-align:right'| 154 | [[Lidiǰa Kapuševska-Drakulevska]] | | data-sort-value="1962" | 1962 | | | [[:d:Q112541749|Q112541749]] | 0 |- | style='text-align:right'| 155 | [[Lile Mitkova]] | | data-sort-value="2004" | 2004-06-03 | | | [[:d:Q135362450|Q135362450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 156 | [[Liljana Hadji Lega]] | | data-sort-value="1995" | 1995-06-08 | | | [[:d:Q135375150|Q135375150]] | 0 |- | style='text-align:right'| 157 | [[Liljana Nedelkovska Dimitrovska]] | | | | | [[:d:Q125303261|Q125303261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 158 | [[Ljubica Boshkova]] | | data-sort-value="2005" | 2005-03-29 | | | [[:d:Q135358417|Q135358417]] | 0 |- | style='text-align:right'| 159 | [[Lujza Velkovska]] | | data-sort-value="1962" | 1962-11-19 | | | [[:d:Q136616832|Q136616832]] | 0 |- | style='text-align:right'| 160 | [[Madgalena Stojanoska]] | | data-sort-value="1985" | 1985-09-25 | | | [[:d:Q135385533|Q135385533]] | 0 |- | style='text-align:right'| 161 | [[Maja Angelovska-Panova]] | | | | | [[:d:Q113842377|Q113842377]] | 0 |- | style='text-align:right'| 162 | [[Maja Angelskova]] | | data-sort-value="1994" | 1994-02-12 | | | [[:d:Q97751166|Q97751166]] | 0 |- | style='text-align:right'| 163 | [[Maja Jakimovska-Tošiḱ]] | | data-sort-value="1964" | 1964 | | | [[:d:Q113823223|Q113823223]] | 0 |- | style='text-align:right'| 164 | [[Maja Nikolovska]] | | data-sort-value="1983" | 1983-04-27<br/>1981-04-27 | | | [[:d:Q135386541|Q135386541]] | 0 |- | style='text-align:right'| 165 | [[Maja Papuckoska]] | | data-sort-value="1979" | 1979-10-16 | | | [[:d:Q136616853|Q136616853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 166 | [[Maja Pavlovska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-05-20 | | | [[:d:Q135375152|Q135375152]] | 0 |- | style='text-align:right'| 167 | [[Maja Pop Trajkova]] | | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[:d:Q124539416|Q124539416]] | 0 |- | style='text-align:right'| 168 | [[Maja Taceva]] | | data-sort-value="1979" | 1979-10-16 | | | [[:d:Q136616402|Q136616402]] | 0 |- | style='text-align:right'| 169 | [[Marija Belistojanoska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-01-17 | | | [[:d:Q97738197|Q97738197]] | 0 |- | style='text-align:right'| 170 | [[Marija Dimitrijevic]] | | data-sort-value="2003" | 2003-02-17 | | | [[:d:Q135364073|Q135364073]] | 0 |- | style='text-align:right'| 171 | [[Marija Dimitrovska]] | | data-sort-value="2010" | 2010-02-17 | | | [[:d:Q136380464|Q136380464]] | 0 |- | style='text-align:right'| 172 | [[Marija Kovaceva]] | | data-sort-value="1985" | 1985-10-20 | | | [[:d:Q135385530|Q135385530]] | 0 |- | style='text-align:right'| 173 | [[Marija Nichevska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-08-29 | | | [[:d:Q98088316|Q98088316]] | 0 |- | style='text-align:right'| 174 | [[Marija Nikolov]] | | data-sort-value="2005" | 2005-07-12 | | | [[:d:Q135358418|Q135358418]] | 0 |- | style='text-align:right'| 175 | [[Marija Tanasoska]] | | data-sort-value="1982" | 1982-03-29 | | | [[:d:Q136618551|Q136618551]] | 0 |- | style='text-align:right'| 176 | [[Marija Ustijanoska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-04-03 | | | [[:d:Q135364072|Q135364072]] | 0 |- | style='text-align:right'| 177 | [[Marija Vidikova Nikolikj]] | | data-sort-value="1972" | 1972-12-17 | | | [[:d:Q135388345|Q135388345]] | 0 |- | style='text-align:right'| 178 | [[Marijana Avramovska]] | | data-sort-value="1997" | 1997-11-10 | | | [[:d:Q97727221|Q97727221]] | 0 |- | style='text-align:right'| 179 | [[Marika Bočvarova Plavevska]] | | | | | [[:d:Q125300501|Q125300501]] | 0 |- | style='text-align:right'| 180 | [[Marina Colesnicova]] | | data-sort-value="1986" | 1986-12-12 | | | [[:d:Q97673124|Q97673124]] | 0 |- | style='text-align:right'| 181 | [[Marina Nedelcheva]] | | data-sort-value="1996" | 1996-10-16 | | | [[:d:Q135372098|Q135372098]] | 0 |- | style='text-align:right'| 182 | [[Marina Neskoska]] | | data-sort-value="1991" | 1991-03-11 | | | [[:d:Q97723293|Q97723293]] | 0 |- | style='text-align:right'| 183 | [[Marina Tosic]] | | data-sort-value="1974" | 1974-04-30 | | | [[:d:Q136616078|Q136616078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 184 | [[Marinela Angelovska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-05-22 | | | [[:d:Q105719052|Q105719052]] | 0 |- | style='text-align:right'| 185 | [[Marinela Josifoska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-06-23 | | | [[:d:Q97748631|Q97748631]] | 0 |- | style='text-align:right'| 186 | [[Marta Tolevska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-04-05 | | | [[:d:Q135367852|Q135367852]] | 0 |- | style='text-align:right'| 187 | [[Martina Angjelkovska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-01-11 | | | [[:d:Q97751001|Q97751001]] | 0 |- | style='text-align:right'| 188 | [[Martina Blazhevska]] | | data-sort-value="2004" | 2004-05-22 | | | [[:d:Q135360650|Q135360650]] | 0 |- | style='text-align:right'| 189 | [[Martina Dimkoska]] | | data-sort-value="1992" | 1992-09-18 | | | [[:d:Q97713896|Q97713896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 190 | [[Martina Djangarovska]] | | data-sort-value="2007" | 2007-03-24 | | | [[:d:Q135355865|Q135355865]] | 0 |- | style='text-align:right'| 191 | [[Martina Markoska]] | | data-sort-value="2004" | 2004-06-09 | | | [[:d:Q135360296|Q135360296]] | 0 |- | style='text-align:right'| 192 | [[Martina Micevska]] | | data-sort-value="1990" | 1990 | | | [[:d:Q64624679|Q64624679]] | 0 |- | style='text-align:right'| 193 | [[Martina Petkoska]] | | data-sort-value="1992" | 1992-12-30 | | | [[:d:Q135374604|Q135374604]] | 0 |- | style='text-align:right'| 194 | [[Matea Atanasovska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-02-26 | | | [[:d:Q135366229|Q135366229]] | 0 |- | style='text-align:right'| 195 | [[Mateja Dodevska]] | | data-sort-value="2005" | 2005-02-08 | | | [[:d:Q135358419|Q135358419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 196 | [[Melani Vitanova]] | | data-sort-value="2001" | 2001-02-13 | | | [[:d:Q97738466|Q97738466]] | 0 |- | style='text-align:right'| 197 | [[Merritt Hempe]] | | data-sort-value="1994" | 1994-07-27 | | | [[:d:Q119542228|Q119542228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 198 | [[Michaela Velitskovska]] | | | | | [[:d:Q64624730|Q64624730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 199 | [[Mihaela Aleksovska]] | | data-sort-value="2005" | 2005-03-25 | | | [[:d:Q135358422|Q135358422]] | 0 |- | style='text-align:right'| 200 | [[Mihaela Popeska]] | | data-sort-value="2001" | 2001-04-24 | | | [[:d:Q98088323|Q98088323]] | 0 |- | style='text-align:right'| 201 | [[Mila Gjukovikj]] | | data-sort-value="2006" | 2006-08-07 | | | [[:d:Q135358420|Q135358420]] | 0 |- | style='text-align:right'| 202 | [[Mila Nachevska]] | | data-sort-value="2009" | 2009-01-27 | | | [[:d:Q136381979|Q136381979]] | 0 |- | style='text-align:right'| 203 | [[Mila Talevska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-02-08 | | | [[:d:Q105719069|Q105719069]] | 0 |- | style='text-align:right'| 204 | [[Mila Veljanoska]] | | data-sort-value="2004" | 2004-04-22 | | | [[:d:Q135360651|Q135360651]] | 0 |- | style='text-align:right'| 205 | [[Milena Miloseska]] | | data-sort-value="1972" | 1972-04-16 | | | [[:d:Q136615350|Q136615350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 206 | [[Milena Milosevic]] | | data-sort-value="1976" | 1976-04-01 | | | [[:d:Q136615352|Q136615352]] | 0 |- | style='text-align:right'| 207 | [[Milena Stefanovska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-04-18 | | | [[:d:Q97727435|Q97727435]] | 0 |- | style='text-align:right'| 208 | [[Milica Nikolikj]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-11 | | | [[:d:Q135358383|Q135358383]] | 0 |- | style='text-align:right'| 209 | [[Milka Golubovikj]] | | data-sort-value="1994" | 1994-07-22 | | | [[:d:Q97748622|Q97748622]] | 0 |- | style='text-align:right'| 210 | [[Mirjana Mitrovska]] | | data-sort-value="1974" | 1974-05-10 | | | [[:d:Q135386325|Q135386325]] | 0 |- | style='text-align:right'| 211 | [[Mirjeta Fejzulahi]] | | data-sort-value="1988" | 1988-01-05 | | | [[:d:Q135384464|Q135384464]] | 0 |- | style='text-align:right'| 212 | [[Monika Gavriloska]] | | data-sort-value="1976" | 1976-11-29 | | | [[:d:Q135388477|Q135388477]] | 0 |- | style='text-align:right'| 213 | [[Monika Zafirovska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-07-29 | | | [[:d:Q135362447|Q135362447]] | 0 |- | style='text-align:right'| 214 | [[Nada Vasileva]] | | data-sort-value="1983" | 1983-05-06 | | | [[:d:Q135386536|Q135386536]] | 0 |- | style='text-align:right'| 215 | [[Nadica Kosteska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-06-29 | | | [[:d:Q97738296|Q97738296]] | 0 |- | style='text-align:right'| 216 | [[Natali Georgievska]] | | data-sort-value="1987" | 1987-02-25 | | | [[:d:Q135384706|Q135384706]] | 0 |- | style='text-align:right'| 217 | [[Natalija Beleska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-07-04 | | | [[:d:Q135367843|Q135367843]] | 0 |- | style='text-align:right'| 218 | [[Natalija Sekulovska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-11-17 | | | [[:d:Q119570228|Q119570228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 219 | [[Nataša Levkova]] | | data-sort-value="1997" | 1997-08-23 | | | [[:d:Q97761751|Q97761751]] | 0 |- | style='text-align:right'| 220 | [[Nena Sekuloska]] | | data-sort-value="1987" | 1987-04-05 | | | [[:d:Q135384466|Q135384466]] | 0 |- | style='text-align:right'| 221 | [[Nena Trajchevska]] | | data-sort-value="1994" | 1994-11-26 | | | [[:d:Q135375142|Q135375142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 222 | [[Nikolija Stojanovska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-12-16 | | | [[:d:Q105719054|Q105719054]] | 0 |- | style='text-align:right'| 223 | [[Nikolina Trajkovska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-02-11 | | | [[:d:Q97732547|Q97732547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 224 | [[Nilaj Lamche]] | | data-sort-value="1998" | 1998-07-09 | | | [[:d:Q135366516|Q135366516]] | 0 |- | style='text-align:right'| 225 | [[Nina Karajovanova]] | | data-sort-value="2009" | 2009-07-15 | | | [[:d:Q136380437|Q136380437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 226 | [[Nina Zafirova]] | | data-sort-value="2004" | 2004-09-13 | | | [[:d:Q135362449|Q135362449]] | 0 |- | style='text-align:right'| 227 | [[Olga Ravnjak]] | | data-sort-value="1969" | 1969-04-01 | | | [[:d:Q136617467|Q136617467]] | 0 |- | style='text-align:right'| 228 | [[Olivera Cokleska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-07-31 | | | [[:d:Q98090241|Q98090241]] | 0 |- | style='text-align:right'| 229 | [[Olsa Tahiri]] | | data-sort-value="2006" | 2006-07-11 | | | [[:d:Q135353446|Q135353446]] | 0 |- | style='text-align:right'| 230 | [[Pandora Hadzi]] | | | | | [[:d:Q110846512|Q110846512]] | 0 |- | style='text-align:right'| 231 | [[Petrula Kostovska]] | | | | | [[:d:Q113807173|Q113807173]] | 0 |- | style='text-align:right'| 232 | [[Radica Kuzeva]] | | data-sort-value="1988" | 1988-09-10 | | | [[:d:Q97735590|Q97735590]] | 0 |- | style='text-align:right'| 233 | [[Radmila Nerkova]] | | data-sort-value="1993" | 1993-03-14 | | | [[:d:Q97669311|Q97669311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 234 | [[Radmila Solakoska]] | | data-sort-value="1988" | 1988-01-05 | | | [[:d:Q97748670|Q97748670]] | 0 |- | style='text-align:right'| 235 | [[Rafaela Rafajlovska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-11-20 | | | [[:d:Q135366514|Q135366514]] | 0 |- | style='text-align:right'| 236 | [[Rina Saliu]] | | data-sort-value="2003" | 2003-06-24 | | | [[:d:Q135362442|Q135362442]] | 0 |- | style='text-align:right'| 237 | [[Roze Ukoska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-07-08 | | | [[:d:Q135362437|Q135362437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 238 | [[Rozetka Dimova]] | | data-sort-value="1973" | 1973-04-27 | | | [[:d:Q136617466|Q136617466]] | 0 |- | style='text-align:right'| 239 | [[Sandra Lalkova]] | | data-sort-value="2000" | 2000-04-20 | | | [[:d:Q135366227|Q135366227]] | 0 |- | style='text-align:right'| 240 | [[Sanja Adamovska]] | | data-sort-value="1998" | 1998-07-04 | | | [[:d:Q135366513|Q135366513]] | 0 |- | style='text-align:right'| 241 | [[Sanja Ivanovska Velkoska]] | | | | | [[:d:Q113824671|Q113824671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 242 | [[Sanja Radenkovik]] | | data-sort-value="1991" | 1991-03-20 | | | [[:d:Q135381135|Q135381135]] | 0 |- | style='text-align:right'| 243 | [[Sanja Stojanovska]] | | data-sort-value="1985" | 1985-02-15 | | | [[:d:Q135386544|Q135386544]] | 0 |- | style='text-align:right'| 244 | [[Sara Anastasieska]] | | data-sort-value="1997" | 1997-01-11 | | | [[:d:Q135371346|Q135371346]] | 0 |- | style='text-align:right'| 245 | [[Sara Belkoska]] | | data-sort-value="2007" | 2007-07-19 | | | [[:d:Q135355861|Q135355861]] | 0 |- | style='text-align:right'| 246 | [[Sara Duchkova]] | | data-sort-value="1994" | 1994-04-14 | | | [[:d:Q97669307|Q97669307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 247 | [[Sara Evtinxhioska]] | | data-sort-value="2004" | 2004-05-22 | | | [[:d:Q98090395|Q98090395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 248 | [[Sara Gjorgjieska]] | | data-sort-value="2007" | 2007-06-27 | | | [[:d:Q135355475|Q135355475]] | 0 |- | style='text-align:right'| 249 | [[Sara Maksimovska]] | | data-sort-value="2002" | 2002-01-22 | | | [[:d:Q135362448|Q135362448]] | 0 |- | style='text-align:right'| 250 | [[Sara Spirovska]] | | data-sort-value="1999" | 1999-07-18 | | | [[:d:Q135367844|Q135367844]] | 0 |- | style='text-align:right'| 251 | [[Savica Nedelkovska]] | | data-sort-value="1980" | 1980-07-25 | | | [[:d:Q135387198|Q135387198]] | 0 |- | style='text-align:right'| 252 | [[Siandra Ziba]] | | data-sort-value="2010" | 2010-12-17 | | | [[:d:Q136380216|Q136380216]] | 0 |- | style='text-align:right'| 253 | [[Silvana Bogoslovova]] | | data-sort-value="1980" | 1980-07-02 | | | [[:d:Q136619913|Q136619913]] | 0 |- | style='text-align:right'| 254 | [[Simona Janevska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | | [[:d:Q135381130|Q135381130]] | 0 |- | style='text-align:right'| 255 | [[Slavica Tofilovska]] | | data-sort-value="1990" | 1990-11-02 | | | [[:d:Q100394254|Q100394254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 256 | [[Slobodanka Parlić Barišić]] | | | | | [[:d:Q125209542|Q125209542]] | 0 |- | style='text-align:right'| 257 | [[Snezana Balova]] | | data-sort-value="1969" | 1969-03-20 | | | [[:d:Q136615349|Q136615349]] | 0 |- | style='text-align:right'| 258 | [[Snezana Mrnzevska]] | | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | | | [[:d:Q135388478|Q135388478]] | 0 |- | style='text-align:right'| 259 | [[Snezhana Serafimoska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-06-21 | | | [[:d:Q119560370|Q119560370]] | 0 |- | style='text-align:right'| 260 | [[Sofija Lazareska]] | | data-sort-value="1995" | 1995-05-22 | | | [[:d:Q135375151|Q135375151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 261 | [[Sofija Stoeva]] | | data-sort-value="1999" | 1999-02-10 | | | [[:d:Q135367849|Q135367849]] | 0 |- | style='text-align:right'| 262 | [[Stefani Cvetanovska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-05-07 | | | [[:d:Q135360649|Q135360649]] | 0 |- | style='text-align:right'| 263 | [[Stefani Koleva]] | | data-sort-value="2002" | 2002-10-03 | | | [[:d:Q135364074|Q135364074]] | 0 |- | style='text-align:right'| 264 | [[Stefani Kostova]] | | data-sort-value="2002" | 2002-11-11 | | | [[:d:Q135364075|Q135364075]] | 0 |- | style='text-align:right'| 265 | [[Stefanija Cvetanoska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-10-09 | | | [[:d:Q135360654|Q135360654]] | 0 |- | style='text-align:right'| 266 | [[Stela Stojanovska]] | | data-sort-value="2007" | 2007-08-29 | | | [[:d:Q135355860|Q135355860]] | 0 |- | style='text-align:right'| 267 | [[Stojka Dzamova]] | | data-sort-value="1979" | 1979-10-19 | | | [[:d:Q136616406|Q136616406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 268 | [[Suzana Vrencovska]] | | data-sort-value="1975" | 1975-01-03 | | | [[:d:Q136618547|Q136618547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 269 | [[Svetlana Zivcevska]] | | data-sort-value="1973" | 1973-08-24 | | | [[:d:Q136615354|Q136615354]] | 0 |- | style='text-align:right'| 270 | [[Tamara Gileva]] | | data-sort-value="2004" | 2004-01-11 | | | [[:d:Q135362443|Q135362443]] | 0 |- | style='text-align:right'| 271 | [[Tamara Vasiljevik]] | | data-sort-value="1985" | 1985-05-03 | | | [[:d:Q135386542|Q135386542]] | 0 |- | style='text-align:right'| 272 | [[Tanja Novakova]] | | data-sort-value="1980" | 1980-08-01 | | | [[:d:Q136616830|Q136616830]] | 0 |- | style='text-align:right'| 273 | [[Tanja Stojanovska]] | | data-sort-value="1996" | 1996-09-02 | | | [[:d:Q135375148|Q135375148]] | 0 |- | style='text-align:right'| 274 | [[Tea Bozhinoska]] | | data-sort-value="2003" | 2003-09-25 | | | [[:d:Q98090239|Q98090239]] | 0 |- | style='text-align:right'| 275 | [[Tea Mitreva]] | | data-sort-value="1999" | 1999-11-20 | | | [[:d:Q135367851|Q135367851]] | 0 |- | style='text-align:right'| 276 | [[Tea Trajkovska]] | | data-sort-value="2010" | 2010-02-26 | | | [[:d:Q135351833|Q135351833]] | 0 |- | style='text-align:right'| 277 | [[Teodora Kuzmanovska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-01-24 | | | [[:d:Q135367847|Q135367847]] | 0 |- | style='text-align:right'| 278 | [[Teodora Marinovska]] | | data-sort-value="2008" | 2008-04-10 | | | [[:d:Q136381980|Q136381980]] | 0 |- | style='text-align:right'| 279 | [[Teodora Sinikoska]] | | data-sort-value="2007" | 2007-07-26 | | | [[:d:Q135355858|Q135355858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 280 | [[Teona Pop Stojanova]] | | data-sort-value="2002" | 2002-07-15 | | | [[:d:Q135364077|Q135364077]] | 0 |- | style='text-align:right'| 281 | [[Tijana Kosteska]] | | data-sort-value="2000" | 2000-03-31 | | | [[:d:Q135367850|Q135367850]] | 0 |- | style='text-align:right'| 282 | [[Tijana Mitreva]] | | data-sort-value="2001" | 2001-01-20 | | | [[:d:Q135367853|Q135367853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 283 | [[Vanesa Vasilevska]] | | data-sort-value="1992" | 1992-01-15 | | | [[:d:Q135378339|Q135378339]] | 0 |- | style='text-align:right'| 284 | [[Vanja Milosavljevikj]] | | data-sort-value="2009" | 2009-05-07 | | | [[:d:Q135351834|Q135351834]] | 0 |- | style='text-align:right'| 285 | [[Vaska Altiparmak]] | | | | | [[:d:Q110837730|Q110837730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 286 | [[Vera Arsova]] | | data-sort-value="1981" | 1981-04-03 | | | [[:d:Q119546640|Q119546640]] | 0 |- | style='text-align:right'| 287 | [[Veselinka Labroska]] | | data-sort-value="1966" | 1966<br/>1966-09-08 | | | [[:d:Q113376444|Q113376444]] | 0 |- | style='text-align:right'| 288 | [[Vesna Balazoska]] | | data-sort-value="1981" | 1981-04-04 | | | [[:d:Q136618395|Q136618395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 289 | [[Vesna Domlevska]] | | data-sort-value="1980" | 1980-02-09 | | | [[:d:Q136615353|Q136615353]] | 0 |- | style='text-align:right'| 290 | [[Vidanka Stajic]] | | data-sort-value="1991" | 1991-05-01 | | | [[:d:Q97669331|Q97669331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 291 | [[Viktorija Ribaroska]] | | data-sort-value="1972" | 1972-01-24 | | | [[:d:Q135386326|Q135386326]] | 0 |- | style='text-align:right'| 292 | [[Viktorija Vaseva Dimeska]] | | | | | [[:d:Q125304841|Q125304841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 293 | [[Zaharinka Aleksoska Bačeva]] | | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q125299755|Q125299755]] | 0 |- | style='text-align:right'| 294 | [[Zaneta Angjelovska]] | | data-sort-value="1979" | 1979-02-05 | | | [[:d:Q136618548|Q136618548]] | 0 |- | style='text-align:right'| 295 | [[Zaneta Vangeli]] | | data-sort-value="1963" | 1963 | | | [[:d:Q115796116|Q115796116]] | 0 |- | style='text-align:right'| 296 | [[Zara Stojkovska]] | | data-sort-value="2006" | 2006-05-03 | | | [[:d:Q135355856|Q135355856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 297 | [[Zhaklina Stojanovska]] | | data-sort-value="1978" | 1978-03-24 | | | [[:d:Q135388476|Q135388476]] | 0 |- | style='text-align:right'| 298 | [[Zorica Ackovska]] | | data-sort-value="1988" | 1988-10-28 | | | [[:d:Q135381139|Q135381139]] | 0 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Zorica Karagjozova]] | | data-sort-value="2005" | 2005-04-13 | | | [[:d:Q135358421|Q135358421]] | 0 |- | style='text-align:right'| 300 | [[Адриана Анастасоска]] | македонска велосипедистка | data-sort-value="1991" | 1991-08-19 | | | [[:d:Q98083925|Q98083925]] | 0 |- | style='text-align:right'| 301 | [[Александра Боканча]] | македонско-молдавска фудбалерка | data-sort-value="1989" | 1989-10-22 | | | [[:d:Q93769838|Q93769838]] | 3 |- | style='text-align:right'| 302 | [[Александра Велева]] | македонска кошаркарка | data-sort-value="1985" | 1985-09-01 | | | [[:d:Q135385531|Q135385531]] | 0 |- | style='text-align:right'| 303 | [[Александра Иванова]] | македонска кошаркарка (1993) | data-sort-value="1993" | 1993-04-30 | | | [[:d:Q135376754|Q135376754]] | 0 |- | style='text-align:right'| 304 | [[Александра Коловска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="2004" | 2004-02-23 | | | [[:d:Q116690280|Q116690280]] | 1 |- | style='text-align:right'| 305 | [[Александра Крстевска]] | македонска кошаркарка | data-sort-value="1999" | 1999-08-12 | | | [[:d:Q135367856|Q135367856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 306 | [[Александра Павловска]] | македонска кошаркарка | data-sort-value="1990" | 1990-12-29 | | | [[:d:Q135381138|Q135381138]] | 0 |- | style='text-align:right'| 307 | [[Александра Ристовска]] | македонска кошаркарка | data-sort-value="1983" | 1983-04-12 | | | [[:d:Q135386535|Q135386535]] | 0 |- | style='text-align:right'| 308 | [[Александра Рубаноска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2001" | 2001-05-12 | | | [[:d:Q98088336|Q98088336]] | 0 |- | style='text-align:right'| 309 | [[Александра Стојановска]] | македонска кошаркарка (1994) | data-sort-value="1994" | 1994-07-25 | | | [[:d:Q135375506|Q135375506]] | 0 |- | style='text-align:right'| 310 | [[Александра Стојановска]] | македонска кошаркарка (1978) | data-sort-value="1978" | 1978-08-28 | | | [[:d:Q135388430|Q135388430]] | 0 |- | style='text-align:right'| 311 | [[Александра Трпковска]] | македонска кошаркарка | data-sort-value="1985" | 1985-04-10 | | | [[:d:Q135386543|Q135386543]] | 0 |- | style='text-align:right'| 312 | [[Александра Јовановска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-10-12 | | | [[:d:Q98090254|Q98090254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 313 | [[Амелија Уце-Николов]] | македонска пингпонгарка | | | [[Податотека:20220814 ECM22 Table Tennis 9053.jpg|center|100px]] | [[:d:Q113638918|Q113638918]] | 1 |- | style='text-align:right'| 314 | [[Ана Ангеловска]] | | data-sort-value="2006" | 2006-02-11 | | | [[:d:Q135358414|Q135358414]] | 0 |- | style='text-align:right'| 315 | [[Ана Апостолова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-05-23 | | | [[:d:Q98088302|Q98088302]] | 0 |- | style='text-align:right'| 316 | [[Ана Димитровска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1994" | 1994-06-29 | | | [[:d:Q105719066|Q105719066]] | 0 |- | style='text-align:right'| 317 | [[Ана Живковиќ]] | | data-sort-value="1987" | 1987-08-24 | | | [[:d:Q135384689|Q135384689]] | 0 |- | style='text-align:right'| 318 | [[Ана Кирковска]] | | data-sort-value="1994" | 1994-06-14 | | | [[:d:Q135375149|Q135375149]] | 0 |- | style='text-align:right'| 319 | [[Ана Марија Зафировска]] | македонска спортистка | data-sort-value="2002" | 2002-05-11 | | [[Податотека:2020-01-12 Biathlon Single Mixed Relay (2020 Winter Youth Olympics) by Sandro Halank–033.jpg|center|100px]] | [[:d:Q81908280|Q81908280]] | 1 |- | style='text-align:right'| 320 | [[Ана Милованова]] | | data-sort-value="2005" | 2005-03-27 | | | [[:d:Q135358757|Q135358757]] | 0 |- | style='text-align:right'| 321 | [[Ана Петровска]] | | data-sort-value="1992" | 1992-09-03 | | | [[:d:Q135370736|Q135370736]] | 0 |- | style='text-align:right'| 322 | [[Ана Ристовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-05-15 | | | [[:d:Q105719060|Q105719060]] | 0 |- | style='text-align:right'| 323 | [[Ана Сарафилоска]] | | data-sort-value="2009" | 2009-10-06 | | | [[:d:Q135351835|Q135351835]] | 0 |- | style='text-align:right'| 324 | [[Ана Тантуровска]] | | data-sort-value="1990" | 1990-08-19 | | | [[:d:Q135381132|Q135381132]] | 0 |- | style='text-align:right'| 325 | [[Ана Цветановска]] | македонска скијачка | data-sort-value="2000" | 2000-12-06 | | [[Податотека:46 Ana Cvetanovska 7723.jpg|center|100px]] | [[:d:Q28870411|Q28870411]] | 3 |- | style='text-align:right'| 326 | [[Ана Цветковска]] | | data-sort-value="2003" | 2003-06-04 | | | [[:d:Q135362451|Q135362451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 327 | [[Ана Јавашева]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-04-15 | | | [[:d:Q98088334|Q98088334]] | 0 |- | style='text-align:right'| 328 | [[Анамарија Шеќероска]] | | data-sort-value="2000" | 2000-09-22 | | | [[:d:Q135367842|Q135367842]] | 0 |- | style='text-align:right'| 329 | [[Анастасија Маринковска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-06-19 | | | [[:d:Q105719058|Q105719058]] | 0 |- | style='text-align:right'| 330 | [[Анастасија Овнарска]] | македонска одбојкарка | data-sort-value="2005" | 2005-06-24 | | | [[:d:Q125416835|Q125416835]] | 1 |- | style='text-align:right'| 331 | [[Анастасија Спасевска]] | музичар | data-sort-value="2005" | 2005-07-21 | | | [[:d:Q130259088|Q130259088]] | 1 |- | style='text-align:right'| 332 | [[Анастасија Тодорова]] | | data-sort-value="2005" | 2005-02-16 | | | [[:d:Q135358425|Q135358425]] | 0 |- | style='text-align:right'| 333 | [[Ангела Зафировска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2004" | 2004-10-24 | | | [[:d:Q98090313|Q98090313]] | 0 |- | style='text-align:right'| 334 | [[Ангела Каланоска]] | | data-sort-value="1988" | 1988-08-30 | | | [[:d:Q135383864|Q135383864]] | 0 |- | style='text-align:right'| 335 | [[Ангела Стојанова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1994" | 1994-01-02 | | | [[:d:Q97669335|Q97669335]] | 0 |- | style='text-align:right'| 336 | [[Ангела Стојковска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1997" | 1997-09-03 | | | [[:d:Q97732545|Q97732545]] | 0 |- | style='text-align:right'| 337 | [[Ангела Тасовски]] | | data-sort-value="2007" | 2007-11-20 | | | [[:d:Q136381182|Q136381182]] | 0 |- | style='text-align:right'| 338 | [[Андреа Будимировска]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q64624708|Q64624708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 339 | [[Андреа Седлоска]] | македонска ракометарка | | | | [[:d:Q115003412|Q115003412]] | 1 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Андријана Бошкоска]] | македонска глумица | data-sort-value="1979" | 1979-09-07 | | | [[:d:Q130760296|Q130760296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 341 | [[Андријана Лескароска]] | | data-sort-value="1989" | 1989-11-06 | | | [[:d:Q135381140|Q135381140]] | 0 |- | style='text-align:right'| 342 | [[Андријана Цветковиќ]] | македонска режисерка, амбасадор | data-sort-value="1981" | 1981-04-05 | | [[Податотека:Ambassador Cvetkovik.jpg|center|100px]] | [[:d:Q55085022|Q55085022]] | 3 |- | style='text-align:right'| 343 | [[Анета Антовска]] | македонска велосипедистка | data-sort-value="1979" | 1979-03-05 | | | [[:d:Q64624682|Q64624682]] | 0 |- | style='text-align:right'| 344 | [[Анета Глигорова]] | | data-sort-value="1967" | 1967-07-12 | | | [[:d:Q136615348|Q136615348]] | 0 |- | style='text-align:right'| 345 | [[Анета Јованоска Крушаровски]] | | data-sort-value="1976" | 1976-08-06 | | | [[:d:Q135388128|Q135388128]] | 0 |- | style='text-align:right'| 346 | [[Анита Величковска]] | македонска велосипедистка | data-sort-value="1988" | 1988-12-28 | | | [[:d:Q64624697|Q64624697]] | 0 |- | style='text-align:right'| 347 | [[Аница Трајкова]] | | data-sort-value="1983" | 1983-03-12 | | | [[:d:Q135386534|Q135386534]] | 0 |- | style='text-align:right'| 348 | [[Антониела Стоименовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-01-30 | | | [[:d:Q105719056|Q105719056]] | 0 |- | style='text-align:right'| 349 | [[Антонија Петрушевска]] | | data-sort-value="1987" | 1987-04-30 | | | [[:d:Q135385527|Q135385527]] | 0 |- | style='text-align:right'| 350 | [[Анѓела Давиткова]] | | data-sort-value="1994" | 1994-07-15 | | | [[:d:Q135375144|Q135375144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 351 | [[Анѓела Петковска]] | | data-sort-value="2001" | 2001-12-18 | | | [[:d:Q98088319|Q98088319]] | 0 |- | style='text-align:right'| 352 | [[Арзана Шабани]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q64624680|Q64624680]] | 0 |- | style='text-align:right'| 353 | [[Арта Биљали-Зендели]] | македонска политичарка | data-sort-value="1981" | 1981-04-11 | | | [[:d:Q106645258|Q106645258]] | 3 |- | style='text-align:right'| 354 | [[Артина Ќазими]] | политичарка | data-sort-value="1997" | 1997-04-13 | | | [[:d:Q106645209|Q106645209]] | 3 |- | style='text-align:right'| 355 | [[Ашли Парис]] | | data-sort-value="1987" | 1987-09-21 | | [[Податотека:Ashley Paris 55.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4805546|Q4805546]] | 7 |- | style='text-align:right'| 356 | [[Ања Даниловска]] | | data-sort-value="2005" | 2005-09-18 | | | [[:d:Q135358424|Q135358424]] | 0 |- | style='text-align:right'| 357 | [[Ања Начевска]] | | data-sort-value="2007" | 2007-05-24 | | | [[:d:Q135355869|Q135355869]] | 0 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Белма Бејтовиќ]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-05-29 | | | [[:d:Q97752766|Q97752766]] | 0 |- | style='text-align:right'| 359 | [[Биг Мама]] | албанско-македонска пејачка | data-sort-value="1986" | 1986-02-28 | | | [[:d:Q539335|Q539335]] | 3 |- | style='text-align:right'| 360 | [[Билјана Ангеловска]] | македонски поет | data-sort-value="1962" | 1962 | data-sort-value="2007" | 2007 | | [[:d:Q113669532|Q113669532]] | 0 |- | style='text-align:right'| 361 | [[Билјана Петковска]] | | data-sort-value="1968" | 1968 | | | [[:d:Q113846452|Q113846452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 362 | [[Билјана С. Црвенковска]] | писателка | | | [[Податотека:Билјана Црвенковска.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131177206|Q131177206]] | 0 |- | style='text-align:right'| 363 | [[Бисера Паскал]] | македонска ракометарка | | | | [[:d:Q130172645|Q130172645]] | 1 |- | style='text-align:right'| 364 | [[Блага Тодоров]] | | | | | [[:d:Q110850267|Q110850267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 365 | [[Бојана Бејатовиќ]] | македонска шахистка | data-sort-value="1994" | 1994 | | | [[:d:Q104844067|Q104844067]] | 0 |- | style='text-align:right'| 366 | [[Бојана Петкова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-12-23 | | | [[:d:Q98090302|Q98090302]] | 0 |- | style='text-align:right'| 367 | [[Брикена Шакири]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2004" | 2004-02-29 | | | [[:d:Q98090305|Q98090305]] | 0 |- | style='text-align:right'| 368 | [[Валбона Исмаили]] | | data-sort-value="2003" | 2003-02-24 | | [[Податотека:2019-11-13 Volleyball, 1. Bundesliga Frauen, Schwarz-Weiss Erfurt - Nawaro Straubing 1DX 5028 by Stepro.jpg|center|100px]] | [[:d:Q68313478|Q68313478]] | 2 |- | style='text-align:right'| 369 | [[Валентина Далчевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2001" | 2001-06-23 | | | [[:d:Q98088333|Q98088333]] | 0 |- | style='text-align:right'| 370 | [[Вангелина Маркудова]] | македонска судијка | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q64005921|Q64005921]] | 1 |- | style='text-align:right'| 371 | [[Верица Колевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-07-09 | | | [[:d:Q98090261|Q98090261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 372 | [[Верица Ѓеорѓиева]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1994" | 1994-03-04 | | | [[:d:Q97713945|Q97713945]] | 0 |- | style='text-align:right'| 373 | [[Верица Јосимовска]] | историчар | data-sort-value="1969" | 1969 | | | [[:d:Q131177207|Q131177207]] | 0 |- | style='text-align:right'| 374 | [[Вероника Николовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2004" | 2004-12-15 | | | [[:d:Q98090300|Q98090300]] | 0 |- | style='text-align:right'| 375 | [[Весна Стојаноска]] | македонска математичарка | | | | [[:d:Q102382710|Q102382710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 376 | [[Викторија Игнатовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1999" | 1999-10-21 | | | [[:d:Q97751005|Q97751005]] | 0 |- | style='text-align:right'| 377 | [[Викторија Недева]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-06-20 | | | [[:d:Q98090292|Q98090292]] | 1 |- | style='text-align:right'| 378 | [[Габриела Коскоска]] | македонска шахистка | data-sort-value="1969" | 1969-02-14 | | | [[:d:Q9265219|Q9265219]] | 1 |- | style='text-align:right'| 379 | [[Даниела Ристевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1994" | 1994-09-12 | | | [[:d:Q97694519|Q97694519]] | 0 |- | style='text-align:right'| 380 | [[Данијела Митиќ-Копања]] | | data-sort-value="1972" | 1972-11-07 | | | [[:d:Q137940549|Q137940549]] | 0 |- | style='text-align:right'| 381 | [[Дајана Ристовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2004" | 2004-07-23 | | | [[:d:Q105719063|Q105719063]] | 0 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Девона Бонер]] | американско-македонска кошаркарка | data-sort-value="1987" | 1987-08-21 | | [[Податотека:Bonner9-20180601.jpg|center|100px]] | [[:d:Q866093|Q866093]] | 14 |- | style='text-align:right'| 383 | [[Деспина Пауновиќ]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-06-24 | | | [[:d:Q98088317|Q98088317]] | 0 |- | style='text-align:right'| 384 | [[Дијана Христовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1997" | 1997-09-18 | | | [[:d:Q97731158|Q97731158]] | 0 |- | style='text-align:right'| 385 | [[Драгана Волкановска]] | македонска спортистка | data-sort-value="1993" | 1993-06-06 | | | [[:d:Q1254659|Q1254659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 386 | [[Драгана Зафировска]] | македонска велосипедистка | data-sort-value="1983" | 1983-10-25 | | | [[:d:Q64624676|Q64624676]] | 0 |- | style='text-align:right'| 387 | [[Драгана Колевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1995" | 1995-06-09 | | | [[:d:Q97727305|Q97727305]] | 0 |- | style='text-align:right'| 388 | [[Драгана Салтирова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1995" | 1995-01-26 | | | [[:d:Q97694526|Q97694526]] | 0 |- | style='text-align:right'| 389 | [[Драгица Рибарев]] | | | | | [[:d:Q110848828|Q110848828]] | 0 |- | style='text-align:right'| 390 | [[Душанка Пејкова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1993" | 1993-10-11 | | | [[:d:Q97731180|Q97731180]] | 0 |- | style='text-align:right'| 391 | [[Евгенија Крстевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1999" | 1999-03-22 | | | [[:d:Q97738307|Q97738307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 392 | [[Елена Бошковска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-06-01 | | | [[:d:Q98088305|Q98088305]] | 0 |- | style='text-align:right'| 393 | [[Елена Гошева]] | македонска судијка | data-sort-value="1948" | 1948-03-02 | | | [[:d:Q64005776|Q64005776]] | 1 |- | style='text-align:right'| 394 | [[Елена Димитријевиќ]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q64624728|Q64624728]] | 0 |- | style='text-align:right'| 395 | [[Елена Панеска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-07-10 | | | [[:d:Q98069004|Q98069004]] | 1 |- | style='text-align:right'| 396 | [[Елеонора Петрова Митевска]] | | data-sort-value="1952" | 1952-08-12 | | | [[:d:Q65498050|Q65498050]] | 0 |- | style='text-align:right'| 397 | [[Елита Речи]] | македонска пејачка | data-sort-value="1981" | 1981-02-04 | | | [[:d:Q13038573|Q13038573]] | 1 |- | style='text-align:right'| 398 | [[Елица Радевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1992" | 1992-02-07 | | | [[:d:Q97669320|Q97669320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 399 | [[Ема Никочевиќ]] | | data-sort-value="1994" | 1994-03-20 | | [[Податотека:Ema Nikochevikj 20250822 (6) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q135977663|Q135977663]] | 1 |- | style='text-align:right'| 400 | [[Еми Симоновска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1994" | 1994-06-07 | | | [[:d:Q97732543|Q97732543]] | 0 |- | style='text-align:right'| 401 | [[Емилија Миленкова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1995" | 1995-08-09 | | | [[:d:Q97719350|Q97719350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 402 | [[Емилијана Ризоска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="2005" | 2005-05-21 | | | [[:d:Q116690278|Q116690278]] | 1 |- | style='text-align:right'| 403 | [[Ермира Мехмети]] | политичарка | data-sort-value="1979" | 1979-10-06 | | [[Податотека:Ermira Mehmeti (born 1979) in the video 'ARGUMENT - 08.03.2016'.png|center|100px]] | [[:d:Q13038677|Q13038677]] | 3 |- | style='text-align:right'| 404 | [[Жанина Мирчевска]] | македонска писателка | data-sort-value="1967" | 1967-10-20 | | | [[:d:Q18643152|Q18643152]] | 2 |- | style='text-align:right'| 405 | [[Ивана Арсениевска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="2003" | 2003-12-08 | | | [[:d:Q116690274|Q116690274]] | 1 |- | style='text-align:right'| 406 | [[Ивана Гакидова]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1995" | 1995-02-27 | | | [[:d:Q85981516|Q85981516]] | 2 |- | style='text-align:right'| 407 | [[Иванка Апостолова]] | македонска универзитетска професорка | | | [[Податотека:Ivanka Apostolova.jpg|center|100px]] | [[:d:Q106515242|Q106515242]] | 0 |- | style='text-align:right'| 408 | [[Илза Бафтиари]] | македонска виолончелистка | | | | [[:d:Q44509407|Q44509407]] | 1 |- | style='text-align:right'| 409 | [[Илина Попова]] | македонска велосипедистка | data-sort-value="1990" | 1990-09-23 | | | [[:d:Q64624712|Q64624712]] | 0 |- | style='text-align:right'| 410 | [[Ирена Паскали]] | македонска уметница | data-sort-value="1969" | 1969 | | | [[:d:Q1672469|Q1672469]] | 0 |- | style='text-align:right'| 411 | [[Катерина Ангеловска]] | македонска авторка, психолог и коуч | | | | [[:d:Q140448047|Q140448047]] | 0 |- | style='text-align:right'| 412 | [[Катерина Кузмановска]] | македонска политичарка | data-sort-value="1968" | 1968-06-15 | | | [[:d:Q31155330|Q31155330]] | 2 |- | style='text-align:right'| 413 | [[Кети Смилеска]] | македонска политичарка | data-sort-value="1974" | 1974-12-13 | | | [[:d:Q31207147|Q31207147]] | 2 |- | style='text-align:right'| 414 | [[Криси Гивенс]] | американско-македонска кошаркарка | data-sort-value="1985" | 1985-07-26 | | | [[:d:Q40451177|Q40451177]] | 2 |- | style='text-align:right'| 415 | [[Кристина Мојсоска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2004" | 2004-06-06 | | | [[:d:Q98090279|Q98090279]] | 0 |- | style='text-align:right'| 416 | [[Лариса Кисељова]] | руско-македонска ракометарка | data-sort-value="1970" | 1970-03-11 | | | [[:d:Q2679524|Q2679524]] | 7 |- | style='text-align:right'| 417 | [[Лидија Милкова]] | | data-sort-value="1970" | 1970-12-26 | | | [[:d:Q3832051|Q3832051]] | 3 |- | style='text-align:right'| 418 | [[Лилјана Кузмановска]] | македонска политичарка | data-sort-value="1962" | 1962-07-15 | | | [[:d:Q31030756|Q31030756]] | 2 |- | style='text-align:right'| 419 | [[Лилјана Ѓузелова-Хаџи Бошкова]] | македонска уметница | data-sort-value="1935" | 1935 | data-sort-value="2018" | 2018-07-17 | | [[:d:Q111715706|Q111715706]] | 1 |- | style='text-align:right'| 420 | [[Линдита Алиу - Тахири]] | македонска новинарка | data-sort-value="1962" | 1962 | | | [[:d:Q13041633|Q13041633]] | 2 |- | style='text-align:right'| 421 | [[Магдалена Манаскова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1981" | 1981-06-22 | | | [[:d:Q31030803|Q31030803]] | 2 |- | style='text-align:right'| 422 | [[Марина Арсовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1986" | 1986-07-16 | | | [[:d:Q97694331|Q97694331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 423 | [[Марија Гугуљанова]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1999" | 1999-11-11 | | | [[:d:Q116690276|Q116690276]] | 1 |- | style='text-align:right'| 424 | [[Марија Петровиќ]] | македонска одбојкарка | data-sort-value="1987" | 1987-04-15 | | | [[:d:Q15262810|Q15262810]] | 2 |- | style='text-align:right'| 425 | [[Матеа Николиќ]] | | data-sort-value="2002" | 2002-08-01 | | | [[:d:Q119555659|Q119555659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 426 | [[Маја Бојаџиевска]] | македонска писателка | data-sort-value="1962" | 1962 | | | [[:d:Q12286337|Q12286337]] | 1 |- | style='text-align:right'| 427 | [[Мери Лазарова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1984" | 1984-09-17 | | | [[:d:Q31207150|Q31207150]] | 2 |- | style='text-align:right'| 428 | [[Милева Горгиева]] | македонска политичарка | data-sort-value="1963" | 1963-03-17 | | | [[:d:Q31207158|Q31207158]] | 2 |- | style='text-align:right'| 429 | [[Мимоза Несторова-Томиќ]] | македонска архитектка | data-sort-value="1929" | 1929-06-21 | data-sort-value="2024" | 2024-05-22 | | [[:d:Q19594838|Q19594838]] | 4 |- | style='text-align:right'| 430 | [[Мира Крајачиќ]] | македонски дипломат | | | | [[:d:Q63239419|Q63239419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 431 | [[Мира Стојчевска]] | македонска политичарка | data-sort-value="1966" | 1966-07-19 | | | [[:d:Q31207162|Q31207162]] | 2 |- | style='text-align:right'| 432 | [[Михаела Даноска]] | македонска скијачка | data-sort-value="2004" | 2004-04-22 | | | [[:d:Q81902504|Q81902504]] | 0 |- | style='text-align:right'| 433 | [[Моника Ангелова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1993" | 1993-10-08 | | | [[:d:Q97669304|Q97669304]] | 0 |- | style='text-align:right'| 434 | [[Моника Георгиева]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1994" | 1994-11-06 | | | [[:d:Q105719057|Q105719057]] | 0 |- | style='text-align:right'| 435 | [[Моника Јанеска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1993" | 1993-05-17 | | [[Податотека:Beach handball Euro 2019 Consolation Round Women SUI-MKD 067- Monika Janeska.jpg|center|100px]] | [[:d:Q115104244|Q115104244]] | 3 |- | style='text-align:right'| 436 | [[Мојца Седеу]] | македонски перкусионист | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q1943115|Q1943115]] | 1 |- | style='text-align:right'| 437 | [[Нада Ципушева]] | македонска политичарка | data-sort-value="1958" | 1958-01-22 | | | [[:d:Q31030839|Q31030839]] | 2 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Наталија Марковиќ Димова]] | | data-sort-value="1966" | 1966-12-08 | | | [[:d:Q65497739|Q65497739]] | 0 |- | style='text-align:right'| 439 | [[Наташа Илиевска]] | македонска каратистка | data-sort-value="1983" | 1983-04-04 | | | [[:d:Q24237389|Q24237389]] | 1 |- | style='text-align:right'| 440 | [[Наташа Коцевска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1984" | 1984-04-07 | | | [[:d:Q1966367|Q1966367]] | 1 |- | style='text-align:right'| 441 | [[Наташа Неделкова]] | | data-sort-value="1993" | 1993 | | | [[:d:Q131145217|Q131145217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 442 | [[Нетка Спасова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1984" | 1984-08-09 | | | [[:d:Q97706825|Q97706825]] | 0 |- | style='text-align:right'| 443 | [[Никица Корубин]] | македонска политичарка | data-sort-value="1976" | 1976-05-22 | | | [[:d:Q31207202|Q31207202]] | 2 |- | style='text-align:right'| 444 | [[Николина Радевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1988" | 1988-01-11 | | | [[:d:Q97694515|Q97694515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 445 | [[Нора Бектеши]] | македонска пејачка | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q51856376|Q51856376]] | 1 |- | style='text-align:right'| 446 | [[Павлинче Честојнова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1974" | 1974-03-15 | | | [[:d:Q31030855|Q31030855]] | 2 |- | style='text-align:right'| 447 | [[Радица Велкова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2004" | 2004-12-17 | | | [[:d:Q98090311|Q98090311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 448 | [[Радица Чонева]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2001" | 2001-11-08 | | | [[:d:Q97738214|Q97738214]] | 1 |- | style='text-align:right'| 449 | [[Редина Бектеши]] | албанска флејтистка од Македонија | | | | [[:d:Q54861044|Q54861044]] | 0 |- | style='text-align:right'| 450 | [[Росица Костова]] | македонска велосипедистка | data-sort-value="1981" | 1981-01-14 | | | [[:d:Q64624686|Q64624686]] | 0 |- | style='text-align:right'| 451 | [[Рудина Бектеши]] | албанска пијанистка од Македонија | | | | [[:d:Q54861130|Q54861130]] | 0 |- | style='text-align:right'| 452 | [[Сара Петковска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-07-21 | | | [[:d:Q98069005|Q98069005]] | 0 |- | style='text-align:right'| 453 | [[Сара Стојчевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1997" | 1997-06-16 | | | [[:d:Q97738451|Q97738451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 454 | [[Сашка Богевска-Капуано]] | | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[:d:Q113829756|Q113829756]] | 0 |- | style='text-align:right'| 455 | [[Светлана Карапетрова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1965" | 1965-03-31 | | | [[:d:Q30306429|Q30306429]] | 2 |- | style='text-align:right'| 456 | [[Селвие Салиу]] | македонска политичарка | data-sort-value="1970" | 1970-08-20 | | | [[:d:Q39250871|Q39250871]] | 3 |- | style='text-align:right'| 457 | [[Симона Маџовска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1993" | 1993-11-02 | | | [[:d:Q116202543|Q116202543]] | 2 |- | style='text-align:right'| 458 | [[Симона Николовска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="1991" | 1991-02-23 | | | [[:d:Q96315060|Q96315060]] | 0 |- | style='text-align:right'| 459 | [[Симона Николовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1993" | 1993-12-14 | | | [[:d:Q97694492|Q97694492]] | 0 |- | style='text-align:right'| 460 | [[Симона Јанкуловска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="1998" | 1998-03-27 | | | [[:d:Q97727269|Q97727269]] | 0 |- | style='text-align:right'| 461 | [[Славица Бабамова]] | | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[Податотека:Slavica Babamova 2024 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q113813072|Q113813072]] | 1 |- | style='text-align:right'| 462 | [[Славица Грковска-Лошкова]] | македонска политичарка | data-sort-value="1970" | 1970-07-27 | | [[Податотека:Slavica Grkovska official portrait 2022.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110628915|Q110628915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 463 | [[Славица Шуманска-Mитева]] | македонска политичарка | data-sort-value="1980" | 1980-10-20 | | | [[:d:Q31207167|Q31207167]] | 2 |- | style='text-align:right'| 464 | [[Слаѓана Вујошевиќ]] | | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q116994436|Q116994436]] | 0 |- | style='text-align:right'| 465 | [[Софија Насевска-Трифуновска]] | македонска глумица | data-sort-value="1985" | 1985-04-25 | | | [[:d:Q79474406|Q79474406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 466 | [[Стефани Петревска]] | македонска фудбалерка | | | | [[:d:Q98069006|Q98069006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 467 | [[Тања Вујисиќ-Тодоровска]] | македонска актерка | data-sort-value="1961" | 1961-08-28 | | | [[:d:Q44059834|Q44059834]] | 2 |- | style='text-align:right'| 468 | [[Теодора Гулицоска]] | македонска ракометарка | | | | [[:d:Q130172852|Q130172852]] | 1 |- | style='text-align:right'| 469 | [[Теодора Николовска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2003" | 2003-08-15 | | | [[:d:Q98090298|Q98090298]] | 0 |- | style='text-align:right'| 470 | [[Теодора Петровска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2001" | 2001-09-09 | | | [[:d:Q98088320|Q98088320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 471 | [[Теодора Ѓорѓевска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2000" | 2000-03-19 | | | [[:d:Q109993253|Q109993253]] | 1 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Теодора Јанковска]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2002" | 2002-01-16 | | | [[:d:Q98088309|Q98088309]] | 1 |- | style='text-align:right'| 473 | [[Теута Биљали]] | Политичар од Македонија | data-sort-value="1980" | 1980-05-25 | | | [[:d:Q30557491|Q30557491]] | 3 |- | style='text-align:right'| 474 | [[Тина Трпкоска]] | македонска глумица | data-sort-value="1988" | 1988-05-20 | | | [[:d:Q79475836|Q79475836]] | 0 |- | style='text-align:right'| 475 | [[Фитнете Туда]] | македонска новинарка | | | | [[:d:Q13038964|Q13038964]] | 1 |- | style='text-align:right'| 476 | [[Флора Кадриу]] | | data-sort-value="1966" | 1966-06-30 | | [[Податотека:Flora Kadriu (born 1966) in the video 'ARGUMENT - 08.03.2016'.png|center|100px]] | [[:d:Q65499117|Q65499117]] | 0 |- | style='text-align:right'| 477 | [[Фроса Пејоска-Бушро]] | филолог кој предава македонски јазик во Франција | data-sort-value="1960" | 1960 | | | [[:d:Q55629678|Q55629678]] | 0 |- | style='text-align:right'| 478 | [[Фросина Стојковска]] | македонска писателка | data-sort-value="1986" | 1986 | | | [[:d:Q106258742|Q106258742]] | 1 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Христина Ивановска]] | македонска уметница | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q107421816|Q107421816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 480 | [[Цвета Дафева]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q98083972|Q98083972]] | 0 |- | style='text-align:right'| 481 | [[Цветанка Костадинова]] | македонска фудбалерка | data-sort-value="2001" | 2001-03-16 | | | [[:d:Q97751008|Q97751008]] | 0 |- | style='text-align:right'| 482 | [[Ширет Елези]] | македонска политичарка | data-sort-value="1981" | 1981-03-20 | | | [[:d:Q24470416|Q24470416]] | 3 |- | style='text-align:right'| 483 | [[Шпреса Хадри]] | Политичар од Македонија | data-sort-value="1964" | 1964-03-06 | | | [[:d:Q30528658|Q30528658]] | 3 |- | style='text-align:right'| 484 | [[Јана Манева-Чупоска]] | | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q116142427|Q116142427]] | 0 |- | style='text-align:right'| 485 | [[Јована Мицевска]] | македонска ракометарка | data-sort-value="2000" | 2000-07-26 | | | [[:d:Q115104246|Q115104246]] | 1 |- | style='text-align:right'| 486 | [[Љиљана Меѓеши]] | македонска глумица | data-sort-value="1956" | 1956-04-20 | | | [[:d:Q31185200|Q31185200]] | 2 |- | style='text-align:right'| 487 | [[Џансевер]] | турско-македонска пејачка | data-sort-value="1967" | 1967-07-08 | data-sort-value="2026" | 2026-08-08 | | [[:d:Q101064387|Q101064387]] | 4 |} {{Wikidata list end}} 03nmh8ci1nypp008gtootju8so0ithg Видливо малцинство 0 1304942 5608267 5583107 2026-08-11T18:53:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608267 wikitext text/x-wiki {{Повеќе|Демографија на Канада}} '''Видливо малцинство''' ({{langx|fr|minorité visible}}) ― поим Владата на [[Канада]] го дефинира како „луѓе, освен абориџините (домородните), кои се некавкаски ([[Бела раса|бели]]) по [[раса]] или небели по боја“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statcan.gc.ca/eng/concepts/definitions/minority01a|title=Classification of visible minority|last=Canada|first=Government of Canada, Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926012241/http://www.statcan.gc.ca/eng/concepts/definitions/minority01a|archive-date=26 септември 2015}}</ref> Поимот првенствено се користи како демографска категорија од страна на Статистика на Канада, во врска со политиките за еднаквост за вработување на таа земја. Квалификаторот „видлив“ бил избран од канадските власти како начин да се издвојат поновите доселенички малцинства и од домородните Канаѓани и од другите „постари“ малцинства што се разликуваат по јазик ([[француски]] против [[англиски јазик]]) и религија (католици и протестанти протестанти), кои се „невидливи“ особини. Поимот видливо малцинство понекогаш се користи како [[еуфемизам]] за „небело“. Ова е неточно, бидејќи дефинициите на владата се разликуваат: домородните не се сметаат за видливи малцинства, но не се нужно ниту бели. Исто така, некои групи кои се дефинирани како „бели“ во други земји (како што се жителите на Соединетите Држави со блискоисточно потекло) се дефинирани како „видливи малцинства“ во службената канадска дефиниција. Во некои случаи, членовите на „видливите малцинства“ може визуелно да не се разликуваат од мнозинското население и/или може да образуваат мнозинско малцинство месно (како што е случајот во некои делови на [[Ванкувер]], [[Торонто]] и [[Монтреал]]). Од реформата на канадските закони за доселување во 1960-тите, доселувањето е првостепено на народи од други области освен Европа, од кои многу се видливи малцинства во Канада. Законски, членовите на видливи малцинства се дефинирани со канадскиот Закон за рамноправност при вработување како „личности, освен Абориџините, кои се некавкаски по раса или небели по боја“.<ref>[http://www12.statcan.ca/english/census06/reference/reportsandguides/visible-minorities.cfm Visible Minority Population and Population Group Reference Guide, 2006 Census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081211044318/http://www12.statcan.ca/english/census06/reference/reportsandguides/visible-minorities.cfm |date=2008-12-11 }} from StatsCan</ref> == Во Канада == [[Податотека:Visible_minorities_in_Canada_by_province.png|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Visible minorities in Canada by province.png/220px-Visible minorities in Canada by province.png|мини|Карта на видливи малцинства во Канада по покраина, 2016 година.]] Над седум милиони Канаѓани идентификувани како член на видлива малцинска група на пописот во 2016 година, што претставува 22,3% од вкупното население. Ова било зголемување од Пописот од 2011 година, кога видливите малцинства сочинуваа 19,1% од вкупното население; од Пописот од 2006 година, кога видливите малцинства сочинуваа 16,2% од вкупното население; од 2001 година, кога видливите малцинства сочинуваа 13,4% од вкупното население; од 1996 година кога пропорцијата била 11,2%; и над 1991 година (9,4%) и 1981 година (4,7%). Во 1961 година, видливото малцинско население било помалку од 1%. Зголемувањето претставува значителна промена во демографијата на Канада поврзана со зголеменото доселување од воведувањето на нејзините политики за мултикултурализам. Врз основа на годишниот внес на доселување во Канада од последниот попис во 2006 година, придружен со постојан пораст на видливото малцинско население во Канада поради повисоките нивоа на плодност на малцинските жени во споредба со канадските жени од европско потекло, истражувачите проценуваат дека до 2012 година, приближно 19,56% од населението во Канада ќе бидат поединци од неевропско (видливо малцинство) потекло. Домородното население во Канада, врз основа на проекциите за истата година (т.е. 2012), се проценува на 4,24%. Оттука, најмалку 23,8% од населението на Канада во 2012 година биле поединци од видливо малцинство или домородно наследство. Проекциите исто така покажуваат дека до 2031 година, видливото малцинско население во Канада ќе сочинува околу 33% од населението на нацијата, со оглед на постојаниот пораст на неевропската компонента на канадското население.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/story/2010/03/09/statscan-minority.html "Minorities to rise significantly by 2031"], cbc.ca</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210414071738/https://www.ctv.ca/CTVNews/TopStories/20100309/visible_minorities_100309 "Visible minorities to make up 1/3 of population by 2031"], CTV, март 2010</ref> Од покраините, [[Британска Колумбија]] имала најголем дел од видливи малцинства, што претставува 30,3% од нејзиното население, проследено со [[Онтарио]] со 29,3%, [[Алберта]] со 23,5% и [[Манитоба]] со 17,5%. На пописот од 2006 година, Канаѓаните со потекло од [[Јужна Азија]] ги замениле етничките [[Кинези]] како најголема видлива малцинска група во Канада. Во 2006 година, канадската статистика процени дека во Канада има 1,3 милиони луѓе од Јужна Азија, во споредба со 1,2 милиони Кинези.<ref>[http://www.cbc.ca/canada/story/2008/04/02/stats-immigration.html One in 6 Canadians is a visible minority], CBC, 2 април 2008</ref> Во 2016 година, имало приближно 1,9 милиони јужноазиски Канаѓани, што претставува 5,6% од населението на земјата, а потоа следат кинеските Канаѓани (4,6%) и [[Црна раса|црните]] Канаѓани (3,5%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110531&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Visible Minority (15), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census - 25% Sample Data|last=Canada|first=Government of Canada, Statistics|work=www12.statcan.gc.ca|language=en|accessdate=11 август 2022}}</ref> === Список на канадски пописни поделби со видливо малцинско население повисоки од националниот просек === '''Национален просек: 22,3%'''Извор: Попис на населението во Канада од 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/index.cfm?Lang=E|title=Census Profile, 2016 Census|year=2011|publisher=12.statcan.gc.ca}}</ref> * [[Едмонтон]] (37.1%) * Брукс (36.8%) * [[Калгари]] (36.2%) * Честермир (35%) * Вуд Бафало (26.7%) * Банф (24.4%) ==== Британска Колумбија ====   * Ричмонд (76.3%) * Голема Ванкуверска Област (67.3%) * Варнаби (63.6%) * Сари (58.5%) * Ванкувер (51.6%) * Кокитлам (50.2%) * Нов Вестминстер (38.9%) * Западен Ванкувер (36.4%) * Делта (36) * Абостфорд (33.7%) * Порт Кокитлам (32.4%) * Северен Ванкувер (31.3%) * Порт Муди (30.4%) * Северен Ванкувер (окружна општина) (25.6) ==== Манитоба ==== * Винипег ({{Постоток|193055|690005|1}} ) ==== Онтарион ==== * Маркам (77.9%) * Брамптон (73.3%) * Ричмонд Хил (60%) * Мисссога (57.2%) * Ејџекс (56.7%) * Торонто (51.5) * Пикеринг (42.9%) * Милтон (42.8%) * Витчурчх-Стоувил (36.9%) * Воган (35.4%) * Оуквил (30.8%) * [[Виндзор (Онтарио)|Виндзор]] (26.9%) * Oрора (26.9%) * Ватерлу (25.4%) * Оттава (26.3%) * Њумаркет (25.8%) * Витби (25.3%) ==== Квебек ==== * Бросард (42.9%) * Доллар де Ормо(38.8%) * [[Монтреал]] (34.2%) * Лавал (26.1%) * Монт Ројал (24.7%) * Киркланд (24.2%) * Дорвал (23.4) == Законодавни наспроти оперативни дефиниции == Според Законот за рамноправност при вработување од 1995 година, дефиницијата за видливо малцинство е: „луѓе, освен абориџините, кои се не-кавкаски по раса или небели по боја“.<ref>Employment Equity Act (1995, c. 44) [http://laws.justice.gc.ca/eng/E-5.401/page-2.html#anchorbo-ga:s_3 Act current to Oct 20th, 2010] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200426025622/https://laws.justice.gc.ca/eng/E-5.401/page-2.html#anchorbo-ga:s_3 |date=2020-04-26 }}</ref> Оваа дефиниција може да се следи наназад до Извештајот на Абеловата комисијата за еднаквост при вработувањето од 1984 година. Комисијата го опишала поимот видливо малцинство како „двосмислена категоризација“, но за практични цели го протолкуваше како „видливо небело“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://worthwhile.typepad.com/worthwhile_canadian_initi/2013/05/visible-minorities-distinctly-canadian.html|title=Visible Minorities: Distinctly Canadian|last=Woolley|first=Frances|publisher=Worthwhile Canadian Initiative|accessdate=11 август 2022}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Канадската влада користи оперативна дефиниција со која ги идентификува следните групи како видливи малцинства: „Кинески, јужноазиски, црнци, филипински, латиноамерикански, југоисточни азиски, арапски, западноазиски, корејски, јапонски, видливо малцинство, и други, и Повеќе видливо малцинство“.<ref>"Visible Minority Population and Population Group Reference Guide," 2006 Census [http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm#Classifications Statcan]</ref> Сепак, за некои групи се применуваат неколку исклучоци. Според ''Референтниот водич за видливото малцинство и популациските групи'' од Пописот од 2006 година, исклучокот е: {{Цитат|Спротивно на тоа, во согласност со дефинициите за рамноправност при вработување, лицата кои пријавиле „латиноамериканец“ и „бел“, „арап“ и „бел“ или „западноазиец“ и „бел“ се исклучени од видливото малцинско население. Исто така, лицата кои пријавиле „латиноамериканец“, „арап“ или „западно-азиец“ и кои дале европски одговор како што е „француски“ се исклучени исто така од видливото малцинско население. Овие лица се вклучени во категоријата „Не видливо малцинство“. Меѓутоа, лицата кои пријавиле „латиноамериканец“, „арап“ или „западно-азиец“ и неевропски одговор се вклучени во видливото малцинско население.<ref>''Visible Minority Population and Population Group Reference Guide,'' 2006 Census - Catalogue no. 97-562-GWE2006003 [http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm#Classifications Statcan]</ref>}} Поимот „небелец“ се користи во формулацијата на Законот за рамноправност при вработувањето и во прашалниците за правичност при вработување што се распределуваат до пријавувачите и вработените. Ова е наменето како стенографија за оние кои се во домородните и/или видливи малцински групи.<ref>{{Наведено списание|last=Mentzer, M. S.|date=јануари 2002|title=The Canadian experience with employment equity legislation|journal=International Journal of Value-Based Management|volume=15|issue=1|pages=35–50|doi=10.1023/A:1013021402597|issn=0895-8815}}</ref> == Контроверзност == Класификацијата „видливи малцинства“ привлекло контроверзии, како на национално така и од странство. Комитетот на ОН за елиминација на расната дискриминација изјави дека тие се сомневаат во употребата на овој поим бидејќи овој поим може да се смета за непристоен од одредени малцинства и препорача евалуација на овој поим. Како одговор, канадската влада направи напори да оцени како овој поим се користи во канадското општество преку нарачување научници и отворени работилници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.ohchr.org/english/bodies/cerd/docs/A.67.18%20English.pdf|title=Report of the Committee on the Elimination of Racial Discrimination|work=United Nations|publisher=United Nations: Committee on the Elimination of Racial Discrimination|accessdate=11 август 2022}}</ref> Друга критика произлегува од семантичката применливост на класификацијата. Во некои случаи, членовите на „видливите малцинства“ не можат ниту „визуелно“ да се препознаат од мнозинското население ниту да образуваат „малцинство“, барем месно. На пример, многу Латиноамериканци кои живеат во Канада се самоидентификуваат како бели Латиноамериканци и визуелно не се разликуваат од белите Канаѓани. Покрај тоа, некои членови на „видливите малцинства“ може да образуваат мнозинско малцинско население месно (како што е случај во повеќето делови на Ванкувер и Торонто). Од 2008 година, податоците од пописот и медиумските извештаи наведуваат дека ознаката „видливи малцинства“ повеќе нема смисла во некои големи канадски градови, поради имиграциските трендови во последните децении. На пример, „видливите малцинства“ го сочинуваат ''мнозинството'' од населението во [[Торонто]], [[Ванкувер]], Маркам, Кокитлам, Ричмонд, Ејџекс, Барнаби, Голема Ванкуверска Област, Мисисога, Сари, Ричмонд Хил и Брамптон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/news/story.html?id=417736|title=Visible minorities the new majority|last=Hamilton, Graeme|date=3 април 2008|work=National Post|accessdate=11 август 2022}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[Соединетите Држави]], таквите градови или области се опишани како мнозинско малцинство. Но, поимот „видливо малцинство“ се користи за администрирање на Законот за рамноправност при вработување и се однесува на неговата статистичка основа во Канада како целина, а не во кој било посебен регион. Уште една критика на етикетата се однесува на составот на „видливите малцинства“. Критичарите забележале дека групите што ги сочинуваат „видливите малцинства“ имаат малку заедничко едни со други, бидејќи тие вклучуваат и обесправени групи и групи кои не се економски обесправени.<ref>{{Наведено списание|last=Mentzer|first=Marc S.|last2=John L. Fizel|date=1992|title=Affirmative action and ethnic inequality in Canada: The Impact of the Employment Equity Act of 1986|journal=Ethnic Groups|volume=9|issue=4|pages=203–217|issn=0308-6860}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hum|first=Derek|last2=Wayne Simpson|date=2000|title=Not all visible minorities face labour market discrimination|journal=Policy Options/Options Politiques|volume=21|issue=10|pages=45–48|issn=0226-5893}}</ref> Концептот на видливо малцинство е наведен во демографското истражување како пример за статистички текст, што значи категорија на попис што е измислена за одредена цел на јавната политика.<ref name="Kobayashi">{{Наведена енциклопедија|location=Washington, DC}}</ref><ref name="Bauder">{{Наведено списание|last=Bauder|first=Harald|date=2001|title=Visible minorities and urban analysis|journal=Canadian Journal of Urban Research|volume=10|issue=1|pages=69–90|issn=1188-3774}}</ref> Понатаму, не е јасно зошто дефиницијата за малцинството треба да се фокусира на „визуелното“, а концептот на „звучно малцинство“ (на пр. оние кои зборуваат со она што на мнозинството му се чини дека е „нагласен“ [[англиски]] или [[француски]]) исто така е предложен, како говорот често ја создава основата за предрасуди, заедно со изгледот. == Поврзано == * [[Афирмативна акција]] * [[Класификација на народноста во Обединетото Кралство]] * [[Колоризам]] * [[Капитал за вработување (Канада)]] * [[Етничка казна]] * [[Список на видливомалцински политичари во Канада]] * [[Мнозинско малцинство]] * [[Малцински јазик]] * [[Мултикултурализмот во Канада]] * [[Раса и народност во пописите]] * [[Раса и народност во пописот на Соединетите Држави]] * [[Расизам (расна категоризација)]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm Референтен водич за видливо малцинско население и групи на население (Попис 2006)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180828121420/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/ref/rp-guides/visible_minority-minorites_visibles-eng.cfm |date=2018-08-28 }} од статистика на Канада * [http://www12.statcan.ca/english/census06/release/ethnicorigin.cfm Видливо малцинско население, по попис на метрополитенските области (Попис 2006 година)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080421115328/http://www12.statcan.ca/english/census06/release/ethnicorigin.cfm |date=2008-04-21 }} од Статистика на Канада [[Категорија:Канадска култура според народност]] [[Категорија:Афирмативна акција во Северна Америка]] [[Категорија:Канадски англиски јазик]] [[Категорија:Канадски идентитет]] [[Категорија:Општеството во Канада]] [[Категорија:Демографија на Канада]] [[Категорија:Човекови права во Канада]] [[Категорија:Малцинства]] [[Категорија:Мултукултурализам]] [[Категорија:Раса и општество]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Социолошка терминологија]] cwsix2dr1albsyhpi199zwvlufgdmqe Куќа на ул. „Славеј Планина“ бр. 2 (Скопје) 0 1306266 5608311 5607102 2026-08-11T21:59:40Z Dandarmkd 31127 5608311 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Зграда на Амбасадата на Албанија<br />Куќа на Јосиф Михајловиќ |image = Albembskopje.jpg |caption = Куќата во 2010 година. |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Хаџи Балабан|Балабан Маало]], [[Скопје]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Славеј Планина“ бр. 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = Амбасада на [[Албанија]]<br />[[Јосиф Михајловиќ]] |style = |size = | floor_count = |designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (10.12.1963 и 11.12.1995) }} '''Зграда на Амбасадата на Албанија''' позната и како '''Куќа на Јосиф Михајловиќ''' ― [[куќа]] во [[Скопје]]. Градбата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]] под називот '''Куќа на ул. „Славеј Планина“ бр. 2'''.<ref name=":1">{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=20 септември 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref> ==Историја== Куќата била проектирана во 1934 година, а била изградена во 1937/38 година. Таа е дело на [[Градоначалник на Град Скопје|градоначалникот]] [[Јосиф Михајловиќ]] и служела како поединечна негова семејна куќа која истовремено ја користел и како приемна резиденција. Куќата е сместена во најстариот дел на Скопје, на периферијата на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]], под брдото на [[Скопско кале|Скопското кале]], во [[Хаџи Балабан|Балабан Маало]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> По смртта на Јосиф Михајловиќ во 1941 година, до ден денешен, градбата е користена со различната намена од првичната функција како куќа. Постојат сознанија дека за време на [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]], најголемиот дел од заоставштината на Михајловиќ била уништена од страна на [[Царство Бугарија|Бугарите]]. Потоа, градбата била резиденција на повоените политичари односно градоначалници на [[Град Скопје|Скопје]], и тогаш вредните предмети, првобитната вградена опрема во богатата внатрешност и [[мебел]]от биле предмет на кражби, а не била поштедена ниту фреската од [[Лазар Личеноски]]. Градбата долги години во неа бил сместен познатиот [[ресторан]] „Македонска куќа", а денес е [[Список на дипломатски претставништва во Македонија|Амбасада]] на [[Република Албанија]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> На 10 декември 1963 година, градбата била прогласена за споменик на културата.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=44 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=11 август 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Во 1998 година, фреската на Лазар Личеноски била купена и дојдена во сопственост на македонскиот стопанственик [[Ристо Гуштеров]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> ==Архитектура и особености== Куќата е обликувана во стилот на фолклоризмот вдахнат од народна архитектура со подробности транспонирани од традиционалната XIX-вековна куќа (четириводни покрив со длабоки стреи, тремови и колонади од [[столб]]ови со прекршени [[Лак (архитектура)|лаци]], вградени плакари) и како таква претставува редок пример на сочувана градба од овој вид изграден во периодот помеѓу двете светски војни. Во архитектонското остварување биле користени сите достапни современи градежни материјали и конструкции, а употребен бил и клепан [[камен]] во обработка на прочуени [[Мијаци|мијачки]] мајстори-ѕидари. Во неа било поставено првото парно греење во [[Скопје|градот]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Во приземјето и катот има станбени содржини. Приземјето било користено како приемна резиденција на [[Градоначалник на Град Скопје|градоначалникот]]. Во куќата на катот се влегува надворешни скали од западната [[фасада]], а вертикалното поврзување со катот и приземјето е преку друг сет на скали. Во приземјето главната врата е на јужната фасада. Градбата била изградена во масивен систем од набиен [[бетон]], а ѕидовите се од полна [[тула]] со варов [[малтер]]. Градбата има [[Армиран бетон|армирано-бетонска]] меѓукатна конструкција. Покривната конструкција е [[Дрво (материјал)|дрвена]]. Таа има четириводен покрив, дрвена потконструкција и е покриена со [[Ќерамида|ќерамиди]]. Подоцна имало доградба на баџите на источната страна. Фасадата е малтерисана со [[цемент]]но-варов малтер. На приземјето е присутна обработка од клепан камен до висина на прозорците и малтер во останатите фасадни површини. Столбовите на терасите изедени од фасадна тула. Надворешната столарија, која се состои од прозорци, балконски врати и влезна врата е изработена од дрво. На фасадните прозорци наизменично имаат вградени дрвени ролетни како и дрвени капаци. Куќата со своите две улични челно поставени фасади (јужна и источна) и со ѕиданата ограда на останатите две страни го затвораат внатрешниот двор. Оградата е обликувана комбинирано со камен во долниот дел и малтерисана во горниот дел во кој се изведени слепи ниши и е покриена со ќерамиди.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Внатрешноста на куќата била модерна, но имало елементи на традиционалното градителство како вградени плакарите во ѕидовите. [[Метал]]ните елементи биле изработени во познатата браварска работилница на Антон Ручигај. На еден од ѕидовите, во 1938 година, [[Лазар Личеноски]] изработил импозантна [[фреска]] со димензии 220 × 100 цм на која бил прикажан мотив од мијачкиот крај – како [[Ѓурчин Кокале]] од [[Лазарополе]], фрлајќи [[камен]]. Фреската повеќе не е дел од внатрешноста на куќата.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Градбата има статус на [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]] со режим на заштита од втор степен.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Чаир]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://uzkn.gov.mk/ Управа за заштита на културното наследство] * [https://web.archive.org/web/20160320165311/http://niskn.gov.mk/Default.aspx Управа за заштита на културното наследство] (архивирана страница) {{КНМ-Чаир}} [[Категорија:Куќи во Скопје]] [[Категорија:Македонско-албански односи]] ctsm0b92a30t0g2dkewlnv05qjdyepa 5608313 5608311 2026-08-11T22:03:02Z Dandarmkd 31127 5608313 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Зграда на Амбасадата на Албанија<br />Куќа на Јосиф Михајловиќ |image = Albembskopje.jpg |caption = Куќата во 2010 година. |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Хаџи Балабан|Балабан Маало]], [[Скопје]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Славеј Планина“ бр. 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = Амбасада на [[Албанија]]<br />[[Јосиф Михајловиќ]] (1937/8-1941) |style = |size = | floor_count = |designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (10.12.1963 и 11.12.1995) }} '''Зграда на Амбасадата на Албанија''' позната и како '''Куќа на Јосиф Михајловиќ''' ― [[куќа]] во [[Скопје]]. Градбата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]] под називот '''Куќа на ул. „Славеј Планина“ бр. 2'''.<ref name=":1">{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=20 септември 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref> ==Историја== Куќата била проектирана во 1934 година, а била изградена во 1937/38 година. Таа е дело на [[Градоначалник на Град Скопје|градоначалникот]] [[Јосиф Михајловиќ]] и служела како поединечна негова семејна куќа која истовремено ја користел и како приемна резиденција. Куќата е сместена во најстариот дел на Скопје, на периферијата на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]], под брдото на [[Скопско кале|Скопското кале]], во [[Хаџи Балабан|Балабан Маало]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> По смртта на Јосиф Михајловиќ во 1941 година, до ден денешен, градбата е користена со различната намена од првичната функција како куќа. Постојат сознанија дека за време на [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]], најголемиот дел од заоставштината на Михајловиќ била уништена од страна на [[Царство Бугарија|Бугарите]]. Потоа, градбата била резиденција на повоените политичари односно градоначалници на [[Град Скопје|Скопје]], и тогаш вредните предмети, првобитната вградена опрема во богатата внатрешност и [[мебел]]от биле предмет на кражби, а не била поштедена ниту фреската од [[Лазар Личеноски]]. Градбата долги години во неа бил сместен познатиот [[ресторан]] „Македонска куќа", а денес е [[Список на дипломатски претставништва во Македонија|Амбасада]] на [[Република Албанија]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> На 10 декември 1963 година, градбата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]]. Истиот статус бил потврден на 11 декември 1995 година, од страна на Заводот за заштита на спомениците на културата.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=44 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=11 август 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Во 1998 година, фреската на Лазар Личеноски била купена и дојдена во сопственост на македонскиот стопанственик [[Ристо Гуштеров]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> ==Архитектура и особености== Куќата е обликувана во стилот на фолклоризмот вдахнат од народна архитектура со подробности транспонирани од традиционалната XIX-вековна куќа (четириводни покрив со длабоки стреи, тремови и колонади од [[столб]]ови со прекршени [[Лак (архитектура)|лаци]], вградени плакари) и како таква претставува редок пример на сочувана градба од овој вид изграден во периодот помеѓу двете светски војни. Во архитектонското остварување биле користени сите достапни современи градежни материјали и конструкции, а употребен бил и клепан [[камен]] во обработка на прочуени [[Мијаци|мијачки]] мајстори-ѕидари. Во неа било поставено првото парно греење во [[Скопје|градот]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Во приземјето и катот има станбени содржини. Приземјето било користено како приемна резиденција на [[Градоначалник на Град Скопје|градоначалникот]]. Во куќата на катот се влегува надворешни скали од западната [[фасада]], а вертикалното поврзување со катот и приземјето е преку друг сет на скали. Во приземјето главната врата е на јужната фасада. Градбата била изградена во масивен систем од набиен [[бетон]], а ѕидовите се од полна [[тула]] со варов [[малтер]]. Градбата има [[Армиран бетон|армирано-бетонска]] меѓукатна конструкција. Покривната конструкција е [[Дрво (материјал)|дрвена]]. Таа има четириводен покрив, дрвена потконструкција и е покриена со [[Ќерамида|ќерамиди]]. Подоцна имало доградба на баџите на источната страна. Фасадата е малтерисана со [[цемент]]но-варов малтер. На приземјето е присутна обработка од клепан камен до висина на прозорците и малтер во останатите фасадни површини. Столбовите на терасите изедени од фасадна тула. Надворешната столарија, која се состои од прозорци, балконски врати и влезна врата е изработена од дрво. На фасадните прозорци наизменично имаат вградени дрвени ролетни како и дрвени капаци. Куќата со своите две улични челно поставени фасади (јужна и источна) и со ѕиданата ограда на останатите две страни го затвораат внатрешниот двор. Оградата е обликувана комбинирано со камен во долниот дел и малтерисана во горниот дел во кој се изведени слепи ниши и е покриена со ќерамиди.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Внатрешноста на куќата била модерна, но имало елементи на традиционалното градителство како вградени плакарите во ѕидовите. [[Метал]]ните елементи биле изработени во познатата браварска работилница на Антон Ручигај. На еден од ѕидовите, во 1938 година, [[Лазар Личеноски]] изработил импозантна [[фреска]] со димензии 220 × 100 цм на која бил прикажан мотив од мијачкиот крај – како [[Ѓурчин Кокале]] од [[Лазарополе]], фрлајќи [[камен]]. Фреската повеќе не е дел од внатрешноста на куќата.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Градбата има статус на [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]] со режим на заштита од втор степен.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Чаир]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://uzkn.gov.mk/ Управа за заштита на културното наследство] * [https://web.archive.org/web/20160320165311/http://niskn.gov.mk/Default.aspx Управа за заштита на културното наследство] (архивирана страница) {{КНМ-Чаир}} [[Категорија:Куќи во Скопје]] [[Категорија:Македонско-албански односи]] [[Категорија:Македонската архитектура во 1938 година]] 7pacox69q10i65846ruathrpyg0ga23 5608318 5608313 2026-08-11T22:10:41Z Dandarmkd 31127 5608318 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Зграда на Амбасадата на Албанија<br />Куќа на Јосиф Михајловиќ |image = Albembskopje.jpg |caption = Куќата во 2010 година. |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Хаџи Балабан|Балабан Маало]], [[Скопје]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Славеј Планина“ бр. 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |building_type = [[Куќа]] (1937/8-1941)<br />службена резиденција<br />[[ресторан]]<br />[[амбасада]] |owner = Амбасада на [[Албанија]]<br />[[Јосиф Михајловиќ]] (1937/8-1941) |style = |size = | floor_count = |designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (10.12.1963 и 11.12.1995) }} '''Зграда на Амбасадата на Албанија''' позната и како '''Куќа на Јосиф Михајловиќ''' ― [[куќа]] во [[Скопје]]. Градбата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]] под називот '''Куќа на ул. „Славеј Планина“ бр. 2'''.<ref name=":1">{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=20 септември 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref> ==Историја== Куќата била проектирана во 1934 година, а била изградена во 1937/38 година. Таа е дело на [[Градоначалник на Град Скопје|градоначалникот]] [[Јосиф Михајловиќ]] и служела како поединечна негова семејна куќа која истовремено ја користел и како приемна резиденција. Куќата е сместена во најстариот дел на Скопје, на периферијата на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]], под брдото на [[Скопско кале|Скопското кале]], во [[Хаџи Балабан|Балабан Маало]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> По смртта на Јосиф Михајловиќ во 1941 година, до ден денешен, градбата е користена со различната намена од првичната функција како куќа. Постојат сознанија дека за време на [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]], најголемиот дел од заоставштината на Михајловиќ била уништена од страна на [[Царство Бугарија|Бугарите]]. Потоа, градбата била резиденција на повоените политичари односно градоначалници на [[Град Скопје|Скопје]], и тогаш вредните предмети, првобитната вградена опрема во богатата внатрешност и [[мебел]]от биле предмет на кражби, а не била поштедена ниту фреската од [[Лазар Личеноски]]. Градбата долги години во неа бил сместен познатиот [[ресторан]] „Македонска куќа", а денес е [[Список на дипломатски претставништва во Македонија|Амбасада]] на [[Република Албанија]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> На 10 декември 1963 година, градбата била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]]. Истиот статус бил потврден на 11 декември 1995 година, од страна на Заводот за заштита на спомениците на културата.<ref name="ноември2024">{{Наведена мрежна страница |title=Регистрирани недвижни добра по надлежност на националните установи |page=44 |author= |publisher=[[Управа за заштита на културното наследство на Македонија]] |url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |accessdate=11 август 2026 |date=ноември 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227112456/http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf |url-status=live }}</ref> Во 1998 година, фреската на Лазар Личеноски била купена и дојдена во сопственост на македонскиот стопанственик [[Ристо Гуштеров]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> ==Архитектура и особености== Куќата е обликувана во стилот на фолклоризмот вдахнат од народна архитектура со подробности транспонирани од традиционалната XIX-вековна куќа (четириводни покрив со длабоки стреи, тремови и колонади од [[столб]]ови со прекршени [[Лак (архитектура)|лаци]], вградени плакари) и како таква претставува редок пример на сочувана градба од овој вид изграден во периодот помеѓу двете светски војни. Во архитектонското остварување биле користени сите достапни современи градежни материјали и конструкции, а употребен бил и клепан [[камен]] во обработка на прочуени [[Мијаци|мијачки]] мајстори-ѕидари. Во неа било поставено првото парно греење во [[Скопје|градот]].<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Во приземјето и катот има станбени содржини. Приземјето било користено како приемна резиденција на [[Градоначалник на Град Скопје|градоначалникот]]. Во куќата на катот се влегува надворешни скали од западната [[фасада]], а вертикалното поврзување со катот и приземјето е преку друг сет на скали. Во приземјето главната врата е на јужната фасада. Градбата била изградена во масивен систем од набиен [[бетон]], а ѕидовите се од полна [[тула]] со варов [[малтер]]. Градбата има [[Армиран бетон|армирано-бетонска]] меѓукатна конструкција. Покривната конструкција е [[Дрво (материјал)|дрвена]]. Таа има четириводен покрив, дрвена потконструкција и е покриена со [[Ќерамида|ќерамиди]]. Подоцна имало доградба на баџите на источната страна. Фасадата е малтерисана со [[цемент]]но-варов малтер. На приземјето е присутна обработка од клепан камен до висина на прозорците и малтер во останатите фасадни површини. Столбовите на терасите изедени од фасадна тула. Надворешната столарија, која се состои од прозорци, балконски врати и влезна врата е изработена од дрво. На фасадните прозорци наизменично имаат вградени дрвени ролетни како и дрвени капаци. Куќата со своите две улични челно поставени фасади (јужна и источна) и со ѕиданата ограда на останатите две страни го затвораат внатрешниот двор. Оградата е обликувана комбинирано со камен во долниот дел и малтерисана во горниот дел во кој се изведени слепи ниши и е покриена со ќерамиди.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Внатрешноста на куќата била модерна, но имало елементи на традиционалното градителство како вградени плакарите во ѕидовите. [[Метал]]ните елементи биле изработени во познатата браварска работилница на Антон Ручигај. На еден од ѕидовите, во 1938 година, [[Лазар Личеноски]] изработил импозантна [[фреска]] со димензии 220 × 100 цм на која бил прикажан мотив од мијачкиот крај – како [[Ѓурчин Кокале]] од [[Лазарополе]], фрлајќи [[камен]]. Фреската повеќе не е дел од внатрешноста на куќата.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> Градбата има статус на [[Список на културно наследство на Македонија|споменик на културата]] со режим на заштита од втор степен.<ref name="МММН">{{нмс | author= | title=Куќа на Јосиф Михајловиќ | url=https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260811212529/https://mmmn.icomos.org.mk/buildings/MNSK34 | work= | publisher=Мониторинг на македонското модернистичко наследство | archivedate=2026-08-11 | date= | accessdate= 11 август 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Чаир]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://uzkn.gov.mk/ Управа за заштита на културното наследство] * [https://web.archive.org/web/20160320165311/http://niskn.gov.mk/Default.aspx Управа за заштита на културното наследство] (архивирана страница) {{КНМ-Чаир}} [[Категорија:Куќи во Скопје]] [[Категорија:Македонско-албански односи]] [[Категорија:Македонската архитектура во 1938 година]] ll4jt0x3r62ej88ren0ecy8z1pxeuao Вандејска буна 0 1308737 5608227 5592677 2026-08-11T15:21:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608227 wikitext text/x-wiki '''Вандејска буна''' ({{langx|fr|Guerre de Vendée}}, се нарекува и '''Вандејска војна''', '''Вандејска револуција''', '''Вандејско востание''') ― [[контрареволуција]] против републиканската влада за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], која траела од 1793 до 1796 година во провинцијата [[Вандеја]] во [[Прва Француска Република|Франција]]. Вандеја е крајбрежен регион, кој се наоѓа јужно од реката [[Лоара]] во Западна Франција. На почетокот, војната била слична на селската буна предводена од [[Жакери]] во 14 век, но набрзо се здобила со контрареволуционерни и [[Бурбонци|ројалистички]] елементи. == Причини и повод == За разлика од Париз и другите француски провинции, класните разлики во [[Вандеја]] не биле силно изразени. Таму, за разлика од другите делови на Франција, месното [[благородништво]] живеело веќе подолго време и не било омразено од обичното население.<ref>{{Наведена книга|title=Citizens|title-link=Citizens: A Chronicle of the French Revolution|last=Schama|first=Simon|publisher=Penguin Books|year=2004|isbn=978-0141017273|page=[https://archive.org/details/citizenschronicl0000simo/page/694 694]|author-link=Simon Schama}}</ref> Конфликтите, кои биле движечка сила на револуцијата во Париз, речиси и да ги немало во овој релативно изолиран дел од Франција затоа што населението строго се придржувало кон својата католичка вера. Откако револуционерите се обиделе да го намалат влијанието на црквата, луѓето од регионот на [[Вандеја]] сметале дека тоа е незамисливо.<ref>{{Наведена книга|title=History of the French revolution, from 1789 to 1814|url=https://archive.org/details/historyoffrenchr01mign|last=Mignet|first=François|date=1826|isbn=978-1298067661}}</ref> Во 1791 година [[Национално собрание (Француска револуција)|Националното собрание]] било известено за вознемирувачката состојба во Вандеја, и набрзо бил откриен ројалистички заговор организиран од [[Чарлс Арман Тафин, маркиз де ла Руери|маркизот де ла Руери]].{{Sfn|Anchel|1911}} Сепак, социјалните немири се појавиле поради страв од [[Владеење на теророт|Теророт]] (1793-1794 кога илјадници луѓе биле обезглавени на гилотина) подгреани од притисокот што го наметнувал [[Граѓански устав на свештенството|Граѓанскиот устав на свештенството]] (1790) и масовната регрутација од 300.000 војници од цела Франција (со декрет од [[Национален конвент|Националниот конвент]] од февруари 1793 година).<ref name="Anderson205">James Maxwell Anderson (2007). ''Daily Life During the French Revolution,'' Greenwood Publishing Group, {{ISBN|0-313-33683-0}}. [https://books.google.com/books?id=LWLkLT_hEsQC&pg=PA205&lpg=PA205&source=web&ots=wdiRCxv0t9&sig=bUlrxRpKrBWmUkKfS6WBKQuI_LQ&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=6&ct=result p. 205]</ref><ref name="Furet124">François Furet (1996). ''The French Revolution, 1770–1814'' Blackwell Publishing, France {{ISBN|0-631-20299-4}}. [https://books.google.com/books?id=1qN-KifyMncC&pg=PA124&lpg=PA124&source=web&ots=9CRrnPBFSo&sig=XnDqdxdYMlw0FJERG67fwTraQvk&hl=en p. 124]</ref> Според Граѓанскиот устав на свештенството сите свештеници да се заколнат на негова верност и на уште повеќе антисвештеното [[Национално конститутивно собрание (Франција)|Национално конститутивно собрание]]. 153 епископи (од вкупно 160) и околу половина од парохиските свештеници ја одбиле заклетвата.<ref name="Joes-51">Joes, Anthony James [https://books.google.com/books?id=buHXFDFdeoQC&dq Resisting Rebellion: The History and Politics of Counterinsurgency] 2006 University Press of Kentucky {{ISBN|0-8131-2339-9}}. p. 51</ref> Прогонството на свештените лица и на верниците и регрутирањето ја поттикнало буната. Започнала и конфискација на црковниот имот.<ref name="Joes-51" /> На 3 март 1793 година, практично било наредено сите цркви да се затворат.<ref name="Joes52">Joes, p. 52</ref> Војници конфискувале сакрални садови, а на луѓето им било забрането да поставуваат крстови на гробовите.<ref name="Joes52" /> Во март 1793 година регрутацијата со кој се барало од Вандејанците да ја пополнат квотата од вкупно 300.000 војници на национално ниво го разбеснила населението.<ref name="Anderson205"/> Народол зел оружје и под името „[[Католичка и кралска армија|Католичка армија]]“ (подоцна било додадено и „Кралска“) почнало да се бори за „пред сѐ повторно отворање на нивните парохиски цркви со нивните поранешни свештеници“.<ref name="Joes-52-53">Joes, pp. 52–53</ref> == Избувнување на буната == [[Податотека:Coeur-chouan.jpeg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Coeur-chouan.jpeg/200px-Coeur-chouan.jpeg|алт=A red cross supported by a heart|лево|мини|252x252пкс| Светото срце на вандејските ројалистички бунтовници со мотото „Dieu, le Roi“ значи „Бог, Крал“.]] [[Податотека:Vendee-militaire_2.svg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Vendee-militaire 2.svg/300px-Vendee-militaire 2.svg.png|мини|300x300пкс| Административниот [[Департмани во Франција|департман]] [[Вандеја]] (зелено), „Вандејската буна“ (розово) каде се одвивал најголемиот дел од бунтот и [[Virée de Galerne|Вире де Галерн]] (црни, црвени и сини стрелки)]] Востанието започнало во март 1793 г, како отфрлање на указот за масовно регрутирање. Негодувања против регрутацијата имало и во други делови на Франција. Најчесто овој отпор бил брзо задушуван, но во долниот дел по течението на [[Лоара]] состојбата била посериозна и траела подолго. Млади луѓе од комуните околу Шоле, го нападнале градот и го убиле командантот на Националната гарда. За една недела, насилството се проширило кај бретањските мочуришта; на 11 март селаните го зазеле градот [[Мачекул]], а неколку стотици прорепубликанци биле масакрирани. На 12 март, голема група селани под водство на [[Жак Кателино]] и [[Жан-Никола Стофлет|Жан-Никола Стофле]] го зазеле [[Сен-Флорен-ле-Вие|Сен Флоран-ле-Вие]]. До средината на март, еден бунт против регрутирањето се претворил во вистинско востание.<ref name="FuretOzouf166">Furet and Ozouf, pp. 165–66.</ref> Републиката брзо реагирала и испратила преку 45.000 војници. Првата битка се биела ноќта на 19 март. Републиканска чета од 2.000 војници, под команда на генералот [[:fr:Louis Henri François de Marcé|Луј Анри Франсоа де Марсе]], која се движела од [[Ла Рошел]] кон [[Нант]], била пресретната северно од [[Шентоне|Шантоне]] во близина на мостот Граверо на реката ле Петит-Леј.<ref>Louis Prévost (comte) de la Boutetière, ''Le chevalier de Sapinaud et les chefs vendéens du centre'', Paris, 1869, p. 25</ref> По шестчасовна борба, пристигнало засилување за бунтовниците и ги разбиле републиканските сили. На 22 март, уште една републиканска чета била разбиена во близина [[Шалон-сур-Лоара|на Шалон-сур-Лоара]].<ref>Jacques, ''Dictionary, P–Z,'' p. 810.</ref> === Пораз === [[Податотека:Fusillades_de_Nantes.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Fusillades de Nantes.jpg/250px-Fusillades de Nantes.jpg|мини|250x250пкс| Масовни пукотници во Нант, 1793 г.]] На 1 август 1793 година, [[Комитет за јавен спас|Комитетот за јавен спас]] му наредила [[Жан-Батист Носач|на Жан Батист Кариер]] да изврши „пацификација“ на регионот преку негово целосно физичко уништување.<ref name="autogenerated1">Sutherland, Donald (2003). [https://books.google.com/books?id=-RqlaVNxLxQC&pg=PA222&lpg=PA222&dq ''The French Revolution and Empire: The Quest for a Civic Order''] p. 222, Blackwell Publishing {{ISBN|0-631-23363-6}}</ref> Наредбата не била веднаш спроведена, а барањата за целосно уништување продолжиле.<ref name="autogenerated1" /> [[Податотека:Traversée_de_la_Loire_Vendée.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Traversée de la Loire Vendée.jpg/220px-Traversée de la Loire Vendée.jpg|мини| Преминување на Лоара: Генералот Лескур, (ранет) ја преминува Лоара кај Сен-Флорен (17 октомври 1793), од Жил Жираде]] Републиканската армија добила засилување од првите регрути од масовната регрутација и засилувањата од [[Мајнц]]. Вандејската војска прв пат била сериозно поразена во [[Втора битка кај Шоле|Битката кај Шоле]] на 17 октомври. Уште полошо за бунтовниците било тоа што нивната војска била разделена. Во октомври 1793 година, вандејскиот командант [[Анри де ла Рошејаклејн]] со околу 25.000 војници ја преминал Лоара и се упатил кон пристаништето [[Гранвил, Манш|Гранвил]], каде што очекувал да бидат пречекани од британска флота и армија на прогонети француски благородници. Кога стигнал во Гранвил, градот бил опколен од републиканските сили, а британските бродови не биле на повидок. Обидите за заземање на градот биле неуспешни. За време на повлекувањето, проширените чети биле заробени од републиканските сили; страдале од глад и болести, и умреле илјадници од нив. Во последната, решавачка [[Битката кај Савенај|битка кај Савенај]] на 23 декември војската била поразена.<ref name="Taylor1913">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/tragedyanarmyla00taylgoog|title=The tragedy of an army: La Vendée in 1793|last=Taylor|first=Ida Ashworth|publisher=Hutchinson & Co.|year=1913|page=[https://archive.org/details/tragedyanarmyla00taylgoog/page/n348 315]|author-link=Ida Ashworth Taylor|access-date=22 December 2011}}</ref><ref name="Levene2005">[https://books.google.com/books?id=3PsLXeDflfMC&pg=PA103&hl=zh-CN&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false Mark Levene (2005). ''The Rise of the West and the Coming of Genocide. Volume II: Genocide in the Age of the Nation State'']. I.B. Tauris, London & New York. Chapter 3: The Vendée – A Paradigm Shift? ; p. 104. Retrieved 2 March 2017.</ref> Меѓу погубените следниот ден бил и генерал-полковник [[Жак Алексис де Вертеј]], но некои историчари тврдат дека по Битката кај Савенај буната сè уште трае.<ref name="JC.Martin">Jean-Clément Martin, ''Contre-Révolution, Révolution et Nation en France, 1789–1799'', éditions du Seuil, collection Points, 1998, p. 219</ref> == Последици од буната и пододнежните побуни == По решавачката [[Битката кај Савенај|битка кај Савенај]] (декември 1793) пристигнале наредби за присилна евакуација; а била иницирана политика на „ [[изгорена земја|запалена земја]]“: фармите биле уништени, полињата и шумите изгорени и селата срамнети со земја. Имало многу пријави за злосторства и масовни убиства насочени кон жителите на Вандеја без оглед на статусот на борецот, политичката припадност, возраста или полот.<ref>Adam Jones, [http://www.genocidetext.net/gaci_origins.pdf ''Genocide: A Comprehensive Introduction''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171010110108/http://www.genocidetext.net/gaci_origins.pdf |date=2017-10-10 }}, Routledge/Taylor & Francis Publishers 2006, p. 7</ref> Од јануари до мај 1794 година, 20.000 до 50.000 цивили од Вандеја биле масакрирани од ''пеколните чети'' на генералот Луј Мари Туро.<ref>Louis-Marie Clénet, ''Les colonnes infernales'', Perrin, collection Vérités et Légendes, 1993, p. 221</ref><ref>Roger Dupuy, ''La République jacobine'', tome 3 de la ''Nouvelle histoire de la France contemporaine'', pp. 268–69.</ref><ref>Jacques Hussenet (dir.), ''« Détruisez la Vendée ! » Regards croisés sur les victimes et destructions de la guerre de Vendée'', La Roche-sur-Yon, Centre vendéen de recherches historiques, 2007, pp. 140, 466</ref> Во [[Анжу]], под раководство на Николас Хенц и Мари Пјер Адриен Франкастел, републиканците заробиле од 11.000 до 15.000 жители на Вандија, 6.500-7.000 биле застрелани или гилотинирани, а 2.000-2.200 затвореници умреа од болест.<ref>Jacques Hussenet (dir.), ''« Détruisez la Vendée ! » Regards croisés sur les victimes et destructions de la guerre de Vendée'', La Roche-sur-Yon, Centre vendéen de recherches historiques, 2007, pp. 452–53</ref> Конвентот објавил прокламации за смирување со кои на Вандејците им се дозволува слобода на богослужбата и им се гарантира нивниот имот. Генералот Хоче успешно ги применил овие мерки. Им го вратил добитокот на селаните кои прифаќале „да им се дозволи на свештениците да имаат неколку круни“, а на 20 јули 1795 година ја уништил ''емигрантска'' експедиција опремена во Англија и ги зазела Форт Пентиев и [[Квиберон]]. На 30 јули 1796 година, состојбата на опсада била повлечена од западните департмани.{{Sfn|Anchel|1911}} Во конфликтот во Вандеја се проценува дека загинале помеѓу 117.000 и 450.000 (од двете страни), од вкупно население од околу 800.000.<ref>[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft2h4nb1h9&doc.view=content&chunk.id=d0e1419&toc.depth=1&anchor.id=0&brand=eschol 'State and Counterrevolution in France' – Charles Tilly]. In: [http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft2h4nb1h9;brand=eschol ''The French Revolution and the Birth of Modernity''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220519142342/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft2h4nb1h9;brand=eschol |date=2022-05-19 }}, edited by Ferenc Fehér. University of California Press; Berkeley – Los Angeles – Oxford, 1990. Retrieved 6 March 2017.</ref><ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=travel&res=950DE1DC123AF93AA35754C0A96F948260 Vive la Contre-Revolution!]</ref><ref name="mcphee">McPhee, Peter [http://www.h-france.net/vol4reviews/vol4no26McPhee.pdf Review of Reynald Secher, A French Genocide: The Vendée] H-France Review Vol. 4 (March 2004), No. 26</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Прогонство на христијаните]] [[Категорија:Франција во 18 век]] [[Категорија:Настани во 1793 во Француската револуција]] lzpi4v9dh9gccwysv182nk6ffbg3g8b Велесила 0 1314281 5608250 5595546 2026-08-11T16:53:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608250 wikitext text/x-wiki [[Податотека:United_Nations_Security_Council.jpg|мини| Велесилите се препознаваат во меѓународни организации. Како пример се наведува влијанието во [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на Обединетите нации]].<ref name="Encartab"> {{Наведена енциклопедија|access-date=2008-12-20}}</ref>]] '''Велесила''' (или '''голема сила, светска сила <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/world%20power?s=t|title=World power Definition & Meaning &#124; Dictionary.com}}</ref>''') '''―''' [[суверена држава]] со извонредно голема економска, воена, и политичка моќ што ѝ овозможува да врши влијание на светско ниво.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3u16tAEACAAJ&q=great+power+definition|title=What is a Great Power? A Concept and Its Meaning for Understanding International Relations|last=Böhler|first=Ron|date=9 October 2017|isbn=9783668538665}}</ref> Поради својата воена и економска сила, како и [[Мека моќ|меката моќ]] што ја поседуваат, велесилата може да ги натера средните или малите сили да го земат предвид нејзиното мислење пред да преземат свои активности. Честопати се спори за точните критериуми според кои една држава ќе има статус на велесила. Од историски аспект, статус на велесила формално се признава со влијанието во организации како што бил [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] <ref name="Encartab"/><ref name="World history1">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/worldhistory01fuetgoog|title=World history, 1815–1930|last=Fueter|first=Eduard|publisher=Harcourt, Brace and Company|year=1922|isbn=1-58477-077-5|location=United States|pages=[https://archive.org/details/worldhistory01fuetgoog/page/n43 25]–28, 36–44}}</ref> или [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на Обединетите нации]].<ref name="Encartab" /><ref name="The world we wantb">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WuKmrwgrL9IC&pg=PA187|title=The world we want|last=Louden|first=Robert|publisher=Oxford University Press US|year=2007|isbn=978-0195321371|location=United States of America|pages=187}}</ref><ref name="Balance1">{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59&dq="Great+power"|title=Balance of Power|last=T. V. Paul|last2=James J. Wirtz|last3=Michel Fortmann|publisher=State University of New York Press, 2005|year=2005|isbn=0791464016|location=United States|pages=59, 282}} ''Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States'' p. 59</ref> Советот за безбедност на Обединетите нации, [[НАТО квинт|Квинтетот на НАТО]], [[Г7|G7]], [[БРИК]] и [[Контакт група]]та се опишани како здруженија на велесили.<ref name="Gaskarth">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CkqhBgAAQBAJ|title=Rising Powers, Global Governance and Global Ethics|last=Gaskarth|first=Jamie|date=11 February 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1317575115|page=182}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tkwU0OjZBtcC|title=Cooperating for peace and security: evolving institutions and arrangements in a context of changing U.S. security policy|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521889476|editor-last=Richard Gowan|edition=1. publ.|location=Cambridge [U.K.]|page=236|editor-last2=Bruce D. Jones|editor-last3=Shepard Forman}}</ref> Терминот „велесила“ за првпат бил употребен за да се опишат најважните сили во [[Историја на Европа|Европа]] по [[Наполеонови војни|Наполеоновата]] ера. „Велесилите“ го сочинувале „[[Концерт на Европа|Европскиот концерт]]“ и барале право на заедничко спроведување на повоените договори.<ref name="British Diplomacy 1813–1815">Charles Webster, (ed), ''British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe,'' (1931), p. 307.</ref> Формалната поделба на мали сили <ref>Toje, A. (2010). The European Union as a small power: After the post-Cold War. New York: Palgrave Macmillan.</ref> и велесили се случило по потпишувањето на [[Договорот од Шомон|Шомонскиот договор]] од 1814 година. Оттогаш, многу пати се сменила меѓународната [[Рамнотежа на моќ (меѓународни односи)|рамнотежа на силите]], најдраматично за време на [[Прва светска војна|Првата]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Одлики == Нема дефинирани одлики кои треба да ги поседува една велесила. Одликите честопати се емпириски и субјективни кои што оценувачот ги смета за релевантни.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/theoryofinternat00walt|title=Theory of International Politics|last=Waltz|first=Kenneth N|publisher=McGraw-Hill|year=1979|isbn=0-201-08349-3|page=[https://archive.org/details/theoryofinternat00walt/page/131 131]|url-access=registration}}</ref> Како резултат на тоа, имало обиди да се извлечат некои заеднички критериуми кои ќе се третираат како суштински елементи за статус на велесила. Даниловиќ (2002) истакнала три главни одлики, кои таа ги нарекува „димензии на моќ, простор и статус“, со кои велесилите се разликуваат од другите држави.<ref>{{Наведена книга|title=When the Stakes Are High – Deterrence and Conflict among Major Powers|url=https://archive.org/details/whenstakesarehig0000dani|last=Danilovic|first=Vesna|publisher=University of Michigan Press|year=2002|isbn=978-0-472-11287-6}}</ref> === Димензија на моќ === Овој аспект бил различно третиран, а најчесто се спори за тоа колкава треба да биде моќта. Авторите на концептот на голема моќ му пристапиле со различни концептуализации на состојбата во светот, од мултиполарност до огромна [[хегемонија]]. Во својот есеј „Француската дипломатија во повоениот период“, францускиот историчар [[Жан Батист Дурозел|Жан-Батист Дурозел]] зборува за концептот на мултиполарност: „Велесила е онаа која може да ја зачува сопствената независност против секоја друга единствена сила“.<ref>contained on page 204 in: Kertesz and Fitsomons (eds) – ''Diplomacy in a Changing World'', University of Notre Dame Press (1960)</ref> [[Леополд фон Ранке]] кој имал поинаква претстава за состојбата во светот, во својот есеј „Големите сили“, напишан во 1833 година, навел: „Ако дефиниција за голема сила е нејзината способност да опстои против сите други, дури и кога се тие обединети, тогаш [[Фридрих II|Фридрих]] ја има подигнато Прусија на таа положба“.<ref>Iggers and von Moltke "In the Theory and Practice of History", Bobbs-Merril (1973)</ref> Во 2011 година, кинескиот научник Пенг Јуан, директор на Институтот за американски студии на кинескиот институт за современи меѓународни студии навел 10 главни предности на САД.<ref>Quoted in Josef Joffe, ''The Myth of America's Decline: Politics, Economics, and a Half Century of False Prophecies'' (2014) ch. 7.</ref> : 1. Население, географска положба и природни ресурси. : 2. Воена сила. : 3. Висока технологија и образование. : 4. Културна/мека моќ. : 5. Кибер моќ. : 6. Сојузници : 7. Геополитичка сила : 8. Разузнавачки способности : 9. Интелектуална моќ : 10. Стратешка сила, САД се единствена земја во светот со вистинска глобална стратегија. Сепак, тој исто така забележал каде САД од неодамна ја изгубиле својата сила: : 1. Политичка моќ : 2. Економската моќ - забавување на економијата по 2007 година. : 3. Финансиска моќ - со оглед на огромните дефицити и зголемениот долг. : 4. Социјалната моќ - ослабена од општествената поларизација. : 5. Институционална моќ - САД повеќе не можат да доминираат со глобалните институции === Просторна димензија === Сите држави имаат географска сфера на интереси, акции или проектирана моќ. Ова е клучен фактор во разграничување на голема и регионална сила; по дефиниција, сферата на [[Регионална моќ|регионалната сила]] е ограничен само на регионот во кој се наоѓа. Се наведува дека велесилата треба да има влијание врз целиот меѓународен систем во тој момент. Големите сили од 1914 година станале „светски сили“ затоа што западното општество го проширило влијанието „ширум светот“ <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/TheWorldAfterThePeaceConference|title=The World After the Peace Conference|last=Toynbee|first=Arnold J|publisher=Humphrey Milford and Oxford University Press|year=1926|page=[https://archive.org/details/TheWorldAfterThePeaceConference/page/n8 4]|access-date=24 February 2016}}</ref> === Статусна димензија === Формалното или неформалното признавање на статусот на велесила на една држава е исто така критериум при нејзиното дефинирање. Овој пристап ја ограничува анализата на времето по [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] на кој за првпат биле формално признати големите сили.<ref name="When the Stakes27">Danilovic, Vesna. "When the Stakes Are High – Deterrence and Conflict among Major Powers", University of Michigan Press (2002), pp 27, 225–230 .</ref> Кога немало таков формален чин на признавање, се наведува дека статус на голема сила може да се припише преку разгледување на природата на односите на државата со другите големи сили.<ref name="Power in World Politics">Domke, William K – Power, Political Capacity, and Security in the Global System, Contained in: Stoll and Ward (eds) – Power in World Politics, Lynn Rienner (1989)</ref> == Поврзано == * [[Голема четворка (Западна Европа)]] * [[Г8]] * [[Индотихоокеанска област|Индо-пацифик]] * [[Моќ (меѓународни односи)]] * [[Империјализам]] * [[Регионална сила]] == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Абенхуис, Мартје. ''Ера на неутрали Политика на големи сили, 1815-1914'' (2014) [https://www.amazon.com/Age-Neutrals-Great-Politics-1815-1914/dp/1107037603/ извадок] * Алисон, Греам. „Новите сфери на влијание: споделување на глобусот со другите големи сили“. ''Надворешни работи'' 99 (2020): 30+ [https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-02-10/new-spheres-influence онлајн] * Бриџ, Рој и Роџер Булен, изд.''Системот на големите сили и европските држави 1814-1914'' (второ издание 2004) [https://www.amazon.com/Powers-European-States-System-1814-1914/dp/0582784581 извадок] * Брукс, Стивен Г. и Вилијам К. Волфорт. „Подемот и падот на големите сили во дваесет и првиот век: подемот на Кина и судбината на глобалната позиција на Америка. ''Меѓународна безбедност'' 40.3 (2016): 7-53. [https://www.mitpressjournals.org/doi/full/10.1162/ISEC_a_00225 онлајн] * Диксон, понеделник Е. Диксон. „Големите сили и потрагата по хегемонија во современиот меѓународен систем“. ''Напредокот во Истражувачкиот весник на општествените науки'' 6.6 (2019): 168–176. [http://116.203.177.230/index.php/ASSRJ/article/download/6686/4256 онлајн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220312082211/http://116.203.177.230/index.php/ASSRJ/article/download/6686/4256 |date=2022-03-12 }} * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Специјални: Извори на книги/1-929631-15-4|1-929631-15-4]]</cite></bdi> * Еделштајн, Дејвид М. ''Преку хоризонтот: Време, несигурност и подем на големите сили'' (Корнел УП, 2017). * Ефремова, Ксенија. „Малите држави во политиката на големите сили: Разбирање на „ефектот на тампон““. ''Средноевропско списание за меѓународни и безбедносни студии'' 13.1 (2019) [https://www.researchgate.net/profile/Ksenia_Efremova/publication/333651532_Small_States_in_Great_Power_Politics_Understanding_the_Buffer_Effect/links/5cfa185ba6fdccd13087fc2a/Small-States-in-Great-Power-Politics-Understanding-the-Buffer-Effect.pdf онлајн] . * Елоранта, Јари, Ерик Голсон, Питер Хедберг и Марија Кристина Мореира, уредници. ''Мали и средни сили во глобалната историја: трговија, конфликти и неутралност од осумнаесеттиот до дваесеттиот век'' (Рутлеџ, 2018) 240 стр. [https://eh.net/book_reviews/small-and-medium-powers-in-global-history-trade-conflicts-and-neutrality-from-the-eighteenth-to-the-twentieth-centuries/ онлајн преглед] * Јофе, Јозеф. ''Митот за пропаѓањето на Америка: политика, економија и половина век лажни пророштва'' (2014) [[iarchive:mythofamericasde0000joff|онлајн]] * Јофе, Јозеф. ''Иднината на големите сили'' (1998) [[iarchive:greatpowers00joff|онлајн]] * Касаб, Хана Самир. ''Големи стратегии на слабите држави и големите сили'' (Спрингер, 2017). * Кенеди, Пол. ''Подемот и падот на големите сили'' (1987) [[iarchive:risefallofgreatp00kenn|онлајн]] * Лангер, Вилијам, ед. (1973) ''Енциклопедија на светската историја'' (1948 и подоцнежни изданија) [[iarchive:in.ernet.dli.2015.234117/page/n5|онлајн]] ** Стернс, Питер, ед. ''Енциклопедија на светската историја'' (2007), 1245 стр.; ажурирање на Лангер * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Special:BookSources/9781317872849|9781317872849]]</cite></bdi> * Маас, Матијас. ''Малите држави во светската политика: Приказната за опстанокот на малите држави, 1648–2016'' (2017). * Михаелис, Меир. „Статус на светската моќ или светска доминација? Истражување на литературата за Хитлеровиот „План за светско владеење“ (1937-1970). ''Историски весник'' 15#2 (1972): 331–60. [https://www.jstor.org/stable/2638127 онлајн] . * Огден, Крис. ''Кина и Индија: појавените големи сили на Азија'' (Џон Вајли и синови, 2017). * Њуман, ИБ ед. ''Регионални големи сили во меѓународната политика'' (1992) * Шулц, Матијас. „Акт за балансирање: домашни притисоци и меѓународни системски ограничувања во надворешната политика на големите сили, 1848–1851 година“. ''Германска историја'' 21.3 (2003): 319–346. * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Special:BookSources/0393020258|0393020258]]</cite></bdi> * Нојман, Ивер Б. „Русија како голема сила, 1815–2007 година“. ''Весник за меѓународни односи и развој'' 11.2 (2008): 128–151. [https://link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7 онлајн] * О'Брајан, Патрик К. ''Атлас на светската историја'' (2007) [[iarchive:atlas-of-world-history/page/n2|онлајн]] * Педен, ГЦ „Падот на Суец и Британија како светска сила“. ''Историски весник'' 55#4 (2012), стр.&nbsp;1073–1096 година. [https://www.jstor.org/stable/23352191 онлајн] * Пела, Џон и Ерик Рингмар, (2019) ''Историја на меѓународни односи'' [http://www.irhistory.info/%20History%20of%20International%20Relations онлајн] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190816033245/http://www.irhistory.info/%20History%20of%20International%20Relations|date=16 August 2019}} за враќање * Шифринсон, Џошуа Р. Ицковиц. ''Титани во подем, џинови што паѓаат: како големите сили ги искористуваат промените на моќта'' (Корнел УП, 2018). * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Special:BookSources/0201083493|0201083493]]</cite></bdi> * Вард, Стивен. ''Статус и предизвикот на моќите во подем'' (2018) [https://www.amazon.com/Status-Challenge-Rising-Powers-Steven/dp/1316633543/ извадок од книга] ; исто така [https://risingpowersproject.com/quarterly/status-and-the-challenge-of-rising-powers-by-steven-ward-cambridge-cambridge-university-press-2017-isbn-978-1107182363-pp-x-282-hardback-75-00/ онлајн преглед] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210816164655/https://risingpowersproject.com/quarterly/status-and-the-challenge-of-rising-powers-by-steven-ward-cambridge-cambridge-university-press-2017-isbn-978-1107182363-pp-x-282-hardback-75-00/ |date=2021-08-16 }} * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">[[Special:BookSources/0312892462|0312892462]]</cite></bdi> * Ксуетонг, Јан. ''Лидерство и подемот на големите сили'' (Принстон УП, 2019). == Надворешни врски == * [https://risingpowersproject.com/ Проектот Rising Powers го] објавува ''кварталот Rising Powers'' (2016- ) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Политички поими]] [[Категорија:Политиколошки поими]] [[Категорија:Меѓународни односи]] [[Категорија:Воени поими]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Хегемонија]] [[Категорија:Теорија на меѓународни односи]] jzy5d10z8c4v3jn81qqc3o8h4k19lys Главна железничка станица Виена 0 1315881 5608363 5500684 2026-08-12T05:41:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608363 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Wien Hauptbahnhof | style = ÖBB | type = | image = File:Wien Hauptbahnhof, 2019 (01).jpg | image_caption = Западниот влез на станицата | address = Favoritenstraße 51, [[Виена]] | country = [[Австрија]] | coordinates = {{coord|48.186667|N|16.380000|E|region:AT-9_type:railwaystation|display=inline, title|format=dms}} | owned = [[Австриски федерални железници]] (АФЖ) | line = | platform = 12 | tracks = 12 за [[Австриски федерални женелзници|АФЖ]]<br>4 за товар<br>2 за подземен трамвај<br>2 за [[Виенско метро|Виенското метро]]<br>20 вкупно | other = | structure = исто ниво со околното земјиште | depth = | levels = | parking = обезбедено | bicycle = | ADA = | code = | zone = | website = [http://www.hauptbahnhof-wien.at Hauptbahnhof Wien] | opened = {{start date and age|2012|12}}<br>(делумно функционално)<ref name=rgi20121227>{{cite news |title=Openings increase speeds and capacity |date=27 December 2012 |url=http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/openings-increase-speeds-and-capacity.html |publisher=[[Railway Gazette International]] |archive-date=20 January 2016 |access-date=25 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120150649/http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/openings-increase-speeds-and-capacity.html |url-status=dead }}</ref><br>{{start date and age|2015|12}}<br>(целосно функционално)<ref name="bahnkonzept">{{cite web|url=http://www.hauptbahnhof-wien.at/de/Planungen/Bahnkonzept/index.jsp|title=Bahnkonzept Hauptbahnhof Wien|publisher=[[Österreichische Bundesbahnen]]|language=de|trans-title=Track Design at Vienna Central Station|access-date=2014-12-08|archive-date=2017-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011165529/http://www.hauptbahnhof-wien.at/de/Planungen/Bahnkonzept/index.jsp|url-status=dead}}</ref> | closed = | rebuilt = | electrified = да | passengers = 268,000/ден<ref name="Die größten Bahnhöfe in Österreich">{{cite web | url=https://www.omio.at/bahnhoefe | title=Die größten Bahnhöfe in Österreich | publisher=GoEuro Corp. | accessdate=2021-03-30}}</ref> | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services_collapsible=да | services = | map_type = | map_size = 250 }} '''Главната железничка станица Виена''' ([[Германски јазик|герм]]: '''Wien Hauptbahnhof''')<ref name=milestones>{{cite web| title=Milestones of Vienna's Main Railway Station| url=http://www.wien.gv.at/english/transportation-urbanplanning/central-station-milestones.html| publisher=City of Vienna| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120627024407/http://www.wien.gv.at/english/transportation-urbanplanning/central-station-milestones.html| archive-date=27 June 2012}}</ref><ref>"[https://presse.oebb.at/dam/jcr:8b1cb0aa-2094-462e-96c9-648ebaf8e5c3/OEBB_Zahlen_2019_en.pdf ÖBB Facts & Figures 2019] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211007204353/https://presse.oebb.at/dam/jcr:8b1cb0aa-2094-462e-96c9-648ebaf8e5c3/OEBB_Zahlen_2019_en.pdf |date=2021-10-07 }}" (PDF). ''ÖBB Press''. 2019. p. 40. Retrieved 2021-10-07.</ref> — главна [[железничка станица]] во [[Виена]], [[Австрија]], сместена во округот [[Фаворитен]].<ref name=RoughGuide>{{cite book| chapter=Wien Hauptbahnhof and Wieden| page=[https://archive.org/details/roughguidetovien0000hump/page/136 136]| title=The Rough Guide to Vienna| url=https://archive.org/details/roughguidetovien0000hump| publisher=[[Rough Guides]]| isbn=978-1848366817| date=July 2011}}</ref> Станицата станала целосно функционална во декември 2015, поврзувајќи ги главните железнички линии од север, исток, југ и запад, и заменувајќи го стариот терминал Јужната виенска железничка станица ([[Германски јазик|герм]]: Wien Südbahnhof).<ref>{{cite book| title=Western Europe| publisher=[[Lonely Planet]]| date=2009| first1=Alexis| last1=Averbuck| first2=Neal| last2=Bedford |page=66}}</ref> Со приближно 268,000 патници на дневно ниво е станица со најголема фреквенција во Австрија.<ref name="Die größten Bahnhöfe in Österreich">{{cite web | url=https://www.omio.at/bahnhoefe | title=Die größten Bahnhöfe in Österreich | publisher=GoEuro Corp. | accessdate=2021-03-30}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Згради и градби во Виена]] [[Категорија:Железнички станици]] j15e4i317o6nwwe2101vrdu1q1tgm9g Бугарска историографија 0 1318083 5608185 5564538 2026-08-11T13:20:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608185 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Istoriya-slavyanobulgarska.jpg|мини|327x327пкс|Корицата на книгата „''[[Историjа словенобугарска]]''“ — според мнозинството на бугарски историчари, делото е основноположник на бугарската историографија.]] '''Бугарска историографија''' ({{langx|ru|Болгарская историография}}, {{langx|bg|Българска историография}}) — наука што ја проучува историјата на [[Бугарија]] и [[Демографија на Бугарија|нејзините жители]]. Формирана за време на [[Бугарска преродба|националната преродба во Бугарија]] претежно од делата на руските набљудувачи. Мнозинството на историчари во Бугарија го сметаат [[Свети Паисиј Хилендарски]] како катализатор на историографијата но дела за историјата на [[Бугари|бугарскиот народ]] постоеле пред него. Денес, односите на бугарската историографија со [[Македонска историографиjа|македонската]] се проблематични поради нивните спротивставени ставови за [[Македонско прашање|македонското прашање]].<ref>''[https://novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/osudete-go-bugarskiot-istoriski-revizionizam/ Осудете го бугарскиот историски ревизионизам]'' (2022) од [[Нова Македонија]]</ref> Во бугарската историографија не е признаено постоењето на уникатен [[Македонци|македонски народ]] или [[Македонски јазик|јазик]], туку ги сметаат како вештачки народ создадени од т.н. идеалогија „Македонизам“. Низ нејзиниот развиток историографијата била критикувана заради нејзината фалсификација на историјата. За време на [[Народна Република Бугарија|комунистичкиот период во Бугарија]] историографијата била под строга контрола на [[Татковински фронт (Бугарија)|тогашната власт]], поради тоа историографијата во вид била злоупотребена како политички инструмент за стабилност.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9789633861387/html|title=Quest for a Suitable Past. Myth and Memory in Central and Eastern Europe|last=Claudia-Florentina Dobre and Cristian Emilian Ghita|publisher=Central European University Press|year=2017|chapter=The Phenomenon of “Parahistory” in Post-Communist Bulgaria: Old Theories and New Myths on Proto-Bulgarians|chapter-url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9789633861387-012/html?lang=en&srsltid=AfmBOooHEjIShgRZ7AJfAqm8DFkHmpUc5AEIiHZGDvY7M3oHX6C5KDZ2}}</ref> Бугарската историографија исто така е обвинетата дека цепивлакнува или ситничарува случаеви во нејзината историја со цел да ја претстават Бугарија во добра намера, според бугарскиот историчар Максим Стаменов, тоа е најголемиот грев на историографијата.<ref>{{Наведено списание|last=Стаменов|first=Максим|date=2020|title=QUO VADIS БЪЛГАРИСТИЧНИ ИЗСЛЕДВАНИЯ: ПРОФ. МАХИЕЛ КИЙЛ ЗА БЪЛГАРИЯ И БЪЛГАРИТЕ. ЧАСТ I|url=https://ibl.bas.bg/izvestiya/wp-content/uploads/2020/12/Stamenov-IZVESTIA-IBE-XXXII-276-332-1.pdf|journal=Институт за български език, БАН|volume=XXXII|pages=320}}</ref> Други значајни периоди во нејзината историја како нивната преродба се исто така сменети поради политички цели и идеи кои се спротивставуваат со официјалната докторина на историографијата се потценети или целосно негирани. Во една објава [[Европската унија]] ѝ препорачала на Бугарија да го прекине процесот на политизација на нејзината историографија против [[Македонија]] и да отстапи со одредени барања.<ref>''[https://just-access.de/quick-fixes-are-not-a-solution-to-the-century-long-balkan-problems/ Quick-fixes are not a solution to the century-long Balkan problems]'' (2022) Just-Access</ref> Според бугарскиот новинар Светослав Тодоров, бугарската историографија е злоупотребена да го спречи [[Приклучување на Македонија кон ЕУ|влезот на Македонија во Европската унија]] од [[Бојко Борисов|Бојковата администрација]] со политичка цел да добие повеќе подржувачи на неговата влада.<ref>''[[Boyko Borisov|Boyko Borisov's]] GERB and the nationalist alliance United Patriots (currently disintegrated), the then-ruling coalition of Bulgaria, decided to impose the ban in a moment when the government was shaken by widespread anti-establishment protests and Borissov’s government was increasingly associated with corruption allegations. Ever since, the Macedonian card has been played out by whoever wants to provoke a similar reaction in the society. Another controversial layer is that in 2019 several members of one of the parties in the United Patriots group, IMRO, were charged with selling Bulgarian passports to Macedonians who want to benefit from having EU documents.'' [https://www.veridica.ro/en/editorials/why-lifting-the-veto-on-north-macedonias-eu-accession-might-come-costly-for-bulgaria Why lifting the veto on North Macedonia’s EU accession might come costly for Bulgaria] (February 3rd 2023) by Svetoslav Todorov</ref> Во една изјава бугарскиот историчар Чавдар Маринов признал како оспорени македонски фигури, како [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]], се целосно рехабилитирани во бугарската историографија и наука со цел да ги користат нивните дела за негирањето на македонски идентитет.<ref>{{Наведени вести|url=https://prizma.mk/marinov-vancho-mihajlov-e-rehabilitiran-vo-bugarija-poradi-makedonija/|title=Маринов: Ванчо Михајлов е рехабилитиран во Бугарија поради Македонија|last=Димеска|first=Фросина|date=19 април 2022|work=Призма}}</ref> == Развој == {{See also|бугарска преродба}}{{внимание|Заглавјето}}[[Податотека:BASA-546K-1-108-21-Vasil Aprilov (cropped).JPG|мини|293x293пкс|Слика од [[Васил Априлов]], познат преродбеник во историографијата на Бугарија, но самиот автор никогаш не се именувал самиот себеси како [[Бугарија|бугарин]], туку се именувал како [[грк]].<ref>Roudometof, V. (2001). ''[https://www.google.mk/books/edition/Nationalism_Globalization_and_Orthodoxy/EyJpAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=Vasil+Aprilov+greek&dq=Vasil+Aprilov+greek&printsec=frontcover Nationalism, Globalization, and Orthodoxy: The Social Origins of Ethnic Conflict in the Balkans.]'' Bloomsbury Academic.</ref> При грчката војна на независност тој вложел пари за да ѝ помогнел. Но при неговата посете во Русија русофилскиот автор [[Јуриј Венелин]] пробал да формира вештачки бугарски идентитет на Априлов. Но тој сепак продолжил да се именува како грк.<ref>''[https://www.google.mk/books/edition/Trade_Migration_and_Urban_Networks_in_Po/snJvEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=Vasil+Aprilov+greek&pg=PA129&printsec=frontcover Trade, Migration and Urban Networks in Port Cities, C. 1640-1940]''. (2017). Обединето Кралство: Liverpool University Press</ref>]] Народот во Бугарија пред нејзината преродба немале чист определен концепт на бугарски идентитет ниту ни бугарски јазик или култура, граѓани кој што се наоѓале во јужниот дел од Бугарија имале грчки идентитет и самите се именувале како дел од [[Грци|грчкиот народ]], но со разлика од јужниот дел, северниот дел од бугарија содржила силен [[Русофилија|русофилски идентитет]].<ref>Blunt, F. J. S. (2023). ''[https://www.google.mk/books/edition/Twenty_Years_Residence_among_the_People/z5feEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=Bulgarians+called+themselves+greeks&pg=PA26&printsec=frontcover Twenty Years' Residence Among the People of Turkey; Bulgarians, Greeks, Albanians, Turks, and Armenians: In Large Print.]'' (n.p.): Megali Verlag. page 26</ref> Голем број на буржоазијата во Бугарија само користеле [[Грчки јазик|грчкиот јазик]], самите себеси се именувале како грци и нивната култура, во црковни школа исто така беше користен грчки.<ref>Schurman, J. G. (2023). ''[https://www.google.mk/books/edition/The_Balkan_Wars_1912_1913/tRXYEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=Bulgarians+called+themselves+greeks&pg=PT19&printsec=frontcover The Balkan Wars: 1912-1913]''. Good Press.</ref> Со појава на историографија почна процесот на формирање вештачки бугарски идентитет и разделување народот во Бугарија од грците и русите. Бугарската историографија како концепт првпат се појави околу периодот на [[Русофилија|русофилската]] [[Бугарска преродба|преродба на Бугарија]] со делата на [[Петар Богдан|Петар Бакшиќ]], [[Срби|србски]] [[Католици|католичар]] од [[Бугарија]]<ref>{{Наведена книга|title=Дело, Том 70|last=Станојевиќ|first=А. М.|year=1914|pages=92}}</ref> кој што во 1667 ја објавил книгата ''„Историја на Бугарија“,'' многу историчари од Бугарија ја сметаат книгата како почеток на Бугарската историографија, но во времето на Бакшиќ единствена цел на книгата беше ширење на тогашната католичка пропаганда присутна во Бугарија.<ref>{{Наведена книга|title=Čiprovská literární škola: autoři a jejich dílo|last=Tesař|first=Jiří|publisher=MASARYKOVA UNIVERZITA, Filozofická fakulta|year=2011|pages=12-21}}</ref> Во 1762 околу почетокот на [[Бугарска преродба|преродбата во Бугарија]], познат [[Пирински Македонци|македонски преродбеник од Бугарија]] [[Свети Паисиј Хилендарски]] го пишува еден од најпознатите дела во Бугарската историографија и ренесансата во Бугарија, под името ''„Историја на славјанобугарска“ (''во постар правопис''- '''Исторїѧ славѣноболгарскаѧ''').''<ref>{{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Paisii_Hilendarski_Istoriya_Slavyanobolgarskaya_red_Y_Ivanov_BAN_1914.pdf|title=Исторiја Славјанскобугарско|last=Хилендарски|first=Паисиј|publisher=Бугарската академија на науки|year=1914}}</ref> Во нејзе имаше детална историја на народот во Бугарија и нејзините цареви, но книгата има неколку проблематични карактеристики како грешавање на датумот на владеење на одредени цареви. Во 1823 беше објавено уште едно дело што помогна со развиток во историографијата, [[Јован Рајиќ]], познат [[срби]]н од [[војводина]] ја објавил книгата „''Исторія разныхъ славенскихъ народовъ наипаче Болгаръ, Хорватовъ, и Сербовъ“'' каде што ја објаснувал историјата на Хрватите, Србите и народот во Бугарија. Според авторот на делото, народот од бугарија имало [[Татари|татарско потекло]] и се преселиле од [[Монголија]] кон денешна Русија со [[Печенези]]те и после при мешавање со [[Руси|рускиот народ]] станале [[словени]].<ref>Раичъ, Іоаннъ (1794a). ''[https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=F2NgAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8&f=false Исторія разныхъ славенскихъ народовъ наипаче Болгаръ, Хорватовъ, и Сербовъ]''. '''1'''. Въ Вїеннѣ: Въ Славенно-Сербской, Валахїиской и Восточныхъ языковъ Привилег. Тѵпографїй.</ref> При преродбата Историографијата успешно ги раздели народот од Бугарија со Грците но не можеле да ги разделат од нивните русофилски чувства, голем број на преродбеници се именувале како [[Русофилија|Русофили]] а не [[Бугарија|Бугари]]. Според историчарот Константин Косев, познат историчар од Бугарија, тој истакнува како Русофилството беше длабоко во корените на народот и не можеле да го разделат.<ref>Kosev, K. D. (2001). ''Кратка история на Българското възраждане''. Бугарија: Академично издателство "Проф.Марин Дринов". с.170</ref> == Во Кнежевството Бугарија == {{See also|Кнежевство Бугарија}} [[Податотека:Bulgaria-San Stefano-Berlin 1878.jpg|мини|Слика од [[Санстефанска Бугарија]], голем број на Бугарски историчари и националисти сметаат дека Санстефанска Бугарија е ''„етничката граница на Бугарија“'' но според историски наводи причината што Бугарија ги доби тие територи е ништо друго освен политички корист од страна на Русија. Руското царство планираше да имплементира вештачка Бугарска држава што би била кукла на Русија и би дадел право на Русија да ги користи [[Пристаниште|пристаништа]] во [[Егејска Македонија]] за трговија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Tsarist_Russia_and_Balkan_Nationalism/m5ngEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=San+Stefano+Bulgaria+port+Russia&pg=PA5&printsec=frontcover|title=Tsarist Russia and Balkan Nationalism, Russian Influence in the Internal Affairs of Bulgaria and Serbia, 1879-1886|last=Jelavich|first=Charles|publisher=University of California Press|year=2023|isbn=9780520350427|pages=5}}</ref><ref>Neilson, K. (2016). ''[https://www.google.mk/books/edition/The_British_Way_in_Warfare_Power_and_the/Wei_CwAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=San+Stefano+Bulgaria+port+Russia&pg=PT16&printsec=frontcover The British Way in Warfare: Power and the International System, 1856–1956: Essays in Honour of David French.]'' Обединето Кралство: Taylor & Francis.</ref>]] При војните на Бугарија со помош на Русија беше формирана вештачка Бугарска држава под името „Кнежевство Бугарија“ и околу овој период Бугарската историографија почна повеќе да се развива,<ref>{{Наведена книга|title=Проблеми на бъларската историография след Втората световна война|last=Konstantinov|first=Dimitŭr|publisher=Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo|year=1973|pages=115}}</ref> заради силното влијание на Русија, Историографијата беше составена со претежно русофилски историчари. Кога беше формирана нова официјална државна историографија нејзината главна улога беше да ја шири историјата на [[Балкански Полуостров|Балканот]] кон луѓето во [[Бугарија]], тие воделе истрашувања за словенскиот народ во време на [[Византија]] и после [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Еден од првите историчари беа Петар Мутафичиев.<ref>{{Наведена книга|title=Jugoslovenski istoriski časopis|publisher=Jugoslovensko istorisko društvo|year=1938|pages=61}}</ref> Новата историографија од прво беше спротив идеата со сојуз со [[Румелија]] заради тоа што Русија беше против идеата.<ref>''[https://www.sds.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%B8-%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D1%8F%D1%85%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%8F/ Кои русофили бяха против националния идеал – Съединението]'' (2020) от СДС</ref> Сепак постепено ја прифатиле идеата и почнале да шират про-сојузна пропаганда, според нив, Румелија само беше уште еден дел од Бугарија што не беше ослободено.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Partien_zhivot/-yg8AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F+%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F&pg=PA73&printsec=frontcover|title=Partien zhivot|last=Bŭlgarska komunisticheska partii︠a︡|publisher=T︠S︡K BKP|year=1985|pages=73}}</ref> Познато дело што испадна околу тој период беше „''Историја Бугарскога народа до пропасти државе“'' во 1878 од српски историчар [[Милан Савиќ]]. Во нејзе детално ја објаснува историјата на Бугарија, во книгата го обележуваат народот во Бугарија со татарско-руско потекло, истакнувајќи дека при нападите од Татарите во европа се вмешале со Финските Руски каде што биле произведувани Фински „Бугари“ и после тие се преселиле во [[Балтичко Море|Балтикот]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=MNg7AQAAMAAJ&q=%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80#v=snippet&q=%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8&f=false|title=Историја бугарскога народа до пропасти државе|last=Савиќ|first=Милан|publisher="Srpske narodne zadružne štamparije"|year=1878|pages=28}}</ref> Под влијание на [[Панславизам|пансловенските]] идеи и особено на руската славистика, прашањето за припадноста на Бугарите на словенските народи доби централно значење во историографија на Бугарија. Ова прашање стана централно во филолошко-историските истражувања од тоа време, речиси до крајот на 20 век. Предизвикан од политичките интереси на големите сили, а особено на Русија, научниот интерес за ракописното наследство на словенските народи е на големо значење за изградбата на новите национални држави во Средна Европа и на Балканот. И покрај зависноста на научните идеи од политичките цели на Руската империја.<ref>''[https://ebox.nbu.bg/hist/ne3/04%20Zvetana%20Cholova%20+%20r.pdf Българската медиевистика (краят на XIX - средата на ХХ в.) и националната идея]'' от Цветана Чолова</ref> Околу овој период со појава на официјална историографија за прв пат почна дискусија за [[Македонско прашање|Македонското прашање]], голем број на историчарите во Бугарија не се согласувале со концептот на македонски народ со свој јазик и култура, тоа е заради тоа што беше против политиката на владата.<ref>Македонски преглед: издава Македонският научен институт. (2006). Бугарија: Институт.</ref> Руската влада имала големи интереси кон политичките односи на Историографијата, знаејќи дека Историографијата веќе имало силно русофилско влијание одлучија да ја користат историографијата како начин на проширување русофилските гледишта. Нивните операции биле успешни и народот во Бугарија посакале да имаат [[Руси|Руски]] цар наместо цар од потекло од Бугарија.<ref>Jelavich, C. (2023). ''[https://www.google.mk/books/edition/Tsarist_Russia_and_Balkan_Nationalism/m5ngEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1 Tsarist Russia and Balkan Nationalism: Russian Influence in the Internal Affairs of Bulgaria and Serbia]'', 1879-1886. Германија: University of California Press. страна 28</ref> При 1880-тите имаше разделба помеѓу историографијата за руското влијание во Бугарија, [[Пирински Македонци|македонскиот социјалист во Бугарија]] [[Димитар Благоев]] се декларирал како [[Русофилија|Русофил]]. Голем број на поранешни револуционерни што соработувале со [[Васил Левски]] и [[Внатрешна револуционерна организација|Внатрешната Револуционерна Организација]] што биле против русофилското влијание биле отстранети и изгубиле сите нивни правда. [[Захариј Стојанов]] беше еден од овие револуционери, кој после открие за неговата иднина почна да соработува поблиску со Руската влада во Бугарија и Русофилската Историографија. Историографијата исто промовираше другарство со Бугарија и Русија, наведувајќи дека со длабоки корени се поврзани двете народи.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Debating_the_Past/lGovFoKjOB8C?hl=mk&gbpv=1&dq=Bulgarian+historiography&printsec=frontcover|title=Debating the Past, Modern Bulgarian Historiography—From Stambolov to Zhivkov|last=Daskalov|first=Rumen|publisher=Central European University Press|year=2011|isbn=9786155053009|pages=34}}</ref> Социјалисти околу овој период биле строго против Русија (Русофоби или Русофобија) што создаде различни разделби помеѓу Историографијата.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Making_of_a_Nation_in_the_Balkans/HYOFBT1F7JEC?hl=mk&gbpv=1&dq=Roumen+Daskalov+The+Making+of+a+Nation+in+the+Balkans:+Historiography+of+the+Bulgarian+Revival&printsec=frontcover|title=The making of a nation in the Balkans : historiography of the Bulgarian revival|last=Daskalov|first=Rumen|publisher=Central European University Press|year=2004|isbn=9789639241831|pages=153}}</ref> == Под Царството Бугарија == [[Податотека:Bulgaria deporting the Macedonian Jews.jpg|мини|238x238пкс|Слика од [[Депортација на Евреите од Македонија|Бугарската армија депортирајќи евреиското население од Македонија]], според Историографијата на Бугарија тие пробале да им помогнат на евреите, но според историски наводи тие биле [[Антисемитизам|антисемитизни]] и убиле над 11.000 евреици од Македонија. Сепак Историографијата на Бугарија не посакувајќи да ја признава вистина го именува тоа како ''„пропаганда од Македонија“''<ref>''[https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B8-%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE---%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D0%B8/32315537.html И Холокаустот повод за македонско - бугарски тензии]'' (2023) од Марија Тумановска</ref>]] [[Податотека:Pogreb na car boris.jpg|лево|мини|Слика од погребот на [[Борис III|Цар Борис III]], според Историографијата на Бугарија тој бил ''„форсиран“'' да соработува со Третиот Рајх, но при неговото погребување во 1943 биле прикажани знамиња на Нацистичка Гермија со неговиот гроб.<ref>''[https://republika.mk/vesti/balkan/tsar-boris-bil-pogreban-so-natsistichki-znamina/ Цар Борис бил погребан со нацистички знамиња] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240101161358/https://republika.mk/vesti/balkan/tsar-boris-bil-pogreban-so-natsistichki-znamina/ |date=2024-01-01 }}'' (2023) од Балкан</ref> Многумина луѓе од Бугарија сметале дека Германскиот народ и нивниот биле ''„браќа со иста цел“'']] Во време на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]], Историографијата почнала да се разделува од русофилското влијание на Руското царство, тие почнале повеќе и повеќе да се ориентират кон национална политика и национална историја.<ref>''[https://istoriograph.bg/istoriq/nova-istoriq/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D1%8A%D1%82-%D0%B2-%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-1919-1944-%D0%B3 Национализмът в Царство България (1919-1944 г.)]'' (2015) от Антон Николов</ref> тие почнале да се ориентират кон бугарска историја и кон историјата на [[Македонија]] заради [[Втора светска војна|Втората Светска Војна]]. При II (2) светска војна Историографијата редовно ширеше пропаганда за Бугарското учество во војна, именувајќи ги народите во [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Вардарска Македонија]] како Бугари. Истовремено Историографијата соработувала со централната влада да произведува предрасудиски дела каде што пробале да oбјаснат како заслужено беше алијансата помеѓу [[Царство Бугарија|Фашистичка Бугарија]] и [[Трет Рајх|Третиот Рајх]].<ref>''[https://api.bulgarianhistory.shop/uploads/pdf/1591267043048_rajhutotkus01.pdf РАЙХЪТ И ЦАРСТВОТО ГЕРМАНСКОТО ПРИСЪСТВИЕ В БЪЛГАРИЯ (1933 – 1940 г.)]'' (2020) от Владамир Затарски (БЪЛГАРСКА ИСТОРИЯ) с. 11-12</ref> При процесот на [[Депортација на Евреите од Македонија|депортација на евреиското население од Македонија]], историографијата беше поделена во два дела за субјектот, двете страни во одредено ниво содржиле [[Антисемитизам|антисемитизни]] гледишта кон ситуацијата, според една страна Бугарската армија ги депортирале не од одмразда туку според Историографијата ''„биле форсирана од страна на Третиот Рајх“''<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Saving_the_Bulgarian_Jews_in_World_War_I/gsKEAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=Bulgaria+jews+WW2+deny&dq=Bulgaria+jews+WW2+deny&printsec=frontcover|title=Saving the Bulgarian Jews in World War II|last=Бојаџиев|first=Христо|publisher=Free Bulgarian Center|year=1989|pages=1}}</ref>. Втората група смета дека воопшто не депортирале евреици, туку им помогнале на 50.000 Евреици, и двете групи според историски докази биле грешни, некој историчари од Бугарија сметаат дека втората група шираат чиста пропаганда, како историчарот [[Стефан Дечев]] кој посакувал влада на Бугарија да признае нејзините злонамерни дела кон евреискиот народ.<ref>''[https://www.svobodnaevropa.bg/a/30554658.html 11,343 people. How and why did the Jews from the "new Bulgarian lands" die in March 1943]''. (2020) by Stefan Dechev</ref> [[Податотека:Ослободено Скопје.jpg|мини|347x347пкс|Слика од весник за [[Ослободување на Скопје|Народноослободување на Скопје]]. Историографијата во Бугарија како обид да си ја подобри сликата после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] создале вештачка приказна за како Скопје и други дела од Македонија биле ослободени од [[Бугарска армија|Бугарската Армија]], но според мемоарска литература единствени ослободувачи биле [[НОВМ]].<ref>''[https://pressingtv.mk/makedonija/kako-ne-uspeala-bugarskata-parada-za-osloboduvanjeto-na-skopje/ Како не успеала бугарската парада за „ослободувањето“ на Скопје]'' (2018) од Предрај Димитровски</ref>]] Покрај крајот на Втората Светска Војна, Историографијата на Бугарија пробаше да си ја подобри сликата со надворешните држави, тоа беше преку [[Борис III]]. Тие исто почнале да формираат вештачка приказна дека народот во Бугарија и влада била форсирани да соработуваат со [[Фашистичка Германија]], но не беше успешна, во една средба со парламентот [[Винстон Черчил]] истакнува: {{Quote|text=''„Трипати фрлени во војна на погрешната страна од мизерно друштво на криминални политичари, кои се чини дека се способни за уништување на нивната земја генерација по генерација, три пати во мојот живот оваа бедна Бугарија го подложи селанско население на сите страдања на војната и казни за поразот“''|sign=[[Винстон Черчил]]|source=<ref>[https://nezavisen.mk/cherchil-tri-pati-vo-mojot-zhivot-bugarija-beshe-na-pogreshna-strana/ ''Черчил: Три пати во мојот живот Бугарија беше на погрешна страна'' (2021) од Независен]</ref>}} Историографијата на Бугарија исто пробаше да формира вештачка приказна за нејзината улога во НОБ за како [[Скопје]] и други дела од [[Македонија]] биле ослободени од [[Бугарска армија|Бугарската Армија]]. Но вакви информации биле откриени дека се грешни. 5-та Бугарска Дивизија требаше да учествува со [[Ослободување на Скопје|ослободувањето на Скопје]] но одлучија да останат покрај влезот во Скопје наместо директно учествувајќи. Има голем број на мемоарска литература за ослободувањето каде што чисто прикажува дека бугарската армија не беше учесник во ослободувањето. Во еден извештај издаден од Штабот на брегалничко-струмичкиот корпус од 24 октомври ја потврдува неактивноста на бугарската армија и во кочанскиот крај {{Quote|text=''„Бугарските сили се целосно неактивни во тој сектор Кочана“, известија од централата на Брегалничко-Струмица на 24 октомври Главниот штаб на корпус на Народноослободителната војска. » Германци се наоѓаат на пругата Тракања-Теранци. Овде се неактивни и Бугарите. Тие не го спроведуваат договорениот план за заедничко дејствување, па доцнат во битката или воопшто не влегуваат“''|sign=|source=<ref>[http://www.promacedonia.org/bvj/mitrovski_glisic_ristovski_bugarska_vojska_u_jugoslavii_1941_1945.pdf ''Митровски, Боро; Глишиќ, Венцислав; Ристовски, Томо (1971). Bugarska vojska u Jugoslaviji 1941-1945. Bugarska okupatorska vojska (april 1941-9. septembar 1944) Saradnja između narodnooslobodilačkog pokreta Jugoslavije i antifašističkog pokreta otpora Bugarske. Učešće jedinica otečestvenofrontovske Bugarske u borbama na tlu Jugoslavije na kraju rata. Beograd: "Međunarodna politika".]</ref>}} == Социјалистичка историографија == [[Податотека:9-septemvri Soviets.jpg|лево|мини|Слика од [[Црвена армија|Црвената Армија]] во време на ослободувањето на Бугарија, во сликата е прикажано како граѓаните во Софија биле среќни за постигнувањето на Црвената армија, силен индикатор на [[Русофилија|русофилското чувство]] на населението во тоа време.]] [[Податотека:Историја-самуил.jpg|мини|372x372пкс|Слика од изјава од страна на министерство на наука од Бугарија каде што нагласува промени на седмо одделение учебници каде што го корегирале грешката дека царството на Самуил беше бугарско и признавале дека Самуиловото Царство беше македонско. Во писмото е исто истакнато дека Климент и Наум не биле бугари. Во самата изјава содржи текст каде што владата објаснува како вакви теории - дека Самуил, Климент и Наум се бугари, се [[Фашизам|фашистички]], [[Санстефанска Бугарија|великобугарски]] и [[Шовинизам|шовонистички]].<ref>''[https://republika.mk/vesti/makedonija/bugarija-vo-1947-godina-priznala-deka-samoilovata-drzhava-ne-bila-bugarska-i-deka-dominantnoto-naselenie-bilo-makedonsko-a-sega-makedonija-go-prifaka-sprotivnoto/ Бугарија во 1947 година признала дека Самоиловата држава не била бугарска, а сега Македонија го прифаќа спротивното] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240101220549/https://republika.mk/vesti/makedonija/bugarija-vo-1947-godina-priznala-deka-samoilovata-drzhava-ne-bila-bugarska-i-deka-dominantnoto-naselenie-bilo-makedonsko-a-sega-makedonija-go-prifaka-sprotivnoto/ |date=2024-01-01 }}'' (2023) од Македонија</ref>]] После падот на фашистичката влада беше формирана нова социјалистичка историографиска комисија за проучување на историјата на Бугарија. Со разлика на другите историографии оваа беше повеќе прифатлива и искрена, во раните периоди во време на владата на [[Пирински Македонци|Македонскиот политичар]] [[Георги Димитров|Ѓорѓи Димитров]] почнале соработка со истовремено новата формирана [[Македонска историографиjа|македонска историографија]]. Со компромис со македонската историографија во 1947 се согласиле со следното: # [[Самоилово Царство|Самуиловото Царство]] да не биде именувано како „Западна Бугарија“ туку како свое посебно македонско царство. # Признавање дека царството на [[Пребонд]] беше македонско. # [[Свети Климент Охридски|Свештениците Климент]] и [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]] не биле бугарски свештеници туку ''„словенски“''<ref>Голем број на поранешни историчари во Бугарија што соработувале со историографијата во време на Втората свестка војна биле против новата комунистичка влада, за безбедноста на државата да не потпадне под бунтови од националисти одлучија да решат со компромиз каде што ги обележуваат со двосмислениот термин ''„словенски“''</ref> # [[Самоилово Царство|Самуиловото Царство]] беше за [[македонскиот народ]], не за бугарите. [[Податотека:Bulgarian cursive alphabet.png|мини|Слика прикажувајќи ја [[Бугарска азбука|бугарската азбука]], според историографијата на Бугарија, азбука е според ''„старобугарскиот јазик“'' (термин користен во Бугарската историографија зa [[Старословенски јазик|старомакедонскиот јазик]]) но според [[Марин Дринов]] кој беше еден од основачите на денешната азбука на Бугарија, признава дека тие ја копирале [[Руска азбука|руската азбука]] и од прво ги додадоа [[Јус|малата и големата носовка]] за да се разликуваат, но на крајот одлучија да ги отфрлат.<ref>''[http://digilib.nalis.bg/dspviewerb/srv/viewer/eng/6e75b368-511f-4170-862f-0cc0c1b7c7ab?tk=bnWzaFEfQXCGLwzAwbfHqwAAAABllA-2.USF6w9AivaJOG6--wzWPhA&citation_url=/xmlui/handle/nls/29501 За новобългарското азбуке :]'' статия от М. Дриновъ. - Периодическо списание на Българското книжовно дружество : Год. 1, кн. 2 (1870), с. 13.</ref>]] Во време на влада на [[Георги Димитров|Ѓорѓи Димитров]] историографијата почнала да формира подобри гледишта кон Македонскиот народ и Македонското прашање. Голем број на историчари од историографијата на денешна Бугарија биле против историографијата на Социјалистичка Бугарија. Според нив марсистичката историографија ја уништи ''„вистинската бугарска историја“'' и наметнуваше ''„лажна комунистичка“'' верзија.<ref>''[http://anamnesis.info/sites/default/files/Popnedelev_T_Anamneza_statiya_br_4_2021.pdf ЕДИН ПОГЛЕД ВЪРХУ РАЗВИТИЕТО НА БЪЛГАРСКАТА ИСТОРИОГРАФИЯ ПРЕЗ XX ВЕК (НАЦИОНАЛНА ИСТОРИЯ) РАЗВИТИЕ НА ИСТОРИЧЕСКАТА НАУКА ОТ 1944 Г. ДО КРАЯ НА XX ВЕК]'' (2021) од Тодор Поп Еделев</ref> Социјалистичката историографија исто содржила високо ниво на [[Русофилија|русофилство]] заради помошта што бугарија доби од [[СССР]]. Меѓу најпознатите дела во социјалистичката историографија беше од Николај Севастијанович Державин, руски автор кој што во 1947 - 1948 го објавува делото ''„История на България“'' со два тома. Тие исто соработувале блиско со [[Информбиро]].<ref>''[https://electronic-library.org/articles/Article_0053.html Предмет и задачи на историографията като наука] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240101220550/https://electronic-library.org/articles/Article_0053.html |date=2024-01-01 }}'' (2018) от проф. д-р А. Нейкова</ref> Кога [[Тодор Живков]], познат [[Русофилија|русофил]], станал главен на социјалистичка Бугарија историографијата се промени со нејзиниот однос и постапка, тој повеќе почна да ја ориентира кон национализам и [[Санстефанска Бугарија|великобугаристика]], при тоа исто почнал процесот на асимилација на македонскиот народ во [[Пиринска Македонија]]. Околу овој период во историографијата на Бугарија почна да се развива [[Предрасуда|предрасудската]] тезата за македонскиот јазик како норма, базирана врз есенцијално бугарски дијалект, веќе речиси не се прифаќа од авторитетни научници надвор од Бугарија. Овој поглед постои одредена еволуција во меѓународните научни кругови, и таа не е во корист на Бугарија. За време на социјализмот бугарската позиција имаше повеќе застапници надвор од Бугарија, сега бројот е помалку. За тоа придонесува самата агресивност и националистичко тесноградие на бугарската позиција во однос на Македонија, која што често ги одбива странските специјалисти, што отпрвин имале искрени симпатии спрема Бугарија како земја, култура.<ref>''[https://okno.mk/node/86877 Во Бугарија уште живее сонот за „ребугаризација“ на Македонија]'' (2020) од Борис Георгиевски</ref> Околу овој период почна процесот на ''[[Антитурцизмот]]'' кој се изразил во негирање на турската припадност на создавачите на [[Второ Бугарско Царство|средновековната бугарска држава]], или доколку истата се прифаќала, тоа се компензирало со нивно минимизирање како бројка, маргинализирање на нивното место и значење во рамките на основаната од нив држава, а генерално во редуцирање на нивното учество во етногенезата до степен на симболично. Овој стремеж го надживеал времето кога бил политички актуелен и е сосема видлив и денес. Причината можеме да ја бараме во тоа што антитурцизмот се претворил во важен елемент во бугарскиот националната историја. [[Турци во Бугарија|Големото турско малцинство во Бугарија]] и соседството со далеку надмоќната турска држава исто придонесуваат за тоа. Околу овој период исто беше воведен ''[[антигрцизмот]]'', Бугарскиот национализам се оформува не само како обид за издвојување од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], но и во борба за еманципација од [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] и во конкуренција со грчкиот национализам за доминација во [[Македонија]] и [[Тракија]]. Бугарските историчари овој свој современ непријател – [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] и грчката национална држава го пренеле назад во времето до пред претпоставените почетоци на бугарската етногенеза и него го препознале во [[Византија]]. Ова ќе има огромно влијание во бугарската медиевистика и требало да поминат повеќе децении откако современа Грција престанала да се гледа како непријател и конкурент во Бугарија за да можат таквите погледи да започнат да слабеат, но тие се сè уште живи. Освен во толкувањето на улогата на Византија и „византинизмот“ како нешто негативно антинационално и антибугарско тоа нашло израз и во претставувањето на Византија како непријател чија постојана агресија, нешто во што можеме да го слушнеме ехото од преродбенските борби и борбите меѓу егзархијата и патријаршијата, а не од средниот век. Византија била оквалификувана како асимилатор и уништувач на бугарската литература, па митовите за уништувањето на книгите родени во преродбата биле пренесени назад во минатото.<ref>{{Наведена книга|url=https://eprints.ugd.edu.mk/19506/1/Stojkov%2C%20S.%20-%20Planiranje%20na%20minatoto%2C%20sonuvanje%20na%20idninata.pdf|title=70 ГОДИНИ МАКЕДОНСКА ИСТОРИОГРАФИЈА|last=[[Стојко Стојков|Стојков, Стојко]]|publisher=Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ – Скопје, Филозофски факултет. Институт за историја|year=2017|pages=183 - 184}}</ref> == Современ период == Во [[2008]] имаше контроверзија помеѓу Бугарската историографија и научници од [[Народна Република Кина|Кина]], научниците кога ја анализирале Бугарската историографија најдоа дека редовно фалсификувале историја за да ја подобри сликата во рамка на други историографи.<ref>{{Наведена книга|title=Исторически преглед Том 64|publisher=Българска академия на науките)|year=2008|pages=314}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарска историографија]] nt220pzkz0szw7zgoj8c0ajb9ftyw46 Гетонија 0 1318395 5608362 5364143 2026-08-12T05:07:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608362 wikitext text/x-wiki '''Гетонија''' е [[Култура|културна]] група со седиште во Калимера, Греца Салентина во јужна [[Италија]], која постои за да ја зачува [[Музика|музиката]], [[Поезија|поезијата]], [[Јазик|јазикот]] и [[Фолклор|фолклорот]] на луѓето од Саленто што зборуваат грико преку документирање на различните аспекти на Грција, [[Традиција|традиционалниот]] живот на Салентина, [[Историја|историјата]], јазикот и фолклорот, и имаат објавено опширни статии на овие теми. Сепак, Гетонија е најпозната по својата музичка група чии членови ги вклучуваат Роберто Личи, Емилија Отавијано, Салваторе Котардо, Емануел Личи, Анџело Урсо и Франко Нуцо. == Историја == Идејата на Роберто Личи се родила во 1992 година, (глас и гитара, член на Canzoniere Grecanico Salentino), Салваторе Котардо (сакс) и Пјеранџело Колучи со цел да се обноват античките локални музички и културни традиции. Од самиот почеток, нивната музика ја вратила и античката културна припадност на Саленто кон Медитеранот, која со децении заборавила да ги следи западните развојни модели кои подоцна се покажале како ефемерни. Благодарение на Колучи и неговото познавање на арапската музика и инструменти, Гетонија биле првите кои ги користеле медитеранските ритми и звуци во нивните аранжмани, правец кој денес е најплоден, но која во раните деведесетти бил апсолутна новина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://spazioinwind.libero.it/mycrossofworld/MusicaDelSud/Personaggi%20e%20gruppi%20storici/Ghetonia.htm|title=Ghetonia|work=spazioinwind.libero.it|accessdate=2022-05-17|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627033200/https://spazioinwind.libero.it/mycrossofworld/MusicaDelSud/Personaggi%20e%20gruppi%20storici/Ghetonia.htm|url-status=dead}}</ref> Групата има одржано бројни концерти не само во Италија, туку и во странство, особено во Грција, но и на Балканот, Куба и САД каде што биле поканети од Светскиот музички институт. == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [http://www.ghetonia.it/ Официјална веб-страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230329035752/https://www.ghetonia.it/ |date=2023-03-29 }} (во изградба) * [http://www.myspace.com/ghetonia Гетонски профил на Мајспејс] * [https://www.youtube.com/watch?v=xVQJ41wgYzE&playnext=1&list=PL721482892FD2F5A7 Ориаму писулина], Грико песна од Гетонија * [https://www.youtube.com/watch?v=htKsZVDVNEs Калинифта], Грико песна од Гетонија {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Италијанска култура]] b255wipk94mp389l7b8plajrd4qvc5o Бретон (компанија) 0 1318482 5608145 4956386 2026-08-11T12:08:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608145 wikitext text/x-wiki  {{Infobox company|name=Бретон С.п.А.|logo=Breton company logo.jpg|caption=|type=[[Компанија во приватна сопственост|Приватна]]|foundation=[[Кастело ди Годего]], [[Италија]] ({{Датум на почеток|1963}})|founder=Марчело Тончели|defunct=<!-- {{Датум на прекин|YYYY|MM|DD}} -->|location_city=[[Кастело ди Годего]]|location_country=[[Италија]]|area_served=Насекаде низ светот|industry=[[Производство]]|products=* постројки за производство на композитен камен * машини за преработка на природен камен * машини за обработка на керамички материјали * ЦНЦ машински центри за обработка со голема брзина|homepage={{URL|breton.it}}|footnotes=|intl=}}'''Бретонски Сп''' '''А.''' е [[Италија|италијанска]], приватна [[Трговско друштво|компанија]] основана во 1963 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=1708551|title=Company overview of Breton S.p.A.|work=investing.businessweek.com/|publisher=BusinessWeek.com|accessdate=14 July 2014}}</ref> која произведува [[Машина|машини]] и постројки за инженерски камен<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dmoz.org/Business/Construction_and_Maintenance/Materials_and_Supplies/Masonry_and_Stone/Natural_Stone/Equipment/|title=Stone Equipment|work=www.dmoz.org/|accessdate=14 July 2014}}</ref> и [[Металообработка|обработка на метали]]. Машините и постројките од Бретон може да се користат во различни сектори како производство на матрици, воздушна, автомобилска, тркачки автомобили, енергија, запчаници, општа механика, преработка на камен и производство на кујнски врвови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utsandiego.com/news/2010/Apr/21/italian-machines-that-make-machines/?#article-copy|title=Italian machines that make machines|last=Impelluso|first=Thomas J.|work=www.utsandiego.com/|publisher=The San Diego Union-Tribune|accessdate=14 July 2014}}</ref> == Историја == Бретон е основан во 1963 година во Кастело ди Годего, Италија, од Марчело Тончели,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blurb.com/b/534441-marcello-toncelli|title=Marcello Toncelli Biography|accessdate=14 July 2014}}</ref> кој започнал да развива нови технологии и да произведува индустриски погони за производство на инженерски камен.<ref>{{Наведени вести|url=http://countintel.com/pdf/Diamonds_Are_Forever.pdf|title=Diamonds Are Forever. These Counters May Be Too.|last=Moriarty|first=Ann Marie|work=The Washington Post|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20060509044734/http://www.countintel.com/pdf/Diamonds_Are_Forever.pdf|archive-date=9 May 2006}}</ref> Тој ја измислил технологијата Бретонстон, позната и како виброкомпресија под вакуум, патентирана технологија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://patents.justia.com/patent/20090253829|title=Process for the manufacturing of slabs or blocks of conglomerate of stone granulate and polyester resin|work=patents.justia.com/|publisher=Justia Patents|accessdate=14 July 2014}}</ref> која денес ја користат инженерските производители на камења. Околу средината на 1990-тите, компанијата одлучила да се прошири на пазарот на машински алати, со производство на машински центри за машинската индустрија. Во 2003 година, Марчело Тончели починал, а контролата на компанијата преминала на неговите синови Лука и Дарио Тончели, кои оттогаш ја водат компанијата заедно со Роберто Чиавачи, потпретседател на Одборот на директори. Во 2011 година, компанијата ја купил Бидесе Импианти и потпишале партнерство со Боарт и Вајр, производител на дијамантски жици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stoneupdate.com/news-info/latest-stuff/67-breton-acquires-wire-saw-maker-bideseimpiani|title=Breton Acquires Wire-Saw Maker Bideseimpiani|work=www.stoneupdate.com/|publisher=Stone update|accessdate=14 July 2014}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 2014 година, Бретон станал официјален член на Грапхене Флагшип Проџект, една од најголемите истражувачки иницијативи на Европската комисија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-707_en.htm|title=Commission announces huge new influx of partners to the Graphene Flagship project|work=europa.eu/|publisher=European Commission|accessdate=14 July 2014}}</ref> која се фокусира на потенцијалните апликации на графенот. == Производи == Бретон произведува машини и технологија за следниве области: * инженерска обработка на камен * преработка на природен камен<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.naturalstonespecialist.com/currentissue/unlockednewsarticle.php?id=4524|title=Machinery : Breton Shapemill NCF|work=www.naturalstonespecialist.com/|publisher=Natural Stone Specialist|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403105050/http://www.naturalstonespecialist.com/currentissue/unlockednewsarticle.php?id=4524|archive-date=3 April 2015|accessdate=14 July 2014}}</ref> * обработка на керамички материјали * обработка со голема брзина за воздушна, формула 1, автомобилски сектор и калапи == Награди == Решението на Бретон за поврзување преку облак за управување со теле-услуги за 4.000 машини за стотици клиенти ширум светот било доделено од [[Microsoft]] во 2012 година со Наградата за извонредност на Windows Embedded Partner Excellence за производство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.msdn.com/b/windows-embedded/archive/2013/01/02/microsoft-honors-winners-of-the-windows-embedded-partner-excellence-awards.aspx|title=Microsoft Honors Winners of the Windows Embedded Partner Excellence Awards|last=Javnozon|first=Dan|publisher=Msdn.com|accessdate=28 February 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.microsoft.com/casestudies/Windows-Embedded-Standard-7/Lido-Stone-Works/Custom-Manufacturer-of-Stone-Products-Improves-Productivity-by-30-Percent/710000002834|title=Custom Manufacturer of Stone Products Improves Productivity by 30 Percent|publisher=Microsoft.com|accessdate=13 April 2014}}</ref> == Фусноти == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [http://www.breton.it Официјална веб-страница на компанијата] * [http://www.bretonstory.com Времеплов на историјата на Бретон] [[Категорија:Италијански марки]] [[Категорија:Технолошки претпријатија од Италија]] al00m5bpdozm3rq5cckic8i4g6qbpap Висенте Бласко Ибањес 0 1319125 5608300 5565670 2026-08-11T21:27:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608300 wikitext text/x-wiki {{infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = Висенте Бласко Ибањес | image = Vicente Blasco Ibáñez in 1919 (cropped).jpg | imagesize = | alt = | caption = Висенте Бласко Ибањес 1919 | pseudonym = | birth_name = Висенте Бласко Ибањес | birth_date = {{Birth date|1867|1|29|df=y}} | birth_place =[[Валенсија, Шпанија|Валенсија]], Шпанија | death_date = {{Death date and age|1928|1|28|1867|1|29|df=y}} | death_place =[[Ментон]], Франција | resting_place = Гробиштата во Валенсија | occupation = | language =шпански | nationality = Шпанец | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = [[Книжевен реализам|Реализам]] | notableworks = | spouse(s) = | partner(s) = | children = | relative(s) = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''Висенте Бласко Ибањес''' ({{langx|es|Vicente Blasco Ibáñez}}, 29 јануари 1867 – 28 јануари 1928 година) — новинар, политичар и најпродаваниот шпански романописец во различни жанрови, чија најраспространета и трајна слава во англиското говорно подрачје е од холивудските филмови адаптирани од неговите дела. Висенте Бласко Ибањес немаше навика детално да го објаснува процесот на уметничкото творештво, бидејќи делата, особено романите, ги сметал за солидна алатка во рацете на оние кои ја водат борбата за уметнички, општествени -политички и слични цели. Тој додаде воведни текстови на бројни романи од сите етапи, кои не се толку значајни за поетиката на романот или за естетиката на романот.<ref>[https://www.amazon.com/Books-VICENTE-BLASKO-IBANJES/s?rh=n%3A283155%2Cp_27%3AVICENTE+BLASKO-IBANJES/ VICENTE BLASKO-IBANJES]</ref>. Туку, колку што претставуваат драгоцени сведоштва за контекстот на нивното создавање и целите што писателот си ги поставил.Сепак, кога зборуваме за поетиката на романот и за естетиката на реализмот/природата воопшто. Лизмот на Висенте Бласко Ибањес, „Писмото до Хулио Сејадор“ („Cartaa Julio Cezador“, 1918) е незаменливо. Во него на почетокот истакнува дека целосно се согласува со својот татко со тоа што романот е реалност видена низ призмата на одреден темперамент но и огледалото што го носи романописецот за време на своето патување. Романописецот секако ја отсликува реалноста на посебен начин, во согласност со темпераментот на одата избирајќи сè што е интересно и достојно за опис, притоа отфрлајќи ги претерувањата, недоследностите, бескорисноста, просечноста и досадата. Блашко Ибањес потсетува дека сите познати романописци, барем во почетните фази на нивното создавање, создавале под влијание на авторите тетка, на сите оние реалисти и натуралисти кои владееле со европските книги со децении жива сцена. Сепак, секој писател на крајот ќе го негува личното изразување испитувајќи ги сите предлози кои долго време биле неприкосновен закон.Овој шпански реалист ја изразува својата почит кон Зола како најголем авторитет на натурализмот, но не се согласува со оценката дека тој самиот е „шпанската зола“, истакнувајќи со навестување на разочарување што токму така го оценува шпанската книжевна критика, но сепак се оддалечи од естетиката на натурализмот и разви посебен литературен израз и ронедостатоци кои се посложени во однос на мислата, вклученоста и општеството од сите оние што произлегуваат во рамките на натуралистичката естетика (Alborg 1999: 474-475). Романопи вреќа, смета Блашко Ибањеш, тој го пишува делото затоа што има потреба од тоа, роден е задека, и ако се обиде да го потисне креативниот импулс или да престане да пишува, тоа нема да биде можно без сериозни последици за самиот писател и неговиот дух. Ја прави имагинацијата на романописците како камера, со објектив постојано подготвен и отворен за снимање на нови слики од околината. Токму така, без свесно знаење за процесите и нештата од околината, постепено на ум ми доаѓаат сите елементи на постоечката реалност. тие лебдат во умот на писателот, а подоцна, доколку е потребно, служат во процесот на литературното и уметничкото творештво. Разумот не игра важна улога во процесот на создавање на романот, туку во преден план е впечатокот, инстинктот, потсвеста, сите мистериозни, скриени и невидливи сили кои често ги носиме под заедничкото име „инспирација“ (Aalborg 1999: 476 ‒477).Како што педантно забележува Хуан Луис Алборг (1999: 478), начинот на кој е напишан овој текст, бројните стилски и содржински грешки, повторувања и недоследности, сведочат за искреноста на писателот и потребата од директно обраќање. Во преден план секогаш ја става личноста на писателот и сите елементи кои можат да бидат важни во процесот на создавање на едно дело, додека надворешните влијанија (ери, литературни школи) се елементи кои авторот може да ги има предвид во творечкиот процес, но тоа е личен по перспективата и призмата на писателското „јас“ е она што им дава облик и го одредува степенот на нивното влијание.<ref>[https://www.knjizare-vulkan.rs/roman/26695-cetiri-jahaca-apokalipse/ VICENTE BLASKO-IBANJES]{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Творештво== *„Кај нозете на Венера“ * ''Аргентина и нејзината големина'' * ''Валенсијански приказни'' * ''Витезот на девицата'' * ''Стабилниот расказ на Ева (1902)'' * ''Натрапникот'', за имиграцијата во [[Баскија (автономна заедница)|Баскија]] * ''Исток'' * „Папата на морето“, за [[антипапата Бенедикт XIII]], кој го основал својот двор во [[Пењискола]]. * ''Паразитот на возот, расказ (1902)'' * ''Во потрага по [[Големиот Кан]]'' * ''Меѓу портокаловите дрвја'' * ''Златно крилести духови'' * ''Мајски цвет'' * „Црниот пајак“ (1892) * ''Подрумот'' * ''Семејството на доктор Педраза (1922) * „Ордата“ (1905) * Ѕид * „Кралица Калафија“ (1924) * ''Аргонаутите'' * Четирите јавачи на апокалипсата * ''Мртвото правило'' * ''Месечина Бенамор'' * ''Романи од [[Азурниот брег|синиот брег]]'' * ''Крв и песок'' (''Крв и песок''), за матадор во љубовен триаголник. Снимен неколку пати. * ''Јужноамерикански ставови'' * ''Волја за живот'' * ''Околу светот на романописец'', патопис ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски == * [http://www.gutenberg.org/ebooks/search/?query=Vicente+Blasco+Ib%C3%A1%C3%B1ez Obras de Vicente Blasco Ibáñez], en el [[Proyecto Gutenberg]]. * {{Tesauro Linz|77067}} * [[File:Speaker Icon.svg|15px|link=|alt=]] Audiolibros con las obras de [https://librivox.org/search?title=&author=Blasco+iba%C3%B1ez&reader=&keywords=&genre_id=0&status=all&project_type=either&recorded_language=5&sort_order=catalog_date&search_page=1&search_form=advanced '''''Vicente Blasco Ibañez'''''] disponibles en la biblioteca digital gratuita de dominio público de "[[LibriVox]]" * [https://web.archive.org/web/20140418210841/http://www.casamuseoblascoibanez.com/ Casa Museo Blasco Ibáñez] * [http://www.casamuseoblascoibanez.es/ Casa Museo Blasco Ibáñez (nueva WEB a partir 2020)] * {{página web|http://www.blascoibanez.es}} de la Fundación Blasco Ibáñez de Valencia, con textos suyos, y cartas y más de 1500 fotografías y múltiples informaciones * [http://www.cervantesvirtual.com/bib/bib_autor/blascoibanez/ Vicente Blasco Ibáñez] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170614230259/http://www.cervantesvirtual.com/bib/bib_autor/blascoibanez/ |date=2017-06-14 }} en la [[Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes]] * [https://web.archive.org/web/20120205022117/http://www.epdlp.com/escritor.php?id=1478 Blasco Ibáñez] * [http://cvc.gva.es/archivos/183.pdf Informe del Consell Valencià de Cultura (CVC) sobre la sepultura de Blasco Ibáñez] * [[Archivo:Crystal Project film.png|25px]] [http://www.rtve.es/mediateca/videos/20090320/blasco-ibanez-triunfo-aventura/453617.shtml Documental sobre la vida de Vicente Blasco (RTVE emitido el 17 de noviembre de 1986)] * [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?text=&field1val=%22Blasco+Ib%C3%A1%C3%B1ez%2c+Vicente%22&field1Op=AND&numfields=1&exact=on&advanced=true&field1=autor&language=esEn Obras digitalizadas de Vicente Blasco Ibáñez] en la [[Biblioteca Digital Hispánica]] de la [[Biblioteca Nacional de España]] * En la sección "[https://bivaldi.gva.es/es/lista/biblioteca-autor.do Bibliotecas de autor] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230401133508/https://bivaldi.gva.es/es/lista/biblioteca-autor.do |date=2023-04-01 }}" de la BIVALDI (Biblioteca Valenciana Digital) se ofrecen [https://bivaldi.gva.es/es/consulta/resultados_navegacion.do?cadena_busqueda=SEC%3A+5155&idTema=5155&idRoot=1&presentacion=mosaico 36 obras de Blasco Ibáñez digitalizadas de sus primeras ediciones] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230401133500/https://bivaldi.gva.es/es/consulta/resultados_navegacion.do?cadena_busqueda=SEC:+5155&idTema=5155&idRoot=1&presentacion=mosaico |date=2023-04-01 }}, la mayoría custodiadas/preservadas en los depósitos de la [[Biblioteca Valenciana]] en su sede del Monasterio de [[Monasterio de San Miguel de los Reyes|San Miguel de los Reyes]] en València, y otros 14 documentos más relacionados con el autor, incluyendo álbumes de fotografías y ensayos modernos sobre su vida y obra, además de una ficha biográfica y el enlace directo al sitio WEB de la Casa-Museo de Blasco Ibañez. También en BIVALDI se puede visitar la exposición virtual "[https://bivaldi.gva.es/es/cms/elemento.cmd?id=estaticos/paginas/Blasco_Ibanez_universal.html Vicente Blasco Ibáñez: un valenciano universal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230401133517/https://bivaldi.gva.es/es/cms/elemento.cmd?id=estaticos/paginas/Blasco_Ibanez_universal.html |date=2023-04-01 }}" que ofrece dos vídeos relacionados con esta exposición, además de diversos paneles explicativos. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ибањес, Бласко Винсенте}} [[Категорија:Шпански писатели|Шпански писатели]] [[Категорија:Роден во Валенсија]] [[Категорија:Родени во 1867 година]] [[Категорија:Починати во 1928 година]] 9r3n9lcx8y3hbtu341ko2k9v43x7tej Hyundai Tucson 0 1322070 5608426 5560180 2026-08-12T10:01:25Z Andrew012p 85224 /* */ 5608426 wikitext text/x-wiki {{Infobox automobile|name=Hyundai Tucson|image=[[Податотека:2021 Hyundai Tucson Ultimate T-GDi MHEV 1.6.jpg|250px]]|caption=2021 Hyundai Tucson (NX4)|manufacturer=[[Хјундаи|Hyundai]]|aka=Hyundai ix35 (2009 — 2015)|production=2004—|model_years=2005—|class=компактен кросовер (C)|body_style=5-вратен [[теренец]]|layout=|sp=us}}'''Hyundai Tucson''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Хјундаи тусон'', [[Корејски јазик|корејски]]: ''현대 투싼'') — компактен кросовер на [[Јужна Кореја|корејската]] фирма [[Хјундаи|Hyundai]]. Името го добил по градот [[Тусон]], [[Аризона]], [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hyundai-mk.mk/terenski-vozila/noviot-tucson/karakteristiki|title=Hyundai Tucson Одлики|work=Ми-Да Гранд Мотор|language=mk|accessdate=2023-05-08|archive-date=2023-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509023101/https://hyundai-mk.mk/terenski-vozila/noviot-tucson/karakteristiki|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Commons category}}{{Official website|https://www.hyundai.com/worldwide/en/suv/tucson}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Автомобили]] 27uh96c14qmw2k5nladtxm9ey5x796k 5608428 5608426 2026-08-12T10:01:42Z Andrew012p 85224 /* */ 5608428 wikitext text/x-wiki {{Infobox automobile|name=Hyundai Tucson|image=[[Податотека:2021 Hyundai Tucson Ultimate T-GDi MHEV 1.6.jpg|250px]]|caption=2021 Hyundai Tucson (NX4)|manufacturer=[[Хјундаи|Hyundai]]|aka=Hyundai ix35 (2009 — 2015)|production=2004—|model_years=2005—|class=компактен кросовер (C)|body_style=5-вратен [[теренец]]|layout=|sp=us}}'''Hyundai Tucson''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Хјундаи тусон'', [[Корејски јазик|корејски]]: 현대 투싼) — компактен кросовер на [[Јужна Кореја|корејската]] фирма [[Хјундаи|Hyundai]]. Името го добил по градот [[Тусон]], [[Аризона]], [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hyundai-mk.mk/terenski-vozila/noviot-tucson/karakteristiki|title=Hyundai Tucson Одлики|work=Ми-Да Гранд Мотор|language=mk|accessdate=2023-05-08|archive-date=2023-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509023101/https://hyundai-mk.mk/terenski-vozila/noviot-tucson/karakteristiki|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Commons category}}{{Official website|https://www.hyundai.com/worldwide/en/suv/tucson}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Автомобили]] 3875kqf4sgh3xxbrtfna0v48ewaq0ku Повит 0 1326729 5608228 5563838 2026-08-11T15:27:43Z Виолетова 1975 /* Разновидноста на повити во светот */ 5608228 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG | image_caption = Цвет на повит | display_parents = 2 | taxon = Clematis | authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name="GRIN">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |url-status=dead}}</ref> | subdivision_ranks = Видови | subdivision = | synonyms = ''Atragene'' <small>L.</small><br /> ''Coriflora'' <small>Weber</small><br /> ''Viorna'' <small>Rchb.</small><ref name="GRIN"/> }} '''Повит'''<ref>{{ДРМЈ|повит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|повит}}</ref> или '''павит'''<ref>{{ДРМЈ|павит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|павит}}</ref> ({{науч|Clematis}}) — [[род (биологија)|род]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[лутичиња]]та (''Ranunculaceae''). Вклучува околу 300 видови тревни повеќегодишни растенија со дрвенести корени и ползечки, полудрвени, зимзелени или листопадни растенија. Тие се наоѓаат во двете [[Полутопка|полутопки]], особено во [[Европа]], [[Хималаи]]те, [[Кина]], [[Австралија]], [[Северна Америка]] и [[Средна Америка]]. Се одгледуваат поради изобилното, многу декоративно цветање. == Опис на посебностите на повитот == [[Лист]]овите му се спротивни и често сложени. Венечните ливчиња не се разликуваат од чашкините, или сепалите се слични на ливчињата; најчесто има 4, 6 или 8 од нив. [[Нектар]]от понекогаш се наоѓа во основата [[Прашник|прашниците]]. Кога се развиваат [[плод]]овите, повитот брзо се препознава меѓу другите растенија. Овошјето се нарекува голц. Плодовите имаат издолжен врат. Овие вратови се свилени и меки. Оваа одлика не се појавува кај сите видови, но ја има [[обичен повит|обичниот повит]] (''Clematis vitalba'' ), еден од ретките повити во [[Словенија]]. == Одгледувани видови == Доцноцветните, крупноцветните одгледувани сорти имаат надворешно свртени, широко распространети, необесени, широки од 6 до 15&nbsp;cm [[цвет]]ови, кои се развиваат во лето или рана есен на нови фиданки. Лесно ја поднесува зимата, бојата на цвеќето кај многу видови и сорти е под влијание на климатските услови. Во потоплите клими, повеќето растенија имаат потемни цветови. == Видови == {{main|Список на видови од родот Повит|l1=Список на видови од родот Повит}} [[Податотека:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|мини|Цвет]] [[Податотека:PurpleClematis1.jpeg|десно|мини|Purple clematis]] [[Податотека:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|мини|''Clematis armandii'']] [[Податотека:Clematis_macro_1.JPG|десно|мини|''Clematis'' ]] [[Податотека:Clematis_florida_001.jpg|десно|мини|''Clematis florida'']] [[Податотека:Clematis_Montana_02.jpg|мини|''Clematis montana'']] [[Податотека:Clematis_vitalba.JPG|десно|мини|''Clematis vitalba'']] [[Податотека:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|десно|мини|''Clematis vitalba'' ]] [[Податотека:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|мини|''Clematis dioica'' ]] Делумен список: * ''[[Clematis addisonii]]'' <small>Britt.</small> * ''[[Clematis akebioides]]'' <small>(Maxim.) H.J.Veitch</small> * ''[[Clematis albicoma]]'' <small>Wherry</small> * ''[[Clematis alpina]]'' <small>(L.) Mill.</small> * ''[[Clematis aristata]]'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} * ''[[Clematis armandii]]'' * ''[[Clematis baldwinii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis bigelovii]]'' <small>Torr.</small> * ''[[Clematis brachiata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis campaniflora]]'' <small>Brot.</small> * ''[[Clematis catesbyana]]'' * ''[[Clematis chinensis]]'' <small>Osbeck</small> * ''[[Clematis chrysocoma]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Clematis cirrhosa]]'' <small>L.</small> ** ''[[Clematis cirrhosa v. balearica]]'' * ''[[Clematis coactilis]]'' <small>(Fern.) Keener</small> * ''[[Clematis columbiana]]'' <small>(Nutt.) Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis crispa]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis cunninghamii]]'' * ''[[Clematis dioica]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis drummondii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis durandii]]'' * ''[[Clematis fawcettii]]'' {{Au|F.Muell.}}<ref name="APNI-C.-fawcettii">{{APNI|id=17377|name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}}|access-date=24 June 2013}}</ref> * ''[[Clematis flammula]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis florida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis foetida]]'' <small>Raoul (1846)</small> * ''[[Clematis fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Clematis glaucophylla]]'' <small>Small</small> * ''[[Clematis glycinoides]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis gouriana]]'' * ''[[Clematis henryi]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Clematis hirsutissima]]'' <small>Pursh</small> * ''[[Clematis hedysarifolia]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis integrifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis ispahanica Bioss]]'' * ''[[Clematis × jackmanii]]'' <small>T.Moore</small> * ''[[Clematis koreana]]'' <small>Kom.</small> * ''[[Clematis lanuginosa]]'' <small>Lindl. & Paxton</small> * ''[[Clematis lasiantha]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis leptophylla]]'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} * ''[[Clematis ligusticifolia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis linearifolia]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Clematis macropetala]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Clematis mandshurica]]'' * ''[[Clematis marmoraria]]'' <small>Sneddon</small> * ''[[Clematis microphylla]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis montana]]'' <small>Buch.-Ham. ex DC.</small> * ''[[Clematis morefieldii]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis napaulensis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis occidentalis]]'' <small>(Hornem.) DC.</small> * ''[[Clematis ochroleuca]]'' <small>Ait.</small> * ''[[Clematis orientalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis palmeri]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis paniculata]]'' <small>J.F.Gmel.</small> * ''[[Clematis patens]]'' <small>C.Morren & Decne.</small> * ''[[Clematis pauciflora]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis pickeringii]]'' {{Au|A.Gray}} * ''[[Clematis pitcheri]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis pubescens]]'' <small>Hügel ex Endl.</small> * ''[[Clematis recta]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis reticulata]]'' <small>Walter</small> * ''[[Clematis rhodocarpa]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis smilacifolia]]'' <small>Wall.</small> * ''[[Clematis socialis]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis stans]]'' <small>Siebold & Zucc.</small> * ''[[Clematis tangutica]]'' <small>(Maxim.) Korsh.</small> * ''[[Clematis terniflora]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis texensis]]'' <small>Buckley</small> * ''[[Clematis urophylla]]'' * ''[[Clematis versicolor]]'' * ''[[Clematis verticillaris]]'' * ''[[Clematis viorna]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis virginiana]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viridiflora]]'' <small>Bertol.</small> * ''[[Clematis vitalba]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viticaulis]]'' <small>E.Steele</small> * ''[[Clematis viticella]]'' <small>L.</small> ==== Порано сместено овде ==== * ''[[Akebia trifoliata]]'' <small>(Thunb.) Koidz.</small> (како ''C. trifoliata'' <small>Thunb.</small>) == Употреба == На некои места младите ластари се јадат како [[аспарагус]] или се киселат во оцет.<ref>{{Наведена книга|title=Leksikon rastlinskih bogastev|last=Tomaž Petauer|publisher=[[Tehniška založba Slovenije]]|year=1999|isbn=86-365-0133-4|pages=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Clematis}} *[https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna] *[http://clematis.org American Clematis Society] *[https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[http://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society] *{{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] rj4ggmsr6l9ygwsciob5uaqa5k1yod5 5608229 5608228 2026-08-11T15:29:23Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5608229 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG | image_caption = Цвет на повит | display_parents = 2 | taxon = Clematis | authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name="GRIN">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |url-status=dead}}</ref> | subdivision_ranks = Видови | subdivision = | synonyms = ''Atragene'' <small>L.</small><br /> ''Coriflora'' <small>Weber</small><br /> ''Viorna'' <small>Rchb.</small><ref name="GRIN"/> }} '''Повит'''<ref>{{ДРМЈ|повит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|повит}}</ref> или '''павит'''<ref>{{ДРМЈ|павит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|павит}}</ref> ({{науч|Clematis}}) — [[род (биологија)|род]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[лутичиња]]та (''Ranunculaceae''). Вклучува околу 300 видови тревни повеќегодишни растенија со дрвенести корени и ползечки, полудрвени, зимзелени или листопадни растенија. Тие се наоѓаат во двете [[Полутопка|полутопки]], особено во [[Европа]], [[Хималаи]]те, [[Кина]], [[Австралија]], [[Северна Америка]] и [[Средна Америка]]. Се одгледуваат поради изобилното, многу декоративно цветање. == Опис на посебностите на повитот == [[Лист]]овите му се спротивни и често сложени. Венечните ливчиња не се разликуваат од чашкините, или сепалите се слични на ливчињата; најчесто има 4, 6 или 8 од нив. [[Нектар]]от понекогаш се наоѓа во основата [[Прашник|прашниците]]. Кога се развиваат [[плод]]овите, повитот брзо се препознава меѓу другите растенија. Овошјето се нарекува голц. Плодовите имаат издолжен врат. Овие вратови се свилени и меки. Оваа одлика не се појавува кај сите видови, но ја има [[обичен повит|обичниот повит]] (''Clematis vitalba'' ), еден од ретките повити во [[Словенија]]. == Одгледувани видови == Доцноцветните, крупноцветните одгледувани сорти имаат надворешно свртени, широко распространети, необесени, широки од 6 до 15&nbsp;cm [[цвет]]ови, кои се развиваат во лето или рана есен на нови фиданки. Лесно ја поднесува зимата, бојата на цвеќето кај многу видови и сорти е под влијание на климатските услови. Во потоплите клими, повеќето растенија имаат потемни цветови. == Видови == {{main|Список на видови од родот Повит|l1=Список на видови од родот Повит}} [[Податотека:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|мини|Цвет]] [[Податотека:PurpleClematis1.jpeg|десно|мини|Purple clematis]] [[Податотека:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|мини|''Clematis armandii'']] [[Податотека:Clematis_macro_1.JPG|десно|мини|''Clematis'' ]] [[Податотека:Clematis_florida_001.jpg|десно|мини|''Clematis florida'']] [[Податотека:Clematis_Montana_02.jpg|мини|''Clematis montana'']] [[Податотека:Clematis_vitalba.JPG|десно|мини|''Clematis vitalba'']] [[Податотека:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|десно|мини|''Clematis vitalba'' ]] [[Податотека:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|мини|''Clematis dioica'' ]] Делумен список: * ''[[Clematis addisonii]]'' <small>Britt.</small> * ''[[Clematis akebioides]]'' <small>(Maxim.) H.J.Veitch</small> * ''[[Clematis albicoma]]'' <small>Wherry</small> * ''[[Clematis alpina]]'' <small>(L.) Mill.</small> * ''[[Clematis aristata]]'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} * ''[[Clematis armandii]]'' * ''[[Clematis baldwinii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis bigelovii]]'' <small>Torr.</small> * ''[[Clematis brachiata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis campaniflora]]'' <small>Brot.</small> * ''[[Clematis catesbyana]]'' * ''[[Clematis chinensis]]'' <small>Osbeck</small> * ''[[Clematis chrysocoma]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Clematis cirrhosa]]'' <small>L.</small> ** ''[[Clematis cirrhosa v. balearica]]'' * ''[[Clematis coactilis]]'' <small>(Fern.) Keener</small> * ''[[Clematis columbiana]]'' <small>(Nutt.) Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis crispa]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis cunninghamii]]'' * ''[[Clematis dioica]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis drummondii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis durandii]]'' * ''[[Clematis fawcettii]]'' {{Au|F.Muell.}}<ref name="APNI-C.-fawcettii">{{APNI|id=17377|name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}}|access-date=24 June 2013}}</ref> * ''[[Clematis flammula]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis florida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis foetida]]'' <small>Raoul (1846)</small> * ''[[Clematis fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Clematis glaucophylla]]'' <small>Small</small> * ''[[Clematis glycinoides]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis gouriana]]'' * ''[[Clematis henryi]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Clematis hirsutissima]]'' <small>Pursh</small> * ''[[Clematis hedysarifolia]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis integrifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis ispahanica Bioss]]'' * ''[[Clematis × jackmanii]]'' <small>T.Moore</small> * ''[[Clematis koreana]]'' <small>Kom.</small> * ''[[Clematis lanuginosa]]'' <small>Lindl. & Paxton</small> * ''[[Clematis lasiantha]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis leptophylla]]'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} * ''[[Clematis ligusticifolia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis linearifolia]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Clematis macropetala]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Clematis mandshurica]]'' * ''[[Clematis marmoraria]]'' <small>Sneddon</small> * ''[[Clematis microphylla]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis montana]]'' <small>Buch.-Ham. ex DC.</small> * ''[[Clematis morefieldii]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis napaulensis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis occidentalis]]'' <small>(Hornem.) DC.</small> * ''[[Clematis ochroleuca]]'' <small>Ait.</small> * ''[[Clematis orientalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis palmeri]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis paniculata]]'' <small>J.F.Gmel.</small> * ''[[Clematis patens]]'' <small>C.Morren & Decne.</small> * ''[[Clematis pauciflora]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis pickeringii]]'' {{Au|A.Gray}} * ''[[Clematis pitcheri]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis pubescens]]'' <small>Hügel ex Endl.</small> * ''[[Clematis recta]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis reticulata]]'' <small>Walter</small> * ''[[Clematis rhodocarpa]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis smilacifolia]]'' <small>Wall.</small> * ''[[Clematis socialis]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis stans]]'' <small>Siebold & Zucc.</small> * ''[[Clematis tangutica]]'' <small>(Maxim.) Korsh.</small> * ''[[Clematis terniflora]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis texensis]]'' <small>Buckley</small> * ''[[Clematis urophylla]]'' * ''[[Clematis versicolor]]'' * ''[[Clematis verticillaris]]'' * ''[[Clematis viorna]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis virginiana]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viridiflora]]'' <small>Bertol.</small> * ''[[Clematis vitalba]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viticaulis]]'' <small>E.Steele</small> * ''[[Clematis viticella]]'' <small>L.</small> ==== Порано сместено овде ==== * ''[[Akebia trifoliata]]'' <small>(Thunb.) Koidz.</small> (како ''C. trifoliata'' <small>Thunb.</small>) == Употреба == На некои места младите ластари се јадат како [[аспарагус]] или се киселат во оцет.<ref>{{Наведена книга|title=Leksikon rastlinskih bogastev|last=Tomaž Petauer|publisher=[[Tehniška založba Slovenije]]|year=1999|isbn=86-365-0133-4|pages=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Clematis}} *[https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna] *[http://clematis.org American Clematis Society] *[https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[http://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society] *{{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] l8kfejl6r98pob83tmtx0oamc77rmag 5608235 5608229 2026-08-11T15:51:53Z Виолетова 1975 /* Опис 5608235 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG | image_caption = Цвет на повит | display_parents = 2 | taxon = Clematis | authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name="GRIN">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |url-status=dead}}</ref> | subdivision_ranks = Видови | subdivision = | synonyms = ''Atragene'' <small>L.</small><br /> ''Coriflora'' <small>Weber</small><br /> ''Viorna'' <small>Rchb.</small><ref name="GRIN"/> }} '''Повит'''<ref>{{ДРМЈ|повит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|повит}}</ref> или '''павит'''<ref>{{ДРМЈ|павит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|павит}}</ref> ({{науч|Clematis}}) — [[род (биологија)|род]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[лутичиња]]та (''Ranunculaceae''). Вклучува околу 300 видови тревни повеќегодишни растенија со дрвенести корени и ползечки, полудрвени, зимзелени или листопадни растенија. Тие се наоѓаат во двете [[Полутопка|полутопки]], особено во [[Европа]], [[Хималаи]]те, [[Кина]], [[Австралија]], [[Северна Америка]] и [[Средна Америка]]. Се одгледуваат поради изобилното, многу декоративно цветање. Во [[Македонија]] растат четири вида од овој род: ''[[Clematis flammula]], [[Clematis vitalba]], [[Clematis viticella]]'' и ''[[Clematis alpina]]''.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 112, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите му се спротивни и често сложени. Венечните ливчиња не се разликуваат од чашкините, или сепалите се слични на ливчињата; најчесто има 4, 6 или 8 од нив. [[Нектар]]от понекогаш се наоѓа во основата [[Прашник|прашниците]]. Кога се развиваат [[плод]]овите, повитот брзо се препознава меѓу другите растенија. Овошјето се нарекува голц. Плодовите имаат издолжен врат. Овие вратови се свилени и меки. Оваа одлика не се појавува кај сите видови, но ја има [[обичен повит|обичниот повит]] (''Clematis vitalba'' ), еден од ретките повити во [[Словенија]]. == Одгледувани видови == Доцноцветните, крупноцветните одгледувани сорти имаат надворешно свртени, широко распространети, необесени, широки од 6 до 15&nbsp;cm [[цвет]]ови, кои се развиваат во лето или рана есен на нови фиданки. Лесно ја поднесува зимата, бојата на цвеќето кај многу видови и сорти е под влијание на климатските услови. Во потоплите клими, повеќето растенија имаат потемни цветови. == Видови == {{main|Список на видови од родот Повит|l1=Список на видови од родот Повит}} [[Податотека:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|мини|Цвет]] [[Податотека:PurpleClematis1.jpeg|десно|мини|Purple clematis]] [[Податотека:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|мини|''Clematis armandii'']] [[Податотека:Clematis_macro_1.JPG|десно|мини|''Clematis'' ]] [[Податотека:Clematis_florida_001.jpg|десно|мини|''Clematis florida'']] [[Податотека:Clematis_Montana_02.jpg|мини|''Clematis montana'']] [[Податотека:Clematis_vitalba.JPG|десно|мини|''Clematis vitalba'']] [[Податотека:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|десно|мини|''Clematis vitalba'' ]] [[Податотека:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|мини|''Clematis dioica'' ]] Делумен список: * ''[[Clematis addisonii]]'' <small>Britt.</small> * ''[[Clematis akebioides]]'' <small>(Maxim.) H.J.Veitch</small> * ''[[Clematis albicoma]]'' <small>Wherry</small> * ''[[Clematis alpina]]'' <small>(L.) Mill.</small> * ''[[Clematis aristata]]'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} * ''[[Clematis armandii]]'' * ''[[Clematis baldwinii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis bigelovii]]'' <small>Torr.</small> * ''[[Clematis brachiata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis campaniflora]]'' <small>Brot.</small> * ''[[Clematis catesbyana]]'' * ''[[Clematis chinensis]]'' <small>Osbeck</small> * ''[[Clematis chrysocoma]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Clematis cirrhosa]]'' <small>L.</small> ** ''[[Clematis cirrhosa v. balearica]]'' * ''[[Clematis coactilis]]'' <small>(Fern.) Keener</small> * ''[[Clematis columbiana]]'' <small>(Nutt.) Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis crispa]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis cunninghamii]]'' * ''[[Clematis dioica]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis drummondii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis durandii]]'' * ''[[Clematis fawcettii]]'' {{Au|F.Muell.}}<ref name="APNI-C.-fawcettii">{{APNI|id=17377|name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}}|access-date=24 June 2013}}</ref> * ''[[Clematis flammula]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis florida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis foetida]]'' <small>Raoul (1846)</small> * ''[[Clematis fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Clematis glaucophylla]]'' <small>Small</small> * ''[[Clematis glycinoides]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis gouriana]]'' * ''[[Clematis henryi]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Clematis hirsutissima]]'' <small>Pursh</small> * ''[[Clematis hedysarifolia]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis integrifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis ispahanica Bioss]]'' * ''[[Clematis × jackmanii]]'' <small>T.Moore</small> * ''[[Clematis koreana]]'' <small>Kom.</small> * ''[[Clematis lanuginosa]]'' <small>Lindl. & Paxton</small> * ''[[Clematis lasiantha]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis leptophylla]]'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} * ''[[Clematis ligusticifolia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis linearifolia]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Clematis macropetala]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Clematis mandshurica]]'' * ''[[Clematis marmoraria]]'' <small>Sneddon</small> * ''[[Clematis microphylla]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis montana]]'' <small>Buch.-Ham. ex DC.</small> * ''[[Clematis morefieldii]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis napaulensis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis occidentalis]]'' <small>(Hornem.) DC.</small> * ''[[Clematis ochroleuca]]'' <small>Ait.</small> * ''[[Clematis orientalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis palmeri]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis paniculata]]'' <small>J.F.Gmel.</small> * ''[[Clematis patens]]'' <small>C.Morren & Decne.</small> * ''[[Clematis pauciflora]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis pickeringii]]'' {{Au|A.Gray}} * ''[[Clematis pitcheri]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis pubescens]]'' <small>Hügel ex Endl.</small> * ''[[Clematis recta]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis reticulata]]'' <small>Walter</small> * ''[[Clematis rhodocarpa]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis smilacifolia]]'' <small>Wall.</small> * ''[[Clematis socialis]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis stans]]'' <small>Siebold & Zucc.</small> * ''[[Clematis tangutica]]'' <small>(Maxim.) Korsh.</small> * ''[[Clematis terniflora]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis texensis]]'' <small>Buckley</small> * ''[[Clematis urophylla]]'' * ''[[Clematis versicolor]]'' * ''[[Clematis verticillaris]]'' * ''[[Clematis viorna]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis virginiana]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viridiflora]]'' <small>Bertol.</small> * ''[[Clematis vitalba]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viticaulis]]'' <small>E.Steele</small> * ''[[Clematis viticella]]'' <small>L.</small> ==== Порано сместено овде ==== * ''[[Akebia trifoliata]]'' <small>(Thunb.) Koidz.</small> (како ''C. trifoliata'' <small>Thunb.</small>) == Употреба == На некои места младите ластари се јадат како [[аспарагус]] или се киселат во оцет.<ref>{{Наведена книга|title=Leksikon rastlinskih bogastev|last=Tomaž Petauer|publisher=[[Tehniška založba Slovenije]]|year=1999|isbn=86-365-0133-4|pages=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Clematis}} *[https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna] *[http://clematis.org American Clematis Society] *[https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[http://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society] *{{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] 8qcyeycyz9ar2398338reucu615t0mk 5608241 5608235 2026-08-11T15:59:23Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5608241 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG | image_caption = Цвет на повит | display_parents = 2 | taxon = Clematis | authority = [[Карл Линеј|L.]]<ref name="GRIN">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |url-status=dead}}</ref> | subdivision_ranks = Видови | subdivision = | synonyms = ''Atragene'' <small>L.</small><br /> ''Coriflora'' <small>Weber</small><br /> ''Viorna'' <small>Rchb.</small><ref name="GRIN"/> }} '''Повит'''<ref>{{ДРМЈ|повит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|повит}}</ref> или '''павит'''<ref>{{ДРМЈ|павит}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|павит}}</ref> ({{науч|Clematis}}) — [[род (биологија)|род]] од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[лутичиња]]та (''Ranunculaceae''). Вклучува околу 300 видови тревни повеќегодишни растенија со дрвенести корени и ползечки, полудрвени, зимзелени или листопадни растенија. Тие се наоѓаат во двете [[Полутопка|полутопки]], особено во [[Европа]], [[Хималаи]]те, [[Кина]], [[Австралија]], [[Северна Америка]] и [[Средна Америка]]. Се одгледуваат поради изобилното, многу декоративно цветање. Во [[Македонија]] растат четири вида од овој род: ''[[Clematis flammula]], [[Clematis vitalba]], [[Clematis viticella]]'' и ''[[Clematis alpina]]''.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 112, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == [[Лист]]овите му се спротивни и често сложени. Венечните ливчиња не се разликуваат од чашкините, или сепалите се слични на ливчињата; најчесто има 4, 6 или 8 од нив. [[Нектар]]от понекогаш се наоѓа во основата [[Прашник|прашниците]]. Кога се развиваат [[плод]]овите, повитот брзо се препознава меѓу другите растенија. Овошјето се нарекува голц. Плодовите имаат издолжен врат. Овие вратови се свилени и меки. Оваа одлика не се појавува кај сите видови, но ја има [[обичен повит|обичниот повит]] (''Clematis vitalba'' ). == Одгледувани видови == Доцноцветните, крупноцветните одгледувани сорти имаат надворешно свртени, широко распространети, необесени, широки од 6 до 15&nbsp;cm [[цвет]]ови, кои се развиваат во лето или рана есен на нови фиданки. Лесно ја поднесува зимата, бојата на цвеќето кај многу видови и сорти е под влијание на климатските услови. Во потоплите клими, повеќето растенија имаат потемни цветови. == Видови == {{main|Список на видови од родот Повит|l1=Список на видови од родот Повит}} [[Податотека:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|мини|Цвет]] [[Податотека:PurpleClematis1.jpeg|десно|мини|Purple clematis]] [[Податотека:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|мини|''Clematis armandii'']] [[Податотека:Clematis_macro_1.JPG|десно|мини|''Clematis'' ]] [[Податотека:Clematis_florida_001.jpg|десно|мини|''Clematis florida'']] [[Податотека:Clematis_Montana_02.jpg|мини|''Clematis montana'']] [[Податотека:Clematis_vitalba.JPG|десно|мини|''Clematis vitalba'']] [[Податотека:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|десно|мини|''Clematis vitalba'' ]] [[Податотека:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|мини|''Clematis dioica'' ]] Делумен список: * ''[[Clematis addisonii]]'' <small>Britt.</small> * ''[[Clematis akebioides]]'' <small>(Maxim.) H.J.Veitch</small> * ''[[Clematis albicoma]]'' <small>Wherry</small> * ''[[Clematis alpina]]'' <small>(L.) Mill.</small> * ''[[Clematis aristata]]'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} * ''[[Clematis armandii]]'' * ''[[Clematis baldwinii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis bigelovii]]'' <small>Torr.</small> * ''[[Clematis brachiata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis campaniflora]]'' <small>Brot.</small> * ''[[Clematis catesbyana]]'' * ''[[Clematis chinensis]]'' <small>Osbeck</small> * ''[[Clematis chrysocoma]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Clematis cirrhosa]]'' <small>L.</small> ** ''[[Clematis cirrhosa v. balearica]]'' * ''[[Clematis coactilis]]'' <small>(Fern.) Keener</small> * ''[[Clematis columbiana]]'' <small>(Nutt.) Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis crispa]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis cunninghamii]]'' * ''[[Clematis dioica]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis drummondii]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis durandii]]'' * ''[[Clematis fawcettii]]'' {{Au|F.Muell.}}<ref name="APNI-C.-fawcettii">{{APNI|id=17377|name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}}|access-date=24 June 2013}}</ref> * ''[[Clematis flammula]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis florida]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Clematis foetida]]'' <small>Raoul (1846)</small> * ''[[Clematis fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Clematis glaucophylla]]'' <small>Small</small> * ''[[Clematis glycinoides]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis gouriana]]'' * ''[[Clematis henryi]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Clematis hirsutissima]]'' <small>Pursh</small> * ''[[Clematis hedysarifolia]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis integrifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis ispahanica Bioss]]'' * ''[[Clematis × jackmanii]]'' <small>T.Moore</small> * ''[[Clematis koreana]]'' <small>Kom.</small> * ''[[Clematis lanuginosa]]'' <small>Lindl. & Paxton</small> * ''[[Clematis lasiantha]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis leptophylla]]'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} * ''[[Clematis ligusticifolia]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis linearifolia]]'' <small>Steud.</small> * ''[[Clematis macropetala]]'' <small>Ledeb.</small> * ''[[Clematis mandshurica]]'' * ''[[Clematis marmoraria]]'' <small>Sneddon</small> * ''[[Clematis microphylla]]'' {{Au|DC.}} * ''[[Clematis montana]]'' <small>Buch.-Ham. ex DC.</small> * ''[[Clematis morefieldii]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis napaulensis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis occidentalis]]'' <small>(Hornem.) DC.</small> * ''[[Clematis ochroleuca]]'' <small>Ait.</small> * ''[[Clematis orientalis]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis palmeri]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis paniculata]]'' <small>J.F.Gmel.</small> * ''[[Clematis patens]]'' <small>C.Morren & Decne.</small> * ''[[Clematis pauciflora]]'' <small>Nutt.</small> * ''[[Clematis pickeringii]]'' {{Au|A.Gray}} * ''[[Clematis pitcheri]]'' <small>Torr. & A.Gray</small> * ''[[Clematis pubescens]]'' <small>Hügel ex Endl.</small> * ''[[Clematis recta]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis reticulata]]'' <small>Walter</small> * ''[[Clematis rhodocarpa]]'' <small>Rose</small> * ''[[Clematis smilacifolia]]'' <small>Wall.</small> * ''[[Clematis socialis]]'' <small>Kral</small> * ''[[Clematis stans]]'' <small>Siebold & Zucc.</small> * ''[[Clematis tangutica]]'' <small>(Maxim.) Korsh.</small> * ''[[Clematis terniflora]]'' <small>DC.</small> * ''[[Clematis texensis]]'' <small>Buckley</small> * ''[[Clematis urophylla]]'' * ''[[Clematis versicolor]]'' * ''[[Clematis verticillaris]]'' * ''[[Clematis viorna]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis virginiana]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viridiflora]]'' <small>Bertol.</small> * ''[[Clematis vitalba]]'' <small>L.</small> * ''[[Clematis viticaulis]]'' <small>E.Steele</small> * ''[[Clematis viticella]]'' <small>L.</small> ==== Порано сместено овде ==== * ''[[Akebia trifoliata]]'' <small>(Thunb.) Koidz.</small> (како ''C. trifoliata'' <small>Thunb.</small>) == Употреба == На некои места младите ластари се јадат како [[аспарагус]] или се киселат во оцет.<ref>{{Наведена книга|title=Leksikon rastlinskih bogastev|last=Tomaž Petauer|publisher=[[Tehniška založba Slovenije]]|year=1999|isbn=86-365-0133-4|pages=}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Clematis}} *[https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna] *[http://clematis.org American Clematis Society] *[https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu] *[http://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society] *{{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}} {{Таксонска лента}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лутичиња]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] tdac47n6l1n7zqh9z45vtu1k3w9uqgh Венеција на Северот 0 1330919 5608253 5583086 2026-08-11T17:18:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608253 wikitext text/x-wiki Ова е список на населени места кои го добиле прекарот '''Венеција на Северот'''. Поимот ''Венеција на Северот'' се однесува на различни градови во [[Северна Европа]] кои имаат [[канал]]и, и на тој начин се споредуваат со [[Венеција]], Италија, која е позната по своите канали, видете [[Голем канал (Венеција)|Голем Канал]]. Некои од овие прекари, на пр. во случајот со [[Амстердам]], датираат со векови, додека други како [[Бирмингем]] неодамна се дадени и измислени како самопромоција од самите жители или претставници на градовите. == Список == {| class="wikitable sortable" !Град !Држава !Фотографија !Наводи |- |[[Олесунд]] |Норвешка |[[Податотека:Alesund,_Norway.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.travelwithamate.com/amazing-places-visit-norway/|title=Best places to go in Norway this year|date=January 17, 2012|accessdate=2023-09-13|archive-date=2023-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811055534/https://www.travelwithamate.com/amazing-places-visit-norway/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.outdoorphotographer.com/photo-contests/4th-annual-the-great-outdoors/entry/1574761-alesund-norway-the-venice-of-the-north/|title=Alesund, Norway-the Venice Of The North|accessdate=2023-09-13|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073232/https://www.outdoorphotographer.com/photo-contests/4th-annual-the-great-outdoors/entry/1574761-alesund-norway-the-venice-of-the-north/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Амјен]] |Франција |[[Податотека:Amiens_quartier_saint_leu_canaux_200503.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/travel/2002/aug/31/france.familyholidays.family|title=Light fantastic|date=August 31, 2002|work=the Guardian}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5K_cAgAAQBAJ&dq=%22venice+of+the+north+this+part+of+amiens%22&pg=PT305|title=The Riches of France: A Shopping and Touring Guide to the French Provinces|last=Clemente|first=Maribeth|date=April 8, 2014|publisher=St. Martin's Publishing Group|isbn=9781466867871|via=Google Books}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.u-picardie.fr/servlet/com.univ.collaboratif.utils.LectureFichiergw?ID_FICHIER=11170|title=Amiens. Focus on the city|accessdate=2023-09-13|archive-date=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113528/https://www.u-picardie.fr/servlet/com.univ.collaboratif.utils.LectureFichiergw?ID_FICHIER=11170|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visit-amiens.com/accueil/bons_plans/flanerie_romantique_au_coeur_du_marche_de_noel_d_amiens|title=A romantic stroll through Amiens' Christmas Market|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117011830/http://www.visit-amiens.com/accueil/bons_plans/flanerie_romantique_au_coeur_du_marche_de_noel_d_amiens|archive-date=2018-01-17|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |[[Амстердам]] |Холандија |[[Податотека:Amsterdam_airphoto.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amsterdamhotspots.nl/architecture.html|title=Amsterdamhotspots.nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20070404161938/http://www.amsterdamhotspots.nl/architecture.html|archive-date=2007-04-04|accessdate=2010-11-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://one-europe.info/amsterdam-the-venice-of-the-north|title=Amsterdam, the Venice of the North|work=one-europe|publisher=OneEurope|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821071954/http://one-europe.info/amsterdam-the-venice-of-the-north|archive-date=21 August 2015|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aviewoncities.com/amsterdam/canals.htm|title=Amsterdam's Canals|work=aviewoncities|publisher=www.aviewoncities.com|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amsterdamfaq.com/1/amsterdam|title=Amsterdam Facts|work=amsterdamfaq|publisher=AmsterdamFAQ.com.|accessdate=14 August 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195509/http://amsterdamfaq.com/1/amsterdam|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://europecharm.com/amsterdam-venice-of-the-north/|title=Amsterdam - "Venice of the North"|work=europecharm|publisher=Felix Travel LLC|accessdate=14 August 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195438/http://europecharm.com/amsterdam-venice-of-the-north/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Арендал]] |Норвешка |[[Податотека:Pollen_3.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caribonigroup.com/en/projects/arendal-city/|title=Arendal City - Projects - Cariboni Group|work=www.caribonigroup.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sorlandetguideservice.no/en/byvandring.html|title=Sørlandets Guideservice|work=www.sorlandetguideservice.no|accessdate=2023-09-13|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073244/http://www.sorlandetguideservice.no/en/byvandring.html|url-status=dead}}</ref> |- |[[Бамберг]] |Германија |[[Податотека:MK56579_Bamberg.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.de/Attraction_Review-g198395-d7033463-Reviews-Klein_Venedig-Bamberg_Upper_Franconia_Franconia_Bavaria.html|title=Klein Venedig (Bamberg) - Aktuelle 2022 - Lohnt es sich? (Mit fotos)}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bamberg.bayern-online.de/die-stadt/sehenswuerdigkeiten/historische-bauwerke-und-plaetze/klein-venedig/|title=Klein Venedig in Bamberg &#124; bayern-online.de}}</ref> |- |[[Бирмингем]] |Обединето Кралство |[[Податотека:Worchester_&_Birmingham_Canal_from_Broad_Street_towards_NIA_130_C.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://metro.co.uk/2011/07/05/birmingham-voted-least-romantic-and-most-boring-city-in-europe-67061/|title=Birmingham voted 'least romantic and most boring city in Europe'|date=2011-07-05|access-date=2015-10-26|publisher=metro.co.uk}}</ref> |- |Бартон-он-д-Вотерr |Обединето Кралство |[[Податотека:Bourton_on_the_Water_Stevage.jpeg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pkc.gov.uk/CHttpHandler.ashx%3Fid%3D11083%26p%3D0|title=Vision for water - rivers and burns - pools and lochs}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=March 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://letstourengland.com/one-day-tour/|title=Custom Cotswold Tour, Private Cotswald Day Trip with Photographer driver guide Rob Little|accessdate=2023-09-13|archive-date=2023-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811013207/https://letstourengland.com/one-day-tour/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Брухе]] |Белгија |[[Податотека:Bruges_Canal_Panorama.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/spellflandersan00vosegoog|title=The spell of Flanders|last=Vose|first=Edward Neville|publisher=The Page Company|year=1915|chapter=How Bruges Became "The Venice of the North"|quote=bruges venice of the north.|access-date=2010-11-03}}</ref> |- |Буландет и Ферландет |Норвешка |[[Податотека:Bulandet.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.askvoll.no/caffeinekick/ck_getfile.php?id=31|title=Værlandet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.askvoll.no/caffeinekick/ck_getfile.php?id=28|title=Bulandet}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.norske-bygdeopplevelser.no/island-jumping-at-the-fjord-coast|title=Island jumping at the Fjord coast|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301144837/http://www.norske-bygdeopplevelser.no/island-jumping-at-the-fjord-coast|archive-date=2017-03-01|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>[http://img6.custompublish.com/getfile.php/2548688.1866.uureqrvdcr/reiseguide?return=www.custompublish.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170109113512/http://img6.custompublish.com/getfile.php/2548688.1866.uureqrvdcr/reiseguide?return=www.custompublish.com |date=2017-01-09 }}, {{Наведена мрежна страница |url=https://www.fjordkysten.no/de/Articles/Cruise/Excursions1/Venice-of-the-North-Bulandet-and-Varlandet/ |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-13 |archive-date=2021-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073243/https://www.fjordkysten.no/de/Articles/Cruise/Excursions1/Venice-of-the-North-Bulandet-and-Varlandet/ |url-status=bot: unknown }}, Kayaking - Fjord Kysten]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tourist-paradise.com/vacation-rentals/sogn-og-fjordane/r5927|title=Holiday Homes & Apartments in Sogn og Fjordane from 38 €|work=www.tourist-paradise.com}}</ref> |- |[[Бидгошч]] |Полска |[[Податотека:Bdg_nabrzezeplnBrdy_15_07-2013.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://polonia.bydgoszcz.pl/swc/img/3.pdf|title=trasy turystyczne EN okladka przod - Polonia Bydgoszcz|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162424/http://polonia.bydgoszcz.pl/swc/img/3.pdf|archive-date=2017-01-04|accessdate=2017-01-03}}</ref> |- |[[Колмар]] |Франција |[[Податотека:Voyage11,_Colmar,_Petite_Venise.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lr93DQAAQBAJ&dq=%22colmar+that+splendid+venice+of+the+north%22&pg=PT70|title=Wanderlust|last=Wallace|first=Gordon|publisher=Lulu.com|isbn=9781326849146|via=Google Books}}</ref><ref name="three">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europeisourplayground.com/travel/three-little-venices/|title=Three Little Venices|date=July 1, 2016}}</ref> |- |[[Корк]] |Ирска |[[Податотека:St.Patrick's_Bridge.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.ie/life/my-home-by-the-lee-navigating-irelands-venice-of-the-north-37112286.html|title=My home by the Lee: navigating Ireland's 'Venice of the North' - Independent.ie}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishtimes.com/sponsored/life-sciences/cork-the-fillet-of-munster-and-the-world-1.4595164|title=Cork, the fillet of Munster, and the world}}</ref> |- |[[Копенхаген]] |Данска |[[Податотека:Copenhagen_Canal.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitcopenhagen.com/sites/default/files/asp/visitcopenhagen/TravelTrade/PDF-filer/copenhagen_a_city_for_life_holiday_concept.pdf|title=COPENHAGEN - A CITY FOR LIFE|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010063700/http://www.visitcopenhagen.com/sites/default/files/asp/visitcopenhagen/TravelTrade/PDF-filer/copenhagen_a_city_for_life_holiday_concept.pdf|archive-date=2015-10-10|accessdate=2017-01-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tranhuong102blog.wordpress.com/2015/07/01/copenhagen-venice-of-the-north-the-dance-of-colors-and-the-land-of-the-free/|title=Copenhagen, Venice of the North, the dance of colors and the land of the free!|date=July 1, 2015}}</ref><ref>[https://travelguide.lufthansa.com/at/en/getpdf/copenhagen Copenhagen | Lufthansa ® Travel Guide]{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=March 2023}}</ref> |- |[[Емден]] |Германија |[[Податотека:Flug_Emden_2010_191.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.refo500.nl/content/files/Files/RefoCities/Reformation_Faltblatt_dt-engl.pdf|title=Reformation Faltblatt|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810221359/http://www.refo500.nl/content/files/Files/RefoCities/Reformation_Faltblatt_dt-engl.pdf|archive-date=2014-08-10|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ndsu-studyabroad.applicationgateway.com/_customtags/ct_FileRetrieve.cfm?File_ID=0603777673743F01707200050077091C0D09030F1A7B7077051C07057B757C0A00737B72060705017776|title=University of Applied Sciences Emden/Leer|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109114140/https://ndsu-studyabroad.applicationgateway.com/_customtags/ct_FileRetrieve.cfm?File_ID=0603777673743F01707200050077091C0D09030F1A7B7077051C07057B757C0A00737B72060705017776|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novum-hotel.de/|title=Novum Hotel in Emden / Hinte - Ostfriesland|work=www.novum-hotel.de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldener-adler-emden.de/joomla2.5/index.php/en/umgebung-2|title=Emden and region|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330233237/https://www.goldener-adler-emden.de/joomla2.5/index.php/en/umgebung-2|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://masterbombercraig.wordpress.com/bombing-operations/7th-squadron-pathfinder-operations-september-44/|title=7th Sqdn Sorties Sep 44|date=August 14, 2015}}</ref> |- |[[Фридрихштат]] |Германија |[[Податотека:Friedrichsstadt.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.landgasthof-tarp.de/engl/freig.htm|title=Landgasthof Tarp - Den Norden erleben|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002175751/http://www.landgasthof-tarp.de/engl/freig.htm|archive-date=2018-10-02|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://intern.allsky.de/gallery.php?pid=208|title=Friedrichstadt|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109184034/https://intern.allsky.de/gallery.php?pid=208|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.getmyboat.com/boat-rental/Friedrichstadt--Schleswig-Holstein--Germany/|title=TOP 10 Friedrichstadt, Schleswig-Holstein Boat Rentals (with Reviews)|work=GetMyBoat.com}}</ref> |- |[[Гдањск]] |Полска |[[Податотека:Casa_de_los_Abades_de_Pelplin,_Gdansk,_Polonia,_2013-05-20,_DD_03.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.danzig-online.pl/dziel/gdanske.html|title=Freie Stadt Danzig|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608035930/http://www.danzig-online.pl/dziel/gdanske.html|archive-date=2017-06-08|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amadorbooks.com/books/evawar-s2.htm|title=Historic Photos from EVA'S WAR|work=www.amadorbooks.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbk.ac.uk/english/about-us/margery-in-dansk|title=Margery in Dańsk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330200215/http://www.bbk.ac.uk/english/about-us/margery-in-dansk|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |Гитхорн |Холандија |[[Податотека:Giethoorn_Netherlands_flckr01.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://giethoornvillage.com/about-giethoorn/|title=About Giethoorn|publisher=GiethoornVillage.com|accessdate=3 November 2021}}</ref> |- |[[Глазгов]]-Мерихил |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_-_geograph.org.uk_-_494264.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glasgowlive.co.uk/incoming/things-youll-only-know-you-11637114|title=Things you'll only know if you live in Maryhill|last=Taylor|first=Rohese Devereux|date=November 20, 2016|work=GlasgowLive}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://elmcip.net/creative-work/northern-venetians|title=Northern Venetians &#124; ELMCIP|work=elmcip.net}}</ref> |- |Хапсалу |Естонија |[[Податотека:Haapsalu_sadamad_2015.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/under19/news/0257-0deb4d0f57ec-3c30d41e9e7b-1000--haapsalu-stadium-haapsalu/|title=Haapsalu Stadium, Haapsalu|date=January 1, 2012|work=UEFA.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://reval.tours/tours/haapsalu-day-trip/|title=Beauty and peace of small wooden town|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104162546/http://reval.tours/tours/haapsalu-day-trip/|archive-date=2017-01-04|accessdate=2017-01-03}}</ref> |- |[[Хамбург]] |Германија |[[Податотека:Alsterarkaden_Hamburg_2009.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://travel.nytimes.com/frommers/travel/guides/europe/germany/hamburg/frm_hamburg_0101010001.html|title=Introduction to Hamburg|date=2006-11-20|work=[[The New York Times]]|access-date=2010-12-07}}</ref> |- |Хенингсвер |Норвешка |[[Податотека:Vågan Festvågtinden lub 2025-07-20 img05 Aussicht.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2003/06/15/magazine/norway-s-wild-western-isles.html|title=Norway's Wild Western Isles|last=Chowder|first=Ken|date=June 15, 2003|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.henningsvar-rorbuer.no/en/info/about-henningsvaer|title=About Henningsvær|work=www.henningsvar-rorbuer.no}}</ref> |- |[[Калиш]] |Полска |[[Податотека:Prosna_center_of_Kalisz.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pope2016.com/en/poland/tourism/news,487846,kalisz--the-venice-of-the-north-.html|title=Kalisz – the Venice of the North}}{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=March 2023}}</ref> |- |[[Лидс]] |Обединето Кралство |[[Податотека:Aire_Valley_Marina_(2317242702).jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://leeds-list.com/culture/activities/10-things-you-simply-have-to-do-in-leeds/|title=10 Things You Simply Have to Do in Leeds|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909052850/https://leeds-list.com/culture/activities/10-things-you-simply-have-to-do-in-leeds/|archive-date=2017-09-09|accessdate=2017-09-08}}</ref> |- |[[Лондон]]-Педингтон |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_boat_dock_off_Hormead_Road_-_geograph.org.uk_-_325893.jpg|125x125пкс]] |<ref name="three" /> |- |[[Либек]] |Германија |[[Податотека:South_along_canal_with_boat_May_2002_-_panoramio.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/travel/2001/dec/05/germany.shoppingtrips|title=Tinsel town|date=December 5, 2001|work=the Guardian}}</ref> |- |[[Манчестер]] |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_Street_in_Manchester.jpg|125x125пкс]] |<ref>[https://www.amazon.com/Venice-North-Manchester-Walk-Discovery/dp/0954166116], {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170109113651/http://dev.quabook.com/view?filename=%22venice.Of.The.North.%28manchester%3A.A.Walk.Of.Discovery%29%22.zip&q=Venice+of+the+North+%28Manchester%3A+A+Walk+of+Discovery%29&group=b72K7&source=twig-text-rewrite-tagger-d1910-6&t=435885 |date=2017-01-09 }}, {{Наведена мрежна страница |url=http://www.find-more-books.com/book/isbn/0954166116.html |title=архивски примерок |accessdate=2023-09-13 |archive-date=2017-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109183938/http://www.find-more-books.com/book/isbn/0954166116.html |url-status=bot: unknown }} Venice of the North (Manchester: A Walk of Discovery)</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://makingmanchester.com/2016/01/09/the-venice-of-the-north/|title=The Venice of the North|date=January 9, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/manchester-canals-venice-of-north-10670677|title=Manchester - Venice of the North: How canals helped make our city and are key to its booming future|last=Pegler|first=Lynn|date=January 9, 2016|work=Manchester Evening News}}</ref> |- |[[Папенбург]] |Германија |[[Податотека:Papenburg_Hauptkanal_l.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strassenkatalog.de/panoramio/_papenburg-das_venedig_des_nordens_papenburg-the_venice_of_the_north,90737661.html|title=Papenburg - das Venedig des Nordens ... Papenburg - the Venice of the North|work=www.strassenkatalog.de|accessdate=2023-09-13|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073238/https://www.strassenkatalog.de/panoramio/_papenburg-das_venedig_des_nordens_papenburg-the_venice_of_the_north,90737661.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mecklenburger-radtour.de/en/trips/reise/detail/deutschhollaendische_fehnroute.html|title=Radtour Deutsch Holländische Fehnroute|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809114005/https://www.mecklenburger-radtour.de/en/trips/reise/detail/deutschhollaendische_fehnroute.html|archive-date=2020-08-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://87.237.213.17/region.php?var1=tyskland_27_2_2855525_Papenburg_-108598708.jpg_108598708_8285512_500_281_moorteufelchen_Papenburg%20ist%20das%20Venedig%20des%20Nordens!%20Papenburg%20is%20the%20Venice%20of%20the%20North!|title=Tyskland - Papenburg - Papenburg ist das Venedig des Nordens! Papenburg is the Venice of the North!|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109114225/http://87.237.213.17/region.php?var1=tyskland_27_2_2855525_Papenburg_-108598708.jpg_108598708_8285512_500_281_moorteufelchen_Papenburg%20ist%20das%20Venedig%20des%20Nordens!%20Papenburg%20is%20the%20Venice%20of%20the%20North!|archive-date=2017-01-09|accessdate=2019-04-23}}</ref> |- |[[Пасау]] |Германија |[[Податотека:Passau,_Veste_Niederhaus_(8484647412).jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://newscentral.exsees.com/item/cdacfd781375a3d89e3be2d4625c2f42-b34d66cb5e4cb1b7f9efeeadd0e10006|title=How many pipes in that organ? — Passau, Germany|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113956/http://newscentral.exsees.com/item/cdacfd781375a3d89e3be2d4625c2f42-b34d66cb5e4cb1b7f9efeeadd0e10006|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.die-junge-donau.de/en/passauer-land|title=Regions & landscapes - Junge Donau|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330205341/http://www.die-junge-donau.de/en/passauer-land|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web391.webbox240.server-home.org/index.php?id=104&L=1|title=Austria Radreisen: Altmühl Valley and Danube|work=web391.webbox240.server-home.org}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oeh.jku.at/sites/default/files/documents/pdfs/oehc_ausgabe_12_ss16_web.pdf|title=Unsere Kultur - unser Brauchtum|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830222438/https://www.oeh.jku.at/sites/default/files/documents/pdfs/oehc_ausgabe_12_ss16_web.pdf|archive-date=2021-08-30|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |Рочдејл |Обединето Кралство | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rochdaleonline.co.uk/news-features/2/news-headlines/123194/top-architect-dubs-rochdale-the-%E2%80%98venice-of-the-north%E2%80%99|title=Top architect dubs Rochdale the 'Venice of the North'|work=rochdaleonline.co.uk|accessdate=2021-03-22|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608073227/http://rochdaleonline.co.uk/news-features/2/news-headlines/123194/top-architect-dubs-rochdale-the-%E2%80%98venice-of-the-north%E2%80%99|url-status=dead}}</ref> |- |[[Санкт Петербург]] |Русија |[[Податотека:4A7A3069_Moika,_Saint_Petersburg_(35468573803).jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/st-petersburg-the-venice-of-the-north-gets-its-own-fleet-of-gondolas-733899.html|title=St Petersburg, the 'Venice of the North', gets its own fleet of gondolas|date=2004-06-29|access-date=2010-12-07|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/st-petersburg-the-venice-of-the-north-gets-its-own-fleet-of-gondolas-733899.html|archive-date=2022-08-11|publisher=Independent.co.uk}}</ref> |- |[[Шверин]] |Германија |[[Податотека:Germany_schwerin_aerial_view_ArM.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mytripjournal.com/travel-788682|title=Warnemunde - Berlin or Not? - Sep 2, 2014 - Berlin, Berlin, Germany|work=www.mytripjournal.com}}</ref> |- |Скиптон |Обединето Кралство |[[Податотека:Canal_in_Skipton_16.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thescarboroughnews.co.uk/whats-on/theatre-and-comedy/review-perfect-antidote-to-winter-gloom-1-1379453|title=REVIEW: Perfect antidote to winter gloom}}</ref> |- |[[Стокхолм]] |Шведска |[[Податотека:Stockholm_aerial_view.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.cnn.com/2009-06-05/travel/stockholm.trip_1_gamla-stan-stockholm-visitors-board-stockholm-arlanda-airport?_s=PM:TRAVEL|title=Adventures in the 'Venice of the North'|date=2009-06-05|access-date=2010-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207120134/http://articles.cnn.com/2009-06-05/travel/stockholm.trip_1_gamla-stan-stockholm-visitors-board-stockholm-arlanda-airport?_s=PM:TRAVEL|archive-date=2012-02-07|publisher=CNN.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.backroads.com/blog/stockholm-venice-of-the-north/|title=STOCKHOLM: VENICE OF THE NORTH|last=Short|first=Laura|date=15 June 2016|work=backroads.|publisher=Backroads|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.educations.com/study-guides/europe/study-in-sweden/stockholm-6114|title=Stockholm, Sweden|work=educations.com|publisher=Educations.com Media Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820141854/http://www.educations.com/study-guides/europe/study-in-sweden/stockholm-6114|archive-date=2016-08-20|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g189852-d2298827-r157703340-Stockholm_Canals-Stockholm.html|title="Stockholm - the Venice of the North"|work=tripadvisor|publisher=TripAdvisor LLC|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sunexpress.com/en/-/679-stockholm-the-venice-of-the-north/|title=Stockholm - The Venice of the North|work=sunexpress|publisher=SunExpress|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911051119/http://www.sunexpress.com/en/-/679-stockholm-the-venice-of-the-north/|archive-date=2016-09-11|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://instanerd.me/v/348|title=Stockholm|work=InstaNerd|accessdate=14 August 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225195502/http://instanerd.me/v/348|url-status=dead}}</ref> |- |[[Штралзунд]] |Германија |[[Податотека:Stralsund,_Badenbrücke_(2005-03)_by_Klugschnacker_in_Wikipedia.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.germanyfans.com/en/region/mecklenburg-western-pomerania-11/western-pomerania-mainland-51.html|title=Western Pomerania Mainland|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330193219/http://www.germanyfans.com/en/region/mecklenburg-western-pomerania-11/western-pomerania-mainland-51.html|archive-date=2019-03-30|accessdate=2017-01-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gutzeit-wismar.de/staedte_e.html|title=Tours to impressive towns in Northern Germany along the Baltic Sea|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113448/http://gutzeit-wismar.de/staedte_e.html|archive-date=2017-01-09|accessdate=2017-01-09}}</ref> |- |[[Стразбур]] |Франција |[[Податотека:Strasbourg_Petite_France.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prodywood.com/wp-content/uploads/2016/07/alsace.pdf|title=Alsace-Lorraine / Champagne Ardenne}}</ref> |- |[[Сволвер]] |Норвешка |[[Податотека:Svolvaer,_Lofoten,_Norway.JPG|125x125пкс]] |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alamy.com/stock-photo-norway-nordland-lofoten-islands-town-of-svolvaer-19319576.html|title=Norway, Nordland, Lofoten Islands, Town of Svolvaer Stock Photo - Alamy|last=Limited|first=Alamy|work=www.alamy.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.norwaytours.no/en/vacation-packages/self-drive-tours-in-norway/secrets-of-lofoten-islands-tour-sdn06/|title=www.norwaytours.no is parked|work=www.norwaytours.no}}</ref> |- |[[Вроцлав]] |Полска |[[Податотека:Wroclaw_-_Ostrow_Tumski.jpg|125x125пкс]] |<ref>{{Наведени вести|url=http://culture.pl/en/article/the-bridges-of-wroclaw-a-virtual-walk-across-the-venice-of-the-north|title=The Bridges of Wrocław: A Virtual Walk Across the Venice of the North|date=2014-12-08|access-date=2010-12-07|publisher=culture.pl}}</ref> |} == Поврзано == * [[Венеција на Истокот]] * [[Венецуела]], земја чие име значи „Мала Венеција“ == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Венеција]] [[Категорија:Списоци на градови во Европа]] r1oarekmhd8sgybl71qrjmarqn27qpz Висечки мост 0 1343789 5608302 5297755 2026-08-11T21:29:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608302 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Akashi_Bridge.JPG|мини|250x250пкс|<center> Поглед на [[Most|мостот]] Акаши во [[Kobe|Кобе]], [[Japan|Јапонија]]</center>]] [[Податотека:George_Washington_Bridge_from_New_Jersey-edit.jpg|десно|мини|250x250пкс| [[Мостот Џорџ Вашингтон]] со своите две нивоа го поврзува [[Њујорк (град)|Њујорк]] со [[Округ Берген, Њу Џерси|округот Берген]], [[Њу Џерси]], САД. Ова е најголемиот висечки мост во светот, преку кој годишно минуваат 102 милиони возила.<ref name="panynj.gov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.panynj.gov/bridges-tunnels/george-washington-bridge.html|title=Port Authority of New York and New Jersey - George Washington Bridge|publisher=The Port Authority of New York and New Jersey|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920192211/http://www.panynj.gov/bridges-tunnels/george-washington-bridge.html|archive-date=20 септември 2013|accessdate=13 септември 2013}}</ref><ref name="abcgwb">{{Наведена мрежна страница|url=http://abcnews.go.com/US/george-washington-bridge-painters-dangerous-job-top-worlds/story?id=17771877|title=GW Bridge Painters: Dangerous Job on Top of the World's Busiest Bridge|last=Woodruff|first=Bod|last2=Zak|first2=Lana|date=20 ноември 2012|publisher=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928002159/http://abcnews.go.com/US/george-washington-bridge-painters-dangerous-job-top-worlds/story?id=17771877|archive-date=28 септември 2013|accessdate=13 септември 2013|last3=Wash|first3=Stephanie|lastauthoramp=yes}}</ref>]] '''Висечки мост''' — еден вид [[Градба|градежна]] [[конструкција]] во која [[кабел|каблите]] што висат од столб ја [[носач|носат]] неговата [[греда]].<ref name="brit"/> Првите современи примероци на ваков вид мост биле изградени во раните 1800-ти.<ref>[https://archive.org/stream/lhasaanditsmyst00waddgoog#page/n476/mode/2up Lhasa and Its Mysteries] by Lawrence Austine Waddell, 1905, p.313</ref> [[Едноставен висечки мост|Едноставните висечки мостови]], кои немаат вертикални потпори, имаат долга историја во многу планински области во светот.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/theorystructure03morlgoog|title=Theory of structures|last=Morley|first=Arthur|publisher=Longmans, Green, and Co.|year=1912|pages=[https://archive.org/details/theorystructure03morlgoog/page/n509 482]-484, 574|quote=simple suspension bridge.}}</ref> == Историја == [[Податотека:Hängebrücke_am_Berliner_Höhenweg_Nr_526,_Zillertaler_Alpen_2.JPG|лево|мини|250x250пкс| Едноставен висечки мост]] Висечките мостови се еден од најстарите видови [[мост]]ови. Ваквите мостови биле градени уште од [[неолит]]от користејќи [[Растение|растенија]] како носачи на подножјето на [[мост]]от. Многу поцврсти [[Конструкција|конструкции]] почнале да се градат во [[Индија]] околу IV век, кои користеле испреплетени [[бамбус]]и како [[носач]]и, а подоцна и [[Железо|железни]] [[Ланец|синџири]].<ref name="brit"/> Бидејќи висечките мостови обезбедуваат економично решение за проблемот со големите распони над пловните [[Река|реки]] или на други места каде што е тешко да се изградат [[столб]]ови поради длабоката [[вода]], за нив почнало да се размислува за време на [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]].<ref name="brit"/> [[Обединето Кралство|Британски]], [[Французи|француски]], [[САД|американски]] и други [[инженер]]и на крајот на XVIII век и на почетокот на [[19 век|XIX век]], наишле на сериозни проблеми со [[стабилност]]а и [[цврстина]]та против силите на [[Ветар|ветровите]], тешките товари, силните [[Бура|бури]], обилните [[Снег|снежни врнежи]] и стадата [[добиток]]. Најголема заслуга за решавањето на тие проблеми има американскиот инженер со германско потекло [[Џон Реблинг]], кој го решил проблемот со додавање на решеткаста конструкција на секоја страна од мостовите. Притоа, тој создал [[структура]] доволно силна за успешно да ја премости [[Нијагара|реката Нијагара]], потоа [[Охајо (река)|реката Охајо]] во [[Синсинати]] и на крајот [[Источна Река|Источната Река]] помеѓу [[Бруклин]] и [[Менхетн|Менхетен]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во своето ремек-дело [[Бруклински мост|Бруклинскиот мост]].<ref name="brit"/> Техниката на [[Предење|упредување]] [[Кабел|кабли]], што ја измислил францускиот инженер [[Луј Вика]] (современик на [[Џон Реблинг|Реблинг)]], значително ја унапредила изградбата на висечки мостови.<ref name="brit">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/technology/suspension-bridge|title=''Suspension bridge''|publisher=Encyclopædia Britannica|language=en|accessdate=19 февруари 2017.}}</ref> Друг голем придонес во развојот на модерните висечки мостови бил [[Кесон (инженерство)|кесонот]], кој овозможил да се градат [[столб]]ови на големи длабочини. Првично го користеле француски, британски и американски инженери, меѓу кои и Вашингтон Роблинг, кој го завршил [[Бруклински мост|Бруклинскиот мост]] на неговиот татко.<ref name="brit"/> [[Податотека:Капилано_висећи_мост_1.JPG|мини|246x246пкс| Туристичкиот висечки мост Капилано недалеку од [[Ванкувер]]]] Околу 1930-тите години, американските инженери вршеле опити со многу тенки цврсти [[Кабел|кабли]] како [[носач]]и на [[Греда|гредите]] на мостовите, наместо решеткаста конструкција, но откако мостот преку [[Такомски мост (1940)|теснецот Такома]] се урнал во [[1940|1940 година]] заради [[Аеродинамика|аеродинамичките]] сили (многу се нишал дури и при слаб ветер), се откажале од таквиот начин и се вратиле на потврдените методи. Подоцна, аеродинамички стабилни носачи ги замениле решеткастите структури.<ref name="brit"/> На крајот на 1980-тите, само три висечки мостови - [[Голден гејт (мост)|Голден гејт]] во [[Сан Франциско]], [[Веразано (мост)|Веразано]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] и Хамберскиот мост во близина на англискиот Хул — имале распон поголем од 1200 метри.<ref name="brit"/> Се смета дека модерните [[Легиран челик|легирани челици]] можат да носат многу поголеми распони, па дури и висечките мостови би можеле да бидат доволно цврсти да носат товарни [[возови]], но сепак речиси сите се проектирани за автомобилски сообраќај.<ref name="brit"/> Мостови од подготвени кабли почнале да градат германските инженери во [[Келн]], [[Диселдорф|Дисердорф]] и други градови во текот на 1950-тите и 60-тите години, при што само еден средиштен [[столб]] носел низа кабли кои пак ја носеле гредата на мостот.<ref name="brit"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin|30em}} * {{Cite book |title=The Mathematical Papers of Isaac Newton: Volume 5: 1683–1684 |last=Newton |first=Isaac |editor=D. T. Whiteside |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-04584-1 |url=https://books.google.com/books?id=sf5z2h93_wcC |pages= }} * {{Cite book|title=A Book of Curves|first=E.H.|last=Lockwood|publisher=Cambridge|year=1961|chapter=Chapter 13: The Tractrix and Catenary|chapter-url=https://archive.org/details/bookofcurves006299mbp}} * {{Cite book|last=Salmon|first=George|title=Higher Plane Curves|url=https://archive.org/details/treatisehigherpl00salmrich|publisher=Hodges, Foster and Figgis|year=1879|pages=}} * {{citation|first=C.|last=Truesdell|title=The Rotational Mechanics of Flexible Or Elastic Bodies 1638–1788: Introduction to Leonhardi Euleri Opera Omnia Vol. X et XI Seriei Secundae|location=Zürich|url=https://books.google.com/books?id=gxrzm6y10EwC&pg=PA66|publisher=Orell Füssli|date=1960|isbn=9783764314415|pages=66}} * {{citation|first=C. R.|last=Calladine|title=An amateur's contribution to the design of Telford's Menai Suspension Bridge: a commentary on Gilbert (1826) 'On the mathematical theory of suspension bridges'|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|date=2015-04-13|volume=373|issue=2039|doi=10.1098/rsta.2014.0346|pmid=25750153|pmc=4360092|bibcode=2015RSPTA.37340346C|pages=20140346}} * {{Cite book |last=Peters |first=Tom F. |title=Transitions in Engineering: Guillaume Henri Dufour and the Early 19th Century Cable Suspension Bridges |publisher=Birkhauser |year=1987 |isbn=3-7643-1929-1 |url=https://books.google.com/books?id=73JPiTuDYscC }} * {{Cite book |title=Constructing a bridge: an exploration of engineering culture, design, and research in nineteenth-century France and America |last=Kranakis |first=Eda |publisher=MIT Press |year=1996 |isbn=0-262-11217-5 |url=https://books.google.com/books?id=6P66Ofj6DiYC |pages= }} * {{Cite news|url=https://www.riluk.com/living-root-bridge-symbol-benevolence/|title=The Living-Root Bridge: The Symbol Of Benevolence|date=2016-10-10|work=Riluk|access-date=2017-09-07|language=en-US|archive-date=8 септември 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021245/https://www.riluk.com/living-root-bridge-symbol-benevolence/|url-status=}} * {{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Living-Root-Bridge-48779.htm |title=Living Root Bridge in Laitkynsew India |publisher=www.india9.com |access-date=2010-02-22 }} * {{Cite news|url=https://livingrootbridges.com/ten-exceptional-living-root-bridges/|title=Ten Exceptional Living Root Bridges|date=2017-05-10|work=The Living Root Bridge Project|access-date=2017-09-07|language=en-US}} * {{cite web |url=http://www.cherrapunjee.com/index.php?mid=66&pid=66 |title=Cherrapunjee |publisher=www.cherrapunjee.com |access-date=2010-02-22 }} * {{cite web |url=http://www.treehugger.com/files/2010/09/living-bridges-india-grown-500-years-pics.php |title=Living Bridges in India Have Grown for 500 Years (Pics) |publisher=[[TreeHugger]], New York |access-date=2010-10-24 }} * {{Citation | last = Otto | first = M. Rebekah | title = The Vine Bridges of Iya Valley | periodical = Atlas Obscura | url = http://atlasobscura.com/place/vine-bridges-japan | display-authors = etal }} * {{cite web |url=http://accidentalblogger.typepad.com/accidental_blogger/2010/04/living-architecture-the-root-bridges-of-india-and-japan.html |title=Living architecture: The root bridges of India and Japan |website=Accidentalblogger.typepad.com |date=April 22, 2010 |last=Paul |first=Ruchira |access-date=April 3, 2015 |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423045056/http://accidentalblogger.typepad.com/accidental_blogger/2010/04/living-architecture-the-root-bridges-of-india-and-japan.html |url-status=dead }} * {{Cite book |title=Applied Mechanics |last=Bovey |first=Henry Taylor |volume=2 |publisher=Printed by John Lovell & Son for the Office of the Minister of Agriculture, Canada |location=Montreal |year=1882 |url=https://books.google.com/books?id=cplBAAAAIAAJ&q=%22simple+suspension+bridge%22&pg=PA85 |pages= }} * {{Cite book |title=Bridges: an elementary treatise on their construction and history |last=Jenkin |first=Fleeming |author-link=Fleeming Jenkin |publisher=Adam and Charles Black |location=Edinburgh |year=1876 |url=https://archive.org/details/bridgesanelemen00jenkgoog |pages= }} * {{Cite book |title=Design for Outdoor Recreation |last=Bell |first=Simon |edition=2nd |publisher=Taylor & Francis |year=2008 |isbn=978-0-415-44172-8 |url=https://books.google.com/books?id=0TRY_STMZvoC&q=%22simple+suspension+bridge%22&pg=PA145 |pages= }} * {{Cite book |title=Design for Outdoor Recreation |last=Bell |first=Simon |edition=2nd |publisher=Taylor & Francis |year=2008 |isbn=978-0-415-44172-8 |url=https://books.google.com/books?id=0TRY_STMZvoC&q=%22suspension+bridge%22&pg=PA108 |pages= }} * {{Cite book |title=Provence & the Côte d'Azur |edition=5th |last=Williams |first=Nicola |author2=Catherine Le Nevez |publisher=Lonely Planet |year=2007 |isbn=978-1-74104-236-8 |url=https://books.google.com/books?id=wplyZqUZoEIC&q=ponts+himalayens&pg=PA253 |pages= }} * {{cite web |url=http://www.enviscope.com/15419-Monteynard-Drac-passerelles-himalayennes.html |title=Des passerelles himalayennes |access-date=2009-03-04 |publisher=www.enviscope.com |language=fr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223073518/http://www.enviscope.com/15419-Monteynard-Drac-passerelles-himalayennes.html |archive-date=December 23, 2008 }} * {{Cite book | language = de | title = Klettersteigatlas Alpen: Über 900 Klettersteige zwischen Wienerwald und Côte d'Azur | last1 = Werner | first1 = Paul | last2 = Kürschner | first2 = Iris | last3 = Huttenlocher | first3 = Thomas | last4 = Hemmleb | first4 = Jochen | publisher = Bergverlag Rother GmbH | year = 2017 | isbn = 9783763380879 | url = https://books.google.com/books?id=arEoDgAAQBAJ&q=claviere+Alpen%3A+%C3%9Cber+900+Klettersteige+zwischen+Wienerwald+und+C%C3%B4te+d%27Azur&pg=PA374 | access-date = 2018-05-31 | pages = 374 }} * {{Cite web|url=http://www.valtellina.it/en/events/morbegno-e-dintorni/highest-tibetan-bridge-in-europe-opens|title=Highest Tibetan Bridge in Europe Opens - Valtellina|last=www.valtellina.it|first=Valtellina -|website=www.valtellina.it|language=en|access-date=2018-09-24|archive-date=24 септември 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924145414/http://www.valtellina.it/en/events/morbegno-e-dintorni/highest-tibetan-bridge-in-europe-opens|url-status=}} * {{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/370444-longest-tibet-style-footbridge?fb_comment_id=842921539114271_1727403273999422|title=Longest Tibet-style footbridge|website=www.guinnessworldrecords.com|language=en|access-date=2019-08-26}} * {{Cite web | title = Parbat getting 'tallest and longest' bridge at home | work = myRepublica | url = https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/parbat-getting-tallest-and-longest-bridge-at-home/ | access-date = 1 May 2021 | date = 6 January 2020 }} * {{cite web|url=https://cnn.com/travel/article/world-longest-pedestrian-suspension-bridge-arouca-516-portugal/|title=World's longest pedestrian suspension bridge is opening in Portugal|publisher=CNN Travel|language=en|date=9 October 2020|accessdate=10 October 2020}} * {{cite web|url=https://napoli.repubblica.it/cronaca/2021/07/27/news/a_castelsaraceno_il_ponte_tibetano_piu_lungo_al_mondo-311917350/|title=A Castelsaraceno il ponte tibetano più lungo al mondo|publisher=la Repubblica|language=it|date=27 July 2021|accessdate=22 January 2022}} * {{Cite book |title=Bridge Engineering: A Global Perspective |first=Leonardo Fernández|last=Troyano|publisher=Thomas Telford|year=2003|isbn=0-7277-3215-3 |chapter=8.3.2 Catenary Bridges|pages= }} {{refend}} == Надворешни врски == {{рвр|ISuspension bridges}} * [https://www.britannica.com/technology/suspension-bridge ''Suspension bridge''] * [http://suspension.nblighthouses.com New Brunswick Canada suspension footbridges] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110714160918/http://suspension.nblighthouses.com/ |date=2011-07-14 }} * [http://en.structurae.de/structures/stype/index.cfm?id=1001 Structurae: suspension bridges] * [https://web.archive.org/web/20050214073036/http://www.asce.org/history/hp_bridges.html American Society of Civil Engineers] * [http://www.bridgemeister.com Bridgemeister: Mostly suspension bridges] * {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/05/08/science/08bridg.html |title=How the Inca Leapt Canyons |work=The New York Times |last=Wilford|first=John Noble |date=8 мај 2007.}} [[Категорија:Mостови]] e0as6xexcu58c4hnycr2r40n4kkvmh7 Вида Томшич 0 1346775 5608265 5595464 2026-08-11T18:44:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608265 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Вида Томшич|image=File:Vida Tomšič.jpg|office1=4-ти [[Претседател на Народното собрание на СР Словенија]]|term_start1=1962|term_end1=1963|primeminister1=[[Виктор Авбељ]]|predecessor1=[[Миха Маринко]]|successor1=[[Иван Мачек]]|birth_date=26 јуни 1913 година|birth_place=[[Љубљана]], [[Австроунгарија]]|death_date=10 декември 1998 година (85 години)|death_place=[[Љубљана, Словенија]]|party=[[Лига на комунисти на Југославија|Лига на комунисти]]}}'''Вида Томшич''' ''родена'' '''Берно''' (26 јуни 1913 – 10 декември 1998) била [[Словенија|словенечки]] [[Југословенски партизани|партизански]] борец за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], истакнат [[Комунизам|комунистички]] политичар, женски активист и [[Орден на народен херој|народен херој]] во повоена [[Југославија]]. Вида Томшиќ станала антифашистичка активистка во меѓувоениот период. За време на војната била уапсена и измачувана од окупаторските сили, а нејзиниот сопруг Тоне Томшич бил погубен. По војната таа дејствувала како водач на Женскиот антифашистички фронт на Југославија (АФЖ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.citsee.eu/citsee-story/becoming-citizens-politics-women%E2%80%99s-emancipation-socialist-yugoslavia|title=Women’s emancipation in socialist Yugoslavia {{!}} CITSEE.eu|date=24 October 2012|work=www.citsee.eu|accessdate=|archive-date=2024-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324183703/https://www.citsee.eu/citsee-story/becoming-citizens-politics-women%E2%80%99s-emancipation-socialist-yugoslavia|url-status=dead}}</ref> Била родена и умрела во [[Љубљана]] и за време на нејзината долга кариера имала многу владини функции во [[Словенија]] и [[Југославија]].<ref>Slovenska biografija: http://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi712560/</ref> Томшич била [[Марксистички феминизам|марксистичка феминистка]] која „ги гледаше правата на жените како строго зависни од општествениот и економскиот развој на земјата како целина“.<ref>Chiara Bonfigioli, "[[doi:10.1111/1468-0424.12343|Feminist Translations in a Socialist Context: The Case of Yugoslavia]]," ''Gender & History'', Vol. 30, No. 1, March 2018: 240-254, page 243</ref> == Живот и работа == Вида Томшич била родена во семејство на учителка која живеела во Љубљана за време на [[Австроунгарија|Австроунгарското владеење]], едно од пет деца.<ref>{{Наведена книга|title=Women's Movements: Networks and Debates in Post-communist Countries in the 19th and 20th Centuries|url=https://archive.org/details/womensmovementsn0000unse|last=Antič|first=Milica|last2=Vidmar|first2=Ksenija H.|date=2006|publisher=Böhlau|isbn=9783412322052|editor-last=Saurer|editor-first=Edith|location=Köln|pages=[https://archive.org/details/womensmovementsn0000unse/page/291 291]–|chapter=Women's Identity in Slovenia|editor-last2=Lanzinger|editor-first2=Margareth|editor-last3=Frysak|editor-first3=Elisabeth}}</ref> Студирала право во Љубљана и дипломирала во 1941 година. За време на студентските денови, се вклучила во левичарското движење и официјално се приклучила на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ) во 1934 година. За нејзините активности со КПЈ, во 1934 година била уапсена и поминала единаесет месеци во затвор.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slovenska-biografija.si/oseba/sbi712560/|title=Vida Tomšič|work=Slovenska Biografija|accessdate=11 March 2016}}</ref> Таа го запознала својот сопруг Тоне Томшич во 1937 година, кој исто така бил уапсен поради комунистички активности. Вида Томшич на крајот била ослободена од затвор, а до 1940 година била примена како член на Централниот комитет на Комунистичката партија на Југославија. За време на италијанската окупација во 1941 година, Вида Томшич го користела името Мери Сингер и родила син, но до декември истата година и Тоне и Вида Томшич биле уапсени за нивните нелегални политички активности за поддршка на Комунистичката партија. Италијанскиот воен трибунал го осудил Тоне Томшич на смрт, а Вида Томшич на 25 години затвор. Одделена од нејзиниот син, Вида Томшич била затворена во низа италијански затвори до падот на Италија, кога ја основала една од првите партизански бригади.<ref name="auto"/> Вида Томшич на крајот се вратила во Југославија и се населила во Словенија, каде што била избрана во Словенечкиот националноослободителен совет (СНОС) и се фрлила на воени политички активности, особено меѓу жените.<ref name="auto1">Mateja Jeraj, “Vida Tomšič” in Francisca de Haan, Krasimira Daskalova, Anna Loutfi (eds), ''A Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms: Central, Eastern and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries''. Budapest: Central European University Press, 2006: 575-579</ref> Во мај 1945 година, била назначена за министер за социјална политика од Националната влада на Словенија, и продолжила да извршува важни функции во владата на Социјалистичка Република Словенија до нејзиното пензионирање. Таа предавала како професор по семејно право на Правниот факултет на Универзитетот во Љубљана во 1970-тите. Била првиот претседател на Федералната женска организација.<ref name="auto1" /> == Во меѓународните односи == [[Податотека:Vida_Tomšič_1961.jpg|мини|Вида Томшич 1961 година]] Вида Томшич често ја претставувала Југославија на меѓународната сцена, како во билатералните дипломатски односи, така и во рамките на [[Движење на неврзаните|Движењето на неврзаните]] (НАМ). Таа служела во повеќе југословенски делегации во Обединетите нации. Била делегат на високо ниво во 1957 година со [[Ада Кривиќ]] и [[Мара Нацева]] за да се сретне со претставниците на Женската меѓународна демократска федерација на [[Ежени Котон|Еужени Котон]].<ref name="Haan2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=f5mrIppA9c4C&pg=PA67|title=Women's Activism: Global Perspectives from the 1890s to the Present|last=Francisca de Haan|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-0-415-53575-5|page=67}}</ref> Томшич служела како член на Одборот на Меѓународниот институт за истражување и обука за унапредување на жените (INSTRAW) во Санто Доминго од 1979 до 1985 година,<ref>[https://trainingcentre.unwomen.org/pluginfile.php/72/mod_data/content/26526/Instraw%20Legacy%20English%20pdf.pdf The Legacy of INSTRAW in Promoting the Rights of Women: A Historical Record of the Institute between 1976 and 2010] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160508060542/https://trainingcentre.unwomen.org/pluginfile.php/72/mod_data/content/26526/Instraw%20Legacy%20English%20pdf.pdf |date=2016-05-08 }}. UN Women's Training Center</ref> и била југословенски претставник во Комисијата за социјален развој на [[Економски и социјален совет на ООН|Економскиот и социјален совет на Обединетите нации]] (ECOSOC) во 1960-1963 и 1971-1974 година, а претседавала со комисијата во 1963 година.<ref>{{Наведена книга|title=Women, Development, and the UN a Sixty-Year Quest for Equality and Justice|url=https://archive.org/details/womendevelopment0000jain|last=Jain|first=Devaki|date=2005|publisher=Indiana University Press|isbn=9780253346971|location=Bloomington|page=[https://archive.org/details/womendevelopment0000jain/page/84 84]}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Литература == * Матеја Џерај, „Вида Томшич“ во Франциска де Хаан, Красимира Даскалова, Ана Лутфи (уреди), ''Биографски речник на женските движења и феминизми: Централна, Источна и Југоисточна Европа, 19 и 20 век'' . Будимпешта: Central European University Press, 2006: 575-579 * Кјара Бонфиџиоли, [https://www.academia.edu/3025831/Revolutionary_networks._Women_s_political_and_social_activism_in_Cold_War_Italy_and_Yugoslavia_1945-1957_ ''Револуционерни мрежи.''] [https://www.academia.edu/3025831/Revolutionary_networks._Women_s_political_and_social_activism_in_Cold_War_Italy_and_Yugoslavia_1945-1957_ ''Женскиот политички и социјален активизам во Студената војна Италија и Југославија (1945-1957)''], Дисертација поднесена на Универзитетот во Утрехт, * Кјара Бонфиџиоли, „За Вида Томшич, марксистички феминизам и агенција“, во Форум - Десет години потоа: Повторно посетени комунизмот и феминизмот, уредена од Франциска де Хан, ''Аспазија: Меѓународниот годишник на женската и родовата историја од Централна, Источна и Југоисточна Европа'', том 10, број 1, 2016: 145-151. DOI: https://doi.org/10.3167/asp.2016.100107 {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Tomsic, Vida}} [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Луѓе од Љубљана]] [[Категорија:Починати во 1998 година]] [[Категорија:Родени во 1913 година]] [[Категорија:Словенија]] n6kjetyi4n46uzk7rffrbhfh09krfz3 Грчка лига за правата на жените 0 1347526 5608437 5434276 2026-08-12T10:13:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608437 wikitext text/x-wiki '''Грчката лига за правата на жените''' ({{langx|el|Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας}}) била грчка феминистичка организација основана во 1920 година во [[Атина]] за да ги промовира политичките права на жените вклучувајќи го и [[Право на глас на жените|правото на глас]]. Поврзана со Меѓународната алијанса на жени, организацијата продолжува да биде активна и денес.<ref name="eige">{{Наведена мрежна страница|url=http://eige.europa.eu/gender-mainstreaming/structures/greece/greek-league-womens-rights|title=Greek League for Women's Rights|publisher=EIGE|accessdate=23 May 2017}}</ref><ref name="BacchettaPower2002">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ag7qRiZqYZoC&pg=PA116|title=Right-wing Women: From Conservatives to Extremists Around the World|last=Bacchetta|first=Paola|last2=Power|first2=Margaret|publisher=Psychology Press|year=2002|isbn=978-0-415-92778-9|pages=116–}}</ref> == Заднина == Голем број иницијативи за поддршка на жените биле преземени откако Грција добила независност во 1828 година, особено во сферата на образованието. Во 1872 година, Калиопи Кехаџија (1839-1905) го основала Друштвото за промовирање на образованието на жените. Калирои Парен (1861-1940) ја основала Унијата за еманципација на жените во 1894 година и Унијата на Гркинките во 1896 година, иако и двете избегнувале повици за контроверзната кауза за правото на глас на жените. Националниот совет на Грчките жени, чадор организација за околу педесет добротворни здруженија за жени и деца, бил основан во 1911 година. Напредокот на образовниот фронт бил постигнат со приемот на жените на Универзитетот во Атина и во 1911 година, основањето на Лицеумот на Гркинки (Ликејон тон Елинидон), здружение кое се стремело да го оживее славното минато на Грција. Дури во 1920 година Авра Теодоропулу ја основала Грчката лига за правата на жените, барајќи конкретно напредок во политичките права и избирачкото право.<ref name="BacchettaPower2002"/><ref name="Rappaport2001">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rpuSzowmIkgC&pg=PA529|title=Encyclopedia of Women Social Reformers|last=Rappaport|first=Helen|publisher=ABC-CLIO|year=2001|isbn=978-1-57607-101-4|pages=529–|author-link=Helen Rappaport}}</ref> == Историја == Лигата била особено активна во 1920-тите, 1930-тите и 1950-тите, успевајќи да ги укине дискриминаторските закони и да постигне напредок во семејното право. Феминистичкото списание ''Женска борба'' организацијата го издавала од 1923 година, годината кога станала поврзана со Меѓународната алијанса на жените.<ref name="eige"/> Во 1982 година го основала Центарот за документација и проучување на женските проблеми. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://leagueforwomenrights.gr/ Веб-страницата на Лигата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211213234509/http://leagueforwomenrights.gr/ |date=2021-12-13 }} (на грчки) [[Категорија:Правата на жените во Грција]] 37mdbvx9fewzhx5qgddq0px1xm3sm8i Кенан Јилдиз 0 1348657 5608171 5607735 2026-08-11T12:45:06Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5608171 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Кенан Јилдиз | image = [[Податотека:Kenan Yıldız in the international match (March 2025) (cropped).jpg|160px]] | height = {{height|m=1.85}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2005|5|4}} | cityofbirth = [[Регенсбург]] | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]]<br>{{flagsport|TUR}} [[Турција]] (од 2021) | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 10 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|600px pentasection vertical Black HEX-DE1100.svg}} Салерн Регенсбург | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Jahn Regensburg}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Juventus}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 14 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Juventus Next Gen}} | years2 = 2023- | caps2 = 91 | goals2 = 19 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2021-2022 | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 17 години|Турција 17]] | nationalyears2 = 2022- | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|Турција 21]] | nationalyears3 = 2023- | nationalcaps3 = 27 | nationalgoals3 = 5 | nationalteam3 = {{flagsport|TUR}} [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] }} '''Кенан Јилдиз''' (роден на [[4 мај]] [[2005]] година, во [[Регенсбург]]) — [[Турци|турски]] [[фудбал]]ер, {{Football/FW/player}} на {{Fb team (N) Juventus}} и на [[Фудбалска репрезентација на Турција|турската репрезентација]]. ==Биографија== Роден е и израснат во [[Германија]] од татко [[Турција|турчин]] и мајка [[Германија|германка]],<ref>{{cite web|author=Giacomo Iacobellis|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/kenan-yildiz-e-nata-una-star-5-curiosita-che-forse-non-sapevate-sul-talento-della-juve-1922018|title=Kenan Yildiz, è nata una star: 5 curiosità che forse non sapevate sul talento della Juve|date=2024-01-12}}</ref> избирајќи ја за својата спортска националност земјата на неговиот татко.<ref name="Corbo">{{cite web|author=Cristiano Corbo|url=https://www.dazn.com/it-IT/news/calcio/juventus-chi-e-yildiz/1hkgptloekek91ahl68mol99pr|title=Juventus, chi è Yildiz: il talento a disposizione di Allegri in gol a Frosinone|date=2023-12-23}}</ref> ==Технички карактеристики== Неговата примарна позиција е [[Напад (фудбал)#Втор напаѓач|втор напаѓач]], кој исто така добро игра како крилен напаѓач, бидејќи добро се снаоѓа и со двете нозе.<ref name="Corbo"/> Има одлична техника, визија за играта и додавања.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilbianconero.com/a/chi-e-kenan-yildiz-l-ultimo-talento-accostato-alla-juve-18087|title=Chi è Kenan Yildiz, l'ultimo talento accostato alla Juve|website=Juventus News - Ultime Notizie Juve - il BiancoNero|date=6 August 2022 }}</ref> ==Клупска кариера== Своите први чекори ги направил во Салерн и [[ФК Јан Регенсбург|Јан Регенсбург]], екипи од неговиот роден град, пред да се пресели, на седумгодишна возраст, во {{Fb team (N) Bayern Munchen}} во кој ја поминал речиси целата своја младинска кариера;<ref name="Parisi">{{cite web|author=Carlotta Parisi|url=https://www.lacasadic.com/news-serie-c/kenan-yildiz-juventus-chi-e-storia/|title=Juventus, chi è Kenan Yildiz: il classe 2005 che ha esordito in Serie A|date=2023-08-20|accessdate=2024-05-24|archive-date=2024-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240121101959/https://www.lacasadic.com/news-serie-c/kenan-yildiz-juventus-chi-e-storia/|url-status=dead}}</ref> во неговата последна сезона во Баварија забележал 20 настапи и 6 гола, а исто така дебитирал во [[УЕФА Младинска лига|УЕФА Младинската лига]].<ref name="Parisi"/> Во летото 2022 година, тој се преселил во {{Fb team (N) Juventus}} со слободен трансфер.<ref>{{cite tweet|author=Juventus FC Youth|user=JuventusFCYouth|number=1546788546693955584|title=#Under19 {{!}} Ufficiale il passaggio in bianconero di Kenan Yildiz, centrocampista classe 2005, e di Ivano Srdoc, attaccante classe 2005. Entrambi si legano alla Juventus fino al 2025. Benvenuti!|date=2022-07-12}}</ref> Првично, тој бил вклучен во [[Младински сектор на ФК Јувентус#Примавера (под 19 години)|Примавера]] тимот, каде под водството на тренерот [[Паоло Монтеро]], во сезоната 2022-2023 забележал вкупно 37 настапи и 15 гола.<ref name="Juventus">{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/kenan-yildiz-rinnova-con-la-juventus|title=Kenan Yildiz rinnova con la Juventus!|date=2023-08-30}}</ref> Наскоро потоа, тој започнал да се приклучува на [[ФК Јувентус Некст Џен|Јувентус Нект Џен]], [[втор тим|вториот тим]] на Јувентус кој се натпреварувал во [[Серија Ц]], со кој го направил своето професионално деби на 17 декември 2022 година, под водството на тренерот [[Масимо Брамбиља]], во поразот на домашен терен со 0-3 од [[Виртус Верона]].<ref name="Juventus"/> Во сезоната 2023-2024, тој бил потврден како постојан член во Некст Џен тимот, со кој на 23 септември го постигнал својот прв гол во својата професионална кариера, отворајќи го резултатот во победата со 1-2 на гостувањето кај [[УС Анкона|Анкона]] во рамките од петтото коло на [[Серија Ц 2023-2024|Серија Ц]] првенството,<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/next-gen-ancona-juventus-la-sintesi|title=Next Gen {{!}} Ancona - Juventus {{!}} La Sintesi|date=2023-09-23}}</ref> додека во меѓувреме бил вклучен и во првиот тим на ''бјанконерите'' од [[Масимилијано Алегри]],<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/huijsen-e-yildiz-entrano-a-far-parte-della-prima-squadra-della-juventus|title=Huijsen e Yildiz entrano a far parte della Prima Squadra della Juventus|date=2023-11-07}}</ref> со кој дебитирал во [[Серија А]], на 20 август во победата со 0-3 на гости против {{Fb team (N) Udinese}}.<ref name="Parisi"/> На 23 декември истата година, на своето деби како стартер за првиот тим на Јувентус, тој го постигнал својот прв гол за клубот, отворајќи го резултатот во победата со 1-2 на гостувањето кај {{Fb team (N) Frosinone}}:<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/frosinone-juventus-risultato|title=Frosinone-Juventus {{!}} La sintesi|date=2023-12-23}}</ref> со ова, на возраст од 18 години и 233 дена, тој станал најмладиот странски стрелец во првенствен натпревар за Јувентус во историјата на клубот од Торино, соборувајќи го претходниот рекорд на [[Марсело Залајета]].<ref>{{cite tweet|author=OptaPaolo|user=OptaPaolo|number=1738529699066745031|title=Today Kenan Yildiz became the youngest foreign goalscorer in the Juventus history in Serie A (18 years and 233 days). Future|date=2023-12-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/kenan-yildiz-primo-gol-con-la-juve-gioiello-da-record|title=Kenan Yildiz, primo gol con la Juve! Gioiello da record|date=2023-12-23}}</ref> На 4 јануари 2024 година, на своето деби во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], во успехот со 6-1 против {{Fb team (N) Salernitana}} во осминафиналето, тој го постигнал петтиот погодок за својот тим во натпреварот.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-salernitana-risultato-coppa-italia|title=Coppa Italia {{!}} Juventus-Salernitana {{!}} La sintesi|date=2024-01-04}}</ref> Својата прва сезона со првиот тим на Јувентус ја затворил со освојување на трофејот во [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|Купот на Италија]], влегувајќи како замена во финалето одиграно во [[Рим]] на 15 мај, во кое Јувентус ја совладал {{Fb team (N) Atalanta}} со 1-0.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/coppa-italia-atalanta-juventus-finale-racconto-partita|title=La Coppa Italia è nostra!|date=2024-05-15}}</ref> За сезоната [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]], тој го носел дресот со „''број десет''“,<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/kenan-yildiz-rinnovo-2029|title=Ufficiale {{!}} Kenan Yildiz, rinnovo e maglia numero 10|date=2024-08-16}}</ref> со кој на својот грб дебитирал на 19 август 2024 во првенствената победа со 3-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Como}}, во која забелажал асистенција за голот на [[Тимоти Веа]].<ref>[https://www.comunicazioneitaliana.it/news/f5ad9d05e5e005045f494a36a78af74a Juventus-Como 3-0, buona la prima di Thiago Motta] ''comunicazione italiana'' 19.08.2025</ref> На 17 септември 2024 година, тој го имал своето деби во [[УЕФА клупски натпреварувања|натпреварувањата на УЕФА]] со гол во победата од 3-1 на домашен терен над {{Fb team (N) PSV}}: со 19 години и 136 дена, тој станал најмладиот стрелец на Јувентус во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], надминувајќи го [[Алесандро Дел Пјеро]].<ref name="Del Piero">{{Cite web|author=Davide Bighiani|url=https://www.eurosport.it/calcio/champions-league/2024-2025/yildiz-che-esordio-gol-alla-del-piero-prima-di-alex-e-il-piu-giovane-juventino-di-sempre-in-juventus-psv_sto20037943/story.shtml|title=Yildiz, che esordio! Gol alla Del Piero, prima di Alex: è il più giovane juventino di sempre in Juventus-PSV|date=2024-09-17}}</ref> На 27 октомври, тој ги постигнал своите први два гола во Серија А за сезоната, помагајќи им на „''бјанконерите''“ да ја анулираат негативата од 4-2 и да стигнат до реми 4-4 на стадионот „[[Сан Сиро|Џузепе Меаца]]“ против {{Fb team (N) Inter}}:<ref>{{cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/serie-a/inter-juventus-da-fantascienza|title=Inter - Juventus da fantascienza|date=27 октомври 2024}}</ref> така, со 19 години и 176 дена, тој станал најмладиот играч кој постигнал два гола во историјата на ''[[Дерби д’Италија]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/numeri-kenan-le-statistiche-della-sua-partita|title=NUMERI {{!}} YILDIZ, le statistiche della sua partita|date=27 октомври 2024}}</ref> На 3 јануари 2025 година, тој постигнал гол на своето деби во [[Суперкуп на Италија 2024|Суперкупот на Италија]], давајќи му на Јувентус привремено водство во полуфиналето против {{Fb team (N) Milan}}, подоцна загубено со 1-2.<ref>{{cite web|url=https://www.legaseriea.it/it/media/supercoppa/il-milan-conquista-la-finale|title=Il Milan conquista la finale|date=3 јануари 2025}}</ref> На 27 април 2025, во натпреварот против {{Fb team (N) Monza}} добиен со 2-0, тој го добил првиот црвен картон во кариерата поради удар со лакт во лицето на противничкиот играч [[Алесандро Бјанко]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-04-2025/juve-monza-yildiz-espulso-per-gomitata-a-bianco.shtml|title=Yildiz espulso per gomitata a Bianco|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 април 2025|access-date=10 јуни 2025}}</ref> Поради ова тој добил суспензија од два натпревари,<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2025/04/29/news/yildiz_squalifica_giudice_sportivo-424155978/|title=Yildiz squalificato per due giornate: salterà le sfide Champions con Bologna e Lazio|publisher=Repubblica.it|language=it|date=29 април 2025|access-date=10 јуни 2025}}</ref> но се вратил на време за последните два натпревари помагајќи му на клубот да оствари две победи и да се квалификува за [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|следната сезона на Лигата на шампионите]]: најпрво, тој забележал две асистенции во победата од 2-0 над {{Fb team (N) Udinese}},<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/en/video/yildiz-decisivo-con-due-assist-contro-ludinese-41163884|title=Yildiz decisivo con due assist contro l’Udinese|publisher=onefootball|language=it|date=26 мај 2025|access-date=10 јуни 2025}}</ref> а потоа постигнал гол во победата од 2-3 на гостувањето кај {{Fb team (N) Venezia}}.<ref>{{cite web|url=https://www.lottomatica.sport/news/calcio/serie-a/la-juve-vince-a-venezia-i-bianconeri-conquistano-laccesso-in-champions/|title= La Juve vince a Venezia: i bianconeri conquistano l’accesso in Champions|publisher=lottomatica.sport|language=it|date=26 мај 2025|access-date=10 јуни 2025}}</ref> На крајот од сезоната, тој учествувал на [[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Светското клупско првенство]] ​​со Јувентус во [[САД]]: тој бил протагонист во групната фаза, постигнувајќи гол на дебито на клубот во натпреварувањето, на 18 јуни 2025 година, во победата од 5-0 против емиратскиот клуб {{Fb team (N) Al Ain FC}},<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/it/tournaments/mens/club-world-cup/usa-2025/articles/al-ain-juventus-highlights-match-report-vittoria|title=Juventus forza 5: Kolo Muani, Conceição e Yildiz spazzano via l'Al Ain|date=18 јуни 2025}}</ref> и го повторил истото четири дена подоцна, во победата од 4-1 над мароканскиот {{Fb team (N) Wydad Casablanca}}, каде постигнал два гола и го предизвикал [[автогол]]от со кој бил отворен резултатот.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/it/tournaments/mens/club-world-cup/usa-2025/articles/juventus-wydad-highlights-match-report-yildiz|title=Yildiz show e la Juventus vola: Wydad eliminato|date=22 јуни 2025}}</ref> Сезоната ја завршил со 52 одиграни натпревари во сите натпреварувања и 12 гола. На 7 февруари 2026, Јилдиз го продолжил својот договор со Јувентус до 2030 година.<ref>{{cite web |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/kenan-yildiz-renews-until-2030 |title=Kenan Yildiz renews until 2030 |publisher=Juventus FC |date=7 February 2026 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Иако имал можност да игра и за [[Германија]], Јилдиз се одлучил да ја претставува [[Турција]] на репрезентативни ниво, играјќи најпрво за [[Фудбалска репрезентација на Турција под 17 години|селекцијата под 17 години]], за која во периодот 2021-2022 забележал 10 настапи и 3 гола.<ref>{{Cite web|url=https://www.fanatik.com.tr/kenan-yildizi-ajax-ve-juventus-transfer-etmek-istiyor-2255310|title=Kenan Yıldızı Ajax ve Juventus transfer etmek istiyor|website=Fanatik|date=12 August 2022 }}</ref> На 27 септември 2022 година, дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Турција под 21 година|турската репрезентација под 21 година]], влегувајќи како замена во пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Грузија под 21 година|Грузија]].<ref>{{cite web|author=Mario Tramo|url=https://www.serieanews.com/2022/09/29/serie-a-juventus-giovanili-yildiz-milan-inter-carboni/|title=Juventus, momento d’oro per Kenan Yildiz. Debutto in nazionale per la stella|date=2022-09-29}}</ref> Својот прв гол за истата репрезентација го постигнал на 27 март 2023 година, во победата со 4-2 против [[Фудбалска репрезентација на Косово под 21 година|Косово]] во [[Анталија]], исто така во пријателски натпревар.<ref>{{cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2023/03/27-105583022/turchia_u21_yildiz_show_in_nazionale_gol_e_magie_contro_il_kosovo|title=Turchia U21, Yildiz show in Nazionale: gol e magie contro il Kosovo|date=2023-03-27}}</ref> Досега за репрезентацијата под 21 година има 8 настапи и 2 гола. Во октомври 2023 година, го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Турција|сениорската репрезентација]],<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/06-10-2023/juve-yildiz-convocato-in-nazionale-dalla-turchia-di-montella.shtml|title=I giorni speciali di Yildiz: non solo derby, Montella lo convoca per la prima volta con la Turchia|date=2023-10-06}}</ref> правејќи го своето деби на 12 октомври 2023, во победата со 0-1 на гости над {{NazNB|FUrep|HRV}}, во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2024|квалификациите]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]].<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/kenan-yildiz-esordio-con-la-turchia|title=Kenan Yildiz, esordio con la Turchia|date=2023-10-13}}</ref> На 18 ноември, во неговиот втор настап, тој го постигнал својот прв гол, во победата со 2-3 во пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|GER}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2023/11/18/yildiz-gol-germania-turchia|title=Germania-Turchia 2-3: lo juventino Yildiz segna e poi esulta alla Del Piero|date=2023-11-18}}</ref> Во мај 2024 година, тој се нашол на првичниот список со играчи на селекторот [[Винченцо Монтела]], за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]].<ref>{{cite web|language=tr|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=44364|title=A Millî Takımımızın EURO 2024 Geniş Kadrosu Açıklandı|date=24 мај 2024}}</ref> Откако следниот месец бил потврден во конечниот список,<ref>{{cite web|language=tr|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=202&ftxtID=44561|title=A Millî Takımımızın EURO 2024 Kadrosu Açıklandı|date=7 јуни 2024}}</ref> на 18 јуни 2024 година, тој го направил своето деби започнувајќи како стартер во првиот натпревар на Турција, во [[Дортмунд]] против {{NazNB|FUrep|GEO}}, добиен со 3-1 (во натпреварот, исто така, му бил поништен гол):<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/international-recap-esordio-euro2024-successo-yildiz|title=International Recap {{!}} Esordio a Euro2024 e successo per Yildiz|date=19 јуни 2024}}</ref> тој бил користен во сите пет натпревари на на турнирот на турците, чие патување завршило во четвртфиналето против {{NazNB|FUrep|NED}}.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/it/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/kenan-yildiz-intervista-turchia-juventus|title=La rapida ascesa di Yildiz: "Indossare la 10 della Juve è un onore ma anche una responsabilità"|date=25 октомври 2024}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|TUR}} {{Cronopar|12-10-2023|Осиек|HRV|0|1|TUR|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|18-11-2023|Берлин|DEU|2|3|TUR|1|Пријателска|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Кардиф|WAL|1|1|TUR|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Будимпешта|HUN|1|0|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|77}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Виена|AUT|6|1|TUR|-|Пријателска}} {{Cronopar|4-6-2024|Болоња|ITA|0|0|TUR|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-2024|Варшава|POL|2|1|TUR|-|Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|18-6-2024|Дортмунд|TUR|3|1|GEO|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|22-6-2024|Дортмунд|TUR|0|3|PRT|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{subon|58}}}} {{Cronopar|26-6-2024|Хамбург|CZE|1|2|TUR|-|Евро|2024|Прва фаза|13={{yel|37}} {{suboff|75}}}} {{Cronopar|2-7-2024|Лајпциг|AUT|1|2|TUR|-|Евро|2024|Осминафинале|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|6-7-2024|Берлин|NLD|2|1|TUR|-|Евро|2024|Четвртфинале|13={{suboff|77}}}} {{Cronopar|6-9-2024|Кардиф|WAL|0|0|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|25}} {{suboff|77}}}} {{Cronopar|9-9-2024|Измир|TUR|3|1|ISL|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Самсун|TUR|1|0|MNE|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13= {{subon|69}}}} {{Cronopar|14-10-2024|Рејкјавик|ISL|2|4|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза|13={{yel|57}} {{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|19-11-2024|Никшиќ|MNE|3|1|TUR|1|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Прва фаза}} {{Cronopar|20-3-2025|Истанбул|TUR|3|1|HUN|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Плејоф}} {{Cronopar|23-3-2025|Будимпешта|HUN|0|3|TUR|-|УЕФА Лига на нации|2024-2025|Плејоф|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|7-6-2025|Ист Хартфорд|USA|1|2|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|76}}}} {{Cronopar|10-6-2025|Чапел Хил|MEX|1|0|TUR|-|Пријателска|13={{suboff|85}}|14=Чапел Хил (Северна Каролина)}} {{Cronopar|4-9-2025|Тбилиси|GEO|2|3|TUR|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|74}} {{suboff|79}}}} {{Cronopar|7-9-2025|Коња|TUR|0|6|ESP|-|Квал. за СП|2026}} {{Cronopar|11-10-2025|Софија|BUL|1|6|TUR|2|Квал. за СП|2026|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|14-10-2025|Измит|TUR|4|1|GEO|1|Квал. за СП|2026|13={{suboff|83}}}} {{Cronofin|25|5}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 20 мај 2024.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Јувентус Некст Џен 2022-2023|2022-2023]] || rowspan=2| {{flagsport|ITA}} [[ФК Јувентус Некст Џен|Јувентус Некст Џен]] || [[Серија Ц 2022-2023|Ц]] || 7 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2022-2023|КИ-Ц]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 8 || 0 |- | [[ФК Јувентус Некст Џен 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија Ц 2023-2024|Ц]]|| 7 || 2 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2023-2024|КИ-Ц]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 7 || 2 |- ! colspan="3"| Вкупно Јувентус Некст Џен || 14 || 2 || || 1 || 0 || || - || - || || - || - || 15 || 2 |- | [[ФК Јувентус сезона 2023-2024|2023-2024]] || rowspan=2| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2023-2024|А]] || 27 || 2 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 5 || 2 || - || - || - || - || - || - || 32 || 4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Серија А 2024-2025|А]] || 35 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 10 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2015|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 1+4 || 1+3 || 52 || 12 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 62 || 9 || || 7 || 2 || || 10 || 1 || || 5 || 4 || 84 || 16 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 76 || 11 || || 8 || 2 || || 10 || 1 || || 5 || 4 || 99 || 18 |} ==Титули== {{Тitle style - Juventus}} *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Турција |image3=Flag of Turkey.svg }} *[https://ng.soccerway.com/players/kenan-yildiz/759425/ Кенан Јилдиз на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kenan-yildiz/profil/spieler/845654 Кенан Јилдиз на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/366509/kenan-yildiz Кенан Јилдиз на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/494525/Show/Kenan-Yildiz Кенан Јилдиз на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Турција на ЕП фудбал 2024}} {{Состав на Турција на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јилдиз, Кенан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] [[Категорија:Турски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 0nzy1xw0mo5b2fmyrmbtripzzwi2tnh Големото издание (Австралија) 0 1349305 5608365 5290737 2026-08-12T06:49:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608365 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine|title=The Big Issue|image_file=|image_size=|image_caption=|editor=|editor_title=Главен и одговорен уредник|previous_editor=|staff_writer=|frequency=Секои две недели|circulation=|category=Забава и актуелни работи|company=The Big Issue|publisher=|firstdate=|country=Австралија|based=|language=Англиски|website=[http://www.thebigissue.org.au/ thebigissue.org.au]|issn=}}'''''Големото издание''''' во Австралија е уличен весник кој започнал во 1996 година. Австралиското издание на трудот е проект на компанијата ''The Big Issue'' со седиште во Велика Британија. Првото списание било лансирано во Австралија на скалите на железничката станица Флиндерс Стрит во [[Мелбурн]] на 16 јуни 1996 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thebigissue.org.au/about-the-big-issue/about/|title=About - The Big Issue|publisher=The Big Issue}}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Од неговото основање во 1996 година до сега, околу 7.000 улични продавачи продале повеќе од 14 милиони примероци од списанието, колективно заработувајќи повеќе од 38 милиони долари. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thebigissue.org.au/about-us/|title=About Us|date=17 April 2024|publisher=The Big Issue}}</ref> Денес, списанието се продава за 9 долари. Во седиштето на весникот во Мелбурн, објавувањето на секое ново издание вклучува лансиран појадок за локалните продавачи. Уредникот потоа поминува низ она што е во изданието и добива повратни информации од продавачите. <ref name="tbiboth">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crikey.com.au/2016/03/31/can-a-charity-magazine-be-both-a-question-for-the-big-issues-new-editor/|title=Can a charity magazine be both? A question for The Big Issue's new editor|date=31 March 2016|publisher=Crikey.com.au}}</ref> Тие се независна, непрофитна организација посветена на поддршка и создавање работни можности за луѓето кои се соочуваат со бездомништво, маргинализација и неповолност. Едноставно кажано, им помагаат на луѓето сами да си помогнат. Водат социјални претпријатија за да создадат можности за работа за луѓе кои не можат да пристапат до редовната работа. Тука спаѓаат списанието The Big Issue, Women’s Workforce и The Big Issue Classroom, како и Програмата за уличен фудбал на заедницата. == Луѓе == Стивен Персон е извршен директор на весникот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thebigissue.org.au/about-the-big-issue/our-people/|title=Our People - The Big Issue|publisher=The Big Issue|accessdate=2024-06-04|archive-date=2021-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325162847/https://www.thebigissue.org.au/about-the-big-issue/our-people/|url-status=dead}}</ref> Ејми Хетерингтон е уредничка на списанието. <ref name="tbiboth"/> === Продавачи === Во Австралија, продавачите се бездомници, маргинализирани и обесправени луѓе од низа обесправени средини, вклучително и оние кои страдаат од состојби на ментално здравје или зависност од дрога. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2015-10-08/selling-the-big-issue-in-canberra/6834830|title=The Big Issue making life brighter for mental health sufferers|date=8 October 2015|publisher=ABC News}}</ref> == Проект за поддршка на домување == Во 2015 година, The Big Issue Australia основала проект наречен „Домови за домови“, иницијатива која ќе помогне да се подигне тековната понуда на нови средства за социјални и достапни куќи. Доброволната иницијатива ги охрабрува сопствениците на куќи, развивачите на имот и банките да дадат донација со одбиток од данок од 0,1 отсто од цената на нивниот имот, во моментот кога ќе го продадат. Средствата собрани преку „Домови за домови“ се дистрибуираат до давателите на социјални станови за да изградат имот врз основа на областите со најголема потреба за домување. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.homesforhomes.com.au/about/|title=homes for homes, The big issue|publisher=Homes for Homes|accessdate=2024-06-04|archive-date=2019-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806033515/http://www.homesforhomes.com.au/about/|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Бездомништво во Австралија]] == Наводи == https://thebigissue.org.au/about-us/ {{Наводи|2}} 5kf3eycdoqstfaju6mnx6npgtsodg1t Војна против изнајмување 0 1349492 5608347 5594926 2026-08-12T01:06:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608347 wikitext text/x-wiki '''Војна против изнајмување''' (исто така позната како '''Хелдерберг војна''') — бунт на станарите во северниот дел на Њујорк помеѓу 1839 и 1845 година. Анти-изнајмувачите ја прогласиле својата независност од феудалниот систем управуван од патрони, спротивставувајќи се на даночниците и успешно барајќи земјишни реформи. Конфликтот резултирал со усвојување на закони кои ги направиле феудалните мандати нелегални и незаконски закупите подолги од 12 години.<ref name="Miller1967">Miller (1967), pp. 66–69.</ref> == Настани == Инцидентот започнал со смртта на Стивен Ван Ренселаер III во 1839 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YEUpEAAAQBAJ&pg=PA42|title=The Politics of Private Property|last=Knewitz|first=Simone|date=2021|publisher=Lexington Books|isbn=978-1-7936-2376-8|location=Lanham, MD|page=42|ref={{sfnRef|Knewitz}}|via=[[Google Books]]}}</ref> Ван Ренселаер, кој бил опишан како „благ и добронамерен земјопоседник“ бил покровител на регионот во тоа време.<ref>{{Наведен нестручен часопис|location=Rockville, MD}}</ref> Како начин да ги развие своите огромни имоти, Ван Ренселаер им доделил на станарите доживотен закуп по умерени цени.{{Sfn|Persico}} За време на неговиот живот, кога станарите биле во финансиски ограничувања, тој претпочитал да прифати кирија во форма на стоки и услуги наместо готовина, да дозволи кириите да се акумулираат или да прифати делумно плаќање наместо да ги исели. Меѓутоа, неговите договори за закуп вклучувале и одредба за „четврт-продажба“, која барала од станарите кои ги продавале своите закупнини да му платат на Ван Ренселаер една четвртина од продажната цена или една дополнителна година закупнина. Покровители ја поседувале целата земја на која живееле станарите во долината Хадсон и го користеле овој [[Феудализам|феудален]] систем за закуп за да ја задржат контролата врз регионот. Кога умрел, неговото богатство било намалено во економскиот пад познат како Паника од 1837 година, па тестаментот на Ван Ренселаер им наложил на неговите наследници да собираат неподмирени кирии и исплати од четвртина продажба за да се применат на долговите на неговиот имот. Кога наследниците се обиделе да наплатат, станарите кои верувале дека нивните долгови ќе бидат простени по смртта на Ван Ренселаер не можеле да ги платат бараните суми, не можеле да обезбедат поволен распоред за плаќање од наследниците и не можеле да добијат олеснување во судовите, па затоа се побуниле. Првиот масовен состанок на земјоделците-закупци што довел до војната против киријата се одржал на врвот на планините Хелдерберг во Берн, Њујорк на 4 јули 1839 година. Тие издале декларација за независност, ветувајќи: „Ќе ја земеме топката на Револуцијата онаму каде што ја запреа нашите татковци и ќе ја превртиме до конечното завршување на слободата и независноста на масите“. Меѓу нивните тактики биле штрајкот за изнајмување, при што станарите одбивале да платат за нивните закупнини, освен ако наследниците на Ван Ренселаер и другите покровители не се согласеле на договорено решение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://daily.jstor.org/rent-wars-1840s/|title=Rural Rent Wars of the 1840s|last=Wills|first=Matthew|date=2020-09-01|work=JSTOR Daily|language=en-US|accessdate=2023-07-24}}</ref> Во декември 1839 година, Анти-изнајмувачите одбиле 500 луѓе предводени од шерифот на округот Олбани, Мајкл Арчер, вклучувајќи ги Вилијам Марси и Џон Ван Бурен. Гувернерот Вилијам Севард им се заканил на бунтовниците со 700 припадници на милицијата и тие се предале. Меѓутоа, востанието продолжило да тлее. Маскираните „Индијанци од Калико“ се спротивставувиле на иселувањето, собирањето даноци и спроведувањето на законот, понекогаш посипувајќи ги со катран и пердуви нивните непријатели.<ref name="Summerhill2007">Thomas Summerhill, "Anti-Rent Wars (New York)", in ''Encyclopedia of U.S. Labor and Working-class History'' Vol.</ref> Конфликтот добил поддршка некаде помеѓу 25.000 и 60.000 станари од околу 300.000 станари во системот за патрони.<ref>{{Наведено списание|last=Huston|first=Reeve|date=2000|title=The Parties and "The People": The New York Anti-Rent Wars and the Contours of Jacksonian Politics|url=https://www.jstor.org/stable/3124703|journal=Journal of the Early Republic|volume=20|issue=2|pages=241–271|doi=10.2307/3124703|issn=0275-1275|jstor=3124703}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hvmag.com/life-style/hudson-valley-anti-rent-wars/|title=History of America's Other Revolution: The Anti-Rent Wars|last=Levine|first=David|date=2015-07-30|work=Hudson Valley Magazine|language=en-US|accessdate=2023-07-24}}</ref> Во јануари 1845 година, сто и педесет делегати од единаесет окрузи се собрале во Лутеранската црква Свети Павле<ref>{{Наведување|url=http://www.bernehistory.org/churchDetails.asp?ID=4|title=Berne, NY: history|access-date=April 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105084345/http://www.bernehistory.org/churchDetails.asp?ID=4|archivedate=November 5, 2011}}</ref> во Берн за да повикаат на политичка акција за да се разгледаат нивните поплаки.<ref>{{Наведена книга|title=Tin Horns and Calico, a Decisive Episode in the Emergence of Democracy|url=https://archive.org/details/tinhornscalicode0000henr|last=Christman|first=Henry|date=June 1978|isbn=0-685-61130-2}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.49015001334987;view=1up;seq=4|title=Tin Horns and Calico: A Decisive Episode in the Emergence of American Democracy|last=Christman|first=Henry|date=1961|publisher=Collier Books|location=New York, NY|orig-year=1945|via=[[HathiTrust]]}} * {{Наведување|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2242/is_1637_280/ai_88702710|title=New York's Anti-rent War 1845–1846|journal=Contemporary Review|date=June 2002|first=Eric|last=Ford|accessdate=2024-06-06|archive-date=2006-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20060223203729/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2242/is_1637_280/ai_88702710|url-status=dead}}. * {{Наведување|first=Dorothy|last=Kubik|title=A Free Soil — A Free People: The Anti-Rent War in Delaware County, New York|year=1997|isbn=0-935796-86-X}}. * {{Наведување|first=Charles W|last=McCurdy|title=The Anti-Rent Era in New York Law and Politics, 1839–1865|year=2001|isbn=0-8078-2590-5}}. * Miller, Douglas T. (1967) ''Jacksonian Aristocracy: Class and Democracy in New York, 1830–1860.'' New York: Oxford University Press. * {{Наведување|first=Reeve|last=Huston|year=2004|chapter=Popular Movements and Party Rule: The New York Anti-Rent Wars and the Jacksonian Political Order|title=Beyond the founders: new approaches to the political history of the early American republic|editor1-first=Jeffrey L|editor1-last=Pasley|editor2-first=Andrew W|editor2-last=Robertson|editor3-first=David|editor3-last=Waldstreicher|place=Chapel Hill|publisher=University of North Carolina Press|pages=355–86}}. * {{Наведена книга|title=Land and Freedom: Rural Society, Popular Protest, and Party Politics in Antebellum New York|url=https://archive.org/details/landfreedomrural0000hust|last=Huston|first=Reeve|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-195-13600-5}} * {{Наведено списание|last=Ellis|first=David M.|date=1944|title=Land Tenure and Tenancy in the Hudson Valley, 1790-1860|url=https://www.jstor.org/stable/3739598|journal=Agricultural History|volume=18|issue=2|pages=75–82|issn=0002-1482|jstor=3739598}} * {{Наведена книга|url=http://archive.org/details/cu31924030043131|title=The anti-rent war on Blenheim Hill : an episode of the 40's : a history of the struggle between landlord and tenant growing out of the patroon system in the eastern part of New York|last=Mayham|first=Albert Champlin|date=1906|publisher=Jefferson, N.Y. : F.L. Frazee|others=Cornell University Library}} [[Категорија:Протести за станување]] 4wjas1masgso5ovs9i7q76tjv2nu1bs Бугаризација на македонското малцинство во Албанија 0 1351070 5608184 5565493 2026-08-11T13:12:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608184 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Viktor-Stojanov-zakana.jpg|мини|314x314пкс|За време на пописите на [[Албанија]] во 2023, првиот пописи што го нудело терминот „Бугари“ како опција, различни бугарски невладински организација којшто соработувале предвремено во Албанија активно се обидувале да го зголемат бројот на вештачкото малцинство. [[Виктор Стојанов]], претставник и водач на [[Фондација „Македонија“|бугарската фондација „Македонија“]] активно се заканувал кон [[Албански Македонци|македонското малцинството во Пустец]] да се декларирале како Бугари или нивните бугарски пасоши би биле одземени.<ref>{{Наведени вести|url=https://infomax.mk/%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D1%81%D1%82/|title=Бугарскиот провокатор Виктор Стојанов им се заканува на Македонците од Албанија|date=2023|work=Infomax}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/popis-makedoncite-vo-albanija-nemaat-derman-pritisoci-i-zakani-da-se-izjasnat-kako-bugari/a-66895507|title=Македонците во Албанија под притисоци на пописот|last=ДТЗ|date=2023|work=[[Дојче Веле|Deutsche Welle]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://mia.mk/al/story/%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%B4%D0%BE-%D0%B6%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%86-%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B5-%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%BE-%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D1%82-%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D1%98%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8|title=Стојанов до жителите на Пустец: Ако не се запишете како етнички Бугари на пописот, вашите бугарски државјанства ќе бидат одземени|last=Атанасов|first=Александар|date=2023|work=Миа}}</ref>]] Низ последните години различни сведоци од друштва што го претставуваат [[Албански Македонци|македонското малцинство во Албанија]] го истакнале надворешниот притисок од страна на [[Бугарија]] како обид на создавање вештачко малцинство на [[Бугари]] во [[Албанија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://republika.mk/vesti/balkan/sterjovski-na-top-chanel-golem-e-pritisokot-za-bugarizacija-na-makedoncite-vo-albanija/|title=Стерјовски на „Топ чанел“: „Голем е притисокот за бугаризација на Македонците во Албанија“|last=Балкан|date=2022|work=Република Онлајн|access-date=2024-06-29|archive-date=2024-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629150642/https://republika.mk/vesti/balkan/sterjovski-na-top-chanel-golem-e-pritisokot-za-bugarizacija-na-makedoncite-vo-albanija/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://balkaninsight.com/2023/11/07/albanian-census-opens-new-front-in-macedonian-bulgarian-identity-row/|title=Albanian Census Opens New Front in Macedonian-Bulgarian Identity Row|last=Мејдини|first=Фатјона|date=2023|work=Balkan Insight|quote=''„Македонците во Албанија викаат дека Бугарија се обидува да ги направи да се идентификуваат како Бугари“''}}</ref> Македонскиот политичар од Албанија, [[Васил Стерјовски]] водач на [[Македонска алијанса за европска интеграција|МАЕИ]] смета дека асимилацијата и [[бугаризација]]та е претежно водено од бугарски државни институции и бугарските амбасадори во [[Тирана]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.expres.mk/sterjovski-bugarija-vo-nov-pohod-za-asimilacija-i-bugarizacija-na-makedoncite-vo-albanija/|title=Стерјовски: Бугарија во нов поход за асимилација и бугаризација на Македонците во Албанија|date=2023|work=Expres|access-date=2024-06-29|archive-date=2024-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629145135/https://www.expres.mk/sterjovski-bugarija-vo-nov-pohod-za-asimilacija-i-bugarizacija-na-makedoncite-vo-albanija/|url-status=dead}}</ref> Според бугарските институции над 50.000 Бугари живеат во Албанија.<ref>  ''[https://web.archive.org/web/20080504035012/http://www.omda.bg/BULG/news/Bulgaria%20news/Bulgaria_Albania.htm Българите в Албания]'' (2004) од Горешта Тема</ref> Некои македонски политичари од Албанија сметаат дека бугаризацијата се водело преку злоупотребата на бугарскиот пасош како доказ на бугарско малцинство, но голем дел од луѓето со бугарски пасош биле од [[Албанци|албанско потекло]] и се аплицирале за пасошот заради економски причини наместо етнички.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/video-intervju-sterjovski-bugarskoto-malcinstvo-vo-albanija-postoi-samo-vo-zakon-bugarskite-pasoshi-se-biznis-povekje-gi-kupuvaat-albanci-otkolku-makedonci/|title=Стерјовски: Бугарското малцинство во Албанија постои само во закон, бугарските пасоши се бизнис, повеќе ги купуваат Албанци отколку Македонци|last=Дамческа|first=Марина|date=2023|work=[[Слободен Печат]]|quote=''„Досега ви гарантирам најодговорно дека од не знам колку илјади албански граѓани што имаат бугарски пасоши, мнозинството се Албанци, значи не се Македонци. Тоа е еден огромен бизнис кој трае изминатите години посебно кога Бугарија стана членка на ЕУ. Порано немаше никаков интерес и никој албански граѓанин немал аплицирано, не му требал таков пасош“''}}</ref> [[Преспа (друштво)|Македонското друштво Преспа]] смета дека нема етнички бугари во Албанија освен во амбасадата во Тирана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/en/bugari-vo-albanija-ima-ama-samo-vo-konzularnite-pretstavnishtva-reagira-partijata-na-slobodata-za-mala-prespa/|title=There are Bulgarians in Albania, but only in the consular offices, the party Freedom for Small Prespa reacts|last=Д.|first=З.|date=2024|work=[[Слободен Печат]]|quote=''„Не го признаваме пописот, бараме негово повторување таму каде што е доминантно македонското малцинство, со строга меѓународна контрола без никакво надворешно мешање. Бугари има во Албанија, но само во конзуларните претставништва - пописот нема релевантна основа за состојбата на терен“''}}</ref> По падот на комунизмот на Албанија во 1990, три пописи досега биле организирани, во [[Пописот на Албанија во 2001|2001]], [[Пописот на Албанија во 2011|2011]] и [[Пописот на Албанија во 2023|2023]]. Во сите досегашни пописи од 1945 немало бугарско малцинство во резултатите но во најновиот попис во 2023 после внесувањето на Бугарите во уставот на Албанија се броени 7.057 Бугари, повеќе од 2.281 броени Македонци во Албанија.<ref>''[https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf Резултати од пописот на Албанија во 2023 година]''</ref> Заради тоа резултатите не се признаени од Македонците во Албанија. == Темелите на бугаризација во Албанија == === Приклучување во уставот === Во 2014 [[Европска Унија|Европската Унија]] најавила дека еден од условите за влез во ЕУ на Албанија би била подобрувањето и признавањето на нејзините малцинства. Заради тоа во 2017 парламентот на Албанија ратификувале договор каде што ги признале [[Албански Македонци|Македонците]], [[Србите и Црногорците во Албанија|Србите]], [[Србите и Црногорците во Албанија|Црногорците]], [[Власите во Албанија|Власите]], Бошњаците, [[Египќаните во Албанија|Египќаните]], [[Ромите во Албанија|Ромите]] и [[Албански Грци|Грците во Албанија]] како малцинство со целосни јазични права покрај региони со мнозинство.<ref>''[https://rm.coe.int/law-on-protection-of-national-minorities-in-albania-english/1680a0c256 ON THE PROTECTION OF NATIONAL MINORITIES IN THE REPUBLIC OF ALBANIA]'' (2017) од Албанскиот парламент, одобрувано од [[Грамоз Речи]]</ref> Во оригиналното издание било планирало само да се приклучат 8 малцинства но заради тогашниот притисок од премиерот на [[Бојко Борисов]] дека [[Албанија]] би добила вето за нејзиниот влез во [[Европска Унија|ЕУ]] ги приклучиле и Бугарите во уставот како малцинство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/video-intervju-sterjovski-bugarskoto-malcinstvo-vo-albanija-postoi-samo-vo-zakon-bugarskite-pasoshi-se-biznis-povekje-gi-kupuvaat-albanci-otkolku-makedonci/|title=Стерјовски: Бугарското малцинство во Албанија постои само во закон, бугарските пасоши се бизнис, повеќе ги купуваат Албанци отколку Македонци|last=Дамческа|first=Марина|date=2023|work=[[Слободен Печат]]}}</ref> === Планот === [[Податотека:BG-Policies-on-MK.png|мини|334x334px|Корицата на брошурата ''„Бугарската политика спрема Република Македонија“'' објавена во 2008, делото е еден од најраните планови за бугаризацијата на македонското малцинство во Албанија]] Во 31 март, 2008 година, Љубомир Иванов, тогашен историчар од Бугарија и претставник на [[Бугарска историографија|русофилската историографија во Бугарија]] во средба во хотелот ''„Шератон“'' во [[Софија]]<ref>''[https://www.dw.com/bg/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B1%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D1%80%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F/a-3228288 Представяне на книгата "Българската политика спрямо Република Македония"]'' (2008) од [[Дојче Веле]]</ref> ја претставил неговата брошура „Бугарската политика спрема Република Македонија“ за прв пат. Брошурата била пишана од различни историчари од Бугарија помеѓу јануари 2007 и јануари 2008 година. Во брошурата се дискутирало различни теми за македонскиот народ и историја, но под дел 2.2.4 во категоријата „Дејности“ се истакнало целта. Којшто според авторите било: {{Quote|text=''„ Клучната дипломатска концепција треба да биде интегрирањето на Западниот Балкан во ЕУ и НАТО како повод за приопштувањето кон бугарската нација на бугарите од Република Македонија, Србија, Албанија и Косово, со достигање на бараниот стандард за национални и етнички малцинства во рамките на ЕУ.“''|sign=Љубомир Иванов|source=<ref>[https://mk.wikisource.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8j%D0%B0 ''„Бугарската политика спрема Република Македониjа“''] (2008) од Љубомир Иванов, дел 2.2.4</ref>}} Во статијата ''„Екслузивно: Меѓу измислените Бугари повеќето Албанци“'' објавена во 2022 во македонскиот весник во Албанија „Илинден“ се истакнува како брошурата на Иванов бил еден од основните темели за почетокот на бугаризацијата, којшто била финансирана и планирана во 2008 но би била спроведена во 2017 година кога бугарите биле приклучени во уставот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/vesnik-ilinden-megju-izmislenite-bugari-vo-albanija-povekjeto-se-albanci|title=Весник „Илинден“: Меѓу измислените Бугари во Албанија повеќето се Албанци|last=Балкан|date=2022|work=Фактор}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/story/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D0%BC%D0%B5%D1%93%D1%83-%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8|title=Весник „Илинден“: „Ексклузивно: Меѓу измислените Бугари во Албанија повеќето Албанци“|last=Тодоровска|first=Вера|date=2022|work=Миа}}</ref> ==== Првите обиди ==== [[Податотека:Albania minorities mk.svg|мини|341x341px|Карта на малцинствата во Албанија, регионите [[Мала Преспа]], [[Голо Брдо]] и [[Гора (област)|Гора]] се прикажани со македонско мнозинство. Дел од бугаризацијата во Албанија било обидот на докажување бугарски идентитет во тие региони.]] После признавањето на Бугарите во Албанија различни бугарски невладини и државни организации се обидувале да го докажат бугарско мнозинство во регионите [[Мала Преспа]],<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://antropol.mk/2024/05/14/bugarizacija-na-mak-vo-kim-kk/|title=По обидот во Албанија, Бугарија сака да ги бугаризира и Македонците во Косово и Метохија|last=Антропол|date=2024|work=Антропол}}</ref> [[Голо Брдо]]<ref>{{Наведени вести|url=https://makedonium.net/?p=2794|title=Реакција од Македонското друштво "Илинден" - Тирана на обидот за бугаризација на Македонците во Голо Брдо|date=2021|work=Весник Македониум|access-date=2024-06-29|archive-date=2024-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629145140/https://makedonium.net/?p=2794|url-status=dead}}</ref> и [[Гора (област)|Гора]].<ref name=":0" /> Првиот обид бил преку хуманитарни дела каде што се обидувале да го подобрат гледиштето на Македонците во [[Пустец]] кон [[Бугарија]]. Според сведоци во Пустец, пред пописот во 2023 различни претставници од бугарската амбасада во Тирана го посетувале селото и донирале хуманитарни амбуланти, коли, школски книги и друго.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/mk/dali-bugarija-gi-kupuva-makedoncite-vo-albanija/video-69483321|title=Дали Бугарија „ги купува“ Македонците во Албанија?|last=Елези|first=Елона|date=2024|work=[[Дојче Веле]]}}</ref> Во школските книги различни македонски херои како [[цар Самоил]] биле претставени како Бугари. Истовремено биле водени бесплатни здравствени прегледи од страна на бугарски лекари во Албанија на македонското малцинство преку проекти од бугарската фондација „Бугарска меморија“. Главниот водач на фондацијата бил Милен Врабески.<ref>{{Наведени вести|url=https://alfa.mk/%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BB%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0/|title=Бугарски лекари без пари лечеле „Бугари“ во Албанија- нови провокации врз македонското малцинство|last=Петровски|first=Матеја|date=2023|work=Алфа|access-date=2024-07-01|archive-date=2024-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701202605/https://alfa.mk/%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BB%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0/|url-status=dead}}</ref> Во 2023 година имало обид за отворање бугарски културен клуб во [[Пустец]] како обид на провокација но при посетата на бугарските новинари учествувал и македонскиот историчар [[Бранислав Светозаревиќ]] којшто во интервјуто сурово ги критикувал бугарските претставници, обележувајќи им го нивниот јазик како дијалект на [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] со додадени зборови од [[Руски јазик|рускиот јазик]].<ref>{{Наведени вести|url=https://markukule.mk/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B0%D1%80-%D1%81%D0%BE-%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%99%D0%B0%D0%BA/|title=Македонски историчар со факти “пошљака” бугарски новинари во Албанија, откако не успеа планот да се отвори бугарски клуб во Пустец (ВИДЕО)|date=2023|work=Маркукуле}}</ref> Преку хуманитарните дејства професорот Спас Тошев, професор на инстутитутот за население и хуманитарни истражувања, подгранка на [[Бугарска академија на науките|БАН]], се обидувал да го докажи бугарскиот карактер во Голо Брдо но обидот бил неуспешен.<ref>{{Наведени вести|url=https://alfa.mk/%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80/|title=„Нема Македонци во Албанија“ – Бугарите го негираат македонското малцинство во Мала Преспа, Голо Брдо и Гора|last=Алексиеска|first=Кристина|date=2022|work=[[Телевизија Алфа|Алфа]]|access-date=2024-06-29|archive-date=2024-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629145135/https://alfa.mk/%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80/|url-status=dead}}</ref> Истовремено [[Русофилија|русофилската]] [[Бугарска историографија|бугарската историографија]] и владата на Бугарија се обидувале да докажат дека бугарското малцинство во [[Голо Брдо]] и [[Пустец]] биле редовно дискриминирани од страна на Македонците во регионите, но според истражувањата на Марија Дојче, универзитетска професорка немало никакви тензии или дискриминација во тие дела: {{Quote|text=''„Во тој период, немаше апсолутно никаков сигнал за конфликт или бугарски претензии во овој регион. Локалното население се декларираше дека е Македонско и зборува македонски јазик, и сите останати му се обраќаа на ова малцинство како што секогаш било традиционално признаено, имено како македонско етничко малцинство во регионот на Корча“''|sign=Марија Дојче|source=<ref>[https://www.dw.com/mk/dali-bugarija-gi-kupuva-makedoncite-vo-albanija/video-69483321 ''„Дали Бугарија „ги купува“ Македонците во Албанија?“''] (2024) од Елона Елези, објавено во [[Дојче Веле]]</ref>}} Како обид да се докажело бугарскиот карактер во тие региони, бугарката Тања Мангалакова ги посетила Голо Брдо и [[Мала Преспа]] во 2004 за да врши истражување на Бугарите во тој регион. При нејзината посета таа истакнала:<ref>{{Наведена книга|url=https://core.ac.uk/download/pdf/11870994.pdf|title=Ethnic Bulgarians in Mala Prespa and Golo Brdo|last=Мангалакова|first=Тања|publisher=INTERNATIONAL CENTRE FOR MINORITY STUDIES AND INTERCULTURAL RELATIONS (IMIR)|year=2004|pages=2}}</ref> {{Quote|text=''„Влеговме во селото во октомври рано попладне, заедно со рахатниот автобус кој пристигнува од [[Горица]], возило кое се чинеше дека секој момент ќе се распадне. Наоколу се гледаа уредни куќи со суви црвени пиперки и јажиња од кромид обесени на ѕидовите. Поминувавме покрај жени со пријателски изглед во здолништа со памук, носејќи бели или шалови со шари; мажите ги извршуваа секојдневните работи надвор од куќите, некои беа зафатени со работа со нивните чамци. Локалните луѓе фаќаат игра во езерото. Додека ги обиколувавме калливите селски улици, ги распрашувавме луѓето од кое потекло. Ги прашавме на бугарски, тие одговорија на свој дијалект. „Сите сме Македонци“, беше најчестиот одговор.“''|sign=Тања Мангалакова|source=}} Милена Селими, државни претставници од комитетот за националните малцинства и Фитим Бали, секретар на советот на [[Булчица (округ)|општина Булчица]] во јуни 8 2023 планирале посета за селото [[Големо Острени]], [[Голо Брдо]] за средба за интересите на Бугарите во Албанија и за олеснувањето процесот на добивање бугарски пасош. Нивната посета била многу оспорена помеѓу граѓаните во селото и заради тоа Милена Селими во идна објава заклучила дека во селото немало бугарско население.<ref>{{Наведени вести|url=https://antropol.mk/2023/06/07/bugarizacija-na-makedoncite-vo-al-bg-pasoshi/|title=Бугаризација на Македонците во Албанија – Албански државни службеници доделуваат бугарски пасоши|last=Антропол|date=2023|work=Антропол}}</ref> Во 2023 година двајца новинари од албанскиот телевизиски канал „Фикс фаре“ откриле нелегална станица во [[Големо Острени]], [[Голо Брдо]] изградена од братот на тогашниот градоначалник на [[Булчица (округ)|општина Булчица]] Фестиме Мјештри со фундови директно од Бугарија, во нејзе можело да се купи сертификати за бугарско потекло за бугарски пасоши за 50.000 [[Албански лек|леки]] (околу 30.750 [[Македонски денар|денари]] во 2024) Двајцата новинари ги купиле како експеримент и откриле во нив дека содржиле лажни информации, во двете сертификати пишувало дека албанските новинари имале бугарски корени од населби каде што немале потекло или бугарско население.<ref>{{Наведени вести|url=https://vesnik-ilinden.com/skandal-sekretarot-na-opshtina-bulkiza-fitim-bala-i-administratorot-na-ostren-luan-mjeshtri-prodavaat-potvrdi-za-bugarsko-poteklo-vo-makedonskite-opshtini-video/|title=Скандал: Секретарот на општина Булќиза Фитим Бала и администраторот на Острен Луан Мјештри продаваат потврди за бугарско потекло во македонските општини (ВИДЕО)|last=Фикс фаре|first=|date=2023|work=Весник на македонското друштво „Илинден“ - Тирана|access-date=2024-07-02|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226130642/https://vesnik-ilinden.com/skandal-sekretarot-na-opshtina-bulkiza-fitim-bala-i-administratorot-na-ostren-luan-mjeshtri-prodavaat-potvrdi-za-bugarsko-poteklo-vo-makedonskite-opshtini-video/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.kanal5.mk/novinari-na-fiks-fare-kupile-potvrda-za-bugarsko-poteklo-za-10-000-leki/a617424|title=Новинари на „Фикс фаре“ купиле потврда за бугарско потекло за 10.000 леки|date=2023|work=[[Канал 5]]}}{{Мртва_врска|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Пописот во 2023 година == Пописот на Албанија во 2023 претставувало можност на Бугарија за бугаризацијата на македонското малцинство, заради тоа што пописот бил првиот попис во албанска историја кадешто терминот „Бугарин“ бил понуден за еден од одговорите во прашањето за народност. Кога пописот почнал во септември 2023 потпретседателката на [[Бугарија]], [[Илијана Јотова]] со нејзината делегација ја посетиле [[Тирана]] каде што отвориле школо за бугарски јазик и ја промовирале книгата „Бугари во Албанија“.<ref>''[https://denesen.mk/popis-vo-albanija-makedoncite-kje-bidat-popishani-vo-uslovi-na-silna-propaganda-za-nivna-bugarizacija-od-oficijalna-sofija/ ПОПИС ВО АЛБАНИЈА: Македонците ќе се попишуваат во услови на силна пропаганда за нивна бугаризација од официјална Софија]'' (2023) од [[Денешен Весник]]</ref><ref>''[https://www.bta.bg/en/news/balkans/524256-vp-takes-part-in-bulgarians-in-albania-book-presentation-in-tirana-on-eve-of-1 VP Takes Part in "Bulgarians in Albania" Book Presentation in Tirana on Eve of 1st Census since Recognition of Bulgarian Minority]'' (2023) од Bulgarian News Agency</ref> Различни македонски организации во Албанија се обидувале да го спречат притисокот на странската бугарска пропаганда во македонските региони. Кога почнало потписот бил издржан собор во [[Пустец]] каде што [[Едмонд Темелко]] најавил дека секој Македонец не требало да се срами на својот сопствен идентитет. Во средбата потврдиле дека населението е македонско, којшто го користи [[Македонски јазик|македонскиот јазик]] како главен јазик.<ref>{{Наведени вести|url=https://vesnik-ilinden.com/makedonczite-vo-albanija-ednoglasni-bugari-vo-albanija-nema/|title=Maкедонците во Албанија едногласни: Бугари во Албанија нема|date=2023|work=Илинден|access-date=2024-07-02|archive-date=2024-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240222200735/https://vesnik-ilinden.com/makedonczite-vo-albanija-ednoglasni-bugari-vo-albanija-nema/|url-status=dead}}</ref> Многумина македонски дружини ја контактирале албанската влада да го спречи влезот на бугарскиот шовонист Виктор Стојанов бидејќи во порани најави спомнал дека тие што би се декларирале како Бугари во пописите би добиле стипендија за факултети во [[Бугарија]]. Кога почнале пописите [[Бујар Османи]] најавил во видео дека македонскиот народ не требало да се срами на својот сопствен идентитет и да се декларирале како Македонци во пописиот.<ref>{{Наведени вести|url=https://vesnik-ilinden.com/po-naczionalnost-sme-makedonczi-kakvi-bugari-vo-albanija-nitu-imalo-nitu-ima-velat-makedonczite-vo-albanija/|title=По националност сме Македонци. Какви Бугари, во Албанија ниту имало, ниту има, велат Македонците во Албанија|last=Илинден|date=2023|work=Илинден|access-date=2024-07-02|archive-date=2024-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715105327/https://vesnik-ilinden.com/po-naczionalnost-sme-makedonczi-kakvi-bugari-vo-albanija-nitu-imalo-nitu-ima-velat-makedonczite-vo-albanija/|url-status=dead}}</ref> Исто било пријавено дека за време на пописот сите којшто аплицирале за бугарски пасош биле повикувани кај амбасадата за да се потпишале како Бугари. Почнале да посетуваат различни села и градови со македонско мнозинство или големо македонско малцинство како [[Горица (Албанија)|Горица]] со различни подароци, во вториот ден откако почна пописот го посетиле [[Голо Брдо]] со различни поклони.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.faktoje.al/the-census-and-bulgarian-battle-in-pustec/|title=The Census and Bulgarian “battle” in Pustec|last=Фактоје|date=2023|work=Фактоје|accessdate=2024-06-29|archive-date=2024-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629145141/https://en.faktoje.al/the-census-and-bulgarian-battle-in-pustec/|url-status=dead}}</ref> Третиот ден откако почна пописот Илијана Јотова ги посетила претседателот, премиерот, претседател на парламентот и други за да можела да ја гарантира позицијата на вештачкото бугарско малцинство. При посетета на Илијана Јотова со нејзе присустувала и [[Спас Тошев]] којшто се судрил со Стерјовски заради тоа што во неговиот [[Фејсбук]] профил прикажал слики за резултатите на пописот во македонските региони порано отколку што требало законски. Во постара статија исто објавено од Спас Тошев во 2020 тој признал дека бугарското малцинство било создадено и постоило само заради политички и дипломатски причини.<ref name=":1" /><ref>{{Наведени вести|url=https://bnr.bg/sq/post/101299491/asimilimi-sfida-para-bashkesive-bullgare-ne-ballkanin-perendimor|title=Asimilimi – sfida para bashkësive bullgare në Ballkanin Perëndimor|last=Тошев|first=Спас|date=2020|work=Радио Бугарија|access-date=2024-06-29|archive-date=2020-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914131339/https://bnr.bg/sq/post/101299491/asimilimi-sfida-para-bashkesive-bullgare-ne-ballkanin-perendimor|url-status=bot: unknown}}</ref> За време на изборите, Виктор Стојанов, водач на [[Фондација „Македонија“|бугарската фондација „Македонија“]] редовно ги посетувал места со македонско мнозинство каде што им подарувал поклони и ги објавувал во Фејсбук како Бугари, тој исто така активно се заканувал кон тие со бугарски пасоши да се потпишеле како Бугари.<ref name=":1" /> При една посета подарувал таблети каде што после ги сликал како ја заокружувале опцијата „Бугари“ за народност.<ref name=":1" /> Во друга најава се заканувал кон населението во [[Требишта]] дека градоначалник на селото добивал плата директно од [[Скопје]], и дека останатото македонско население би ги преселил во Скопје.<ref>{{Наведени вести|url=https://vesnik-ilinden.com/vo-sosedstvoto-prodolzhuva-agresijata-nad-naczionalniot-makedonski-identitet/|title=Во соседството продолжува агресијата над националниот македонски идентитет|last=Ст.|first=Д.|date=2023|work=Илинден|access-date=2024-07-02|archive-date=2024-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715105711/https://vesnik-ilinden.com/vo-sosedstvoto-prodolzhuva-agresijata-nad-naczionalniot-makedonski-identitet/|url-status=dead}}</ref> === После пописот и нејзините последици === Амбасадорот на Република Албанија, [[Данчо Марковски]] негативно реагирал кон пописот. После пописот бил повикуван од [[Министерството за надворешни работи и надворешна трговија на Македонија|министерот за надворешни работи]] во [[Скопје]] за да се дискутирало како да постапиле правилно со резултатите од пописот. Новиот МНР изјаснил дека се грижиле за техничките нерегуларности во Албанија за време на пописот и внатрешното мешање на бугарските партии и невладинските организации.<ref>{{Наведени вести|url=https://vistinomer.mk/kontroverzite-okolu-popisot-vo-albanija-na-koj-se-pojavi-bugarsko-malcinstvo/|title=Контроверзите околу пописот во Албанија на кој се појави бугарско малцинство|last=Ристовски|first=Александар|date=16 јули 2024|work=Вистиномер}}</ref> Во идна објава МНР истакнале како не го сметале пописот како претставител на реалната бројка на Македонците во реонот. Тие исто така го истакнале нивното разочарност кон користењето на терминот „северномакедонци“ во резултатите на пописот бидејќи било против [[Преспански договор|Преспанскиот договор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/33014008.html|title=МНР: Пописот во Албанија не ја отсликува реалната бројка Македонци|last=РСЕ|date=29 јуни 2024|work=Радио Слободна Европа}}</ref> Македонското [[Преспа (друштво)|друштво Преспа]] остро реагирале кон резултатите на пописот. Главниот водач на здружението го обвинувал градоначалникот на [[Пустец|Општина Пустец]] за неговото неправилно постапување кон надворешниот притисок од бугарските невладински организации. Тие исто така биле незадоволни со реакцијата на единствената партија на Македонците во Албанија [[Македонска алијанса за европска интеграција|МАЕИ]] кон резултатите на пописот. Друштвото најавиле дека планирале да организираат нивен сопствен попис во Пустец слично како што најавиле Грците во Албанија за јужните делови на државата.<ref>{{Наведени вести|url=https://netpress.com.mk/drushtvo-prespa-za-grub-popisen-falsifikat-a-smeta-bro-kata-od-7-957-bugari-vo-albani-a-i-bara-merki-od-eu/|title=„Друштво Преспа“ за груб пописен фалсификат ја смета бројката од 7.957 „Бугари” во Албанија и бара мерки од ЕУ|date=29 јуни 2024|work=Нетпрес}}</ref> После објавувањето на резултатите [[Красимир Каракачанов|Красамир Каракачанов]] ги прифатил и игноранто истакнал дека македонските медиуми во последните 30 години се обидувале да создадат вештачко македонско малцинство то реагионот, Каракачанов не сфатил дека тоа било токму истиот тактик што ја користеле бугарската влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://infomax.mk/%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B4-%D0%B4%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D0%B4/|title=Каракачанов ликува: Над две третини од Словените во Албанија се Бугари|date=29 јуни 2024|work=Инфомакс}}</ref> Самопрогласениот [[Македонски Албанци|македонски албански]] аналитичар [[Ридван Исмаили]] ги потсмевнел резултатите. Во една објава во албански портал во Македонија тој истакнал како селото [[Отља]], [[Општина Куманово|Кумановско]] имало повеќе Албанци отколку Македонци во целата држава. Бил критикуван заради неговите негативни гледишта.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.expres.mk/%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE/|title=Исмаили се потсмева со Македонците во Албанија: Целата нивна заедница од 2281 луѓе не тежи ни колку селото Отља со 2538 Албанци!|date=29 јуни 2024|work=Експрес.мк|access-date=2024-09-08|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908143105/https://www.expres.mk/%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://ina-online.net/fshati-hotel-2538-banore-shqiptare-e-gjithe-shqiperia-2281-banore-maqedonas/|title=Fshati Hotël 2538 banorë (shqiptarë) E gjithë Shqipëria 2281 banorë (maqedonas)|last=Исмаили|first=Ридван|date=28 јуни 2024|work=ИНА}}</ref> Претседателот на единствената македонска партија во Албанија Васил Стерјовски негативно реагирал кон резултатите на пописот. Во една најава во македонскиот весник од Албанија „Аргументум“ тој истакнал како за време на пописот добивале редовни закани од екстремни бугарски фигури и Македонци биле понудени 300 евра за да се декларираат како Бугари во пописот. Според Стерјовски, за време на пописот во [[Пустец]] наместо шест недели ги посетувале само за три неделе, и според некој писма којшто добил Стерјовски, некој албански аналитичари не посетиле некој од домовите на граѓаните. Заради тоа Стерјовски и неговата организација не ги признаваат резултатите.<ref>{{Наведени вести|url=https://mkd.mk/popisot-vo-albanija-gi-desetkuvashe-makedoncite-i-pravoslavnite-reakcii-od-maei-i-od-albanski-politichari/|title=Пописот во Албанија ги „десеткуваше“ Македонците и правослaвните – реакции од МАЕИ и од албански политичари|last=Џ.|first=П.|date=1 јули 2024|work=МКД.мк|access-date=2024-09-08|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908143104/https://mkd.mk/popisot-vo-albanija-gi-desetkuvashe-makedoncite-i-pravoslavnite-reakcii-od-maei-i-od-albanski-politichari/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.argumentum.al/censi-2023-pergjysmohet-minoriteti-maqedonas-reagon-aleanca-e-maqedonasve-per-integrim-nuk-e-njohim-kete-regjistrim-u-manipulua-nga-bullgaria/|title=Censi 2023, përgjysmohet minoriteti maqedonas/ Reagon Aleanca e Maqedonasve për Integrim: Regjistrimi u manipulua nga Bullgaria|last=Sterjovski|first=Vasil|date=28 јуни 2024|work=Аргументум.мк}}</ref> После пописот македонскиот новинар од [[Канал 5]] [[Александар Видиновски]] го посетил Пустец и при неговата посета истакнал како сите граѓани се именувале како Македонци и немало присуство на бугарско малцинство. После неговата посета претседателот на ксенофобиската [[фондација „Македонија“]] Виктор Стојанов остро реагирал бидејќи Видиновски открил дека немало Бугари во Албанија. Заради тоа на [[Фејсбук]] Виктор Стојанов почнал да се заканува кон новинарот и му се заканил дека би лежил во затвор ако продолжил да го негира вештачкото бугарско малцинство.<ref>{{Наведени вести|url=https://faktor.mk/bugarinot-viktor-stojanov-mu-se-naluti-na-vidinovski-za-reportaza-so-makedoncite-od-albanija-kazuvate-deka-nema-bugari-za-toa-se-odgovara-krivichno-|title=ВИКТОР СТОЈАНОВ MУ СЕ НАЛУТИ НА ВИДИНОВСКИ ЗА РЕПОРТАЖА СО МАКЕДОНЦИТЕ ОД АЛБАНИЈА: Кажувате дека нема Бугари, за тоа се одговара кривично|date=2 јули 2024|work=Фактор.мк}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://skopjeinfo.mk/pretsedatelot-na-bugarskata-fondacija-makedonija-so-zakani-kon-novinarot-vidinovski|title=Претседателот на Бугарската фондација „Македонија“ со закани кон новинарот Видиновски|last=СкопјеИнфо|date=2 јули 2024|work=Скопско Инфо}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://lokalno.mk/stojanov-od-bugarskata-fondacija-makedonija-mu-se-zakanuval-na-novinarot-vidinovski/|title=Стојанов од бугарската фондација „Македонија“ му се заканувал на новинарот Видиновски|date=2 јули 2024|work=Локално}}</ref> Поранешен [[премиер на Македонија]] [[Никола Груевски]] исто така остро реагирал кон пописот и не ги признал резултатите. Според него имало три главни причини зошто и како бугарската пропаганда во регионот успеало. Првото било внатрешното вмешање на бугарските политичари во Албанија за време на пописот, како посетата на Илијана Јотова и други. Второто било заради тоа што за време на пописот не користеле хартија туку користеле таблет. Третата била дека за време на пописот Македонците биле малтретирани и вознемирени.<ref>{{Наведени вести|url=https://faktor.mk/gruevski-gi-kaza-prichinite-za-popisot-vo-albanija-veli-dobil-informacii-od-makedonskoto-naselenie-tamu-nashite-bile-voznemireni|title=ГРУЕВСКИ ГИ КАЖА ПРИЧИНИТЕ ЗА ПОПИСОТ ВО АЛБАНИЈА: Вели добил информации од македонското население таму, нашите биле вознемирени|date=3 јули 2024|work=Фактор.мк}}</ref> Васил Стерјовски исто така добил закани од водачот на фондацијата „Македонија“ Виктор Стојанов после пописот. Стојанов му се заканувал дека бил неправен и рацист. Стојанов се заканил дека ако Стерјовски продолжил со неговите критки кон пописот и вештачкото бугарско малцинство во Албанија би бил осуден и однесен во затвор.<ref>{{Наведени вести|url=https://mkd.mk/vasil-sterjovski-dobiva-zakani-od-bugarski-aktivist-za-popisot-vo-albanija/|title=Васил Стерјовски добива закани од бугарски активист за пописот во Албанија|last=МИА|date=7 јули 2024|work=МКД.мк|access-date=2024-09-08|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908143104/https://mkd.mk/vasil-sterjovski-dobiva-zakani-od-bugarski-aktivist-za-popisot-vo-albanija/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/en/bugarskiot-aktivist-stojanov-prodolzhuva-so-zakanite-kon-vasil-sterjovski-za-popisot-vo-albanija/|title=Bulgarian activist Stojanov continues his threats to Vasil Sterjovski for the census in Albania|last=Ј.|first=К.|date=јули 2024|work=[[Слободен Печат]]}}</ref> Стерјовски истакнал дека коментарите на Стојанов не биле нешто ново и дека редовно добивал закани од него. Стерјовски потврдил во објава од МАЕИ дека ќе продолжи да се бори против бугаризацијата и дека ќе продолжи да не го признава вештачкото бугарско малцинство во [[Албанија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://nezavisen.mk/prodolzhuvaat-zakanite-do-vasil-sterjovski-od-viktor-stojanov/|title=Продолжуваат заканите до Васил Стерјовски од Виктор Стојанов|date=7 јули 2024|work=Независен}}</ref> Заради тоа во 12 јули бугарската фондација „Бугарска меморија“ објавиле дека го тужиле Стерјовски, тужбата би била одржано во судскиот центар во [[Горица (Албанија)|Горица]] и Стерјовски требал да плаќал 10.000 евра за оштета. Друга причина што фондацијата ги тужеле е заради тоа што во 24 јануари 2024 година пратиле писмо кај [[Еди Рама]] каде што побарале забрана за влезот на фондацијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://infomax.mk/%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B3%D0%BE-%D1%82%D1%83%D0%B6%D0%B8-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB-%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80/|title=Бугарска фондација го тужи Васил Стерјовски|date=12 јули 2024|work=Инфомакс.мк}}</ref> МАЕИ истакнале како тужбата била нелогична заради тоа што во телевизијата Топ чанел и емисијата „Фикс Фаре“ се докажало дека само во [[Булчица (округ)|општина Булќиза]] издале илјадници лажни бугарски пасоши каде што го бугаризирале македонското малцинство.<ref>{{Наведени вести|url=https://biznisvesti.mk/fondatsija-bugarska-memorija-ja-tuzhi-maei-i-bara-10-000-evra-otshteta/|title=Фондација „Бугарска меморија“ ја тужи МАЕИ и бара 10.000 евра отштета|last=МИА|date=12 јули 2024|work=Бизнис Вести}}</ref> Бугарската фондација исто така побарале од МАЕИ да објавиле извинување во нивниот личен партиски вебсајт. Виктор Стојанов исто така се заканил дека би го тужел Стерјовски во судскиот центар во [[Тирана]] поради ставовите на Стерјовски дека немало присуство на Бугари во Албанија.<ref>{{Наведени вести|url=https://a1on.mk/region1/bugarska-fondacija-ja-tuzhi-partijata-na-makedoncite-vo-albanija/|title=Бугарска фондација ја тужи партијата на Македонците во Албанија|last=А1он|date=12 јули 2024|work=А1онлајн}}{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> За тужбата Васил Стерјовски истакнал: {{Quote|text=''„Ова беше очекувано. Познавајќи ја бугарската пропаганда и тоа што изминативе години се случуваше во Албанија, тие ги негираат Македонците и задушување на македонските активисти. Ние кога побаравме да се забрани фондацијата имавме докази, и спремни сме пред судот да докажеме, и нивната жалба да падне на суд. Фактите се јавни, што правела таа фондација. Во Албанија имавме повеќе струи за асимилација на Македонците, една беше бугарската амбасада, фондацијата „Македонија“ и други фондации, фашистичката струја од бугарската десница. На сите методи Бугарија се обидуваше да не задуши, да не асимилира и го постигна тоа на пописот. Оваа фондација има ангажирано адвокатско друштво, ние ги имаме фактите но треба некој добар адвокат да не брани. Ние ќе продолжиме. Откако со попис инжинеринг успеаа да извадат Бугари во Албанија, тогаш уште повеќе може да има притисоци, тоа ќе биде следна цел на бугарската држава.“''|sign=Васил Стерјовски|source=<ref>Алексиевска, Андријана (12 јули 2024) „[https://alfa.mk/fondaczijata-bugarska-memorija-ja-tuzhi-partijata-na-makedonczite-vo-albanija/ Фондацијата „Бугарска меморија“ ја тужи партијата на Македонците во Албанија“] ''Алфа.мк''</ref>}}Во 17 јули, по иницијатива од [[Албански Македонци|Албанските Македонци]] и [[Албански Грци|Албанските Грци]] се задржало средба помеѓу двете малцинства во [[Тирана]]. Средбата била организирана со цел да се заклучи како малцинствата ќе го толерираат резултатот на пописот од албанскиот државен завод за статистика. Во средбата учествувале еден делегат од сите признаени малцинства во уставот, со исклучок на бугарското вештачко малцинство, заради тоа што таква средба е против политиката на министер на надворешни работи на [[Бугарија]] и бугарските невладински организации. Главната одлука којшто ја донесле во средбата е дека сите малцинства, со исклучок на бугарската, не би ги признале резултатите од пописот во 2023 година и побарале нов и неутрален попис организиран директно од [[Европска Унија|ЕУ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://civilmedia.mk/maltsinstvata-vo-albanija-so-zaednichka-deklaratsija-za-nepriznavane-na-popisnite-rezultati-i-barane-za-nov-popis/|title=Малцинствата во Албанија со заедничка декларација за непризнавање на пописните резултати и барање за нов попис|last=МИА|date=17 Јули 2024|work=Civil Media}}</ref> Следниот ден Васил Стерјовски најавил дека и македонското малцинство не ги признаваат резултатите и дека би пратиле апел кон водачите на пописот и [[Парламент на Албанија|парламентот на Албанија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://libertas.mk/ster-ovski-makedoncite-i-sedum-drugi-malcinstva-ne-gi-priznavaat-rezultatite-od-popisot-vo-albani-a/|title=Стерјовски: Македонците и седум други малцинства не ги признаваат резултатите од пописот во Албанија|date=18 јули 2024|work=Либертас}}</ref> Во 5 август 2024 година официјално ја усвоиле декларацијата којшто содржи петнаесет точки што истакнува дека немале да го признат пописот. Одлука била донесена од централниот комитет на македонската партија во Албанија. Заклучиле дека пописот бил фалсификат со внатрешно бугарско вмешување и ги критикувале сите мрежи и организации што Бугарија формирала после признавањето на бугарското вештачко малцинство во албанскиот устав во 2017 година. Тие исто така истакнале дека би продолжиле да се борат против агресивната бугарска пропаганда во реонот.<ref>{{Наведени вести|url=https://vecer.mk/balkan/tsk-na-maei-usvoi-deklaratsija-za-sostojbata-na-makedontsite-vo-albanija-477e378c-2fe0-4341-bf8a-1f587983ad40|title=ЦК на МАЕИ усвои декларација за состојбата на Македонците во Албанија|date=5 август 2024|work=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]}}</ref> Водачот на македонското [[Македонско друштво „Илинден“ - Тирана|друштво „Илинден“]] [[Никола Ѓурѓај]] одлучил да прати пожалба за условите на македонскиот народ за време на пописот кон албанскиот државен завод на статистика и нивниот водач и посакал да се обнови пописот со минимално мешање на бугарските политичари во пописот, но во идна најава потврдил дека никогаш не добил одговор.<ref>{{Наведени вести|url=https://faktor.mk/vmro-dpmne-ums-butel-gi-povika-mladite-so-kjoseto---nekade-so-dobro-nekade-so-nozhttp://faktor.mk/makedoncite-od-albanija-reagirale-do-narodniot-pravobranitel-za-popisot--koj-e-negoviot-stav|title=МАКЕДОНЦИТЕ ОД АЛБАНИЈА РЕАГИРАЛЕ ДО НАРОДНИОТ ПРАВОБРАНИТЕЛ ЗА ПОПИСОТ: Кој е неговиот став?|date=6 август 2024|work=Фактор.мк}}</ref> == Гледишта на македонските организации кон бугаризацијата == Васил Стерјовски, водачот на единствената македонска политичка партија во [[Албанија]] бил остар критичар на делата на Стојанов, тој како сите македонски дружини не ги признавале резултатите на пописот. Стерјовски истакнувал како Албанија од 1945 година имала 11 пописи каде што немало Бугари но на најновиот да имало 7.057 било сомнително на Стерјовски.<ref>''[https://www.slobodenpecat.mk/en/partijata-na-makedoncite-vo-albanija-ne-gi-priznava-popisnite-rezultati-kade-za-bugari-se-izjasnile-8-000-gragjani/ The party of Macedonians in Albania does not recognize the census in which 8 citizens declared themselves Bulgarians]'' (2024) од З.Д.</ref> политичката партија [[Левица (политичка партија)|Левица]] исто така не го признале резултатот на попис, во некој најави спомнале како предвремено комуницирале со албанскиот премиер со надеж да се спречило бугаризацијата но обидот бил неуспешен. Заради тоа ја сметале [[33. влада на Македонија|тогашната македонска власт]] како [[Квислинг|квислинска]].<ref>''[https://antropol.mk/2023/11/30/kvislinshka-vlast-bugarizacija-mk-albanija/ Левица: Квислиншката власт ја премолчува бугаризацијата на Македонците во Албанија]'' (2023) од Антропол</ref> [[Никола Ѓурѓај]], водачот на [[Македонско друштво „Илинден“ - Тирана|македонската друштво Илинден - Тирина]] ја критикувал бугарската администрација за злоупотребата на бугарските пасоши, истакнал дека ако [[Албанија]] и [[Македонија]] биле во [[Европска Унија|ЕУ]] тогаш бугаризацијата би немало толку моќ врз населението.<ref>''[https://lokalno.mk/gjurgjaj-od-md-ilinden-tirana-ucena-do-makedoncite-da-se-pishat-kako-bugari-na-popisot-da-beshe-albanija-ili-makedonija-vo-eu-nemashe-da-nudat-pasoshi/ Ѓурѓај од МД „Илинден“ – Тирана: „Уцена до Македонците да се пишат како Бугари на пописот – да беше Албанија или Македонија во ЕУ немаше да нудат пасоши“]'' (2023) од Н.П.</ref> Во едно интервју истакнува како обидот на создавање вештачко малцинство во Албанија е дел од програмата на Бугарија да ја обиколи Македонија со региони со вештачко бугарско население:<ref>''[https://novamakedonija.com.mk/pecateno-izdanie/flagrantna-potvrda-za-agresivnata-politika-na-sofija-za-demakedonizacija/ Флагрантна потврда за агресивната политика на Софија за демакедонизација]'' (2023) од Јасминка Павловска, објавено во [[Нова Македонија]]</ref> {{Quote|text=''„Ние, како македонско малцинство во Албанија, на своевиден начин сме колатерална штета на плановите и стратегијата на Бугарија да ја опколи Македонија со бугарско малцинство. На бугарските политичари им успеа, под слична уцена со ветото за ЕУ, да ги внесат Бугарите во Законот за малцинства во Албанија, а сега се обидуваат да го направат тоа и во Косово. Во Србија, Бугарите веќе имаат малцински статус. Но во Албанија и во Косово нема Бугари, па се настојува тоа да се направи на штета на Македонците што се дел од овие држави. Албанија како држава речиси педесетина години беше изолирана, па тешко одеше комуникацијата преку границата со Македонија, а не пак со Бугарија. Во Албанија никогаш немало Бугари, а сега сме соочени со тоа да се справуваме со бугарската пропаганда во Албанија“''|sign=[[Никола Ѓурѓај]]|source=}} Голем дел од македонски дружини и [[Македонска алијанса за европска интеграција]] престанале соработка со владата на [[Еди Рама]] заради пописот и не ги признавале резултатите. Некој побарале повторување на пописот во региони со македонско мнозинство или големо македонско малцинство но под водство на неутрална фигура од [[Европска Унија]], но таков договор не бил исполнет. [[Преспа (друштво)|Друштвото Преспа]], најстарото друштво за македонците во Албанија во [[Тирана]] ги сметале резултатите на пописот во 2023 како фалсификат, тие истакнале во еден интервју како немало присутво на бугарско малцинство од 1945 до 2023. Најавиле дека пратиле апел кон владата на Албанија каде што остро го критикувале нејзиниот квислински однос на ситуацијата сметајќи дека целосно подпаднале под бугарски притисок од грижа дека би биле примени во ЕУ.<ref>''[https://english.republika.mk/news/macedonia/drustvo-prespa-from-tirana-the-albanian-government-legitimizes-a-census-forgery-for-macedonians-allowing-gross-interference-of-bulgaria-in-internal-affairs/ “Drustvo Prespa” from Tirana: The Albanian Government legitimizes a census forgery for Macedonians, allowing gross interference of Bulgaria in internal affairs] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240629220718/https://english.republika.mk/news/macedonia/drustvo-prespa-from-tirana-the-albanian-government-legitimizes-a-census-forgery-for-macedonians-allowing-gross-interference-of-bulgaria-in-internal-affairs/ |date=2024-06-29 }}'' (2024) објавено во [[Република (весник)|Република Онлајн]]</ref> После реакците на македонските дружини во Албанија, македонскиот амбасадор во Албанија [[Данчо Марковски]] бил повикуван од [[Министерство за надворешни работи на Македонија|министерот за надворешни работи на Македонија]] на [[Влада на Христијан Мицкоски|новата формирана владата]] на [[Христијан Мицкоски]]. После средбата со амбасадорот, МНР имале средба и со албанската влада каде што вклучиле договор да се корегираат резултатите и наместо „северномакедонци“ да пишувало Македонци, којшто биле еден од главните проблеми на македонските дружини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://info.mk/makedonija/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD/|title=Македонскиот амбасадор во Албанија на консултации со Муцунски по објавените податоци од пописот|date=2024|work=Info}}</ref> == Наводи == {{reflist|3}} [[Категорија:Бугарска пропаганда]] [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Бугаризација на македонското малцинство во Албанија]] j2ukyjutyk3kdtcbt5mxixs8z7m02ry Западнонилска треска 0 1355920 5608447 5601901 2026-08-12T11:15:59Z Andrew012p 85224 /* */ 5608447 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Западнонилска треска | image = Em wnvirus j7908i.jpg | caption = Западнонилски вирус | field = [[Инфектологија]] | symptoms = Нема, [[треска]], главоболка, повраќање или дијареа и мускулна болка<ref name=CDC2017Q/> | complications = [[Енцефалитис]], [[менингитис]]<ref name=CDC2017Q/> | onset = 2 до 14 дена после изложување на вирусот<ref name=CDC2017Q/> | duration = Неколку недели до месеци<ref name=CDC2017Q/> | types = | causes = Западнонилски вирус кој се пренесува од [[комарци]]<ref name=CDC2017Q/> | risks = | diagnosis = Врз основа на симптомите и крвните анализи<ref name=CDC2017Q/> | differential = | prevention = Намалување на бројот на комарци, превенција на убоди од комарци<ref name=CDC2017Q/> | treatment = [[Супортивна нега]] (лекови против болка)<ref name=CDC2017Q/> | medication = | prognosis = 10% ризик од смрт кај потешките случаи<ref name=CDC2017Q/> | frequency = | deaths = }} '''Западнонилска треска''' — [[зараза]] предизвикана од [[Западнонилски вирус|западнонилскиот вирус]], кој вообичаено се шири од [[Комарец|комарци]].<ref name=CDC2017Q>{{cite web |title=General Questions About West Nile Virus |url=https://www.cdc.gov/westnile/faq/genQuestions.html |website=www.cdc.gov |access-date=26 October 2017 |language=en-us |date=19 October 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026111330/https://www.cdc.gov/westnile/faq/genQuestions.html |archive-date=26 October 2017 }}</ref> Кај околу 80 % од случаите има [[Субклиничка инфекција|благи]] или воопшто [[Асимптоматски|нема]] симптоми.<ref name=CDC2019Sym>{{cite web |title=Symptoms, Diagnosis, & Treatment |url=https://www.cdc.gov/westnile/symptoms/index.html |website=www.cdc.gov |access-date=15 January 2019 |language=en-us |date=15 January 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026111330/https://www.cdc.gov/westnile/symptoms/index.html |archive-date=26 October 2017 }}</ref> Околу 20 % од случаите развиваат [[Треска (состојба)|треска]], главоболка, повраќање, или осип.<ref name=CDC2017Q/> Кај помалку од 1 % од случаите, се јавува [[енцефалитис]] или [[менингитис]], со вкочанетост во вратот, конфузност и епилептични напади.<ref name=CDC2017Q/> Закрепнувањето може да потрае со недели до месеци.<ref name=CDC2017Q/> Ризикот од смртност кај оние кај кои е зафатен [[Нервен систем|нервниот систем]] е околу 10 проценти.<ref name=CDC2017Q/> Западнонилскиот вирус (WNV) вообичаено се пренесува од комарци, главно преку инфицирани птици, кои се носители на болеста.<ref name=CDC2017Q/> Ретко вирусот се пренесува со трансплантација на крв и органи, или од мајка на бебе за време на бременоста, породувањето или доењето,<ref name=CDC2017Q/> но во други случаи не се пренесува од човек на човек.<ref name=WHO2011/> Ризикот за потежок облик на болеста е поголем кај лицата над 60 години и кај оние со други здравствени проблеми.<ref name=CDC2017Q/> Дијагнозата се поставува врз основа на симптомите и крвните анализи.<ref name=CDC2017Q/> Не постои [[вакцина]] за луѓето.<ref name=CDC2017Q/> Најдобар начин да се намали ризикот од инфекција е да се избегнат убодите од комарци.<ref name=CDC2017Q/> Намалување на популацијата на комарци може да се постигне со елиминирање на застоени води во садови, олуци, базени и сл.<ref name=CDC2017Q/> Кога комарците не можат да бидат избегнати, можноста од убоди може да се намали со примена на [[репелент]]и и мрежи против комарци.<ref name=CDC2017Q/><ref name=WHO2011/> Не постои специфичен третман за болеста; [[Аналгетик|лековите против болка]] може да ги ублажат симптомите.<ref name=CDC2017Q/> Вирусот бил откриен во [[Уганда]] во 1937, а прв пат бил детектиран во Северна Америка во 1999.<ref name=CDC2017Q/><ref name=WHO2011/> WNV се јавува во Европа, Африка, Азија, Австралија, и Северна Америка.<ref name=CDC2017Q/> Во САД годишно се пријавуваат илјадници случаи, а највеќето во август и септември.<ref>{{cite web|title=Final Cumulative Maps and Data {{!}} West Nile Virus {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/westnile/statsmaps/cumMapsData.html |website=www.cdc.gov|access-date=28 October 2017|language=en-us|date=24 October 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027180705/https://www.cdc.gov/westnile/statsmaps/cumMapsData.html |archive-date=27 October 2017 }}</ref> Можна е појава и на епидемии на болеста.<ref name=WHO2011/> Тешка форма на болеста може да се појави и кај коњите, за кои е развиена и вакцина.<ref name=WHO2011>{{cite web |title=West Nile virus |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs354/en/ |website=World Health Organization |access-date=28 October 2017 |date=July 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018044431/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs354/en/ |archive-date=18 October 2017 }}</ref> Систем за надзор на птиците е корисен за рано откривање на потенцијална човечка епидемија.<ref name=WHO2011/> {{TOC limit}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Вирусни зоонози]] i5wv7qaxebmcsj0a978cjujbiob8hc1 5608451 5608447 2026-08-12T11:21:01Z Andrew012p 85224 /* */ 5608451 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Западнонилска треска | image = Em wnvirus j7908i.jpg | caption = Западнонилски вирус | field = [[инфектологија]] | symptoms = нема, [[треска]], главоболка, повраќање или дијареа и мускулна болка<ref name=CDC2017Q/> | complications = [[енцефалитис]], [[менингитис]]<ref name=CDC2017Q/> | onset = 2 до 14 дена после изложување на вирусот<ref name=CDC2017Q/> | duration = неколку недели до месеци<ref name=CDC2017Q/> | types = | causes = западнонилски вирус што се пренесува од [[комарци]]<ref name=CDC2017Q/> | risks = | diagnosis = врз основа на симптомите и крвните анализи<ref name=CDC2017Q/> | differential = | prevention = намалување на бројот на комарци, превенција на убоди од комарци<ref name=CDC2017Q/> | treatment = [[супортивна нега]] (лекови против болка)<ref name=CDC2017Q/> | medication = | prognosis = 10 % ризик од смрт кај потешките случаи<ref name=CDC2017Q/> | frequency = | deaths = }} '''Западнонилска треска''' — [[зараза]] предизвикана од [[Западнонилски вирус|западнонилскиот вирус]], кој вообичаено се шири од [[Комарец|комарци]].<ref name=CDC2017Q>{{cite web |title=General Questions About West Nile Virus |url=https://www.cdc.gov/westnile/faq/genQuestions.html |website=www.cdc.gov |access-date=26 October 2017 |language=en-us |date=19 October 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026111330/https://www.cdc.gov/westnile/faq/genQuestions.html |archive-date=26 October 2017 }}</ref> Кај околу 80 % од случаите има [[Субклиничка инфекција|благи]] или воопшто [[Асимптоматски|нема]] симптоми.<ref name=CDC2019Sym>{{cite web |title=Symptoms, Diagnosis, & Treatment |url=https://www.cdc.gov/westnile/symptoms/index.html |website=www.cdc.gov |access-date=15 January 2019 |language=en-us |date=15 January 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026111330/https://www.cdc.gov/westnile/symptoms/index.html |archive-date=26 October 2017 }}</ref> Околу 20 % од случаите развиваат [[Треска (состојба)|треска]], главоболка, повраќање, или осип.<ref name=CDC2017Q/> Кај помалку од 1 % од случаите, се јавува [[енцефалитис]] или [[менингитис]], со вкочанетост во вратот, конфузност и епилептични напади.<ref name=CDC2017Q/> Закрепнувањето може да потрае со недели до месеци.<ref name=CDC2017Q/> Ризикот од смртност кај оние кај кои е зафатен [[Нервен систем|нервниот систем]] е околу 10 проценти.<ref name=CDC2017Q/> Западнонилскиот вирус (WNV) вообичаено се пренесува од комарци, главно преку инфицирани птици, кои се носители на болеста.<ref name=CDC2017Q/> Ретко вирусот се пренесува со трансплантација на крв и органи, или од мајка на бебе за време на бременоста, породувањето или доењето,<ref name=CDC2017Q/> но во други случаи не се пренесува од човек на човек.<ref name=WHO2011/> Ризикот за потежок облик на болеста е поголем кај лицата над 60 години и кај оние со други здравствени проблеми.<ref name=CDC2017Q/> Дијагнозата се поставува врз основа на симптомите и крвните анализи.<ref name=CDC2017Q/> Не постои [[вакцина]] за луѓето.<ref name=CDC2017Q/> Најдобар начин да се намали ризикот од инфекција е да се избегнат убодите од комарци.<ref name=CDC2017Q/> Намалување на популацијата на комарци може да се постигне со елиминирање на застоени води во садови, олуци, базени и сл.<ref name=CDC2017Q/> Кога комарците не можат да бидат избегнати, можноста од убоди може да се намали со примена на [[репелент]]и и мрежи против комарци.<ref name=CDC2017Q/><ref name=WHO2011/> Не постои специфичен третман за болеста; [[Аналгетик|лековите против болка]] може да ги ублажат симптомите.<ref name=CDC2017Q/> Вирусот бил откриен во [[Уганда]] во 1937, а прв пат бил детектиран во Северна Америка во 1999.<ref name=CDC2017Q/><ref name=WHO2011/> WNV се јавува во Европа, Африка, Азија, Австралија, и Северна Америка.<ref name=CDC2017Q/> Во САД годишно се пријавуваат илјадници случаи, а највеќето во август и септември.<ref>{{cite web|title=Final Cumulative Maps and Data {{!}} West Nile Virus {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/westnile/statsmaps/cumMapsData.html |website=www.cdc.gov|access-date=28 October 2017|language=en-us|date=24 October 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027180705/https://www.cdc.gov/westnile/statsmaps/cumMapsData.html |archive-date=27 October 2017 }}</ref> Можна е појава и на епидемии на болеста.<ref name=WHO2011/> Тешка форма на болеста може да се појави и кај коњите, за кои е развиена и вакцина.<ref name=WHO2011>{{cite web |title=West Nile virus |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs354/en/ |website=World Health Organization |access-date=28 October 2017 |date=July 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018044431/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs354/en/ |archive-date=18 October 2017 }}</ref> Систем за надзор на птиците е корисен за рано откривање на потенцијална човечка епидемија.<ref name=WHO2011/> {{TOC limit}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Вирусни зоонози]] 3afu99kqujv3e6x006hjliv3j3e4qnk Бугари во Србија 0 1358234 5608177 5436218 2026-08-11T12:59:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608177 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Народ|group=Бугари во Србија|native_name=Бугари у Србији<br/>Bugari u Srbiji|flag=|image=Flag of Bulgarian national minority in Serbia.svg|image_caption=Знаме користено за вештачкото малцинство во Србија|pop=12,918 <small>(2022)</small><ref name="Почетна 2023 l788">{{cite web | title=Final results - Ethnicity | website=Почетна | date=2023-07-14 | url=https://popis2022.stat.gov.rs/en-US/5-vestisaopstenja/news-events/20230428-konacnirezpopisa | ref={{sfnref | Почетна | 2023}} | access-date=2023-12-07}}</ref>|region1={{flagicon image|Flag of Bosilegrad.svg}} [[Босилеград]]|pop1=4,075 <small>(67.19%)</small>|ref1=<ref name="Anon. o709">{{cite web | title=Population by ethnicity, by areas | url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/PdfE/G20234001.pdf | access-date=2023-12-07}}</ref>|region2={{flagicon image|Flag of Dimitrovgrad.gif}} [[Димитровград (Србија)|Димитровград]]|pop2=3,669 <small>(45.62%)</small>|ref2=<ref name="Anon. o709"/>|rels=[[Православни]] <small>(Членови во [[Бугарска православна црква|БПЦ]] и [[Српска православна црква|СПЦ]])</small>|langs=[[Српски јазик]]|related=|footnotes=}}'''Бугари во Србија''' или '''Српски Бугари''' ({{langx|sr|Бугари у Србији / Bugari u Srbiji}}) — поим користен за обележувајќи [[Срби]] и други [[словенски народи]] во [[Србија]] којшто заради политички или економски причини се декларираат како [[Бугари]]. Терминот исто така обележува луѓе којшто заради поранешната [[Бугаризација|бугарска пропаганда]] во [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|Србија за време на нејзината окупација во првата светска војна]] сега се сметаат како Бугари. Според српскиот попис во 2022 година имало 12,918 Бугари во Србија или 0,2% од населението, помалку од [[Македонците во Србија]]. Тие претежно се населени во [[Босилеград]] и [[Димитровград (Србија)|Димитровград]]. За времето на [[СФРЈ|Комунистичка Југославија]] под водство на [[Јосип Броз]] вештачкото малцинство било признаено во [[СР Србија]], но нивното признание било заради политички причини наместо за интересот на вештачкото малцинство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Yugoslavia_s_Ruin/yH3Hz2AXonwC?hl=mk&gbpv=1&dq=%E2%80%9EBulgarians+in+Serbia%E2%80%9E&pg=PA113&printsec=frontcover|title=Yugoslavia's Ruin, The Bloody Lessons of Nationalism, a Patriot's Warning|last=Job|first=Cvijeto|publisher=Rowman & Littlefield|year=2002|isbn=9780742517844|pages=113}}</ref> == Историја == [[Податотека:Vasil_Levski_Bosilegrad.jpg|мини| Поставувањето на споменикот на револуционер [[Васил Левски]] во [[Босилеград]], Левски бил учесник во српската армија како [[Србофилија|србофил]].<ref>''[https://mkdenes.mk/post3894/ Скандал за Бугарија - Левски бил српски легионер и грчки монах] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250126084320/https://mkdenes.mk/post3894/ |date=2025-01-26 }}'' (2021) од МКДенес</ref>|285x285пкс]] Историјата на вештачкото малцинство почнало со [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|окупацијата на Србија и Македонија за време на првата светска војна]] од страна на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Во регионите којшто ги окупирале тие почнале да ја одвиваат нивната бугаризациска политика, сите граѓани којшто не ја следиле пропагандата биле казнети. За време на [[Прва светска војна|првата светска војна]] [[Роми]], [[Срби]] и [[Македонци]] биле депортирани во 22 различни бугарски логори заради тоа што не ја следиле пропагандата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/srpski-istorichar-bugarizacija-na-srbija-i-makedonija-vo-prvata-svetska-vojna-civili-deportirani-vo-22-bugarski-logori/|title=Српски историчар: Бугаризација на Србија и Македонија во Првата светска војна – цивили депортирани во 22 бугарски логори|last=Дамческа|first=Марина|date=2021|work=[[Слободен Печат]]}}</ref> Тие го преместиле депортираното население со бугарско население од [[Бугарија]], освен депортација тие исто така уништиле многумина српски цркви и свештеници во регионите којшто ги окупирале и ги преместиле со бугарски.<ref>{{Наведени вести|url=https://prizma.mk/srbija-pod-bugarska-okupatsija-dokumentirane-na-zlostorstvata-od-prvata-svetska-vojna/|title=Србија под бугарска окупација: документирање на злосторствата од Првата светска војна|last=Николиќ|first=Ивана|date=12 април 2019|work=БИРН}}</ref> После првата светска војна со [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]] бугарската држава ги изгуби дел од нејзините територии и биле приклучени во тогашното ново создадено [[Кралство Југославија]], во [[Русофилија|русофилската]] [[Бугарска историографија|бугарската историографија]] изгубените територии се именувани како [[Западни покраини]]. Според неколкумина наводи, историјата на вештачкото малцинство почнало со загубата на првата светска војна кога териториите каде што го преместиле српското население со бугарско било дадено кон Југославија.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://www.osce.org/files/f/documents/4/6/30908.pdf|title=Ethnic Minorities in Serbia, An Overview|last=OSCE Mission in Serbia|publisher=OSCE|year=2008|pages=10}}</ref> Некој бугарски националисти сметаат дека има околу 100.000 Бугари во Србија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Facta_Universitatis/K6nWAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9EBulgarians+in+Serbia%E2%80%9E&dq=%E2%80%9EBulgarians+in+Serbia%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Facta Universitatis, Series philosophy and sociology|last=Univerzitet u Nišu|publisher=University of Niš|year=1999|pages=7}}</ref> За време на [[Априлска војна|априлската војна]] како дел од [[втората светска војна]] Кралството Југославија повторно подпаднало под сурова бугарска фашистичка окупација, за време на војната тие ја продолжиле нивната политика на бугаризација во Србија и во [[Македонија]]. После распаѓањето на Бугарија и создавањето на [[Народна Република Бугарија|комунистичка влада]], русофилската историографија се обидувала да ја претстави Бугарија како учесник во [[НОБ|народната ослободителна борба во Македонија]] и Србија. После втората светска војна и создавањето на нова [[СФРЈ|Комунистичка Југославија]], вештачкото бугарско малцинство било признаено како малцинство во [[Социјалистичка Република Србија|Социјалистичка Србија]], но главната причина за нивното признание било заради тоа што [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]] сакал да подобрил односи со тогашниот водач на Бугарија [[Георги Димитров]], којшто бил [[Македонец]] по потекло. За време на владеењето на [[Ксенофобија|ксенофобот]] [[Тодор Живков]] тој го злоупотребил малцинското право на вештачките Бугари да го потценил постоењето на македонскиот народ и [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]. Живков исто така го користил како обид да го негира постоењето на [[Српски Македонци|македонското малцинство во Србија]].<ref name=":0" /> После следните пописи во Југославија бројот на Бугари се намалило. Во 1948 година имало 55.984 „Бугари“ додека во пописот организиран во 1991 година имало само 24.335. Нивниот број исто така се намалил и во [[Војводина]]. Единствен раст кај Бугари во Србија за време на Југославија било во [[Косово и Метохија]] каде што се зголемило од 77 до 178 Бугари, но причината за растот било заради [[Бугаризација на горанското малцинство во Косово|бугаризацијата на македонското малцинство во Косово]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Yugoslav_Survey/_zxpAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9EBulgarians+in+Serbia%E2%80%9E&dq=%E2%80%9EBulgarians+in+Serbia%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Yugoslav Survey|last=Publicističko-izdavački zavod "Jugoslavija"|publisher=Jugoslavija Publishing House|year=1994|pages=55}}</ref> Во 20 октомври 1990 година уредувачите на бугарскиот весник во Србија „Братство“ Кирил Георгијев и Прокопи Попов ја формирале дружината ''„Демократска Федерација за Бугарите во Југославија“'' ({{langx|sr|Демократски савез Бугара у Југославији / Demokratski savez Bugara u Jugoslaviji}}). Според професорот Попов, условите за вештачкото малцинство биле поволни, дружината исто така најавила дека биле на страна на Србија за [[Политички статус на Косово|косовското прашање за независност]]. Тие исто така истакнале интерес на соработување со вештачкото политичко создадено [[Македонски Бугари|бугарско малцинство во Македонија]], но тие цели никогаш не биле исполнети.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Balkans_Minorities_and_states_in_conflic/FdwaEQAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=%E2%80%9EBulgarians+in+Serbia%E2%80%9E&pg=PA97&printsec=frontcover|title=The Balkans, Minorities and States in Conflict|last=Poulton|first=Hugh|publisher=Minority Rights Group|year=1993|isbn=9781873194409|pages=97}}</ref> Денес правата на вештачкото малцинство се почитувани, но бугарската влада посакале повеќе моќ на малцинството заради тоа што посакале да ја обиколат [[Македонија]] со држави којшто го имаат признаено вештачкото бугарско малцинство во нивниот устав. Тоа им била главната мотивација на организирањето на масовното [[Бугаризација на македонското малцинство во Албанија|бугаризирање на македонското малцинство во Албанија]], слично процеси на [[бугаризација]] исто така се одвиваат во [[Косово]] ден денес.<ref>''[https://novamakedonija.com.mk/pecateno-izdanie/flagrantna-potvrda-za-agresivnata-politika-na-sofija-za-demakedonizacija/ Флагрантна потврда за агресивната политика на Софија за демакедонизација]'' (2023) од Јасминка Павловска, објавено во [[Нова Македонија]]</ref> [[Бугарскиот јазик]] е признаено малцински јазик во [[Димитровград (Србија)|општините Димитровград]] и [[Босилеград]], познато како [[Цариброд]] во бугарски извори. Има училиште во тие региони којшто го предаваат бугарскиот јазик, многумина млади во тие региони одат во [[Софија]] и [[Белград]] за повисоко образование. Во тие општини исто така има неколку приватни културни институции, како „Цариброд“ од Димитровград, тие исто така ги имаат весниците „Најмногу“, „Братство“ и магазинот „Другарче“.<ref name=":1" /> == Демографија == Според пописот од 2022 година, во Србија имало 12.918 Бугари, помалку од бројот на [[Македонци во Србија]]. Тие се главно се раселени во две општини во близина на границата на Србија со Бугарија: во [[Босилеград]] има 5.839 „Бугари“, односно 71,9% од населението додека во [[Димитровград (Србија)|Димитровград]] има 5.413 „Бугари“ или 53,5% од населението.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Etnomozaik.pdf|title=Ethno-confessional and language mosaic of Serbia|year=2014|publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.isac-fund.org/download/sr-bg-BUG.pdf|title=Българите в СърБия и сръбско-българските отношения в светлината на европейската интеграция на сърбия|last=Новаковиќ|first=Игор|publisher=Център за международни въпроси и въпроси на сигурността|year=2013|pages=23}}</ref> Според едно истражување од [[Дојче Веле]], бројот на „Бугари“ во Босилеград е фалсификуван, според едно интервју со [[Роми|ромското население]] во гетото Лалош за време на пописот во 2022 година Владимир Захариев, градоначалникот на Босилеград лажно го претставил целото население во гетото како „бугарско“ без нивното одобрување, тие истакнале како никогаш не им спомнало и едно семејство открило после пописот кога побарале помош од [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвен крст и црвена полумесечина]] и откриле во нивните документи за Црвен крст биле лажно претставени како „Бугари“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/mk/%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%82-%D0%B4%D0%B0-%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8/a-61842043|title=Ромите од Босилеград не сакаат да бидат Бугари|last=Ѓукиќ|first=Јелена|date=21 мај 2022|work=[[Дојче Веле]]}}</ref> Исто така само дел од населението којшто се декларирало како бугарско во пописот го знаат бугарскиот јазик. {| class="wikitable" !Година ! Број на „Бугари“ ! Број на луѓе кој зборуваат бугарски ! Процент од вкупното население !Раст |- |1948 | 59.472 | | 1,0% |— |- |1953 | 60.146 | 59.166 | 1,0% | +1,13% |- |1961 | 58.494 | | 0,9% | -2,74% |- |1971 | 53.800 | 49.942 | 0,7% | -8% |- |1981 | 33.455 | 35.269 | 0,4% | -37,8% |- |1991 | 26.698 | 25.408 | 0,3% | -20,2% |- |2002 | 20.497 | 16.459 | 0,3% | -23,2% |- |2011 | 18.543 | 13.337 | 0,3% | -9,5% |- |2022 | 12.918 | 7.939 | 0,2% | -30,3% |} == Познати личности == * [[Владица Димитров]] (р. 1974) — Пратеник во [[Народно собрание на Србија|српското собрание]] и претседател на општината Димитровград == Наводи == <references /> {{Наводи}}{{Народи во Србија}} [[Категорија:Бугарска пропаганда]] [[Категорија:Народи во Србија]] [[Категорија:Бугари во Србија| ]] hk1thje3c1udif5mpi406oialcx849w Даниел Џонстон 0 1358270 5608454 5476213 2026-08-12T11:29:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608454 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = Даниел Џонстон | image = Daniel Johnston and British Sea Power (6935765808) (cropped).jpg | landscape = | caption = Даниел Џонстон на настап во 2012 | birth_name = Даниел Дејл Џонстон | birth_place = [[Сакраменто]], Калифорнија, САД | birth_date = {{Birth date|1961|1|22|df=yes}}<ref>{{cite web|last=Sweeting|first=Adam|title=Daniel Johnston obituary|url=https://www.theguardian.com/music/2019/sep/12/daniel-johnston-obituary|website=[[The Guardian]]|date=September 12, 2019|access-date=January 19, 2024}}</ref> | death_date = {{circa}} {{death date and age|2019|9|11|1961|1|22|df=yes}} | death_place = Волер, Тексас, САД | origin = Њу Камберленд, Западна Вирџинија, САД | genre = {{flatlist| *Аутсајдер-музика<ref name="allmusic-bio">{{cite web | url=http://www.allmusic.com/artist/daniel-johnston-mn0000674263/biography | title=Daniel Johnston | publisher=[[AllMusic]] | access-date=October 18, 2015 | author=Dougan, John}}</ref> *Ло-фај музика<ref name="dazed-123"/> *инди-фолк<ref>{{cite magazine |last1=Grow |first1=Kory |title=Daniel Johnston, Cult Singer-Songwriter, Dead at 58 |magazine=[[Rolling Stone]] |date=September 11, 2019 |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/daniel-johnston-dead-883161/}}</ref> *{{nowrap|аван-поп}}<ref>{{cite web|author1=Spin Staff|title=Daniel Johnston and Supreme Join Forces for T-Shirt Line|url=http://www.spin.com/2012/06/daniel-johnston-and-supreme-join-forces-t-shirt-line/|website=[[Spin Magazine]]|date=June 12, 2012}}</ref> }} | occupation = {{flatlist| *Музичар *кантавтор *визуелен уметник }} | instrument = {{flatlist| *Глас *пијано *клавијатури *акордни оргули *гитара *тапани }} | years_active = 1978–2019 | label = {{flatlist| *Yip Eye Music *[[Atlantic Records|Atlantic]] *Stress Records }} | website = {{URL|hihowareyou.com/}} }} '''Даниел Дејл Џонстон''' (англиски: ''Daniel Dale Johnston''; 22 јануари 1961 - {{Околу}} 11 септември 2019) ― американски пејач, музичар и уметник кој се смета за значајна фигура во аутсајдер, ло-фај и [[Алтернативен рок|алтернативната музичка]] сцена.<ref name="dazed-123">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dazeddigital.com/photography/article/16171/1/lo-fi-life|title=Daniel Johnston's Lo-Fi Life|date=May 24, 2013|publisher=DAZED Digital}}</ref> Поголемиот дел од неговите дела биле касети кои самиот ги снимил во неговиот дом,<ref name="AV2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avclub.com/article/is-daniel-johnston-a-great-musician-or-a-victim-of-200584|title=Is Daniel Johnston a great musician or a victim of hipster exploitation?|last=D'Angelo|first=Mike|date=December 5, 2013|work=[[The A.V. Club]]}}</ref> а неговата музика често била наведувана поради „искрените“ и „детски“ квалитети.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2009/aug/10/daniel-johnston|title=The myth of Daniel Johnston's genius|last=McNamee|first=David|date=August 10, 2009|work=[[The Guardian]]}}</ref> Џонстон често престојувал во [[Психијатриска установа|психијатриски установи]]<ref name="AV2013" /> и му било дијагностицирано [[биполарно растројство]].<ref>{{cite magazine|last1=Brook|first1=Pete|title=PHOTOGRAPHER SHOWS A DIFFERENT SIDE OF DANIEL JOHNSTON|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|date=March 2012|url=https://www.wired.com/2012/03/photographer-shows-a-different-side-of-daniel-johnston/}}</ref> Стекнал месни следбеници во 1980-тите со тоа што додека работел во [[Мекдоналдс]] во [[Остин (Тексас)|Остин]] на посетителите им давал касети со негова музика.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.austinchronicle.com/music/2005-03-18/263348/|title=Spotlight: Daniel Johnston|work=Austinchronicle.com|accessdate=July 18, 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hall|first=Michael|date=February 2005|title=He's Daniel Johnston, And He Was Gonna Be Famous|url=http://www.texasmonthly.com/articles/hes-daniel-johnston-and-he-was-gonna-be-famous/|journal=[[Texas Monthly]]}}</ref> Култниот статус бил поттикнат откако [[Курт Кобејн]] од [[Нирвана (музичка група)|Нирвана]] бил виден облечен во [[маица]] на која било прикажано уметничкото дело ''„Jeremiah the Innocent“'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faroutmagazine.co.uk/kurt-cobain-daniel-johnston-t-shirt/|title=How Kurt Cobain launched the career of Daniel Johnston with a T-shirt|last=Starkey|first=Arun|date=September 11, 2021|work=Far Out Magazine|accessdate=March 25, 2023}}</ref> од касетниот албум на Џонстон од 1983 година ''Hi, How Are You''.<ref name="AV2013"/> Џонстон создавал и визуелна уметност, а неговите илустрации биле изложени во галерии низ цел свет. Неговата борба со душевната болест била тема на документарниот филм ''„Ѓаволот и Даниел Џонстон“'' од 2005 година. Починал во 2019 година од сомнителен [[срцев удар]].<ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/daniel-johnston-dead-883161/|title=Daniel Johnston, Cult Singer-Songwriter, Dead at 58|last1=Grow|first1=Kory|date=September 11, 2019|magazine=[[Rolling Stone]]|language=en-US|access-date=October 13, 2019}}</ref> == Живот и кариера == Даниел Џонстон бил роден во [[Сакраменто|Сакраменто во Калифорнија]], но неговото семејство подоцна се преселило во [[Западна Вирџинија]], каде што го поминал детството.<ref name="RSOBIT">{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 11, 2019}}</ref> Почнал да снима музика во доцните 1970-ти на касетофон од марката Sanyo кој го купил за 59 долари.<ref name="RSOBIT" /> Во 1984 година, Џонстон се вработил во [[Мекдоналдс]] и почнал да дели свои касети во продавницата.<ref name=":0"/> Откако се преселил во [[Остин (Тексас)|Остин]], почнал да дели свои касети на улиците и на концерти, при што стекнал многу следбеници. Една од најпознатите касети од овој период била ''Hi, How Are You'', снимена во 1983 година, која подоцна ќе стане негово најпрепознатливо дело и симбол на неговата музика.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=12267070|title=Daniel Johnson, cult singer-songwriter, dies age 58|date=September 12, 2019|work=[[New Zealand Herald]]|access-date=September 12, 2019|archive-date=2020-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310143342/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=12267070|url-status=dead}}</ref> Неговите настапи во живо биле многу посетени и жестоко очекувани.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.austinchronicle.com/gyrobase/Issue/story?oid=oid:363536|title=Genius and Jive: My roller-coaster relationship with Daniel Johnston Austin Screens|last=Black|first=Louis|date=May 5, 2006|work=[[Austin Chronicle]]|access-date=September 18, 2010|publisher=Austin Chronicle Corp.|location=Austin, Texas}}</ref> Интересот за Џонстон се зголемил откако [[Курт Кобејн]] често бил фотографиран облечен во маица со насловната слика од албумот на Џонстон ''Hi, How Are You'' што му ја подарил музичкиот новинар Еверет Тру.<ref name="RSOBIT"/> Во неговиот дневник, во 1993 година, Кобејн го навел албумот ''Yip/Jump Music'' како еден од неговите омилени албуми.<ref name="joyfulnoiserecordings.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.joyfulnoiserecordings.com/journal/top-50-by-nirvana/|title=Top 50 by Nirvana [MIXTAPE]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018034220/http://www.joyfulnoiserecordings.com/journal/top-50-by-nirvana/|archive-date=October 18, 2014|accessdate=May 8, 2013}}</ref> Неговите песни, како ''True Love Will Find You in the End'', ''Some Things Last a Long Time'', и ''Walking the Cow'', станале омилени меѓу обожавателите и биле преработени од многу познати музичари. Иако не остварил комерцијален успех во традиционалната смисла, Џонстон оставил длабоко влијание врз алтернативната музичка сцена. Во 2006 година, Џеф Фојерзајг објавил документарен филм за Џонстон, ''Ѓаволот и Даниел Џонстон''; филмот, кој се подготвувал четири години, прикажал дел од огромниот снимен материјал кој Џонстон (а во некои случаи и други) го создал во претходните години за да го прикаже неговиот живот и музика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spin.com/2019/09/daniel-johnston-documentary-interview/|title=Daniel, You're a Star: SPIN's 2006 Interview With Daniel Johnston's Documentarian|last=Itzkoff|first=Dave|authorlink=Dave Itzkoff|date=September 11, 2019|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|publisher=[[SpinMedia]]|location=San Francisco, California|accessdate=September 12, 2019}}</ref> Филмот добил високи оценки и ја освоил наградата за режија на [[Кинофестивал Санденс|филмскиот фестивал Санденс]] во 2005 година.<ref name="GUOBIT">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2019/sep/11/daniel-johnston-cult-us-indie-songwriter-dies-aged-58|title=Daniel Johnston, cult US indie songwriter, dies aged 58|last=Beaumont-Thomas|first=Ben|date=September 11, 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=September 12, 2019}}</ref> Во ноември 2015 година, бил објавен краток документарен филм за животот на Џонстон, ''Здраво, како си Даниел Џонстон?.'' Извршни продуценти на филмот биле [[Лана Дел Реј]] и Мек Милер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt4977790/|title=Hi How Are You Daniel Johnston|work=IMDB.com|accessdate=January 12, 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.twentyfourbit.com/post/457060631/daniel-johnston-biopic-my-suicide-soundtrack-more|title=Daniel Johnston Biopic, My Suicide Soundtrack, & More|date=March 18, 2010|publisher=TwentyFourBit|accessdate=September 18, 2010}}</ref> На 11 септември 2019 година, Џонстон бил пронајден мртов по [[срцев удар]] во неговиот дом во Волер, Тексас. Се верува дека починал во текот на ноќта, еден ден откако бил пуштен од болница поради неодредени проблеми со бубрезите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbsnews.com/news/daniel-johnston-died-austin-singer-songwriter-artist-dead-age-58-cause-of-death-unknown-2019-09-12/|title=Daniel Johnston, Austin singer-songwriting icon, has died at 58|date=September 12, 2019|work=[[CBS News]]|access-date=September 15, 2019|publisher=[[CBS Corporation]]|location=New York City}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.austinchronicle.com/daily/music/2019-09-11/austin-singer-songwriter-daniel-johnston-dead-at-58/|title=Austin Songwriting Genius Daniel Johnston Dead at 58|last=Curtin|first=Kevin|date=September 11, 2019|publisher=Austin Chronicle Corp.|location=Austin, Texas|accessdate=September 11, 2019|archive-date=2019-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912081006/https://www.austinchronicle.com/daily/music/2019-09-11/austin-singer-songwriter-daniel-johnston-dead-at-58/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/09/11/arts/music/daniel-johnston-dead.html|title=Daniel Johnston, Enigmatic Singer-Songwriter, Is Dead at 58|last=Sisario|first=Ben|date=September 11, 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=September 11, 2019|archive-url=https://archive.today/20190912051602/https://www.nytimes.com/2019/09/11/arts/music/daniel-johnston-dead.html|archive-date=September 12, 2019|location=New York City}}</ref> == Дискографија == '''Студиски албуми''' * ''Songs of Pain'' (1981) * ''Don't Be Scared'' (1982) * ''The What of Whom'' (1982) * ''More Songs of Pain'' (1983) * ''Yip/Jump Music'' (1983) * ''Hi, How Are You'' (1983) * ''Retired Boxer'' (1984) * ''Respect'' (1985) * ''Continued Story with Texas Instruments'' (1985) (со Texas Instruments) * ''Merry Christmas'' (1988) * ''It's Spooky'' (1989) (со Џад Фер) * ''1990'' (1990) * ''Artistic Vice'' (1991) * ''Fun'' (1994) * ''Rejected Unknown'' (2001) * ''The Lucky Sperms: Somewhat Humorous'' (2001) (со Џад Фер) * ''Fear Yourself'' (2003) * ''Lost and Found'' (2006) * ''Is and Always Was'' (2009) * ''Beam Me Up!'' (2010) (со Beam) * ''Space Ducks'' (2012) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [[imdbname:1895845|Даниел Џонстон]] на [[IMDb]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Пејачи од Тексас]] [[Категорија:Пејачи од Калифорнија]] [[Категорија:Американски пејачи и пејачки од 21 век]] [[Категорија:Американски пејачи и пејачки од 20 век]] [[Категорија:Американски христијани]] [[Категорија:Апсолвенти на Кентскиот државен универзитет]] [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Американски пијанисти]] [[Категорија:Луѓе со биполарно растројство]] [[Категорија:Пејачи со попреченост]] [[Категорија:Американски текстописци]] [[Категорија:Американски гитаристи]] [[Категорија:Американски инди-рок музичари]] [[Категорија:Пејачи од Западна Вирџинија]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џонстон, Даниел}} hnukx0s09kkrhstj2euso6p7nzndal1 Винтгар 0 1363019 5608280 5327812 2026-08-11T20:58:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608280 wikitext text/x-wiki '''Винтгар''' е кањон на реката Радовна врежан помеѓу ридовите Хом (834 м) и Боршт (931 м), во непосредна близина на [[Блед]], [[Словенија]]. == Откривање на клисурата == [[Клисура (географија)|Клисурата]] била откриена случајно во 1891 година, кога Јакоб Жумер, [[Градоначалник|градоначалникот]] на Горје, и Бенедикт Лергетпорер, [[картограф]] и [[фотограф]] од Блед, шетајќи и истражувајќи го Сподње Горје, се упатиле кон Бледската Добрава. Тие поминале низ рамнината, за која се мислело дека е непроодна, со голема тешкотија, и ја откриле природната убавина на Винтгар. Во тоа време мештаните знаеле за [[Водопад|водопадот]] Шум, но не знаеле дека зад него постои преубава клисура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.summitpost.org/vintgar-gorge/373714|title=Vintgar Gorge|work=summitpost.org|accessdate=28. 3. 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bledoscope.com/vintgar-gorge/|title=Vintgar Gorge in Triglav National Park|work=bledoscope.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328175233/https://www.bledoscope.com/vintgar-gorge/|archive-date=28. 03. 2020|accessdate=28. 3. 2020}}</ref> [[Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_03.jpg|мини| Клисура Винтгар ]] Откритието се случило во време кога водостојот на реката Радовна бил многу низок. Воодушевени од убавините, Жумер и Лергетпорер одлучиле да формираат одбор за изградба. Клисурата е отворена за јавноста на 26 август 1893 година. Тогаш биле изградени повеќе од 500 метри [[Мост|мостови]] и галерии, што им овозможило на [[Туризам|туристите]] да ја посетат клисурата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sloveniaholidays.com/eng/vintgar-zgornje-gorje.html|title=The Vintgar gorge|work=sloveniaholidays.com|accessdate=28. 3. 2020|archive-date=2025-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428153231/https://sloveniaholidays.com/eng/vintgar-zgornje-gorje.html|url-status=dead}}</ref> == Карактеристики на клисурата Винтгар == Според некои извори, називот потекнува од германскиот збор „Weingarten“, бидејќи некогаш тука имало [[Лозје|лозја]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slotrips.si/slo/naravne-znamenitosti/trip/1020/Blejski-vintgar|title=Blejski vintgar|work=slotrips.si|accessdate=28. 3. 2020}}</ref> Клисурата е долга 1600 метри и длабока до 250 метри, на источниот раб на Националниот парк Триглав, 4 километри северозападно од центарот на Блед. Го формирала реката Радовна, која набргу по напуштањето на клисурата како десна [[притока]] се влева во Сава Долинка. Винтгар е тесен со стрмни, вертикални ѕидови. Во својот најтесен дел „Пеколот“ е широк само неколку метри. Ѕидовите на коритото се високи од 50 до 100 метри, а падините над нив продолжуваат уште 100 метри и се разделени. [[Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_04.jpg|мини| Железничкиот мост над Винтгар]] Во текот на меандерот, паѓајќи преку праговите на [[Брзак|брзаците]] и [[Водопад|водопадите]], по дното и ѕидовите, водата создава широк спектар на различни форми на [[ерозија]]. Дејството на водата е уште поголемо поради [[Камен|камењата]], [[Грагор|чакалот]] и карпите во неа. Геолошката граница ја обележува водопадот Шум, кој со висина од 13 метри се смета за најголем водопад во Словенија. Под водопадот има базен во кој посетителите можат да се бањаат, со голема доза на храброст и одважност поради исклучително студената вода. Исто така убав е и Малиот водопад во средина на клисурата. Поради специфичните карактеристики на [[Клима|климата]] и поднебјето, во Винтгар растат многу [[Растенија|растителни видови]] кои се разликуваат од вегетацијата карактеристична за околината. Прв ги воочил [[Свештеник|свештеникот]] и аматерски [[Ботаника|ботаничар]] Јанез Шафер. Списокот на растенија од Винтгар ги објавил во 1899 година. Иван Годец во својата статија во „Дом и свет“, а потоа и во брошурата „Винтгар, слики од Горна Швајцарија“. == Објекти во клисурата == Над клисурата, на место со широчина од 53 метри, и на 33,5 над патот изграден е еднолачен [[мост]] на Бохињската [[железница]], изграден во 1906 година и јаз, од кој најголемиот дел од водата се одведува со цевки до малата [[Хидроелектрана|хидроцентрала]] Винтгар под Шум. Мостот некогаш бил дел од [[Пруга|железничката пруга]] меѓу [[Прага]] и [[Трст]], а денес сообраќајува од [[Јесенице]] до [[Нова Горица]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vintgar.si/soteska-vintgar/|title=VINTGAR|work=vintgar.si|accessdate=28. 3. 2020}}</ref> == Галерија == <center><gallery> Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_05.jpg|врска=Датотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_05.jpg|алт=Винтгар клисура, у близини Бледа, Словенија| Клисурата Винтгар, во близина на Блед, Словенија Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_02.jpg|врска=Датотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_02.jpg|алт=Винтгар клисура, у близини Бледа, Словенија| Клисурата Винтгар, во близина на Блед, Словенија Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_06.jpg|врска=Датотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_06.jpg|алт=Винтгар клисура, у близини Бледа, Словенија| Клисурата Винтгар, во близина на Блед, Словенија Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_08.jpg|врска=Датотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_08.jpg|алт=Винтгар клисура, у близини Бледа, Словенија| Клисурата Винтгар, во близина на Блед, Словенија Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_09.jpg|врска=Датотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_09.jpg|алт=Винтгар клисура, у близини Бледа, Словенија| Клисурата Винтгар, во близина на Блед, Словенија Податотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_11.jpg|врска=Датотека:Винтгар,_клисура_реке_Радовне,_у_близини_Бледа,_Словенија_11.jpg|алт=Винтгар клисура, у близини Бледа, Словенија| Клисурата Винтгар, во близина на Блед, Словенија </gallery></center> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Туризам во Словенија]] [[Категорија:Словенија]] [[Категорија:Блед]] [[Категорија:Клисури]] d9h8fsqrdpgcebe14a3of2xvovir24l Горење (претпријатие) 0 1364629 5608367 5597377 2026-08-12T07:17:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608367 wikitext text/x-wiki '''Горење''', стилизирано како '''gorenje'''<ref>{{Cite web|url=https://www.gorenjegroup.com/si/gorenje-group/o-skupini-gorenje/izkaznica-maticne-druzbe|title=Izkaznica družbe - Gorenje|accessdate=2026-01-26|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805052344/https://www.gorenjegroup.com/si/gorenje-group/o-skupini-gorenje/izkaznica-maticne-druzbe|url-status=dead}}</ref> — словенечки производител на големи домашни апарати, основан во 1950 година од Иван Ателшек. Седиштето му е во Велење, Словенија. Тоа е четвртиот најголем производител на домашни апарати во [[Европа]].<ref>{{cite web |title=Gorenje - Intelligent Appliances |url=http://www.slovenia.si/economy/made_in_slovenija/2007100910591353/ |work=Slovenia.si |publisher=Republic of Slovenia |access-date=12 August 2009 |archive-date=15 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715161238/http://www.slovenia.si/economy/made_in_slovenija/2007100910591353 |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Fridge delivery in Latvia.jpg|мини|Фрижидер „Горење“ во испорака до крајниот потрошувач]] Апаратите се продаваат под сопствените брендови на компанијата: Горење, Аско, Мора, Атаг, Пелгрим, Етна, Кортинг и Сидекс. Тие се произведуваат во главниот производствен погон во Велење, како и во фабриката за кујнски апарати Мора Моравиа во Маријанске Удоли (Чешка) и во фабриката за ладилници и замрзнувачи во Ваљево (Србија). Од своето основање во 1950 година, Горење се проширило во мултинационална корпорација, а групацијата Горење вклучува 83 подружнички компании, од кои 59 се лоцирани надвор од Словенија. Покрај домашните апарати, Горење произведува керамика, кујнски и бањски мебел, како и услуги во областа на енергетиката, екологијата и трговијата. Неговите производи за домаќинства, услуги и компании се присутни во повеќе од 90 земји, главно во Европа. Компанијата соработува со Сваровски, Пининфарина, Карим Рашид и Ора-Ито. Во јуни 2018 година, Хисенсе стекнале 95% мнозински удел во групацијата Горење. == Историја == === 1950-1960-ти === Во 1950 година, Горење било основано од југословенската влада во селото Горење, Шмартно об Паки. Првично, компанијата произведувала земјоделски машини. Во 1958 година, Горење започнало со производство на шпорети на цврсто гориво. Во 1960 година, компанијата била преселена во блискиот град Велење. Во 1961 година, Горење ги извезло првите 200 шпорети— во Германија. Во 1965 година, Горење започнале со производство на машини за перење под лиценца од Зануси. Првата машина за перење била ПС 270 (ребрендирана верзија на Зануси Рекс Супераутоматик Мод. 270 од 1964 година). До крајот на 1966 година биле произведени вкупно 10.886 единици. Следниот модел, ПС 275 (ребрендирана верзија на Зануси Рекс T4 од 1966 година), бил претставен во 1967 година. Првите два модели биле само склопувани во Велење, бидејќи сите делови и компоненти доаѓале од Италија. Меѓу другите познати модели се ПС603, ПС613, ПС652, ПС653, ПС653BIO, ПС653R (со резервоар за вода) и ПС663, ПС663БИО, ПС664БИОР. Горење ги произведувале овие модели самостојно, иако куќиштето изгледало исто како кај Зануси Рекс. Тие биле претставени во 1968 година. Во 1969 година започна производството на ладилници. === 1970-1980-ти === Во текот на 1970-тите години, производниот асортиман бил проширен со кујнски елементи, керамика, медицинска опрема, телекомуникациски уреди, телевизори и други електрични производи. Горење продолжи со својата експанзија и во 1970-тите вработуваше над 20.000 луѓе. Исто така, започна со воспоставување дистрибутивна и продажна мрежа во Западна Европа (Германија, Австрија, Франција, Данска и Италија) и Австралија. Во 1978 година, Горење го купил германскиот производител Кортинг. Во 1980-тите години, Горење го насочиле својот фокус кон производството на домашни апарати. Исто така, Обединетото Кралство и САД биле додадени во извозната мрежа на пазарот во текот на 1980-тите. Во 1987 година била лансирана производната линија Њу Лајн. === 1990-тите === Од 1991 до 1996 година, Горење продолжиле да ја шири својата дистрибутивна и продажна мрежа во Источна Европа. Во 1997 година, Горење станало акционерско друштво со јавно тргување. === 2000-ти === Во 2000 година била лансирана првата колекција на апарати дизајнирана од италијанското дизајнерско студио Пинафарина. Во 2004 година била претставена линијата за перење Премиум Тач. Во 2005 година, Горење ја презеле чешката фабрика за кујнски рерни, Мора Моравија. Во 2006 година биле отворени неколку нови објекти. Новата фабрика за ладилници и замрзнувачи била отворена во Ваљево, а фабрика за грејачи на вода и радијатори била отворена во Стара Пазова (Србија). Истотака, била лансирана и втората колекција на домашни апарати Горење Пинафарина, дизајнирана од италијанското дизајн студио Пинафарина. Во 2007 година, колекцијата Горење Ора Ито била лансирана во Истанбул. Првиот Горење Пинк Олдтајмер бил продаден на добротворен аукцион за собирање пари за кампања против рак. Во 2008 година, Горење продолжиле со соработката со Пининфаринаа и ја лансирале колекцијата Горење Пининфарина Црна. Холандскиот добавувач на бела техника, ATAG, бил стекнат од страна на компанијата. Истотака, Горење учествувале на меѓународната изложба за електронски производи во Берлин, каде што ја претстави својата иновативна ладилник-замрзнувач Горење „Направено за iPod“. била лансирана и колекцијата на апарати Горење Ора-Ито Бела. Во 2009 година, Горење учествувале на Миланската недела на дизајн, претставувајќи го мини-топлиот плот Мисис Даловеј, дизајниран од Ника Жупанц. === 2010-ти === Во 2010 година, Горење го презеде шведскиот производител на апарати Аско Аплајансес. Во 2013 година, Горење продале 13% од уделот во компанијата на јапонскиот Панасоник за околу 10 милиони евра.<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-panasonic-gorenje-idUSBRE9640E320130705| title=Panasonic to buy stake in Slovenia's Gorenje | author=Marja Novak | publisher=Reuters | date=5 July 2013}}</ref> Во ноември 2016 година, тргувањето со акции на Горење на Љубљанската берза била суспендирано на 3 дена по откажувањето на Панасоник да ја преземе компанијата, а акциите паднале под дневната граница на Љубљанската берза од 15%.<ref>{{Cite web |date=11 November 2016 |title=Trading in Gorenje suspended after Panasonic decides against takeover |url=https://www.reuters.com/article/slovenia-gorenje-idINL8N1DC3GL/ |access-date=21 January 2024 |website=Reuters}}</ref> Во јуни 2018 година, кинеската компанија Хисенсе станала мнозински акционер во Горење Група со удел од 95,42%.<ref name="hisense2018">{{cite news |title=China's Hisense ups stake in Slovenia's Gorenje to over 95 percent |url=https://www.reuters.com/article/us-gorenje-m-a-hxdq/chinas-hisense-ups-stake-in-slovenias-gorenje-to-over-95-percent-idUSKBN1JO1CT |access-date=12 January 2019 |work=reuters.com |date=28 June 2018}}</ref> Вкупно 5.165 акционери ја прифатиле понудата за преземање од 12 евра по акција, што ја вреднуваше компанијата на 293 милиони евра.<ref name=PR2018hisense>{{Cite web|url=https://www.gorenjegroup.com/en/media/news/2018/06/8565-After-a-successful-takeover-bid-Hisense-will-own-95-percent-of-Gorenje|title=After a successful takeover bid, Hisense will own 95-percent of Gorenje|website=www.gorenjegroup.com}}</ref> Според холандската ОСИНТ платформа Датена, уделот на Хисенсе во Горење води до висок ризик од државно влијание врз Горење од страна на кинеската влада<ref>{{Cite web |title=HiSense Group Co., Ltd acquired Gorenje |url=https://visuals.datenna.com/china-eu-fdi-radar/ |access-date=2024-01-21 |website=Datenna |language=en |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230122443/https://visuals.datenna.com/china-eu-fdi-radar/ |url-status=dead }}</ref> Компанијата била преобразена во друштво со ограничена одговорност (д.о.о.) во март 2019 година.<ref name="auto">{{cite web |title=Gorenje transformed to a limited liability company (d. o. o.) |url=https://www.gorenjegroup.com/en/media/news/2019/03/8950-Gorenje-transformed-to-a-limited-liability-company-d-o-o |access-date=19 March 2019}}</ref> === 2020-ти === Во 2020 година, новооснованата компанија Хисенс Јуроп Електроник најавил дека ќе започне со производство на телевизори за европскиот пазар преку Горење во новата фабрика близу Велење.<ref>{{cite web|title=Hisense Gorenje startet in Kürze mit europäischer Produktion von Fernsehgeräten|periodical=|publisher=|url=https://evertiq.de/news/26240|url-status=|format=|access-date=2021-07-01|archive-url=|archive-date=|last=|date=2020-01-22|language=de|pages=|quote=}}</ref> Во истата година, новооснованата компанија Хисенс Горење Europe, d.o.o. со седиште во Љубљана, ги презеде комерцијалните активности на Хисенс Јуроп Груп и Горење.<ref>{{cite web|title=Hisense Gorenje Europe|periodical=|publisher=|url=https://www.eurofound.europa.eu/observatories/emcc/erm/factsheets/hisense-gorenje-europe|url-status=dead|format=|access-date=2021-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181609/https://www.eurofound.europa.eu/observatories/emcc/erm/factsheets/hisense-gorenje-europe|archive-date=2021-07-09|last=|date=2020-01-22|language=en|pages=|quote=}}</ref><ref>{{cite web|title=Hisense Gorenje Europe|periodical=|publisher=|url=http://me.ekapija.com/de/company/view?id=8017315|url-status=|format=|access-date=2021-07-01|archive-url=|archive-date=|last=|date=|year=|language=de|pages=|quote=}}</ref><ref>{{cite web|title=Hisense Europe Group forced to cut the number of employees due to severe economic impact of coronavirus pandemic|periodical=|publisher=|url=https://www.gorenjegroup.com/en/media/news/2020/04/9299-Hisense-Europe-Group-forced-to-cut-the-number-of-employees-due-to-severe-economic-impact-of-coronavirus-pandemic|url-status=|format=|access-date=2021-07-01|archive-url=|archive-date=|last=|date=2020-04-23|language=en|pages=|quote=}}</ref> Во јуни 2021 година, продажните подружници на Хисенс и Горење во Германија се споија во Хисенс Горење Џермани. Компанијата се пресели во Гаринг, блиску до Минхен.<ref>{{cite web|title=HISENSE/GORENJE: Auch offiziell im Namen verschmolzen|periodical=|publisher=|url=https://www.moebelkultur.de/news/auch-offiziell-im-namen-verschmolzen/|url-status=|format=|access-date=2021-07-01|archive-url=|archive-date=|last=|date=2021-06-23|language=de|pages=|quote=}}</ref><ref>{{cite web|title=Hisense Gorenje Germany zieht in den Business Campus Garching bei München|periodical=|publisher=|url=https://hisense.de/blog/hisense-germany-business-campus-garching/|url-status=dead|format=|access-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104135741/https://hisense.de/blog/hisense-germany-business-campus-garching/|archive-date=2021-11-04|last=|date=2021-08-12|language=de|pages=|quote=}}</ref> Горење продолжиле со својата работа во Русија и покрај меѓународните санкции и повиците за компаниите да ја прекинат деловната соработка со земјата по руската инвазија на Украина во 2022 година.<ref>{{Cite web |title=Over 1,000 Companies Have Curtailed Operations in Russia—But Some Remain {{!}} Yale School of Management |url=https://som.yale.edu/story/2022/over-1000-companies-have-curtailed-operations-russia-some-remain |access-date=2025-01-14 |website=som.yale.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kateryna |first=Minkina |date=2022-05-04 |title=International companies that continue doing business in Russia • Ukraїner |url=https://www.ukrainer.net/companies-in-russia/ |access-date=2025-01-14 |website=Ukraїner}}</ref> Во 2023 година, компанијата пријави значителен пораст на приходите во споредба со 2022 година. Во исто време, производите на Горење се вклучени во рускиот список на „паралелни увози“, што овозможува неовластено увозирање на нивните производи без согласност од компанијата, што го поткопува нивното право на интелектуална сопственост.<ref>{{Cite web |title=Staying in Russia doesn't provide any kind of protection for a company's intellectual property |url=https://b4ukraine.org/what-we-do/staying-in-russia-doesnt-provide-any-kind-of-protection-for-a-companys-intellectual-property |access-date=2025-01-14 |website=B4ukraine}}</ref> Оваа ситуација привлекла критики бидејќи продолженото присуство на Горење во Русија придонесува за локалната економија, поддржувајќи ги воените напори на рускиот влада против Украина.<ref>{{Cite web |last=Віннічук |first=Юрій |date=2022-11-14 |title=Майже 400 світових корпорацій продовжують працювати в РФ і фінансувати війну проти України |trans-title=Almost 400 global corporations continue to operate in Russia and finance the war against Ukraine |url=https://biz.censor.net/resonance/3380446/mayije_400_svitovyh_korporatsiyi_prodovjuyut_pratsyuvaty_v_rf_i_finansuvaty_viyinu_proty_ukrayiny |access-date=2025-01-14 |website=biz.censor.net}}</ref> == Горење бизнис авијација == [[Податотека:YU-BIA_(16232318810).jpg|мини| Горење бизнис авијација - Cessna Citation I 1988 YU-BIA]] Во 1973 година, Горење го купил авионот Пајпер ПА-34 Сенека ЈУ-БИЛ за своите деловни летови; подоцна бил купен авионот Пајпер ПА-31 Навахо ЈУ-БКУ со подобар квалитет и притисок. Во 1978 година, Горење купи приватен авион Цесна Сајтејшн I ЈУ-БИА со седишта за седум лица. Во 1989 година, авионот бил заменет со Цесна Сајтејшн II ЈУ-БПЛ, СЛ-БАЦ, С5-БАЦ, со десет седишта. Горење го користеше авионот за своите деловни потреби и за да служи на своите деловни партнери. Горење ја прекина својата авијациска делатност во 1995 година<ref>{{cite book|isbn=978-961-94516-8-7|last=Aplinc, Miran|publisher=Šoštanj : Muzej Velenje|title=Letalstvo v Šaleški dolini po drugi svetovni vojni in 50 let delovanja Šaleškega aerokluba|year=2021}}</ref> {| class="wikitable" !Авион ! Брзина ! Опсег ! Регистрација ! Потекло |- | Пајпер PA-34 Сенека И | 340 km/h | 1500 км | ЈУ-БИЛ |{{САД}} |- | Пајпер PA-31P Навахо | 380 km/h | 1800 км | YU-BKY |{{САД}} |- | Цесна 500 Цитат I | 660 km/h | 2400 км | ЈУ-БИА |{{САД}} |- | Cessna 550 Цитат II | 740 km/h | 3700 км | S5-BAC |{{САД}} |} == Спонзорство == Горење е генералниот спонзор на словенечките нордиски скијачки тимови, Ракометниот клуб Горење, францускиот фудбалски шампионат Куп де ла Лиг, и институцијата Спорт & Медија. == Логоа == Од 1954 година, компанијата имала четири различни логота. Првото лого на компанијата било користено од 1954 до 1963 година, второто лого било користено од 1963 до 1971 година, третото лого од 1971 до 1977 година, а четвртото и актуелно лого се користи од 1977 година. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Велење]] [[Категорија:Производители од Словенија]] t5ckac16nrv1zc3mgq6d3mfaf501r0c Гранат 0 1366644 5608390 5594391 2026-08-12T08:44:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608390 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|name=Гранат|category=[[Несосиликат]]|boxwidth=|boxbgcolor=#733635|boxtextcolor=бело|image=Garnet Andradite20.jpg|alt=|caption=|formula=The general formula <!-- -->''X''<sub>3</sub>''Y''<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>|IMAsymbol=Grt<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L. N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|molweight=|symmetry=Ia3d|class=<math>4/m\bar{3} 2/m</math>|color=практично сите бои, сината е ретка|habit=[[Ромбичен додекаедар]] или кубен|system=[[Кубни (кристален систем)|Изометриски]]|twinning=|cleavage=Нејасно|fracture=конхоиден до нерамномерен|mohs=6.5–7.5|luster=стаклестото до смолести|diaphaneity=Може да се формира со која било дијафаненост, проѕирното е вообичаено|polish=стаклестото тело до субадамантин<ref name="GRG"/>|refractive=1.72–1.94|opticalprop=Единечно рефрактивно, често аномално двојно рефрактивно<ref name="GRG"/>|birefringence=Никој|pleochroism=Никој|streak=Бело|gravity=3.1–4.3|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|fluorescence=променлива|other=променлива магнетна привлечност|var1=Пироп|var1text=Mg<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>12</sub>|var2=Алмандин|var2text=Fe<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>12</sub>|var3=Спесартин|var3text=Mn<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>12</sub>|var4=Андрадит|var4text=Ca<sub>3</sub>Fe<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>12</sub>|var5=Гросулар|var5text=Ca<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>12</sub>|var6=Уваровит|var6text=Ca<sub>3</sub>Cr<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>12</sub>}} '''Гранат''' се група силикатни минерали кои се користат уште од [[бронзеното доба]] како [[скапоцени камења]] и [[абразив]]и. Сите видови гранати поседуваат слични физички својства и кристални форми, но се разликуваат по хемиски состав. Различните видови се пироп, [[алмандин]], спесартин, гросулар (сорти од кои се хесонит или цимет-камен и цаворит ), уваровит и андрадит . Гранатите сочинуваат две серии на цврсти раствори: пироп-алмандин-спесартин (пиралспит), со опсег на составот{{Хем2|[Mg,Fe,Mn]3Al2(SiO4)3}}; и уваровит-гросулар-андрадит (уграндит), со опсег на составот {{Хем2|Ca3[Cr,Al,Fe]2(SiO4)3}} . == Етимологија == Зборот ''гранат'' доаѓа од [[Средноанглиски јазик|средноанглискиот]] збор ''gernet'' од 14 век, што значи „темно црвено“. Позајмено е од старофранцуската ''граната'' од [[Латински јазик|латинскиот]] ''granatus,'' од ''granum'' („жито, семе“).<ref name="Klein-1993"/> Хесонитскиот гранат е исто така наречен „гомед“ во индиската литература и е еден од деветте скапоцени камења во ведската астрологија што ја сочинуваат [[Наваратна]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ancientastrologi0000brow/page/47/mode/2up|title=Ancient astrological gemstones & talismans : the complete science of planetary gemology|last=Brown|first=Richard|date=1995|publisher=A.G.T. Co|isbn=974-89022-4-2|location=Bangkok|pages=47|oclc=33190408}}</ref> == Физички својства == === Својства === [[Податотека:Garnet.JPG|лево|мини| Примерок што покажува длабока црвена боја гранат.]] Видовите гранат се наоѓаат во секоја боја, а најчести се црвеникавите нијанси. Сините гранати се најретките и првпат биле пријавени во 1990-тите.{{Sfn|Klein|Hurlbut|1993}} <ref>{{Наведено списание|last=Galoisy|first=L.|date=1 December 2013|title=Garnet: From Stone to Star|journal=Elements|volume=9|issue=6|pages=453–456|bibcode=2013Eleme...9..453G|doi=10.2113/gselements.9.6.453}}</ref><ref name="blue">{{Наведено списание|last=Schmetzer|first=Karl|last2=Bernhardt|first2=Heinz-Jürgen|date=Winter 1999|title=Garnets from Madagascar with a color change from blue-green to purple|url=https://www.gia.edu/doc/WN99A4.pdf|journal=Gems & Gemology|volume=35|issue=4|pages=196–201|doi=10.5741/GEMS.35.4.196|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.gia.edu/doc/WN99A4.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=7 December 2020|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Baxter|first=Ethan F.|last2=Caddick|first2=Mark J.|last3=Ague|first3=Jay J.|date=1 December 2013|title=Garnet: Common Mineral, Uncommonly Useful|journal=Elements|volume=9|issue=6|pages=415–419|bibcode=2013Eleme...9..415B|doi=10.2113/gselements.9.6.415}}</ref> Својствата за пренос на светлина на видовите гранетите може да варираат од проѕирни примероци со квалитет на скапоцени камења до непроѕирните сорти што се користат за индустриски цели како абразиви. Сјајот на минералот е категоризиран како стаклестест (како стакло) или смолест (како [[Килибар|килиба]]<nowiki/>р).<ref name="Klein-1993"/> === Кристална структура === Гранатите се [[силикатни минерали]] со општа формула ''X''<sub>3</sub>''Y''<sub>2</sub> ( {{Хем|[[silicon|Si]]|[[oxygen|O]]|4}} ) <sub>3</sub> . Местото ''X'' обично е окупирано од двовалентни катјони ( [[Калциум|Ca]], [[Магнезиум|Mg]], [[Железо|Fe]], [[Манган|Mn]])<sup>2+</sup> и местото ''Y'' од тривалентни катјони ([[Алуминиум|Al]]<sup>3+</sup>, Fe<sup>3+</sup>, [[Хром|Cr3]]<sup>+</sup>) во [[Октаедар|октаедрална]] / [[Тетраедар|тетраедрална]] рамка со [SiO<sub>4</sub>]<sup>4−</sup> тетрахедрација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ruby.colorado.edu/~smyth/min/garnet.html|title=Mineral Structure Data|last=Smyth|first=Joe|work=Garnet|publisher=University of Colorado|archive-url=https://web.archive.org/web/20070116233247/http://ruby.colorado.edu/~smyth/min/garnet.html|archive-date=2007-01-16|accessdate=2007-01-12}}</ref> Гранатите најчесто се наоѓаат во навиката [[Додекаедар|на додекаедарските]] кристали, но најчесто се среќаваат и во навиката на трапезоедар, како и во хексоктаедралната навика.<ref name="Klein-1993">{{Наведена книга|title=Manual of mineralogy : (after James D. Dana)|url=https://archive.org/details/manualofmineraloed21klei|last=Klein|first=Cornelis|last2=Hurlbut|first2=Cornelius S. Jr.|date=1993|publisher=Wiley|isbn=047157452X|edition=21st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/manualofmineraloed21klei/page/451 451]–454}}</ref> Тие се кристализираат во [[Коцкест кристален систем|кубниот]] систем, со три оски кои се со еднаква должина и нормални една на друга, но никогаш не се кубни бидејќи, и покрај тоа што се изометриски, фамилиите {100} и {111} на рамнините се исцрпени.<ref name="Klein-1993" /> Гранетите немаат никакви рамнини за расцепување, така што, кога ќе се скршат под стрес, се формираат остри, неправилни (конхоидни) парчиња.<ref>{{Наведена книга|title=Introduction to mineralogy|url=https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6|last=Nesse|first=William D.|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195106916|location=New York|page=[https://archive.org/details/introductiontomi0000ness_m9a6/page/311 311]}}</ref><gallery> Податотека:Pyrope_cp.jpg|алт=Crystal structure of pyrope garnet. White spheres are oxygen; black, silicon; blue, aluminium; and red, magnesium.| Кристална структура на пироп гранат. Белите сфери се кислород; црна, силициум; сина, алуминиумска; и црвено, магнезиум. Податотека:Pyrope_crystal_structure.jpg|алт=Same view, with ion sizes reduced to better show all ions| Истиот приказ, со намалени големини на јони за подобро прикажување на сите јони Податотека:Pyrope_si.jpg|алт=Silicon ion size exaggerated to emphasize silica tetrahedra| Големината на силициум јони е претерана за да се нагласи силика тетраедра </gallery> === Цврстина === Бидејќи хемискиот состав на гранат варира, атомските врски кај некои видови се посилни отколку кај другите. Како резултат на тоа, оваа минерална група покажува опсег на цврстина на [[Мосова скала|Мохсовата скала]] од околу 6,0 до 7,5.<ref>{{Наведена книга|url=https://pubs.geoscienceworld.org/books/book/952/An-Introduction-to-the-Rock-Forming-Minerals|title=An Introduction to the Rock-Forming Minerals|last=Deer|first=W. A.|last2=Howie|first2=R. A.|last3=Zussman|first3=J.|publisher=Mineralogical Society of Great Britain and Ireland|year=2013|isbn=9780903056434|chapter=Garnet Group}}</ref> Потврдите видови како алмандин често се користат за абразивни цели.<ref>{{Наведено списание|last=Perec|first=Andrzej|date=1 October 2017|title=Disintegration and recycling possibility of selected abrasives for water jet cutting|journal=DYNA|volume=84|issue=203|pages=249–256|doi=10.15446/dyna.v84n203.62592|doi-access=free}}</ref> === Магнетици кои се користат во идентификацијата на сериите на граннат === За целите на идентификација на скапоцените камења, одговорот за прибирање на силен неодимиумски магнет го одвојува гранатот од сите други проѕирни скапоцени камења што вообичаено се користат во трговија со накит. Мерењата на магнетната подложност во врска со индексот на рефракцијаможе да се користат за да се разликуваат видовите и сортите на гранат и да се одреди составот на гранатите во однос на процентите на видовите на крајниот член во поединечен скапоцен камен.<ref>D. B. Hoover, B. Williams, C. Williams and C. Mitchell, [http://www.stonegrouplabs.com/magnetics_garnetchemistry.pdf Magnetic susceptibility, a better approach to defining garnets] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111005095124/http://www.stonegrouplabs.com/magnetics_garnetchemistry.pdf|date=2011-10-05}}, The Journal of Gemmology, 2008, Volume 31, No. 3/4 pp. 91–103</ref> == Вид на краен член на групата гранат == === Пиралспит гранети – алуминиум во ''Y'' локацијата === * [[Алмандин]]: Fe<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> * [[Пироп]]: Mg<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>) <sub>3</sub> * Спесартин: [[Манган|Mn]]<sub>3</sub>Al<sub>2</sub> (SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> ==== Алмандин ==== [[Податотека:Almandine.jpeg|мини|Алмандин во метаморфна карпа]] Алмандин, понекогаш погрешно наречен алмандит, е модерен скапоцен камен познат како карбункул (иако првично речиси секој црвен скапоцен камен бил познат по ова име).<ref name="lytvynov">{{Наведено списание|last=Lytvynov|first=L. A.|date=2011|title=On the words used as names for ruby and sapphire|url=http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/135445/21-Lytvynov.pdf?sequence=1|journal=Functional Materials|volume=18|issue=2|pages=274–277|access-date=7 December 2020}}</ref> Терминот „карбункул“ е изведен од [[Латински јазик|латинскиот]] што значи „жив јаглен“ или запален јаглен. Името ''Алмандин'' е расипување на Алабанда, регион во [[Мала Азија]] каде што овие камења биле исечени во античко време. Хемиски, алмандинот е железо-алуминиумски гранат со формулата Fe<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub> )<sub>3</sub>; длабоко црвените проѕирни камења често се нарекуваат скапоцен гранат и се користат како скапоцени камења (што се најчести од скапоцените гранети).<ref>{{Наведено списание|last=Jensen|first=David E.|date=November 1975|title=The Garnet Group|journal=Rocks & Minerals|volume=50|issue=10|pages=584–587|bibcode=1975RoMin..50..584J|doi=10.1080/00357529.1975.11767172}}</ref> Алмандинот се јавува во [[Метаморфна карпа|метаморфни карпи]] како што се [[Лискун|мика]] [[Шкрилец|шкрилци]], поврзани со минерали како што се ставролит, кианит, андалузит и други.{{Sfn|Nesse|2000}} Алмандин има прекари на ориентален гранат,<ref>{{Наведена книга|title=Dictionary of Gems and Gemology|date=2009|isbn=978-3-540-72795-8|pages=19–20|chapter=Almandine|doi=10.1007/978-3-540-72816-0_532}}</ref> алмандин рубин и карбункул.<ref name="lytvynov" /> ==== Пироп ==== Пиропот (од грчкиот ''pyropós'' што значи „огнен“) <ref name="Klein-1993"/> е со црвена боја и хемиски е алуминиумски [[силикат]] со формулата Mg<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>, иако магнезиумот може делумно да се замени со калциум и железо. Бојата на пиропот варира од длабоко црвена до црна. Скапоцените камења од пироп и спесартин се пронајдени од дијамантните [[кимберлит]]и Слоан во [[Колорадо]], од Бишоп конгломерат и во лампрофир [[Терцијар|од терцијар]] на планината Кедар во [[Вајоминг]].<ref>{{Наведена книга|title=Gemstones and Other Unique Rocks and Minerals of Wyoming – Field Guide for Collectors|last=Hausel|first=W. Dan|publisher=Wyoming Geological Survey|year=2000|location=Laramie, Wyoming|pages=268 p}}</ref> Различни пиропи од округот Мејкон, [[Северна Каролина]] имаат виолетово-црвена нијанса и се нарекуваат ''родолит'', грчки значи „роза“. Во хемискиот состав може да се смета како суштински изоморфна мешавина од пироп и алмандин, во сооднос од два дела пироп на еден дел алмандин.<ref name="schlegel">{{Наведено списание|last=Schlegel|first=Dorothy M.|date=1957|title=Gem stones of the United States|journal=U.S. Geological Survey Bulletin|volume=1042-G|page=203|bibcode=1957usgs.rept....3S|doi=10.3133/b1042G|doi-access=free}}</ref> PПиропот има трговски имиња од кои некои се погрешни имиња ; ''Рубин од рт'', ''рубин од Аризона'', ''рубин од Калифорнија'', ''рубин на Карпестите планини'' и ''боемски рубин'' од [[Чешка|Чешката Република]].<ref name="lytvynov"/> Пиропот е индикатор за карпите под висок притисок. Карпите добиени од [[земјин плашт]] (перидотити и еклогити) најчесто содржат пиропска сорта.{{Sfn|Klein|Hurlbut|1993}} ==== Спесартин ==== [[Податотека:Espessartita.jpeg|десно|мини| Спесартин (црвеникав минерал)]] Спесартин или спесартит е манган алуминиумски гранат, Mn<sub>3</sub>Al<sub>2</sub> (SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>. Неговото име е изведено од Spessart во [[Баварија]].<ref name="Klein-1993"/> Најчесто се јавува кај скарни,<ref name="Klein-1993" /> [[гранит]] [[пегматит]] и сродни карпи,{{Sfn|Nesse|2000}} и кај одредени метаморфни филити со низок степен. Спесартин од [[Портокалова боја|портокалово]] - жолта боја се наоѓа во [[Мадагаскар|Мадагаска]]<nowiki/>р.<ref>{{Наведено списание|last=Schmetzer|first=Karl|last2=Bernhardt|first2=Heinz-Jürgen|date=2002|title=Gem-quality spessartine-grossular garnet of intermediate composition from Madagascar|journal=Journal of Gemmology|volume=28|issue=4|pages=235–239|doi=10.15506/JoG.2002.28.4.235}}</ref> Виолетово-црвените спесартини се наоѓаат во [[риолит]]ите во [[Колорадо]]<ref name="schlegel"/> и Мејн. ==== Пироп-спесартин (син гранат или гранат што ја менува бојата) ==== Сините пиропе-спесартински гранети беа откриени кон крајот 1990-тите во Бекили, [[Мадагаскар]]. Овој тип е пронајден и во делови од [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Русија]], [[Кенија]], [[Танзанија]] и [[Турција]] . Ја менува бојата од сино-зелена во виолетова во зависност од температурата на бојата на светлината за гледање, како резултат на релативно високите количини на [[ванадиум]] (околу 1 wt.% V<sub>2</sub>O<sub>3</sub>).<ref name="blue"/> Постојат и други сорти на гранати кои ја менуваат бојата. На дневна светлина, нивната боја се движи од нијанси на зелена, беж, кафеава, сива и сина, но при блескаво светло, тие се појавуваат црвеникава или виолетова/розова боја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gemsociety.org/article/color-change-garnet/|title=Color Change Garnet Value, Price, and Jewelry Information - Gem Society|work=International Gem Society|language=en-US|accessdate=2022-10-13}}</ref> Ова е најреткиот вид гранат. Поради неговиот квалитет што ја менува бојата, овој вид гранат наликува на [[хризоберил]].<ref>{{Наведено списание|last=Krambrock|first=K.|last2=Guimarães|first2=F. S.|last3=Pinheiro|first3=M. V. B.|last4=Paniago|first4=R.|last5=Righi|first5=A.|last6=Persiano|first6=A. I. C.|last7=Karfunkel|first7=J.|last8=Hoover|first8=D. B.|date=July 2013|title=Purplish-red almandine garnets with alexandrite-like effect: causes of colors and color-enhancing treatments|journal=Physics and Chemistry of Minerals|volume=40|issue=7|pages=555–562|bibcode=2013PCM....40..555K|doi=10.1007/s00269-013-0592-6}}</ref> === Уграндитска група – калциум во местото ''X'' === * [[Андрадит]]: Ca<sub>3</sub>Fe<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> * [[Гросул]]: Ca<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> * [[Уваровит]]: Ca<sub>3</sub>Cr<sub>2</sub> (SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> ==== Андрадит ==== Андрадитот е калциум-железен гранат, Ca<sub>3</sub>Fe<sub>2</sub> (SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>, има променлив состав и може да биде црвен, жолт, кафеав, зелен или црн.<ref name="Klein-1993"/> Препознатливите сорти се демантоидни (зелени), меланит (црни),<ref name="Klein-1993" /> и топазолит (жолти или зелени). Црвено-кафеавата проѕирна разновидност на колофонит е препознаена како делумно застарено име. Андрадитот се наоѓа во скарните <ref name="Klein-1993" /> и во длабоко вкоренетите [[Магматска карпа|магматски карпи]] како сиенитот<ref>{{Наведено списание|last=Saha|first=Abhishek|last2=Ray|first2=Jyotisankar|last3=Ganguly|first3=Sohini|last4=Chatterjee|first4=Nilanjan|date=10 July 2011|title=Occurrence of melanite garnet in syenite and ijolite–melteigite rocks of Samchampi–Samteran alkaline complex, Mikir Hills, Northeastern India|journal=Current Science|volume=101|issue=1|pages=95–100|jstor=24077869}}</ref> како и серпентините<ref>{{Наведено списание|last=Plümper|first=Oliver|last2=Beinlich|first2=Andreas|last3=Bach|first3=Wolfgang|last4=Janots|first4=Emilie|last5=Austrheim|first5=Håkon|date=September 2014|title=Garnets within geode-like serpentinite veins: Implications for element transport, hydrogen production and life-supporting environment formation|journal=Geochimica et Cosmochimica Acta|volume=141|pages=454–471|bibcode=2014GeCoA.141..454P|doi=10.1016/j.gca.2014.07.002}}</ref> и зелените шкрилци.<ref>{{Наведено списание|last=Coombs|first=D. S.|last2=Kawachi|first2=Y.|last3=Houghton|first3=B. F.|last4=Hyden|first4=G.|last5=Pringle|first5=I. J.|last6=Williams|first6=J. G.|date=August 1977|title=Andradite and andradite-grossular solid solutions in very low-grade regionally metamorphosed rocks in Southern New Zealand|journal=Contributions to Mineralogy and Petrology|volume=63|issue=3|pages=229–246|bibcode=1977CoMP...63..229C|doi=10.1007/BF00375574}}</ref> [[Демантоид]] е една од најценетите видови на гранат.<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Wm. Revell|last2=Talantsev|first2=Anatoly S.|date=Summer 1996|title=Russian demantoid, czar of the garnet family|url=https://www.gia.edu/doc/Russian-Demantoid-Czar-of-the-Garnet-Family.pdf|journal=Gems & Gemology|volume=32|issue=2|pages=100–111|doi=10.5741/GEMS.32.2.100|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.gia.edu/doc/Russian-Demantoid-Czar-of-the-Garnet-Family.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=7 December 2020}}</ref> [[Податотека:Grossular_garnet_from_Quebec,_collected_by_Dr_John_Hunter_in_the_18th_century,_Hunterian_Museum,_Glasgow.jpg|мини| Гросуларен гранат од [[Квебек]], собран од д-р Џон Хантер во 18 век, Музеј Хантери, [[Глазгов]]]] [[Податотека:GrossularShades.jpg|десно|мини| Гросуларни гранети изложени во Националниот музеј за природна историја на САД. Зелениот скапоцен камен десно е вид на гросулар познат како цаворит .]] Гросулар е калциум-алуминиумски гранат со формулата Ca <sub>3</sub> Al <sub>2</sub> (SiO <sub>4</sub> ) <sub>3</sub>, иако калциумот делумно може да се замени со црно железо а алуминиумот со железо. Името гросулар е изведено од [[Ботаника|ботаничкото]] име за цариградско грозде, ''grossularia'', во однос на зелениот гранат од оваа композиција што се наоѓа во [[Сибир]]. Други нијанси вклучуваат циметно кафеава (вид на цимет камен), црвена и жолта.<ref name="Klein-1993"/> Поради неговата помала цврстина во однос на цирконот, на кој личат жолтите кристали, тие се нарекуваат и ''хесонит'' од [[Грчки јазик|грчки]] што значи инфериорен.<ref>{{Наведено списание|last=Modreski|first=Peter J.|date=1 February 1993|title=Featured Mineral Group at the 1993 Tucson Show: Garnet|journal=Rocks & Minerals|volume=68|issue=1|pages=20–33|bibcode=1993RoMin..68...20M|doi=10.1080/00357529.1993.9926521}}</ref> Гросулар се наоѓа во скарните,<ref name="Klein-1993" /> во контактите на метаморфозирани [[Варовник|варовници]] со везувианит, диопсид, воластонит и вернерит. Гросуларниот гранат од [[Кенија]] и [[Танзанија]] е наречен цаворит. Цаворит првпат бил опишан во 1960'тите во областа Цаво во [[Кенија]], од каде што скапоцениот камен го добил името.<ref>{{Наведено списание|last=Feneyrol|first=J.|last2=Giuliani|first2=G.|last3=Ohnenstetter|first3=D.|last4=Fallick|first4=A.E.|last5=Martelat|first5=J.E.|last6=Monié|first6=P.|last7=Dubessy|first7=J.|last8=Rollion-Bard|first8=C.|last9=Le Goff|first9=E.|date=September 2013|title=New aspects and perspectives on tsavorite deposits|journal=Ore Geology Reviews|volume=53|pages=1–25|bibcode=2013OGRv...53....1F|doi=10.1016/j.oregeorev.2013.01.016}}</ref> ==== Уваровит ==== Уваровитот е гранат со калциум хром со формулата Ca<sub>3</sub>Cr<sub>2</sub> (SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> . Ова е прилично редок гранат, со светло зелена боја, кој обично се среќава како мали кристали поврзани со хромит во перидотит, серпентинит и кимберлити. Се наоѓа во кристални [[мермер]]и и шкрилци на [[Урал (планина)|планините Урал]] во [[Русија]] и Оутокумпу, [[Финска]]. Уваровит е именуван по грофот Уваро, руски царски државник.<ref name="Klein-1993"/> === Поретки видови === * Калциум во местото ''X'' ** Голдманит:{{Хем2|Ca3(V^{3+},Al,Fe^{3+})2(SiO4)3}} ** Кимзеите:{{Хем2|Ca3([[Zr]], [[Ti]])2[(Si,Al,Fe^{3+})O4]3}} ** Моримотоит:{{Хем2|Ca3Ti^{4+}Fe^{2+}(SiO4)3}} ** Шорломит:{{Хем2|Ca3Ti^{4+}2(SiO4)(Fe^{3+}O4)2}} * Лежиште на хидроксид – калциум во местото ''X'' ** Хидрогросуларно:{{Хем2|Ca3Al2(SiO4)_{3–x}(OH)_{4x}}} *** Хибшит:{{Хем2|Ca3Al2(SiO4)_{3−x}(OH)_{4x}}} (каде што x е помеѓу 0,2 и 1,5) *** Катоита:{{Хем2|Ca3Al2(SiO4)_{3−x}(OH)_{4x}}} (каде што x е поголем од 1,5) * Магнезиум или манган во местото ''X'' ** Кнорингит:{{Хем2|Mg3Cr2(SiO4)3}} ** Мажорит:{{Хем2|Mg3(Fe^{2+}Si)(SiO4)3}} ** Калдерит:{{Хем2|Mn3Fe^{3+}2(SiO4)3}} ==== Кнорингит ==== Кнорингит е вид на магнезиум-хром гранат со формулата Mg<sub>3</sub>Cr<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>. Чистиот краен крорингит никогаш не се појавува во природата. Пиропот богат со компонентата на норингит се формира само под висок притисок и често се наоѓа во [[кимберлит]]ите. Се користи како индикаторски минерал во потрагата по [[дијамант]]и.<ref>{{Наведено списание|last=Nixon|first=Peter H.|last2=Hornung|first2=George|date=1968|title=A new chromium garnet end member, knorringite, from Kimberlite|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/ammin/article-abstract/53/11-12/1833/542536|journal=American Mineralogist|volume=53|issue=11–12|pages=1833–1840|access-date=7 December 2020}}</ref> == Гранат структурна група == * Формула: X<sub>3</sub>Z<sub>2</sub> (TO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> (X = Ca, Fe, итн., Z = Al, Cr, итн., T = Si, As, V, Fe, Al) ** Сите се кубни или силно псевдокубни. {| class="wikitable" !IMA/CNMNC Никел-Струнц Минерална класа !Минерално име !Формула !Кристал систем !Точка на група !Вселенска група |- |04 Oxide |[[Bitikleite-(SnAl)]] |Ca<sub>3</sub>SnSb(AlO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m |Ia{{Надредналинија|3}}d |- |04 Oxide |[[Bitikleite-(SnFe)]] |Ca<sub>3</sub>(SnSb<sup>5+</sup>)(Fe<sup>3+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m |Ia{{Надредналинија|3}}d |- |04 Oxide |[[Bitikleite-(ZrFe)]] |Ca<sub>3</sub>SbZr(Fe<sup>3+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m |Ia{{Надредналинија|3}}d |- |04 Tellurate |[[Yafsoanite]] |Ca<sub>3</sub>Zn<sub>3</sub>(Te<sup>6+</sup>O<sub>6</sub>)<sub>2</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m <br /><br />or 432 |Ia{{Надредналинија|3}}d <br /><br /> or I4<sub>1</sub>32 |- |08 Arsenate |[[Berzeliite]] |NaCa<sub>2</sub>Mg<sub>2</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m |Ia{{Надредналинија|3}}d |- |08 Vanadate |[[Palenzonaite]] |NaCa<sub>2</sub>Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>(VO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m |Ia{{Надредналинија|3}}d |- |08 Vanadate |Schäferite |NaCa<sub>2</sub>Mg<sub>2</sub>(VO<sub>4</sub>)<sub>3</sub> |isometric |m{{Надредналинија|3}}m |Ia{{Надредналинија|3}}d |} * IMA/CNMNC – Никел-Струнц – Подкласа на минерали: 09. Несосиликат ** [[Никел-Штрунцова класификација|Никел-Штрунц класификација]]: 09. АД.25 * Користена литература: Mindat.org; име на минерали, хемиска формула и вселенска група (American Mineralogist Crystal Structure Database) на IMA Database of Mineral Properties/ RRUFF Project, Univ. од Аризона, бил претпочитан поголемиот дел од времето. Помалите компоненти во формулите се изоставени за да се потенцира доминантниот хемиски краен член што го дефинира секој вид. == Синтетички гранети == Познати и како гранети од ретки земји. Кристалографската структура на гранатите е проширена од прототипот за да вклучи хемикалии со општата формула ''A''<sub>3</sub>''B''<sub>2</sub> ( ''C'' O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>. Покрај силициумот, на локацијата ''C'' се поставени и голем број елементи, вклучувајќи [[германиум]], [[галиум]], [[алуминиум]], [[ванадиум]] и [[железо]].<ref>S. Geller ''Crystal chemistry of the garnets'' Zeitschrift für Kristallographie, '''125'''(125), pp. 1–47 (1967) {{DOI|10.1524/zkri.1967.125.125.1}}</ref> [[Итриумско-алуминиумски гранат|Итриум алуминиумски гранат]] (YAG), Y<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(AlO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>, се користи за [[Хемиска синтеза|синтетички]] скапоцени камења. Поради неговиот прилично висок индекс на рефракција, YAG се користел како дијамантски симулант во 1970-тите додека не биле развиени методите за производство на понапредниот симулант кубен цирконски во комерцијални количини. Кога се допингува со [[Неодиум|неодимиум]] (Nd<sup>3+</sup> ), [[ербиум]] или [[гадолиниум]] YAG може да се користи како средство за ласирање во Nd:YAG ласерите,<ref>{{Наведена книга|title=Quantum Electronics|url=https://archive.org/details/quantumelectroni0000yari_v5b8|last=Yariv|first=Amnon|publisher=Wiley|year=1989|isbn=978-0-471-60997-1|edition=3rd|pages=[https://archive.org/details/quantumelectroni0000yari_v5b8/page/208 208]–211}}</ref> Er:YAG ласерите и Gd:YAG ласерите соодветно. Овие допирани YAG ласери се користат во медицински процедури, вклучувајќи ласерско обновување на кожата, стоматологија и офталмологија.<ref>{{Наведено списание|last=Teikemeier|first=G|last2=Goldberg|first2=DJ|date=1997|title=Skin resurfacing with the erbium:YAG laser|journal=Dermatologic Surgery|location=Philadelphia|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|volume=23|issue=8|pages=685–687|doi=10.1111/j.1524-4725.1997.tb00389.x|pmid=9256915}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Bornstein|first=E|date=2004|title=Proper use of Er:YAG lasers and contact sapphire tips when cutting teeth and bone: scientific principles and clinical application|journal=Dentistry Today|volume=23|issue=83|pages=86–89|pmid=15354712}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kokavec|first=Jan|last2=Wu|first2=Zhichao|last3=Sherwin|first3=Justin C|last4=Ang|first4=Alan JS|last5=Ang|first5=Ghee Soon|date=2017-06-01|title=Nd:YAG laser vitreolysis versus pars plana vitrectomy for vitreous floaters|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2017|issue=6|pages=CD011676|doi=10.1002/14651858.CD011676.pub2|issn=1469-493X|pmc=6481890|pmid=28570745}}</ref> Интереи магнетни својства се јавуваат кога се користат соодветните елементи. Во итриум железо гранат (ЈИГ), И<sub>3</sub>Фе<sub>2</sub>(Фео<sub>4</sub>)<sub>3</sub> петте железни јони зафаќаат два [[октаедар]] и три [[тетраедар]] сајтови, со итриум(III) јони координирани од осум кислородни јони во неправилна коцка. Железните јони на двете места за координација покажуваат различни [[Спин (физика)|врти]] што резултира со [[Магнетизам|магнетни]] однесување. ЈИГ е фермагнетни материјал кој има [[Кириева температура]] од 550[[Келвин|K]]. Итриум железо гранат може да се направи во ЈИГ сфери кои служат како магнетно нагодување [[Обработка на сигнал|филтри]] и резонатори за фреквенции на [[Микробранови|микробранова печка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.microlambdawireless.com/updates/what-is-yig-and-why-does-it-work-so-well/|title=What is YIG and How Does It Work So Well?|work=www.microlambdawireless.com|accessdate=2023-07-17}}</ref> Лутетиум алуминиумски гранат (LuAG),{{Хем2|Al5[[Lutetium|Lu3]]O12}}, е неорганско соединение со уникатна кристална структура првенствено позната по неговата употреба во високоефикасни ласерски уреди. LuAG е исто така корисен во синтезата на проѕирна керамика.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Cheryl|date=2015|title=Towards a Greater Understanding of Hydrothermally Grown Garnets and Sesquioxide Crystals for Laser Applications|journal=Clemson University Tiger Prints|bibcode=2015PhDT.......308M}}</ref> LuAG е особено фаворизиран во однос на другите кристали поради неговата висока густина и топлинска спроводливост. Има релативно мала решетаста константа во споредба со другите гранати од ретки земји, што резултира со поголема густина што создава кристално поле со потесни широчини на линии и поголемо енергетско ниво расцепување во апсорпција и емисија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://scientificmaterials.com/products/luag_Lu3Al5O12_lutetium_aluminum.php|title=Lutetium Aluminum Garnet - LuAG - Lu3Al5O12|work=scientificmaterials.com|accessdate=2016-04-29}}</ref> Тербиум галиум гранат (TGG) ,{{Хем2|[[Terbium|Tb3]]Ga5O12}}, е ротирачки материјал од Фарадеј со одлични својства на транспарентност и е многу отпорен на ласерско оштетување. TGG може да се користи во оптички изолатори за ласерски системи, во оптички циркулатори за системи со оптички влакна, во оптички модулатори и во сензори за струја и магнетно поле.<ref>{{Наведено списание|last=Majeed|first=Hassaan|last2=Shaheen|first2=Amrozia|last3=Anwar|first3=Muhammad Sabieh|date=2013|title=Complete Stokes polarimetry of magneto-optical Faraday effect in a terbium gallium garnet crystal at cryogenic temperatures|url=https://www.osapublishing.org/captcha/(S(rogajdpzcsrcfvq3qgqu45d0))/?guid=70569AD2-E129-C404-B892-854EC43AA69E|journal=Optics Express|location=Washington, D.C.|publisher=The Optical Society|volume=21|issue=21|pages=25148–25158|bibcode=2013OExpr..2125148M|doi=10.1364/OE.21.025148|pmid=24150356|doi-access=free}}</ref> Друг пример е гадолиниум галиум гранат (GGG) ,{{Хем2|[[Gadolinium|Gd3]]Ga2(GaO4)3}} кој се синтетизира за употреба како подлога за течна фаза епитаксија на магнетни гранат филмови за меур меморија и магнето-оптички апликации. == Геолошко значење == [[Податотека:Grenat.jpg|мини|Главни земји производители на гранат]] [[Податотека:Garnet_var._Spessartine,_Putian_City,_Putian_Prefecture,_Fujian_Province,_China.jpg|мини| Гранат var. Спесартин, град Путиан, префектура Путиан, провинција Фуџијан, [[Кина]]]] Минералниот гранат најчесто се наоѓа во [[Метаморфна карпа|метаморфни]]<nowiki/>те и во помала мера [[Магматска карпа|магматските карпи]]. Повеќето природни гранати се композициски зонирани и содржат подмножества.<ref>{{Наведена книга|title=Introduction to Optical Mineralogy|last=Nesse|first=William D.|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-984628-3|edition=International Fourth|location=New York|pages=252–255}}</ref> Нејзината структура на кристална решетка е стабилна при високи притисоци и температури и затоа се наоѓа во метаморфните карпи на зелено-шкрист фација вклучувајќи ги [[гнајс]], роговиден [[Шкрилец|шкрилци]] и мика шкрилци.<ref name="Klein-1985">{{Наведена книга|title=Manual of Mineralogy|url=https://archive.org/details/manualofmineralo00klei|last=Klein|first=C|last2=Hurlbut|first2=C. D.|publisher=John Wiley and Sons|year=1985|isbn=0-471-80580-7|location=New York|pages=[https://archive.org/details/manualofmineralo00klei/page/377 375]–378}}</ref> Составот што е стабилен на условите за притисок и температура на земјината обвивка е пиропот, кој често се наоѓа кај перидотите и [[кимберлит]]ите, како и кај серпентините што се формираат од нив.<ref name="Klein-1985" /> Гранетите се уникатни по тоа што можат да ги снимаат притисоците и температурите на врвниот метаморфизам и се користат како геобарометри и геотермометри во проучувањето на геотермобарометријата која ги одредува „PT Paths“, Патеки за притисок-температура. Гранетите се користат како индексен минерал при разграничувањето на изоградите во метаморфните карпи.<ref name="Klein-1985" /> Композициското зонирање и инклузии може да ја означат промената од растот на кристалите при ниски температури до повисоки температури.<ref name="Teaching Phase Equilibria">{{Наведена мрежна страница|url=https://serc.carleton.edu/research_education/equilibria/PTtPaths.html|title=P-T-t Paths|work=Teaching Phase Equilibria|language=en|accessdate=2020-03-19}}</ref> Гранетите кои не се композициски зонирани повеќе од веројатно доживеале ултра високи температури (над 700&nbsp;°C) што довело до дифузија на главните елементи во кристалната решетка, ефективно хомогенизирајќи го кристалот<ref name="Teaching Phase Equilibria" /> или тие никогаш не биле зонирани. Гранатите, исто така, можат да формираат метаморфни текстури кои можат да помогнат во толкувањето на структурните иистории.<ref name="Teaching Phase Equilibria" /> Покрај тоа што се користат за пренесување услови на метаморфизам, гранатите може да се користат и за датира одредени геолошки настани. Гранатот е развиен како геохронометар U-Pb, до датумот на староста на кристализација <ref>{{Наведено списание|last=Seman|first=S.|last2=Stockli|first2=D. F.|last3=McLean|first3=N. M.|date=2017-06-05|title=U-Pb geochronology of grossular-andradite garnet|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009254117302541|journal=Chemical Geology|language=en|volume=460|pages=106–116|bibcode=2017ChGeo.460..106S|doi=10.1016/j.chemgeo.2017.04.020|issn=0009-2541}}</ref>, како и термохронометар во (U-Th)/He системот<ref>{{Наведено списание|last=Blackburn|first=Terrence J.|last2=Stockli|first2=Daniel F.|last3=Carlson|first3=Richard W.|last4=Berendsen|first4=Pieter|date=2008-10-30|title=(U–Th)/He dating of kimberlites—A case study from north-eastern Kansas|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012821X08005323|journal=Earth and Planetary Science Letters|language=en|volume=275|issue=1|pages=111–120|bibcode=2008E&PSL.275..111B|doi=10.1016/j.epsl.2008.08.006|issn=0012-821X}}</ref> до датумот на ладење под температурата на затворање. Гранетите можат да бидат хемиски изменети и најчесто се менуваат во серпентин, талк и хлорит.<ref name="Klein-1985"/> === Најголем гранат кристал === Отворениот рудник Бартон Гарнет, кој се наоѓа на планината Гор во планините [[Адирондак]], ги дава најголемите единечни кристали од гранат во светот; дијаметрите се движат од 5 до 35 см и обично просечни 10–18см.<ref name="Geophere">{{Наведено списание|last=McLelland|first=James M.|last2=Selleck|first2=Bruce W.|year=2011|title=Megacrystic Gore Mountain–type garnets in the Adirondack Highlands: Age, origin, and tectonic implications|journal=Geosphere|publisher=Geological Society of America|volume=7|issue=5|pages=1194–1208|bibcode=2011Geosp...7.1194M|doi=10.1130/GES00683.1|doi-access=free}}</ref> == Употреба == [[Податотека:Flickr_-_portableantiquities_-_Hilt_Fitting.jpg|мини|в. 7 век од н.е., англосаксонски држач за држач – златна со облога од скапоцени камења од гранат. Од засолништето Стафордшир, пронајдено во 2009 година и не е целосно исчистено]] [[Податотека:Garnet.uvarovite.500pix.jpg|мини|Приврзок одуваровит, редок светло-зелен гранат]] === Скапоцени камења === Црвените гранати биле најчесто користените скапоцени камења во [[Доцна антика|доцноантичкиот]] [[Стар Рим|римски]] свет и уметноста од периодот на миграција на „ [[Варвари|варварските]] “ народи кои ја презеле територијата на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]]. Илјадници тамрапарниски пратки со [[злато]], [[сребро]] и црвен гранат биле направени во [[Стар Свет|стариот свет]], вклучително и во Рим, Грција, Блискиот Исток, Серика и Англосаксонците; Неодамнешните наоди, како што се „ Стафордшир“ и приврзокот на скелетот на жената Винфартинг од Норфолк, потврдуваат воспоставен трговски пат со скапоцени камења со Јужна Индија и Тамрапарни (древна [[Шри Ланка]]), познат уште од антиката по производство на скапоцени камења.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stokemuseums.org.uk/pmag/staffordshire-hoard-festival/|title=Staffordshire Hoard Festival 2019|work=The Potteries Museum & Art Gallery|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618004857/http://www.stokemuseums.org.uk/pmag/staffordshire-hoard-festival/|archive-date=18 June 2019|accessdate=18 June 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.org.uk/publications/resource/9204/a-trail-of-garnet-and-gold-sri-lanka-to-anglo-sax|title=A trail of garnet and gold: Sri Lanka to Anglo-Saxon England|date=22 June 2017|work=The Historical Association|language=en|accessdate=18 June 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.apollo-magazine.com/acquisitions-of-the-month-june-2018/|title=Acquisitions of the month: June 2018|date=5 July 2018|work=Apollo Magazine|accessdate=18 June 2019}}</ref> Алмандинскиот гранат е државниот минерал на [[Конектикат]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ct.gov/ctportal/cwp/view.asp?a=885&q=246586|title=State of Connecticut – Sites, Seals and Symbols|publisher=State of Connecticut|accessdate=2009-11-12|archive-date=2002-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20020724110309/http://www.ct.gov/ctportal/cwp/view.asp?a=885&q=246586|url-status=dead}}</ref> ѕвездениот гранат е државниот скапоцен камент на [[Ајдахо]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gov.idaho.gov/fyi/symbols/symbols_index.html|title=Idaho Symbols|publisher=State of Idaho|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630201842/http://gov.idaho.gov/fyi/symbols/symbols_index.html|archive-date=2010-06-30|accessdate=2009-11-12}}</ref> гранатот е државниот скапоцен камен на [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]],<ref name="Minerals of New York State">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nysl.nysed.gov/reference/emblems.htm|title=Minerals of New York State|publisher=State of New York|accessdate=2022-02-25}}</ref> и гросуларниот гранат е државниот скапоцен камен на [[Вермонт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://libraries.vermont.gov/general/emblems|title=Vermont Emblems|publisher=State of Vermont|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029073002/http://libraries.vermont.gov/general/emblems|archive-date=2009-10-29|accessdate=2009-11-12}}</ref> === Индустриски употреби === Гранат песокот е добар абразив и вообичаена замена за силициумски песок при песочно минирање. Алувијалните зрна од гранат кои се позаоблени се посоодветни за такви третмани со минирање. Помешан со вода со многу висок пристисок, гранат се користи за сечење челик и други материјали во млазовите на вода . За сечење воден млаз, гранат извлечен од тврди карпи е погоден бидејќи е поаголен во форма, па затоа е поефикасен во сечењето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thefabricator.com/thefabricator/article/waterjetcutting/selecting-the-right-waterjet-abrasive|title=Selecting the right waterjet abrasive|last=Rapple|first=R. Randolph|work=The Fabricator|accessdate=17 July 2023}}</ref> Гранет хартијата е омилена как шкафарите за доработка на голо дрво.<ref>{{Наведена книга|title=The Technique of Furniture Making|url=https://archive.org/details/techniqueoffurni0000joyc|last=Joyce|first=Ernest|publisher=Batsford|year=1987|isbn=071344407X|editor-last=Peters|editor-first=Alan|editor-link=Alan Peters|edition=4th|location=London|orig-year=1970}}</ref> Гранат песок се користи и за медиуми за филтрирање на вода. ''Речниот гранат'' е особено застапен во [[Австралија (континент)|Австралија]]. Речниот песочен гранат се јавува како таложно место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.resourcesandenergy.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0011/237845/Garnet.pdf|title=Industrial Mineral Opportunities in New South Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20140622152933/http://www.resourcesandenergy.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0011/237845/Garnet.pdf|archive-date=2014-06-22|accessdate=2014-11-06}}</ref> == Поврзано == * [[Абразивно минирање]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Хурлбут, Корнелиус С.; Клајн, Корнелис, 1985 година, ''Прирачник за минералогија'', 20-ти изд. , Вајли,{{ISBN|0-471-80580-7}} * ''Боја енциклопедија на скапоцени камења'' ,{{ISBN|0-442-20333-0}} == Надворешни врски == * http://www.gemstonemagnetism.com содржи сеопфатен дел за гранатите и магнетизмот на гранат. * [http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gemstones/sp14-95/garnet.html Локации на USGS Garnet – САД] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080601155853/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gemstones/sp14-95/garnet.html |date=2008-06-01 }} * http://gemstone.org/education/gem-by-gem/154-garnet {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170816013319/http://gemstone.org/education/gem-by-gem/154-garnet |date=2017-08-16 }} * http://www.mindat.org/min-10272.html * [http://blogs.loc.gov/law/2012/01/garnets/ Објава на блог на гранати] на блогот на Правната библиотека на Конгресот * https://www.birthstone.guide/garnet-birthstone-meaning Приказни за родени камења од гранат [[Категорија:Индустриски минерали]] [[Категорија:Гранати (минерали)]] [[Категорија:Коцкести минерали]] [[Категорија:Минерали на магнезиумот]] q5l4agfrs5ue5su8js06zvp437n23pn Брод болница Свети Фрањо Асишки 0 1366807 5608151 5602285 2026-08-11T12:28:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608151 wikitext text/x-wiki [[Податотека:L'île de Vido devenue "l'île des morts" (février 1916) - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APOR035098.jpg|мини|Брод болница Свети Фрањо Асишки]] '''Болничкиот брод ''Свети Фрањо Асишки''''' бил еден од француските бродови запаметен по тоа што ги превезувал мртвите српски војници од островот Вида, во близина [[Крф|на Крф]], до сината гробница во длабочините на [[Јонско Море|Јонското Море]] меѓу Крф и копното за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rasejanje.info/2021/01/23/vido-put-u-plavu-grobnicu/|title=Vido, put u „Plavu grobnicu“|work=www.rasejanje.info/|language=|accessdate=2022-11-28|archive-date=2022-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128085202/https://www.rasejanje.info/2021/01/23/vido-put-u-plavu-grobnicu/|url-status=dead}}</ref> Бродот од јануари до [[23 март|23]] [[23 март|март]] [[1916|1916 година]] погребал 4.847 српски војници во [[Крфски канал|Крфскиот канал]]. Некои извори наведуваат бројка од 10.000, објаснувајќи го тоа со фактот дека бројот на транспортирани трупови не бил точно евидентиран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://borbazaistinu.rs/povest-o-izgubljenoj-deci-izgubljenom-brodu-i-izgubljenom-secanju-tamo-daleko-na-krfu/|title=Повест о изгубљеној деци, изгубљеном броду и изгубљеном сећању: Тамо далеко, на Крфу|date=2022-10-12|work=БОРБА ЗА ИСТИНУ|language=sr-RS|accessdate=2022-11-27}}</ref> == Карактеристики на бродот == Бродот ''Свети Фрањо Асишки'' бил изграден во бродоградилиштето во [[Нант]], каде што беше испратен во пловидба на [[17 март|17]] [[17 март|март]] [[1901|1901 година]], без придружна церемонија бидејќи, според тогашните весници, церемонијата била откажана поради лошото време. По неколку дена се случило крштевањето, на кое монсињор Руарт, епископ од Нант, го благословил бродот и му го даде името ''[[Франциск Асишки|Свети Фрањо Асишки]]''. По својата конструкција, бродот бил мала и лесна [[шкуна]] долга 49 метри и широка 9 м, со три јарболи и помошен мотор од 300 КС. Вкупниот волумен на бродот бил 401 бруто регистарски тони.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rts.rs/page/oko/ci/story/3312/lektira/5022245/francuska-ladja-1.html|title=Креће се лађа француска (1): Повест о броду, пуковнику и изгубљеној деци|last=Serbia|first=RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of|work=www.rts.rs|accessdate=2022-11-27}}</ref> Дизајнерите на бродот успеале да ,,''натрупаат сè што мислеле дека му е потребно на болничкиот брод во малата и тесна шкуна''“: * просторија за складирање на опрема која се наоѓала на самиот лак, под палубата * простории за екипаж (веднаш до складиштето на опремата), * простор со лакирани борови греди за складирање на гардероби во утробата на бродот * болница, со главни и помошни простории (соба со дванаесет метални, монтажни кревети; операциона сала, со борова маса покриена со цинк, аптека на едниот ѕид и кабинети на другиот, бања со туш кабина, соба за медицинска сестра и друга голема болничка соба, во која лесно можеше да се состават кревети и олтар на дното) * машински простор, со простории за персоналот, на дното на долната палуба, а полицајците биле сместени на средното ниво, * кујна, веднаш под палубата и просторијата за дезинфекција. На палубата имало кабина за мост, три јарболи и два чамци за спасување или чамци за лов на китови, во зависност од задачата за која беше наменета шунерот. === Сопственост, намена и екипаж === Бродот бил во сопственост на Друштвото за поморски работи ( {{langx|fr|Société des oeuvres de Mer}}), основано на крајот на 19 век со задача да им пружи помош на морнарите и нивните семејства. Екипажот на бродот се состоел од 27 членови, капетан, два официра, свештеник и доктор. Како болнички брод, според внимателно напишаниот каталог, ''Свети Фрањо Асишки'' бил наменет за „''34 ранети морнари и шестмина бродоломници''“. Севкупно, без офицери, лекари и игумени, имало место за 67 луѓе. Офицерите биле одвоени од морнарите. == Историја == По испраќањето во пловидба и крстењето на бродот во [[1901|1901 г.]], тој ги преминал првите педесет километри до [[Атлантски Океан|Атлантикот]] и се упатил кон [[Њуфаундленд]], со задача да обезбеди поддршка за болницата што била основана таму. Бродот останал дел од оваа болница до почетокот на Првата светска војна, кога го напуштил [[Њуфаундленд]] и отпловил кон Нант. Една година подоцна на [[2 септември|2.]] [[2 септември|септември]] [[1915|1915 година]], бродот бил реквириран од француската воена морнарица, која на [[3 септември]] 1915 година го назначила поручникот Џозеф Ле Танкуф за капетан. Поручникот Џозеф, со новиот екипаж, го измил, избрусил, го обоил бродот и го опремил со потребната опрема. Еден месец подоцна, [[4 октомври|на 4.]] [[4 октомври|октомври]] 1915 година, ''Свети Фрањо Асишки'' го напуштил Нант и запловил во Атлантскиот Океан во близина на [[Сен Назар|Сен-Назар]], пристигнувајќи во [[Оран]] [[12 октомври|на 12 октомври]] 1915 година. === Брод во кампањата на Галиполe === [[Податотека:View_of_Mudros_showing_French_wine_store._In_the_background_is_the_French_hospital._Lemnos_Island,_Aegean_Sea...._-_NARA_-_533107.tif|мини|Француската болница во Мудрос од која бродот требаше да ги земе ранетите од походот во Галиполи.]] Бродот заминал од Оран [[14 октомври|на 14.]] [[14 октомври|Октомври]], а по два дена пловење пристигнал во Бизерте, од каде по пет дена тргнал кон пристаништето [[Мудрос]], на [[Лемнос]], кај [[Дарданели]]. На капетанот на бродот му било наредено да стигне до заливот Анзак, сега плажа, на [[Галиполе|Галиполи]], да ги земе ранетите, да ги пренесе на големиот болнички брод ''[[Махено]]'', да почека тријажа и да ги донесе полесно повредените во Мудрос. Бродот на оваа нарачка до [[17 јануари|17-ти.]] [[17 јануари|јануари]] [[1916|1916 година]] помогнал во транспортот на ранетите војници [[Галиполска операција|од Кампањата во Галиполе]]. Во Мудрос капитенот имал технички проблеми. ''Свети Фрањо Асишки'' не бил опремен со ништо за да им дозволи на ранетите од чамците да се качат на бродот. Проектните планови предвидувале влегување во пристаништето, поставување мост и уредно качување во придружба на медицински сестри и лекари. Затоа тој свесно го жртвувал предното едро на море, од чија шипка морнарите направиле мала дигалка со која со помош на чиј чекрек и јажиња спуштале платформи, собрани од штици и крила од шатор, до чамците. Ранетите биле легнати на нив на купови и префрлени на бродот. Овој изум би се покажал идеален за работата што го чекала. Според новите нарачки, бродот пловел за Крф, пристигнувајќи на својата дестинација на [[20 јануари|20.]] [[20 јануари|јануари]] [[1916]] години. === Сина гробница === Кога веќе не можеле да се закопаат мртвите српски војници на островот Видо, во првите неколку месеци [[1916|од 1916 година]], ''Свети Фрањо Асишки'' секоја вечер превезувал од 100 до 150 тела на загинати војници и ги оставал во длабочините на [[Јонско Море|Јонското Море]] . Така се родила ''Сината гробница'', еден од најтрогателните моменти во српската историја. Спуштањето на мртвите од бродот во Сината гробница траело исто толку време колку и преминувањето на српските регрути низ Албанија. Бродот повеќе не бил чист и бел од огромните трупови, а морнарите „ ''го користеа секој слободен момент за да се обидат да ја измијат смрдеата од нивните униформи'' “.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://etos.press/post/9382|title=Повијест о броду, пуковнику и изгубљеној дјеци|work=etos.press|accessdate=2022-12-02}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Krf_i_vido.jpg|центар|мини|500x500пкс| ''Сина гробница'' - дел од Јонското Море на југоисточниот брег на островот Крф]] == Наводи == {{Наводи|}} [[Категорија:Србија во Првата светска војна]] [[Категорија:Македонски фронт (Прва светска војна)]] [[Категорија:Историја на медицината]] ilibo5d8rnqzu4oll6a4krsc9dxgeht Густини на елементите (податочна страница) 0 1367177 5608438 5573084 2026-08-12T10:44:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608438 wikitext text/x-wiki {{Short description|Chemical data page}} На оваа страница е прикажана густината на [[хемиски елемент|хемиските елементи]] во различни [[агрегатна состојба|агрегатни состојби]]. == Густина, цврста фаза == Во следната табела, редот '''употреба''' е препорачаната вредност за употреба на други страници на Википедија за да се обезбеди конзистентност низ содржината. {|Class="wikitable" |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 2 He --> 2 He [[хелиум-4]] |- | rowspan="6"| Hoffer et al. || 0,19085 g/cm<sup>3</sup> (од 20.9730&nbsp;cm<sup>3</sup>/[[мол (единица)|mole]]; [[Пакување на еднакви сфери|пес]] (hcp) [[кристал]] се топи во He-II [[суперфлуид]] на 0&nbsp;K, 25,00&nbsp;atm) |- | 0,19083 g/cm<sup>3</sup> (од 20.9749&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; на локална мин. густина, hcp се топи во He-II: 0.884&nbsp;K, 25.00&nbsp;atm) |- | 0.19142 g/cm<sup>3</sup> (од 20.910&nbsp;cm<sup>3</sup>/mole; hcp на [[тројна точка]] hcp−bcc−He-II: 1.463&nbsp;K, 26.036&nbsp;atm) |- | 0.18971 g/cm<sup>3</sup> (од 21.098&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; [[Коцкест кристален систем|bcc]] на тројна точка hcp−bcc−He-II: 1.463&nbsp;K, 26.036&nbsp;atm) |- | 0.19406 g/cm<sup>3</sup> (од 20.626&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; hcp на тројна точка hcp−bcc−He-I: 1.772&nbsp;K, 30.016&nbsp;atm) |- | 0.19208 g/cm<sup>3</sup> (од 20.8381&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; bcc на тројна точка hcp−bcc−He-I: 1.772&nbsp;K, 30.016&nbsp;atm) |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 3 Li --> 3 Li [[литиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0,534 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 535&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 0.534 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 0.534 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 4 Be --> 4 Be [[берилиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.85 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 1848&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 1.8477 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 1.85 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 5 B --> 5 B [[бор (елемент)|бор]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.34 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 2460&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 2.34 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.34 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 6 C --> 6 C [[јаглерод]] (графит) |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.267 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 2267&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 2.267 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.2 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 6 C --> 6 C [[јаглерод]] (дијамант) |- style="font-weight:bold" |употреба ||3.513 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 3.513 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 3.513 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 11 Na --> 11 Na [[натриум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.968 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 968&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 0.968 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 0.97 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 12 Mg --> 12 Mg [[магнезиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.738 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 1738&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 1.738 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 1.74 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 13 Al --> 13 Al [[алуминиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.70 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 2700&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 2.70 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.70 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 14 Si --> 14 Si [[силициум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.33 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 2330&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 2.33 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.3290 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 15 P --> 15 P [[фосфор]] (бел) |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.823 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 1823&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) 1.823 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 1.823 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 15 P --> 15 P [[фосфор]] (црвен) |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.34 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 2.34 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.16 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 15 P --> 15 P [[фосфор]] (црн) |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.69 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.69 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 16 S --> 16 S [[сулфур]] (орторомпски, алфа) |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.08 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL || ? (1960&nbsp;kg/m<sup>3</sup>) |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 2.08 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.07 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 16 S --> 16 S [[сулфур]] (моноклински, бета) |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.96 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL || ? (1960&nbsp;kg/m<sup>3</sup>) |- |LNG ||(на с.т.) 1.96 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC || ? (близу с.т.) 2.07 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 16 S --> 16 S [[сулфур]] (гама) |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.92 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 1.92 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 19 K --> 19 K [[калиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.89 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 856&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 0.89 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 0.89 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 20 Ca --> 20 Ca [[калциум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.55 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 1550&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 1.55 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 1.54 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 21 Sc --> 21 Sc [[скандиум]] (хексагонален ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.985 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 2985&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (hexagonal) 2.985 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.99 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 22 Ti --> 22 Ti [[титан]] (хексагонален ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.506 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 4507&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (hexagonal) 4.506 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 4.506 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 23 V --> 23 V [[ванадиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.11 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6110&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 19&nbsp;°C) 6.11 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.0 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 24 Cr --> 24 Cr [[хром]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.15 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7140&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.15 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.15 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 25 Mn --> 25 Mn [[манган]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.21 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7470&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 7.21 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 26 Fe --> 26 Fe [[железо]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.86 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7874&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.86 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.87 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 27 Co --> 27 Co [[кобалт]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.90 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8900&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 8.90 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.86 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 28 Ni --> 28 Ni [[никел]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.908 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8908&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 8.908 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.90 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 29 Cu --> 29 Cu [[бакар]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.96 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8920&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 8.96 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.96 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 30 Zn --> 30 Zn [[цинк]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.14 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7140&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.14 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.14 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 31 Ga --> 31 Ga [[галиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.91 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 5904&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 29.6&nbsp;°C) 5.904 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 5.91 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 32 Ge --> 32 Ge [[германиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.323 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 5323&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 5.323 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 5.3234 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 33 As --> 33 As [[арсен]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.727 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 5727&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) (5.727 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 5.75 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 34 Se --> 34 Se [[селен]] (хексагонален, сив) |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.81 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 4819&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) (4.81 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 4.81 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 34 Se --> 34 Se [[селен]] (алфа) |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.39 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL || ? (4819&nbsp;kg/m<sup>3</sup>) |- |CRC ||(близу с.т.) 4.39 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 34 Se --> 34 Se [[слен]] (стаклест) |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.28 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL || ? (4819&nbsp;kg/m<sup>3</sup>) |- |CRC ||(близу с.т.) 4.28 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 37 Rb --> 37 Rb [[рубидиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.532 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 1532&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 1.532 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 1.53 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 38 Sr --> 38 Sr [[стронциум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.64 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 2630&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 2.64 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 2.64 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 39 Y --> 39 Y [[итриум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.472 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 4472&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 4.472 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 4.47 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 40 Zr --> 40 Zr [[циркониум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.52 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6511&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 6.52 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.52 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 41 Nb --> 41 Nb [[ниобиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.57 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8570&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 8.57 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.57 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 42 Mo --> 42 Mo [[молибден]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.28 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 10280&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 10.28 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 10.2 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 43 Tc --> 43 Tc [[технециум]] (Tc-98 ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||11 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 11500&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (Tc-98) 11 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 11 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 44 Ru --> 44 Ru [[рутениум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||12.45 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 12370&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) (12.45 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 12.1 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 45 Rh --> 45 Rh [[родиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||12.41 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 12450&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 12.41 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 12.4 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 46 Pd --> 46 Pd [[паладиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||12.023 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 12023&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 12.023 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 12.0 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 47 Ag --> 47 Ag [[сребро]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.49 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 10490&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 10.49 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 10.5 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 48 Cd --> 48 Cd [[кадмиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.65 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8650&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) 8.65 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.69 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 49 In --> 49 In [[индиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.31 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7310&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.31 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.31 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 50 Sn --> 50 Sn [[калај]] (бел) |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.265 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7310&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.265 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.265 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 50 Sn --> 50 Sn [[калај]] (сив) |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.769 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 5.769 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 51 Sb --> 51 Sb [[антимон]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.697 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6697&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) 6.697 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.68 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 52 Te --> 52 Te [[телур]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.24 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6240&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 6.24 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.24 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 53 I --> 53 I [[јод]] (I<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.933 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 4940&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) 4.63 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 4.933 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 55 Cs --> 55 Cs [[цезиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.93 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 1879&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 15&nbsp;°C) 1.8785 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 1.93 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 56 Ba --> 56 Ba [[бариум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||3.51 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 3510&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 3.51 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 3.62 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 57 La --> 57 La [[лантан]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.162 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6146&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 6.162 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.15 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 58 Ce --> 58 Ce [[цериум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.770 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6689&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 6.773 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.770 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 59 Pr --> 59 Pr [[празеодиум]] (алфа ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.77 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6640&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (alpha) 6.475 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.77 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 60 Nd --> 60 Nd [[неодиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.01 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6800&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.01 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.01 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 61 Pm --> 61 Pm [[прометиум]] (Pm-147 ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.26 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7264&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (Pm-147) 7.22 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.26 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 62 Sm --> 62 Sm [[самариум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.52 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7353&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.52 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.52 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 63 Eu --> 63 Eu [[европиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.244 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 5244&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 5.244 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 5.24 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 64 Gd --> 64 Gd [[гадолиниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.90 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 7901&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 7.90 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 7.90 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 65 Tb --> 65 Tb [[тербиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.23 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8219&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 8.23 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.23 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 66 Dy --> 66 Dy [[диспрозиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.540 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8551&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) 8.540 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.55 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 67 Ho --> 67 Ho [[холмиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.79 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 8795&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 8.79 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 8.80 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 68 Er --> 68 Er [[ербиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.066 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 9066&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 9.066 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 9.07 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 69 Tm --> 69 Tm [[тулиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.32 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 9321&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 9.32 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 9.32 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 70 Yb --> 70 Yb [[итербиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.90 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 6570&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 6.90 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 6.90 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 71 Lu --> 71 Lu [[лутециум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.841 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 9841&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 9.841 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 9.84 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 72 Hf --> 72 Hf [[хафниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||13.31 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 13310&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 13.31 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 13.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 73 Ta --> 73 Ta [[тантал]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||16.69 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 16650&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 16.69 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 16.4 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 74 W --> 74 W [[волфрам]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||19.25 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 19250&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 19.25 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 19.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 75 Re --> 75 Re [[рениум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||21.02 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 21020&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 21.02 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 20.8 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 76 Os --> 76 Os [[осмиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||22.59 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 22610&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 22.61 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 22.59 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 77 Ir --> 77 Ir [[иридиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||22.56 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 22650&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) (22.65 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 22.5 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 78 Pt --> 78 Pt [[платина]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||21.45 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 21090&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) 21.09 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 21.5 g/cm<sup>3</sup> |- |Colspan="2" width="500" | Наводи според http://hypertextbook.com/facts/2004/OliviaTai.shtml: * 21.45&nbsp;g/cm<sup>3</sup> &mdash; Zumdahl, Steven S., Zumdahl, Susan L., & Decoste, Donald J. ''World of Chemistry''. Boston: Houghton Mifflin Company, 2002: 141. * 21.45&nbsp;×&nbsp;10<sup>3</sup>&nbsp;kg/m<sup>3</sup> &mdash; Grigoriev, Igor S. & Meilikhov, Evgenii Z. ''Handbook of Physical Quantities''. Boca Raton: CRC Press, 1997: 116. * 21.450&nbsp;g/cm<sup>3</sup> &mdash; Savitskii, E.M. ''Physical Metallurgy of Platinum Metals''. New York: Pergamon Press, 1978: 31. * (20&nbsp;°C) 21.45&nbsp;g/cm<sup>3</sup> &mdash; Vines, R.F. ''The Platinum Metals and their Alloys''. New York: The International Nickel Company, Inc., 1941: 16. &mdash; "Values ranging from 21.3 to 21.5&nbsp;gm/cm<sup>3</sup> на 20&nbsp;°C have been reported for the density of annealed platinum; the best value being about 21.45&nbsp;gm/cm<sup>3</sup> на 20&nbsp;°C." * 21.46 g/cm<sup>3</sup> &mdash; Rose, T. Kirke. ''The Precious Metals, Comprising Gold, Silver and Platinum''. New York: D. Van Nostrand Company, 1909: 255. &mdash; "Pure platinum, according to G. Matthey has a density of 21.46." |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 79 Au --> 79 Au [[злато]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||19.3 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 19300&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 19.3 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 19.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 81 Tl --> 81 Tl [[талиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||11.85 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 11850&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 11.85 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 11.8 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 82 Pb --> 82 Pb [[олово]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||11.34 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 11340&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) (face-centered cubic) (11.34 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 11.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 83 Bi --> 83 Bi [[бизмут]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.78 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 9780&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 9.78 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 9.79 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 84 Po --> 84 Po [[полониум]] (алфа) |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.196 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 9196&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 9.196 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 9.20 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 84 Po --> 84 Po [[полониум]] (бета) |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.398 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 9.398 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 85 At --> 85 At [[астат]] |- style="font-weight:bold" |употреба || ? 7 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 87 Fr --> 87 Fr [[франциум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || ? 2.48 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 88 Ra --> 88 Ra [[радиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.5 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 5000&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 5.5 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 5 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 89 Ac --> 89 Ac [[актиниум]] (Ac-227 ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||10 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 10070&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (Ac-227) 10.07 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 10 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 90 Th --> 90 Th [[ториум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||11.7 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 11724&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 11.7 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 11.7 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 91 Pa --> 91 Pa [[протактиниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||15.37 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 15370&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 15.4 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 92 U --> 92 U [[ураниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||19.1 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 19050&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 19.1 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 19.1 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 93 Np --> 93 Np [[нептуниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||20.2 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 20450&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 20.2 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 20.2 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 94 Pu --> 94 Pu [[плутониум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||19.816 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 19816&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 20&nbsp;°C) (19.816 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 19.7 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 95 Am --> 95 Am [[америциум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||12 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 12 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 12 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 96 Cm --> 96 Cm [[кириум]] (Cm-244 ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||13.51 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 13510&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) (Cm-244) 13.51 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 13.51 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 97 Bk --> 97 Bk [[берклиум]] (алфа) |- style="font-weight:bold" |употреба ||14.78 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 14780&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 14.78 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 14.78 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 97 Bk --> 97 Bk [[берклиум]] (бета) |- style="font-weight:bold" |употреба ||13.25 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 13.25 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 13.25 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 98 Cf --> 98 Cf [[калифорниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||15.1 g/cm<sup>3</sup> |- |WEL ||(близу с.т.) 15100&nbsp;kg/m<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 15.1 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#f0f0f0"|<!-- 99 Es --> 99 Es [[ајнштајниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.84 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 8.84 g/cm<sup>3</sup> |} == Густина, течна фаза == {|Class="wikitable" style="background:#f8f8ff" ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 2 He --> 2 He [[хелиум-4]] |- | rowspan="3"| Donnelly et al. || 0.1249772&nbsp;g/cm<sup>3</sup> (He-I на [[точка на вриење]]: 4.222&nbsp;K) |- | 0.1461087&nbsp;g/cm<sup>3</sup> (на [[ламбда траниција]] He-I/He-II: 2.1768&nbsp;K, заситен [[парен притисок]]) |- | 0.1451397&nbsp;g/cm<sup>3</sup> (He-II [[суперфлуид]] at 0&nbsp;K, заситен парен притисок) |- |rowspan="4"| Hoffer et al. || 0.17309&nbsp;g/cm<sup>3</sup> (од 23.125&nbsp;cm<sup>3</sup>/[[мол (единица)|мол]]; He-II од hcp топен на 0&nbsp;K, 25.00&nbsp;atm) |- | 0.17308&nbsp;g/cm<sup>3</sup> (од 23.1256&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; на локален мин. густина, од [[Пакување на еднакви сфери|hcp]] топен на 0.699&nbsp;K, 24.993&nbsp;atm) |- | 0.17443 g/cm<sup>3</sup> (from 22.947&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; He-II на [[тројна точка]] hcp−[[Коцкест кристален систем]]−He-II: 1.463&nbsp;K, 26.036&nbsp;atm) |- | 0.1807 g/cm<sup>3</sup> (from 22.150&nbsp;cm<sup>3</sup>/мол; He-I на тројна точка hcp−bcc−He-I: 1.772&nbsp;K, 30.016&nbsp;atm) |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 3 Li --> 3 Li [[литиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.512 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 0.512 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 4 Be --> 4 Be [[берилиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.690 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 1.690 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 5 B --> 5 B [[бор]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.08 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 2.08 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 11 Na --> 11 Na [[натриум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.927 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 0.927 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 12 Mg --> 12 Mg [[магнезиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.584 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 1.584 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 13 Al --> 13 Al [[алуминиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.375 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 2.375 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 14 Si --> 14 Si [[силициум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.57 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 2.57 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 16 S --> 16 S [[сулфур]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.819 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 1.819 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 17 Cl --> 17 Cl [[хлор]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||(на −35&nbsp;°C) 1.5649 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на −35&nbsp;°C) 1.5649 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 19 K --> 19 K [[калиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.828 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 0.828 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 20 Ca --> 20 Ca [[калциум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.378 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 1.378 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 21 Sc --> 21 Sc [[скандиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||2.80 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 2.80 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 22 Ti --> 22 Ti [[титан]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.11 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 4.11 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 23 V --> 23 V [[ванадиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.5 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.5 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 24 Cr --> 24 Cr [[хром]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.3 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 25 Mn --> 25 Mn [[манган]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.95 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.95 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 26 Fe --> 26 Fe [[железо]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.98 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.98 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 27 Co --> 27 Co [[кобалт]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.75 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.75 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 28 Ni --> 28 Ni [[никел]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.81 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.81 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 29 Cu --> 29 Cu [[бакар]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.02 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 8.02 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 30 Zn --> 30 Zn [[цинк]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.57 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.57 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 31 Ga --> 31 Ga [[галиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.095 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на 29.8&nbsp;°C, m.p. is 29.7646&nbsp;°C) 6.095 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.08 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 32 Ge --> 32 Ge [[германиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.60 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.60 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 33 As --> 33 As [[арсен]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.22 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.22 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 34 Se --> 34 Se [[селен]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||3.99 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 3.99 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 35 Br --> 35 Br [[бром]] (Br<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба ||(близу с.т.) 3.1028 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(at 25&nbsp;°C) (3.1023 rel. to water at 4&nbsp;°C) |- |CRC ||(близу с.т.) 3.1028 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 37 Rb --> 37 Rb [[рубидиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.46 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 1.46 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 38 Sr --> 38 Sr [[стронциум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.980 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.980 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 39 Y --> 39 Y [[итриум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||4.24 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 4.24 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 40 Zr --> 40 Zr [[циркониум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.8 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.8 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 42 Mo --> 42 Mo [[молибден]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.33 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 9.33 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 44 Ru --> 44 Ru [[рутениум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.65 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 10.65 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 45 Rh --> 45 Rh [[родиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.7 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 10.7 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 46 Pd --> 46 Pd [[паладиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.38 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 10.38 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 47 Ag --> 47 Ag [[сребро]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.320 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 9.320 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 48 Cd --> 48 Cd [[кадмиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.996 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.996 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 49 In --> 49 In [[индиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.02 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.02 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 50 Sn --> 50 Sn [[калај]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.99 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.99 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 51 Sb --> 51 Sb [[антимон]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.53 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.53 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 52 Te --> 52 Te [[телур]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.70 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.70 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 55 Cs --> 55 Cs [[цезиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.843 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т. (28.44&nbsp;°C, близу с.т.)) 1.843 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 56 Ba --> 56 Ba [[бариум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||3.338 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 3.338 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 57 La --> 57 La [[лантан]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.94 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.94 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 58 Ce --> 58 Ce [[цериум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.55 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.55 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 59 Pr --> 59 Pr [[празеодиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.50 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.50 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 60 Nd --> 60 Nd [[неодиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.89 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.89 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 62 Sm --> 62 Sm [[самариум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.16 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.16 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 63 Eu --> 63 Eu [[европиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.13 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 5.13 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 64 Gd --> 64 Gd [[гадолиниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.4 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.4 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 65 Tb --> 65 Tb [[тербиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||7.65 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 7.65 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 66 Dy --> 66 Dy [[диспрозиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.37 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 8.37 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 67 Ho --> 67 Ho [[холмиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.34 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 8.34 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 68 Er --> 68 Er [[ербиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.86 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 8.86 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 69 Tm --> 69 Tm [[тулиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||8.56 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 8.56 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 70 Yb --> 70 Yb [[итербиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||6.21 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 6.21 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 71 Lu --> 71 Lu [[лутециум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.3 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 9.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 72 Hf --> 72 Hf [[хафниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||12 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 12 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 73 Ta --> 73 Ta [[тантал]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||15 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 15 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 74 W --> 74 W [[волфрам]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||17.6 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 17.6 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 75 Re --> 75 Re [[рениум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||18.9 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 18.9 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 76 Os --> 76 Os [[осмиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||20 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 20 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 77 Ir --> 77 Ir [[иридиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||19 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 19 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 78 Pt --> 78 Pt [[платина]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||19.77 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 19.77 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 79 Au --> 79 Au [[злато]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||17.31 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 17.31 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 80 Hg --> 80 Hg [[жива]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||(на с.т.) 13.534 g/cm<sup>3</sup> |- |LNG ||(на с.т.) 13.534 g/cm<sup>3</sup> |- |CRC ||(близу с.т.) 13.5336 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 81 Tl --> 81 Tl [[талиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||11.22 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 11.22 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 82 Pb --> 82 Pb [[олово]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.66 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 10.66 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 83 Bi --> 83 Bi [[бизмут]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||10.05 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 10.05 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 92 U --> 92 U [[ураниум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||17.3 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 17.3 g/cm<sup>3</sup> |- ! colspan="2" style="background:#e0e0f0"|<!-- 94 Pu --> 94 Pu [[плутониум]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||16.63 g/cm<sup>3</sup> |- |CR2 ||(на т.т.) 16.63 g/cm<sup>3</sup> |} == Густина, гасна фаза == {|Class="wikitable" style="background:#f8fff8" ! !! вредност!! услови |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 1 H --> 1 H [[водород]] (H<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.08988 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 0.082 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- | KCH || 0.08988&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW || 0.08988 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 0.08988 g/L || |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 2 He --> 2 He [[хелиум]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.1786 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 0.164 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG || 0.176 g/L || собна температура |- | KCH || 0.1785&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW || 0.1786 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 0.1785 g/L || 0&nbsp;°C, 1 atm |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 7 N --> 7 N [[азот]] (N<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.251 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 1.145 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||1.165 g/L ||20&nbsp;°C |- | KCH ||1.2505&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW ||1.251 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 1.2506 g/L || |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 8 O --> 8 O [[кислород]] (O<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.429 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 1.308 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||1.331 g/L ||20&nbsp;°C |- | KCH ||1.42895&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW ||1.429 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 1.429 g/L || 0&nbsp;°C |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 9 F --> 9 F [[флуор]] (F<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.7 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 1.553 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- | VDW ||(lit. source) 1.696 g/L || |- |[https://encyclopedia.airliquide.com/fluorine] ||1.6074&nbsp;kg/m<sup>3</sup> ||15&nbsp;°C, 1.013 bar |- |[http://www.airproducts.com/products/fastfacts/properties/fluorine.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928010834/http://www.airproducts.com/products/fastfacts/properties/fluorine.asp |date=2007-09-28 }} <!--product information--> || 0.0983&nbsp;lb/ft<sup>3</sup> ||{{convert|70|F}}, 1 atm |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 10 Ne --> 10 Ne [[neon]] |- style="font-weight:bold" |употреба || 0.9002 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 0.825 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG || 0.8999 g/L || 0&nbsp;°C |- | KCH || 0.9002&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW || 0.9002 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 0.89990 g/L || 0&nbsp;°C, 1 atm |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 17 Cl --> 17 Cl [[хлор]] (Cl<sub>2</sub>) |- style="font-weight:bold" |употреба ||3.2 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 2.898 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||2.98 g/L ||20&nbsp;°C |- | KCH ||3.214&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW ||3.116 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 3.214 g/L || |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 18 Ar --> 18 Ar [[аргон]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||1.784 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 1.633 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||1.7824 g/L || 0&nbsp;°C |- | KCH ||1.784&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW ||1.784 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 1.7837 g/L || |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 36 Kr --> 36 Kr [[криптон]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||3.749 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 3.425 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||3.7493 g/L || room temperature |- | KCH ||3.744&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW ||3.749 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 3.733 g/L || 0&nbsp;°C |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 54 Xe --> 54 Xe [[ксенон]] |- style="font-weight:bold" |употреба ||5.894 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 5.366 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||5.761 g/L || room temperature |- | KCH ||5.897&nbsp;kg/m<sup>3</sup> || 0&nbsp;°C, 101.3 kPa |- | rowspan="2"|VDW ||5.894 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |(lit. source) 5.88 g/L || |- ! colspan="3" style="background:#e0f0e0"|<!-- 86 Rn --> 86 Rn [[радон]] (Radon-222 ?) |- style="font-weight:bold" |употреба ||9.73 g/L || 0&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |CRC ||(пресм. идеален гас) 9.074 g/L ||25&nbsp;°C, 101.325 kPa |- |LNG ||9.73 g/L || room temperature |- | VDW ||(lit. source) 9.73 g/L || |- | ICT.a ||9.73 g/L || 0&nbsp;°C, 1 A<sub>n</sub> (=101.325 kPa)<br />formula weight = 222 |} == Белешки == * Предложените вредности за густини на цврсти материи стандардно се однесуваат на „блиску собна температура (с.т.)“. * Предложените вредности за густини на течности стандардно се однесуваат на „точката на топење (т.т.)“. == Наводи == ===WEL=== As quoted at http://www.webelements.com/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ |date=2014-01-04 }} from these sources: *A.M. James and M.P. Lord in ''Macmillan's Chemical and Physical Data'', Macmillan, London, UK, 1992. *D.R. Lide, (ed.) in ''Chemical Rubber Company handbook of chemistry and physics'', CRC Press, Boca Raton, Florida, USA, 77th edition, 1996. *J.A. Dean (ed) in ''Lange's Handbook of Chemistry'', McGraw-Hill, New York, USA, 14th edition, 1992. *G.W.C. Kaye and T.H. Laby in ''Tables of physical and chemical constants'', Longman, London, UK, 15th edition, 1993. ===CRC=== As quoted from various sources in an online version of: *David R. Lide (ed), ''CRC Handbook of Chemistry and Physics, 84th Edition''. CRC Press. Boca Raton, Florida, 2003; Section 4, Properties of the Elements and Inorganic Compounds; Physical Constants of Inorganic Compounds ===CR2=== *David R. Lide (ed), ''CRC Handbook of Chemistry and Physics, 84th Edition''. CRC Press. Boca Raton, Florida, 2003; Section 4, Properties of the Elements and Inorganic Compounds; Density of Molten Elements and Representative Salts ===LNG=== As quoted from an online version of: *J.A. Dean (ed), ''Lange's Handbook of Chemistry'' (15th Edition), McGraw-Hill, 1999; Section 3; Table 3.2 Physical Constants of Inorganic Compounds ===VDW=== The following [[molar volume]]s and [[Density|densities]] for the majority of the gaseous elements were calculated from the [[van der Waals equation of state]], using the quoted values of the [[van der Waals constant]]s. The source for the van der Waals constants and for the literature densities was: R. C. Weast (Ed.), ''Handbook of Chemistry and Physics (53rd Edn.)'', Cleveland:Chemical Rubber Co., 1972. ===Donnelly et al.=== *{{cite journal| title=The Observed Properties of Liquid Helium at the Saturated Vapor Pressure | first1=Russell J.| last1=Donnelly| first2=Carlo F.| last2=Barenghi| journal=[[Journal of Physical and Chemical Reference Data]]| year=1998| volume=27| issue=6| pages=1217–74| doi=10.1063/1.556028| bibcode=1998JPCRD..27.1217D}} === Hoffer et al. === * {{cite journal| title=Thermodynamic properties of <sup>4</sup>He. II. The bcc phase and the P-T and VT phase diagrams below 2 K | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-low-temperature-physics_1976-04_23_1-2/page/63 | first1=J. K.| last1=Hoffer| first2=W. R.| last2=Gardner| first3=C. G.| last3=Waterfield| first4=N. E.| last4=Phillips| journal=[[Journal of Low Temperature Physics]]| date=April 1976| volume=23| issue=1| pages=63–102| doi=10.1007/BF00117245| bibcode=1976JLTP...23...63H| s2cid=120473493}} {|Class="wikitable" |- | ||Colspan=2|[[Ван дер Валсова константа|Ван дер Валсови константи]] ||Colspan=2|25&nbsp;°C, 100.0 kPa ||Colspan=2|0&nbsp;°C, 1 atm ||Lit. |- ! || ''a'' (L<sup>2</sup>⋅bar/mol<sup>2</sup>) || ''b'' (L/mol) || ''V''<sub>m</sub> (L) || ''d'' (g/L) || ''V''<sub>m</sub> (L) || ''d'' (g/L) || ''d'' (g/L) |- |[[Аргон]] ||1.363 || 0.03219 ||24.77 ||1.613 ||22.39 ||1.784 ||1.7837 |- |[[Хлор]] ||6.579 || 0.05622 ||25.11 ||2.824 ||22.75 ||3.116 ||3.214 |- |[[Флуор]] ||Colspan=6|''not available'' ||1.696 |- |[[Хелиум]] || 0.03457 || 0.02370 ||24.81 || 0.1613 ||22.44 || 0.1786 || 0.1785 (0&nbsp;°C, 1 atm) |- |[[Водород]] || 0.2476 || 0.02661 ||24.81 || 0.08127 ||22.43 || 0.08988 || 0.08988 |- |[[Криптон]] ||2.349 || 0.03978 ||24.73 ||3.388 ||22.35 ||3.749 ||3.733 (0&nbsp;°C) |- |[[Неон]] || 0.2135 || 0.01709 ||24.80 || 0.8139 ||22.42 || 0.9002 || 0.89990 (0&nbsp;°C, 1 atm) |- |[[Азот]] ||1.408 || 0.03913 ||24.77 ||1.131 ||22.39 ||1.251 ||1.2506 |- |[[Кислород]] ||1.378 || 0.03183 ||24.77 ||1.292 ||22.39 ||1.429 ||1.429 (0&nbsp;°C) |- |[[Радон]] ||Colspan=6|''not available'' ||9.73 |- |[[Ксенон]] ||4.250 || 0.05105 ||24.69 ||5.323 ||22.28 ||5.894 ||5.88 |- |} ===Други=== *KCH: Kuchling, Horst, ''Taschenbuch der Physik'', 13. Auflage, [[Verlag Harri Deutsch]], Thun und Frankfurt/Main, German edition, 1991. {{ISBN|3-8171-1020-0}} *: ('''a''') Gray and Ramsay, ''Proceedings of the Royal Society'' (London). A. Mathematical and Physical Sciences. '''84''': 536; (1911) {{Navbox elements data}} [[Категорија:Својства на хемиските елементи]] [[Категорија:Податочни страници за хемиски елементи]] oldppsaiujbcxxgusbqcgcp59wsmuuw Предлошка:Состав на Панама на СП фудбал 2018 10 1367502 5608162 5345847 2026-08-11T12:33:34Z Carshalton 30527 5608162 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Панама на СП фудбал 2018 | bg = #DA121A | fg = white | bordercolor = #072357 | country = Панама | comp link = Светско првенство во фудбал 2018 | comp = СП 2018 | p1 = [[Хаиме Пенедо|Пенедо]] | p2 = [[Мајкл Амир Муриљо|Муриљо]] | p3 = [[Харолд Камингс|Камингс]] | p4 = [[Фидел Ескобар|Ескобар]] | p5 = [[Роман Торес|Р. Торес]] | p6 = [[Габриел Гомес (фудбалер 1984)|Г. Гомес]] | p7 = [[Блас Перес|Перес]] | p8 = [[Едгар Барсенас|Барсенас]] | p9 = [[Габриел Торес|Г. Торес]] | p10 = [[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] | p11 = [[Армандо Купер|Купер]] | p12 = [[Хосе Калдерон (панамски фудбалер)|Калдерон]] | p13 = [[Адолфо Мачадо|Мачадо]] | p14 = [[Валентин Пиментел|Пиментел]] | p15 = [[Ерик Дејвис (панамски фудбалер)|Дејвис]] | p16 = [[Абдел Аројо|Аројо]] | p17 = [[Луис Овале|Овале]] | p18 = [[Луис Техада|Техада]] | p19 = [[Рикардо Авила|Авила]] | p20 = [[Анибал Годој|Годој]] | p21 = [[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Х. Родригес]] | p22 = [[Алекс Родригес (панамски фудбалер)|А. Родригес]] | p23 = [[Фелипе Балој|Балој]] {{Капитен}} | coach = [[Ернан Дарио Гомес|Е. Гомес]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Панама|СП 2018]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2018|Панама]] </noinclude> l8llf1m1n1idbwwqgu1azibmhsl2e1u Булчица (општина) 0 1369744 5608191 5359290 2026-08-11T13:50:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608191 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=Општина Дебар |native_name=Bashkia Bulqizë |native_name_lang=sq |type = [[Општини во Албанија|Општина]] |image_flag = Flag of Bulqizë.gif |image_shield = Stema e Bashkisë Bulqizë.svg |image_skyline = |image_caption = |image_location = |seat=[[Булчица]] |subdivision_name=[[Албанија]] |subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]] |subdivision_name1=[[Дебар (област)|Дебар]] |subdivision_type1=[[Области во Албанија|Област]] |leader_name = |leader_party = |latd=|latm=|latNS=N |longd=|longm=|longEW=E |elevation = |elevation_min = |elevation_max = |area_total_km2 = 67851 |population_as_of = 2011 |population_total = 31210 |postal_code = |area_code = |car_plates = BZ |website = https://bulqiza.gov.al/ }} '''Општина Булчица''' ― [[Општини во Албанија|општина]] во [[Дебар (област)|Областа Дебар]] во [[Албанија]]. Денешната територија на општината била регулирана со реформите во месната управа во 2015 година, спојувајќи ги териториите дотогашните општини [[Булчичко Поле (општина)|Булчичко Поле]] (Фуша-Булќиза), [[Горица (општина во Дебар, Албанија)|Горица]], [[Мартанеш (општина)|Мартанеш]], [[Острени (општина)|Острени]], [[Шупенци (општина)|Шупенци]] (Шупенза), [[Требишта (општина)|Требишта]] и [[Зрклени (општина)|Зрклени]], чии нивни територии биле снижени во општински единици, кон Општина Булчица.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Закон бр. 115/2014 |accessdate=2025-04-16 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}</ref> Денешната општина има вкупно 31.210 жители (2011) и зафаќа површина од 678,51 км<sup>2</sup>.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |title=Интерактивна карта на упарвно-територијалната реформа |accessdate=17 април 2025 |archive-date=2017-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112095248/http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |url-status=dead }}</ref> Пред територијалното проширување, општината имала 8.177 жители.<ref name=census11>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.instat.gov.al/media/195811/2__diber.pdf |title=Резултати од пописот во 2011 г. |accessdate=17 април 2025 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234141/http://www.instat.gov.al/media/195811/2__diber.pdf |url-status=dead }}</ref> Општината порано припаѓала во [[Булчица (округ)|Округот Булчица]]. == Административна поделба == *Општинска единица Булчица *Општинска единица Булчичко Поле *Општинска единица Горица *Општинска единица Мартанеш *Општинска единица Острени *Општинска единица Шупенци *Општинска единица Требишта *Општинска единица Зрклени == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://bulqiza.gov.al/}} {{Дебар (област)}} {{Општини во Албанија}} {{Албанија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во Албанија]] [[Категорија:Дебар (област)]] j1ta6qjq66vnewcwbjhdowkzm8nvn59 Влажно марамче 0 1372148 5608334 5596843 2026-08-11T23:13:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608334 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Erfrischungstuch.jpg|мини|Влажна марамица во обвивка]] [[Податотека:Wet_wipes_on_a_shelf.jpg|мини|Влажни марамчиња на полица]] '''Влажно мараче''', познато и како '''влажна крпа''', '''мокра крпа''', влажно марамче '''за еднократна употреба''', '''марамче за дезинфекција''' или '''бебешко марамче''' (во конкретни околности) — мало до средно навлажнето парче [[пластика]] или [[Текстил|ткаенина]] што е превиткано и завиткано за практична употреба или голема ролна со индивидуални крпи што можат да се скинат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/m0006347/war-on-plastic-with-hugh-and-anita-series-1-episode-2|title=War on Plastic with Hugh and Anita|date=18 June 2019|work=the BBC}}</ref> Влажните марамчиња се користат за [[Хигиена|лична хигиена]] и како и за чистење во домаќинството, во зависност од додадените хемикалии, додека медицинските или канцелариските марамчиња за чистење не се наменети за хигиена на кожата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.consumerreports.org/cro/news/2013/12/think-twice-about-flushing-wet-wipes/index.htm|title=Flushable Wipes Test {{!}} Toilet Paper Reviews - Consumer Reports News|work=www.consumerreports.org|language=en-US|accessdate=2024-11-18}}</ref> == Изум == За пронаоѓач на влажните марамчиња се смета Артур Џулиус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reference.com/history/wet-nap-introduced-8cfcbfd823119534|title=When was the Wet-Nap introduced?}}</ref> Џулиус го регистрирал името ''Вет-Нап'' ([[Англиски јазик|англ]]. ''Wet-Nap)'' како трговска марка во 1958 година, име за производот што сѐ уште се користи. == Производство == [[Податотека:Антистатические_салфетки.jpg|мини|Дозер за влажни марамчиња]] Најголем број од влажните марамчиња на пазарот (околу 90 %) се произведуваат од неткаени ткаенини направени од [[полиестер]] или полипропилен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onegreenplanet.org/news/wet-wipes-made-plastic-uk-wants-banned/|title=Did You Know Wet Wipes Are Made with Plastic? This Is Why the UK Wants Them Banned|last=Pajda|first=Aleksandra|date=7 May 2018|publisher=One Green Planet|accessdate=4 January 2019|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920212331/https://www.onegreenplanet.org/news/wet-wipes-made-plastic-uk-wants-banned/|url-status=dead}}</ref> Материјалот се навлажнува со вода или други течности (на пр., [[Изопропанол|изопропил алкохол]]) во зависност од намената. Може да биде надополнет со лосиони или парфеми за да се прилагодат тактилните и мирисните својства. За спречување на бактерии во пакувањата најчесто се користат конзерванси како метилизотиазолинон. Влажни марамчиња се преклопуваат и се ставаат во џебно пакување или во кутија со диспензер. == Употреба == Влажните марамчиња служат за голем број лични и домашни намени. === Влажни марамчиња за бебиња === Влажните марамчиња за бебиња служат за чистење на чувствителната кожа на бебињата. Влажните марамчиња за бебиња обично се со различен број на пакувања (до 80 или повеќе листа по пакување) и доаѓаат со механизми за дозирање. Нивното потекло најверојатно датира од средината на 1950-тите. Една од првите компании што почнала да ги произведува е компанијата наречена „Најс-пак“. === Влажни марамчиња за тоалет === Влажните тоалетни марамчиња многу често имаат предност пред обичната [[тоалетна хартија]]. Многу брендови продаваат влажни марамчиња конкретно за употреба во тоалет, тврдејќи дека се „растворливи во вода“. Сепак, тие не се распаѓаат во септички јами бидејќи се направени од нерастворлив материјал како полиестер или полипропилен. Во 2013 година, во статија на „Консјумер рипортс“ се вели дека ниту еден од водечките брендови не можел да го помине нивниот тест.<ref>{{Наведено списание|date=27 December 2013|title=Think twice about flushing wet wipes|url=https://www.consumerreports.org/cro/news/2013/12/think-twice-about-flushing-wet-wipes/index.htm|access-date=8 January 2021}}</ref> === Лична хигиена === Влажните марамчиња често се користат во дел од стандардниот пакет [[Прибор за јадење|за прибор за јадење]] што се нуди во рестораните или заедно со оброците во авионите. Влажните марамчиња почнаа да се продаваат како луксузна алтернатива на [[Тоалетна хартија|тоалетната хартија]] до 2005 година од страна на компании како што се ''Кимберли-Кларк'' и [[Procter & Gamble|''Проктер и Гембл'']].<ref name="Atlantic">{{Наведени вести|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/10/are-wet-wipes-wrecking-the-worlds-sewers/504098/|title=Are Wet Wipes Wrecking the World's Sewers?|last=Kessler|first=Matt|date=14 October 2016|work=The Atlantic|access-date=17 October 2016|publisher=The Atlantic Monthly Group}}</ref> Тие се издаваат во тоалетите на рестораните, бензинските пумпи, лекарските ординации и други места со јавна употреба. === Индустриски марамчиња === Индустриските марамчиња за чистење се претходно импрегнирани со моќна течност за чистење што ја елиминираат нечистотијата, додека пак високоефикасната ткаенина ги впива остатоците. Тие имаат способност да чистат широк спектар на супстанции од рацете, алатите и површините, вклучувајќи: нечистотија, маснотии, бои и премази на база на масло и вода, лепила, силиконски и акрилни заптивки, полипена, епоксидна смола, масло, катран и друго.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wipermart.com/|title=Supplier of Recycled Wiping Cotton rags, Cleaning rags with bag or box of rag wipers cloth|publisher=wipermart.com|language=en|accessdate=8 June 2017|archive-date=2018-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208003532/http://wipermart.com/|url-status=dead}}</ref> === Олеснување на болка === На пазарот постојат марамчиња за ублажување на болка натопени со алкохол и бензокаин. Се користат за лекување на помали гребнатини, изгореници и убоди од инсекти. Функционираат така што ја дезинфицираат повредата, а исто така ја ублажуваат болката и чешањето. === Грижа за домашни миленици === Влажните марамчиња се произведуваат специјално за нега на домашни миленици, на пример за чистење очи, уши или заби (со [[борна киселина]], [[калиум хлорид]], [[цинк сулфат]], натриум борат) за животни како кучиња, мачки, коњи и птици. === Здравствена заштита === Медицински влажни марамчиња се користат за различни намени. Тука спаѓаат алкохолни влажни марамчиња, хлорхексидински марамчиња (за дезинфекција на површини и неинвазивни медицински помагала) и спорицидни марамчиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.medipal.co.uk/|title=Healthcare Wipes|date=30 October 2015}}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Медицинските марамчиња може да се користат за да се спречи ширењето на [[патоген]]и како што се [[норовирус]]от и ''[[Clostridioides difficile]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.palinternational.com/c-difficile-prevention-wipes.html|title=''Clostridium Difficile'' Prevention - ''C. Difficile'' Wipes|publisher=Pal International|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210055700/http://www.palinternational.com/c-difficile-prevention-wipes.html|archive-date=10 December 2014|accessdate=21 November 2019}}</ref> == Влијание врз канализациските системи == Поради нивното нераспаѓање или нерастворување во вода може да предизвика затнување на канализацијата, познато како фетбергс, и затоа компаниите за управување со водоснабдување апелираат до луѓето да не фрлаат влажни марамчиња во тоалетите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/environment/2017/dec/12/baby-wipes-93-percent-matter-causing-uk-sewer-blockages|title=Wet wipes make up 93% of matter causing UK sewer blockages|last=Taylor|first=Matthew|date=12 December 2017|work=The Guardian|location=London}}</ref> Влажните марамчиња како што се бебешките влажни марамчиња семпочести за употреба како алтернатива на тоалетната хартија во богатите земји, вклучувајќи ги САД и Обединетото Кралство. Оваа употреба во некои случаи е охрабрена од производителите, кои некои марки на влажни марамчиња ги етикетирале како „растворливи“. Кога се пуштаат во тоалет, се затнуваат во внатрешниот водовод, септичките системи и јавните канализациски системи.<ref name="may2009">Stradling, Richard (31 May 2009). [http://seattletimes.com/html/nationworld/2009281514_wipes31.html {{Наводник+полунаводник}}Flushable' wipes blamed for clogging sewage lines"], ''Seattle Times''</ref> Склоноста маснотиите и влажните марамчиња да се лепат заедно наводно го поттикнува растот на проблематичните запушувања во канализацијата познати како „масни крпи“.<ref>{{Наведени вести|title=Oxford 'out-of-control fatberg' threatens homes|date=1 April 2014|work=[[BBC News]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.oxfordmail.co.uk/news/11132490.Sewer_repairs_means_14_days_of_chaos_ahead/|title=Sewer repairs means 14 days of chaos ahead|access-date=8 April 2014}}</ref> Покрај тоа, некои марки на марамчиња содржат алкохол, кој може да убие бактерии и да ги денатурира [[ензим]]ите одговорни за разградување на цврстиот отпад во септичките јами. Кон крајот на 2010-тите, на пазарот се појавуват и други алтернативи како што се гел-марамчињата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/jeffkart/2018/06/15/toilet-paper-gel-cleans-up-no-2-in-more-ways-than-one/|title=Toilet Paper Gel Cleans Up No. 2 In More Ways Than One|last=Kart, Jeff|date=15 June 2018}}</ref> Во 2014 година, во Окружниот суд на САД за Северниот округ на Охајо била поднесена групна тужба против ''Таргет Корпоратион'' и ''Најс-Пак Продуктс Инк''. во име на потрошувачите во Охајо кои користеле влажни марамчиња за перење од брендот ''Таргет''. Во тужбата се тврди дека трговецот ја означил амбалажата на марамчињата од брендот ''Ап и Ап'' (анг. Up & Up) како безбедни за канализација и септички системи. Во тужбата, , се наведува дека производите претставуваат опасност по јавното здравје бидејќи ги затнуваат пумпите во објектите за третман на општински отпад.<ref>{{Наведено списание|last=Cellini|first=Lorenzo B.|last2=Tycko & Zavareei LLP|date=18 April 2014|title=Class Action Lawsuit Alleges That Target-Brand Flushable Wipes Are Not Suitable for Flushing and Can Clog Pipes and Damage Sewer and Septic Systems|url=http://www.natlawreview.com/article/class-action-lawsuit-alleges-target-brand-flushable-wipes-are-not-suitable-flushing-|journal=The National Law Review|access-date=19 April 2014}}</ref> Таргет и Најс-Пак се согласиле да го решат случајот во 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://topclassactions.com/lawsuit-settlements/lawsuit-news/845007-target-flushable-wipes-class-action-settlement/|title=Target Flushable Wipes Class Action Settlement|date=7 May 2018|publisher=topclassactions.com}}</ref> Во 2015 година, градот Вајоминг, Минесота, покрена групна тужба против шест компании, вклучувајќи ги Проктер и Гембл, Кимберли-Кларк и Најс-Пак, тврдејќи дека лажно ги промовираат своите производи како погодни„за пуштање во вода“.<ref name="Atlantic"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rubryka.com/en/article/damage-wet-wipes/|title="The most terrible evil": the harm of wet wipes and how to replace them}}</ref> Градот ја отфрлил тужбата во 2018 година откако заклучил дека градот не доживеал оштетување на канализациските системи ниту зголемување на трошоците за одржување.<ref name="WyomingMinnDrop">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.innovationintextiles.com/city-of-wyoming-bows-out-of-flushable-wipes-lawsuit/|title=City of Wyoming bows out of flushable wipes lawsuit|publisher=www.innovationintextiles.com}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 2019 година, индустрискиот орган ''Water UK'' донел нов стандард за влажни марамчиња што се растворливи во вода. Влажните марамчиња требале да поминат строго испитување за да добијат ново и одобрено лого ''Fine to Flush.'' Од јануари 2019 година, потврдено било дека само еден производ го исполнувал стандардот, иако имало уште околу седум други во процес на тестирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-46835573|title=Wet wipes to get 'Fine to Flush' logo to tackle fatbergs|date=11 January 2019|work=BBC News}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Нужници]] [[Категорија:Хартиени производи]] [[Категорија:Дезинфектанти]] [[Категорија:Производи за лична хигиена]] [[Категорија:Отпад]] fdup6ci51dnrc7odqmvr70qfjklhkb5 Гоџи 0 1372774 5608374 5528348 2026-08-12T07:58:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608374 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lycium barbarum - Wolfberries China 7-05.jpg|мини|Плетиплотка со плодови гоџи]] '''Гоџи''' или '''гоучји'''<ref name="Правопис2017">{{Правопис 2017|глава= Кинески јазик|страница=217}}</ref> ({{Lang-zh|枸杞}}, ''gǒuqǐ''), исто така познато како '''гоџи-бобинка''' или '''волчја бобинка''' — плод на два тесно поврзани вида: [[плетиплотка]] (''Lycium barbarum'') и [[кинеска плетиплотка]] (''Lycium chinense'') од семејството [[зрнци]].<ref name="Flint-1997">{{cite book|title=Landscape plants for eastern North America: exclusive of Florida and the immediate Gulf Coast|last1=Flint|first1=Harrison Leigh|publisher=John Wiley & Sons|year=1997|isbn=978-0-471-59919-7|location=Chichester|page=326|chapter=''Lycium barbarum''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q1_fAywb_bkC&pg=PA326}}</ref> Овие бобинки доаѓаат од грмушки што се родум од [[Азија]], особено [[Народна Република Кина|Кина]], и се користат во традиционалната кинеска медицина со илјадници години. Вирее од 1 до 3 метри висина, плодот е со црвенкаста боја со должина до 2 см и содржи од 20 до 40 ситни семки. Се јадат свежи или сушени, а најпопуларни се поради своите антиоксидативни својства. Растенијата можат да се одгледуваат и во [[Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://zelenaberza.com.mk/godji-beri-odgleduvanje/|title=ОДГЛЕДУВАЊЕ НА ГОЏИ|date=2019-02-15|work=Зелена берза|language=mk-MK|accessdate=2025-06-14}}</ref> == Опис == Гоџито потекнува од листопаден грмушкаст растителен вид што припаѓа на семејството [[зрнци]] (истото семејство во кое спаѓаат [[Домат|доматите]], [[Компир|компирите]] и [[Модар патлиџан|модрите патлиџани]]). Главните два вида што ги даваат овие бобинки се плетиплотката и кинеската плетиплотка. Овие растенија потекнуваат од [[Народна Република Кина|Кина]], но се одгледуваат и во други делови на [[Азија]], како [[Тибет]] и [[Монголија]]. Грмушките на гоџито виреат во висина од 1 до 3 метри, со тенки, закривени гранки и тесни зелени листови. Самите бобинки се мали и овални, долги околу 1 до 2 сантиметри. Кога се зрели, имаат светлоцрвена или портокалово-црвена боја, со тенка кора што понекогаш знае да биде леплива поради природните шеќери. Внатре содржат мали жолти семки, а нивниот вкус се опишува како мешавина од брусница и домат — слаткасто-кисел. Најчесто се собираат рачно и се продаваат во сушен облик, но можат да се најдат и свежи, во сок или во прав. Растението обично почнува да цвета кон крајот на пролетта, од [[мај]] па сѐ до [[септември]]. Плодовите се собираат од [[јули]] до [[октомври]], зависно од климата и условите за одгледување. [[Податотека:Lycium chinense(siamak sabet) (1).jpg|мини|Гоџи]] == Употреба == Она што е значајно за одгледувањето на ова растение е фактот што е отпорно на болести и штетници, но го напаѓаат габични заболувања на листовите и плодовите. Превентивно се заштитува слично како виновата лоза, со бакарни препарати и со црвено масло пред почетокот на растителноста. Одредени штети можат да предизвикаат [[Зајак|зајаците]] и [[Птици|птиците]] и се препорачува употреба на мрежи за заштита од нив.<ref name=":0" /> Од гоџи се прават [[Сок|сокови]], сирупи, [[Чај|чаеви]], [[Ликер|ликери]], овошни јогурти, а во [[Готвење|кулинарството]] е многу често употребуван додаток, особено на [[Салата|салатите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bioplant.mk/sto-e-goji/|title=Што е гоџи?|last=|work=Bioplant|language=mk-MK|accessdate=2025-06-14|archive-date=2025-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250614095447/https://bioplant.mk/sto-e-goji/|url-status=dead}}</ref> Многу познат е [[Чај од гоџи|чајот од гоџи]]. Гоџи-бобинките се користат и во [[Козметика|козметиката]] бидејќи го забавуваат стареењето на [[Кожа|кожата]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/za-shto-se-se-dobri-godi-bobinkite|title=За што сè се добри гоџи-бобинките?|work=Кајгана|language=mk|accessdate=2025-06-14}}</ref> Гоџи-бобинките се природен извор на минерали и [[Витамин|витамини]]. Содржат витамини ([[витамин Б2]], [[витамин Б1]], [[витамин Ц]]) како и минерали ([[железо]], [[цинк]], [[селен]], [[калциум]], [[калиум]]). Изобилуваат со растителни влакна (100 г. Гоџи-бобинките содржат 7 г растителни влакна) што даваат чувство на ситост и го подобруваат варењето на храната.<ref name=":1" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://zegin.com.mk/mk/bio-planet-organski-suvi-godi-bobinki-100-g Органски суви гоџи-бобинки] [[Категорија:Бобинки]] [[Категорија:Додатоци во исхраната]] [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ evse52ko4i4a3f2ru0wjg8ag2k94lnv Внатрешен двор 0 1376041 5608417 5410375 2026-08-12T09:44:06Z P.Nedelkovski 47736 истозначник 5608417 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Firenze-palazzo pitti01.jpg|мини|260x260пкс|Внатрешен двор на Палацо Пити, [[Фиренца]].]] '''Внатрешен двор''', '''двориште''' или '''авлија'''<ref>{{ДРМЈ|авлија}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|авлија}}</ref> — незаграден дел од дворното место, кој е делумно или целосно опкружен со една или повеќе згради. Понекогаш просторот е поделен на делови со ѕидови, и секој дел се нарекува (внатрешен) двор. Неговата главна намена е заштита во најширока можна смисла. Во различни култури, заштитата може да биде на имотот, од неповолните услови на животната средина, за постигнување приватност и друго. Кај поголеми поединечни згради, внатрешниот двор се гради со цел да се обезбедат прозорци во внатрешноста на зградата — за пристап на [[светлина]] и [[воздух]]. Најраните познати внатрешни дворови биле изградени во [[Иран]] и [[Народна Република Кина|Кина]], кои потекнуваат од 3000 г. пр. н. е. Дворовите во минатото се користеле за различни цели, вклучувајќи готвење, спиење, работа, игри, [[градинарство]], па дури и како места за чување [[животни]]. == Стар Рим == Во [[Стар Рим|Стариот Рим]], [[Атриум (архитектура)|атриумот]] бил повеќе како општа просторија во куќата, со отвор на покривот (комплувиум) за собирање на дождовната вода во мал базен под него.<ref>[http://www.crystalinks.com/romebuildings.html Ancient Roman Buildings & Homes] {{икона|en}}</ref> Современото значење на атриумот е изменето и се насочи кон внатрешен двор, кој е покриен со проѕирен покрив. == Манастирски двор == Традиционално, манастирските градби го опкружуваат теренот и се своевидна тврдина — како против вооружен напаѓач, така и против „искушенијата на надворешниот свет“. Манастирската црква во повеќето христијански [[Манастир|манастири]] е сместена во така формираниот внатрешен двор. Во романската и готската црковна и манастирска архитектура, обично внатрешниот двор (клостер) е сместен покрај долгата фасада на [[Соборна црква|катедрала]] или манастирска црква. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat-inline|Courtyards}} [[Категорија:Архитектонски елементи]] [[Категорија:Дом]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ t54wu86pdew70kx38hj09oggndnkwx2 Елмин Растодер 0 1376901 5608273 5583937 2026-08-11T19:58:50Z Carshalton 30527 5608273 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Елмин Растодер | image = | height = {{height|m=1.91}}<ref name=Rastoder/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2001|10|7}}<ref name=Rastoder/> | cityofbirth = [[Вецикон]] | countryofbirth = [[Швајцарија]]<ref name=Rastoder/> | nationality = &nbsp;{{flagsport|SUI}} [[Швајцарија]]<br>{{flagsport|MKD}} [[Македонија]] (од 2025) | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Panathinaikos}} | clubnumber = 74 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Rapperswil-Jona}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Grasshoppers}} | years1 = 2019-2022 | caps1 = 48 | goals1 = 19 | clubs1 = {{Fb team Grasshoppers II}} | years2 = 2020-2024 | caps2 = 9 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Grasshoppers}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 32 | goals3 = 7 | clubs3 = →{{Fb team Vaduz}} | years4 = 2024 | caps4 = 14 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Vaduz}} | years5 = 2024-2026 | caps5 = 63 | goals5 = 20 | clubs5 = {{Fb team Thun}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Panathinaikos}} | nationalyears1 = 2025- | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]] }} '''Елмин Растодер''' (роден на [[7 октомври]] [[2001]], во [[Вецикон]]) — [[Швајцарија|швајцарско]]-[[Македонци|македонски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]] и на [[Фудбалска репрезентација на Македонија|македонската репрезентацијата]].<ref name=Rastoder>{{cite web|url=https://ekipa.mk/koj-e-elmin-rastoder-novoto-ime-vo-natsionalniot-tim-na-makedonija/|title=Кој е Елмин Растодер, новото име во националниот тим на Македонија?|publisher=ekipa.mk|date=27 август 2025|access-date=8 септември 2025}}</ref> ==Биографија== Елмин Расотдер е роден во [[Вецикон]], мал град во близина на [[Цирих]], [[Швајцарија]]. Неговиот постар брат, Есмир, е исто така фудбалер и игра во пониските лиги во Швајцарија.<ref name=Rastoder/> Тој е братучед на поранешниот македонски фудбалер и репрезентативец, [[Адис Јаховиќ]].<ref name=Rastoder/> ==Клупска кариера== Растодер ја започнал својата кариера во [[ФК Раперсвил-Јона|Раперсвил-Јона]], од каде што дошол во академијата на [[ФК Грасхопер|Грасхопер]] во 2017 година.<ref name=contract>{{Cite web|url=https://www.gcz.ch/nachwuchs/news/alle/artikel/gc-zuerich-verlaengert-mit-elmin-rastoder-bis-2024/|title=GC ZÜRICH VERLÄNGERT MIT ELMIN RASTODER BIS 2024|first=Grasshopper Club|last=Zürich|website=www.gcz.ch|access-date=2022-07-19|archive-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207165637/https://www.gcz.ch/nachwuchs/news/alle/artikel/gc-zuerich-verlaengert-mit-elmin-rastoder-bis-2024/|url-status=dead}}</ref> Минувајќи низ младинските категории, на 16 октомври 2020, тој го направил своето деби за првиот тим на Грахопер во натпрвевар против [[ФК Ксамакс|Ксамакс]] во [[Швајцарска Челенџ лига|Челенџ лигата]]. Тоа бил неговиот единствен настап за првиот тим за сезоната, во која Грасхопер изборил промоција во [[Суперлига на Швајцарија|Суперлигата]]. Во сезоната 2021–2022, тој постигнал 13 гола во 26 натпревари во [[Прва фудбалска лига на Швајцарија|четвртото ниво на швајцарскиот фудбал]] со екипата на Грасхопер под 21 година.<ref name=vaduz>{{Cite web|url=https://sport.ch/grasshopper-club-zuerich/975279/gc-sturmhoffnung-soll-eine-liga-tiefer-den-naechsten-entwicklungsschritt-gehen|title=GC-Sturmhoffnung soll eine Liga tiefer den nächsten Entwicklungsschritt gehen|website=sport.ch}}</ref> Паралелно, тој играл и за првиот тим запишувајќи два настапи во најсилната швајцарска фудбалска лига. На 7 април 2022 година, Растодер го продолжил договорот со Грасхопер до 2024 година.<ref name=contract/> Пред почетокот на сезоната 2022-2023, Растодер бил позајмен на [[ФК Вадуц|Вадуц]] во Челенџ лигата, со цел да добие поголем простор за игра.<ref>{{cite web|title=ELMIN RASTODER ON LOAN TO VADUZ|url=https://www.gcz.ch/en/news/news/article/elmin-rastoder-on-loan-to-vaduz/|accessdate=2022-06-16|website=gcz.ch|date=2022-06-16|archive-date=2022-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706161549/https://www.gcz.ch/en/news/news/article/elmin-rastoder-on-loan-to-vaduz/|url-status=dead}}</ref> На 31 август 2022, постигнал [[хет-трик]], во натпревар од [[Фудбалски куп на Лихтенштајн|Купот на Лихтенштајн]] добиен со 18-0 против [[ФК Тризен|Тризен II]]. На 13 октомври, Растодер постигнал гол во [[УЕФА Лига на конференции|Лигата на конференциите]] против [[Украина|украинскиот]] [[ФК Днипро|Днипро]], во поразот на домашен терен со 1-2. Три дена подоцна, постигнал два гола во победата со 4-0 над [[ФК Арау|Арау]] во [[Челенџ лига 2022-2023|првенството]]. Позитивната сезона со [[Лихтенштајн|лихтенштајнците]] ја завршил со 44 настапи и 12 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Грасхопер за да ги започне подготовките на клубот за следната сезона.<ref name=eos2223>{{cite web|publisher=[[Grasshopper Club Zürich]]|url=https://www.gcz.ch/en/news/article/17/end-of-season-squad-update/|title=End of Season Squad Update|date=25 May 2023|accessdate=26 May 2023|archive-date=2024-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525211729/https://www.gcz.ch/en/news/article/17/end-of-season-squad-update/|url-status=dead}}</ref> Сепак, тој не можеше да најде фиксно место во тимот во текот на првата половина од сезоната, играјќи само нешто повеќе од 100 минути во шест натпревари. На 6 февруари 2024 година, тој се вратил во Вадуц на уште една позајмица до крајот на сезоната 2023-2024.<ref>{{cite web|publisher=[[Grasshopper Club Zürich]]|url=https://www.gcz.ch/en/news/article/1/elmin-rastoder-returns-to-fc-vaduz-on-loan/|title=Elim Rastoder returns to FC Vaduz on loan|date=6 February 2024|access-date=6 February 2024|archive-date=2024-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206150446/https://www.gcz.ch/en/news/article/1/elmin-rastoder-returns-to-fc-vaduz-on-loan/|url-status=dead}}</ref> На 3 јуни 2024, потпишал тригодишен договор со [[ФК Тун|Тун]].<ref>{{cite web|publisher=[[FC Thun]]|url=https://www.fcthun.ch/de/news/kaderupdate|title=Update Kaderplanung: Vier Spieler neu beim FC Thun|language=de-ch|date=3 June 2024|access-date=3 June 2024|archive-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604021252/https://www.fcthun.ch/de/news/kaderupdate|url-status=dead}}</ref> Во првата сезона со клубот му помогнал на Тун да избори промоција во Суперлигата, како шампион на [[Челенџ лига 2024-2025|Челенџ лигата 2024-2025]], со 28 настапи и 5 гола. На 3 мај 2026 година, Тун за првпат во историјата на клубот станал шампион на Швајцарија освојувајќи ја титулата во [[Суперлига на Швајцарија 2025-2026|Суперлигата]], успех за кој Растодер придонел со 34 настапи и 13 гола.<ref>{{cite web|url=https://ekipa.mk/elmin-rastoder-so-tun-stana-senzatsionalen-shampion-na-shvajtsarija/|title=Елмин Растодер со Тун стана сензационален шампион на Швајцарија|publisher=ekipa.mk|date=3 мај 2026|aceess-date=4 мај 2026}}</ref> На 29 јуни 2026 година, Растодер потпишал за [[Грција|грчкиот]] клуб [[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]] во трансфер вреден 3.5 милиони евра.<ref>{{cite web|url=https://makfudbal.mk/elmin-rastoder-potpisha-za-panatinaikos/|title=Елмин Растодер потпиша за Панатинаикос|publisher=makfudbal|language=mk|date=29 јуни 2026|access-date=11 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Кон крајот на август 2025, Растодер бил повикан за првпат од селекторот на [[Фудбалска репрезентација на Македонија|македонската фудбалска репрезентација]], [[Благоја Милевски]], за септемвриските натпревари на репрезентацијата.<ref name=Rastoder/> Своето деби за Македонија го направил на 4 септември 2025, влегувајќи како замена на полувремето во пријателскиот натпревар загубен со 2-1 од {{NazNB|FUrep|SAU}}. ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|MKD}} {{Cronopar|4-9-2025|Прага|SAU|2|1|MKD|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|7-9-2025|Скопје|MKD|5|0|LIE|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|59}}}} {{Cronopar|13-10-2025|Скопје|MKD|1|1|KAZ|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|13-11-2025|Скопје|MKD|0|0|LAT|-|Пријателска|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Кардиф|WAL|7|1|MKD|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|64}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Копенхаген|DNK|4|0|MKD|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|77}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Даблин|IRL|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronofin|7|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 8 септември 2025.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Грасхопер сезона 2020-2021|2020-2021]] || rowspan=2|{{flagsport|SUI}} {{Fb team (N) Grasshoppers}} || [[Швајцарска Челенџ лига 2020-2021|ЧЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Швајцарија 2020-2021|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || [[ФК Грасхопер сезона 2021-2022|2021-2022]]|| [[Суперлига на Швајцарија 2021-2022|СЛ]] || 2 || 0 || [[Фудбалски куп на Швајцарија 2021-2022|КШ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- || [[ФК Вадуц сезона 2022-2023|2022-2023]]|| {{flagsport|LIE}} [[ФК Вадуц|Вадуц]] || [[Швајцарска Челенџ лига 2022-2023|ЧЛ]] || 32 || 7 || [[Фудбалски куп на Лихтенштајн 2022-2023|КЛ]]|| 4 || 4 || [[УЕФА Лига на конференции 2022-2023|ЛК]] || 8<ref>4 настапи во квалификациските кола.</ref> || 1 || - || - || - || 20 || 7 |- || [[ФК Грасхопер сезона 2023-2024|2023-јан. 2024]] || {{flagsport|SUI}} {{Fb team (N) Grasshoppers}} || [[Суперлига на Швајцарија 2023-2024|СЛ]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Швајцарија 2023-2024|КШ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 2 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Грасхопер || 9 || 0 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 11 || 0 |- || [[ФК Вадуц сезона 2023-2024|јан.-јун. 2024]]|| {{flagsport|LIE}} [[ФК Вадуц|Вадуц]] || [[Швајцарска Челенџ лига 2023-2024|ЧЛ]] || 14 || 1 || [[Фудбалски куп на Лихтенштајн 2022-2023|КЛ]]|| 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 14 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Вадуц || 46 || 8 || || 4 || 4 || || 8 || 1 || || - || - || 58 || 13 |- || [[ФК Тун сезона 2024-2025|2024-2025]] || rowspan=2|{{flagsport|SUI}} {{Fb team (N) Thun}} || [[Швајцарска Челенџ лига 2024-2025|ЧЛ]] || 28 || 5 || [[Фудбалски куп на Швајцарија 2024-2025|КШ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 5 |- || [[ФК Тун сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Суперлига на Швајцарија 2025-2026|СЛ]] || 6 || 1 || [[Фудбалски куп на Швајцарија 2025-2026|КШ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Тун || 34 || 6 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 37 || 6 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 89 || 14 || || 9 || 4 || || 8 || 1 || || - || - || 106 || 19 |} ==Титули== ===Клупски=== ====Грасхопер==== *'''[[Швајцарска Челенџ лига|Челенџ лига]]''' : 1 : 2020-2021 ====Вадуц==== *'''[[Фудбалски куп на Лихтенштајн|Куп на Лихтенштајн]]''' : 1 : 2022-2023 ====Тун==== *'''{{Трофеј-Швајцарија (Супер лига)}} [[Швајцарска Супер лига|Суперлига на Швајцарија]]''' : 1 : 2025-2026 *'''[[Швајцарска Челенџ лига|Челенџ лига]]''' : 1 : 2024-2025 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Elmin Rastoder}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Македонија |image3=Flag of Macedonia.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/elmin-rastoder/669821/ Елмин Растодер на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/elmin-rastoder/profil/spieler/543513 Елмин Растодер на transfermarkt] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Растодер, Елмин}} [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Швајцарски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Грасхопер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вадуц]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Панатинаикос]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2001 година]] fk1e2imu8b0obw7te1a6q2pfg32dohh Дамасо Алонсо 0 1378388 5608450 5469130 2026-08-12T11:20:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608450 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific-prefix = [[The Most Excellent]] | name = Дамасо Алонсо | honorific-suffix = | image = Dámaso Alonso.jpg | caption = Портрет на Алонсо од [[Хозеп Пла-Нарбона]] | birth_name = Дамасо Алонсо и Фернандез де лас Редондас | birth_date = {{Birth date|1898|10|22|df=y}} | birth_place = [[Мадрид]], Шпанија | death_date = {{Death date and age|1990|01|25|1898|10|22|df=y}} | death_place =Мадрид, Шпанија | yearsactive = | othername = | website = | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = Seat ''d'' of the [[Real Academia Española]] | term_start = 25 јануари 1948 година | term_end = 25 January 1990 | predecessor = [[Мигел Асин Паласиос]] | successor = [[Francisco Rodríguez Adrados]] }}{{Infobox officeholder | embed = yes | office = Director of the [[Real Academia Española]] | term_start = 5 December 1968 | term_end = 26 November 1982 | predecessor = {{ill|Vicente García de Diego|es}} | successor = [[Pedro Laín Entralgo]] }} }} '''Дамасо Алонсо и Фернандез де лас Редондас''' (22 октомври 1898 – 25 јануари 1990) бил шпански поет, филолог и литературен критичар. Иако е член на [[Генерацијата на '27]], неговото најпознато дело датира од 1940-тите наваму.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Damaso-Alonso/ Dámaso Alonso]</ref> ==Животопис== Роден во [[Мадрид]] на 22 октомври 1898 година, Алонсо студирал [[Право]], [[Филозофија]] и [[Литература]] пред да започне со истражување во Центарот за Историски студии. Ентузијастичен учесник во културниот и литературниот живот во познатата [[Студентската резиденција]] (која во тоа време ги имаше [[Федерико Гарсија Лорка]], [[Луис Буњуел]] и [[Салвадор Дали]], меѓу другите), Алонсо пишуваше и за литературните списанија „Списание на Западот“ („Western Review“) и „Los Cuatro Vientos“ („Четирите ветрови“). ==Академска кариера== Алонсо стана академик со голема репутација: предаваше шпански јазик и литература на неколку странски универзитети, вклучувајќи го и [[Универзитетот во Оксфорд]] [[Универзитетот во Валенсија]] помеѓу 1933 и 1939 година пред да се пресели на [[Универзитетот Комплутенсе во Мадрид|Универзитетот во Мадрид]]. Тој беше избран во [[Вистинската шпанска академија]] во 1945 година и беше нејзин директор помеѓу 1968 и 1982 година, кога беше именуван за почесен директор. ==Творештво== Литературната кариера на Алонсо во суштина може да се подели на два блока. Како поет, неговите рани дела (како што се „Мали песни на градот“ од 1921 година и „El viento y el verso“ од 1925 година) се сметаат за инфериорни во однос на оние на неговите колеги поети од Генерацијата '27, а самиот тој ги призна своите ограничувања нарекувајќи се себеси „поет на стиови “ или „поет со скратено работно време“. Сепак, неговото зрело дело, особено „Hijos de la ira“ („Деца на гневот“, 1944, 2-ро издание 1946), е признато како фундаментално во литературата од годините по [[Шпанската граѓанска војна|Граѓанската војна]]. Подоцнежната поезија на Алонсо е исто така полна со агностицизам - за човек во потрага по Бог. Како литературен критичар, влијанието на Алонсо беше значајно; особено тој е заслужен за револуција во проучувањето на шпанската [[барокна]] поезија, особено делото на [[Луис де Гонгора|Гонгора]], а неговото критичко дело беше пофалено за неговата интелектуална строгост. Определите ги вклучуваат „Поезија од Сан Хуан де ла Круз“ (1942), „Шпанска поезија: Есеј за методите и естетските граници“ (1950) и „Студии и есеи за Гонгора“ (1955).<ref>[https://dublin.cervantes.es/en/library_spanish/damaso_alonso_spanish.htm/ Dámaso Alonso]</ref>,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/on-the-interpretative-style-of-dmaso-alonso-the-art-of-definition-0/html/021a3fc0-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html/ |title=Dámaso Alonso |accessdate=2025-10-05 |archive-date=2021-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923031524/http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/on-the-interpretative-style-of-dmaso-alonso-the-art-of-definition-0/html/021a3fc0-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html |url-status=dead }}</ref> == Дела == *''Целосни дела''. Уредник од [[Валентин Гарсија Јебра]]. Мадрид: Уредничко списание Гредос, 1972-1993, 10 тома. **I. Полуостровски лингвистички студии. **II-IV. Студии и есеи за литературата. **V-VII. Гонгора и гонгоризам. **VIII. Коментари за текстот. **IX. ''Шпанска поезија'' и други студии. **X. Стих и книжевна проза. === Поезија и книжевна проза === * ''Чисти песни. Мали песни на градот'', М., Галатеа, 1921. * ''Ветерот и стихот'', М., Си. Прекрасен шпански билтен на андалузискиот универзал, 1925. * "Бура", во ''Литорал'', 1927 * ''Деца на гневот]. Интимен дневник'', М., Revista de Occidente, 1944 (второ проширено издание, Буенос Аирес, Еспаса-Калпе, 1946). * ''Темни вести'', М., Адонаис колекција, 1944 година. * „Човек и Бог“, Малага, Ел Аројо де лос Анџелес, 1955 година. * ''Три сонети за кастилскиот јазик'', М., Гредос, 1958 година. * „Повремени песни“, 1958 година. * ''Избрани песни'', М., Гредос, 1969 година (Содржи песни кои не се вклучени во книгата). * ''Поетска антологија. Esplugas de Llobregat: Plaza & Janés'', 1980 година. * ''Радости на глетката. Чисти песни. Мали песни на градот. Други песни“, М., Еспаса-Калпе, 1981. * „Гласот на дрвото“, 1982. * „Антологија на нашиот монструозен свет. Сомнеж и љубов кон Врховното битие“, М., Катедра, 1985. * „Тој ден во Ерусалим: Страсна драма, за радио емитување: (во пролог и три сцени). Мадрид: Кондор“, 1986. * „Поетска антологија. Мадрид: Алијанца Едиторијал“, 1989. * „Албум. Стихови на младоста“, Б., Тускец, 1993 (Уредено од Алехандро Дуке Амуско и Марија-Хесус Вело. Со Висенте Алеиксандре и други). * „Стих и книжевна проза“, Мадрид, Гредос, 1993 (Целосни дела, том X). * „Лична антологија. Мадрид: Visor Libros'', 2001. * ''Тие ја викаа реката Дамасо: Поетска антологија. Мадрид: Витрувио, 2002. === Филологија и литературна критика === *Критичко издание на Осаменост од Луис де Гонгора, (1927). *Еволуцијата на синтаксата на Гонгора, 1928. Докторска теза. *Таа харфа од Бекер, 1935. *Поетскиот јазик на Гонгора, 1935. *Драматична поезија во Дон Дуардос од Жил Висенте, 1939. *Уред. од Жил Висенте, Песни, 1940. *Поезијата на Свети Јован Крстен: Од овој рид, 1942. *Уред. Жил Висенте, *Трагикомедија на Дон Дуардос*, 1942. *Есеи за шпанската поезија*, 1944. *Поезија и роман во Шпанија: Предавања*, 1949. *Аспект на петрархизмот: Поетска корелација*, 1950. *Шпанска поезија: Есеј за методите и стилските граници: Гарсиласо, Фрај Луис де Леон, Свети Јован од Крстот, Гонгора, Лопе де Вега, Кеведо*, 1950; 2-ро издание. 1952. *Со [[Карлос Бусоњо]], „Шест заливи во шпанскиот литературен израз: проза, поезија, театар“, 1951. *''Современи шпански поети'', 1952. *''Обраќање на свеченото отворање на академската година 1955-1956: Животот и поезијата во Фрај Луис де Леон'', 1955. *''Студии и есеи за Гонгора'', 1955. *''Антологија: Критика'', 1956. *''Антологија на шпанската поезија; Традиционална лирска поезија“, 1956. *„Во Андалузија за време на Е: Сликовита дијалектологија“, 1956. *„Менендес Пелајо, литературен критичар: Палинодите на Дон Марселино“, 1956. *„Од темниот век до златниот век: Белешки и статии низ 700 години шпанска литература“, 1958. *„Двајца Шпанци од златниот век. Латинист и поет кој живеел во Мадрид и зборувал француски јазик во средината на 16 век. Фабио во „Морално послание“: Неговите две страни во Мексико и Шпанија, 1959 година. *„Гонгора и Полифем“ (есеј за „Полифем и Галатеа“ од Гонгора), 1960 година. *„Италијанската книга“, 1961 година. *„Рана пролет на европската литература: лирска, епска, романска“, 1961 година. *„Од златното доба до овој век на акроними: Белешки и статии низ 350 години шпанска литература“, 1962 година. *„Четири шпански поети: Гарсиласо, Луис де Гонгора, Жоан Марагал, Антонио Мачадо“, 1962 година. *„Со Еулалија Галваријато“, За биографијата на Гонгора: Непознати документи“, 1962 година. *Со [[Луис Росалес]] и Еулалија Галваријато, „Пролет и цвет на шпанската литература“, 1967 година. *''[[Мендез Пидал]] и шпанската култура'', 1969 година. *„Романот на Сервантин“, 1969 година. *''Шпанска песнарка и [[Romancero]], 1969 година. *''Галичко-астуриски усни нарации. Сан Мартин де Оскос I: Спомени на детството и младоста, 1969 година. *''Околу [[Лопе де Вега|Лопе]]: [[Џамбатиста Марино|Марино]], [[Сервантес]], [[Хасинто Бенавенте|Бенавенте]], [[Луис де Гонгора|Гонгора]], Лос Кардениос'', 1972 година. *„Фолклорната традиција и уметничкото творештво во Ел [[Лазарило де Тормес]]“, 1972 г. *''Усни наративи на галициско-астуриски на Оскос. Приказни за лековити формули и баења од Кармен де Фрејкс. Сан Мартин де Оскос“, 1977 година. *''Моралното послание до Фабио од [[Андрес Фернандез де Андрада]]. Издание и проучување''. Мадрид: Гредос, 1978 година. *„Рефлексии за мојата поезија“, 1984 г. *''Животот на Дон [[Франциско де Медрано]]'', 1984 година. === Преводи === *Со псевдонимот на Алфонсо Донадо, [[Џејмс Џојс]], ''Портрет на уметникот како млад човек'', 1926 година. *Песни од [[Џерард Менли Хопкинс]], 1948 година. *Песни од [[Т. С. Елиот]], 1948 година. == Музика и звучни снимки == * ''Архива на зборови. Бр. 6. Мадрид: Служба за публикации на Министерството за образование и наука, 1981. * „Песничар за страдањата на нашиот Господ. Алонсо, Д. и Галваријато, Е. (литерално издание). Мадрид: PAX, 1991. * „Божиќна песнарка. Алонсо, Д. и Галваријато, Е. (литерално издание). Мадрид: PAX, 1991. * „ЈУЛИЈА, Бернат. Осум поетски песни: за глас и пијано [Партитура]. Мадрид: Вистински мјузикл, 1996. * „Поетите ѝ пеат на Девицата. Алонсо, Д. и Галваријато, Е. (литерално издание). Мадрид: PAX, 1991. * „Евхаристиска поезија. Алонсо, Д. и Галваријато, Е. (литерално издание). Мадрид: PAX, 1991. * „Присуство на Дионисио Ридруехо: 2-годишнина од неговата смрт: Културни настани во Националната библиотека“, 22 јуни 1977 година. == Преводи на делото на Дамасо Алонсо == * „Есеи за шпанската литература. Минхен: Макс Хубер“, 1974 * „Деца на гневот. Кјарини, Г. (ур.). Фиренца: Валечи, 1967 * „ГОНГОРА, Л. Самоти [Самови]. Алонсо, Д. (литературно издание). Прага: Одеон, 1970 * „Деца на гневот. Риверс, Е. Л. Балтимор: Прес на Џон Хопкинс“, 1970 година * ''Pluralità e correlazione di poesia.Rostaing, M. and Minervini, V. Bari: Adriatica'', 1971 * ''Poezie spaniola: incercare de metode si limite stililstice Garcilaso, Fray Luis de León San Juan de la Cruz, Góngora, Lope de Vega, Quevedo [шпанска поезија]. Маркулеску, С. Букарешти: Универз“, 1977 година * ''Söhne des Zorns: gedichte [Синови на гневот]. Берлин: Суркамп“, 1950 година * ''English Dichtung: Versuch über Methoden und Grenzen der Stilistik. Eich, C. and Reiss, I. (lit. ed.). Берн: Франке Верлаг, 1962 * ''Uomo e Dio [Човек и Бог]. Макри, О. (ур. лит.). Милано: Вани Шајвилер, 1962 == Почести == * [[Голем крст на редот на Алфонсо X Мудриот|Голем крст на граѓанскиот ред на Алфонсо X Мудриот]] (1977) *1981.- Докторира почесен кауза (Универзитет во Овиедо) *1974.- Докторира почесен кауза (Универзитет во Лисабон) *1969.- Награда за есеј (Шпанија) *1962.- Докторира почесен кауза (Универзитет во Оксфорд) *1961.- Докторира почесен кауза (Универзитет во Рим) *1957.- Докторира почесен кауза (Универзитет во Фрајбург) *1950.- Докторира почесен кауза (Универзитет во Бордо) *1950.- Доктор ''honoris causa'' (Универзитет во Хамбург) *1948.- Доктор „почесен доктор“ (Универзитет во Перу) *1943.- [[Награда Фастенрат]] (Шпанија) *1927.- Национална награда за литература (Шпанија) ==Награди и почести== Алонсо беше избран во [[Американското филозофско друштво]] во 1962 година. Во 1978 година, тој беше награден со [[Премио Сервантес]], највисокото признание во шпанскиот литературен свет. == Поврзано == *[[A lo divino]] ==Наводи== {{наводи}} == Библиографија == * В.В. АА., ''Речник на шпанската и латиноамериканската литература''. Мадрид: Алијанза Ед., ISBN 84-206-5292-X * Оресте Макри, „Стиловите на Дамасо Алонсо“, Рим, Де Лука, 1957 година. * Рафаел Феререс, „Пристап кон поезијата на Дамазо Алонсо“, Валенсија, Бело, 1976 година. * Мигел Џеј Флајс, „Егзистенцијалната поезија на Дамазо Алонсо“, Мадрид: Уреднички Гредос, 1968 година. * Ендрју Петер Дебицки, ''Дамазо Алонсо''. Њујорк, издавачи на Твејн, 1970 година. * Елси Алварадо де Рикорд, „Поетското дело на Дамасо Алонсо“. Мадрид, Едиторијал Гредос, 1968 година. == Надворешни врски == * [https://www.loc.gov/item/93842779/ Spanish poet Dámaso Alonso reading from his work]. 1953. [https://www.loc.gov/collections/the-palabra-archive/about-this-collection/ PALABRA Archive], Library of Congress. [https://web.archive.org/web/20121224204643/http://www.cervantes.es/imagenes/File/biblioteca/bibliografias/alonso_damaso.pdf Bibliografía completa de Dámaso Alonso] * [https://web.archive.org/web/20081225093914/http://www.poemasde.net/poemas-de-damaso-alonso/ Colección de Poemas Representativos de este Reconocido Personaje Español] * {{Larramendi|control=POLI20090015265|nombre=Dámaso Alonso}} * {{Enlace roto|1=[http://biblio.uah.es/BUAH/Webcat/Cervantes/78DamasoAlonso.pdf Discurso de Dámaso Alonso en la entrega del Premio Cervantes en 1978] |2=http://biblio.uah.es/BUAH/Webcat/Cervantes/78DamasoAlonso.pdf |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.poesiaspoemas.com/damaso-alonso Poemas de Dámaso Alonso] * [https://www.loc.gov/item/93842779/ Poeta español Dámaso Alonso leyendo de su obra]. 1953. [https://www.loc.gov/collections/the-palabra-archive/about-this-collection/ PALABRA], Biblioteca del Congreso. * [https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxodWVjYXN0b2xlZG98Z3g6N2Q2ZTY0M2FiNTFjYWI5Yg&pli=1 Trabajo sobre el Árbol Genealógico de Dámaso Alonso].{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140512225858/https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxodWVjYXN0b2xlZG98Z3g6N2Q2ZTY0M2FiNTFjYWI5Yg&pli=1 |date=2014-05-12 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=lUKF3RGuP_w Dámaso Alonso] en la edición del 18 de marzo de 1979 del programa de [[La 2]] ([[TVE]]) ''[[A fondo]]'', con [[Joaquín Soler Serrano]]. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алонсо, Дамасо}} [[Категорија:Писатели од Мадрид]] [[Категорија:Добитници на наградата Сервантес]] [[Категорија:Генерација '27]] [[Категорија:Шпански машки поети]] [[Категорија:Шпански поети од 20 век]] [[Категорија:Шпански машки писатели од 20 век]] [[Категорија:Шпански филолози од 20 век]] ftx0dvgt7a201xs6l3357khedxfh20q Корисник:Gurther/Песок 3 2 1381335 5608164 5608026 2026-08-11T12:37:19Z Gurther 105215 5608164 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Вовед == === Пред Априлската војна === {{Поврзано|Покраински комитет на Македонија}} [[Податотека:Петре Алчев.png|мини|174x174пкс|[[Петре Алчев]] во [[1951|1951 година]].]] По крајот на [[Првата светска војна]], [[Велес|градот Велес]] била припоена во [[Кралството Југославија]]. Под српска окупација, [[Македонско население|Македонското население]] било малтретирано и нивниот [[Македонски|мајчин јазик]] бил забранет во замена на [[Српски|српскиот]]. Истовремено почнало процесот на [[србизација]] и основање на српски колонии во градот. Само [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] го признала постоењето на македонскиот народ и јазик, поради тоа тие биле популарни меѓу велешката младина. Неофицијален велешки комунистички орган бил основан на [[24 април]] [[1919|1919 година]] во кафичот „Солун“.{{Sfn|Најдовска|2006|p=31}} Меѓу првите членови биле [[Благој Кирков]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и Тодор Шоптрајанов.{{Sfn|Најдовска|2006|p=32}} Во [[1920|1920 година]], [[Социјализам|социјалистот]] [[Петре Алчев]] бил назначен за [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Поради тоа, градот го добил прекарот ''Црвена комуна''.{{Sfn|Најдовска|2006|p=39-40}} [[Податотека:Strajk na zeleznicarite, Veles, 1920.jpg|лево|мини|313x313пкс|Штрајк на железничарите во [[Велес]], организиран од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], [[1920|1920 г]].]] По [[Шестојануарска диктатура|шестојануарската диктатура]] во [[1921|1921 година]], комунистичкиот кадар во Велес бил укинат.{{Sfn|Најдовска|2006|p=44}} Како кандидат за градоначалник се пријавил Панко Брашнаров но тој бил поразен од Димитар Коробаров од Демократската партија.{{БелешкаОзнака|Имињата на кандидатите биле [[Србизација|србизирани]]. [[Панко Брашнаров]] бил ''Пане Брашнаровић'', додека Димитар Коробаров бил ''Димитрија Коробаровић''}}{{Sfn|Најдовска|2006|p=45}} Во [[1932|1932 година]], неофицијални партиски ќелии на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]] биле отворени во Велес. [[1933|Следната година]] почнале со издавање на [[Искра (1933)|весникот „Искра“]], под редакција на [[Кочо Рацин]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Истата година, КПЈ го одбрале [[Алексо Демниевски-Бауман]] за политички инструктор на комунистичките ограноци во [[Вардарска Македонија]]. Во последен момент го замениле со [[Никола Оровчанец]] кој го пратиле во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за школување.{{Sfn|Најдовска|2006|p=48}} Во тој период, [[Андон Шурков]], [[Бане Андреев]] и [[Трајко Мишковски|Трајче Мишковски]] се приклучиле во велешките партиски ќелии.{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Во [[1935|1935 година]], Покраинскиот комитет отворил партиски ќелии во [[Велешко|велешкиот регион]]. [[1936|Следната година]] организирале конференција каде присуствувале: [[Боро Чушкар]], [[Панче Пешев]], [[Ристо Бајалски]], [[Киро Попадиче]] и други. Во [[1937|1937 година]] имало масовна судска провала каде 37 велешани биле уапсани во [[Штип]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Кон почетокот на [[1938|1938 година]], Мома Момовиќ се обидол да го обнови македонскиот огранок на КПЈ преку Алексо Демниевски-Бауман. Организирал средба со него во [[Скопје]] но таа била откажена во последен момент кога [[Јосип Броз Тито]] бил назначен за секретар на партијата. Следната година, масовен претрес бил извршен во градот. Домовите на [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Страхил Гигов]] и [[Благој Васков]] биле проверени. Откриле материјали поврзани со [[Крушевската Република]] и [[Крушевски манифест|нејзиното манифесто]], кое било преведено од Гигов во [[Велешки дијалект|народен дијалект]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=54}} Кон крајот на [[1940|1940 година]], околу 200 велешани биле членови во [[СКОЈ]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} === Бомбардирање на Велес === {{Поврзано|Априлска војна|Бомбардирање на Велес (1941)}} [[Податотека:Бомбардирање на Велес.jpeg|мини|269x269пкс|Велес после [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето]]. Слика од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] Под притисок од [[Третиот Рајх]], [[Кралството Југославија]] се приклучила во [[Троен пакт|Троениот пакт]] на [[25 март]] [[1941|1941 година]]. Либералните политичари, [[Српската православна црква]] и [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] организирале протести против владата на [[Павле Караѓорѓевиќ]]. На [[27 март]] бил спроведен државен штрајк каде учествувале работниците во велешкиот Монопол. Принцот Павле абдицирал и го наследил младиот [[Петар II Караѓорѓевиќ]], кој ја повлекол државата од Троениот пакт. Преку радио низ [[Велес]] се слушале заканите на [[Адолф Хитлер]]. Пред [[Априлска војна|Априлската војна]], топови биле сместени во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата „Св. Спас“]] и блиску до Монополот. Неколку дена пред бомбаридрањето, српските чиновници во градот се преселиле во [[Скопје]] и [[Куманово]]. На [[6 април]] 1941 година, Југославија била нападната од Троениот пакт. Војската на Третиот Рајх влегла во Македонија преку [[Горна Џумаја]] и [[Делчево]]. [[7 април|Следниот ден]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]].{{Sfn|Малковски|2021|p=7-13}} === Германска окупација === === Почеток на Бугарска окупација === == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|location=[[Кочани]]|isbn=978-608-245-670-6|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|isbn=|author-link=Ѓорѓи Малковски}} e6kj49gksulltg95vf6x5pp0u405zd0 5608182 5608164 2026-08-11T13:07:40Z Gurther 105215 5608182 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Вовед == === Пред Априлската војна === {{Поврзано|Покраински комитет на Македонија}} [[Податотека:Петре Алчев.png|мини|174x174пкс|[[Петре Алчев]] во [[1951|1951 година]].]] По крајот на [[Првата светска војна]], [[Велес|градот Велес]] била припоена во [[Кралството Југославија]]. Под српска окупација, [[Македонско население|Македонското население]] било малтретирано и нивниот [[Македонски|мајчин јазик]] бил забранет во замена на [[Српски|српскиот]]. Истовремено почнало процесот на [[србизација]] и основање на српски колонии во градот. Само [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] го признала постоењето на македонскиот народ и јазик, поради тоа тие биле популарни меѓу велешката младина. Неофицијален велешки комунистички орган бил основан на [[24 април]] [[1919|1919 година]] во кафичот „Солун“.{{Sfn|Најдовска|2006|p=31}} Меѓу првите членови биле [[Благој Кирков]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и Тодор Шоптрајанов.{{Sfn|Најдовска|2006|p=32}} Во [[1920|1920 година]], [[Социјализам|социјалистот]] [[Петре Алчев]] бил назначен за [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Поради тоа, градот го добил прекарот ''Црвена комуна''.{{Sfn|Најдовска|2006|p=39-40}} [[Податотека:Strajk na zeleznicarite, Veles, 1920.jpg|лево|мини|313x313пкс|Штрајк на железничарите во [[Велес]], организиран од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], [[1920|1920 г]].]] По [[Шестојануарска диктатура|шестојануарската диктатура]] во [[1921|1921 година]], комунистичкиот кадар во Велес бил укинат.{{Sfn|Најдовска|2006|p=44}} Како кандидат за градоначалник се пријавил Панко Брашнаров но тој бил поразен од Димитар Коробаров од Демократската партија.{{БелешкаОзнака|Имињата на кандидатите биле [[Србизација|србизирани]]. [[Панко Брашнаров]] бил ''Пане Брашнаровић'', додека Димитар Коробаров бил ''Димитрија Коробаровић''}}{{Sfn|Најдовска|2006|p=45}} Во [[1932|1932 година]], неофицијални партиски ќелии на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]] биле отворени во Велес. [[1933|Следната година]] почнале со издавање на [[Искра (1933)|весникот „Искра“]], под редакција на [[Кочо Рацин]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Истата година, КПЈ го одбрале [[Алексо Демниевски-Бауман]] за политички инструктор на комунистичките ограноци во [[Вардарска Македонија]]. Во последен момент го замениле со [[Никола Оровчанец]] кој го пратиле во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за школување.{{Sfn|Најдовска|2006|p=48}} Во тој период, [[Андон Шурков]], [[Бане Андреев]] и [[Трајко Мишковски|Трајче Мишковски]] се приклучиле во велешките партиски ќелии.{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Во [[1935|1935 година]], Покраинскиот комитет отворил партиски ќелии во [[Велешко|велешкиот регион]]. [[1936|Следната година]] организирале конференција каде присуствувале: [[Боро Чушкар]], [[Панче Пешев]], [[Ристо Бајалски]], [[Киро Попадиче]] и други. Во [[1937|1937 година]] имало масовна судска провала каде 37 велешани биле уапсани во [[Штип]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Кон почетокот на [[1938|1938 година]], Мома Момовиќ се обидол да го обнови македонскиот огранок на КПЈ преку Алексо Демниевски-Бауман. Организирал средба со него во [[Скопје]] но таа била откажена во последен момент кога [[Јосип Броз Тито]] бил назначен за секретар на партијата. Следната година, масовен претрес бил извршен во градот. Домовите на [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Страхил Гигов]] и [[Благој Васков]] биле проверени. Откриле материјали поврзани со [[Крушевската Република]] и [[Крушевски манифест|нејзиното манифесто]], кое било преведено од Гигов во [[Велешки дијалект|народен дијалект]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=54}} Кон крајот на [[1940|1940 година]], околу 200 велешани биле членови во [[СКОЈ]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} === Бомбардирање на Велес === {{Поврзано|Априлска војна|Бомбардирање на Велес (1941)}} [[Податотека:Бомбардирање на Велес.jpeg|мини|269x269пкс|Велес после [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето]]. Слика од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] Под притисок од [[Третиот Рајх]], [[Кралството Југославија]] се приклучила во [[Троен пакт|Троениот пакт]] на [[25 март]] [[1941|1941 година]]. Либералните политичари, [[Српската православна црква]] и [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] организирале протести против владата на [[Павле Караѓорѓевиќ]]. На [[27 март]] бил спроведен државен штрајк каде учествувале работниците во велешкиот Монопол. Принцот Павле абдицирал и го наследил младиот [[Петар II Караѓорѓевиќ]], кој ја повлекол државата од Троениот пакт. Преку радио низ [[Велес]] се слушале заканите на [[Адолф Хитлер]]. Пред [[Априлска војна|Априлската војна]], топови биле сместени во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата „Св. Спас“]] и блиску до Монополот. Неколку дена пред бомбаридрањето, српските чиновници во градот се преселиле во [[Скопје]] и [[Куманово]]. На [[6 април]] 1941 година, Југославија била нападната од Троениот пакт. Војската на Третиот Рајх влегла во Македонија преку [[Горна Џумаја]] и [[Делчево]]. [[7 април|Следниот ден]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]].{{Sfn|Малковски|2021|p=7-13}} [[Луфтвафе|Луфтвафета]] уништиле околу 200 куќи и убиле четириесет и девет жители. Од нив, четириесет и пет биле [[Македонци]], двајца биле [[Срби]], еден бил [[Турчин]] и еден бил [[Унгарци|Унгарец]]. Жртвите биле: Ката Андова, [[Андреја Андреев|Андреја Андреев-Тотката]],{{БелешкаОзнака|Дедо на македонскиот режисер [[Благој Андреев]].}}{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} === Германска окупација === === Почеток на Бугарска окупација === == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|location=[[Кочани]]|isbn=978-608-245-670-6|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|isbn=|author-link=Ѓорѓи Малковски}} e48nul8tweas787mwfz799byjtt0ryt 5608188 5608182 2026-08-11T13:37:14Z Gurther 105215 5608188 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Вовед == === Пред Априлската војна === {{Поврзано|Покраински комитет на Македонија}} [[Податотека:Петре Алчев.png|мини|174x174пкс|[[Петре Алчев]] во [[1951|1951 година]].]] По крајот на [[Првата светска војна]], [[Велес|градот Велес]] била припоена во [[Кралството Југославија]]. Под српска окупација, [[Македонско население|Македонското население]] било малтретирано и нивниот [[Македонски|мајчин јазик]] бил забранет во замена на [[Српски|српскиот]]. Истовремено почнало процесот на [[србизација]] и основање на српски колонии во градот. Само [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] го признала постоењето на македонскиот народ и јазик, поради тоа тие биле популарни меѓу велешката младина. Неофицијален велешки комунистички орган бил основан на [[24 април]] [[1919|1919 година]] во кафичот „Солун“.{{Sfn|Најдовска|2006|p=31}} Меѓу првите членови биле [[Благој Кирков]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и Тодор Шоптрајанов.{{Sfn|Најдовска|2006|p=32}} Во [[1920|1920 година]], [[Социјализам|социјалистот]] [[Петре Алчев]] бил назначен за [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Поради тоа, градот го добил прекарот ''Црвена комуна''.{{Sfn|Најдовска|2006|p=39-40}} [[Податотека:Strajk na zeleznicarite, Veles, 1920.jpg|лево|мини|313x313пкс|Штрајк на железничарите во [[Велес]], организиран од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], [[1920|1920 г]].]] По [[Шестојануарска диктатура|шестојануарската диктатура]] во [[1921|1921 година]], комунистичкиот кадар во Велес бил укинат.{{Sfn|Најдовска|2006|p=44}} Како кандидат за градоначалник се пријавил Панко Брашнаров но тој бил поразен од Димитар Коробаров од Демократската партија.{{БелешкаОзнака|Имињата на кандидатите биле [[Србизација|србизирани]]. [[Панко Брашнаров]] бил ''Пане Брашнаровић'', додека Димитар Коробаров бил ''Димитрија Коробаровић''}}{{Sfn|Најдовска|2006|p=45}} Во [[1932|1932 година]], неофицијални партиски ќелии на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]] биле отворени во Велес. [[1933|Следната година]] почнале со издавање на [[Искра (1933)|весникот „Искра“]], под редакција на [[Кочо Рацин]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Истата година, КПЈ го одбрале [[Алексо Демниевски-Бауман]] за политички инструктор на комунистичките ограноци во [[Вардарска Македонија]]. Во последен момент го замениле со [[Никола Оровчанец]] кој го пратиле во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за школување.{{Sfn|Најдовска|2006|p=48}} Во тој период, [[Андон Шурков]], [[Бане Андреев]] и [[Трајко Мишковски|Трајче Мишковски]] се приклучиле во велешките партиски ќелии.{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Во [[1935|1935 година]], Покраинскиот комитет отворил партиски ќелии во [[Велешко|велешкиот регион]]. [[1936|Следната година]] организирале конференција каде присуствувале: [[Боро Чушкар]], [[Панче Пешев]], [[Ристо Бајалски]], [[Киро Попадиче]] и други. Во [[1937|1937 година]] имало масовна судска провала каде 37 велешани биле уапсани во [[Штип]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Кон почетокот на [[1938|1938 година]], Мома Момовиќ се обидол да го обнови македонскиот огранок на КПЈ преку Алексо Демниевски-Бауман. Организирал средба со него во [[Скопје]] но таа била откажена во последен момент кога [[Јосип Броз Тито]] бил назначен за секретар на партијата. Следната година, масовен претрес бил извршен во градот. Домовите на [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Страхил Гигов]] и [[Благој Васков]] биле проверени. Откриле материјали поврзани со [[Крушевската Република]] и [[Крушевски манифест|нејзиното манифесто]], кое било преведено од Гигов во [[Велешки дијалект|народен дијалект]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=54}} Кон крајот на [[1940|1940 година]], околу 200 велешани биле членови во [[СКОЈ]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} === Бомбардирање на Велес === {{Поврзано|Априлска војна|Бомбардирање на Велес (1941)}} [[Податотека:Бомбардирање на Велес.jpeg|мини|269x269пкс|Велес после [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето]]. Слика од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] Под притисок од [[Третиот Рајх]], [[Кралството Југославија]] се приклучила во [[Троен пакт|Троениот пакт]] на [[25 март]] [[1941|1941 година]]. Либералните политичари, [[Српската православна црква]] и [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] организирале протести против владата на [[Павле Караѓорѓевиќ]]. На [[27 март]] бил спроведен државен штрајк каде учествувале работниците во велешкиот Монопол. Принцот Павле абдицирал и го наследил младиот [[Петар II Караѓорѓевиќ]], кој ја повлекол државата од Троениот пакт. Преку радио низ [[Велес]] се слушале заканите на [[Адолф Хитлер]]. Пред [[Априлска војна|Априлската војна]], топови биле сместени во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата „Св. Спас“]] и блиску до Монополот. Неколку дена пред бомбаридрањето, српските чиновници во градот се преселиле во [[Скопје]] и [[Куманово]]. На [[6 април]] 1941 година, Југославија била нападната од Троениот пакт. Војската на Третиот Рајх влегла во Македонија преку [[Горна Џумаја]] и [[Делчево]]. [[7 април|Следниот ден]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]].{{Sfn|Малковски|2021|p=7-13}} [[Луфтвафе|Луфтвафета]] уништила околу 200 куќи и убиле четириесет и девет жители. Од нив, четириесет и пет биле [[Македонци]], двајца биле [[Срби]], еден бил [[Турчин]] и еден бил [[Унгарци|Унгарец]]. Жртвите биле, по азбучен ред од презимето: Ката Андова, [[Андреја Андреев|Андреја Андреев-Тотката]],{{БелешкаОзнака|Дедо на македонскиот режисер [[Благој Андреев]].}}{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} Ристе Брзаков, Рајна Брзакова, Љубенка Брзакова,{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} Коле Гајдов, Сутка Грацковалиева, Петре Дебарлиев, Сута Демниева, Благојка Ѓорчева, Љупка Ѓорчева, Тодор Ѓорѓиев, Радица Ѓурѓевиќ, Димко Ингилизов, Сава Ингилизова,{{Sfn|Малковски|1985|p=135-136}} Коцка Јанева, Алексо Јанков, Цвета Марковиќ, Панче Митев, Тодор Мицев, Ката Мицева, Аница Мицева,{{Sfn|Малковски|1985|p=137-138}} Ангел Николов, Павлина Најдова, Божана Николова, Аспар Палашев, Борче Петрушев, Диме Петрушев, Ефка Петрушева, Никола Поп Панчев, Магда Поп Панчева,{{Sfn|Малковски|1985|p=139-140}} Борис Пупулиев, Ордан 'Ржаров, Сава 'Ржарова, Милка 'Ржарова, Илија Ристов, Пандора Ристова, Павлина Скубарова, Ленка Софијанова, Круме Србов, Стојан Станков,{{Sfn|Малковски|1985|p=141-142}} Розалија Тотх, Мица Чорева, Веселинка Чорева, Васе Чингарлиев, Тоше Чупчев, Павлина Чупчева, Лила Чупчева, Десанка Чупчева и Никола Џампалов.{{Sfn|Малковски|1985|p=143-144}} === Германска окупација === === Почеток на Бугарска окупација === == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|location=[[Кочани]]|isbn=978-608-245-670-6|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|isbn=|author-link=Ѓорѓи Малковски}} fpqwivwkk1aqj15z1lkqdt0ofhu9nib 5608209 5608188 2026-08-11T14:59:13Z Gurther 105215 5608209 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Вовед == === Пред Априлската војна === {{Поврзано|Покраински комитет на Македонија}} [[Податотека:Петре Алчев.png|мини|174x174пкс|[[Петре Алчев]] во [[1951|1951 година]].]] По крајот на [[Првата светска војна]], [[Велес|градот Велес]] била припоена во [[Кралството Југославија]]. Под српска окупација, [[Македонско население|Македонското население]] било малтретирано и нивниот [[Македонски|мајчин јазик]] бил забранет во замена на [[Српски|српскиот]]. Истовремено почнало процесот на [[србизација]] и основање на српски колонии во градот. Само [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] го признала постоењето на македонскиот народ и јазик, поради тоа тие биле популарни меѓу велешката младина. Неофицијален велешки комунистички орган бил основан на [[24 април]] [[1919|1919 година]] во кафичот „Солун“.{{Sfn|Најдовска|2006|p=31}} Меѓу првите членови биле [[Благој Кирков]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и Тодор Шоптрајанов.{{Sfn|Најдовска|2006|p=32}} Во [[1920|1920 година]], [[Социјализам|социјалистот]] [[Петре Алчев]] бил назначен за [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Поради тоа, градот го добил прекарот ''Црвена комуна''.{{Sfn|Најдовска|2006|p=39-40}} [[Податотека:Strajk na zeleznicarite, Veles, 1920.jpg|лево|мини|313x313пкс|Штрајк на железничарите во [[Велес]], организиран од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], [[1920|1920 г]].]] По [[Шестојануарска диктатура|шестојануарската диктатура]] во [[1921|1921 година]], комунистичкиот кадар во Велес бил укинат.{{Sfn|Најдовска|2006|p=44}} Како кандидат за градоначалник се пријавил Панко Брашнаров но тој бил поразен од Димитар Коробаров од Демократската партија.{{БелешкаОзнака|Имињата на кандидатите биле [[Србизација|србизирани]]. [[Панко Брашнаров]] бил ''Пане Брашнаровић'', додека Димитар Коробаров бил ''Димитрија Коробаровић''}}{{Sfn|Најдовска|2006|p=45}} Во [[1932|1932 година]], неофицијални партиски ќелии на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]] биле отворени во Велес. [[1933|Следната година]] почнале со издавање на [[Искра (1933)|весникот „Искра“]], под редакција на [[Кочо Рацин]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Истата година, КПЈ го одбрале [[Алексо Демниевски-Бауман]] за политички инструктор на комунистичките ограноци во [[Вардарска Македонија]]. Во последен момент го замениле со [[Никола Оровчанец]] кој го пратиле во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за школување.{{Sfn|Најдовска|2006|p=48}} Во тој период, [[Андон Шурков]], [[Бане Андреев]] и [[Трајко Мишковски|Трајче Мишковски]] се приклучиле во велешките партиски ќелии.{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Во [[1935|1935 година]], Покраинскиот комитет отворил партиски ќелии во [[Велешко|велешкиот регион]]. [[1936|Следната година]] организирале конференција каде присуствувале: [[Боро Чушкар]], [[Панче Пешев]], [[Ристо Бајалски]], [[Киро Попадиче]] и други. Во [[1937|1937 година]] имало масовна судска провала каде 37 велешани биле уапсани во [[Штип]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Кон почетокот на [[1938|1938 година]], Мома Момовиќ се обидол да го обнови македонскиот огранок на КПЈ преку Алексо Демниевски-Бауман. Организирал средба со него во [[Скопје]] но таа била откажена во последен момент кога [[Јосип Броз Тито]] бил назначен за секретар на партијата. Следната година, масовен претрес бил извршен во градот. Домовите на [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Страхил Гигов]] и [[Благој Васков]] биле проверени. Откриле материјали поврзани со [[Крушевската Република]] и [[Крушевски манифест|нејзиното манифесто]], кое било преведено од Гигов во [[Велешки дијалект|народен дијалект]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=54}} Кон крајот на [[1940|1940 година]], околу 200 велешани биле членови во [[СКОЈ]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} === Бомбардирање на Велес === {{Поврзано|Априлска војна|Бомбардирање на Велес (1941)}} [[Податотека:Бомбардирање на Велес.jpeg|мини|269x269пкс|Велес после [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето]]. Слика од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] Под притисок од [[Третиот Рајх]], [[Кралството Југославија]] се приклучила во [[Троен пакт|Троениот пакт]] на [[25 март]] [[1941|1941 година]]. Либералните политичари, [[Српската православна црква]] и [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] организирале протести против владата на [[Павле Караѓорѓевиќ]]. На [[27 март]] бил спроведен државен штрајк каде учествувале работниците во велешкиот Монопол. Принцот Павле абдицирал и го наследил младиот [[Петар II Караѓорѓевиќ]], кој ја повлекол државата од Троениот пакт. Преку радио низ [[Велес]] се слушале заканите на [[Адолф Хитлер]]. Пред [[Априлска војна|Априлската војна]], топови биле сместени во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата „Св. Спас“]] и блиску до Монополот. Неколку дена пред бомбаридрањето, српските чиновници во градот се преселиле во [[Скопје]] и [[Куманово]]. На [[6 април]] 1941 година, Југославија била нападната од Троениот пакт. Војската на Третиот Рајх влегла во Македонија преку [[Горна Џумаја]] и [[Делчево]]. [[7 април|Следниот ден]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]].{{Sfn|Малковски|2021|p=7-13}} [[Луфтвафе|Луфтвафета]] уништила околу 200 куќи и убиле четириесет и девет жители. Од нив, четириесет и пет биле [[Македонци]], двајца биле [[Срби]], еден бил [[Турчин]] и еден бил [[Унгарци|Унгарец]]. Жртвите биле, по азбучен ред од презимето: Ката Андова, [[Андреја Андреев|Андреја Андреев-Тотката]],{{БелешкаОзнака|Дедо на македонскиот режисер [[Благој Андреев]].}}{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} Ристе Брзаков, Рајна Брзакова, Љубенка Брзакова,{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} Коле Гајдов, Сутка Грацковалиева, Петре Дебарлиев, Сута Демниева, Благојка Ѓорчева, Љупка Ѓорчева, Тодор Ѓорѓиев, Радица Ѓурѓевиќ, Димко Ингилизов, Сава Ингилизова,{{Sfn|Малковски|1985|p=135-136}} Коцка Јанева, Алексо Јанков, Цвета Марковиќ, Панче Митев, Тодор Мицев, Ката Мицева, Аница Мицева,{{Sfn|Малковски|1985|p=137-138}} Ангел Николов, Павлина Најдова, Божана Николова, Аспар Палашев, Борче Петрушев, Диме Петрушев, Ефка Петрушева, Никола Поп Панчев, Магда Поп Панчева,{{Sfn|Малковски|1985|p=139-140}} Борис Пупулиев, Ордан 'Ржаров, Сава 'Ржарова, Милка 'Ржарова, Илија Ристов, Пандора Ристова, Павлина Скубарова, Ленка Софијанова, Круме Србов, Стојан Станков,{{Sfn|Малковски|1985|p=141-142}} Розалија Тотх, Мица Чорева, Веселинка Чорева, Васе Чингарлиев, Тоше Чупчев, Павлина Чупчева, Лила Чупчева, Десанка Чупчева и Никола Џампалов.{{Sfn|Малковски|1985|p=143-144}} === Германска окупација === === Почеток на Бугарска окупација === == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|location=[[Кочани]]|isbn=978-608-245-670-6|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|isbn=|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведено списание|last=Весковиќ|first=Вера|date=1968|title=Мајската демонстрација на велешките жени во 1942 година|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2021/10/IST-1968.1.08-Veskovikj-Vangeli-V.-Majskata-demonstracija-na-Veleskite-zeni-vo-1942-godina.pdf|journal=Историја|volume=IV}} * dolfpbdr09sk326abc7nt1mi29otjzg 5608314 5608209 2026-08-11T22:03:36Z Gurther 105215 5608314 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Вовед == === Пред Априлската војна === {{Поврзано|Покраински комитет на Македонија}} [[Податотека:Петре Алчев.png|мини|174x174пкс|[[Петре Алчев]] во [[1951|1951 година]].]] По крајот на [[Првата светска војна]], [[Велес|градот Велес]] била припоена во [[Кралството Југославија]]. Под српска окупација, [[Македонско население|Македонското население]] било малтретирано и нивниот [[Македонски|мајчин јазик]] бил забранет во замена на [[Српски|српскиот]]. Истовремено почнало процесот на [[србизација]] и основање на српски колонии во градот. Само [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] го признала постоењето на македонскиот народ и јазик, поради тоа тие биле популарни меѓу велешката младина. Неофицијален велешки комунистички орган бил основан на [[24 април]] [[1919|1919 година]] во кафичот „Солун“.{{Sfn|Најдовска|2006|p=31}} Меѓу првите членови биле [[Благој Кирков]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и Тодор Шоптрајанов.{{Sfn|Најдовска|2006|p=32}} Во [[1920|1920 година]], [[Социјализам|социјалистот]] [[Петре Алчев]] бил назначен за [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Поради тоа, градот го добил прекарот ''Црвена комуна''.{{Sfn|Најдовска|2006|p=39-40}} [[Податотека:Strajk na zeleznicarite, Veles, 1920.jpg|лево|мини|313x313пкс|Штрајк на железничарите во [[Велес]], организиран од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], [[1920|1920 г]].]] По [[Шестојануарска диктатура|шестојануарската диктатура]] во [[1921|1921 година]], комунистичкиот кадар во Велес бил укинат.{{Sfn|Најдовска|2006|p=44}} Како кандидат за градоначалник се пријавил Панко Брашнаров но тој бил поразен од Димитар Коробаров од Демократската партија.{{БелешкаОзнака|Имињата на кандидатите биле [[Србизација|србизирани]]. [[Панко Брашнаров]] бил ''Пане Брашнаровић'', додека Димитар Коробаров бил ''Димитрија Коробаровић''}}{{Sfn|Најдовска|2006|p=45}} Во [[1932|1932 година]], неофицијални партиски ќелии на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]] биле отворени во Велес. [[1933|Следната година]] почнале со издавање на [[Искра (1933)|весникот „Искра“]], под редакција на [[Кочо Рацин]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Истата година, КПЈ го одбрале [[Алексо Демниевски-Бауман]] за политички инструктор на комунистичките ограноци во [[Вардарска Македонија]]. Во последен момент го замениле со [[Никола Оровчанец]] кој го пратиле во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за школување.{{Sfn|Најдовска|2006|p=48}} Во тој период, [[Андон Шурков]], [[Бане Андреев]] и [[Трајко Мишковски|Трајче Мишковски]] се приклучиле во велешките партиски ќелии.{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Во [[1935|1935 година]], Покраинскиот комитет отворил партиски ќелии во [[Велешко|велешкиот регион]]. [[1936|Следната година]] организирале конференција каде присуствувале: [[Боро Чушкар]], [[Панче Пешев]], [[Ристо Бајалски]], [[Киро Попадиче]] и други. Во [[1937|1937 година]] имало масовна судска провала каде 37 велешани биле уапсани во [[Штип]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Кон почетокот на [[1938|1938 година]], Мома Момовиќ се обидол да го обнови македонскиот огранок на КПЈ преку Алексо Демниевски-Бауман. Организирал средба со него во [[Скопје]] но таа била откажена во последен момент кога [[Јосип Броз Тито]] бил назначен за секретар на партијата. Следната година, масовен претрес бил извршен во градот. Домовите на [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Страхил Гигов]] и [[Благој Васков]] биле проверени. Откриле материјали поврзани со [[Крушевската Република]] и [[Крушевски манифест|нејзиното манифесто]], кое било преведено од Гигов во [[Велешки дијалект|народен дијалект]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=54}} Кон крајот на [[1940|1940 година]], околу 200 велешани биле членови во [[СКОЈ]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} === Бомбардирање на Велес === {{Поврзано|Априлска војна|Бомбардирање на Велес (1941)}} [[Податотека:Бомбардирање на Велес.jpeg|мини|269x269пкс|Велес после [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето]]. Слика од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] Под притисок од [[Третиот Рајх]], [[Кралството Југославија]] се приклучила во [[Троен пакт|Троениот пакт]] на [[25 март]] [[1941|1941 година]]. Либералните политичари, [[Српската православна црква]] и [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] организирале протести против владата на [[Павле Караѓорѓевиќ]]. На [[27 март]] бил спроведен државен штрајк каде учествувале работниците во велешкиот Монопол. Принцот Павле абдицирал и го наследил младиот [[Петар II Караѓорѓевиќ]], кој ја повлекол државата од Троениот пакт. Преку радио низ [[Велес]] се слушале заканите на [[Адолф Хитлер]]. Пред [[Априлска војна|Априлската војна]], топови биле сместени во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата „Св. Спас“]] и блиску до Монополот. Неколку дена пред бомбаридрањето, српските чиновници во градот се преселиле во [[Скопје]] и [[Куманово]]. На [[6 април]] 1941 година, Југославија била нападната од Троениот пакт. Војската на Третиот Рајх влегла во Македонија преку [[Горна Џумаја]] и [[Делчево]]. [[7 април|Следниот ден]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]].{{Sfn|Малковски|2021|p=7-13}} [[Луфтвафе|Луфтвафета]] уништила околу 200 куќи и убиле четириесет и девет жители. Од нив, четириесет и пет биле [[Македонци]], двајца биле [[Срби]], еден бил [[Турчин]] и еден бил [[Унгарци|Унгарец]]. Жртвите биле, по азбучен ред од презимето: Ката Андова, [[Андреја Андреев|Андреја Андреев-Тотката]],{{БелешкаОзнака|Дедо на македонскиот режисер [[Благој Андреев]].}}{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} Ристе Брзаков, Рајна Брзакова, Љубенка Брзакова,{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} Коле Гајдов, Сутка Грацковалиева, Петре Дебарлиев, Сута Демниева, Благојка Ѓорчева, Љупка Ѓорчева, Тодор Ѓорѓиев, Радица Ѓурѓевиќ, Димко Ингилизов, Сава Ингилизова,{{Sfn|Малковски|1985|p=135-136}} Коцка Јанева, Алексо Јанков, Цвета Марковиќ, Панче Митев, Тодор Мицев, Ката Мицева, Аница Мицева,{{Sfn|Малковски|1985|p=137-138}} Ангел Николов, Павлина Најдова, Божана Николова, Аспар Палашев, Борче Петрушев, Диме Петрушев, Ефка Петрушева, Никола Поп Панчев, Магда Поп Панчева,{{Sfn|Малковски|1985|p=139-140}} Борис Пупулиев, Ордан 'Ржаров, Сава 'Ржарова, Милка 'Ржарова, Илија Ристов, Пандора Ристова, Павлина Скубарова, Ленка Софијанова, Круме Србов, Стојан Станков,{{Sfn|Малковски|1985|p=141-142}} Розалија Тотх, Мица Чорева, Веселинка Чорева, Васе Чингарлиев, Тоше Чупчев, Павлина Чупчева, Лила Чупчева, Десанка Чупчева и Никола Џампалов.{{Sfn|Малковски|1985|p=143-144}} === Германска окупација === === Почеток на Бугарска окупација === == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|location=[[Кочани]]|isbn=978-608-245-670-6|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|isbn=|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведено списание|last=Весковиќ|first=Вера|date=1968|title=Мајската демонстрација на велешките жени во 1942 година|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2021/10/IST-1968.1.08-Veskovikj-Vangeli-V.-Majskata-demonstracija-na-Veleskite-zeni-vo-1942-godina.pdf|journal=Историја|volume=IV}} *{{Наведено списание|last=Цветковска|first=Надежда|author-link=Надежда Цветковска|date=1981|title=Хронологија на настаните во Македонија во 1941 година|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.1.16.-Cvetkovska-N.-Kirjazovski-R.-Hronologijata-na-nastanite-vo-Makedonija-vo-1941-godina.pdf|journal=Историја|volume=XVII}} *{{Наведено списание|last=Малковски|first=Ѓорѓи|date=1988|title=Прилог кон формирањето и борбените дејствија на Велешко-прилепскиот партизански одред „Трајче Петкановски“|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1988-9.1-4.09.-Malkovski-Gj.-Prilog-kon-formiranjeto-i-borbenite-dejstvia-na-Veleshko-prilepskiot-partizanski-odred-Trajche-Petkanovski.pdf|journal=Историја|volume=XXIV|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 46ryhw8aetg4ebq7ohp8oqul5syo2ex 5608316 5608314 2026-08-11T22:05:49Z Gurther 105215 5608316 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија]]|conflict=Велес и Велешко во НОБ|place=[[Велешко]], [[Вардарска Македонија]]|result=Победа за [[НОВМ|Народноослободителната војска на Македонија]]|combatant1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[НОВМ]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[НОВЈ]]|date=[[6 април]] [[1941|1941 г.]] ― [[9 ноември]] [[1944|1944 г.]]|caption=[[Ослободување на Велес|Ослободувањето на Велес]], [[9 ноември]] [[1944]].|image=[[File:Parada za osloboduvanjeto na veles.jpg|250px]]|combatant2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Трет Рајх]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Царство Бугарија]]|commander1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Димче Мирчев]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Трајко Бошковски]] [[Загинал во бој|†]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Михајло Апостолски]]</br>[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Боро Чушкар]]</br>[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]]|commander2=[[File:Flag of Germany (1935–1945).svg|25px]] [[Александар Лер]]</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Пано Манев]] {{Погубен|1=[[Масакр во Велес]]}}</br>[[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Љубен Апостолов]] {{Погубен}}|units1=[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|НОПО „Димитар Влахов“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|НОПО „Пере Тошев“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|НОПО „Трајче Петкановски“]]{{нр}}[[File:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|25px]] [[Осма македонска ударна бригада|8. македонска ударна бригада]]{{нр}}[[File:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|25px]] [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|42. македонска дивизија на НОВЈ]]}} Од геополитички и стратешки аспект, за време на [[Втората светска војна]], '''[[Велешко|Велес и Велешко]] имала клучна улога во [[Народноослободителната борба]]'''. Уште од падот на градот по [[Бомбардирање на Велес (1941)|нејзиното бомбардирање]] на [[7 април]] [[1941|1941 година]], градот и нејзината пруга поврзана со [[Гевгелија]] и [[Скопје]] била употребена од [[Третиот Рајх]] и подоцна [[Царството Бугарија]]. Од самиот почеток на [[Народноослободителната борба]] биле основани ограноци на [[Бугарски централен акционен комитет|Бугарскиот централен акционен комитет]] и други пробугарски организации, со цел да се напредила [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По нападите на [[Ден на востанието на Македонија|бугарската полициска станица на 11 октомври]], конкретно почнала ослободителната борба. Тогашниот Велешки околиски комитет — огранок на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]], основал воен штаб под раководство на [[Димче Мирчев]]. Во текот на [[1942|1942 година]] се појавиле првите [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободни територии во Велешко]] — претежно во [[Азот (област)|Азот]] и [[Клепа]]. Со поткреп од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на партизанските одреди]], биле основани [[НОПО „Пере Тошев“]] и подоцна [[НОПО „Димитар Влахов“]]. Партиски ќелии биле отворени во останатите велешки села, најголеми биле во [[Богомила]], [['Рлевци]], [[Чашка]] и [[Горно Јаболчиште]]. Кон крајот на годината, повеќето раководители биле уапсани или ликвидирани. [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]] била основана и ги поразила одредите. Во [[1943|1943 година]] повторно била обновена ослободителната борба. [[Комунистичката партија на Македонија]] го припоила Велешкиот комитет со [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона на НОВ]]. [[Трајче Петкановски]], [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски]] и [[Боро Чушкар]] имале поклучна функција во регионот. За време на [[Завршни операции за ослободување на Вардарска Македонија|Завршните операции за ослободување на Вардарска Македонија]], била основана [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]] и [[42. македонска дивизија|Четириесет и втора дивизија на Југословенската војска]]. Околу [[септември]]-[[ноември]] 1944 година бил ослободен Велешкиот регион. На [[9 ноември]] [[1944|1944 година]] почнала борбата за [[ослободување на Велес]]. Војската на Третиот Рајх била поразена и [[НОВМ]] го ослободиле градот Велес. == Вовед == === Пред Априлската војна === {{Поврзано|Покраински комитет на Македонија}} [[Податотека:Петре Алчев.png|мини|174x174пкс|[[Петре Алчев]] во [[1951|1951 година]].]] По крајот на [[Првата светска војна]], [[Велес|градот Велес]] била припоена во [[Кралството Југославија]]. Под српска окупација, [[Македонско население|Македонското население]] било малтретирано и нивниот [[Македонски|мајчин јазик]] бил забранет во замена на [[Српски|српскиот]]. Истовремено почнало процесот на [[србизација]] и основање на српски колонии во градот. Само [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] го признала постоењето на македонскиот народ и јазик, поради тоа тие биле популарни меѓу велешката младина. Неофицијален велешки комунистички орган бил основан на [[24 април]] [[1919|1919 година]] во кафичот „Солун“.{{Sfn|Најдовска|2006|p=31}} Меѓу првите членови биле [[Благој Кирков]], [[Ганчо Хаџи Панзов]] и Тодор Шоптрајанов.{{Sfn|Најдовска|2006|p=32}} Во [[1920|1920 година]], [[Социјализам|социјалистот]] [[Петре Алчев]] бил назначен за [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Поради тоа, градот го добил прекарот ''Црвена комуна''.{{Sfn|Најдовска|2006|p=39-40}} [[Податотека:Strajk na zeleznicarite, Veles, 1920.jpg|лево|мини|313x313пкс|Штрајк на железничарите во [[Велес]], организиран од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], [[1920|1920 г]].]] По [[Шестојануарска диктатура|шестојануарската диктатура]] во [[1921|1921 година]], комунистичкиот кадар во Велес бил укинат.{{Sfn|Најдовска|2006|p=44}} Како кандидат за градоначалник се пријавил Панко Брашнаров но тој бил поразен од Димитар Коробаров од Демократската партија.{{БелешкаОзнака|Имињата на кандидатите биле [[Србизација|србизирани]]. [[Панко Брашнаров]] бил ''Пане Брашнаровић'', додека Димитар Коробаров бил ''Димитрија Коробаровић''}}{{Sfn|Најдовска|2006|p=45}} Во [[1932|1932 година]], неофицијални партиски ќелии на [[Покраински комитет на Македонија|Покраинскиот комитет]] биле отворени во Велес. [[1933|Следната година]] почнале со издавање на [[Искра (1933)|весникот „Искра“]], под редакција на [[Кочо Рацин]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Истата година, КПЈ го одбрале [[Алексо Демниевски-Бауман]] за политички инструктор на комунистичките ограноци во [[Вардарска Македонија]]. Во последен момент го замениле со [[Никола Оровчанец]] кој го пратиле во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] за школување.{{Sfn|Најдовска|2006|p=48}} Во тој период, [[Андон Шурков]], [[Бане Андреев]] и [[Трајко Мишковски|Трајче Мишковски]] се приклучиле во велешките партиски ќелии.{{Sfn|Најдовска|2006|p=47}} Во [[1935|1935 година]], Покраинскиот комитет отворил партиски ќелии во [[Велешко|велешкиот регион]]. [[1936|Следната година]] организирале конференција каде присуствувале: [[Боро Чушкар]], [[Панче Пешев]], [[Ристо Бајалски]], [[Киро Попадиче]] и други. Во [[1937|1937 година]] имало масовна судска провала каде 37 велешани биле уапсани во [[Штип]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Кон почетокот на [[1938|1938 година]], Мома Момовиќ се обидол да го обнови македонскиот огранок на КПЈ преку Алексо Демниевски-Бауман. Организирал средба со него во [[Скопје]] но таа била откажена во последен момент кога [[Јосип Броз Тито]] бил назначен за секретар на партијата. Следната година, масовен претрес бил извршен во градот. Домовите на [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Страхил Гигов]] и [[Благој Васков]] биле проверени. Откриле материјали поврзани со [[Крушевската Република]] и [[Крушевски манифест|нејзиното манифесто]], кое било преведено од Гигов во [[Велешки дијалект|народен дијалект]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=54}} Кон крајот на [[1940|1940 година]], околу 200 велешани биле членови во [[СКОЈ]].{{Sfn|Најдовска|2006|p=55}} === Бомбардирање на Велес === {{Поврзано|Априлска војна|Бомбардирање на Велес (1941)}} [[Податотека:Бомбардирање на Велес.jpeg|мини|269x269пкс|Велес после [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето]]. Слика од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] Под притисок од [[Третиот Рајх]], [[Кралството Југославија]] се приклучила во [[Троен пакт|Троениот пакт]] на [[25 март]] [[1941|1941 година]]. Либералните политичари, [[Српската православна црква]] и [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] организирале протести против владата на [[Павле Караѓорѓевиќ]]. На [[27 март]] бил спроведен државен штрајк каде учествувале работниците во велешкиот Монопол. Принцот Павле абдицирал и го наследил младиот [[Петар II Караѓорѓевиќ]], кој ја повлекол државата од Троениот пакт. Преку радио низ [[Велес]] се слушале заканите на [[Адолф Хитлер]]. Пред [[Априлска војна|Априлската војна]], топови биле сместени во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата „Св. Спас“]] и блиску до Монополот. Неколку дена пред бомбаридрањето, српските чиновници во градот се преселиле во [[Скопје]] и [[Куманово]]. На [[6 април]] 1941 година, Југославија била нападната од Троениот пакт. Војската на Третиот Рајх влегла во Македонија преку [[Горна Џумаја]] и [[Делчево]]. [[7 април|Следниот ден]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]].{{Sfn|Малковски|2021|p=7-13}} [[Луфтвафе|Луфтвафета]] уништила околу 200 куќи и убиле четириесет и девет жители. Од нив, четириесет и пет биле [[Македонци]], двајца биле [[Срби]], еден бил [[Турчин]] и еден бил [[Унгарци|Унгарец]]. Жртвите биле, по азбучен ред од презимето: Ката Андова, [[Андреја Андреев|Андреја Андреев-Тотката]],{{БелешкаОзнака|Дедо на македонскиот режисер [[Благој Андреев]].}}{{Sfn|Малковски|1985|p=133}} Ристе Брзаков, Рајна Брзакова, Љубенка Брзакова,{{Sfn|Малковски|1985|p=134}} Коле Гајдов, Сутка Грацковалиева, Петре Дебарлиев, Сута Демниева, Благојка Ѓорчева, Љупка Ѓорчева, Тодор Ѓорѓиев, Радица Ѓурѓевиќ, Димко Ингилизов, Сава Ингилизова,{{Sfn|Малковски|1985|p=135-136}} Коцка Јанева, Алексо Јанков, Цвета Марковиќ, Панче Митев, Тодор Мицев, Ката Мицева, Аница Мицева,{{Sfn|Малковски|1985|p=137-138}} Ангел Николов, Павлина Најдова, Божана Николова, Аспар Палашев, Борче Петрушев, Диме Петрушев, Ефка Петрушева, Никола Поп Панчев, Магда Поп Панчева,{{Sfn|Малковски|1985|p=139-140}} Борис Пупулиев, Ордан 'Ржаров, Сава 'Ржарова, Милка 'Ржарова, Илија Ристов, Пандора Ристова, Павлина Скубарова, Ленка Софијанова, Круме Србов, Стојан Станков,{{Sfn|Малковски|1985|p=141-142}} Розалија Тотх, Мица Чорева, Веселинка Чорева, Васе Чингарлиев, Тоше Чупчев, Павлина Чупчева, Лила Чупчева, Десанка Чупчева и Никола Џампалов.{{Sfn|Малковски|1985|p=143-144}} === Германска окупација === === Почеток на Бугарска окупација === == Почеток на народноослободителната борба == == Развој на воени дејствија == == Пораз и обновување на ослободителната борба == == Завршни операции и ослободување на Велешко == == Последици == == Жртви == == Спомени на фашистичкиот терор == == Галерија == == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|location=[[Кочани]]|isbn=978-608-245-670-6|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|isbn=|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведено списание|last=Весковиќ|first=Вера|date=1968|title=Мајската демонстрација на велешките жени во 1942 година|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2021/10/IST-1968.1.08-Veskovikj-Vangeli-V.-Majskata-demonstracija-na-Veleskite-zeni-vo-1942-godina.pdf|journal=Историја|volume=IV}} *{{Наведено списание|last=Цветковска|first=Надежда|author-link=Надежда Цветковска|date=1981|title=Хронологија на настаните во Македонија во 1941 година|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.1.16.-Cvetkovska-N.-Kirjazovski-R.-Hronologijata-na-nastanite-vo-Makedonija-vo-1941-godina.pdf|journal=Историја|volume=XVII}} *{{Наведено списание|last=Малковски|first=Ѓорѓи|date=1988|title=Прилог кон формирањето и борбените дејствија на Велешко-прилепскиот партизански одред „Трајче Петкановски“|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1988-9.1-4.09.-Malkovski-Gj.-Prilog-kon-formiranjeto-i-borbenite-dejstvia-na-Veleshko-prilepskiot-partizanski-odred-Trajche-Petkanovski.pdf|journal=Историја|volume=XXIV|author-link=Ѓорѓи Малковски}} *{{Наведено списание|last=Малковски|first=Ѓорѓи|date=2019|title=Организациона поставеност и дејствувањето на Контрачетниците во Велешко во Втората светска војна (1942-1944)|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-2019.1.04-Malkovski-Gj.-Organizacionata-postavenost-i-dejstvuvanjeto-na-Kontracetnicite-vo-Velesko-vo-Vtorata-svetska-vojna-1942-1944.pdf|journal=Историја|volume=LIV|author-link=Ѓорѓи Малковски}} jljb9mp4bak0sxrxuedu1ajgjh9m5d9 Волинскит 0 1386697 5608342 5513137 2026-08-12T00:24:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608342 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Волинскит|category=[[Телуридни минерали]] ([[Сулфосоли]])|boxwidth=|boxbgcolor=|image=BSE images of "Enrichment in critical metals (In-Ge) and Te-Se in epithermal deposits of the ‘La Carolina’ district, San Luis, Argentina" (f).gif|imagesize=220px|caption=дијаграм на вклучувања на [[телуриден минерал|телуриди]] (и волинскит) во [[халкопирит]]|formula=[[Сребро|Ag]][[Бизмут|Bi]][[телур|Te<sub>2</sub>]]|molweight=|strunz=2.JA.20<ref name="atlas">[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Volynskite Volynskite] in the Mineralienatlas database ''(in German)''</ref>|system=[[Триагонален кристален систем|Триагонален]]|symmetry=|color=светло оловно-сива,<ref name="mindat">[https://www.mindat.org/min-4205.html Volynskite] (A valid IMA mineral species: AgBiTe<sub>2</sub>): information about the mineral volynskite in the Mindat database.</ref> бледо виолетова на рефлектирана светлина<ref name="hand">''John W. Anthony, Richard A. Bideaux, Kenneth W. Bladh, Monte C. Nichols'' (Hrsg.): Handbook of Mineralogy, Mineralogical Society of America. 2001. — [http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/volynskite.pdf Volynskite]: page in Handbook of mineralogy.</ref>|habit=микроскопски зрна во сродни минерали|cleavage=Совршено, едно совршено, две несовршени<ref name="mindat"/>|fracture=|mohs=2.5-3|luster=металик|refractive=|opticalprop=|birefringence=|pleochroism=|streak=|gravity=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=непроѕирен<ref name="hand"/>|other=|references=}} '''Волинскит''' ({{Langx|ru|Волынски́т}}) — редок хидротермален минерал од [[Сулфидни минерали|класата на сулфиди]], што формира микроскопски зрна во сродни минерали, што во составот е комплексен [[бизмут]] - сребрен телурид со пресметана формула AgBiTe<sub>2</sub>. Волинскитот првпат бил откриен и распознаен помеѓу 1960 и 1965 година од Маријана Безсмертнаја и Лада Соболева, кои набљудувале тенки пресеци меѓу тесно поврзани телуриди на територијата на златното наоѓалиште Зод. Именуван е во чест на покојниот професор по минералогија и раководител на одделот за минералогија на Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи, Игор Волински, кој починал ненадејно во септември 1962 година.<ref name="memory">''[[Marianna Bezsmertnaya]], {{ill|Kuzma Vlasov|ru|Власов, Кузьма Алексеевич}}, {{ill|Vladimir Feklichev|ru|Фекличев, Владимир Георгиевич}}''. Experimental and methodological studies of ore minerals. Collection of articles: Dedicated to the memory of prof. [[Igor Volynsky|Igor S. Volynsky]]. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. ''(in Russian)''</ref>{{rp|3}} == Историја на откритието и име == За прв пат, нов, претходно непознат минерал (идниот волинскит) бил сретнат од г-ѓа Безсмертнаја и г-ѓа О. Амирајан за време на микроскопско проучување на примероци од рудникот за злато Сотк и првично бил погрешно протолкуван како верлит.<ref name="bezsmert">''[[Marianna Bezsmertnaya|Bezsmertnaya M. S.]], Logikova L. A., Soboleva L. N.'' Determination of tellurides under a microscope. — Moscow: Nauka, 1969. — 175 p. ''(in Russian)''</ref>{{rp|143}}Во текот на понатамошните истражувања спроведени во 1960–1963 година, било утврдено дека, врз основа на комбинација од хемиски, рендгенски и оптички карактеристики, овој минерал се разликува од сите природни соединенија на телуриум опишани во книжевноста и претставува нов, независен [[Минерал|минерален вид]]. <ref name="ovolyns">''[[Marianna Bezsmertnaya|Bezsmertnaya M. S.]], Soboleva L. N.'' About Volynskite — a new telluride of bismuth and silver. In the collection: Experimental and methodological studies of ore minerals. Dedicated to the memory of Professor [[Igor Volynsky|Igor S. Volynsky]]. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. ''(in Russian)''</ref>{{rp|129}} По три години напорна работа, Маријана Безсмертнаја се присетила на првите чекори во распознавањето на новиот минерал: „За време на микроскопско проучување на руди од златни наоѓалишта во [[Ерменија]], г-ѓа Безсмертнаја и Ш.О. Амирјан наишле на минерал во телуридното здружение кој малку се разликувал по оптичките својства од телуробизмутитот, со кој било тесно испреплетен во форма на микроскопски мали инклузии. Врз основа на оптичките карактеристики и квалитативниот хемиски состав, минералот првично бил погрешно сфатен како верлит (пилсенит). Сепак, резултатите од следните последователни детални студии за хемискиот состав, кристалографските и оптичките својства покажале дека минералот што го сретнавме претходно бил непознат и не бил опишан од никого.“<ref name="New">''[[Marianna Bezsmertnaya|Bezsmertnaya M. S.]], Soboleva L. N.'' (1963) New bismuth silver telluride detected by novel micromethods. — Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences CCCP, 1963. Proceedings of [[Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements|IMGRE]], issue 18. From the preface to the article. ''(in Russian)''</ref> Во 1960 година, кога составот на минералот сè уште не бил прецизно утврден, биле спроведени испитувања преку употреба на локалниот метод на микроспектрална анализа со користење на поставувањето на Н.В. Королев. Идниот волинскит бил отстранет на една плоча со телуробизмутит, кој бил тесно испреплетен со него, а условите за анализа за двата минерали биле исти. Блискоста на [[Хемиски елемент|елементарниот]] состав на волинскитот со телуробизмутитот овозможило барем приближно да се процени содржината на поединечните елементи во него. Врз основа на резултатите од анализата на микропримероци, било утврдено дека главните елементи вклучени во составот на волинскитот се [[сребро]], [[бизмут]] и [[Телур|телуриум]].<ref name="ovolyns"/>{{rp|134}} Во истата 1960 година, слични испитувања биле спроведени од З.М. Свердлов на микроспектрална поставеност во Руски институт за геолошки истражувања А.П. Карпински. Истите елементи биле идентификувани во составот на новиот минерал. Една година подоцна, на лично барање на Маријана Безсмертнаја, подетална квантитативна микроспектрална анализа на идниот волинскит била спроведена од Н.В. Королев во Државниот оптички институт во [[Санкт Петербург|Ленинград]]. Два тесно поврзани телуриди биле користени како стандарди за пресметување на формулата на минералот: телуробизмут (Bi<sub>2</sub>Te<sub>3</sub>) и хесит (Ag<sub>2</sub>Te). Пред да се поднесе барање за регистрација на новиот минерал, биле спроведени вкупно 11 микроспектрални и 7 рендгенски анализи. Врз основа на резултатите од студијата, формулата на волинскитот конечно била утврдена како AgBiTe<sub>2</sub>, блиску во границите на грешката на синтетичкото соединение AgBiTe<sub>2</sub>.<ref name="ovolyns"/>{{rp|134,140}} Во 1962 година, исто така на барање на истражувачите, вештачко соединение од составот AgBiTe<sub>2</sub> било синтетизирано од А. Ју. Малевски во експерименталната лабораторија на Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи од стехиометриски количини на неговите три составни [[Хемиски елемент|елементи]] . Синтезата била спроведена пет часа на температури од 1000-1400°C, проследено со гаснење еден и пол час од 400° во отворена печка со слободен пристап до воздух. Според хемискиот состав, оптичките и рендгенските податоци, забележана е фундаментална сличност помеѓу нискотемпературната модификација на AgBiTe<sub>2</sub> добиена во Институтот за полупроводници, главната фаза на соединението синтетизирано од А. Ју. Малевски и минералот што се проучува.<ref name="ovolyns"/>{{rp|131–132}} Специфичните тешкотии во проучувањето на новиот минерал првенствено биле поврзани со недостатокот на масивни примероци што би овозможиле одредување со [[Квалитативна неорганска анализа|квалитативна анализа]]. Како резултат на тоа, авторите на идното откритие постојано ги проверувале и повторно ги проверувале добиените резултати со употреба на различни методи.<blockquote>Во проучуваните примероци стана можно да се набљудува само под микроскоп во форма на инклузии со големина до 0,3 mm во телуробизмутит во асоцијација со други телуриди, главно алтаит и хесит. Можно е да се изолира минералот од такви инклузии во примероци само во количини доволни за [[Спектроскопија|микроспектрални]] и рендгенски структурни (со метод на прашкаста дифракција) тестови. Затоа, дефиницијата на новиот минерал се базираше главно на оптички дијагностички карактеристики, микроспектрални (11 анализи) и рендгенски (7 анализи) тестови, чија веродостојност е потврдена со целосно задоволителната конвергенција на резултатите за секој вид истражување за минералот опишан од нас и вештачкото соединение со составот AgBiTe<sub>2.</sub><ref name="ovolyns"/>{{rp|140}} :::::: - Маријана Безмертнаја, Лада Соболева, „За Волинскит - нов телурид од бизмут и сребро“, 1965 година </blockquote>Сите горенаведени истражувања биле спроведени за време на животот на раководителот на Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи одделот за минералогија, Игор С. Волински, под негови директни инструкции и користејќи ги неговите методи, се развило во средината на 1930-тите и се подобрило во 1950-тите. {{Rp|137}}Во септември 1962 година, професорот Волински починал ненадејно на 62-годишна возраст. {{Rp|3}}Откривачите на новиот минерал, неговите студенти и колеги одлучиле да го именуваат минералот во негова чест, постхумно. Во 1964 година, волинскитот бил одобрен од Комисијата за нови минерали при Сесојузничкото минералошко друштво.<ref name="ovolyns"/>{{rp|129}} Користејќи го примерот на проучување на нов минерал, кој подоцна го добил името волинскит, станало можно да се извлече недвосмислен заклучок за откривањето во минералогијата на фундаментално нов и претходно непознат ''микросвет'', недостапен за проучување со класични макро методи. Повоеното искуство со минералошки истражувања, кое нагло се интензивиралодо крајот на 1950-тите, особено проучувањето на рудите што содржат ретки елементи, ги убедило домашните, првенствено московските научници, во целосната валидност на мислењето изразено во 1956 година од Кузма Власов за итната потреба од развој на нова гранка во минералогијата - [[микроминералогија]].<ref name="standard">''[[Igor Volynsky|I. S. Volynsky]], [[Marianna Bezsmertnaya|M. S. Bezsmertnaya]]''. On standards of ore minerals and some new methods of studying microinclusions. In the collection: Experimental and methodological studies of ore minerals. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. ''(in Russian)''</ref>{{rp|33}} == Својства ==   Својствата на волинскиот состав произлегуваат директно од неговиот хемиски состав: тој е смеса (комплексен) од телурид од два [[Хемиски елемент|елементи]], [[бизмут]] и [[сребро]], кој се наоѓа во рудите во блиски меѓурастенија и здруженија со поголеми телуриди од сребро и бизмут. Новиот минерал од наоѓалиштето Зодское, како и подоцнежните примероци од Источните [[Сајански Планини]], биле откриени во форма на сложени метасоматски формации кои се наоѓаат по должината на границите на расцепување на листовите од телуробизмут (бизмут телурид) - токму во оние области каде што овие листови се заситени со голем број инклузии на хесит и алтаит (сребрени телуриди). Сите наведени минерали имале толку мали големини на кристалните зрна (помали од 0,3&nbsp;мм) дека нивната механичка изолација во количини доволни за проучување со конвенционални методи на прецизна дијагностика, како што се хемиска анализа, одредување на специфична тежина или кристалохемиски студии на монокристали, им изгледала невозможна на истражувачите. Како резултат на тоа, дијагностиката на волинскиот материјал била постојано проверувана и потврдена со податоците од најновите микрометоди во тоа време: проучување на оптичките и другите физички својства во рефлектираната светлина, тестови на Королевската микроспектрална поставеност, дифракција на прав и внимателна споредба со соединение од составот AgBiTe<sub>2</sub>, вештачки синтетизирано во лабораторија. {{Rp|139}} Резултатите од истражувањето покажале дека волинскитот има јасно изразени оптички својства кои се разликуваат од неговите блиски аналози, поради што се издвоил како независен [[Минерал|минерален вид]] за време на микроскопските испитувања. При набљудување на полирани пресеци со сув објектив, била забележана одредена сличност со телуробизмутитот, првенствено во рефлективноста и бојата. {{Rp|139}}Во помала мера (по површно испитување), волинскитот е сличен и на [[галенит]] и петцит. Сепак, карактеристичните својства на волинскитот се јасно откриваат кога се преминува на проучување на минералот во масло за потопување. Под овие услови, волинскитот зафаќа средна местоположба во вкупната леснотија помеѓу телуробизмутитот (најлесниот од споредуваните минерали) и парот галенит-пецит (вториот е најтемен од четирите наведени). Во исто време, специфичните деликатни нијанси на бојата на минералите се значително подобрени: :: Телуробизмут — чисто розов, со забележлива доминација на црвената компонента на спектарот, забележливо посветол од другите; :: волинскитот — бледо виолетов, делумно розов, но видливо е забележливо учество на виолетовата компонента; :: [[Галенит]] — јоргована со доминација на виолетови и сини компоненти, речиси и да не остава впечаток на розова; :: Петцит — многу сличен на галена, но јасно посина, забележливо потемна од другите. Сите испитувања и мерења биле спроведени од ЛА Логинова во Институтот за минералогија, геохемија и кристална хемија на ретки елементи ж лабораторија со методот на Игор С. Волински . {{Rp|137}} Исто така, било посебно забележано дека вештачки синтетизираното соединение со ист хемиски состав AgBiTe<sub>2</sub> има слична розово-јоргована нијанса на волинскитот, но неговиот тон на бојата е позаситен. Според неговите механички својства, волинскитот имал очекувани карактеристики. Тој е добро полиран и, во споредба со други сродни телуриди (првенствено телуробизмут, алтаит, хесит), има малку зголемен релјеф. {{Rp|142}} Расцепувањето на минералот е совршено во едната насока, иако не е секогаш очигледно, а несовршено во другите две насоки. Како последица на променливата природа на расцепувањето, се формираат [[Триаголник|триаголници]] кога минералот се крши (како кај [[Галенит|галенитот]]), иако опишаниот ефект е доста редок, јавувајќи се во некои случаи. {{Rp|138–139}} Боите на волинскитот имаат многу слаба анизотропија, која се движи од бледо розова до сива. Бирефлексијата и плеохроизмот се исто така многу слаби, едвај видливи. Според Евгениј Завјалов, објавен во 1985 година, волинскитот е изоструктурен на богдановитот. == Битие и депозити == {{Надворешни снимки|image1=[https://www.mindat.org/photo-901447.html волинскитот] во [[пирит]] ([[Аризона]])}} Генезата на волинските микрокристали е одредена од изразена хидротоплинска метасоматска природа. Неговата форма и состав зависат целосно од поврзаните и придружните минерали. На пример, во типичниот рудник за злато во Сотк, волинскитот се наоѓа само во зоните на контактна реакција во рамките на телуробизмутитните ливчиња заситени со инклузии на алтаит и хесит; често се присутни и [[Галенит|галенитот]] и фрејслебенит. {{Rp|144}} И покрај својата реткост и микроскопска големина, волинскитот сепак може да се нарече многу чест минерал. Се наоѓа во скоро сите познати златни наоѓалишта богати со [[телур]] и телуриди. Дури и пред неговото конечно утврдување и регистрација, покрај наоѓалиштето Зодское, минерал близок до волинскиот по оптички својства и парагенеза открил Маријана Безсмертнаја во рудите на наоѓалиште во [[Сајански Планини|Источен Сајан]], каде што бил пронајден во форма на инклузии помали од 0,05.&nbsp;mm по големина. во неговата вообичаена поврзаност со телуробизмутит и алтаит. {{Rp|138,144}} Во 1972 година, волинскитот бил откриен и опишан од Е.А. Маркова во средишниот дел од наоѓалиштето Кочбулак ([[Таџичка Советска Социјалистичка Република|Таџичка ССР]]). Слични наоди се случиле подоцна, во раните 1980-ти, кога биле пронајдени микросегрегации на волинскитот во поврзаност со [[пирит]], фалори и хесит. Кохбулачкиот волинскит се карактеризира со парагенеза со алтаит, многу поретко е поврзан со хесит, сулфосали од [[сребро]], [[бакар]], [[олово]] или [[бизмут]] и минерали од [[калај]]. Хемискиот состав на кохбулачкиот волинскит, определен на електронски микроанализатор, одговараше на пропорционалната формула Ag<sub>1.16</sub>Bi<sub>0.90</sub>Te<sub>1.93</sub>. {{Rp|252}} Во 1978 година, на депозитот Жана-Тјубе во [[Казахстан]], Ернест Спиридонов и Татјана Чвилева биле првите што ги распозналетелуробизмутитот и волинскитот со висока содржина [[Антимон|на антимон]] (окарактеризиран како „антимонски волинскит“). {{Rp|120–121}} Кон крајот на 1980-тите, волинскитот бил распознаен и регистриран и во [[Индија]], во полето за злато Колар (зона на рудникот Чемпион Риф на длабочина од околу илјада и пол метри). Добиениот примерок од минералот се карактеризирал со метасоматски, во развојната средина меѓу [[Галенит|галенитот]] и бројни инклузии на алтаит, на кои биле ограничени издолжени волинскитни сегрегации од 10 до 20x70 μm (микрони). {{Rp|130}} Во раните 2000-ти, микрозрнца од волинскитот биле пронајдени во многу нискосулфидни епитермални наоѓалишта на полуостровот Кола и Северна Карелија, како во [[Мурманска Област|Мурманската област]], така и во [[Финска]] ''(Пожоис-Карјала)''. Таму, тој се формира и меѓу слични телуриди со улога во формирањето видови на среброто и златото: емпресит, хесит, стецит и петцит, {{Rp|200}}појавувајќи се во сојуз со [[пиротит]] и [[галенит]] (а понекогаш дури и заменувајќи го галенитот), како и во меѓурастенија со алтаит во [[пирит]]. {{Rp|69}} Полиминерални агрегати составени од телуриди - силванит, петцит, хесит, алтаит, како и пореткиот волинскит, телуробизмут и мелонит - биле забележани во средината на 2010-тите на наоѓалиштата на злато од телуриум во [[Чукотски Полуостров|Чукотка]]. {{Rp|53}}Особено, волинскитот бил откриен како дел од агрегати на телуриди во облик на капки во [[Борнит|борнитот]].<ref name="vlass">''E.A.Vlasov, V.Yu.Prokofiev, Yu.N.Nikolaev, I.A.Kalko''. New discovery of gold-telluride mineralization in Chukotka: mineralogy and conditions of formation of Televeem ore occurrence. Structure of ore deposits. — Moscow: Ores and Metals, No. 4, 2016. — pp.48-59</ref>{{rp|53}} Вкупно, волинскитот бил пронајден во повеќе од педесет златни и полиметални наоѓалишта со висока содржина на телуриум низ целиот свет. == Наводи == {{наводи}} == Извори == * ''[[Marianna Bezsmertnaya|Bezsmertnaya M. S.]], Soboleva L. N.'' (1963) New bismuth silver telluride detected by novel micromethods. — Moscow: Publishing House of the Academy of Sciences CCCP, 1963. Proceedings of [[Institute of Mineralogy, Geochemistry and Crystal Chemistry of Rare Elements|IMGRE]], issue 18. ''(in Russian)'' * ''Fleischer, M.'' (1964) New mineral names. American Mineralogist, 49, 816-821 (818). <small>''<as unnamed silver bismuth telluride (publication before the mineral was named)>''</small> * ''[[:ru:Пинскер, Зиновий Григорьевич|Pinsker Z. G.]], Imamov R.N.'' (1964) Electron diffraction studies of the AgBiTe<sub>2</sub> compound. Soviet Physics - Crystallography: Volume 9, pp.&nbsp;277–280. ''(in Russian)'' * ''[[Marianna Bezsmertnaya|Bezsmertnaya M. S.]], Soboleva L. N.'' (1965) About Volynskite — a new telluride of bismuth and silver. In the collection: Experimental and methodological studies of ore minerals. Dedicated to the memory of prof. [[Igor Volynsky|Igor S. Volynsky]]. Editors in Chief [[:ru:Безсмертная, Марианна Сергеевна|M. S. Bezsmertnaya]] and [[:ru:Фекличев, Владимир Георгиевич|V. G. Feklichev]]. — Moscow: Nauka, 1965. — 304 p. ''(in Russian)'' * ''Fleischer, Michael'' (1966) New Mineral Names. American Mineralogist, 51 (3–4) [http://www.minsocam.org/ammin/AM51/AM51_529.pdf 529-534] * ''Markova E. A.'' (1967) Occurrence of volynskite in a gold deposit of Central Asia. — Moscow: Notes of the Russian Mineralogical Society, vol. 96, pp.&nbsp;324–326. ''(in Russian)'' * ''Harris, D. C., Sinclair, W. D., Thorpe, R. I.'' (1973) Telluride minerals from the Ashley Deposit, Bannockburn Township, Ontario. The Canadian Mineralogist, 12 (1) [https://rruff.info/rruff_1.0/uploads/CM21_137.pdf 137-143] * ''Khamrabaeva Z., Turesebekov A.K.'' (1980) Composition of volynskite from Kochbulak (Central Tien Shan). — Uzbek Geological Journal, Vol. 2, pp.&nbsp;24–26. * ''Shimada, N., Miyahisa, M., & Hirowatari, F.'' (1981). [[Melonite]] and volynskite from the Yokozuru mine, Sannotake, North Kyushu, Japan. — Mineralogical Journal, 10(6), 269–278. * ''Zavyalov E. N.'' (1985) Isostructural nature of [[bogdanovite]] and volynskite. — Moscow: Notes of the Russian Mineralogical Society, vol. 114, pp.&nbsp;434–440. ''(in Russian)'' * ''Bayliss, Peter'' (1991) Crystal chemistry and crystallography of some minerals in the [[tetradymite]] group. — American Mineralogist, 76 (1–2) [http://www.minsocam.org/ammin/AM76/AM76_257.pdf 257-265] == Надворешни врски == * [https://www.mindat.org/min-4205.html Volynskite] (A valid IMA mineral species: AgBiTe<sub>2</sub>): information about the mineral volynskite in the Mindat database. * [https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/volynskite.pdf Volynskite]: page in Handbook of mineralogy * [https://museum.mtu.edu/pdfs/VOLYNSKITE.pdf Volynskite] a brief description of the mineral on the website museum.mtu.edu * [https://webmineral.ru/minerals/item.php?id=211053 Chvilevaite] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241203051752/https://webmineral.ru/minerals/item.php?id=211053 |date=2024-12-03 }} in the webmineral.ru database: minerals and deposits of Russia ''(in Russian)'' * [https://wiki.web.ru/wiki/Волынскит Volynskite (Волынскит)]: Geowikipedia page ''(in Russian)''. * [https://catalogmineralov.ru/mineral/volynskite.html Volynskite]: on the website catalogmineralov.ru ''(in Russian)'' * [https://webmineral.ru/minerals/item.php?id=211365 Volynskite (Волынскит)] in the webmineral.ru database: minerals and deposits of Russia ''(in Russian)'' * [https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Volynskite Volynskite] in the Mineralienatlas database ''(in German)'' [[Категорија:Триаголни минерали]] [[Категорија:Телуридни минерали]] [[Категорија:Минерали на бизмутот]] [[Категорија:Минерали на среброто]] a0ypnglu5180v7wzi2oxdiix3m4yt1c Вивијанит 0 1387032 5608264 5514743 2026-08-11T18:43:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608264 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Вивијанит|category=[[Фосфатен минерал]] <br />Вивијанитна група|image=7314M-vivianite2.jpg|caption=Плочест кристал, проѕирен, со темно зелена боја. Големина на кристалот: 82 mm × 38 mm × 11 mm. Од рудникот Хуануни, покраина Даленс, [[Боливија]]|formula={{Chem|Fe|2+|3|(PO|4|)|2|·8H|2|O}}|molweight=501.61 g/mol|strunz=8.CE.40 (10 ed)<br /><small>7/C.13-40 (8 ed)</small>|dana=40.3.6.1|system=[[моноклински кристален систем|моноклински ]]|symmetry=''C2/m''|unit cell=a = 10.086&nbsp;[[Ångström|Å]], b = 13.441&nbsp;Å <br/>c = 4.703&nbsp;Å; β = 104.27°; Z&nbsp;=&nbsp;2|color=Безбоен, многу бледо зелен, станува темно сина, темно зеленикаво сина, индиго-сина, потоа црна со оксидација|habit=Срамнети, издолжени призматични кристали, може да бидат заоблени или кородирани; како ѕвездести групи, земјени или прашкасти.|twinning=Translation gliding|cleavage=Совршено на {010}|fracture=Влакнести|tenacity=флексибилен, сецкаво|mohs=1.5–2|luster=Стаклесто тело, бисерно на деколтето, мат кога е земјено|streak=Бела, менувајќи се во темно сина, кафеава|diaphaneity=Проѕирно|gravity=2.68|opticalprop=Биаксијално (+); умерено [[Оптичко олеснување|олеснување]]|refractive=n<sub>α</sub> = 1.579–1.616, n<sub>β</sub> = 1.602–1.656, n<sub>γ</sub> = 1.629–1.675<ref name=Handbook>{{Cite web |title = Handbook of Mineralogy |url = http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/vivianite.pdf |author1=John W. Anthony |author2=Richard A. Bideaux |author3=Kenneth W. Bladh |author4=Monte C. Nichols |name-list-style=amp |year = 2005 |publisher = Mineralogical Society of America |publication-place = [[Chantilly, VA]], USA |archive-url = https://web.archive.org/web/20120302215905/http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/vivianite.pdf |archive-date = 2 March 2012 |url-status = dead }}</ref> |birefringence=δ = 0.050–0.059|pleochroism=Видливо; X = сина, темно сина, индиго-сина; Y = бледо жолтеникаво зелена, бледо синкаво зелена, жолто-зелена; Z = бледо жолтеникаво зелена, маслинесто-жолта|references=<ref name=Handbook /><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-4194.html Vivianite] ([[Mindat.org]])</ref><ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Vivianite.shtml Webmineral data]</ref>}} [[Податотека:Vivianite_2_w-triphylite_and_feldspar_(Hydrous_iron_phosphate_Custer_County_South_Dakota_1652.jpg|алт=text|мини|Вивијанит од [[Јужна Дакота]], САД]] [[Податотека:Vivianite-Childrenite-117967.jpg|алт=text|мини|Вивијанит и [[чилдернит]] од рудникот Сигло XX (рудник за [[калај]] во [[Боливија]])]] [[Податотека:Vivianite-141168.jpg|алт=text|мини|Вивијанит од [[Баварија]] (Германија)]] [[Податотека:Vivianite-Albite-265749.jpg|алт=text|мини|Вивијанит и [[албит]] од Бразил]] '''Вивијанит''' ({{Хем|Fe|{{Sup|(II)}}|3|(PO|4|)|2|·8H|2|O}}) — [[Хидрат|хидриран]] [[Фосфатни минерали|фосфатен минерал]] кој се наоѓа во голем број геолошки средини. Мали количини на [[манган]] Mn2<sup>+</sup>, [[магнезиум]] Mg2<sup>+</sup> и [[калциум]] Ca<sup>2+</sup> можат да го заменат [[Железо|железото]] Fe<sup>2+</sup> во неговата структура. Чистиот вивијанит е безбоен, но [[Минерал|минералот]] многу лесно оксидира, менувајќи ја бојата и обично се наоѓа како темно сини до темно синкавозелени [[Призма (геометрија)|призматични]] до сплескани кристали. Кристалите на вивијанитот често се наоѓаат во [[Фосил|фосили]], како што се оние на [[Школки|школките]] и [[Полжави|полжавите]], или се прикачени на фосилна коска. Вивијанитот може да се појави и на железни сандаци или на трупови на луѓе како резултат на хемиска реакција на распаѓачкото тело со железниот ограден простор. Минералот бил именуван од [[Абрахам Готолоб Вернер|Абрахам Готлоб Вернер]], „таткото на германската геологија“, во 1817 година, годината на неговата смрт, по [[Џон Хенри Вивијан]] (1785–1855), велшко-корнволски политичар, сопственик на рудник и минералог кој се наоѓал во Труро, Корнвол, Англија, или по Џефри Г. Вивијан, англиски минералог. <ref>Although mindat.org claims "J. G. Vivian" is a typo for "J. H. Vivian", there is at least [https://books.google.com/books?id=cQwpAQAAMAAJ&q=%22Ieffrey+G.+Vivian%22 one reference] that gives a full first name. The original description of Vivianite in Abraham Gottlob Werner, ''Letztes Mineral-System'', Freiberg/Wien, 1817, [[iarchive:abrahamgottlobw00breigoog/page/n161|p. 42]] reads „Der Name ist vom Hrn. B. R. Werner zu Ehren des Hrn. J. Vivian aus Truro in Cornwall, dem Er die Kentnis des Fossils verdankt, gebildet.“ [“The name is formed by Mr. B. R. Werner in honour of Mr. J. Vivian from Truro in Cornwall, to whom he owes the memory of the fossil.”] It is ambiguous (and puzzling in its reference to B. R. Werner). As for Jeffrey G. Vivian, no other trace of him can be found in Google Books.</ref>Вивијанитот бил откриен во Вил Кинд, во Сент Агнес, Корнвол. == Вивијанската група == Минералите од групата вивијанит имаат општа формула A<sub>3</sub>(XO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O, каде што A е [[Валентност|двовалентен]] [[Метал|метален]] [[Јон|катјон]], а X е или [[фосфор]] или [[арсен]], и тие се [[Моноклински кристален систем|моноклински]]. <ref name=JRS9>Journal of the Russell Society (2006) 9:3</ref><ref>{{Cite book |first1=Malcolm E. |last1=Back |title=Fleischer's Glossary of Mineral Species |year=2014 |edition=11 |publisher=Mineralogical Record Inc. |pages=434 |location=Tucson AZ}}</ref> Членови на групата се: {| class="wikitable" !Минерал ! Хемиска формула ! Кристален систем |- | [[Анабергит]] | Ni<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | Арупит | Ni<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Барицит]] | (Mg<sup>2+</sup>,Fe<sup>2+</sup>)<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Еритрит]] | Co<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Хернесит]] | Mg<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Котигит]] | Zn<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Манганохорнесит]] | (Mn<sup>2+</sup>,Mg)<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Пахомовскит]] | Co<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | [[Парасимплесит]] | Fe<sup>2+</sup><sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |- | Вивијанит | Fe<sup>2+</sup><sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O | [[Моноклински кристален систем|моноклински]] |} : Поврзано: : – Бобиерит: Mg<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O : – Симплесит: Fe<sup>2+</sup><sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O : – Метакотигит: Zn<sub>3</sub>(AsO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O : – Метавивијанит: (Fe<sup>2+</sup><sub>{{math|3−''x''}}</sub>,Fe<sup>3+</sup><sub>''{{mvar|x}}''</sub>)(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>''{{mvar|x}}''</sub>·{{math|(8-''x'')|size=100%}}H<sub>2</sub>O.<ref name="Dana2">Gaines et al (1997) Dana's New Mineralogy Eighth Edition.</ref> : {{Меѓупростори|3}}<u>Забелешка</u>: Метавивијанитот, во кој вивианитот лесно се преобразува, не е член на групата вивијанити бидејќи содржи [[Валентност|тривалентни]] Fe3<sup>+</sup> катјони. == Структура == Кај чистиот вивијанит, крајниот член, целото железо е [[Валентност|двовалентно]], Fe2<sup>+</sup>, но постојат две различни места во структурата каде овие [[Јон|јони]] можат да ги заземат. На првото место, Fe2<sup>+</sup> е опкружен со четири [[Молекула|молекули]] на [[вода]] и два [[Кислород|кислородни атоми]], формирајќи [[Октаедар|октаедарска]] група. На второто место, Fe2<sup>+</sup> е опкружен со два молекули на вода и четири кислородни атоми, повторно формирајќи [[Тетраедар|октаедарска]] група. Кислородите се дел од [[Фосфат|фосфатните]] групи (PO<sub>4</sub><sup>3−</sup>), кои се тетраедарски. Структурата на вивијанитот има ланци од овие октаедри и тетраедри кои формираат листови нормални на [[Кристална структура|оската на α-кристалот]]. Листовите се држат заедно со слаби врски, и тоа го објаснува совршениотрасцеп меѓу нив. Кристалите се [[Моноклински кристален систем|моноклински]], класа 2/m, просторна група C 2/m, со две формулни единици по единична ќелија (Z = 2). Приближните вредности на параметрите на единичната ќелија се: : a = 10,1 [[Ангстрем|Å]], b = 13,4 Å, c = 4,7 Å и β = 104,3°, со малку различни вредности дадени од различни извори: : a = 10,086 Å, b = 13,441 Å, c = 4,703 Å, β = 104,27 ° : a = 10,06 Å, b = 13,41 Å, c = 4,696 Å, β = 104,3 ° : a = 10,034-10,086 Å, b= 13,434-13,441 Å, c= 4,687-4,714 Å, β = 102,65-104,27 ° : a = 10,024 (6) Å, b = 13,436 (3) Å, c = 4,693 (4) Å, β = 102,30 (5) ° == Изглед == Минералот може да се појави како кристали, или како маси или [[Конкреција|конкреции]]. Кристалите обично се [[Призма (геометрија)|призматични]] паралелни со c-оската на кристалот и сплескани нормално на b-оската. Еквантните кристали се поретки. Тие исто така може да се појават како ѕвездести групи или инкрустации со сечива или фиброзна структура. Непроменетите примероци се безбојни до многу бледо зелени, но [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидираат]] при изложеност на светлина (а можеби и [[in situ]]) до сина, потоа потемно зелена, кафеава, виолетова и виолетово црна боја. Линијата е бела, менувајќи се во темно сина или кафеава. Кристалите се проѕирни до проѕирни со стаклест сјај, бисерни на површината на расцепување или мат и земјени. == Оптички својства == Вивијанитот е [[Дволомност|дволомен (+)]] со [[показател на прекршување]] приближно: : n <sub>α</sub> = 1,58, n <sub>β</sub> = 1,6, n <sub>γ</sub> = 1,6, но различни извори даваат донекаде различни вредности : n <sub>α</sub> = 1,579, n <sub>β</sub> = 1,602, n <sub>γ</sub> = 1,637 : n <sub>α</sub> = 1,579-1,616, n <sub>β</sub> = 1,602-1,656, n <sub>γ</sub> = 1,629-1,675 : n <sub>α</sub> = 1,58-1,626, n <sub>β</sub> = 1,598-1,662, n <sub>γ</sub> = 1,627-1,699 Двојно прекршување: δ = 0,050–0,059 или 0,0470–0,0730 Показателите на прекршување се зголемуваат со зголемување на оксидацијата, двојното прекршување се намалува, а [[Плеохроизам|плеохроизмот]] на {010} станува посилен. Аголот помеѓу оптичките оски, 2V, е измерен помеѓу 63° и 83,5°; може да се пресмета и од показателите на прекршување, давајќи вредност помеѓу 78° и 88°. Дисперзијата на оптичките оски е слаба, со r<v, или воопшто не постои. Вивијанитот е плеохроичен со X= сина, темно сина или индиго-сина; Y= бледо жолтеникаво зелена, бледо синкаво зелена или жолто-зелена; Z= бледо жолтеникаво зелена или маслинесто-жолта. X е паралелен со b- [[Кристална структура|кристалната оска]], а Z е наклонет кон c-кристалната оска под агол од 28,5°. Не е флуоресцентен. == Физички својства == Вивијанитот е мек минерал, со [[Мосова скала|Мосова тврдост]] од {{frac|1|1|2}} до 2, и специфична тежина 2,7. Лесно се распаѓа, со совршено расцепување нормално на [[Кристална структура|оската b-кристал]], поради лиснатата структура на минералот. Тој е секцилен, со фиброзен [[прелом]], а тенките слоеви паралелни на рамнината на расцепување се флексибилни. Лесно е растворлив во киселини. Има [[точка на топење]] од {{Convert|1114|C}}, потемнува во боја во H<sub>2</sub>O<sub>2</sub>, и не е радиоактивен. == Геолошка поставеност == Вивијанитот е секундарен минерал кој се наоѓа во голем број геолошки средини: оксидациската зона на наоѓалиштата на метална руда, во [[Гранит|гранитни]] [[Пегматит|пегматити]] кои содржат [[Фосфат|фосфатни]] минерали, во [[Глина|глини]] и глауконитни седименти и во поновите [[Алувијална почва|алувијални]] наоѓалишта кои го заменуваат органскиот материјал како што се [[тресет]], [[лигнит]], мочуришни железни руди и шумски почви (сите). Коските и забите закопани во [[Тресетиште|тресетни мочуришта]] понекогаш се заменуваат со вивијанит. Некои автори велат дека е особено поврзан со госан, но ова го оспорува Петров. <ref name="Petrov">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/article.php/137/A+Scientific+Study+of+the+Absorption+of+Evil+by+Vivianite|title=Alfredo Petrov – A Scientific Study of the Absorption of Evil by Vivianite|last=Petrov|first=Alfredo|date=1 January 2008|publisher=[[Mindat.org]]|accessdate=23 September 2018}}</ref> Поврзаните минерали вклучуваат [[метавивијанит]], [[лудламит]], [[пирит]], [[сидерит]] и [[пиротит]]. Хидротермалните вени произведуваат најдобри кристални примероци со класична скапоцено зелена боја. Типската местоположба е Вел Кин, Сент Агнес, округ Сент Агнес, Корнвол, Англија. == Фотооксидација == Оксидацијата на вивијанитот е внатрешен процес; ниту кислород ниту вода не влегува ниту излегува од минералот однадвор. [[Фотон|Фотонот]] од видлива светлина исфрла протон од молекулата на водата, оставајќи јон на [[хидроксид]] ( OH<sup>−</sup>). За возврат, двовалентното железо Fe2<sup>+</sup> губи електрон за да стане Fe3<sup>+</sup>, т.е. се [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидира]] и го балансира полнежот. Овој процес започнува кога видливата светлина паѓа врз вивијанитот и може да се случи во рок од неколку минути, драстично менувајќи ја бојата на минералот. На крајот, вивијанитот се менува во нов вид, метавивијанит Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>Fe<sup>3+</sup>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)·7H<sub>2</sub>O, што обично се јавува како параморфи по вивијанитот. == Пигмент == Како пигмент, вивијанитот е познат како „син окер“ и се употребува уште од римско време, иако неговото користење во сликарството со масло било донекаде ограничено. Имал одредена употреба во ѕидните слики и [[Полихромија|полихромијата]] во средновековна Германија и Англија, како и во [[Барок|барокна]] и [[рококо]] Австрија и Германија. Најзначајно, спектроскопската анализа ја одредила неговата употреба во барокната уметност на [[Златно време на холандското сликарство|холандското златно време]], особено во делото на [[Алберт Кејп]]. Пронајден е во [[Јоханес Вермер|вермеровата]] <nowiki><i id="mwAkU">„Сводничка“</i></nowiki> во сино-сивите делови од тепихот во преден план, и е истакнат во лисјата на [[Рембрант|рембрантовата]] ''„Сузана“'' (1636), ран претходник на неговата „Сузана и старешините“. Боите со вивијанит претставуваат некои проблеми за конзерваторите на уметнички дела поради неговата подложност на бланширање, што создава маглив изглед на делото, и понатамошна оксидација која создава жолто-кафеав метавивијанит, што може значително да ја промени нијансата и температурата на композицијата.<ref name="degrade">Stege, Heike, et al. "Art-technological studies into the degradation process of the pigment vivianite in 17th century oil painting—part I." Berliner Beiträge zur Archäometrie, Kunsttechnologie und Konservierungswissenschaft 22 (2014): 57.</ref> [[Податотека:Jan_Vermeer_van_Delft_002.jpg|мини|[[Јоханес Вермер]], ''Сводничката'', 1656]] == Локалитети == * [[Бразил]]. Рудник Цигана, [[Галилеја]], Минас Жераис, со мусковит и пирит.<ref name="Minrec35-2">Минералошки запис (2004) 35-2:156</ref> Типично клинозни кристали од вивијанит до 11 см во пречник, со среден сјај, чадено-сина боја и добра проѕирност на матрица од остри сребрени [[Мусковит|мусковитни]] плочи, некои со друси од [[пирит]] микрокристали.<ref name="Minrec35-3">Минералошки запис (2004) 35-3:252</ref> * [[Боливија]]: Лалагва, Потоси: Кристали до 10 см во рудникот Сиљо XX. Проѕирни кристали со зелена боја до 10 см од Сан Хозе/Сан Фирмин. Општо земено, вивијанитот се јавува како [[Призма (геометрија)|призматични]] кристали на матрица од ботриоиден [[гетит]] добиен со промена на [[пирит]] и [[марказит]]. Примероците пронајдени во 2000 година биле поврзани со [[чилендит]], [[кронстедтит]], [[пиротит]], [[Франкеит|франкит]] и розов масивен [[сфалерит]].<ref name="Minrec37">Минералошки запис (2006) 37-2:156</ref> * [[Камерун]]: Најголемите кристали на вивијанит во светот (долги повеќе од еден метар) од кал. * [[Канада]]: Во мочуришно железо кај Кот Сен Чарлс, Водреј-Суланж, Монтережи, Квебек * [[Германија]]: Во рудите на [[лимонит]] во [[Амберг]]-[[Ауербах, Долна Баварија|Ауербах]] и во пегматитите на [[Вајдхаус|Хагендорф]], Баварија. * [[Јапонија]]: Во Нагасава, Ивама-мачи, [[Префектура Ибараки]], вивијанит е пронајден по должината на пукнатините во карпите богати со [[графит]], [[пирит]] и [[пиротит]]. Вивијанитот е тесно поврзан со пиритот и се јавува како многу тенки табеларни кристали, долги до 10 см.<ref name=Iwama>{{cite journal |title=Vivianite from Nagasawa, Iwama-machi, Ibaraki Prefecture, Japan. New finding from meta-pelitic rocks |url=http://sciencelinks.jp/j-east/article/199911/000019991199A0349754.php |author1=Banno Yasuyuki |author2=Bunno Michiaki |author3=Haruna Makoto |author4=Kono Masahide |name-list-style=amp |journal=Bulletin of the Geological Survey of Japan |issn=0016-7665 |volume=50 |pages=117–121 |year=1999 |issue=2 |language=ja |access-date=2008-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229033717/http://sciencelinks.jp/j-east/article/199911/000019991199A0349754.php |archive-date=2012-02-29 |url-status=dead }}</ref> * [[Република Косово|Косово]]. Рудници [[Трепча (рудник)|Трепча]], Стари Трг. Дебели призматични кристали долги до 10 см и дебели 2 см, релативно стабилни. Темно зелена боја и проѕирна, најчесто се потпира на [[пиротит]] или [[пирит]], а во некои случаи на [[кварц]] или [[карбонати]].<ref name="Minrec38">Минералошки запис (2007) 38-4:290</ref> * [[Мексико]]: Во сино-зелени кристали со квалитет на скапоцен камен до 8 см во рудникот Сан Антонио, Санта Еулалија, Чивава * [[Русија]]: Во седиментни стратифицирани наоѓалишта на железна руда на [[Тамански Полуостров|Таманскиот Полуостров]] на [[Црно Море]].<ref name=":0"><nowiki>{{Цитирајте ја книгата |title=Прирачник за минералогија. 4: Арсенати, фосфати, ванадати |датум=2000 |издавач=Објавени минерални податоци |isbn=978-0-9622097-3-4 |локација=Тусон, Ариз |страници=632}</nowiki></ref> * [[Словенија]]: Во рудникот [[Идрија]], пронајдени се синкави кристали на вивијанит од 2 мм во пукнатини на лангобардиски песочник.<ref><nowiki>{{цитирај книга |last1=Речник |first1=Александар |title=Минерали од наоѓалиштето на жива руда Идрија |датум=2013 |издавач=Спрингер Берлин / Хајделберг |локација=Берлин, Хајделберг |isbn=978-3-642-31631-9 |страница=100 |издание=1-во}</nowiki></ref> * [[Шпанија]]: Во рудникот Брунита, Картагена, Мурсија, вивијанит е пронајден како темнозелени кристали, до 8&nbsp;cm<ref>{{Наведете книга|наслов=Minerales y Minas de España. Фосфатос, Арсенијатос и Ванадатос|последен=Калво|прв=Мигел|издавач=Escuela Técnica Superior de Ingenieros de Minas de Madrid. Основа Гомез Пардо. Мадрид, Шпанија|година=2015|isbn=978-84-95063-96-0|страници=297}}</ref> * [[Украина]]: Во сливот на железна руда Керч на полуостровот Крим, тресети во Волинскиот регион и регионот Закарпатија.<ref name=":1">{{Cite book|title=Минералого-петрографичний словник. Книга перша. Мінералогічний словник|last1=Білецький|first1=Володимир|last2=Суярко|first2=Василь|last3=Іщенко|first3=Лілія|isbn=978-617-7565-14-6|trans-title=Mineralogy речник|издавач=НТУ «ХПІ»|година=2018|страница=26-в}}</ref> * [[Соединети Американски Држави|САД]]: Во [[дијатомит]] во терцијарно езерско корито во близина на Бури, округот Шаста, Калифорнија. * САД: Во зелениот песок во Мидлтаун, округот Њу Касл, Делавер.<ref name="Dana">Gaines et al (1997) Dana's New Mineralogy Eighth Edition. Wiley</ref> * САД: Рудник Блекбирд, округот Лемхи, Ајдахо. Кристали во нијанси на розова, зелена, сивкасто сина, виолетова и виолетово црна, како и безбојни. Уникатната темно виолетова боја на некои примероци од рудникот е карактеристична за локалитетот. Некои единечни кристали имаат и виолетови и зелени зони. Кристалите на вивијанит од рудникот обично се издолжени и во облик на сечила. Тие се јавуваат како единечни и групи на темно изменет [[шкрилец]] и на бел [[кварц]]. Поврзаните минерали вклучуваат [[лудламит]], [[кварц]] и [[сидерит]].<ref name="Minrec41">Минералошки запис (2010) 41-4:366</ref> * САД: Изобилно во пегматитите на [[Њури, Мејн]]. * [[Нов Зеланд]]: Мали количини на вивијанит се присутни во седиментите на езерото Кохангапирипири.<ref>Кохран, У., Гоф, Ј., Хана, М. и Хал, А. (1999) Релативна стабилност на тектонски активен брег: палеосредина во текот на последните 7000 години на езерото Кохангапирипири, Велингтон, Нов Зеланд, ''Quaternary International'', 56, 53–63</ref> == На Марс == Во труд објавен во ''[[Nature (списание)|Nature]]'' од 10 септември 2025 година се наведува „веројатното“ откривање на вивијанит и [[грејгит]] во [[Језеро (кратер)|кратерот Језеро]] на [[Марс (планета)|Марс]], од страна на роверот ''Персеверанс''. Се смета за потенцијален био-потпис на биота која оксидира железо. == Наводи == {{наводи}} {{Commons category|Vivianite}} {{Reflist|refs= <ref name=Handbook>{{Cite web |title = Handbook of Mineralogy |url = http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/vivianite.pdf |author1=John W. Anthony |author2=Richard A. Bideaux |author3=Kenneth W. Bladh |author4=Monte C. Nichols |name-list-style=amp |year = 2005 |publisher = Mineralogical Society of America |publication-place = [[Chantilly, VA]], USA |archive-url = https://web.archive.org/web/20120302215905/http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/vivianite.pdf |archive-date = 2 March 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name="Nature2025">{{cite journal |last1=Hurowitz |first1=J. A. |last2=Tice |first2=M. M. |last3=Allwood |first3=A. C. |title=Redox-driven mineral and organic associations in Jezero Crater, Mars |journal=Nature |date=11 September 2025 |volume=645 |pages=332–340 |doi=10.1038/s41586-025-09413-0 |url=https://doi.org/10.1038/s41586-025-09413-0 |access-date=10 September 2025|doi-access=free }}</ref> <ref name="NASA2025">{{cite web |last1=Taveau |first1=Jessica |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |website=nasa.gov |publisher=NASA|date=2025-09-10}}</ref> <ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-4194.html Vivianite] ([[Mindat.org]])</ref> <ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Vivianite.shtml Webmineral data]</ref> <ref name=Atlasobs>[https://www.atlasobscura.com/articles/vivianite-blue-human-remains The Vivid Blue Mineral That Grows on Buried Bodies and Confuses Archaeologists]</ref> <!--- <ref name=Etymology>{{cite book |title = A Dictionary of the Names of Minerals Including Their History and Etymology |url = https://books.google.com/books?id=-UNwRAAACAAJ |author = Albert Huntington Chester |publisher = BiblioBazaar |year = 2010 |isbn = 1-142-13314-1 }}</ref> ---> }} == Надворешни врски == * [http://colourlex.com/project/vivianite/ Вивијанит како пигмент] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221017082015/https://colourlex.com/project/vivianite/ |date=2022-10-17 }} во ColourLex [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Фосфатни минерали]] [[Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)]] 2bwyovtdljmax2x9dealiszmd600iqw Вилијам Вилард Еш 0 1389194 5608275 5526096 2026-08-11T20:12:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608275 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Вилијам Вилард Еш|image=William-willard-ashe-1896.jpg|image_size=|caption=|birth_date={{birth date |1872|6|4}}|birth_place=[[Роли (Северна Каролина)]], САД|death_date={{Death date and age|1932|3|18|1872|6|4}}|death_place=[[Вашингтон]]|residence=|field=[[шумарство]], [[ботаника]]|work_institutions=|alma_mater=[[Универзитет Корнел]], <br/>[[Универзитет Северна Каролина]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=|author_abbrev_bot=Ashe|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}}'''Вилијам Вилард Еш''' (4 јуни 1872&#x2013;18 март 1932) — американски шумар и [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил познат како плоден колекционер на растителни примероци и еден од првите поборници на конзерваторизмот во [[Југ (САД)|јужниот дел на САД]]. == Ран живот == Еш бил роден во [[Роли (Северна Каролина)|Роли, Северна Каролина]], како син на Семјуел А'Корт Еш (1840&#x2013;1938) и Хана Емерсон Вилард. Тој бил најстариот од девет деца и пораснал на семејниот имот „Елмвуд“ пред војната, каде што го поминал поголемиот дел од детството истражувајќи ги блиските шуми и полиња барајќи природни куриозитети. Брзо почнал да собира примероци од растенија, а кога се запишал на колеџ, на Еш му била потребна двокатна зграда за да ја смести целата негова колекција. Како млад човек, Еш исто така поминувал време пишувајќи; и заедно со својот брат Семјуел, тој изработил трактат насловен „Сонцето од Вест Енд“, кој вклучувал дрворези направени од самиот В.В.Еш. Копија од „Сонцето од Вест Енд“ била поставена во камен-темелникот на зградата на Државниот земјоделски колеџ во Роли. Еш потекнувал од богато семејство. Неговиот татко бил капетан на Конфедерацијата за време на [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], како и почитуван историчар и член на законодавното тело на Северна Каролина. Неговиот дедо, Вилијам Шеперд Еш (1814-1862), бил член на сенатот на Северна Каролина, кој исто така служел како [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|конгресмен на Соединетите Американски Држави]] од 1849 до 1855 година. В.В. Еш бил исто така потомок на Самуел Еш (1725 &#x2013; 1813), деветтиот гувернер на Северна Каролина. == Образование == Еш бил школуван дома од неговата мајка и пратетка пред да влезе во Машката академија во Рали кога имал 12 години. Само три години подоцна, во 1891 година, се запишал на Универзитетот во Северна Каролина и дипломирал истата година. Една година подоцна, добил магистратура по ботаника и геологија од Универзитетот Корнел. Еш, исто така, се заинтересирал за [[орнитологија]] за време на неговите колеџ години и во тој период собрал импресивна колекција од јајца и плишани птици.<ref name="Dictionary2">Vinson, Frank Bedingfield (1979). [https://books.google.com/books/about/Dictionary_of_North_Carolina_Biography.html?id=zveReNtI1-cC "William Willard Ashe."] ''Dictionary of North Carolina Biography: Vol. 1, A-C''. University of North Carolina Press.</ref> == Професионален живот == Поголемиот дел од својот професионален живот го поминал работејќи во шумарството, иако во слободното време продолжил да се занимава со ботаника. На 19-годишна возраст бил назначен за шумар во Геолошкиот завод на Северна Каролина. Вработен во заводот бил од 1892 до 1905 година и работел со своите колеги таму за да ја направи Северна Каролина модел за јужна заштита. Во тоа време, тој предводел кампања за промовирање на ефикасно користење на ресурсите на државата и ги истражувал шумите на државата со Гифорд Пинчот. Резултатот од нивната работа бил извештајот од 1897 година ''„Дрвени дрвја и шуми на Северна Каролина“''. Додека бил на терен, Еш, исто така, се зафатил со посебни проекти за новоформираната Шумска служба на Соединетите Американски Држави. Потоа, Еш се приклучил на службата со полно работно време во 1905 година и работел таму до својата смрт во 1932 година.<ref name="UNC">[http://www.herbarium.unc.edu/Collectors/ashe.htm "Collectors of the UNC Herbarium: William Willard Ashe (1872-1932)"] (2004). UNC Herbarium. Retrieved October 25, 2012.</ref> Имал неколку престижни позиции за време на неговиот мандат во службата, напредувајќи од шумски асистент до помошник окружен шумар и виш шумски инспектор. Тој бил вешт и во проценката на шумските земјишта. Во својство на секретар на Националната комисија за шумски резервати од 1918 до 1924 година, тој бил инструментален во купувањето на земјиштето од шумскиот резерват според Законот за недели од 1911 година. Подоцна служел како началник на силите за откуп на земјиште на Шумската служба за источните и јужните региони на Соединетите Американски Држави. Еш, исто така, имал позиции во други шумски организации за време на неговиот мандат во службата. Во 1919 година, тој бил именуван за потпретседател на Друштвото на американски шумари.А помеѓу 1930 и 1932 година бил претседател на Комитетот за имиња на дрвја на Шумската служба. Тој бил и активен член на Ботаничкиот клуб Тори. == Личен живот == Во 1906 година, Еш се оженил за Маргарет Хејвуд Хенри Вилкокс (1856 &#x2013; 1939), далечна братучетка и вдовица, и тој станал очув на нејзините деца. Тој ги именувал видовите ''Crataegus margaretta'' Ashe ''Quercus margaretta'' Ashe во нејзина чест. Еш бил и доживотен епископалски верник и член на [[Демократска партија (САД)|Демократската партија]].<ref name="Dictionary2" /> == Наследство == Еш бил познат по своето остро око за ботанички детали. Во текот на својот живот открил многу нови таксони и објавил 510 имиња на растенија. До денес, хербариумот на Универзитетот во Северна Каролина внесол над 2.340 од неговите собрани примероци во својата база на податоци. Дополнително, осум видови се именувани во негова чест и го носат епонимот ''ashei'', вклучувајќи ги ''Juniperus ashei'' (Ашева смрека) и ''Magnolia ashei'' (Ашева магнолија). Еш, исто така, го усовршил и комерцијалното одгледување на долголистен бор, а објавувал и многу трудови во областа на економијата, управувањето со шумите и истражувањето.Вкупно, тој создал 167 наслови, вклучувајќи дела за ботаника, јавни паркови и дендрологија. На 17 ноември 1936 година, расадникот за борови ''ВВ Аше'' бил отворен во јужен Мисисипи во рамките на Националната шума Де Сото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rngr.net/publications/proceedings/1990/a-biased-early-history-of-the-w-w-ashe-nursery|title=A Biased Early History of the W. W. Ashe Nursery — Reforestation, Nurseries and Genetics Resources|work=rngr.net|accessdate=2022-09-29|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929191530/https://rngr.net/publications/proceedings/1990/a-biased-early-history-of-the-w-w-ashe-nursery|url-status=dead}}</ref> == Смрт == Вилијам Вилард Еш починал на 18 март 1932 година во Вашингтон. Погребан бил на гробиштата Оуквуд во Рали, Северна Каролина. == Избрани дела == * ''Шумски пожари: Нивното деструктивно дело, причини и превенција'' (1895) * ''Дрвени дрвја и шуми во Северна Каролина'' (1897) * ''Сенка на дрвјата за Северна Каролина'' (1908) * ''Лоблоли, или бор од Северна Каролина'' (1915) {{Ботаничар|Ashe}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Погледнете [https://www.biodiversitylibrary.org/creator/12766 ги делата на Вилијам Вилард Еш] во Библиотеката за наследство на биодиверзитетот. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Еш, Вилијам Вилард }} [[Категорија:Починати во 1932 година]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] s1r92bh89ge0c8mmg8m3vrhok2cwvcz Војвода од Ленокс 0 1389981 5608346 5529918 2026-08-12T00:58:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608346 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Duke of Richmond CoA.svg|мини|302x302пкс|Грб на војводата од Ричмонд, Ленокс и Гордон]]'''Војвода од Ленокс''' — титула создавана неколку пати во племето Шкотска, за кланот Стјуарт од Дарнли. Војводството, именувано по округот Ленокс во Дамбартон, првпат било создадено во 1581 година и претходно било Грофовство Ленокс. Вториот војвода бил прогласен за Војвода од Ричмонд; по неговата смрт, војводството Ричмонд исчезнало. Четвртиот војвода бил исто така прогласен за Војвода од Ричмонд; по смртта на шестиот војвода, обете војводства исчезнале. Војводството Ричмонд и еден месец подоцна она од Ленокс биле создадени во 1675 година за Чарлс Ленокс, вонбрачен син на [[Чарлс II]]. Војводата од Ричмонд и Ленокс бил прогласен за [[Војвода од Гордон]] во 1876 година. Така, војводата држел четири војводства (ако се вклучи и Обини), повеќе од која било друга личност во кралството; или (без да се смета наводната француска титула) три, еднакви од 2022 година на [[Вилијам (принц од Велс)|принцот Вилијам]], војвода од Корнвол, од Ротсеј и од Кембриџ. [[Податотека:Blason_Esmé_Stuart_(1542-1583)_1er_Duc_de_Lennox.svg|десно|мини|286x286px|Грб на Есме Стјуарт, прв војвода од Ленокс]] == Војводи од Ленокс (1581) == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:70%" ! colspan="6" style="background-color: #cbe" |Создаден од [[Јаков I (Англија)|Џејмс VI од Шкотска]] |- ! style="width:10%%" | # ! style="width:25%" | Име ! Период ! style="width:20%" | Војвотка ! style="width:30%" | Белешки ! Други владеења |- | 1 | '''Есме Стјуарт''' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.maryqueenofscots.net/peoplelist/esme-stuart-1st-duke-of-lennox/|title=Esmé Stuart, 1st Duke of Lennox – Mary Queen of Scots|work=www.maryqueenofscots.net|language=en-GB|accessdate=2024-08-05|archive-date=2024-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805001253/https://www.maryqueenofscots.net/peoplelist/esme-stuart-1st-duke-of-lennox/|url-status=dead}}</ref><small>(1542-1583)</small> | 1581-1583 | Катерина де Балсак | Роднина и пријател на [[Јаков I (Англија)|кралот Џејмс VI]] | Ерл од Ленокс |- | 2 | '''Лудовик Стјуарт''' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.ku.edu/news/article/2022/03/21/duke-lennox-preternatural-political-talent|title=The Duke of Lennox, a preternatural political talent|work=KU News|language=en|accessdate=2024-08-05}}</ref><br /> <small>(1574-1624)</small> | 1583-1624 | Лејди Франсес Хауард | Син на претходниот | Војводата од Ричмонд<br /> Ерл од Ленокс<br /> Ерл од Ричмонд |- | 3 | '''Есме Стјуарт'''<br /> <small>(1579-1624)</small> | 1624 година | Кетрин Клифтон, втора бароница Клифтон | Брат на претходниот | Ерл од Ленокс<br /> Ерл од март |- | 4 | '''Џејмс Стјуарт'''<br /> <small>(1612-1655)</small> | 1624-1655 | Лејди Мери Вилиерс | Син на претходниот | rowspan="2" | Војводата од Ричмонд<br /> Ерл од Ленокс<br /> Ерл од март<br /> Барон Клифтон |- | 5 | '''Есме Стјуарт'''<br /> <small>(1649-1660)</small> | 1655-1660 | ''неженет'' | Син на претходниот |- | 6 | '''Чарлс Стјуарт'''<br /> <small>(1639-1672)</small> | 1660-1672 | Лејди Елизабет Роџерс<br /> Лејди Маргарет Банастер<br /> Френсис Стјуарт | Братучед на претходниот | Војводата од Ричмонд<br /> Ерл од Ленокс<br /> Ерл од март<br /> Ерл од Личфилд<br /> Барон Клифтон |} == Војводи од Ленокс (1675) == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:70%" ! colspan="7" style="background-color: #cbe" |Создаден од [[Чарлс II|Чарлс II од Шкотска]] |- ! style="width:10%%" | # ! style="width:25%" | Име ! Период ! style="width:20%" | Војвотка ! style="width:30%" | Белешки ! Други наслови |- | 1 | '''Чарлс Ленокс'''<br /><small>(1672-1723)</small> | 1675-1723 | Лејди Ан Бруденел | Вонбрачен син на [[Чарлс II]] | rowspan="5" | Војводата од Ричмонд<br /> Ерл од март<br /> Ерл од Дарнли<br /> Барон од Сетрингтон<br /> Лорд од Торболтон |- | 2 | '''Чарлс Ленокс'''<br /> <small>(1701-1750)</small> | 1723-1750 | Лејди Сара Кадоган | Син на претходниот |- | 3 | '''Чарлс Ленокс'''<br /><small>(1735-1806)</small> | 1750-1806 | Лејди Мери Брус | Син на претходниот |- | 4 | '''Чарлс Ленокс'''<br /> <small>(1764-1819)</small> | 1806-1819 | Лејди Шарлот Гордон | Внук на претходниот |- | 5 | '''Чарлс Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(1791-1860)</small> | 1819-1860 | Лејди Каролин Паџет | Син на претходниот |- | 6 | '''Чарлс Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(1818-1903)</small> | 1860-1903 | Лејди Франсес Гревил | Син на претходниот | rowspan="6" | Војводата од Ричмонд<br /> [[Војвода од Гордон|Војводата од Гордон]]<br /> Ерл од март<br /> Ерл од Дарнли<br /> Ерл од Кинара<br /> Барон од Сетрингтон<br /> Лорд од Торболтон |- | 7 | '''Чарлс Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(1845-1928)</small> | 1903-1928 | ''вдовец'' | Син на претходниот |- | 8 | '''Чарлс Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(1870-1935)</small> | 1928-1935 | Хилда Брасеј | Син на претходниот |- | 9 | '''Фредерик Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(1904-1989)</small> | 1935-1989 | Елизабет Хадсон | Син на претходниот |- | 10 | '''Чарлс Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(1929-2017)</small> | 1989-2017 | Сузан Гренвил-Греј | Син на претходниот |- | 11 | '''Чарлс Гордон-Ленокс'''<br /> <small>(р. 1955)</small> | од 2017 година | Џенет Елизабет Астор | Син на претходниот |} Наследник е Чарлс Гордон-Ленокс (роден 1994), најстариот син на 11-тиот војвода. == Наводи == {{Наводи|2}}{{Постоечки британски војводства}} [[Категорија:Војводства]] k8p6lspd9jwlqlr0wm269v65cgq679g Бусенеста незаборавка 0 1390004 5608198 5604694 2026-08-11T14:09:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608198 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Бусенеста незаборавка |image = Myosotis laxa.jpeg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author= Lansdown, R.V. |date=2013 |title= ''Myosotis laxa'' |volume=2013 |article-number= e.T164400A13537638 |doi= 10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T164400A13537638.en |access-date=June 14, 2025}}</ref> |genus = Myosotis |species = laxa |authority = Lehm. |synonyms = {{species list |Myosotis cespitosa var. laxa |(Lehm.) DC. |Myosotis palustris var. laxa |(Lehm.) A.Gray |Myosotis scorpioides subsp. baltica |(Lehm.) Hegi |Myosotis scorpioides subsp. laxa |(Lehm.) Hegi}} |synonyms_ref =<ref name=POWO/> }} '''Бусенеста незаборавка''' ({{науч|Myosotis laxa}}) — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветнo растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] на [[лисичинки]]те (''Boraginaceae'').<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:119082-1|title=Myosotis laxa Lehm.|last=<!--Not stated-->|date=n.d.|work=Plants of the World Online|publisher=The Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|accessdate=June 14, 2025}}</ref><ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/KVLNV|title=Myosotis laxa Lehm.|last=<!--Not stated-->|date=n.d.|work=Catalogue of Life|publisher=Species 2000|accessdate=June 14, 2025}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Toa e [[Циркумбореален регион|циркумбореално распространето]], се јавува низ некои делови од [[Северна полутопка|северната полутопка]]. Расте во многу видови [[Живеалиште (екологија)|живеалишта]], вклучувајќи влажни и мокри подрачја, а понекогаш е и [[водно растение]], расте во плитка вода.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Manual of vascular plants of northeastern United States and adjacent Canada|url=https://archive.org/details/manualofvascular0000glea|last=Gleason|first=Henry A.|last2=Cronquist|first2=Arthur|date=1991|publisher=New York Botanical Garden|isbn=978-0-89327-365-1|edition=2nd|location=Bronx, N.Y., USA}}</ref> == Опис == Ова е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно растение]], високо 10 до 50 см. [[Стебло]]то му е вертикално или се издигнува, неразгрането или од основата разгрането, со ретки, прилегнати, нагоре свртени четинести влакна. Базалните листови се издолжено-елиптични до копјести, долги 15 до 50 мм, широки 5 до 12 мм широки, во основата постепено клиновидно стеснети, од горната страна со погусти, од долната страна со поретки, понекогаш поединечни, прилегнати четинести влакна. Стеблените листови се тесно елиптични, елиптични до копјести, приседнати, долги 15 до 55 мм, широки 3 до 12 мм, со слична влакнавост како и базалните листови. [[Цвет]]овите се собрани во растресито срповидно [[соцветие]] кое при образување на плодот силно се издолжува. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се долги 2 до 3 мм, при создавање на плодот се издолжуваат, долги 4 до 8 мм долги, дршките на цветовите кај најдолните цветови при образување на плодот се стрчести или свртени надолу, се издолжуваат до 10 мм (додека кај subsp. laxa до 25 мм). [[Чашка]]та е yвончевидна, долга 3 до 6 мм, при создавање на плодот се издолжува (5–8 мм), всечена до 1/2 на 5 тесни триаголни запци, со прилегнати четинести влакна, често отпаѓа. Проширениот дел од [[венечно ливче|венчето]] повеќе или помалку рамен со пречник од 4,5 до 5,5 мм, светлосино. Оревчињата јајцевидни до широко јајцевидни, долги до 2 мм, широки до 1,4 мм, со многу слабо изразен раб и без бразда, темнокафеави до црни.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=159-160|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=26 март 2026}}</ref> === Подвидови === Опишани се два подвида на бусенеста незаборавка: '''''M. laxa''''' '''subsp.''' '''''baltica'' (Sam.) Hyl. ex Nordh'''. и '''''M. laxa'' subsp.''' '''''cespitosa'' (Schultz) Hyl. ex Nordh'''''.'' Познато е дека овие подвидови се морфолошки варијабилни, а често се среќаваат единки кои покажуваат особини и на двата подвида.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Pihu|first=Silvia|last2=Öpik|first2=Maarja|last3=Kook|first3=Ene|last4=Reier|first4=Ülle|date=2011|title=Morphological and genetic relationships of Myosotis laxa ssp. baltica and ssp. caespitosa, and typification of M. laxa ssp. baltica|url=https://pbsociety.org.pl/journals/index.php/asbp/article/view/asbp.2009.006|journal=Acta Societatis Botanicorum Poloniae|volume=78|issue=1|pages=37–49|doi=10.5586/asbp.2009.006|issn=2083-9480|access-date=2026-03-26|archive-date=2025-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219052430/https://pbsociety.org.pl/journals/index.php/asbp/article/view/asbp.2009.006|url-status=dead}}</ref> ''Myosotis laxa'' subsp. ''baltica'' некогаш се сметал за посебен вид, наречен ''Myosotis baltica'', но оттогаш е генетски препознаен како подвид на ''M. laxa'' и поверојатно како крајбрежен екотип. ''M. laxa'' subsp. ''baltica'' е ендемски во подрачјето на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] и е најчест на [[Оланд|Оландските Острови]] и [[Финска]]. Покажува одлики на живот во променливо крајбрежно живеалиште со поголеми семиња, порано цветање, ретко пониско разгранување, поголем пречник на стеблото, годишен животен циклус и подолги педикели додека плодоносат во споредба со ''M. laxa'' subsp. ''cespitosa.''<ref name=":1"/> ''M. laxa'' subsp. ''cespitosa'' има поширок опсег од subsp. ''baltica'' и може да се најде низ умерената [[Евроазија]] до северна [[Африка]]. Иако неговиот статус на зачуваност е непознат или најмалку загрижувачки во повеќето земји, тој е на [[Црвен список на МСЗП|Црвената листа на IUCN]] во [[Чешка]].<ref>{{Наведено списание|last=Stešević|first=Danijela|last2=Stanišić-Vujačić|first2=Milica|last3=Milanović|first3=Đorđije|last4=Šilc|first4=Urban|date=2024-07-01|title=On the distribution and conservation status of some Mediterranean species new for the flora of Montenegro|url=https://ojs.zrc-sazu.si/hacquetia/article/view/13547|journal=Hacquetia|volume=24|issue=1|pages=83–94|doi=10.3986/hacq-2025-0004|issn=1854-9829|doi-access=free}}</ref> Во споредба со ''M. laxa'' subsp. ''baltica,'' се опишува дека има посилно стебло и може да варира помеѓу едногодишен, двегодишен или повеќегодишен животен циклус. Дополнително, подвидот често нема лисја во [[соцветие]]то и е посилно разгранет во горниот дел од растението од subsp. ''baltica''.<ref name=":1"/> ==Живеалиште== На влажни места, покрај [[поток|потоци]], [[река|реки]], [[мочуриште|мочуришта]], во влажни [[бука|букови]] шуми, [[ливади]], на [[надморска височина]] до 1450 м.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Myosotis laxa}} * {{EOL}} * {{GRIN}} * {{Inaturalist-таксон|78150}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Незаборавка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] pepns9cuktmzrg2gu13ybrl24r8zu3c Владимир Кличко 0 1391667 5608329 5607421 2026-08-11T22:34:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608329 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за боксер |name = Владимир Кличко<br>Володимир Кличко |image = Volodymyr Klychko (Vladimir Klitschko) of Ukraine at the 59th Munich Security Conference in Munich on 17 February 2023 - (cropped).jpg |imagesize = 300п |caption = Кличко во 2023 година |realname = Володимир Кличко |nickname = Д-р Челичниот Чекан |weight = Тешка категорија |height = 1.98 м<ref name=Skystats2017>''[[Sky Sports]]'' tale of the tape prior to the [[Anthony Joshua]] fight.</ref> |reach = 206 см<ref name=stats2017>''[[HBO World Championship Boxing]]'' tale of the tape prior to the [[Anthony Joshua]] fight.</ref> |nationality = {{знамеикона|Украина}} [[Украинци|Украинец]] |birth_date = {{роден на|25|март|1976}} |birth_place = {{роден во|Семеј}}, [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Советски Сојуз]] |death_date = |death_place = |style = [[ортодоксен став|Ортодоксен]] |total = 69 |wins = 64 |losses = 5 |draws = |no contests = |KO = 53 }} '''Владимир Кличко''' {{Efn|„Владимир Кличко“ е [[германизација|германска транслитерација]] од {{lang-rus|Владимир Кличко|p = vɫɐˈdʲimʲɪr klʲɪt͡ɕˈko}}; Неговото целосно име на {{langx|uk|label=[[украински јазик|украински]] е|Володимир Володимирович Кличко|Volodymyr Volodymyrovych Klychko}}}} (роден на [[25 март]] [[1976]] година) — поранешен украински [[Боксер|професионален боксер]] кој се натпреварувал од 1996 до 2017 година. Тој освоил повеќе светски првенства во [[Тешка категорија (бокс)|тешка категорија]] помеѓу 2000 и 2015 година, вклучувајќи ги и титулите на обединетите {{Efn|титули [[Светска боксерска асоцијација]] (WBA) ([[WBA (Супер)|Супер верзија]]), [[Меѓународна боксерска федерација]] (IBF) и [[Светска боксерска организација]] (WBO).}} помеѓу 2008 и 2015 година. Во тој период, тој ги држел и титулите на [[Меѓународна боксерска организација|Меѓународната боксерска организација]] (IBO) и списанието ''„Ринг'' “. Како стратешки и интелигентен боксер, Кличко се смета за еден од најголемите шампиони во тешка категорија на сите времиња. Тој бил познат по својата исклучителна моќ на [[Нокаут (удар)|нокаутирање]], користејќи силен удар; директно со десна рака; и лева краток страничен удар, брза рака, импозантната физичка сила (која често ја користел кога ги фаќал противниците) и неговата атлетска работа со нозете и подвижност - невообичаено за боксери од негова големина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fightsaga.com/news/item/887-Klitschko-Haye-broken-down-by-expert-trainer-James-Gogue|title=Klitschko-Haye broken down by expert trainer James Gogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423112158/https://www.fightsaga.com/news/item/887-Klitschko-Haye-broken-down-by-expert-trainer-James-Gogue|archive-date=23 April 2019|accessdate=15 December 2017}}</ref> Како аматер, Кличко ја претставувал Украина на [[Летни олимписки игри 1996|Олимписките игри во 1996 година]], освојувајќи златен медал во супертешка категорија и завршувајќи го својот аматерски настап со 134 победи и 6 порази. Откако станал професионалец подоцна истата година, тој го победил [[Крис Берд]] во 2000 година, освојувајќи ја титулата во тешка категорија на [[Светска боксерска организација|Светската боксерска организација]] (WBO). Првото владеење на Кличко како шампион завршило со пораз со нокаут од [[Кори Сандерс]] во 2003 година, по што следел уште еден пораз со нокаут од [[Ламон Брустер]] во 2004 година. Во тоа време Кличко го ангажирал [[Емануел Стјуард]] како свој тренер, со што започнало осумгодишно партнерство кое траело до смртта на Стјуард во 2012 година. Особено, Стјуард бил заслужен за преобразбата на Кличко од агресивен ударач во боксер кој е повеќе ориентиран кон одбраната, слично како што правел со [[Ленокс Луис]] од 1995 до 2003 година. Од 2004 до 2015 година, Владимир и неговиот брат [[Виталиј Кличко]] (и самиот повеќекратен светски шампион) доминирале во боксот во тешка категорија, период познат како „Период на браќата Кличко“ на дивизијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sherdog.com/news/articles/Boxing-Wladimir-Klitschkos-Loss-Signals-End-of-Era-96845|title=Boxing: Wladimir Klitschko's Loss Signals End of Era|last=Sherdog.com|work=Sherdog}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxinginsider.com/columns/can-mariusz-wach-end-the-klitschko-era-of-dominance/|title=Can Mariusz Wach End The Klitschko Era of Dominance?|date=6 November 2012}}</ref> Во 2006 година, Владимир вратил дел од светското првенство во тешка категорија откако го победил Берд во реванш псвпјувајќи ги титулите на [[Меѓународна боксерска федерација|Меѓународната боксерска федерација]] (IBF) и IBO. Тој ја освоил својата втора титула во WBO со победата над [[Султан Ибрагимов]] во 2008 година. По победата над [[Руслан Чагаев]] во 2009 година, Кличко ја добил титулата во ''Ринг'', а конечно ја освоил титулата на [[Светска боксерска асоцијација|Светската боксерска асоцијација]] (WBA) (унифицирана верзија, подоцна Супер верзија) победувајќи го [[Дејвид Хеј]] во 2011 година. За време на владеењето на Кличко како светски шампион во тешка категорија, неговите борби наводно генерирале до 500 милиони гледачи ширум светот. {{Efn|Припишано на повеќе извори:<ref name=klitschko-global-6>{{cite web |url=https://wyborcza.pl/7,154903,28237836,bracia-kliczko-mogli-wyjechac-i-zyc-na-zachodzie-za-zarobione.html|title=Bracia Kliczko mogli wyjechać i żyć na Zachodzie za zarobione miliony. Dlaczego wybrali Kijów?|publisher=[[Gazeta Wyborcza]]|date=18 March 2022|access-date=21 September 2025 |language=Polish}}</ref><ref name=klitschko-global-9>{{cite web |url=https://sport.24tv.ua/volodimiru-kluchku-vivovnilosya-47-rokiv-zgaduyemo-nayvidatnishi_n2281452|title=Володимиру Кличку – 47: "Помста за брата" та інші видатні перемоги легендарного українця|date=25 March 2023 |publisher=[[Channel 24 (Ukraine)|Channel 24]]|access-date=16 August 2023|language=Ukrainian}}</ref><ref name=klitschko-global-10>{{cite web |url=https://www.mirror.co.uk/sport/boxing/boxing-legend-wladimir-klitschko-admits-26420038|title=EXCLUSIVE: Boxing legend Wladimir Klitschko admits to 'biggest fight of my life' on war front line|date=8 March 2022 |publisher=[[Daily Mirror]]|access-date=16 August 2023}}</ref><ref name=klitschko-global-1>{{cite web |url=https://news.obozrevatel.com/ukr/sport/box/volodimira-klichka-vklyuchili-do-mizhnarodnoi-zali-bokserskoi-slavi/amp.htm |title=Володимира Кличка внесли до Міжнародної зали боксерської слави |website=obozrevatel.com|access-date=12 December 2020}}</ref><ref name="klitschko vs. haye, shz">{{cite news |url=https://www.shz.de/sport/weitere-sportarten/artikel/zwei-brueder-fuenf-titel-500-millionen-tv-zuschauer-41159460|title=Zwei Brüder, fünf Titel, 500 Millionen TV-Zuschauer|date=4 July 2011|access-date=29 March 2023|publisher=[[Schleswig-Holsteinischer Zeitungsverlag]]|agency=[[Deutsche Presse-Agentur]]|language=de|quote=Vorab war das Hamburger Duell, das 500 Millionen Menschen weltweit an den TV-Geräten verfolgten, als Kampf der Kämpfe gepriesen worden. Spannend war es allemal, hochklassig jedoch nicht.|trans-quote=The Hamburg duel, which 500 million people worldwide watched on TV, had been hailed in advance as the fight of fights. It was exciting, but not spectacular.}}</ref><ref name=klitschko-global-2>{{cite web |url=https://tsn.ua/prosport/providni-krayini-yevropi-boryutsya-za-biy-brativ-klichkiv.html|title=Провідні країни Європи борються за бій братів Кличків|website=tsn.ua|date=31 October 2011|access-date=7 May 2021|language=Ukrainian}}</ref><ref name="klitschko vs. haye, focus">{{cite magazine |url=https://www.focus.de/sport/mehrsport/brueder-gnadenlos-sport_id_2255037.html |title=Brüder Gnadenlos|issue=36|page=130|publication-date=5 September 2011|access-date=10 June 2022|magazine=[[Focus (German magazine)|Focus]] |language=de}}</ref><ref name=klitschko-global-5>{{cite web|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/za-pravo-provecti-boj-klichko-corevnujutcja-evropejckie-horoda-37250.html|title=За право провести бой Кличко соревнуются европейские города|date=30 October 2011|access-date=5 July 2022|language=Russian|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506165026/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/za-pravo-provecti-boj-klichko-corevnujutcja-evropejckie-horoda-37250.html|url-status=dead}}</ref>}} Кличко ги држи рекордите на сите времиња за најдолго време поминато како светски шампион во тешка категорија со 4.382 денови и најмногу боксери поразени за светското првенство во тешка категорија, со 23 на број. {{Efn|Припишано на повеќе извори:<ref name=guinness-world-records-most-days-as-hw-ch>{{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/496533-most-days-as-a-heavyweight-boxing-champion|title=Most days as a heavyweight boxing champion|work=[[Guinness World Records]]|access-date=15 March 2024}}</ref><ref name=business-insider-sg>{{cite news|url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/wladimir-klitschko-we-fight-were-killed-we-rebuild-we-celebrate-we-live-w985xgkbr |title=Wladimir Klitschko: We fight, we're killed, we rebuild, we celebrate, we live|work=[[The Times]]|access-date=28 June 2025 |archive-date=2 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240802055026/https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/wladimir-klitschko-we-fight-were-killed-we-rebuild-we-celebrate-we-live-w985xgkbr}}</ref><ref name=boxing-records>{{cite web |url=https://sport.24tv.ua/volodimiru_klichku__44_naykrashhi_nokauti_boksera_n1303940 |title=Володимиру Кличку – 44: найкращі нокаути боксера|date=25 March 2020 |access-date=5 February 2021 |language=Ukrainian}}</ref><ref name=klitschko-rekord>{{cite web|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/ukraina-sdelala-svoy-vybor-nazvan-luchshiy-bokser-v-istorii-1580204.html|title=Украина сделала свой выбор! Назван лучший боксер в истории страны|access-date=28 April 2022|language=ru|archive-date=2021-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021171725/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/ukraina-sdelala-svoy-vybor-nazvan-luchshiy-bokser-v-istorii-1580204.html|url-status=dead}}</ref><ref name=klitschko-rekord2>{{cite web |url=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2022-04-25/wladimir-kliczko-wroci-na-ring-jesli-wojna-sie-skonczy/|title=Władimir Kliczko wróci na ring? "Jeśli wojna się skończy..."|date=25 April 2022 |publisher=[[Polsat Sport]]|access-date=30 April 2022 |language=pl}}</ref><ref name=klitschko-reuters>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-boxing-heavyweight-fury-idUSKBN22W0OR |title=Fury 'mentally happy' to be in ring, eyes Klitschko-like reign |work=Reuters |date=20 May 2020|access-date=8 February 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/modern/klitschko_wladimir.html |title=Wladimir Klitschko|publisher=[[International Boxing Hall of Fame]] |access-date=5 July 2025}}</ref>}} Тој, исто така, ги држи рекордите за најмногу победи и одбрани на титулите на обединетото првенство во историјата на професионалниот бокс. {{Efn|WBA, WBC, IBF, и WBO}}Во 2011 година, и Владимир и Виталиј влегле во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]] како браќа со најмногу победи во борби за светска титула во тешка категорија (30 во тоа време; 40 од 2020 година).<ref name="guinness-world-records-most-hw-title-fight-wins-between-brothers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/100115-most-boxing-heavyweight-world-title-fights-won-by-brothers|title=Most boxing heavyweight world title fights won by brothers|date=2 July 2011|work=[[Guinness World Records]]|accessdate=15 March 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/12/boxing-legends-oscar-de-la-hoya-mike-tyson-and-floyd-mayweather-snag-guinness-world-records-at-wbc-convention|title=Boxing legends Oscar De La Hoya Mike Tyson and Floyd Mayweather snag Guinness World Records at WBC convention|date=12 December 2011|work=Guinness World Records}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-sports/2549878-klitschko-brothers-included-in-guinness-world-records.html|title=Klitschko brothers included in Guinness World Records|date=2 October 2018}}</ref> Кличко бил примен во [[Меѓународна боксерска куќа на славните|Меѓународната боксерска куќа на славните]] за 2021 година, откако бил избран во својата прва година од подобноста.<ref name="ibhof-class-2021-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.ua/uk/news/516744-s-meyvezerom-vladimir-klichko-vklyuchen-v-mezhdunarodniy-zal-bokserskoy-slavy|title=Володимир Кличко включений до Міжнародного залу боксерської слави|work=sport.ua|language=uk|accessdate=16 December 2020}}</ref><ref name="ibhof-class-2021-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/mayweather-klitschko-ward-elected-international-boxing-hall-fame--154071|title=Mayweather, Klitschko, Ward Elected To International Boxing Hall of Fame|date=15 December 2020|work=boxingscene.com|accessdate=16 December 2020}}</ref> == Ран живот == Кличко е роден на 25 март 1976 година во [[Семеј|Семипалатинск]], [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашка ССР]], [[Советски Сојуз]] (денес [[Семеј]], Казахстан).<ref>[http://www.tour2kiev.com/en/Klitschko.html "Vitali & Wladimir Klitschko" (profile)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120324062353/http://www.tour2kiev.com/en/Klitschko.html|date=24 March 2012}}, Tour2Kiev.com, n.d.</ref> Тој е син на Надја Улјаневна Кличко (родена Булино) и Володимир Родионович Кличко (1947–2011), генерал-мајор на [[Советски воздухопловни сили|советските воздухопловни сили]] и воено аташе на [[Советски Сојуз|СССР]] во [[Источна Германија]]. Тој е помлад брат на поранешниот шампион во тешка категорија на WBC, WBO и списанието Ring, [[Виталиј Кличко]], моменталниот[[градоначалник на Киев]].<ref>[http://kp.ua/daily/130711/290155/ У братьев Кличко умер отец] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111124003705/http://kp.ua/daily/130711/290155|date=24 November 2011}}. ''Komsomolskaya Profile'', kp.ua, 13 July 2011. {{In lang|ru}}</ref> Бабата на Кличко по таткова линија била еврејка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jpost.com/international/article-700968|title=Kyiv's mayor learns from the IDF how to defend Ukraine|date=10 March 2022}}</ref> Браќата Кличко живееле како деца во [[Чехословачка]] од 1980 до 1985 година, каде што нивниот татко бил стациониран во советските сили. Тие посетувале училиште наменето за деца на советски војници во градот Мимон во [[Чешка (историска област)|Северна Бохемија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://radiozurnal.rozhlas.cz/stastne-deti-okupantu-6300041|title=Šťastné děti okupantů|last=Vavrouška, Petr|date=1 January 2011|work=[[Czech Radio]]|language=cs|trans-title=Happy children of the occupiers|accessdate=5 April 2022}}</ref> Браќата Кличко живееле во [[Припјат]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] од 1985 до 1986 година, кога градот бил евакуиран по [[Чернобилска несреќа|јадрената катастрофа во Чернобил]]. Постариот Кличко бил и еден од командантите задолжени за чистење на последиците од [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] во 1986 година, а потоа му бил дијагностициран рак. Тој служел и како воено аташе во амбасадата на Украина во Германија. Негова мајка е Надја Улјаневна. И Владимир и Виталиј се доктори на науки по спортска наука,<ref name="LA Times 14 October 2015">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/sports/la-sp-klitschko-dwyre-20151014-column.html|title=Boxer Wladimir Klitschko is a heavyweight deep thinker|last=Dwyre|first=Bill|date=14 October 2015|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=3 August 2017|location=Los Angeles|author-link=Bill Dwyre}}</ref> а дисертацијата на Владимир се работи за тоа колку тренинг треба да им се даде на младите спортисти на возраст помеѓу 14 и 19 години врз основа на развојот на нивните тела.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=14 September 2021}}</ref> Како навод за нивните докторати, Владимир е најавен како „Д-р Челичен Чекан“, прекар сличен на неговиот брат, Виталиј, кој е познат како „Д-р Железна Тупаница“. == Аматерска кариера == Кличко почнал да тренира аматерски бокс во училиштето за олимписки резерви во [[Бровари]] кон крајот на 1980-тите. Во раните 1990-ти, Кличко бил трениран во полскиот боксерски клуб „Гвардија Варшава“, каде, според Јежи Кулеј, „''Тој и неговиот брат ги уништуваа нашите момчиња''“. Во 1993 година, тој го освоил јуниорското Европско првенство во [[Тешка категорија (бокс)|тешка категорија]]. Во 1994 година, го освоил второто место на јуниорското Светско првенство во [[Истанбул]], Турција, губејќи од Кубанецот [[Мишел Лопез Нуњез]] во финалето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/WorldJuniorChamps1994.html|title=World Junior Champs1994|work=amateur-boxing.strefa.pl}}</ref> Во 1995 година, тој го освоил златниот медал на Военото првенство во [[Арича]], [[Италија]], победувајќи го [[Луан Красниќи]], од кого загубил во третото коло на Светското првенство во [[Берлин]], Германија претходно истата година. Во 1996 година, тој го освоил второто место во супертешка категорија на Европското првенство во [[Вајле|Вејле]], Данска, губејќи од [[Алексеј Лезин]] на поени (1–6) во финалето. Подоцна истата година, тој го победил Лезин на поени (4–1) во полуфиналето на [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри 1996]] во [[Атланта]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amateur-boxing.strefa.pl/Championships/EuropeanChampionships1996.html|title=European Championships1996|work=amateur-boxing.strefa.pl}}</ref> Кличко постигнал аматерски рекорд од 134 победи (65 нокаути) и 6 порази. Од неговите шест аматерски порази, два биле со walkover (еквивалентно со технички пораз во професионален контекст), три биле со поени (од Мишел Лопез, Алексеј Лезин и Луан Красниќи, сите ги победи во реванши), а еден бил со RSCI.{{Efn|Судијата го прекинува натпреварот поради повреда на еден од натпреварувачите}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/media/index.php?title=Human:7035|title=Wladimir Klitschko - BoxRec|work=boxrec.com}}</ref> Вториот резултат се случил на 14-от Куп во [[Копенхаген]], Данска - ноември 1993 година, кога неговата борба со Дон Диего Поедер била прекината во првото коло поради повреда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://amateur-boxing.strefa.pl/Tournaments/CopenhagenCup1993.html|title=14.Copenhagen Cup - Copenhagen, Denmark - November 1993|work=Amateur Boxing|accessdate=2 April 2017}}</ref> Тој првпат го привлекол светското внимание на [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри во 1996 година]] во [[Атланта]], [[Џорџија]]. Го победил [[Паја Волфграм]] и го освоил златниот медал во супертешка категорија. === Најважни моменти === Подолу се наведени значајните достигнувања на Владимир Кличко во аматерскиот бокс: {{col-begin}} {{col-2}} {{gold1}} Јуниорско европско првенство (91 kg), Солун, Грција, септември–октомври 1993: *1/4: Го победил Иракли Факадзе (Грузија) 5–1 *1/2: Го победил Валентин Савеску (Романија) RSC 2 *Финале: Го победил Сергеј Лопатински (Русија) 5–2 {{bronze3}} Куп на Копенхаген (91 kg), Копенхаген, Данска, ноември 1993: *1/4: Го победил Исмаел Коне (Шведска) 5–1 *1/2: Загубил од Дон Диего Поедер (Холандија) RSCI 1 {{silver2}} Јуниорско светско првенство (91 kg), Истанбул, Турција, септември 1994: *1/8: Го победил Константин Онофреи (Романија) 14–5 *1/4: Го победил Рустам Турсењханов (Казахстан) 11–9 *1/2: Го победил Андреј Комбаров (Русија) 8–4 *Финале: Загубил од Мишел Лопез Нуњез (Куба) 2–7 {{silver2}} Светско воено првенство (91 kg), Тунис, Тунис, ноември 1994: *1/2: Го победил Мустафа Амир Амру (Египет) PTS *Финале: Загубил од Рене Монсе (Германија) службено {{bronze3}} Chemistry Cup (91 kg), Хале, Германија, март 1995: *1/4: Го победил Војчех Бартник (Полска) 9–6 *1/2: Загубил од Пеер Милер (Германија) службено Светско првенство (91 kg), Берлин, Германија, мај 1995: *1/16: Го победи Игор Кшинин (Русија) RSCI 2 *1/8: Го победил Јан Безвода (Чешка) 2–0 *1/4: Загубил од Луан Красниќи (Германија) 2–6 {{gold1}} Турнир на повеќе нации (+91 kg), Ливерпул, Англија, јуни 1995: *1/4: Го победил Жан-Франсоа Бержерон (Канада) 10–2 *1/2: Го победил Род Ален (Англија) 9–0 *Финале: Го победил Паоло Видоз (Италија) DQ 2 {{gold1}} Светски воени игри (91 kg), Арича, Италија, септември 1995: *1/8: Го победил Сонг-Геои Јанг (Северна Кореја) 14–2 *1/4: Го победил Игор Кшинин (Русија) RSC 2 *1/2: Го победил Синан Шамил Сам (Турција) 12–2 *Финале: Го победил Луан Красниќи (Германија) 13–12 {{gold1}} Куп Странджа (+91 kg), Софија, Бугарија, февруари 1996: *1/4: Го победил Свилен Русинов (Бугарија) 5–4 *1/2: Го победил Жан-Франсоа Бержерон (Канада) RSC 1 *Финале: Го победил Паоло Видоз (Италија) 7–2 {{silver2}} Европско првенство (+91 kg), Вејле, Данска, март 1996: *1/8: Го победил Шон Марфи (Ирска) DQ 2 *1/4: Го победил Адалат Мамедов (Азербејџан) RSC 3 *1/2: Го победил Атила Левин (Шведска) 7–0 *Финале: Загубил од Алексеј Лезин (Русија) 1–6 {{gold1}} Олимписки игри (+91 kg), Атланта, Џорџија, јуни 1996: *1/8: Го победил Лоренс Клеј-Беј (САД) 10–8 *1/4: Го победил Атила Левин (Шведска) RSC 1 *1/2: Го победил Алексеј Лезин (Русија) 4–1 *Финале: Го победил Паеа Волфграм (Тонга) 7–3 {{col-end}} == Професионална кариера == {{Цитат во кутија|width=33%|align=right|quote=„Владимир удира многу силно, посилно од (Мајк) Тајсон. Во еден момент, тие истрчаа дванаесет спринтови од 800 метри [приближно половина милја], секој под 3 минути, со минута пауза помеѓу секој. Јас го мерев времето на секој од нив и секој беше под 3 минути. Никогаш не сум видел тешкаш да направи нешто ни приближно до тоа. Тие работат напорно. За да можат да го направат тоа, двајца момци од 100 килограми - уф. Тие се двајца од најдобрите спортисти што некогаш сум ги тренирал.“|source=—[[Фреди Роуч (бокс)|Фреди Роуч]], кој ги тренирал и браќата Кличко и [[Мајк Тајсон]], за атлетскиот дух на браќата.<ref>Rosenthal, Michael (19 March 2009). [https://www.ringtv.com/120645-what-are-we-to-make-of-the-klitschkos-2/ "What are we to make of the Klitschkos?"]. ''[[The Ring (magazine)|The Ring]]''. Retrieved 10 May 2017.</ref>}} === Рана кариера === Кличко станал професионалец на промоцијата на Universum Box во [[Хамбург]] под менторство на Фриц Сдунек, честопати појавувајќи се на картите за борба заедно со својот постар брат Виталиј. Откако направил непоразен рекорд од 24-0 со 21 нокаут, тој го доживеал својот прв пораз од [[Рос Пурити]] со 24-13-1, во она што било првата и единствена професионална борба на Кличко во [[Украина]]. Пурити го принудил Кличко, кој во тоа време не поминал повеќе од осум рунди, да се самоуништи. Кличко почнал да биде преоптоварен во десеттата рунда и паднал двапати, но му било дозволено да продолжи. На почетокот на единаесеттата рунда, додека Пурити продолжувал да задава силни удари, тренерот на Кличко, Фриц Сдунек, влегол во рингот и ја прекинал борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._Ross_Puritty|title=Wladimir Klitschko vs. Ross Puritty - BoxRec|work=boxrec.com|accessdate=5 June 2020}}</ref> Три години подоцна, братот на Кличко, Виталиј, го победил Пурити во единаесеттата рунда. На 18 март 2000 година, Кличко се борел со [[Паеја Волфграм]], со кој се борел претходно во финалето на Олимписките игри во супертешка категорија во 1996 година. Во нивниот професионален реванш, Кличко го нокаутирал Волфграм во првата рунда. === Кличко против Берд, Џеферсон, Шафорд === Владимир Кличко ја добил својата шанса да се бори за светскиот шампион во тешка категорија на 14 октомври 2000 година против шампионот на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] [[Крис Берд]]. Берд, кој се сметал за еден од најизбегнуваните борци во тешката категорија во тоа време,<ref name="invincible-byrd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingmonthly.com/stories/long-read-invisible-while-standing-still-chris-byrd-interview/|title=Long read: Invisible while standing still: Chris Byrd interview|date=9 February 2018|work=boxingmonthly.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320000817/https://www.boxingmonthly.com/stories/long-read-invisible-while-standing-still-chris-byrd-interview/|archive-date=20 March 2020|accessdate=13 March 2020}}</ref><ref name="what-i-like-about-byrd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/what-i-like-about-chris-byrd--648|title=What I Like About Chris Byrd|date=7 February 2005|work=boxingscene.com|accessdate=13 March 2020}}</ref> ја освоил титулата шест месеци претходно, на 1 април, од братот на Владимир, [[Виталиј Кличко|Виталиј]] (кој имал совршен резултат од 27 борби, 27 победи, 27 нокаути пред борбата),<ref name="byrd-vs-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/en/event/16642/23661|title=Bout: Chris Byrd v Vitali Klitschko|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref> како доцна замена за [[Донован Рудок]]. Во таа борба, Берд заостанувал на табелата со резултати (83–88, 83–88 и 82–89), но бил прогласен за победник откако Виталиј се повлекол на столчето помеѓу 9-тата и 10-тата рунда поради повреда на рамото. Одбраната на титулата на Берд против Владимир била закажана да се одржи во [[Келнарена]] во [[Келн]] и била најавена како „Одмаздата на братот“.<ref name="eyeonthering">{{Наведена мрежна страница|url=https://eyeonthering.com/fighters/wladimir-klitschko|title=Wladimir Klitschko Fights in the Vault|work=Eye on the Ring|accessdate=11 March 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во борба која била емитувана на платена телевизија во Обединетото Кралство,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymotion.com/video/xuuey0_2000-10-14-wladimir-klitschko-vs-chris-byrd-i_sport|title=2000-10-14 Wladimir Klitschko vs Chris Byrd I|date=5 November 2012|accessdate=1 November 2020}}</ref> Владимир ја освоил титулата светски шампион во тешка категорија на WBO од Берд со едногласна одлука на судиите со резултати од 120–106, 119–107 и 118–108, двапати соборувајќи го противникот на подот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailymotion.com/video/xuuey0_2000-10-14-wladimir-klitschko-vs-chris-byrd-i_sport|title=2000-10-14 Wladimir Klitschko vs Chris Byrd I - Video Dailymotion|date=5 November 2012|work=Dailymotion|accessdate=30 October 2016}}</ref> Првата одбрана на титулата на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] од страна на Кличко се случила на 24 март 2001 година против [[Дерик Џеферсон]]. Џеферсон, кој се смета за голем и атлетски борец и пријателска атракција за навивачите,<ref name="jefferson-harris">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thetitlefight.com/forgotten-classics-derrick-jefferson-vs-maurice-harris/|title=Forgotten Classics: Derrick Jefferson vs Maurice Harris|work=boxrec.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029200609/https://www.thetitlefight.com/forgotten-classics-derrick-jefferson-vs-maurice-harris/|archive-date=29 October 2020|accessdate=15 March 2020}}</ref> влегол во борбата со рекорд од 23 победи во 26 борби, од кои 19 победи биле во дистанца (18 од нив во првите три рунди, 11 од нив - во првата рунда).<ref name="jefferson-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/007884|title=Professional boxing record: Derrick Jefferson|accessdate=11 March 2020}}</ref> Џеферсон бил најпознат по [[Нокаут (удар)|нокаутот]] во шестата рунда на [[Морис Харис]], кој бил прогласен за нокаут на годината во 1999 година. Тој имал скор од 4-2 во последните шест борби, губејќи со [[Нокаут (удар)|технички нокаут]] (ТНО) од [[Дејвид Изон]], во борба која ја добивал според резултатите, но не издржал до крај, и [[Олег Маскаев]] во четвртата рунда откако скршил глужд за време на првиот нокаут во првата рунда. За борбата, Џеферсон имал тежина од 118 килограми, најтешкиот во неговата професионална кариера и 9 килограми потежок отколку во претходната борба. Дополнителната тежина изгледала дека е мускулна. Борбата траела само две рунди. Во првата рунда, Кличко го соборил Џеферсон со краток лев страничен удар. По првата рунда, левото око на Џеферсон било отечено.<ref name="klitschko-vs-jefferson-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=GNC8_KINyRg|title=Wladimir Klitschko vs Derrick Jefferson - HBO World Championship Boxing March 24 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103153801/https://www.youtube.com/watch?v=GNC8_KINyRg|archive-date=2025-11-03|accessdate=11 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="klitschko-annihilates-jefferson">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/klitschkovsjefferson.html|title=Vladimir Klitschko vs Derrick Jefferson: Klitschko annihilates Jefferson|work=boxing247.com|accessdate=30 October 2016}}</ref> Кличко го соборил уште двапати во втората рунда, еднаш со исправена десна рака и повторно со уште еден лев страничен удар, а борбата била прекината по последниот нокаут, прогласувајќи го Кличко за победник со технички нокаут во втората рунда. Кличко заработил еден милион долари за борбата.<ref name="klitschko-annihilates-jefferson" /> Следната одбрана на титулата на Кличко била закажана за помалку од пет месеци подоцна, на 4 август 2001 година. Борбата се одржала во Центарот за настани „Мандалеј Беј“ во Парадајс, Невада, против локален борец, [[Чарлс Шафорд]]. Во тоа време, Шафорд имал скор од 17-1, по победите против [[Џими Тандер]] и [[Ламон Брустер]].<ref name="klitschko-vs-shufford">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/88637/150269|title=Wladimir Klitschko v Charles Shufford|accessdate=11 March 2020}}</ref> Шафорд учествувал со 106 кг, 7 килограми полесен отколку во претходната борба.<ref name="shufford-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/9083|title=Professional boxing record: Charles Shufford|accessdate=11 March 2020}}</ref> Шафорд, откако го играл [[Џорџ Форман]] наспроти [[Вил Смит]] во филмот <nowiki><i id="mwAY8">„Али“</i></nowiki>, влегол во рингот со Смит покрај себе.<ref name="klitschko-shufford-smith">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/will-smith-in-the-ring-cheering-on-charles-shufford-the-news-photo/539627416|title=Photo: Will Smith in the ring cheering on Charles Shufford. The German boxer Wladimir Klitschko won the fight against Shufford. (Photo by Chris Farina/Corbis via Getty Images)|date=11 June 2016|accessdate=11 March 2020}}{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кличко го нокаутирал Шафорд три пати, еднаш во втората рунда, еднаш во третата рунда (двата пати со исправена десна рака) и во шестата рунда со лев страничен удар, а судијата ја прекинал борбата по третиот нокаут. Според статистиката за удари, Кличко упатил 58 од 262 удари (22%), а Шафорд 16 од 190 (8%).<ref name="klitschko-shufford-stats">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._Charles_Shufford|title=Wladimir Klitschko vs. Charles Shufford|accessdate=11 March 2020}}</ref> === Кличко против Бота, Мерсер, Меклајн === Кличко се вратил во Германија за следната одбрана на неговата титула во [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] против [[Франсоа Бота]]. Борбата се одржала во Ханс-Мартин-Шлаер-Хале во [[Штутгарт]], истото место каде што Бота се борел со [[Аксел Шулц]] за титулата во [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] шест години претходно, во најгледаниот боксерски меч во историјата на германската телевизија.<ref name="botha-schulz">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/121311-german-boxing-scene-strong-for-now/|title=GERMAN BOXING SCENE STRONG — FOR NOW|date=17 June 2009|work=ringtv.com|accessdate=12 March 2020}}</ref><ref name="botha-schulz-de">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sport.de/news/ne2996549/damals-der-skandalfight-schulz-gegen-botha/|title=Damals: Der Skandalfight Schulz gegen Botha|work=sport.de|accessdate=12 March 2020}}</ref> Според тренерот на Бота, Абел Санчез, Бота бил во најдобра форма во својата кариера.<ref name="botha-klitschko-east-side">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/WladimirKlitschkovsFransBotha.html|title=WBO HEAVYWEIGHT CHAMPION WLADIMIR KLITSCHKO SCORES IMPRESSIVE EIGHTH-ROUND TKO OVER FRANS BOTHA|work=boxing247.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> Јужноафриканскиот кандидат бил во игра во првите рунди, обидувајќи се да го фати Кличко со десен страничен удар, но Кличко успешно се држел на крајот од неговиот удар. Во осмата рунда, Кличко го погодил со контра десна рака, а потоа го погодил Бота со неколку удари, соборувајќи го со лев страничен удар. Бота станал, но останал нестабилен на нозе и му отекле двете очи, што го натерало судијата да ја прекине борбата.<ref name="klitschko-botha-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=hN8HLJbYIL0|title=Wladimir Klitschko Vs Francois Botha 16 03 2002|date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029012020/https://www.youtube.com/watch?v=hN8HLJbYIL0|archive-date=2025-10-29|accessdate=11 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> Кличко ја имал закажано својата следна одбрана на титулата три месеци подоцна, на 29 јуни 2002 година во [[Етес Арена]]та во [[Атлантик Сити (Њу Џерси)|Атлантик Сити, Њу Џерси]], против поранешниот шампион во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Реј Мерсер]]. Тоа bilo прв пат во неговата професионална кариера Кличко да се бори против освојувач на златен олимписки медал. 41-годишниот Мерсер, кој се бореl против [[Ленокс Луис]] и [[Ивандер Холифилд]] во текот на целата своја кариера, се очекувало да биде тежок предизвик за Кличко, кој ќе му го предаде нему и на Ленокс Луис, шампионот на [[Светски боксерски совет|WBC]] и [[The Ring (списание)|''The Ring'']], втор заеднички противник (заедно со Франсоа Бота) и борба споредлива со [[Ленокс Луис против Мајк Тајсон|Луис против Тајсон]].<ref name="klitschko-vs-mercer">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/VladimirKlitschkovsRayMercer.php|title=WLAD IS BAD!!!!!! KLITSCHKO DESTROYS RAY MERCER|accessdate=11 March 2020}}</ref><ref name="klitschko-legacy">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=68-ZgS4LYx8|title=Geoffrey Ciani: Wladimir Klitschko has a chance to redefine his legacy|date=15 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029133534/https://www.youtube.com/watch?v=68-ZgS4LYx8|archive-date=2025-10-29|accessdate=11 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> За време на подготовките за борбата, Мерсер го нарекувал Кличко „Рускиот [[Томи Морисон]]“. Од неговото враќање во 2001 година, Мерсер победил во четири борби против искусни борби, три од нив во две рунди, пред борбата со Кличко.<ref name="klitschko-vs-mercer-boxrec">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/211122/334143|title=Wladimir Klitschko v Ray Mercer|accessdate=11 March 2020}}</ref> Кличко доминирал над Мерсер во текот на целата борба, запирајќи го Мерсер во шестата рунда. На 2:48 од првата рунда, Кличко го соборил Мерсер со лев страничен удар, станувајќи само вториот човек што го соборил Мерсер. Во текот на борбата, Кличко често изведувал комбинации од вкочанети леви удари, леви странични удари и исправени десни раце. До петтата рунда, лицето на Мерсер станало отечено, а десното око му било исечено. Во шестата, Кличко упатил бран удари, што го натерало судијата да ја прекине борбата. Кличко станал првиот борец што го победил Мерсер во преку [[Растојание (бокс)|држење растојание]]. Според статистиката на CompuBox, Кличко упатил вкупно 193 удари од 429 (104 моќни удари од 167), додека Мерсер упатил 54 удари од 124 (само 5 моќни удари изведени од 10 упатени). Кличко се вратил во Центарот „Мандалеј Беј“ за својата шеста одбрана на 7 декември 2002 година против [[Џамил Меклајн]]. Меклајн, откако го имал своето професионално деби во боксот во 1995 година, станал етаблиран кандидат откако го победил [[Мајкл Грант]], соборувајќи го со првиот удар и на крајот запирајќи го за 43 секунди.<ref name="mccline-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/8943|title=Professional boxing record: Jameel McCline|work=boxrec.com|accessdate=12 March 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.sportingnews.com/us/boxing/news/jameel-mccline-details-overcoming-prison-bid-to-have-respectable-heavyweight-career/12kw5rlbrdjh411tute6tndd26|title=Jameel McCline details overcoming prison bid to have respectable heavyweight career|work=sportingnews.com|access-date=12 March 2020}}</ref> Пред борбата против Кличко, Меклајн победил уште двајца кандидати во тешка категорија, [[Ленс Витакер]] и [[Шенон Бригс]], со широки едногласни одлуки. Бидејќи имал висина од 198 сантиметри и дофат од 82, Меклајн бил со слична висина и поголем дофат од Кличко,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/254938/461276|title=Wladimir Klitschko vs Jameel McCline|work=boxrec.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> а исто така бил и 10 килограми потежок. Многу анкети на јавното мислење му дале на Кличко предност од 60–40 во однос на Меклајн.<ref name="wlad-vs-mccline">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/VladimirKlitschko-vs-JameelMcCline.php|title=Klitschko stops McCline in one-sided affair!|work=boxing247.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> Борбата претставувала главниот настан на картата, во која се појавил и [[Флојд Мејведер Џуниор]], кој ја бранел титулата на [[Светски боксерски совет|WBC]] во лесна категорија против [[Хозе Луис Кастиљо]].<ref name="klitschko-vs-mccline-event">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/254938|title=Saturday 7, December 2002|accessdate=12 March 2020}}</ref><ref name="klitschko-vs-mccline">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._Jameel_McCline|title=Wladimir Klitschko vs. Jameel McCline|accessdate=12 March 2020}}</ref> Борбата се покажала како неизвесна, при што Кличко победувал речиси во секоја рунда користејќи го својот удар и супериорна работа со нозете. На крајот од десеттата рунда, Кличко го соборил Меклајн со серија леви странични удари и [[Оверхенд (бокс)|оверхенд]] (над глава) десни удари, и на крајот го нокаутирал со комбинација лево-десно. Пред почетокот на единаесеттата рунда, тимот на Меклајн се откажал, давајќи му на Кличко 36-та победа во кариерата со прекин. Во моментот на прекинот, резултатите биле 98–91, 99–90 (двапати), сите во корист на шампионот. Статистиката на CompuBox покажала дека Кличко упатил 181 од неговите 433 удари (42%), а Меклајн упатил 61 од 307 (20%). Следната недела по победата на Кличко над Меклајн, Крис Берд, кого Кличко го победил за светската титула во [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], го победил [[Ивандер Холифилд]] и станал светски шампион во [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]].<ref name="byrd-vs-holyfield">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/Byrd-vs-Holyfield-Result.php|title=Sharkie's Machine: "The End Of A Legendary Career"|accessdate=12 March 2020}}</ref> === Кличко против Сандерс и Брустер === [[Податотека:Wladimir_Klitschko.jpg|мини|Кличко во 2004 година]] Откако не успеале да постигнат договор со [[Кирк Џонсон]], [[Фрес Окендо]], [[Лу Саварезе]] и [[Дени Вилијамс]], ''Универзум'' конечно потпишал договор од 4 борби со [[Кори Сандерс]], кој во тоа време бил рангиран како кандидат број 9 од страна на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]]. Според договорот, првата борба на Сандерс требала да биде за светска титулата во тешка категорија според [[Светска боксерска асоцијација|WBO]]. Борбата била закажана за 8 март 2003 година во [[Хановер]], Германија. Кличко подоцна признал дека дошол на борбата немотивиран и веќе размислувал за одморот што ќе го ужива по борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ua.tribuna.com/tribuna/blogs/royalboxing/2766740.html|title=Он уничтожил Владимира Кличко за три с половиной минуты. После карьеры хотел стать тренером, но умер от пули|date=12 April 2020|language=ru|accessdate=29 April 2021}}</ref> Кличко доживеал изненадувачки пораз со технички нокаут од Сандерс. Триесет секунди пред крајот на првата рунда, Владимир упатил удар, но Сандерс возвратил со силен страничен удар, што го натерало Кличко да влезе во клинч. Додека бил во клинч, Сандерс упатил уште еден лев страничен удар што го испратило Кличко на подот. Кличко станал, но речиси веднаш бил повторно соборен. Следната рунда, Сандерс продолжил со нападот врз видливо повредениот Кличко, соборувајќи го уште двапати на почетокот на рундата. Судијата го прекинал натпреварот по четвртиот нокаут. Борбата била прогласена за неверојатна на годината од страна на списанието „Ринг“ за 2003 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/8430525/nobody-beat-way-corrie-sanders-did-says-wladimir-klitschko|title=W. Klitschko: Loss to Sanders made me tougher|access-date=30 October 2016|publisher=ESPN}}</ref> Откако победил во две помали борби во Германија и ги ангажирал услугите на тренерот по бокс, [[Емануел Стјуард]], Кличко повторно се борел за испразнетата титула во WBO на 10 април 2004 година, во [[Лас Вегас]], против [[Ламон Брустер]]. Кличко доминирал над Брустер во текот на првите четири рунди, испраќајќи го на подот во четвртата;<ref name="strannyi-boi-klitschko">{{Наведена мрежна страница|url=https://sportarena.com/boxing/v-menya-ne-veril-dazhe-brat-ili-perelomnyj-boj-v/|title="В меня не верил даже брат", или Переломный бой в карьере Кличко|date=10 April 2020|language=ru|accessdate=23 May 2020}}</ref> сепак, работите се промениле во петтата рунда кога Кличко почнал да се заморува, а ударите на Брустер почнале да го удираат. Не бранејќи се и потпирајќи се на јажињата за потпора, Кличко со нестабилни нозе паднал на платното по ѕвончето и судијата ја прекинал борбата поради негова безбедност.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingnewsonline.net/on-this-day-lamon-brewster-bludgeons-wladimir-klitschko-to-defeat/|title=On This Day: Lamon Brewster bludgeons Vladimir Klitschko to defeat - Boxing News|date=10 April 2015|work=Boxing News|access-date=30 October 2016|language=en-US}}</ref> Зборувајќи за борбата, Емануел Стјуард изјавил: „''Владимир беше во неверојатна форма. Никогаш не сум видел нешто вакво во мојата кариера. Знам како изгледа кога боксер се повредува од удари. Дефинитивно имаше нешто друго што му предизвика проблеми на Владимир''“.<ref name="klitschko-brewster-perelomnyi-boi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ua-football.com/sport/box/1586861156-klichko-bryuster-perelomnyy-moment-karery-ukrainca.html|title=Кличко – Брюстер: переломный момент карьеры украинца|date=12 April 2021|work=ua-football.com|language=ru|accessdate=11 June 2021}}</ref> Кратко по борбата, Кличко бил итно префрлен во болница. Прегледот покажал дека нивото на шеќер во крвта на Кличко е речиси два пати повисоко од дозволената норма. Според членовите на тимот на Кличко, лекарот му кажал на тимот дека Кличко бил „''на само неколку сантиметри''“ од паѓање во [[дијабетична кома]] и дека со толку високо ниво на шеќер во крвта, Кличко не би бил способен да издржи ниту една соодветна тренинг сесија.<ref name="vitali-raskryl-podrobnosti-otravleniya-wladimira">{{Наведена мрежна страница|url=http://obkom.net.ua/news/2007-05-24/0845.shtml|title=Виталий Кличко раскрыл подробности отравления брата Владимира в бою с Брюстером|language=ru|accessdate=27 April 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="kak-otravili-klitschko">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=MYp9_oYLRno|title=#Cмотри Владимир Кличко - Лэймон Брюстер|date=9 April 2019|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210210519/https://www.youtube.com/watch?v=MYp9_oYLRno&feature=youtu.be|archive-date=2024-12-10|accessdate=27 April 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="2000-ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.2000.ua/v-nomere/aspekty/sport-revyu_aspekty/vladimira-klichko-otravili_arhiv_art.htm|title=Владимира Кличко отравили?|language=ru|accessdate=27 April 2020|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531010359/https://www.2000.ua/v-nomere/aspekty/sport-revyu_aspekty/vladimira-klichko-otravili_arhiv_art.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="3-porazheniya-klitschko">{{Наведени вести|url=https://ua.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/864906.html|title=3 предыдущие поражения Владимира Кличко|access-date=2 May 2020|archive-date=2015-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20151203131645/http://ua.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/864906.html|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил од прегледот во хотелот, се разболел од гадење, проследено со физичка слабост. Џад Бернштајн, адвокатот кој го застапувал Кличко, посочил дека тој бил жртва на тековно наместување на борбата во [[Лас Вегас]] (кое вклучувало и лажни медицински извештаи), што во тоа време го истражувало [[Федерално истражно биро|ФБИ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2004/may/07/boxing.johnrawling|title=Feds alerted to the case of the horizontal heavyweight|last=Rawling|first=John|date=7 May 2004|work=The Guardian|access-date=11 March 2020}}</ref><ref name="The Irish Times">{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/sport/klitschko-is-taking-the-mickey-with-sugary-alibi-1.1140300|title=Klitschko is taking the mickey with sugary alibi|last=Kimball|first=George|date=21 March 2013|work=The Irish Times|access-date=4 March 2020|ref={{sfnref | The Irish Times | 2013}}}}</ref> Бернштајн истакнал дека во последните 48 часа пред почетокот на борбата, коефициентите за обложување во корист на Кличко брзо паднале од 11 спрема 1 на 3,5 спрема 1, што укажало дека некој знаел дека Брустер имал нефер предност во борбата. Д-р Маргарет Гудман, претседателка на медицинскиот советодавен одбор на Државната атлетска комисија на Невада и главен лекар покрај рингот на Невада, била во рингот и му дала медицинска помош на Кличко по неколку секунди откако судијата ја прекинал борбата. Нејзината првична дијагноза за потрес на мозокот од 3 степен била потврдена во болницата по дополнителни тестови. Гудман била скептична кон теоријата дека Кличко бил дрогиран. По борбата, посредникот на Владимир, Џо Соуза, бил отпуштен. За време на борбата, Соуза употребил вазелин на лицето, но и на телото на Владимир, што никогаш не било направено во ниту една од претходните борби на Кличко. Како замена, тимот го ангажирал [[Џејкоб „Стич“ Дуран]].<ref name="delo-ob-otravlenii-klitschko">{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/23280/28989/|title="Дело об отравлении" Кличко расследует ФБР|date=20 May 2004|work=Kp.ru -|access-date=27 April 2020|language=ru}}</ref> === Кличко против Вилијамсон, Кастиљо, Питер === По поразот од Брустер, Кличко го започнал своето патување назад кон врвот во тешка категорија. Најпрвин, се соочил со силниот [[Деварил Вилијамсон]].<ref name="klitschko-vs-williamson">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ww5ZgMXsBus|title=Wladimir Klitschko vs DaVarryl Williamson|last=Андрей Соколов|date=26 October 2013|work=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626212806/https://www.youtube.com/watch?v=Ww5ZgMXsBus|archive-date=26 June 2019|accessdate=30 April 2017}}</ref> Борбата се одржала во Цезар Палас во [[Лас Вегас|Лас Вегас, Невада]].<ref name="williamson-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/15784|title=BoxRec: Davarryl Williamson|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref> Вилијамсон го соборил Кличко четириесет секунди по почетокот на втората рунда, но во текот на остатокот од борбата се повлекувал. Случаен удар со глава во последните секунди од петтата рунда предизвикало Кличко да крвари од посекотината над десното око. Поради посекотината, борбата била предвреме прекината, а Кличко бил прогласен за победник со техничка одлука. Двајца од судиите ја оцениле борбата идентично со 49–46 во корист на Кличко, додека третиот судија ја оценил победата на Вилијамсон со 48–47.<ref name="williamson-klitschko">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/410916/822227|title=BoxRec: Bout: Wladimir Klitschko v DaVarryl Williamson|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref><ref name="williamson-klitschko-w">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Wladimir_Klitschko_vs._DaVarryl_Williamson|title=Klitschko wins split decision after head butt|work=[[BoxRec]]|accessdate=13 March 2020}}</ref> Откако го победил [[Елисео Кастиљо]] со технички нокаут во четвртата рунда, Кличко потпишал договор за борба против [[Семјуел Питер]] во елиминаторски натпревар во [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] и [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] верзиите. Влегувајќи во борбата, Кличко од многумина бил сметан за аутсајдер <ref name="klitschko-vs-peter-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/weblog/archives/129182|title=Wladimir Klitschko VS Samuel Peter II|date=25 July 2010|work=boxing247.com|accessdate=23 March 2020}}</ref> против фаворитот Питер со резултат 7 спрема 5, кој ги добил сите свои 24 борби, од кои 21 завршиле преку [[Растојание (бокс)|држење растојание]]. Во тоа време, Семјуел Питер се сметал за еден од најблескавите надежи во тешката категорија. Истакнатите тренери во боксот [[Анџело Данди]] и [[Теди Атлас]] очекувале Питер да победи.<ref name="gendlin">{{YouTube|TXLz1G0Bagw|Wladimir Klitschko vs. Samuel Peter, 1st fight}}. «Bolshoi ring». (rus.)</ref><ref name="klitschko-vs-peter-1-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/454334/990950|title=Bout: Wladimir Klitschko VS Samuel Peter I|work=boxrec.com|accessdate=23 March 2020}}</ref> Тимот на Владимир, вклучувајќи го и неговиот брат Виталиј, биле загрижени за Владимир и биле против оваа борба. Сепак, Владимир инсистирал да се бори против Питер, тврдејќи дека победата над страшен, жесток борец како Семјуел Питер ќе му помогне да го врати својот углед и да стане задолжителен предизвикувач за два појаси во тешка категорија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://klitschko-brothers.com/video/boi-s-uchastiem-bratev-klichko/vladimir-klichko/2003-2005-smutnye-vremena/48-vladimir-klichko-syemyuyel-piter-i-24-09-2005.html|title=48. Wladimir Klitschko vs. Samuel Peter I. (24-09-2005)|date=3 November 2013|work=klitschko-brothers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104010330/http://klitschko-brothers.com/video/boi-s-uchastiem-bratev-klichko/vladimir-klichko/2003-2005-smutnye-vremena/48-vladimir-klichko-syemyuyel-piter-i-24-09-2005.html|archive-date=4 November 2018|accessdate=3 November 2018}}</ref><ref>{{YouTube|eMJJ_8psbTQ|Documentary «Klitschko»}}</ref> Првите четири рунди биле неизвесни, при што Кличко работел зад ударот, не дозволувајќи му на Питер да го намали растојанието. На крајот од третата рунда, Питер го затетерал Кличко со моќен лев страничен удар. Тој го повредил Кличко повторно во петтата рунда со уште еден лев страничен удар, испраќајќи го Кличко на подот со [[Зајачки удар (бокс)|зајачки удар]]. Судијата го сметал тоа за нокаут. Питер веднаш тргнал во напад откако Кличко станал, повторно паѓајќи. Судијата го оценил тоа како втор нокаут. Кличко се вратил смирен и го победил Питер во текот на шестата до деветтата рунда, при што Питер често се обидувал да го погоди Кличко со зајачки удар секогаш кога ќе избегал од клинч.<ref name="klitschko-vs-peter-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=r0u4y6QjZ9Q|title=Wladimir Klitschko Vs Samuel Peter 24 09 2005|date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20260210111346/https://www.youtube.com/watch?si=3zRSuf65MwN8NIUd&v=r0u4y6QjZ9Q&feature=youtu.be|archive-date=2026-02-10|accessdate=23 March 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> При крајот на десеттата рунда, Питер го затетерал Владимир со силен десен удар, на крајот испраќајќи го Кличко на подот со уште еден десен удар кога Владимир се повлекувал. Во 11-тата и 12-тата рунда, Кличко се обидувал да го држи Питер на растојание користејќи прави удари. Питер го погодил со страничен лев удар во последната рунда, но не можел да го искористи тоа. Наместо тоа, Кличко го фатил со силна контра-лев страничен удар, со што го зашеметил Питер за прв пат во борбата. На крајот борбата завршила до крај, а Кличко ја добил борбата со јасна едногласна одлука. Сите судии ја оцениле борбата исто со резултат од 114–111.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.secondsout.com/columns/thomas-hauser/wladimir-klitschko-vs-samuel-peter|title=Wladimir Klitschko vs. Samuel Peter|work=SecondsOut Boxing News|access-date=31 October 2016}}</ref> === Кличко против Берд II, Брок, Остин === На 22 април 2006 година, во [[Манхајм]], Германија, Кличко се соочил со Крис Берд по втор пат, овој пат за титулата во тешка категорија на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]]. Во времето на борбата, Берд бил рангиран како најдобар во тешка категорија од страна на ''„The Ring“'', додека Кличко бил рангиран на осмото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxrec.com/media/index.php/The_Ring_Magazine's_Annual_Ratings:_2005|title=The Ring Magazine's Annual Ratings: 2005 - BoxRec|work=boxrec.com}}</ref> Влегувајќи во борбата, Кличко се сметал за фаворит. Многу набљудувачи очекувале Кличко да доминира над Берд слично како во нивната прва борба.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jeyLAgAAQBAJ&q=wladimir+klitschko+vs+chris+byrd+2+prediction&pg=PA73|title=Power Punches: Boxing's Best Of 2006|date=26 November 2009|publisher=J. E. Grant|isbn=9780557002351|access-date=24 March 2020}}</ref><blockquote>''22 април 2006 година може да биде еден од најзначајните датуми во историјата на боксот. На тој ден, Владимир Кличко од Украина најверојатно лесно ќе го победи Крис Берд од САД за титулата на Берд во тешка категорија во IBF. Доколку се случи тој резултат, тоа може да го означи почетокот на нов период во боксот. Три од четирите главни титули ќе бидат од Источна Европа. Како поплавите од ураганот Катрина што го зафатија поголемиот дел од Њу Орлеанс, растечкиот бран на борци од Источна Европа се заканува да ја уништи американската супериорност во тешката категорија, ставајќи крај на периодот што започна со владеењето на Џон Л. Саливан - пред 124 години.'' ''(Џон Хивели, boxingscene.com<ref>{{Cite web|url=https://www.boxingscene.com/byrd-klitschko-historic-turning-point-heavyweight-history--3762|title=Byrd-Klitschko: A Historic Turning Point in Heavyweight History?|date=17 April 2006|website=boxingscene.com|access-date=24 March 2020}}</ref>)''</blockquote>  Кличко го победил Берд со технички нокаут во седмата рунда, станувајќи двократен светски шампион во тешка категорија. Кличко доминирал во борбата користејќи го својот удар и супериорен дострел, соборувајќи го Берд двапати, еднаш во петтата рунда и еднаш во седмата рунда. Берд успеал да стане по вториот нокаут, но лицето му било извалкано и крваво, а борбата била поништена.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.secondsout.com/world-boxing-news/world-boxing-news/part-ii-the-klitschko-brothers-path-to-the-undisputed-championship|title=Part II: The Klitschko Brothers' Path to The Undisputed Championship|work=SecondsOut Boxing News|access-date=31 October 2016}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во моментот на прекинот, судијата Рој Френсис го прогласил предизвикувачот за победник во секоја рунда, додека двајца други судии, Стив Епштајн и Роберт Хојл, му дале на Кличко сите освен една рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/487670/1063319|title=Bout: Chris Byrd vs. Wladimir Klitschko|work=boxrec.com|accessdate=24 March 2020}}</ref> Во својата прва одбрана на титулата, Кличко се согласил да се соочи со тогаш непоразениот претендент во тешка категорија, [[Калвин Брок]]. Со резултат од 29-0, 22 нокаути, Брок се сметал за еден од најперспективните и најбараните американски надежни боксери во тешка категорија во тоа време. Во интервју за [[ESPN]] во јули 2005 година, [[Мајк Тајсон]] ги именувал него и [[Семјуел Питер]] како свои омилени борци од новата генерација на тешкаши.<ref name="brock-build-up-1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/calvin-brock-speaks-on-klitschko-liakhovich--5369|title=Calvin Brock Speaks on Klitschko, Liakhovich|date=September 2006|accessdate=24 November 2021}}</ref><ref name="brock-espn-29-0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/columns/story?columnist=rafael_dan&id=2532664|title=Notebook: Brock in demand by promoters|date=28 July 2006|accessdate=24 November 2021}}</ref><ref name="tyson-interview-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/columns/story?columnist=rafael_dan&id=2082909|title=Reviewing his career, Tyson tackles 20 topics|date=11 June 2005|publisher=ESPN|accessdate=23 October 2021}}</ref> Во подготовките, Брок изразил доверба во своите способности: „''Можам да се прилагодам на секој стил. Тој е голем како Џамил Меклајн, но подобар борец. Ќе го победам и ќе станам светски шампион во тешка категорија. Кличко има добар удар, но тие исто така рекоа дека најдоброто оружје на Тимур е неговиот удар. И јас имам добар удар. Можам да се прилагодам на сечиј стил, на сечија сила и да го насочам нивното оружје против нив''.“ Тој, исто така, ги отфрлил тврдењата дека на натпреварувањето му недостасува силна конкуренција: „''Тешката дивизија е преполна со многу таленти. Не е слаба, дефинитивно не е слаба. Дивизијата е доста силна и затоа титулата постојано се менува''.“ <ref name="brock-build-up-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.com/boxing/us-news/2005/wlad-faces-brock-challenge_sto1005268/story.shtml|title=WLAD FACES BROCK CHALLENGE|date=10 November 2006|accessdate=24 November 2021}}</ref> Борбата се одржала на 11 ноември 2006 година во [[Медисон Сквер Гарден]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/499326/1105384|title=Bout: Wladimir Klitschko vs Calvin Brock|work=boxrec.com|accessdate=24 March 2020}}</ref> Во првите рунди, економичното, но ефикасно движење на Брок го натерало Кличко да не сака да удира, бидејќи Владимир не бил во можност целосно да го воспостави својот ритам.<ref name="klitschko-brock-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=2658291|title=Klitschko drops Brock in the seventh to defend title|date=11 November 2006|accessdate=5 April 2020}}</ref> Помеѓу третата и четвртата рунда, тренерот на Кличко, [[Емануел Стјуард]], го натерал Владимир да притисне. Кличко почнал да се бори поагресивно, повредувајќи го Брок неколку пати со десниот крст. Во петтата рунда, Брок отворил посекотина под левото око на Кличко, која почнала обилно да крвари во шестата. Во седмата рунда, Владимир го удрил Брок со контра десна рака пред да го испрати на подот со уште еден директен десен удар.<ref name="klitschko-brock-l">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=piP8m9C01MU|title=Wladimir Klitschko vs. Calvin Brock – Full Fight & Knockout|date=July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20251027012332/https://www.youtube.com/watch?v=piP8m9C01MU|archive-date=2025-10-27|accessdate=5 April 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> Брок успеал да стане, но останал нестабилен на нозе, што го натерало судијата да ја прекине борбата. Кличко потоа се соочил со задолжителниот предизвикувач [[Реј Остин]] на 10 март 2007 година, во [[САП арена|САП Арената]] во [[Манхајм]], [[Германија]]. 36-годишниот Остин бил најпознат по нерешените резултати против [[Султан Ибрагимов]], [[Лари Доналд]] и [[Ленс Витакер]]. Како подготовка за борбата, Остин бил трениран од истакнатиот тренер Стејси Мекинли.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com.co/noticias/nota?s=box&id=536797&type=story|title=El próximo ungido|date=9 March 2007|publisher=ESPN|accessdate=12 November 2021}}</ref> Кличко победил со нокаут во втората рунда со четири последователни леви странични удари во главата на Остин. Кличко не направил ниту еден десен удар во таа борба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/Klitschko-Austin.php|title=Wladimir Klitschko vs Ray Austin: Boxing Results|work=boxing247.com|accessdate=31 October 2016}}</ref> === Кличко против Брустер II, Ибрагимов, Томпсон === Потоа Кличко се одмаздил за еден од своите претходни порази, победувајќи го [[Ламон Брустер]] на 7 јули 2007 година, во Келн, Германија. Тимот на Брустер го замолил судијата да ја прекине борбата на крајот од шестата рунда. Подоцна било откриено дека Кличко поголемиот дел од борбата го водел со скршен среден прст на левата рака.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/news/Klitschko-Brewster.php|title=Wladimir Klitschko vs Lamon Brewster 2: Boxing Results|work=boxing247.com|accessdate=31 October 2016}}</ref> До крајот на октомври 2007 година, Владимир Кличко започнал преговори со тогашниот светски шампион во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Султан Ибрагимов]], за пресметка за обединување во блиска иднина. Ова ќе биде првата борба за обединување во тешка категорија од 13 ноември 1999 година, кога шампионот на [[Светски боксерски совет|WBC]], [[Ленокс Луис]], го победил тогашниот шампион на WBA и [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Ивандер Холифилд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3610300.html|title=Начались переговоры об объединительном бое между Ибрагимовым и Кличко|date=30 October 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233319/https://www.sports.ru/boxing/3610300.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3611890.html|title=Бой между Султаном Ибрагимовым и Владимиром Кличко может состояться в феврале|date=30 October 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233311/https://www.sports.ru/boxing/3611890.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> На 20 ноември, Кличко и Ибрагимов официјално го потпишале договорот за нивниот натпревар за обединување што ќе се одржи на 23 февруари 2008 година во [[Медисон Сквер Гарден]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3712420.html|title=Владимир Кличко и Султан Ибрагимов подписали контракт на проведение объединительного боя|date=20 November 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233301/https://www.sports.ru/boxing/3712420.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Два дена подоцна, во [[Москва]] се одржала првата прес-конференција пред борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3739964.html|title=В Москве прошла пресс-конференция Султана Ибрагимова и Владимира Кличко|date=25 November 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233305/https://www.sports.ru/boxing/3739964.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Кличко ги започнал подготовките за борбата на 18 декември. Неговиот тренинг камп се наоѓал помеѓу [[Санта Моника]], [[Лос Анџелес]] и Палм Бич, Флорида.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3849364.html|title=Владимир Кличко начал подготовку к бою против Ибрагимова|date=18 December 2007|work=sports.ru/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233309/https://www.sports.ru/boxing/3849364.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Ибрагимов ги започнал подготовките за борбата на 25 декември. Меѓу спаринг-партнерите на Ибрагимов биле поранешниот противник на Кличко, [[Џамил Меклајн]], и шведскиот надежен боксер во тешка категорија, [[Атила Левин]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/3881646.html|title=Ибрагимов вылетел из Москвы в США|date=25 December 2007|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233303/https://www.sports.ru/boxing/3881646.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.segodnya.ua/sport/boxing/bukmekery-znajut-vce-o-boe-klichko-ibrahimov-9939.html|title=Дорогие билеты на бой Кличко уже распроданы|archive-url=https://web.archive.org/web/20190302152454/https://www.segodnya.ua/sport/boxing/bukmekery-znajut-vce-o-boe-klichko-ibrahimov-9939.html|archive-date=2 March 2019|accessdate=1 March 2019}}</ref> Во предвидувањата пред борбата, огромното мнозинство украински, руски и американски набљудувачи очекувале Кличко да победи или со прекин или со едногласна одлука. Од шест новинари на украинското списание ''„Ринг“'', петмина предвидиле дека Кличко ќе го запре Ибрагимов, а само еден очекувал Кличко да победи со одлука. 24 од 26 членови на ''boxingscene.com'' очекувале Кличко да излезе како победник - 18 од нив предвидиле дека победата ќе дојде со нокаут, еден експерт предвидел преку одлука, додека преостанатите петмина не биле сигурни за која било од можностите. Останатите двајца експерти предвидиле дека Ибрагимов ќе победи преку судиска одлука. 10 од 12-те членови на ''ringsidereport.com'' го избрале Кличко да победи, а осум од нив очекувале победата да дојде со нокаут. Останатите двајца го избрале Ибрагимов да победи со прекин. Во подготовките за борбата, тренерот на Кличко, Емануел Стјуард, изјавил дека Султан Ибрагимов ќе биде најтешкиот противник на Владимир досега, пофалувајќи го Ибрагимов за брзината на рацете и подвижноста, додека Кличко го пофалил Ибрагимов за неговите достигнувања: „''Султан Ибрагимов е боксер кој не загубил во ниту една од неговите 23 борби, а единствениот нерешен резултат е против [[Реј Остин]]. Неговата аматерска кариера може да се опише како фантастична, а фактот дека тој е светски шампион во тешка категорија зборува многу за неговата професионална кариера. Мислам дека тој е силен и опасен противник кој не треба да се потценува. Неговите последни две борби против [[Шенон Бригс]] и [[Ивандер Холифилд]] го докажаа тоа''.“ Тренерот на Ибрагимов, [[Џеф Мејведер]], бил уверен дека Ибрагимов ќе може да го воспостави својот ритам и да го „''притисне Кличко во аголот''“. Подготовките пред борбата биле обележани со спорови откако менаџерот на Ибрагимов, Борис Гринберг, го навредил Кличко за време на едно од интервјуата: „''Султан Ибрагимов го нокаутира овој украински геј, мајку му''!“. Гринберг подоцна му се извинил на Кличко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/4177161.html|title=Гринберг извинился перед Владимиром Кличко|date=22 February 2008|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717233304/https://www.sports.ru/boxing/4177161.html|archive-date=17 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> Денот пред борбата, Кличко тежел 108 килограми, најлесната од 1999 година,<ref name="klitschko-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/7035|title=Professional boxing record: Wladimir Klitschko|work=boxrec.com|accessdate=9 June 2020}}</ref> додека тежината на Ибрагимов била 99 килограми, неговата најлесна од 2005 година.<ref name="ibragimov-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/113634|title=Professional boxing record: Sultan Ibragimov|work=boxrec.com|accessdate=9 June 2020}}</ref> Од почетното ѕвонче, двајцата борци се бореле несигурно, избегнувајќи ризици. Кличко се повлекол на надворешната страна, борејќи се на растојание и останувајќи недостижен за Ибрагимов, кој се обидел да го воспостави својот десен удар, но Кличко постојано ја притискал десната рака надолу. До крајот на почетната рунда, Кличко станал поактивен со својот удар, додека Ибрагимов безуспешно се обидел да го фати Владимир со серија десни и леви странични удари. До третата рунда, Кличко ја презел контролата врз центарот на рингот, држејќи го Ибрагимов на крајот од неговиот лев удар, а повремено и со десни удари. Во петтата рунда, Кличко го фатил Ибрагимов со права десна рака, но Ибрагимов изгледал неповреден. Повеќето од обидите на Ибрагимов да го приближи растојанието завршиле со „врзување“ на Кличко. Во втората половина од борбата, ситуацијата не се променила, Кличко го држел Ибрагимов на растојание со директни удари, додека Ибрагимов само повремено можел да го фати Кличко со единечни удари во телото. Тимот на Ибрагимов бил речиси тивок од шестата рунда па натаму, неспособен да му даде на својот човек никаков значаен совет. Доминацијата на Кличко станала уште повидлива откако го удрил Ибрагимов директно десно во деветтата рунда, речиси соборувајќи го. Тој повторно го погодил Ибрагимов со контра лев страничен удар на крајот од единаесеттата рунда. Во дванаесеттата рунда, Ибрагимов безуспешно се обидувал да го погоди Кличко со удари одозгора. На крајот, борбата отишла до својот крај, а Кличко бил прогласен за победник со едногласна одлука. Судиите ја оцениле борбата со 119–110, 117–111 и 118–110.<ref name="ibragimov-klitschko-gendlin">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=DsIM7Snu1Mg|title=Владимир Кличко - Султан Ибрагимов 23-02-2008|date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20251101130826/https://www.youtube.com/watch?v=DsIM7Snu1Mg|archive-date=2025-11-01|accessdate=9 June 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="ibragimov-klitschko-belenkyi">{{Наведена книга|url=http://lib.alkar.net.ua/book/ru/_/_raznoe/_sport/belenikij-vlasteliny_ringa.boks_na_viezde_i_vyezde.fb2|title=Властелины ринга. Бокс на въезде и выезде|last=Alexander Belenkyi|publisher=Astrel|year=2011|isbn=978-5-9725-1978-1|access-date=9 June 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="ibragimov-klitschko-belenkyi2">{{Наведена книга|url=http://lib.alkar.net.ua/book/ru/_/_raznoe/_sport/belenikij-vlasteliny_ringa.boks_na_viezde_i_vyezde.fb2#TOC_idm190412916|title=Властелины ринга. Бокс на въезде и выезде|last=Alexander Belenkyi|publisher=Astrel|year=2011|isbn=978-5-9725-1978-1|access-date=9 June 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кличко наводно заработил 9 милиони долари за борбата.<ref name="sportarena.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/sport/boxing/10614069-naybilsh-visokooplachuvaniy-stav-vidomiy-dohid-volodimira-klichka-za-vsyu-kar-yeru.html|title=Найбільш високооплачуваний: став відомий дохід Володимира Кличка за всю кар'єру|date=11 July 2019|publisher=[[UNIAN]]|language=uk|accessdate=3 June 2025}}</ref><ref name="sport.24tv.ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.24tv.ua/ru/vladimir_klichko_zarabotal_150_millionov_evro_za_kareru_n1177970|title=Владимир Кличко заработал 150 миллионов евро за карьеру|date=11 July 2019|work=sport.24tv.ua|language=ru|accessdate=28 July 2020}}</ref> Тој донирал 500.000 долари од својата заработка на фондацијата „Лауреус Спорт фор Гуд“ во Бронкс. Борбата станала жестоко критикувана од набљудувачите и истакнатите јавни личности во боксот.<ref name="ibragimov-klitschko-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=3261735|title=Klitschko routs Ibragimov, unifies IBF and WBO titles|date=24 February 2008|accessdate=9 June 2020}}</ref><ref name="ibragimov-klitschko-guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/feb/24/boxing|title=Klitschko victorious but uninspired|date=24 February 2008|work=[[The Guardian]]|accessdate=9 June 2020}}</ref> Боксерскиот промотор Боб Арум ја нарекол борбата „апсолутна срамота“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sovsport.ru/boxing/articles/283579-etot-boj-pozor-dlja-boksa-znamenityj-promouter-bob-arum-raskritikoval-poedinok-vladimira-klichko-s-sultanom-ibragimovym|title="Этот бой – позор для бокса". Знаменитый промоутер Боб Арум раскритиковал поединок Владимира Кличко с Султаном Ибрагимовым|last=Гуревич В.|date=25 February 2008|publisher=[[Советский спорт]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719195753/https://www.sovsport.ru/boxing/articles/283579-etot-boj-pozor-dlja-boksa-znamenityj-promouter-bob-arum-raskritikoval-poedinok-vladimira-klichko-s-sultanom-ibragimovym|archive-date=19 July 2019|accessdate=19 July 2019}}</ref> додека Ден Гусен ја опишал како „ужасна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/4216270.html|title=Дэн Гуссен: "На Кличко с Ибрагимовым было жалко смотреть"|date=15 February 2008|work=sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719205102/https://www.sports.ru/boxing/4216270.html|archive-date=19 July 2019|accessdate=19 July 2019}}</ref> Боксерскиот новинар Фил Сантос истакнал дека Кличко се борел поголемиот дел од борбата „''само со левата рака''“, докажувајќи уште еднаш дека тој „''е најдобриот тешкаш во светот во моментов''“. Сантос, исто така, забележал дека таков претпазлив стил, кој безбедноста е на прво место, нема да му помогне на Кличко да ја зголеми својата популарност во [[Соединетите Американски Држави]]. Некои набљудувачи биле повеќе извинувачки за настапот на Кличко: „''Навистина е иритирачки што толку многу луѓе, луѓе кои знаат многу малку за боксот, велат дека доминацијата на Кличко значи стагнација за тешката категорија. Нема сомнение дека откако Кличко ќе ги собере сите појаси, тој ќе остане запаметен како еден од најголемите борци на сите времиња. Да, тој се бори претпазливо и не е спремен да разменува удари, но кој ни кажа дека величината во боксот се мери со бројот на нокдауни? Зошто боксерот кој е во можност да не биде погоден со силен удар во текот на дванаесет рунди е помалку голем од шампионите од минатото кои го жртвуваа своето здравје заради успех''?“ <ref name="klitschko-censor">{{Наведена мрежна страница|url=https://censor.net.ua/resonance/256/klichko__ibragimov_kak_skuchno_byt_korolem_analiz_boya_yuriyi_butusov|title=КЛИЧКО – ИБРАГИМОВ: КАК СКУЧНО БЫТЬ КОРОЛЕМ… АНАЛИЗ БОЯ|last=Нет|first=Цензор|date=25 February 2008|work=censor.net.ua|language=ru|accessdate=9 June 2020}}</ref> На 12 јули 2008 година, Кличко се соочил со задолжителниот предизвикувач [[Тони Томпсон]]. Борбата се одржала во [[Барклејкард Арена (Хамбург)|Колорлајн Арената]] во Хамбург, Германија, на истото место каде што Томпсон го победил тогаш високо ценетиот германски боксер [[Луан Красниќи]] во елиминаторски натпревар за титулата во тешка категорија во [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] речиси една година претходно.<ref name="luan-krasniqi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxing247.com/weblog/archives/113622|title=Krasniqi Ready For Tony Thompson|date=5 June 2007|work=boxing247.com|accessdate=23 May 2020}}</ref><ref name="luan-krasniqi2">{{Наведени вести|url=https://www.faz.net/aktuell/sport/mehr-sport/boxen-krasniqi-verpruegelt-und-vorgefuehrt-1460786.html|title=Krasniqi verprügelt und vorgeführt|work=Frankfurter Allgemeine Zeitung|access-date=23 May 2020|language=de|archive-date=2025-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122173947/https://www.faz.net/aktuell/sport/mehr-sport/boxen-krasniqi-verpruegelt-und-vorgefuehrt-1460786.html|url-status=dead}}</ref><ref name="luan-krasniqi3">{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/krasniqi-niederlage-der-letzte-akt-des-seiltaenzers-a-494490.html|title=Der letzte Akt des Seiltänzers|last=Glindmeier|first=Mike|date=15 July 2007|work=Der Spiegel|access-date=23 May 2020|language=de}}</ref><ref name="luan-krasniqi4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stern.de/sport/sportwelt/krasniqi-fight-das-ende-vom-schmeling-traum-3262746.html|title=Das Ende vom Schmeling-Traum|date=15 July 2007|work=Stern|language=de|accessdate=23 May 2020}}</ref><ref name="thompson-record">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/21633|title=Professional boxing record: Tony Thompson|work=boxrec.com|accessdate=19 May 2020}}</ref> Во подготовките за борбата, Кличко го пофалил Томпсон за неговите одбранбени способности, додека тренерот на Кличко, Емануел Стјуард, го опишал Томпсон како „''една од најтешките борби што ќе ги имаме''“.<ref name="thomspon-klitschko-eurosport">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.ru/boxing//story_sto1608092.shtml|title=Кличко: "Томпсон хорошо защищается"|date=17 June 2008|work=eurosport.ru|language=ru|accessdate=1 June 2020}}</ref><ref name="thomspon-klitschko-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=3484672|title=Klitschko retains heavyweight titles with 11th-round KO of Thompson|date=12 July 2008|publisher=ESPN|accessdate=1 June 2020}}</ref> Во интервјуто пред борбата, Томпсон ветил дека нема да избега од Кличко и дека ќе застане пред него и ќе се бори рамо до рамо.<ref name="thomspon-klitschko-kommersant">{{Наведено списание|date=14 July 2008|title=Как Тони Томпсон пытался дважды победить Владимира Кличко|url=https://www.kommersant.ru/doc/912159|journal=Коммерсантъ|language=ru|access-date=1 June 2020}}</ref> Бидејќи бил висок 195 сантиметри и 81½ во дофат, Томпсон бил со слична висина и дофат како Кличко.<ref name="thomspon-klitschko-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/551798/1297785|title=Bout: Wladimir Klitschko vs Tony Thompson|work=boxrec.com|accessdate=1 June 2020}}</ref> Многу набљудувачи предвидувале дека Томпсон ќе биде тежок предизвик за Кличко, очекувајќи Кличко на крајот да победи со технички нокаут во втората половина од борбата пред борците да влезат во шампионските рунди.<ref>{{Наведени вести|title=Охота на голодного Тигра, p. 42-45|last=Лободин К.|publisher=Ring, Ukraine|issn=1810-7338|ref=«Ринг», № 75}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=Ап! И тигры у ног моих сели..., p. 14-19|last=Лободин К.|publisher=Ring, Ukraine|issn=1810-7338|ref=«Ринг», № 76}}</ref> Влегувајќи во борбата, Кличко тежел 109 килограми, за 3 килограми полесен од Томпсон. Воведните рунди биле несигурни, при што Кличко навидум се мачел со незгодниот стил на Томпсон со левата шепа. Сите тројца судии ја доделиле првата рунда на Томпсон.<ref name="thomspon-klitschko-sovsport">{{Наведена мрежна страница|url=https://m.sovsport.ru/boxing/articles/850735-kak-toni-tompson-pytalsja-dvazhdy-pobedit-vladimira-klichko|title=Как Тони Томпсон пытался дважды победить Владимира Кличко|work=sovsport.ru|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203100253/https://m.sovsport.ru/boxing/articles/850735-kak-toni-tompson-pytalsja-dvazhdy-pobedit-vladimira-klichko|archive-date=3 December 2020|accessdate=1 June 2020}}</ref> Во втората рунда, двајцата борци добиле посекотина над десното око по случаен удар со глава. Окото на Кличко почнало да отекува откако Томпсон го удрил со десен страничен удар во петтата рунда. Сепак, по шестата рунда, Кличко се чинело дека ја воспоставил својата доминација во рингот, повредувајќи го Томпсон преку неколку исправени десни удари. По седмата рунда, двајцата борци почнале да покажуваат знаци на замор. Во десеттата рунда, Томпсон паднал на подот за време на клинч. Се чинело како Томпсон да паднал главно поради умор, а не поради туркање од Кличко. Во средината на единаесеттата рунда, Кличко го погодил Томпсон со исправената десна рака, што Томпсон не го предвидел тоа, повторно паѓајќи на подот, а овој пат судијата го започнал и броењето. Томпсон успеал да стане, но останал нестабилен на нозе, што го натерало судијата да ја прекине борбата. Во моментот на прекин, Кличко едногласно победувал според резултатите, со резултати 98–92 (двапати) и 99–91. Во интервјуто по борбата, Кличко признал дека борбата се покажала потешка од очекуваното: „''Не е толку лесно да се одбранат сите титули и помина доста време откако последен пат имав модринка на око, па денес навистина изгледам како боксер. Не очекував победата да дојде толку тешко''.“ „''Бев уморен, мислев дека и тој е уморен''“, изјавил Тони Томпсон по борбата. „''Тој го направи она што го направи еден голем шампион, ја искористи предноста кога бев ранлив. Единственото нешто што ме боли е срцето - за поразот''.“ Емануел Стјуард ја опишал нокаут секвенцата како онаа што ја покажала разликата помеѓу голем тешкаш и најдобриот тешкаш во светот: ''„И двајцата беа уморни, но Владимир сега има искуство, а потоа се врати со втор здив. Искуството е она што му помогна на Владимир да се врати со втор здив и да најде можност да ја обезбеди победата со прекин''.“ Поранешниот неоспорен светски шампион во тешка категорија, [[Ленокс Луис]], го пофалил Кличко за неговата изведба: „''Го следам Кличко веќе некое време и тој се подобрува со секоја борба''.“ Во меѓувреме, обединетиот светски шампион во крузер категорија (јуниорска тешка категорија), [[Дејвид Хеј]], го критикувал шампионот за неговата изведба: „''Ако се бори против мене на ист начин како што се бореше со тој човек, ќе биде нокаутиран во три рунди. Тој го има совршениот стил за мене. Не сакам да има повеќе борби пред мене, бидејќи не сакам некој друг да го прави она што јас ќе го правам против него''.“ <ref name="thomspon-klitschko-dw">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/boxer-klitschko-retains-world-title-after-hamburg-bout/a-3480839|title=Boxer Klitschko Retains World Title After Hamburg Bout|publisher=Deutsche Welle|accessdate=1 June 2020}}</ref> Кличко наводно заработил 8 милиони евра (12,4 милиони долари) за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fakty.ua/ru/29524-vladimir-klichko-u-menya-davno-ne-bylo-sinyakov-na-lice|title=Владимир кличко: «у меня давно не было синяков на лице»|date=15 July 2008|work=fakty.ua|language=ru|accessdate=25 January 2025}}</ref> === Кличко против Рахман, Чагаев, Чемберс === [[Податотека:Wladimir_Klitschko_(2008-12-13).jpg|лево|мини|Кличко против Рахман, 2008 година]] Кличко требало да ги брани своите титули против [[Александар Поветкин]] подоцна во 2008 година, но на 25 октомври, Поветкин се повлекол од борбата поради повреда на глуждот. Наместо тоа, Кличко се соочил со [[Хасим Рахман]] на 13 декември 2008 година и победил со технички нокаут. Ова било трет пат Кличко да се бори во [[САП арена|САП Арената]] во Манхајм, Германија. Тој доминирал во борбата, победувајќи во секоја рунда, додека добро го користел својот лев удар. Рахман изгледал неспособен да ја издржи силата на ударот на Кличко. Во шестата рунда, Кличко го нокаутирал Рахман со серија леви странични удари, оставајќи го Рахман видливо дезориентиран. Помеѓу шестата и седмата рунда, судијата го предупредил Рахман дека ќе ја прекине борбата доколку Рахман продолжи да добива казна без да возврати.<ref>{{Наведување|last=HBO|title=Wladimir Klitschko vs Hasim Rahman #720p|date=17 March 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=3mbHC9nnXWU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251026185810/https://www.youtube.com/watch?v=3mbHC9nnXWU|archivedate=2025-10-26|access-date=8 April 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> Судијата на крајот го прекинал натпреварот во седмата рунда откако Рахман не успеал да одговори на серија удари.<ref>{{Наведување|last=HBO|title=Wladimir Klitschko vs Hasim Rahman: Highlights (HBO Boxing)|date=7 January 2009|url=https://www.youtube.com/watch?v=XaIkfFY8cmE|access-date=26 April 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://bleacherreport.com/articles/92162-my-thoughts-on-wladimir-klitschko-vs-hasim-rahman|title=My Thoughts On Wladimir Klitschko vs. Hasim Rahman|last=Claudio|first=EJ|work=Bleacher Report|access-date=26 April 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/3743789/Vladimir-Klitschko-KOs-Hasim-Rahman.html|title=Vladimir Klitschko KO's Hasim Rahman|last=agencies|first=Telegraph staff and|work=The Daily Telegraph|access-date=26 April 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxing/3743789/Vladimir-Klitschko-KOs-Hasim-Rahman.html|archive-date=11 January 2022|language=en}}</ref> Во моментот на прекинот, Кличко водел кај сите три судии, соодветно 60–53, 60–53 и 60–47.<ref name="rahman-klitschko-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/562002/1348175|title=Bout: Wladimir Klitschko vs. Hasim Rahman|accessdate=8 April 2020}}</ref> Според CompuBox, Кличко упатил 194 удари (точност од 50,4%) наспроти 35-те на Рахман (точност од 16,8%), што е речиси шесткратно различно.<ref name="rahman-klitschko-compubox">{{Наведена мрежна страница|url=http://beta.compuboxdata.com/fighter|title=Compubox Stats: Wladimir Klitschko vs. Hasim Rahman|accessdate=8 April 2020}}</ref> Кличко требало да се соочи со [[Дејвид Хеј]] на 20 јуни 2009 година, но Хеј се откажал неколку недели по борбата жалејќи се на повреда на грбот.<ref name="haye-pulled-out">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/jun/03/david-haye-withdraws-wladimir-klitschko|title=David Haye stuns Wladimir Klitschko by pulling out of title fight|date=3 June 2009|work=[[The Guardian]]|accessdate=6 April 2020}}</ref> Веднаш откако веста за повредата на Хеј се појавила во јавноста, неколку борци во тешка категорија, како што се [[Александар Поветкин]], [[Чаз Витерспун]], [[Џејмс Тони]], [[Одлание Солис]], [[Доминик Гин]] и [[Еди Чемберс]], изразиле интерес да го заменат Хеј за пресметката со Кличко. Наместо тоа, тимот на Кличко започнал преговори со [[Руслан Чагаев]], кој бил рангиран како трет најдобар боксер во светот според ''„The Ring“'', и светскиот шампион на [[Светска боксерска организација|WBA]], [[Николај Валуев]], кој во тоа време се сметал за голема атракција во Германија. На крајот, Кличко постигнал договор со Чагаев, кој се согласил да го замени Хеј како замена во последен момент (тимот на Валуев сакал борбата да се одложи до есента истата година).<ref name="ring-006" /><ref name="chagaev-replace">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=4235323|title=Boente: Chagaev to replace hurt Haye|date=5 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref><ref name="chagaev-replace2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rte.ie/sport/boxing/2009/0606/250108-klitschkow/|title=Chagaev replaces Haye for Klitschko fight|date=6 June 2009|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann]]|accessdate=6 April 2020}}</ref> Некои набљудувачи верувале дека Чагаев бил подобар предизвик за Кличко отколку Хеј, со оглед на неговата позиција на ранг-листата и фактот дека, покрај светските титули на WBO и IBF, на коцка била и празната светска титула во тешка категорија на ''„The Ring“''.<ref name="chagaev-preview">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.badlefthook.com/2009/6/17/912105/why-klitschko-chagaev-is-the-most|title=Why Klitschko-Chagaev is the most important heavyweight fight in years, and why it won't be any good|date=17 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref><ref name="chagaev-24-preview">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingnews24.com/2009/06/chagaev-vs-klitschko-is-ruslan-a-tougher-opponent-than-haye/|title=Chagaev Vs. Klitschko: Is Ruslan A Tougher Opponent Than Haye?|date=6 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref> Во споредбата пред борбата, ''„The Ring“'' му давал на Кличко предност во силата, брзината и атлетските способности, како и искуство, а воедно му оддавал признание на Чагаев за подобра одбрана, пофалувајќи го за неговите основи и работа со нозете. Во однос на техниката, двајцата борци биле опишани како на еднакво ниво.<ref name="chagaev-klitschko-comparison">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/121317-head-to-head-klitschko-vs-chagaev/|title=HEAD-TO-HEAD: KLITSCHKO VS. CHAGAEV|date=19 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref> Борбата се одржала во „[[Велтинс Арена]]“ во [[Гелзенкирхен]], со над 61.000 навивачи кои присуствувале на борбата, најголемата публика за боксерска борба во Германија од 1939 година, кога [[Макс Шмелинг]] го нокаутирал [[Адолф Хојзер]] пред 70.000 луѓе во Штутгарт.<ref name="chagaev-klitschko-wins">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/121335-klitschko-halts-chagaev-wins-ring-title/|title=KLITSCHKO HALTS CHAGAEV, WINS RING TITLE|date=20 June 2009|accessdate=6 April 2020}}</ref><ref name="chagaev-klitschko-guardian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/jun/20/wladimir-klitschko-defeats-ruslan-chagaev|title=Wladimir Klitschko secures technical knockout over Ruslan Chagaev|date=20 June 2009|work=[[The Guardian]]|accessdate=6 April 2020}}</ref> Кличко доминирал во борбата, држејќи го Чагаев на крајот од неговиот удар и удирајќи со десната рака секогаш кога било потребно. Кличко го соборил Чагаев кон крајот на втората рунда и постепено се борел поагресивно како што напредувала борбата. Тренерот на Чагаев, Михаел Тим, не му дозволил на Чагаев да излезе за десеттата рунда, што го натерало судијата да ја откаже борбата, прогласувајќи го Кличко за победник со повлекување од аголот (RTD).<ref name="klitschko-chagaev-espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=4274889|title=Klitschko wins by TKO, keeps heavyweight titles|date=20 June 2009|publisher=ESPN|accessdate=30 April 2017}}</ref> Оваа победа имала дополнително значење бидејќи иако титулата на [[Светска боксерска организација|WBA]] не била на линија, многумина го сметале Кличко за вистински шампион. На 9 декември 2009 година, менаџерската група на Кличко, ''K2 Promotions'', потврдила дека е договорено борбата со [[Еди Чемберс]] да се одржи во Германија на 20 март 2010 година. Оваа задолжителна одбрана на титулата, првично закажана за декември 2009 година, морала да се одложи поради повреда на раката што Кличко ја добил на тренинг, за која била потребна операција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bleacherreport.com/articles/332813-wladimir-klitschko-vs-eddie-chambers-march-20th-in-germany|title=Wladimir Klitschko vs Eddie Chambers March 20 in Germany|last=J|first=King|work=Bleacher Report|accessdate=30 April 2017}}</ref> Во подготовките за борбата, Кличко го опишал Чемберс како „''најдобриот американски тешкаш во моментов''“.<ref name="chambers-klitschko-sky">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/boxing/news/12183/11960804/klitschko-vs-chambers-10-years-ago-how-long-reigning-champion-destroyed-americas-dreams|title=Klitschko vs Chambers 10 years ago: How long-reigning champion destroyed America's dreams|work=Sky Sports|accessdate=27 March 2020}}</ref> Во споредбата на борците пред борбата, ''„The Ring“'' му дал предност на Чемберс во брзината и атлетските способности, како и во одбраната, додека Кличко го оценил како помоќен и поискусен.<ref name="chambers-klitschko-the-ring">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/123175-head-to-head-w-klitschko-chambers/|title=HEAD TO HEAD: W. KLITSCHKO-CHAMBERS|date=19 March 2010|accessdate=27 March 2020}}</ref> Во Соединетите Американски Држави, борбата не била емитувана на телевизија од ниту една телевизиска станица, туку била емитувана на официјалната мрежна страница на Кличко за 14,95 долари.<ref name="klitschko-chambers-thering-us-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/123155-the-fact-klitschko-chambers-is-not-on-us-tv-is-a-new-low/|title=THE FACT KLITSCHKO-CHAMBERS IS NOT ON U.S. TV IS A NEW LOW|date=15 March 2010|accessdate=16 November 2020}}</ref><ref name="chambers-klitschko-vitali">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsdaily.ru/articles/vitaliy-klichko-uydu-kogda-s-bratom-soberem-vse-chempionskie-poyasa-37148|title=Виталий Кличко: "Уйду, когда с братом соберем все чемпионские пояса"|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718141808/https://www.sportsdaily.ru/articles/vitaliy-klichko-uydu-kogda-s-bratom-soberem-vse-chempionskie-poyasa-37148/|archive-date=18 July 2012|accessdate=1 November 2020}}</ref> Официјалното место бил мултифункционалниот фудбалски стадион [[Еспирит Арена]] во [[Диселдорф]], [[Германија]].<ref name="chambers-klitschko-bout">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/591838/1476253|title=Bout: Wladimir Klitschko vs Eddie Chambers|accessdate=27 March 2020}}</ref> Борбата се покажала како еднострана, при што шампионот ги добивал рундите држејќи го Чемберс на крајот од неговиот удар и повремено удирајќи директно со десната рака.<ref name="chambers-klitschko-bad-lfh">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.badlefthook.com/2010/3/20/1382888/wladimir-klitschko-knocks-out|title=Wladimir Klitschko knocks out Eddie Chambers in final seconds|date=20 March 2010|accessdate=27 March 2020}}</ref> Во првите рунди, Чемберс го кревал Кличко и го соборувал неколку пати, но не му бил одземен поен, ниту бил предупреден. Помеѓу шампионските рунди, Кличко бил критикуван од неговиот тренер Емануел Стјуард за тоа што не се бори агресивно, и покрај тоа што лесно победувал на табелата со резултати. Кличко го забрзал своето темпо во текот на последната рунда и, со неколку секунди до крајот, нанел лев страничен удар во слепоочницата на Чемберс. Ударот го натерало Чемберс да падне напред и да ја изгуби свеста подолг временски период. Судијата веднаш се вмешал и го прекинал мечот.<ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/03/20/boxing.klitschko/index.html|title=Klitschko KOs Chambers to keep titles|date=21 March 2010|publisher=CNN}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2010/3/20/1382888/wladimir-klitschko-knocks-out|title=Wladimir Klitschko knocks out Eddie Chambers in final seconds|date=20 March 2010|work=Bad Left Hook|accessdate=30 April 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://bleacherreport.com/articles/366215-wladimir-klitschko-vs-eddie-chambers-round-by-round|title=Wladimir Klitschko Vs. Eddie Chambers: Round by Round|last=Tylwalk|first=Nick|work=Bleacher Report|access-date=30 April 2017|language=en-US}}</ref><ref name="chambers-klitschko-dw">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/klitschko-knocks-out-chambers-to-keep-heavyweight-crown/a-5375360|title=Klitschko knocks out Chambers to keep heavyweight crown|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=27 March 2020}}</ref> Без да се сметаат приходите од рекламирање, Кличко наводно заработил најмалку 6 милиони евра, или 8,12 милиони долари, за борбата.<ref name="chambers-klitschko-zarobiv">{{Наведена мрежна страница|url=https://rus.lb.ua/sport/2010/03/30/35151_vladimir_klichko_za_boy_s_chembers.html|title=Кличко заработал 6 миллионов евро за бой с Чемберсом|work=LB.ua|publisher=[[Livyi Bereh]]|accessdate=7 March 2025}}</ref> Тоа останува единствениот пораз во прекин во кариерата на Чемберс. === Кличко против Питер II === [[Податотека:Wladimir_Klitschko_2010.jpg|мини|Кличко во 2010 година]] По мечот со Чемберс, се сметало дека е на повидок борба за обединување помеѓу Кличко и Дејвид Хеј, кој од ноември 2009 година ја држел титулата во [[Светска боксерска организација|WBA]]. Кличко го повикал Британецот на [[YouTube]] во април 2010 година, велејќи: „''Сакам да ја испратам оваа порака до љубителите на боксот и директно до Дејвид Хеј. Дејвид, веќе двапати се пожали на борбата со двајцата браќа Кличко и сега е време да се случи тоа. Во име на љубителите на боксот низ целиот свет, официјално те повикувам да се бориш со мене. Не можеш да бегаш од мене засекогаш и треба да продолжиш со оваа борба доколку сакаш да бидеш почитуван. Јас сум подготвен сум. Што чекаш''?“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=26913|title=Klitschko: "David 'The Loser' Haye is scared and a liar"|last=Vester|first=Mark|date=14 April 2010|publisher=BoxingScene.com}}</ref> Тренерот на Хеј, Адам Бут, посочил дека Хеј ќе биде спремен да го прифати предизвикот. Двете страни започнале преговори за потенцијална борба и борбата била закажана за септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27421|title=Vladimir Klitschko-David Haye Targeted For September|last=Vester|first=Mark|date=1 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref> Како што преговорите продолжувале да се движат напред,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27458|title=Vladimir Klitschko-David Haye Talks Go Well With HBO|last=Chikov|first=Ruslan|date=3 May 2010|work=BoxingScene.com|access-date=9 May 2010}}</ref> се очекувало борбата помеѓу Кличко и Хеј да се одржи во Германија, а не во Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27491|title=Vladimir Klitschko-David Haye Is Heading To Germany|last=Chikov|first=Ruslan|date=4 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=9 May 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27688|title=Vladimir Bitschko's Reps Sent Fight Offer To David Haye|last=Satterfield|first=Lem|date=11 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=15 May 2010}}</ref> [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] поставила рок за завршување на преговорите на 17 мај. Неколку дена пред крајниот рок, Хеј изјавил дека е заинтересиран да се бори со постариот Кличко, [[Виталиј Кличко|Виталиј]], а не со Владимир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27799|title=Haye Wants Vitali, Vladimir-Povetkin As Deadline Nears|last=Chikov|first=Ruslan|date=14 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=15 May 2010}}</ref> Борбата не се материјализирала и Кличко требало да се соочи со задолжителниот предизвикувач Александар Поветкин. На 17 мај 2010 година, започнал 30-дневниот период на преговори за Кличко да ја одбрани својата титула против Поветкин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=27878|title=Klitschko vs Haye Negotiations Continue, Despite Deadline|last=Chikov|first=Ruslan|date=17 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=18 May 2010}}</ref> Во овој период, разговорите за закажување борба со Хеј сè уште биле во тек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=28142|title=Klitschko's Trainer: If Haye Was a Man, He Would Respond|last=Reeno|first=Rick|date=28 May 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=28 May 2010}}</ref> Борбата помеѓу Кличко и Поветкин првично била закажана да се одржи во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]], Германија, на 11 септември 2010 година. Во јули 2010 година, било потврдено дека борбата ќе се одржи во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2010/07/klitschko-vs-povetkin-in-frankfurt-germany-news|title=Klitschko vs. Povetkin in Frankfurt, Germany|last=Kim|first=Jason|date=4 July 2010|publisher=BoxingNews24.com|accessdate=5 July 2010}}</ref> а [[Самуел Питер]] го заменил Поветкин за закажаната борба бидејќи Поветкин не се појавил на прес-конференцијата, одлучувајќи да се повлече од борбата по совет на неговиот тренер Теди Атлас, кој верувал дека Поветкин не е подготвен да се соочи со Кличко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=5401460|title=Klitschko-Peter rematch on Sept. 11|last=Dan Rafael|date=22 July 2010|publisher=ESPN|accessdate=2 August 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=5418090|title=W. Klitschko, Peter agree to fight terms|last=Dan Rafael|date=28 July 2010|publisher=ESPN|accessdate=2 August 2020}}</ref> Кличко се соочил со Питер по втор пат, бидејќи претходно се бореле во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=29686|title=Klitschko vs Peter Details; Bowman vs Acevado Tops|date=30 July 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=31 July 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/?m=show&id=30863|title=Klitschko Batters Peter For Ten Rounds, Knockout Win|last=Sukachev|first=Alexey|date=11 September 2010|publisher=BoxingScene.com|accessdate=12 September 2010}}</ref> Питер тежел 109 килограми, 1 килограм помалку од нивната прва борба. Кличко влегол со тежина од 112 килограми.<ref name="klitschko-peter-2-weight">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/proboxer/7035|title=BoxRec: Wladimir Klitschko|date=1 May 2010|publisher=BoxRec.com|accessdate=12 March 2020}}</ref> Питер ја започнал борбата многу агресивно и го удрил Кличко со прецизен лев страничен удар во првата минута, иако Кличко добро ја завршил рундата. Питер бил удрен со три силни десни удари во втората рунда, од кои едната изгледа го зашеметило. Питер се обидел да се скрие под ударот на Кличко, но бил врзан одвнатре. По четири рунди, борбата станала еднострана во корист на Кличко. Десното око на Питер се затворало и тој добивал тешка казна. По деветтата рунда, тренерот на Питер, Абел Санчез, рекол дека ќе му даде уште една рунда. Емануел Стјуард, исто така, го замолил Кличко да биде поагресивен. Питер диво замавнал во десеттата рунда, а Кличко го соборил со потресна комбинација. Судијата Роберт Берд не започнал со броење и ја поништил борбата, доделувајќи му ја победата на Кличко со нокаут. Кличко, наводно, заработил приближно 7,2 евра милиони долари (9,1 милиони долари) за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.liga.net/sport/news/vladimir-klichko-na-5-mln-evro-bogache-svoego-brata-vitaliya|title=Владимир Кличко богаче своего брата на 5 миллионов евро|date=14 September 2010|publisher=news.liga.net|language=ru|accessdate=7 March 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbc.ua/rus/digests/vladimir-klichko-bogache-svoego-brata-vitaliya-na-pyat-millionov-14092010153700|title=Владимир Кличко богаче своего брата на 5 миллионов евро|publisher=rbc.ua|language=ru|accessdate=7 March 2025}}</ref> Кличко требало да се бори со [[Дерек Чисора]] на 11 декември, но борбата подоцна била откажана на 8 декември поради скинување на мускул во абдоменот од страна на Кличко.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 December 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=5900377|title=Wladimir Klitschko withdraws from fight|last=Dan Rafael|date=9 December 2010|publisher=ESPN|accessdate=9 December 2010}}</ref> === Кличко против Хеј === На 5 јануари 2011 година, било објавено дека Дерек Чисора ќе ја добие својата борба со Кличко. Ова го разбеснило тренерот на [[Дејвид Хеј]], Адам Бут, кој го опишал потегот како „срам“ во жесток телефонски разговор во живо со [[Sky Sports News]]. Бут тврдел дека Хеј ги исполнил сите барања на Кличко.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,12040_6636366,00.html|title=Chisora to get his chance|last=Staff|date=5 January 2011|access-date=5 January 2011|publisher=SkySports.com}}</ref> Борбата против Чисора била презакажана за 30 април 2011 година и требало да се одржи во САП Арена, Манхајм. Сепак, на 4 март било објавено дека Кличко се откажал од борбата поради тоа што не е целосно опоравен од скинатиот стомачен мускул. На 5 март, наместо тоа било објавено дека долгоочекуваната борба против Хеј ќе се одржи на 2 јули 2011 година. Борбата била зависна од закрепнувањето на Кличко од скинатиот стомачен мускул. Договорот бил напишан така што доколку Кличко не биде целосно заздравен, тогаш Хеј ќе се бори со неговиот брат, Виталиј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/sports/boxing/news/story?id=6186846|title=Wladimir Klitschko-David Haye fight set|date=6 March 2011|publisher=ESPN|accessdate=7 March 2011}}</ref> Кличко се борел против Хеј во борба за обединувањена титулите во тешка категорија на [[Светска боксерска организација|WBA]] (Супер), [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Меѓународна боксерска организација|IBO]] и списанието ''Ring''. Борбата се одржала во [[Арена Имтек|арената Имтек]] во Хамбург, Германија, на 2 јули 2011 година. Кличко и Хеј се согласиле на поделба на фондот од 50-50, а на Хеј му биле доделени 7.000 места на местото на одржување.<ref>[http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-haye-in-hamburg-82077 Boxing – Klitschko-Haye in Hamburg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110424075421/http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-haye-in-hamburg-82077|date=24 April 2011}}. Fightnews.com (20 April 2011). Retrieved 19 June 2011.</ref> Кличко победил според одлуките на судиите, тројцата судии ја оценијле играта со 117-109, 118-108 и 116-110, сите во корист на Кличко. Според CompuBox, Кличко упатил 134 удари од 509 (точност од 26,3%), додека Хеј упатил 72 удари од 290 (24,8%). Кличко го победил Хеј во секоја рунда освен во четвртата.<ref name="klitschko-haye-stats">{{Наведена мрежна страница|url=http://beta.compuboxdata.com/fighter|title=CompuBox: Wladimir Klitschko vs. David Haye|accessdate=1 June 2020}}</ref> Хеј подоцна открил дека имал скршен прст на десната нога и тврдел дека тоа му го попречило планот за борбата бидејќи сметал дека не е во можност скока кон Кличко како што правел претходно во кариерата. Хеј станал предмет на потсмев и исмејување од страна на боксерската заедница и фановите откако го навел својот прст на ногата како дел од причината зошто загубил.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2012/jan/18/dereck-chisora-david-haye-vitali-klitschko|title=Dereck Chisora ridicules David Haye bid to fight Vitali Klitschko|last=Jackson|first=Jamie|date=18 January 2012|work=The Guardian|location=London}}</ref> И покрај ова, Кличко тврдел дека Хеј не бил во можност да се бори затоа што бил премногу добар за него.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/2011/jul/02/david-haye-wladimir-klitschko-live|title=David Haye v Wladimir Klitschko – as it happened|last=Bakowski|first=Gregg|date=2 July 2011|work=The Guardian|access-date=4 July 2011|location=London}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/8612899/Wladimir-Klitschko-breaks-David-Hayes-resolve-to-become-undisputed-heavyweight-champion-of-the-world.html|title=Wladimir Klitschko breaks David Haye's resolve to become undisputed heavyweight champion of the world|last=Davies|first=Gareth A|date=2 July 2011|work=The Daily Telegraph|access-date=4 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110705100738/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/boxingandmma/8612899/Wladimir-Klitschko-breaks-David-Hayes-resolve-to-become-undisputed-heavyweight-champion-of-the-world.html|archive-date=5 July 2011|location=London}}</ref><ref name="Klitschko comprehensively settles score with Haye">{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/sport/story/99125.html|title=Klitschko comprehensively settles score with Haye|date=2 July 2011|access-date=2 July 2011|publisher=ESPN}}</ref> Според SecondsOut, и Кличко и Хеј наводно заработиле 32 милиони долари за секој за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://klitschko-brothers.com/novosti/kak-boksery-vybivayut-bolshie-dengi.html|title=Как боксеры выбивают большие деньги|date=7 July 2016|work=klitschko-brothers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127032251/https://klitschko-brothers.com/novosti/kak-boksery-vybivayut-bolshie-dengi.html|archive-date=27 November 2020|accessdate=10 September 2022}}</ref> Откако ја освоил титулата на [[Светска боксерска организација|WBA]], сите главни титули во тешка категорија веќе станале во рацете на семејството Кличко. Владимир и Виталиј станале првиот и единствен пар браќа кои ги држеле сите титули во тешка категорија истовремено. === Кличко против Мормек, Томпсон II, Вах === На 6 октомври 2011 година, Кличко ја објавил својата следна борба. Првично требало да биде на 10 декември 2011 година против поранешниот двократен светски шампион во крузер(јуниорска) категорија, [[Жан-Марк Мормек]] (36–4, 22 нокаути). Борбата требало да се одржи во Есприт Арената, Диселдорф. Ова било прва одбрана на титулата на Владимир откако неговата победа над Дејвид Хеј ги обединило сите главни појаси во тешка категорија во рацете на браќата Кличко. Се предвидувало дека борбата ќе генерира 500 милиони гледачи ширум светот, слично на борбата на Владимир против Хеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.schattenblick.de/infopool/sport/boxen/sbxm0605.html|title=MELDUNG/605: Franzose Jean-Marc Mormeck als Herausforderer Wladimir Klitschkos bestätigt (SB)|work=schattenblick.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308011340/http://www.schattenblick.de/infopool/sport/boxen/sbxm0605.html|archive-date=8 March 2021|accessdate=18 January 2021}}</ref> На 5 декември 2011 година, борбата била откажана бидејќи Кличко бил примен во болница за отстранување на камен во бубрег. По операцијата за отстранување, тој страдал од треска и воспаление.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/16016823|title=Klitschko pulls out of title bout|date=5 December 2011|work=BBC News}}</ref> Борбата била презакажана за 3 март 2012 година, при што Кличко доминирал и го нокаутирал Мормек во четвртата рунда.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-demolishes-mormeck-four-rounds--50237|title=Wladimir Klitschko Demolishes Mormeck in Four Rounds|work=BoxingScene.com|access-date=12 December 2017|language=en-us}}</ref> CompuBox покажал дека за 10 минути и 12 секунди колку што траела борбата, Кличко упатил 39 од 135 удари (29%), а Мормек упатил само 3 од 19 удари (16%). Мормек не успеал да нанесе ништо во 1-та и 4-та рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-mormeck-compubox|title=Klitschko vs. Mormeck - CompuBox Stats|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=12 December 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 4 март 2012 година, Кличко изјавил дека следниот пат ќе се бори против својот задолжителен предизвикувач [[Тони Томпсон]] (36–2, 24 нокаути), кој бил рангиран како осми најдобар во тешка категорија во светот од страна на [[BoxRec]] на крајот од претходната година,<ref name="boxrec-annuals">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/BoxRec%27s_Annual_Ratings:_Heavyweight_Annuals|title=BoxRec's Annual Ratings: Heavyweight Annuals|accessdate=13 December 2020}}</ref> во реванш од нивната прва борба во 2008 година. Во тоа време, тој изјавил дека новоотворената [[Барклис Арена]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] била заинтересирана да го претстави Кличко. Откако последен пат се бореле, Томпсон забележал пет победи по ред, сите со нокаут.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-admits-tony-thompson-rematch-next-move--50272|title=Wladimir Admits Tony Thompson Rematch is Next Move|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] поставила понуда за паричник, каде што Кличко, на барање, ќе добие 85% од поделбата на паричникот, во споредба со вообичаените 75%.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-thompson-purse-bid-85-split-wladimir--50660|title=Klitschko-Thompson Purse Bid: 85% Split For Vladimir|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> Борбата била потврдена дека ќе се одржи на Стад де Свис во [[Берн]], Швајцарија, на 7 јули. Во едно интервју, Кличко признал дека Томпсон не бил негов прв избор и дека би сакал да се бори со некој со кого не се борел претходно.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-confession-thompson-not-my-first-choice--54569|title=Klitschko Confession: Thompson Was Not My First Choice|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> „''Досега секогаш бев подобар во реваншите. Сепак, не смеам да го сфатам ова лесно бидејќи Томпсон ме познава подобро од кој било друг борец''“, изјавил Кличко во подготовките за борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurosport.ru/boxing/---/story_sto3264014.shtml|title=Кличко: Томпсон меня знает - Eurosport|date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130011951/https://www.eurosport.ru/boxing/---/story_sto3264014.shtml|archive-date=30 November 2020|accessdate=7 November 2021}}</ref> „''Толку долго чекав на овој реванш''“, изјавил Томпсон за време на една од прес-конференциите пред борбата, „''Во Берн, ќе го завршам она што го започнав пред 4 години - ќе го нокаутирам Кличко и ќе ги вратам појасите во Соединетите Американски Држави''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/sport/boks/1339470-vladimir-klichko-tompson-silnyj-i-slozhnyj|title=Владимир Кличко: Томпсон - сильный и сложный|work=korrespondent.net|access-date=27 July 2020|language=ru}}</ref> Томпсон имал тежина од 111 килограми, 11 повеќе од неговата последна борба, додека Кличко тежел 113 килограми, најтежок во целата негова кариера. Дополнителната тежина се чинело дека е мускулна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports.ru/boxing/5194838.html|title=Состоялось взвешивание перед поединком Владимир Кличко – Тони Томпсон|date=11 July 2008|work=sports.ru|language=ru|accessdate=27 July 2020}}</ref> Во првата рунда, двајцата борци биле претпазливи, трпеливо проучувајќи се еден со друг. Кличко станал подоминантен во втората, работејќи претежно со својот удар. Томпсон неуспешно се обидел да нападне и во тој процес паднал на подот. Судијата не пресудил дека станува збор за нокаут. Во третата рунда, Томпсон го повредил Кличко за прв пат во борбата со контра лева рака, но Кличко сè уште бил во добра состојба. Во петтата рунда, Кличко го притиснал Томпсон во агол и го повредил со права десна рака, соборувајќи го. Томпсон успеал да стане, но изгледал повредено, но сепак успеал да ја преживее таа рунда. Кличко продолжил со нападот во шестата рунда, повторно соборувајќи го Томпсон со серија удари. Томпсон станал, но моралда се држи за јажињата за да стои, што го натерало судијата да ја прекине борбата, прогласувајќи го Кличко за победник со технички нокаут во шестата рунда.<ref name="klitschko-thompson-2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sovsport.ru/boxing/articles/850735-kak-toni-tompson-pytalsja-dvazhdy-pobedit-vladimira-klichko|title=Как Тони Томпсон пытался дважды победить Владимира Кличко|language=ru|accessdate=27 July 2020}}</ref> „''Од самиот почеток, не се сомневав дека успешно ќе ги бранам титулите. Но, беше тешко да се темпира прецизен удар. Томпсон беше недостижен, не го изгуби контактот со очите во ниту еден момент од борбата и можеше да ги види повеќето од моите удари''“, изјавил Кличко во интервју по борбата.<ref name="klitschko-thompson-cz">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sport.cz/ostatni/ostatni/clanek/429765-klicko-nepochyboval-jsem-ale-bylo-tezke-thompsona-trefit.html|title=Kličko: Nepochyboval jsem, ale bylo těžké Thompsona trefit|date=8 July 2012|work=sport.cz|language=cs|accessdate=27 July 2020}}</ref> Тоа било неговата дванаесетта последователна одбрана на титулата, трета најмногу во историјата на тешката категорија.<ref>[http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-thompson-undercard-results-122272 Klitschko KOs Thompson again] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120710003522/http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-thompson-undercard-results-122272}}. Fightnews.com (7 July 2012). Retrieved 8 July 2012.</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-batters-tony-thompson-tko-six--54754|title=Wladimir Klitschko Batters Tony Thompson For TKO in Six|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> Статистиката на CompuBox покажала дека Кличко упатил 51 од вкупно 121 удари (42%), а Томпсон упатил само 25 точни од 183 удари (14%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-thompson-compubox|title=Klitschko vs. Thompson - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=11 December 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кратко потоа, Кличко потпишал нов договор за 5 борби со RTL. Според договорот, за секоја борба на Кличко му биле загарантирани 3 милиони евра за права за емитување и 117.000 евра за секоја од 23-те реклами прикажани од мрежата во текот на борбата, или вкупно приближно 2,7 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.bigmir.net/boks/profi/1565481-8-millionov-evro-za-boj--Na-chem-zarabatyvajut-brat-ja-Klichko|title=8 миллионов евро за бой. На чем зарабатывают братья Кличко|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312055335/http://sport.bigmir.net/boks/profi/1565481-8-millionov-evro-za-boj--Na-chem-zarabatyvajut-brat-ja-Klichko|archive-date=12 March 2019|accessdate=25 January 2025}}</ref> Првото споменување на потенцијална борба помеѓу Кличко и [[Мариуш Вах]] (27–0, 15 нокаути) се случило во август 2011 година, кога тимот на Кличко им се обратил на промотерите на Вах за борба, но ништо не се случило.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-if-money-right-they-fight--42310|title=Klitschko-Wach: If The Money is Right, They Might Fight|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Промотерот на Вах, „''Глобал боксинг''“, изјавил дека советничката на Кличко, Шели Финкел, ги контактирала. Бернд Боенте ги негирал овие тврдења.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-conflicting-statements-on-fight-status--42321|title=Klitschko-Wach: Conflicting Statements on Fight Status|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Во август 2012 година, се воделе сериозни преговори за борбата. Бил разгледан датум во ноември, а местото на одржување веројатно ќе биде во Хамбург, Германија. Условите биле целосно договорени во рок од неколку дена од преговорите за борбата да се одржи на 10 ноември.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-negotiations-intensify-fall--55653|title=Klitschko-Wach Negotiations Intensify For The Fall|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-reach-agreement-on-terms-fight-on--56330|title=Klitschko, Wach Reach Agreement on Terms: Fight is On!|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Кличко открил дека ќе тренира со [[Џонатон Бенкс]] поради тоа што Стјуард се опоравува од операција на цревата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-wach-johnathon-banks-replace-steward--58531|title=Klitschko-Wach: Johnathon Banks To Replace Steward|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> На 25 октомври, Стјуард починал на 68-годишна возраст.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/emanuel-steward-1944-2012-legend-passes-away--58619|title=Emanuel Steward 1944-2012: A Legend Passes Away|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Борбата била прв пат во неговата 16-годишна професионална кариера да се соочи со противник повисок од него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2012/08/wach-confirms-fight-with-klitschko|title=Wach confirms fight with Klitschko|publisher=Boxingnews24.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529025543/http://www.boxingnews24.com/2012/08/wach-confirms-fight-with-klitschko/|archive-date=29 May 2013|accessdate=15 August 2012}}</ref> Со висина од 2,02 метри, со дофат од 2,08 метри и тежина од114 килограми, Вах бил четири сантиметри повисок од Кличко, со дофат два сантиметри подолг.<ref>[http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=309799&cat=boxer Mariusz Wach] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150617022039/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=309799&cat=boxer}} BoxRec.com. Retrieved 28 April 2015</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/8298839/wladimir-klitschko-defend-title-6-foot-7-mariusz-wach|title=W. Klitschko to defend title vs. 6-foot-7 Wach|access-date=8 December 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во Полска, борбата била достапна преку платформата Canal+ Sport за 39 [[Полска злота|златни злоти]] и Polsat Sport за 40 златни зони.<ref name="klitschko-wach-ppv">{{Наведена мрежна страница|url=https://satkurier.pl/news/79866/cyfra-kliczko-wach-w-ppv.html|title=CYFRA+: Kliczko - Wach w PPV|language=pl|accessdate=6 June 2020}}</ref><ref name="klitschko-wach-ppv2">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.se.pl/sporty-walki/boks/walka-kliczko-vs-wach-transmisja-za-39-zlotych-w-canal-aa-cdMp-VASG-tYCk.html|title=WALKA KLICZKO vs. WACH: Transmisja za 39 złotych w Canal+|language=pl|accessdate=6 June 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="klitschko-wach-ppv3">{{Наведена мрежна страница|url=https://lublin.naszemiasto.pl/walka-kliczko-vs-wach-transmisja-online-w-internecie-i-na/ar/c2-2790664|title=Walka Kliczko vs. Wach. Transmisja online w internecie i na żywo w tv|date=9 November 2012|language=pl|accessdate=6 June 2020}}</ref><ref name="klitschko-wach-event">{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/651188|title=Event: Wladimir Klitschko vs Mariusz Wach|accessdate=6 June 2020}}</ref> Во ноќта на борбата, на 02 World Arena, Кличко доминирал и ги задржал своите титули со еднострана одлука на судиите. Тројцата судии ја оцениле борбата со 120–107, 120–107 и 119–109. Борбата започнала со борба помеѓу удари, која ја добил Кличко, кој ги следел ударите со својата препознатлива права десна страна. Вах успеал да го заниша Кличко во петтата рунда, но не успеал да ја искористи таа можност. Вах, исто така, покажал одлична борба подоцна кога Кличко почнал да ги пушта рацете повеќе, упатувајќи громогласни удари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-easily-beats-down-durable-wach-over-twelve--59191|title=Klitschko Easily Beats Down Durable Wach Over Twelve|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://en.espn.co.uk/boxing/sport/story/178746.html|title=Dominant Klitschko mauls brave Wach|access-date=8 December 2017|publisher=ESPN|language=en-GB}}</ref> Во текот на дванаесетте рунди, Кличко нанел 274 точни од 693 удари (40%), додека Вах упатил 60 точни од неговите 308 упатени удари (19%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-wach-compubox|title=Klitschko vs. Wach - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> По борбата, постоеле обвинувања против Вах дека користел стероиди.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wachs-promoter-explodes-over-steroid-allegations--60032|title=Wach's Promoter Explodes Over Steroid Allegations|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Заедно со 5,7 милиони евра гарантирани од RTL, Кличко заработил и 1 милион евра од спонзори, 800.000 евра од продажба на билети и 500.000 евра за реклами во рингот, што вкупно изнесува најмалку 8 милиони евра (10,17 милиони долари).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://niezalezna.pl/sport/34664-bracia-kliczko-maszyny-do-zarabiania/34664|title=Bracia Kliczko - maszyny do zarabiania|date=12 December 2014|work=niezalezna.pl|language=pl|accessdate=7 March 2025}}</ref> Неколку дена пред борбата Кличко против Вах, било откриено дека тимот Зауерланд му понудил на Кличко 5 милиони евра за можна борба против тогашниот шампион на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] во јуниорска категорија, [[Марко Хак]], во иднина. Во тоа време, Хак се подготвувал за одбрана на титулата против [[Фират Арслан]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-offered-5-million-euro-face-huck--58880|title=Wladimir Klitschko Offered 5 Million Euro To Face Huck|work=BoxingScene.com|access-date=11 December 2017|language=en-us}}</ref> Менаџерот на Кличко, Бернд Боенте, ја одбил понудата, наведувајќи дека парите не се проблем. Причината зошто борбата никогаш немало да се одржи бил фактот што Кличко имал договор со германската телевизиска мрежа RTL, а Хак имал потпишано со нивната ривалска мрежа ARD.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/boente-100-million-euro-make-klitschko-vs-huck--58885|title=Boente: 100 Million Euro Won't Make Klitschko vs Huck|work=BoxingScene.com|access-date=12 December 2017|language=en-us}}</ref> === Кличко против Пјанета, Поветкин, Леапај === [[Податотека:VladimirVitaliy.jpg|мини|Владимир и Виталиј со сите титули во тешка категорија, 2012 година. Од лево кон десно: ''The Ring'', IBF, IBO, WBO, WBC и WBA.]] На крајот на 2012 година, [[Светска боксерска организација|WBA]] му наредила на Кличко да се бори против шампионот на WBA (регуларната) титула [[Александар Поветкин]] од Русија до 24 февруари 2013 година,<ref>[http://wbanews.com/artman/publish/news/Klitschko_vs_Povetkin_negotiations_begin.shtml Klitschko vs Povetkin negotiations begin] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130206080625/http://wbanews.com/artman/publish/news/Klitschko_vs_Povetkin_negotiations_begin.shtml|date=6 February 2013}}. Wbanews.com. Retrieved 1 May 2013.</ref> но двете страни не можеле да постигнат договор. [[Светска боксерска организација|WBA]] му дозволила на Кличко уште една доброволна одбрана на титулата пред да се соочи со Поветкин, но требало да има потпишан договор со Поветкин пред 28 февруари, со нов рок за нивната борба најдоцна до 31 јули.<ref>[http://wbanews.com/artman/publish/news/AMB_da_permiso_especial_a_Klitschko_pero_ratifica_mandatoria_con_Povetkin.shtml WBA gives special permission to Klitschko but ratifies his mandatory against Povetkin] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130203120437/http://wbanews.com/artman/publish/news/AMB_da_permiso_especial_a_Klitschko_pero_ratifica_mandatoria_con_Povetkin.shtml|date=3 February 2013}}. Wbanews.com. Retrieved 1 May 2013.</ref> На 5 март 2013 година, ''K2 Promotions'' објавил дека Кличко ќе се бори против друг непоразен противник, Италијанецот [[Франческо Пјанета]], на 4 мај во [[САП арена|САП Арена]] во Манхајм, Германија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pianeta-finalized-4th-sap-arena--63049|title=Klitschko-Pianeta Finalized For May 4th at The SAP Arena|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Кличко добил критики во врска со минатите противници. Пјанета не бил исклучок. Во разговор за [[ESPN]], тој рекол: „''Секогаш ме критикуваат за моите противници, не е важно дали се добро познати или не толку и секогаш е многу тешко да се бориш против некој што не е познат затоа што секогаш добиваш вакви критики''“. Пјанета изјавил дека тоа било најголемото искуство во неговиот живот, но не и неговата најголема борба. Тој продолжил да вели дека ја добил својата најголема борба против ракот во 2009 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-not-bothered-by-critics-pianeta-clash--63133|title=Klitschko is Not Bothered By Critics of Pianeta Clash|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Од самиот почеток, Кличко систематски го разбивал Италијанецот, постојано упатувајќи рамни директни удари со десната рака. Тој го соборил Пјанета со десна рака во четвртата рунда, левата рака го соборил Пјанета во петтата; борбата завршила со резултат од 2:52 во шестата рунда кога Кличко го соборил Пјанета по трет пат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2013/5/4/4300764/klitschko-vs-pianeta-results-wladimir-dominates-again-scores-sixth|title=Results: Klitschko stops Pianeta in six|last=Christ|first=Scott|date=4 May 2013|work=Bad Left Hook|accessdate=4 November 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-dominates-stops-pianeta-six-rounds--65159|title=Klitschko Dominates and Stops Pianeta in Six Rounds|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/60-14-klitschko-continues-extend-his-reign--65211|title=60 and 14: Klitschko Continues To Extend His Reign|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Според CompuBox Stats, Кличко упатил 116 точни удари од 277 удари (42%), а Пјанета 24 од 104 удари (23%), што е просек од 4 удари по рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-pianeta-compubox|title=Klitschko vs. Pianeta - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Промотерот Владимир Хрјунов го добил правото да го промовира Кличко против Поветкин со понуда од 23.333.330 долари, а рускиот бизнисмен Андреј Рјабински ги вложил парите. Неуспешните понуди биле од ''K2 Promotions'' (7.130.000 долари) и промотерот на Поветкин, ''Sauerland Event's'' (6.014.444 долари). Тоа му овозможило на Рјабински да ја диктира местоположбата на борбата и им гарантирало на борците најголеми пари во нивните кариери. Врз основа на тоа што имал право на 75 проценти од победничката понуда, Кличко добил 17.499.997 долари, додека Поветкин добил 5.833.333 долари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/9762237/wladimir-klitschko-amped-long-awaited-alexander-povetkin-bout|title=Wladimir Klitschko amped about long-awaited Alexander Povetkin bout|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN}}</ref> Се вели дека од таборот на Кличко биле изненадени од понудата.<ref>{{Наведени вести|url=http://en.espn.co.uk/boxing/sport/story/204099.html|title=Klitschko camp 'surprised' by $23m purse bid|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN|language=en-GB}}</ref> Се очекувало борбата да привлече околу 100 милиони гледачи во Европа.<ref name="klitschko-povetkin-international">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-wladimir-klitschko-v-alexander-povetkin-how-russia-won-the-heavyweight-war-8857473.html|title=Boxing - Wladimir Klitschko v Alexander Povetkin: How Russia won the heavyweight war|access-date=18 May 2020}}</ref><ref name="klitschko-povetkin-international2">{{Наведени вести|url=https://www.segodnya.ua/sport/boxing/Klichko-Povetkin-kak-Rossiya-vyigrala-voynu-v-tyazhelom-vese-465061.html|title=Кличко – Поветкин: как Россия выиграла войну в тяжелом весе|access-date=3 July 2020|language=ru|archive-date=2019-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823003908/https://www.segodnya.ua/sport/boxing/Klichko-Povetkin-kak-Rossiya-vyigrala-voynu-v-tyazhelom-vese-465061.html|url-status=dead}}</ref><ref name="klitschko-povetkin-international3">{{Наведени вести|url=https://focus.ua/ukraine/285577|title=Ньюсмейкер недели. Ключевые цитаты о бое Кличко – Поветкин|access-date=3 July 2020|language=ru}}</ref> Било објавено дека претседателот на Русија, [[Владимир Путин]], ќе присуствува на борбата.<ref name="klitschko-povetkin-putin">{{Наведени вести|url=https://news.liga.net/sport/news/putin_pridet_na_boy_klichko_povetkin|title=Путин придет на бой Кличко - Поветкин|access-date=21 January 2021|language=ru}}</ref><ref name="klitschko-povetkin-putin2">{{Наведени вести|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Vladimir-Putin-posetit-boy-Klichko-i-Povetkina-459167.html|title=Владимир Путин посетит бой Кличко и Поветкина|access-date=21 January 2021|language=ru|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128112947/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Vladimir-Putin-posetit-boy-Klichko-i-Povetkina-459167.html|url-status=dead}}</ref> Борбата се одржала на 5 октомври 2013 година на [[Олимписки стадион (Москва)|Олимпискиот стадион]] во Москва.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/672143|title=Event: Wladimir Klitschko vs Alexander Povetkin|accessdate=16 June 2020}}</ref> Борбата била нарушена со над 160 клинчеви, повеќето иницирани од Кличко, проследени со неколку повторувачки груби тактики во текот на целиот натпревар. Ова вклучувало потпирање на Кличко врз противникот и туркање на неговата глава надолу и фрлање на Поветкин за да го спречи Поветкин да клинчи, што резултирало со тоа што судијата некои од паѓањата на Поветкин ги оценил како нокдауни, како и удирањето на Поветкин по командата на судијата за брејк и прениско навалување на неговата глава. Кличко победил според судиите, постигнувајќи нокдаун во втората рунда од брз лев страничен удар и три нокдауна во седмата рунда, вклучувајќи еден предизвикан од директно десно. Сите тројца судии го оцениле резултатот со 119–104 на бодовите.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/9785532/wladimir-klitschko-grinds-miguel-cotto-shines|title=Scorecard: Klitschko grinds while Cotto shines|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/24416324|title=Wladimir Klitschko beats Alexander Povetkin in Moscow|date=5 October 2013|work=BBC Sport|access-date=30 April 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2013/10/5/4806732/klitschko-vs-povetkin-results-wladimir-klitschko-wins-and-easily-once|title=Klitschko wins again, shuts out Povetkin|date=5 October 2013|work=Bad Left Hook|accessdate=30 April 2017}}</ref> Кличко упатил 139 точни удари од 417 удари (33%), а Поветкин упатил 59 од 283 (21%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://compuboxonline.com/throwdownfantasy-com-stats-klitschko-w-12-povetkin/|title=CompuBox – ThrowdownFantasy.com Stats: Klitschko W 12 Povetkin|work=compuboxonline.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003071008/http://compuboxonline.com/throwdownfantasy-com-stats-klitschko-w-12-povetkin/|archive-date=3 October 2017|accessdate=30 April 2017}}</ref> По борбата, Кличко во интервјуто изјавил дека немал голема желба да се обиде со нокаут бидејќи руската публика ќе биде разочарана, што довело до шпекулации за наводниот договор меѓу шампионот и организаторите борбата да се одржи на долги патеки,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596265-Vladimir-Klichko-rasskazal--pochemu-ne-zahotel-nokautirovat--Povetkina|title=Владимир Кличко рассказал, почему не захотел нокаутировать Поветкина|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213083952/http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596265-Vladimir-Klichko-rasskazal--pochemu-ne-zahotel-nokautirovat--Povetkina|archive-date=13 December 2017|accessdate=12 December 2017}}</ref> што Кличко подоцна го негирал. Со рејтинг од 9,2, борбата станала најпопуларниот спортски настан на руската телевизија во 2013 година, како и најгледаната телевизиска програма на годината во Москва со рејтинг од 13,9, надминувајќи ја [[Парада за Денот на победата (Москва)|Парадата за Денот на победата во Москва]]. Вкупно, борбата ја гледале 23 милиони луѓе во Русија.<ref name="povetkin-klitschko-russian-ukrainian-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.championat.com/business/article-3219283-populjarnost-na-tv-povetkin-vs-malakhov.html|title=Элитный бокс и футбол в лидерах ТВ-проектов РФ|date=21 October 2020|language=ru|accessdate=23 October 2020}}</ref> „Борбата“ станала и најпопуларната телевизиска програма на украинската телевизија во 2013 година со рејтинг од 19,5 (публика 18+) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://inter.ua/ru/news/inter-media-group-ukrepila-liderstvo-na-ukrainskom-televidenii-v-2013-godu|title=Inter Media Group укрепила лидерство на украинском телевидении в 2013 году|date=16 January 2014|accessdate=23 January 2023}}</ref><ref name="usyk-show">{{Наведена мрежна страница|url=https://glavcom.ua/scotch/showbiz/segodnya-sostoitsya-masshtabnoe-teleshou-posvyashchennoe-boyu-aleksandra-usika--469015.html|title=Сегодня состоится масштабное телешоу, посвященное бою Александра Усика|date=27 January 2018|language=ru|accessdate=28 April 2022}}</ref> и вкупно 23 милиони гледачи <ref name="povetkin-klitschko-russian-ukrainian-tv-3">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.24tv.ua/kapitulyatsiya-rosiyskogo-vityazya-8-rokiv-tomu-moskvi-klichko_n1759123|title=Капітуляція російського "вітязя": 8 років тому в Москві Кличко побив Повєткіна – відео|date=5 October 2021|publisher=[[Channel 24 (Ukraine)|Channel 24]]|language=uk|accessdate=9 October 2021}}</ref> и најгледаната програма на РТЛ во 2013 година, со просек од 11 милиони гледачи. Во ноември 2013 година, [[Алекс Липај]] (30–4–3, 24 нокаути) предизвикал огромно изненадување победувајќи го тогаш непоразениот [[Денис Бојцов]] и станувајќи задолжителен предизвикувач на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingnews24.com/2013/12/wbo-makes-alex-lepai-the-mandatory-for-wladimi-klitschko/|title=WBO makes Alex Leapai the mandatory for Wladimir Klitschko|publisher=Boxing News 24|accessdate=4 December 2013}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=April 2024}}</ref> На 5 јануари 2014 година, ''K2 Promotions'' објавил дека е близу до постигнување договор за борбата Кличко против Липај што ќе се одржи во Германија на 26 април.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldboxingnews.com/klitschko-and-leapai-set-april-date-for-mandatory-bout/|title=Klitschko and Leapai set April date for mandatory bout|date=5 January 2014|publisher=World Boxing News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040148/http://www.worldboxingnews.net/news/2014/01/05/klitschko-and-leapai-set-april-date-for-mandatory-bout.html|archive-date=6 January 2014|accessdate=5 January 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-leapai-deal-close-april-26-germany--73364|title=Klitschko-Leapai Deal is Close For April 26 in Germany|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Кличко го потпишал договорот на 3 февруари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/photo-w-klitschko-inks-contract-face-leapai-4-26--74309|title=Photo: W. Klitschko Inks Contract To Face Leapai, 4/26|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Било откриено дека поранешниот предизвикувач за светската титула, [[Дејвид Туа]], одбил „понуда“ да спарира со Кличко пред борбата. Туа за австралискиот весник ''The Courier-Mail'' изјавил дека „не сакал да му помогне на никого да победи „брат од Самоа““.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/david-tua-refuses-help-klitschko-leapai-camp--75363|title=David Tua Refuses To Help Klitschko in Leapai Camp|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Во ноќта на борбата, Кличко го нокаутирал Липај три пати, а судијата Еди Котон ја прекинал борбата 55 секунди пред крајот на петтата рунда.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.smh.com.au/sport/boxing/alex-leapai-destroyed-by-wladimir-klitschko-as-he-lands-just-10-punches-20140426-zr08z.html|title=Alex Leapai destroyed by Wladimir Klitschko as he lands just 10 punches|last=Lutton|first=Phil|date=27 April 2014|work=The Sydney Morning Herald|access-date=8 March 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2014/4/26/5656628/klitschko-vs-leapai-results-wladimir-klitschko-dominates-again-stops|title=Klitschko finishes Leapai in five|date=26 April 2014|work=Bad Left Hook|accessdate=8 March 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-beats-down-overmatched-leapai-five--77143|title=Klitschko Beats Down Overmatched Leapai in Five|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> И покрај сите глупости што ги изнел Липај пред борбата, Кличко му рекол: „''Вистински имаш лавовско срце. Никогаш не застана. Беше предизвикувачки, беше храбар. Имаше голема желба да станеш шампион. Не многу од моите противници имаат таков став, такво срце''.“ Кличко упатил 147 точни удари од 396 удари (37%), додека Липај 10 од своите 69 (14%). 10-те удари биле составени од 6 убодни и 4 моќни удари.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-gives-praise-leapai-efforts--77157|title=Wladimir Klitschko Gives Praise To Leapai For Efforts|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-leapai|title=Klitschko vs. Leapai - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Кличко против Пулев и Џенингс === [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] конечно наредила натпревар помеѓу Кличко и [[Кубрат Пулев]] на 8 мај 2014 година и дал 30-дневен период за преговори.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-vs-kubrat-pulev-ordered-by-ibf--77592|title=Wladimir Klitschko vs. Kubrat Pulev Ordered By IBF|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Менаџерот на Кличко, Бернд Боенте, изјавил дека потенцијалната борба со шампионот на [[Светски боксерски совет|WBC]], [[Берман Стиверн]], е нивен главен приоритет, борба во која ќе бидат доведени во прашање сите појаси во тешка категорија. Кале Зауерланд изјавил дека ќе побара Кличко (62–3, 52 нокаути) да ја изгуби титулата на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] доколку не се бори против Пулев. Во исто време, Дионтеј Вајлдер бил именуван за задолжителен играч на Стиверн, а [[Светски боксерски совет|WBC]] изјавила дека тој мора да се бори со Вајлдер следниот пат.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschkos-manager-stiverne-wlads-target-not-pulev--78240|title=Klitschko's Manager: Stiverne is Wlad's Target, Not Pulev|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Со оглед на тоа што куповните поени на IBF биле 75–25 во корист на шампионот, Кличко побарал поделбата да биде 80–20 во негова корист. IBF го прифатил барањето.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschkos-80-20-purse-split-request-approved-by-ibf--78303|title=Klitschko's 80-20 Purse Split Request Approved By IBF|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Купувањето на поени се одржало на 17 јуни, кое го добило K2 Promotions. Победничката понуда била 7,25 милиони долари. ''Sauerland Event'' дал понуда за 5,29 милиони долари. Според понудата, K2 го имал местото одредено како [[Барклејкард Арена (Хамбург)|О2 Арена]] во Хамбург, со можен датум 6 септември 2014 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pulev-k2-outbids-sauerland-wins-purse-bid--79005|title=Klitschko-Pulev: K2 Outbids Sauerland, Wins Purse Bid|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Во август, Кличко претрпел повреда на бицепсот, со што борбата била одложена за најмалку два месеци. Бил одреден нов датум на 15 ноември.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pulev-rescheduled-11-15-hamburg--81494|title=Klitschko-Pulev Rescheduled For 11/15 In Hamburg|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> [[HBO]] објавил дека ќе ја емитуваат борбата во живо попладне, што ќе биде 19-та борба против Кличко што ќе ја прикажат.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/hbo-air-wladimir-klitschko-kubrat-pulev-live--84038|title=HBO to air Wladimir Klitschko-Kubrat Pulev live|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Два дена пред борбата, било откриено дека само титулата на IBF ќе биде во прашање за Пулев, но ако Кличко изгуби, преостанатите титули ќе бидат испразнети.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-pulev-only-ibf-belt-stake-challenger--84208|title=Klitschko-Pulev: Only IBF Belt at Stake For Challenger|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/blog/dan-rafael/post/_/id/11040/pulev-can-only-win-one-of-klitschkos-belts|title=Pulev can win only one of Klitschko's belts|date=14 November 2014}}</ref> Светската публика на борбата се проценува на 300 милиони гледачи.<ref name="pulevworld1">{{Наведена мрежна страница|url=https://topsport.bg/box/300-miliona-za-kubrat-i-klichko.html|title=300 милиона за Кубрат и Кличко!|date=15 November 2014|language=bg|accessdate=26 March 2020}}</ref><ref name="pulevworld2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportal.bg/news.php?news=518455|title=300 милиона зрители на шоуто Пулев - Кличко|language=bg|accessdate=26 March 2020}}</ref><ref name="pulevworld3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportlive.bg/sport/other/300-miliona-gledat-megasblysyka-Pulev---Klichko-60444.html|title=300 милиона гледат мегасблъсъка Пулев - Кличко|date=15 November 2014|language=bg|accessdate=26 March 2020}}</ref> И покрај тоа што вложил енергичен напор, Пулев претрпел три нокаутани на патот до нокаут во петтата рунда од катастрофален лев страничен удар. Времето на прекин било евидентирано како 2:11 од петтата рунда. Во интервјуто по борбата, Пулев изјавил: „''Владимир е навистина добар противник, но имаше среќа. Сакам реванш''“. Кличко го пофалил Пулев, нарекувајќи го тежок конкурент.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-drills-kubrat-pulev-fifth--84295|title=Wladimir Klitschko Drills Kubrat Pulev in The Fifth|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> Статистиката на CompuBox покажала дека Кличко упатил 38 точни удари од 89 удари (43%), ова вклучувало 47% од неговите моќни удари. Пулев успеал да нанесе само 25 точни од неговите 110 удари (23%). Ова било составено од 10 убоди и 15 моќни удари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.boxingscene.com/forums/view.php?pg=klitschko-pulev|title=Klitschko vs. Pulev - CompuBox|work=boxingscene.com|language=en|accessdate=8 December 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Борбата била гледана од страна на 9,16&nbsp;милиони гледачи во Германија <ref name="pulev">{{Наведени вести|url=https://www.stern.de/kultur/tv/-schlag-den-raab--unterliegt-klitschko--die-quoten-vom-samstag-3255132.html|title=Wer schlägt den Raab? Klitschko!|date=16 November 2014|access-date=7 March 2026}}</ref> и 1,8&nbsp;милиони гледачи во Бугарија, станувајќи најгледаниот спортски настан на бугарската телевизија од 2007 година и најгледаната програма во историјата на телевизискиот канал [[Нова телевизија|Нова ТВ]].<ref name="pulev-bulgarian-tv">{{Наведена мрежна страница|url=https://blitz.bg/sport/boyni/klichko-pulev-nay-gledanoto-predavane-v-istoriyata-na-nova-tv_252270.html|title=Кличко - Пулев най-гледаното предаване в историята на Нова ТВ|language=bg|accessdate=30 November 2020}}</ref><ref name="pulev-bulgarian-tv2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bnews.bg/article/177694-1_mln_gledaha_krisiya_hasan_i_ibrahim_1_8_miliona_predpochetoha_pulev_klichko|title=1 млн. гледаха Крисия, Хасан и Ибрахим, 1,8 милиона предпочетоха Пулев-Кличко|language=bg|accessdate=30 November 2020}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="pulev-bulgarian-tv3">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bgdnes.bg/Article/4431425|title=Πĸaepд! 1.8 милиeнo бългopи глĸдoли мoчo Eличae - Xyлĸв пe Beвo тĸлĸвизия|date=17 November 2014|language=bg|accessdate=30 November 2020}}</ref><ref name="pulev-bulgarian-tv-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportlive.bg/sport/other/bojat-klichko-pulev-vzrivi-standartite-s-18-mln-zriteli-60774.html|title=Боят Кличко - Пулев взриви стандартите с 1,8 млн. зрители|date=17 November 2014|language=bg|accessdate=6 June 2020}}</ref> Борбата, исто така, имала просек од 620.000 гледачи на HBO и достигнала врв од 700.000 гледачи.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.boxingscene.com/klitschkos-return-hbo-hit-ring-ratings--84388|title=Klitschko's Return to HBO A Hit In The Ring And Ratings|work=BoxingScene.com|access-date=8 December 2017|language=en-us}}</ref> На 20 јануари 2015 година, ESPN објавил дека потенцијалниот натпревар Кличко - Џенингс е потврден и дека ќе се одржи на 25 април 2015 година во [[Медисон Сквер Гарден]]. Преговорите првично започнале во ноември 2014 година. Менаџерот на Кличко, Бернд Боенте, конечно го објавил натпреварот и изјавил дека сите договори се потпишани. [[Барклис Центар]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] првично бил избран за организирање на борбата, но не била наведена никаква причина за промената на местото на одржување.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/12197581/wladimir-klitschko-bryant-jennings-set-april-25-madison-square-garden|title=Klitschko-Jennings set for April 25 at Garden|access-date=5 May 2017|publisher=ESPN}}</ref> Тоа било четврти пат Кличко да се бори во Гарден, негов прв пат на арената и во Соединетите Американски Држави од 2008 година, бранејќи ги своите титули во тешка категорија [[Светска боксерска организација|WBA (Супер)]], [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], [[Меѓународна боксерска организација|IBO]] и ''The Ring''. Тој го победил Џенингс со ефикасно користење на неговиот удар и поништување на офанзивната игра на Џенингс одвнатре, особено со држење на Џенингс, што резултирало со одземање на поен од страна на судијата во десеттата рунда за прекумерно држење, иако Кличко на крајот победил со резултати од 116–111, 116–111 и 118–109. Според Compubox Stats, Кличко упатил 144 точни од неговите 545 удари (26%), додека Џенингс упатил 110 точни од 376 (29 проценти).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/12767497/wladimir-klitschko-defeats-bryant-jennings-unanimous-decision-retain-heavyweight-title|title=Wladimir Klitschko decisions Bryant Jennings to defend heavyweight title|date=26 April 2015|publisher=[[ESPN]]|accessdate=26 April 2015}}</ref> Според ''Nielsen Media Research'', борбата во просек ја гледале 1,637 милиони гледачи на [[HBO]], достигнувајќи врв од 1.742 милиони гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badlefthook.com/2015/4/28/8508991/klitschko-vs-jennings-peaks-at-over-1-7-million-viewers-on-hbo|title=Klitschko delivers highest HBO rating since 2012|date=28 April 2015|work=Bad Left Hook|accessdate=5 May 2017}}</ref> Со оваа победа, Кличко победил 23 боксери во светскиот шампионат во тешка категорија, соборувајќи го рекордот што го држел [[Џо Луис]] 66 години. Кличко наводно заработил 12,5 милиони долари за борбата.<ref name="klitschko-earnings-2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.segodnya.ua/sport/football/glavnye-bogachi-sporta-bolshe-vseh-zarabatyvayut-klichko-i-yarmolenko-svitolina-nomer-odin-u-devushek-674084.html|title=Главные богачи спорта: больше всех зарабатывают Кличко и Ярмоленко, Свитолина – номер один у девушек|accessdate=1 December 2020|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004120442/https://sport.segodnya.ua/sport/football/glavnye-bogachi-sporta-bolshe-vseh-zarabatyvayut-klichko-i-yarmolenko-svitolina-nomer-odin-u-devushek-674084.html|url-status=dead}}</ref> === Кличко против Фјури === Кличко требало да се бори со непоразениот претендент во тешка категорија [[Тајсон Фјури]], задолжителниот предизвикувач на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]], на 24 октомври 2015 година. На 25 септември 2015 година, Кличко ја одложил борбата, наведувајќи повреда. Натпреварот бил презакажан за 28 ноември 2015 година. Во ноќта на борбата, имало многу спорови, прво почнувајќи со ракавиците, а потоа постоела жалба за платното на рингот. Кличко наводно ги имал рацете завиткани без присуство на претставник на Фјури, па морал да го повтори облекувањето.<ref>{{Наведени вести|url=http://larrybrownsports.com/boxing/tyson-fury-wladimir-klitschko-hand-wraps/283126|title=Tyson Fury team makes Wladimir Klitschko re-do his hand wraps|date=28 November 2015|work=Larry Brown Sports|access-date=27 December 2017|language=en-US}}</ref> Кличко ја загубил борбата преку резултат од 115–112, 115–112 и 116–111, сите во корист на Фјури.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.skysports.com/klitschko-vs-fury/news/33472/10083545/klitschko-vs-fury-tyson-fury-wins-unanimous-decision-against-wladimir-klitschko|title=Klitschko vs Fury: Tyson Fury wins unanimous decision against Wladimir Klitschko|work=Sky Sports|access-date=27 December 2017|language=en}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2015/nov/28/wladimir-klitschko-v-tyson-fury-boxing-live|title=Tyson Fury beats Wladimir Klitschko: world heavyweight boxing – as it happened|last=Lutz|first=Tom|date=28 November 2015|work=The Guardian|access-date=27 December 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Тоа било првиот пораз што Кличко го претрпел за повеќе од десет години и го означило крајот на „периодот на Кличко“, осврнувајќи се на временскиот период кога двајцата браќа Кличко доминирале во дивизијата. Кличко и Фјури покажале мала навреда во текот на дванаесетте рунди, но Фјури направил доволно за да ја донесе одлуката. Кличко упатил 52 точни од 231 упатени удари (22,5%), а Фјури упатил 86 точни од 371 упатени удари (23,2%).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/blog/statsinfo/post/_/id/111987/fury-upsets-klitschko-top-stats-to-know|title=Fury upsets Klitschko: Top stats to know|access-date=27 December 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во интервјуто по борбата, емотивниот Фјури изјавил: „''Ова е сон што стана реалност. Работевме толку напорно за ова. Јас го направив тоа. Тешко е да се доаѓа во странски земји и да се донесуваат одлуки. Едноставно ми значи многу да дојдам тука и да ја донесам одлуката''.“ Потоа го зел микрофонот за да му се заблагодари на Кличко: „''Би сакал да му кажам на Владимир, ти си голем шампион. И многу ти благодарам што ме покани. Сето тоа беше забавно и играно за време на подготовката''.“ Кличко не успеал да ја фрли својата добро позната десна рака, главно поради постојаното движење и исмејување на Фјури. Тој изјавил: „''Тајсон беше побрзиот и подобар човек вечерва. Се чувствував доста удобно во првите шест рунди, но бев изненаден што Тајсон беше толку брз и во втората половина. Не можев да ја фрлам десната рака бидејќи предноста беше поголемото растојание што го имаше''.“ Кличко имал клаузула за реванш.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/14244433/tyson-fury-wins-unanimous-decision-wladimir-klitschko-become-world-heavyweight-champion|title=Fury ends Klitschko reign as heavyweight champ|access-date=21 September 2017|publisher=ESPN}}</ref> Кличко имал право на реванш со Фјури како дел од договорот за нивната прва борба. Реваншот конечно бил најавен на 8 април 2016 година и требало да се одржи во родниот град на Фјури во [[Манчестер Арена]] во [[Манчестер]], [[Англија]], на 9 јули 2016 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/35995004|title=Fury & Klitschko set for 9 July rematch|work=BBC Sport|access-date=5 June 2020|language=en-GB}}</ref> Сепак, Тајсон Фјури објавил преку видео на [[YouTube]] дека борбата ќе биде одложена поради истегнување на глуждот што го добил за време на тренингот. Тој им се извинил на своите фанови и потврдил дека борбата ќе биде презакажана за подоцнежен датум. На 7 јули, Фјури објавил преку својот [[Твитер]] профил дека презакажаната борба ќе се одржи на 29 октомври во Манчестер Арена. На 23 септември, Фјури повторно ја одложил борбата откако бил прогласен за „медицински неспособен“,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/37456191|title=Wladimir Klitschko v Tyson Fury postponed: World heavyweight rematch on hold|date=23 September 2016|work=BBC Sport|access-date=26 September 2016|language=en-GB}}</ref> пред конечно да ги напушти титулите WBA (Супер), WBO и IBO, наведувајќи проблеми со депресија откако бил позитивен на тест за кокаин.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.givemesport.com/891813-tyson-fury-releases-statement-after-vacating-world-titles?autoplay=on|title=Tyson Fury writes emotional 127-word statement after vacating world titles|date=13 October 2016|work=GiveMeSport|access-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220118/http://www.givemesport.com/891813-tyson-fury-releases-statement-after-vacating-world-titles?autoplay=on|archive-date=13 October 2016}}</ref> Реваншот со Кличко бил откажан како резултат на тоа. === Кличко против Џошуа === [[Податотека:Wladimir_Klitschko_B_08-2017.jpg|мини|Кличко во 2017 година]] Неколку дена откако реваншот со Фјури бил откажан, Кличко бил контактиран од Еди Хирн, промотор на шампионот на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]], [[Ентони Џошуа]], за да се бори на датумот што го закажале за втора одбрана на 28 ноември. Се чинело дека се договорени условите за пресметка од 30 милиони фунти, иако почетниот договор сè уште не бил потпишан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/boxing/anthony-joshua-wladimir-klitschko-boxing-date-announced-heavyweight-bout-a7363791.html|title=Anthony Joshua vs Wladimir Klitschko date to be announced|date=16 October 2016|work=The Independent|access-date=29 October 2016|language=en-GB}}</ref> Откако Фјури се откажал од своите светски титули, се велело дека Кличко сака титулата [[Светска боксерска организација|WBA]] да биде ставена на располагање во потенцијалниот меч против Џошуа и чека одобрување, што WBA постојано го одложувало.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldboxingnews.com/wba-decision-joshua-vs-klitschko-monday/|title=WBA decision on Joshua v Klitschko ruled out until Monday|last=WBN|work=WBN - World Boxing News|archive-url=https://web.archive.org/web/20161030081708/http://www.worldboxingnews.net/2016/10/23/news/wba-decision-on-joshua-v-klitschko-ruled-out-until-monday|archive-date=30 October 2016|accessdate=30 October 2016}}</ref> Причината зошто WBA го одложувало одобрувањето на борбата било тоа што имале правен договор со [[Лукас Браун]], за да може да се бори за испразнетата титула следниот пат. Кличко потоа го насочил своето внимание кон борбата против Браун на 10 декември, датум за кој неговиот тим имал закажано арена во Германија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-browne-clash-wba-crown-357156?|title=Klitschko-Browne to clash for WBA crown? {{!}} Boxing News|date=20 October 2016|work=Boxing News|access-date=30 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031085323/http://www.fightnews.com/Boxing/klitschko-browne-clash-wba-crown-357156|archive-date=31 October 2016|language=en-US}}</ref> На 24 октомври, Кличко претрпел мала повреда на листот од ногата, што го исклучило од натпреварите до 2017 година. Разговорите меѓу таборот на Кличко и Хирн останале активни, а борбата била закажана за првиот дел од 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-out-december-10-fight-with-injury--110054?|title=Wladimir Klitschko Out Of December 10 Fight With Injury - Boxing News|date=24 October 2016|work=boxingscene.com|accessdate=30 October 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://sport.bt.com/boxing/anthony-joshua-set-for-spring-bout-with-wladimir-klitschko-S11364108823303|title=Anthony Joshua set for spring bout with Wladimir Klitschko|work=BT.com|access-date=30 October 2016|archive-date=2016-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202170949/http://sport.bt.com/boxing/anthony-joshua-set-for-spring-bout-with-wladimir-klitschko-S11364108823303|url-status=dead}}</ref> На 2 ноември, WBA конечно се согласила да одобри борба за нивната супер титула, под услов Џошуа да го победи [[Ерик Молина]] во декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldboxingnews.com/wba-resolution-joshua-v-klitschko-sanctioned-ortiz-out-browne-v-briggs-ordered/|title=WBA resolution: Joshua v Klitschko sanctioned; Ortiz out; Browne v Briggs ordered|last=Jay|first=Phil D.|date=2 November 2016|work=WBN - World Boxing News|accessdate=4 November 2016}}</ref> На 10 декември, веднаш откако Џошуа го победил Молина во Манчестер Арената, Кличко бил поканет во рингот од Хирн. Било објавено дека Кличко и Џошуа ќе се соочат еден со друг за WBA (Супер), IBF и слободните IBO титули на [[Вембли (стадион)|стадионот Вембли]] во [[Лондон]], на 29 април 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://boxingnewstv.com/anthony-joshua-vs-wladimir-klitschko-signed-april-29th/|title=Anthony Joshua vs Wladimir Klitschko signed for April 29th|last=Elliott|first=Ryan|date=11 December 2016|work=Boxing News TV|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214181726/http://boxingnewstv.com/anthony-joshua-vs-wladimir-klitschko-signed-april-29th/|archive-date=14 December 2016|accessdate=11 December 2016}}</ref> Претседателот на WBA, Гилберто Хесус Мендоза, потврдил дека победникот ќе мора да се соочи со задолжителниот предизвикувач [[Луис Ортиз]], а роковите ќе бидат утврдени по борбата за обединување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skysports.com/boxing/news/12183/10703298/anthony-joshua-or-wladimir-klitschko-will-advance-to-meet-luis-ortiz-orders-wba|title=Anthony Joshua or Wladimir Klitschko will advance to meet Luis Ortiz, orders WBA|date=20 December 2016|work=Sky Sports|accessdate=21 December 2016}}</ref><ref name="newstalk.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newstalk.com/Luis-Ortiz-lined-up-to-face-winner-of-Anthony-Joshua-and-Wladimir-Klitschko-fight|title=Luis Ortiz lined up to face winner of Anthony Joshua and Wladimir Klitschko fight|date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222082324/http://www.newstalk.com/Luis-Ortiz-lined-up-to-face-winner-of-Anthony-Joshua-and-Wladimir-Klitschko-fight|archive-date=22 December 2016|accessdate=21 December 2016}}</ref> Еден ден подоцна, [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] објавила дека победникот мора да се бори со нивниот задолжителен предизвикувач [[Кубрат Пулев]]. Поради овој судир со [[Светска боксерска организација|WBA]] кој ја спроведувал нивната задолжителна борба, се верувало дека или Џошуа или Кличко ќе мора да се откажат од титулата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/18331385/joshua-klitschko-winner-give-wba-ibf-world-title|title=Joshua-Klitschko winner to face world-title dilemma|access-date=26 April 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во јануари 2017 година, Еди Хирн објавил дека биле продадени над 80.000 билети, нов рекорд на боксот, надминувајќи го Карл Фроч против Џорџ Гроувс II. Тој поднел барање за да бидат достапни уште 5.000 билети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-vs-klitschko-over-80000-tickets-sold--112709|title=Joshua vs. Klitschko - Over 80,000 Tickets Sold|date=16 January 2017|work=Boxing Scene|accessdate=17 January 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ringtv.com/480652-joshuas-clash-klitschko-sells-80000-tix/|title=JOSHUA'S CLASH WITH KLITSCHKO SELLS OVER 80,000 TIX|date=16 January 2017|accessdate=17 January 2017}}</ref> На мерењето, Кличко тежел 109 килограми, најлесната тежина што ја имал од 2009 година. Џошуа бил потежок со 113 килограми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-weighs-250-pounds-klitschko-weighs-240-pounds--116071|title=Joshua Weighs in at 250 Pounds; Klitschko Weighs 240¼ Pounds - Boxing News|date=28 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=28 April 2017}}</ref> Пред повоена рекордна публика од 90.000 присутни, Џошуа победил со технички нокаут во многу драматичен натпревар во кој двајцата дале сè од себе. Тие се бореле во тесни и претпазливи први четири рунди. Во петтата, Џошуа излегол и задал неколку удари, принудувајќи го Кличко да падне на подот. Лутиот Кличко се кренал и доминирал над Џошуа до крајот на рундата, пред да нанесе чиста десна рака и да постигне свој нокдаун во шестата рунда. Следните неколку рунди биле повторно претпазливи, двајцата останале претпазливи еден кон друг, сè додека освежениот Џошуа не го нападнал Кличко во единаесеттата рунда со удар со горен рез во десната страна од лицето на Кличко, што ќе биде почеток на крајот за Украинецот. Џошуа потоа составил неколку мали, но моќни комбинации кои го испратиле неговиот противник на одот. Кличко повторно се кренал, но Џошуа го нокаутирал по втор пат во рундата ослободувајќи комбинација од седум удари, со лев страничен удар. Неколку моменти подоцна, Џошуа се обидел да ја заврши борбата со неколку десни странични удари и успеал да го врати Кличко во јажињата каде што повторно испратил неколку удари. Судијата потоа заклучил дека Кличко примил доволно удари и ја прекинал борбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-gets-off-floor-knocks-klitschko-out-eleventh-results--116122|title=Joshua Gets Off The Floor, Knocks Klitschko Out in Eleventh - Boxing News|date=29 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=30 April 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/|title=BBC Sport|access-date=30 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630082458/https://www.bbc.co.uk/sport/0/|archive-date=30 June 2012|language=en-GB}}</ref> Во моментот на прекинот, Џошуа водел според резултатите на двајца судии со 96–93 и 95–93, додека третиот судија го ставил Кличко во водство со 95–93. Статистиката на CompuBox покажала дека Џошуа упатил 107 точни од неговите 355 удари (30,1%), а Кличко упатил 94 точни од 256 удари (36,7%).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/19274886/anthony-joshua-defeats-wladimir-klitschko-11th-round-tko|title=Joshua rallies to stop Klitschko in 11th round|access-date=30 April 2017|publisher=ESPN}}</ref> Во интервјуата по борбата, Кличко зборувал за клаузулата за реванш, но не дал показатели дали ќе ја активира: „''Секако дека имаме реванш во договорот. Треба да анализирам и да видам што се случило. Жалам што не можев да кренам раце, но му честитам. Стана, возврати и ги освои титулите''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/klitschko-best-man-won-its-really-sad-i-make-it--116127|title=Klitschko: The Best Man Won, It's Really Sad That I Didn't Make It - Boxing News|date=29 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=30 April 2017}}</ref> На прес-конференцијата по борбата, Џошуа изјавил дека нема да има проблеми со уште една борба со Кличко: „''Не ми пречи повторно да се борам со него, ако сака реванш. Голема почит кон Владимир што ги предизвика младите лавови во дивизијата. Од него зависи, мене не ми пречи. Доколку Роб мисли дека е добро, јас сум подготвен да одам''.“ Еди Хирн изјавил дека следната борба на Џошуа веројатно ќе се одржи на крајот од годината, веројатно на стадионот „Принсипалити“ во [[Кардиф]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-on-board-klitschko-rematch-principality-stadium-eyed--116139|title=Joshua On Board For Klitschko Rematch, Principality Stadium Eyed - Boxing News|date=30 April 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=30 April 2017}}</ref> Борбата во просек имала 659.000 гледачи на ''Showtime'' во Соединетите Американски Држави. Била емитувана во живо, а борбата започнала околу 5 попладне источно време и 14 часот попладне. Nielsen Media Research открил дека борбата достигнала врв од 687.000 гледачи, што било за време на петтата и шестата рунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-klitschko-live-broadcast-drew-659k-viewers-showtime--116176|title=Joshua-Klitschko Live Broadcast Drew 659K Viewers for Showtime - Boxing News|date=May 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=2 May 2017}}</ref> Одложената реприза на HBO ја гледале во просек 738.000 гледачи и достигнала врв од 890.000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/hbo-replay-joshua-klitschko-peaked-890k-viewers--116199|title=HBO's Replay of Joshua-Klitschko Peaked at 890K Viewers - Boxing News|date=2 May 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=3 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mmapayout.com/2017/05/joshua-klitschko-produce-ratings-on-both-showtime-and-hbo/|title=Joshua-Klitschko produce ratings for Showtime and HBO : MMAPayout.com: The Business of MMA|work=mmapayout.com|accessdate=2 May 2017}}</ref> Во соопштение за медиумите, германскиот телевизиски канал RTL објавил дека борбата ја гледале во просек 9,59 милиони гледачи, достигнувајќи врв од 10,43 милиони гледачи. Ова било повисоко од 8,91 милиони гледачи кои вклучиле да го гледаат натпреварот Кличко против Фјури во 2015 година. Борбата имала помал број гледачи од победата на Кличко над [[Мариуш Вах]] во 2012 година, која ја гледале 11 милиони, и натпреварот Кличко против Хеј, кој го гледале над 16 милиони.<ref name="joshua-klitschko-rtl-press-release">{{Наведени вести|url=https://rp-online.de/sport/boxen/wladimir-klitschko-beschert-rtl-starke-quote_aid-20944127|title=9,59 Millionen sehen Klitschkos Niederlage|date=30 April 2017|access-date=7 March 2026|language=de}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record|title=Ratings: Joshua-Klitschko pulls in 659k in US, exceeds 10 million in Germany|date=1 May 2017|work=Bloody Elbow|archive-url=https://web.archive.org/web/20170502013809/http://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record|archive-date=2 May 2017|accessdate=2 May 2017}}</ref> На 7 јуни 2017 година, [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] му одобрил исклучок на Џошуа за реваншот Кличко, наместо да се бори со задолжителниот предизвикувач [[Кубрат Пулев]]. Во тој момент, не било кажано дека реваншот ќе се одржи. Кличко изјавил дека му треба време да ја разгледа својата ситуација пред да се согласи на реванш. Само неколку недели по борбата, Еди Хирн ја поднел документацијата до IBF за да побара исклучок од задолжителната одбрана. IBF објаснил дека реваншот мора да се одржи најдоцна до 2 декември 2017 година и дека победникот мора да се бори против Пулев без исклучоци.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/19564662/ibf-grants-anthony-joshua-exception-likely-rematch-wladimir-klitschko|title=Joshua given exception to mandatory defense|access-date=10 June 2017|publisher=ESPN}}</ref> На 11 јули 2017 година, [[Еди Хирн]] отпатувал во САД за да аплицира за боксерска лиценца од [[Невада]] за промоција, а исто така и за да разгледа потенцијални места во [[Лас Вегас]], зборувајќи за MGM. Тој имал обиколка на арената „Т-Мобиле„. Иако биле дискутирани Нигерија, Дубаи и Кина, Хирн се загреал за идејата борбата да се одржи во Лас Вегас. Хирн изјавил за [[Sky Sports]]: „''Вчера се сретнавме со Ричард Штурм и тимот на MGM во Лас Вегас и имавме целосна обиколка на арената „Т-Мобиле“, што е многу импресивно. Постои огромен апетит од двете страни да се одржи реваншот таму и ќе разговараме понатаму во текот на следната недела или приближно толку за да видиме дали тоа може да стане реалност''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-klitschko-rematch-land-t-mobile-arena--118469|title=Joshua-Klitschko Rematch Could Land at T-Mobile Arena - Boxing News|date=13 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> Стивен Еспиноза од „Шоутајм“ изјавил дека договорот може брзо да се постигне, бидејќи и тој едвај чека да го доведе Џошуа, кој имал договор со „Шоутајм“, да се бори во САД. „''Не е тајна дека копнееме по неговото доаѓање тука и секако тоа би била феноменална борба. Тоа би била најголемата борба во тешка категорија во Вегас во последните веројатно неколку децении, па би сакале да бидеме домаќини''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/showtime-espinoza-joshua-klitschko-ii-decision-getting-close--118538|title=SHO's Espinoza: Joshua-Klitschko II Decision is Getting Close - Boxing News|date=15 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> На 25 јули, Хирн на 11 ноември 2017 година најавил дека реваншот ќе се одржи во арената „Т-Мобиле“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/hearn-confident-joshua-klitschko-rematch-1111-vegas--118824|title=Hearn Confident Joshua-Klitschko Rematch Will Be 11/11 in Vegas - Boxing News|date=25 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> Беше објавено дека борбата би можела да биде со плаќање по гледање во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/joshua-klitschko-rematch-on-ppv-united-states--118915|title=Joshua-Klitschko Rematch Could Be on PPV in United States - Boxing News|date=27 July 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=29 July 2017}}</ref> === Пензионирање === На 3 август 2017 година, Кличко објавил на својата официјална мрежна страница и каналите на социјалните медиуми дека се повлекува од боксот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://klitschko.com/en/decision|title=Decision|date=3 August 2017|work=Klitschko.com|language=en-us|accessdate=3 August 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://k-mg.de/en/news/view/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=276&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=53d76edcbfbb781639eb3a28a2d61b32|title=WLADIMIR KLITSCHKO ENDS HIS BOXING CAREER|date=3 August 2017|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172031/http://k-mg.de/en/news/view/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=276&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=53d76edcbfbb781639eb3a28a2d61b32|archive-date=3 August 2017|accessdate=3 August 2017}}</ref> Тој ја завршил својата професионална кариера со 64 победи во 69 борби, од кои 53 со нокаут. Се натпреварувал во 29 борби за светска титула.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/40811881|title=Wladimir Klitschko retires and will not fight Anthony Joshua in rematch|date=3 August 2017|work=BBC Sport|access-date=5 August 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-retires-from-boxing-joshua-rematch-off--119132|title=Wladimir Klitschko Retires From Boxing - Boxing News|date=3 August 2017|work=boxingscene.com|language=en-us|accessdate=5 August 2017}}</ref> == Наследство == [[Податотека:Klitschko_brothers_2010_Ukraine_stamp.jpg|мини|Браќата Кличко на украинска поштенска марка од 2010 година]] За време на владеењето на Кличко како светски шампион во тешка категорија, неговите борби наводно привлекле до 500 милиони гледачи ширум светот. Кличко е именуван повеќе пати меѓу 100-те најплатени спортисти во светот од страна на [[Форбс]]: тој бил рангиран на 24-то место во 2012 година (прва листа на Форбс; проценети приходи 28 милиони долари помеѓу 1 јуни 2011 и 1 јуни 2012 година),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2012|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502081652/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=2 May 2013|accessdate=3 June 2025}}</ref> 41-во место во 2013 година (24 милиони долари),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2013|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130924163125/http://www.forbes.com/athletes/list/|archive-date=24 September 2013|accessdate=3 June 2025}}</ref> 25-то место во 2014 година (28 милиони долари),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2014: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140615074032/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=15 June 2014|accessdate=3 June 2025}}</ref> 63-то место во 2015 година (21,5 милиони долари) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2015: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720101512/http://www.forbes.com/athletes/list/|archive-date=20 July 2015|accessdate=3 June 2025}}</ref> и 98-мо место во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2017: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709095750/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=9 July 2017|accessdate=3 June 2025}}</ref> За време на неговата активна кариера, Кличко бил изоставен од списокот на Форбс само еднаш, во 2016 година, и покрај фактот што наводно заработил 22,5 милиони долари за борбата против [[Тајсон Фјури]] во ноември 2015 година (100-тиот рангиран [[Бастер Пози]] заработил 20,8 милиони; [[Конор Мекгрегор]], на 85-то место, заработил 22 милиони).<ref>{{Наведени вести|url=https://sport.24tv.ua/skilki_zarobili_ukrayinski_bokseri_za_svoyu_karyeru__top_5_bagatiyiv_n1225208|title=Скільки заробили українські боксери за свою кар'єру – топ-5 багатіїв|access-date=3 June 2025|publisher=[[24 Kanal]]|language=uk}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://fakty.ua/209401-vitalij-klichko-ya-ne-uznal-vladimira-on-ne-pokazal-ni-skorosti-ni-kombinacij-ni-vzryvnyh-udarov|title=Виталий Кличко: "Я не узнал Владимира — он не показал ни скорости, ни комбинаций, ни взрывных ударов"|access-date=3 June 2025|publisher=[[Fakty i Kommentarii]]|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://sport.24tv.ua/statki-volodimira-klichka-otsinili-100-milyoniv-novini-boksu_n1379812|title=Статки Володимира Кличка оцінили у 100 мільйонів доларів|access-date=3 June 2025|publisher=[[24 Kanal]]|language=uk}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2016/06/08/the-worlds-100-highest-paid-athletes-2016-by-the-numbers/?sh=7d04589a57eb|title=The World's 100 Highest-Paid Athletes 2016: By The Numbers|access-date=2 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.com/athletes/list|title=The World's Highest Paid Athletes 2016: Search By Name|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810052052/http://www.forbes.com/athletes/list|archive-date=10 August 2016|accessdate=3 June 2025}}</ref> Вкупната заработка на Владимир Кличко во професионалната кариера се проценува на околу 150 милиони долари.<ref name="sportarena.com"/><ref name="sport.24tv.ua"/><ref name="nv.ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.nv.ua/ukr/boxing/volodimir-klichko-skilki-zarobiv-za-svoyu-kar-yeru-50031579.html|title=ЗМІ порахували, скільки за кар'єру боксера заробив Володимир Кличко|date=11 July 2019|work=sport.nv.ua|language=uk|accessdate=24 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://champion.com.ua/ukr/boxing/skilki-milyoniv-zarobiv-volodimir-klichko-arifmetika-chempiona-1038442|title=Чемпіонська арифметика: скільки Володимир Кличко заробив за свою боксерську кар’єру|last=Rozenko|first=Maksym|work=champion.com.ua|language=Ukrainian|accessdate=9 March 2026}}</ref> Познат по добротворна работа и филантропија, Владимир е еден од само 15-те сегашни или поранешни живи спортисти кои се прогласени за [[шампион на УНЕСКО во спорт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/new/en/goodwill-ambassadors/champions-for-sport/|title=Champions for Sport|publisher=UNESCO|accessdate=3 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/archives/multimedia/document-2946|title=Ukrainian Boxers Vitality and Wladimir Klitschko named UNESCO Champion for Sport|date=26 February 2013|publisher=UNESCO|accessdate=3 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D36314%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|title=Vitaly and Wladimir Klitschko designated UNESCO Champions for Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111122427/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D36314%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|archive-date=11 November 2009|accessdate=31 August 2019}}</ref> Сметајќи се за национални херои во [[Украина]], браќата Кличко во 2008 година биле избрани за 15-ти најголеми Украинци на сите времиња по национална анкета на која гласале околу 2,5 милиони луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDFqF5rZtvc|title=Великі Українці - сто великих українців від 19 до 1|date=3 January 2016|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908235951/https://www.youtube.com/watch?v=wDFqF5rZtvc|archive-date=2024-09-08|accessdate=23 November 2020|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/1118306.html|title=У проекті "Великі Українці" на телеканалі "Інтер" переміг князь Ярослав Мудрий|date=29 May 2008|work=Радіо Свобода|access-date=23 November 2020|language=uk}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zaxid.net/yaroslav_mudriy_mikola_amosov_stepan_bandera__veliki_ukrayintsi_n1053992|title=Ярослав Мудрий, Микола Амосов, Степан Бандера - ВЕЛИКІ УКРАЇНЦІ|date=17 May 2008|work=zaxid.net|language=uk|accessdate=23 November 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.ua/society/116673-veliki-ukrajintsi-yaroslav-mudriy-obiyshov-banderu.html|title="Великі Українці": Ярослав Мудрий обійшов Бандеру|date=17 May 2008|work=unian.ua|language=uk|accessdate=23 November 2020}}</ref> Боксерските борби во кои учествувал еден од браќата Кличко редовно привлекувале помеѓу 10 и 20 милиони гледачи во Украина; борбата на Владимир против [[Александар Поветкин]] генерирала уште поголем број гледачи, привлекувајќи 23 милиони гледачи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-snnmwEACAAJ|title=Die Klitschkos|last=Linder|first=Leo G.|publisher=Neues Leben, Verlag|year=2013|isbn=978-33-550-1817-3|location=Germany|publication-date=1 December 2013}}</ref><ref name="der-spiegel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/consent-a-?targetUrl=https%3A%2F%2Fwww.spiegel.de%2Fsport%2Fsonst%2Fboxen-witali-klitschko-in-kiew-geehrt-a-47635.html|title=Witali Klitschko in Kiew geehrt|language=de|accessdate=31 October 2020}}</ref><ref name="wach-ua">{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Boy-Klichk-Vah-v-Rossii-posmotreli-400-tysyach-chelovek-399079.html|title=Бой Кличко – Вах в России посмотрели 400 тысяч человек|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727190540/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/Boy-Klichk-Vah-v-Rossii-posmotreli-400-tysyach-chelovek-399079.html|archive-date=27 July 2021|accessdate=13 September 2025}}</ref> Владимир е именуван повеќе пати меѓу 100-те највлијателни луѓе во Украина од страна на „Кореспондент“: тој бил рангиран на 95-то место во 2006 година, 88-мо во 2010 година, 43-то во 2011 година, 51-во во 2012 година и 45-то во 2013 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1251989-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-ukraincev|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных украинцев|access-date=9 November 2020|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1389595-top-100-izdaniya-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных людей Украины|access-date=12 November 2020|language=ru}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://korrespondent.net/ukraine/politics/1595038-top-100-zhurnala-korrespondent-polnyj-spisok-samyh-vliyatelnyh-lyudej-ukrainy|title=ТОП-100 журнала Корреспондент. Полный список самых влиятельных людей Украины|access-date=9 November 2020|language=ru}}</ref> [[Форбс|„Форбс“]] го прогласил Кличко за најпопуларна позната личност во Украина во 2015 година, ставајќи го пред пејачот [[Свјатослав Вакарчук]] и „[[Квартал 95 Студио]]“, а го рангирал на второ и трето место во 2012 и 2013 година, соодветно (рангирањето не било спроведено во 2014 година).<ref name="forbes-ua-celebrities-2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.capital.ua/ru/news/57754-forbes-nazval-vladimira-klichko-samym-dorogim-i-populyarnym-ukraintsem|title=Forbes назвал Владимира Кличко самым дорогим и популярным украинцем|date=24 December 2015|work=capital.ua|language=ru|accessdate=3 November 2020}}</ref><ref name="forbes-ua-celebrities-2015-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/top-10-samyh-dorogih-i-samyh-populyarnyh-zvezd-ukrainy-677862.html|title=ТОП-10 самых дорогих и самых популярных звезд Украины|work=segodnya.ua|language=ru|accessdate=3 November 2020|archive-date=2021-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531005806/https://www.segodnya.ua/lifestyle/showbiz/top-10-samyh-dorogih-i-samyh-populyarnyh-zvezd-ukrainy-677862.html|url-status=dead}}</ref><ref name="forbes-ua-celebrities-2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://korrespondent.net/showbiz/music/1433636-forbes-nazval-samyh-uspeshnyh-zvezd-ukrainskogo-shou-biznesa|title=Forbes назвал самых успешных звезд украинского шоу-бизнеса|work=korrespondent.net|language=ru|accessdate=3 November 2020}}</ref><ref name="forbes-ua-celebrities-2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://korrespondent.net/business/career/3281562-reitynh-zvezd-2013-Forbesua|title=Рейтинг звезд 2013 - Forbes.ua|work=korrespondent.net|language=ru|accessdate=3 November 2020}}</ref> Во 2017 година, Владимир бил одликуван со [[Орден на слободата (Украина)|Орден на слободата]], највисокото украинско одликување што може да му се додели на лице од која било националност, за неговите достигнувања во спортот и придонесот во економскиот, научниот и културниот развој на Украина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/251/2017#Text|title=Указ Президента України Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня незалежності України|publisher=Verkhovna Rada|language=uk|accessdate=1 December 2020}}</ref> Браќата Кличко се сметале и за големи ѕвезди во Германија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-how-the-klitschkos-came-to-rule-german-fight-game-2303979.html|title=Boxing: How the Klitschkos came to rule German fight game|access-date=6 November 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/02/23/sports/othersports/23boxing.html|title=In Germany, Boxing Finds Appreciation and a Hub|last=Kulish|first=Nicholas|date=23 February 2008|work=The New York Times|access-date=6 November 2020}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://xsport.ua/boxing_s/news/v-germanii-bratev-klichko-znala-kazhdaya-babushka-istorii-o-raskrutke-ukraintsev-dlya-nemetskoy-publ_2293232/|title="В Германии братьев Кличко знала каждая бабушка". Истории о раскрутке украинцев для немецкой публики|access-date=6 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818150143/https://xsport.ua/boxing_s/news/v-germanii-bratev-klichko-znala-kazhdaya-babushka-istorii-o-raskrutke-ukraintsev-dlya-nemetskoy-publ_2293232/|archive-date=18 August 2020|language=ru}}</ref> Анкета спроведена од TNS за ''Horizont Sport Business'' во 2003 година покажала дека 91,7% од Германците го препознаваат Владимир Кличко, додека 70,5% ги славеле неговите успеси, што го прави четвртиот најпрепознатлив и трет најомилен спортист во Германија во тоа време.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dfv.de/presse/aktuellemitteilungen/Sven-Hannawald-ist-der-beliebteste-deutsche-Sportler-596|title=Sven Hannawald ist der beliebteste deutsche Sportler|access-date=7 November 2020|language=de}}</ref> Според [[Дојче Веле]], друго истражување спроведено не подоцна од 2011 година покажало дека речиси 99% од луѓето во Германија ги препознаваат браќата Кличко.<ref name="klitschko-dw">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/ru/кличко-в-кино-славные-парни-с-железными-кулаками/a-15161256|title=Кличко в кино: славные парни с железными кулаками|access-date=2 November 2020|language=ru}}</ref> Показателот на CPI спроведен од агенцијата ''Celebrity Performance'' во 2012 година ги рангирал браќата Кличко на второто место на списокот на најпродавани познати личности во Германија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Ranking-Werbemuffel-Guenther-Jauch-ist-beliebtestes-Testimonial-111369|title=Ranking: "Werbemuffel" Günther Jauch ist beliebtestes Testimonial|access-date=17 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/medien/celebrities-klopp-der-aufsteiger-der-testimonials/7406308-2.html|title=Klopp: Der Aufsteiger der Testimonials|access-date=22 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://ixtenso.de/retail-marketing/markenwert-steigern-mit-prominenten-testimonials.html|title=Markenwert steigern mit prominenten Testimonials|access-date=22 November 2020|language=de|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129232531/https://ixtenso.de/retail-marketing/markenwert-steigern-mit-prominenten-testimonials.html|url-status=dead}}</ref> додека во јануари 2014 година, врз основа на анкета спроведена од истата агенција на 1151 испитаници, браќата Кличко биле рангирани на 6-то место во категоријата „Личност на годината за 2013 година“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/marketing/nachrichten/Promiranking-Angela-Merkel-ueberstrahlt-alle-VIPs--118675|title=Angela Merkel outshines all VIPs|access-date=22 November 2020|language=de}}</ref> Десет од неговите борби собрале над 10 милиони просечни гледачи, а неговата одбрана на титулата во светската тешка категорија против [[Еди Чемберс]] во март 2010 година привлекла поголем број гледачи на RTL отколку враќањето на легендата на [[Формула 1]], избран за најголем германски спортист на 20 век,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pitpass.com/22921/Schumacher-voted-Germans-sportsman-of-the-century|title=Schumacher voted German's sportsman of the century|date=20 November 2004|work=Pitpass|accessdate=27 February 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.presseportal.de/pm/7840/619711|title=6.11 million viewers watched the Athlete of the Century show by ZDF|date=22 November 2004|access-date=23 April 2021|language=de}}</ref> [[Михаел Шумахер]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/25284/ber_12_mio_zuschauer_klitschko_schlgt_alle/|title=Über 12 Mio. Zuschauer: Klitschko schlägt alle|access-date=6 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.t-online.de/sport/boxen/id_41107002/wladimir-klitschko-besser-als-michael-schumacher.html|title=Wladimir Klitschko besser als Michael Schumacher|access-date=6 November 2020|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.horizont.net/medien/nachrichten/-Marktanteile-im-Maerz-Boxen-und-Formel-1-befluegeln-RTL-91251?thankyou=true&login=1|title=Marktanteile im März: Boxen und Formel 1 beflügeln RTL|access-date=6 November 2020|language=de}}</ref> Владимир Кличко, кој е заслужен за распродадените спортски стадиони, имал осум од неговите борби на спортски стадиони во Германија, Швајцарија и Обединетото Кралство, при што сите освен една имале посетеност од 43.000 до 90.000 гледачи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tagesspiegel.de/sport/wo-sind-die-gegner-6743668.html|title=Klitschkos K.O.-Sieg: Wo sind die Gegner?|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/04/23/sports/wladimir-klitschko-seeks-recognition-of-himself-and-ukraine.html|title=Wladimir Klitschko Seeks Recognition of Himself and Ukraine|last=Depaolo|first=Joe|date=22 April 2015|work=The New York Times|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.si.com/more-sports/2012/07/05/wladimir-klitschko-tony-thompson|title=Wladimir Klitschko is on a roll and don't expect Thompson to stop him|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.abendblatt.de/sport/article107851810/Wladimir-Klitschko-vollzieht-die-Pruegelstrafe.html|title=Wladimir Klitschko vollzieht die Prugelstrafe|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.shz.de/sport/weitere-sportarten/artikel/der-stahlhammer-hat-wieder-zugeschlagen-41315925|title=Der "Stahlhammer" hat wieder zugeschlagen|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.si.com/more-sports/2009/06/21/klitschko-chagaev|title=No longer a doubt: Boxing has its legitimate heavyweight champion|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/20233046/wladimir-klitschko-retires-boxing-fight-anthony-joshua-rematch|title=Wladimir Klitschko announces retirement from boxing|access-date=23 September 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.si.com/more-sports/2009/06/21/klitschko-chagaev|title=No longer a doubt: Boxing has its legitimate heavyweight champion|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref name="biggest attendances">{{Наведени вести|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/22837621/from-rumble-jungle-cardiff-biggest-attendances-boxing-history|title=From Rumble in the Jungle to Cardiff, the biggest attendances in boxing history|access-date=16 June 2020|publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/wm-boxkampf-gegen-chambers-klitschko-verteidigt-titel-gegen-fast-eddie-a-684813.html|title=Klitschko verteidigt Titel gegen "Fast Eddie"|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/klitschkos-50-k-o-engtanzparty-mit-klar-verteilten-rollen-a-819139.html|title=Engtanzparty mit klar verteilten Rollen|access-date=23 September 2023|language=de}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/sport/boxing/39748791|title=Anthony Joshua stops Wladimir Klitschko in the 11th round at Wembley|access-date=23 September 2023}}</ref> За време на неговата кариера, Владимир Кличко победил 23 боксери за светската титула во тешка категорија, најмногу во историјата на боксот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Most_Opponents_Beaten_for_World_Heavyweight_Title|title=Most Opponents Beaten for World Heavyweight Title|accessdate=28 November 2020}}</ref> Кличко држи неколку историски рекорди, вклучувајќи го и држењето на светската титула во тешка категорија подолго од кој било друг боксер во историјата со 4.382 дена (12 години);<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/media/index.php/Longest_Combined_World_Heavyweight_Title_Reigns|title=Longest Combined World Heavyweight Title Reigns|accessdate=28 November 2020}}</ref> најмногу поразени противници и победи во борбите за светска титула во тешка категорија од меѓународната експанзија на управните тела на боксот, со 23 и 25 соодветно;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/wiki/index.php/Most_Opponents_Beaten_for_World_Heavyweight_Title_%E2%80%93_Era_Of_International_Expansion_(1962%E2%80%93present)|title=Most Opponents Beaten for World Heavyweight Title – Era Of International Expansion (1962–present)|accessdate=28 December 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/wiki/index.php/Most_Wins_in_World_Heavyweight_Title_Fights_%E2%80%93_Era_Of_International_Expansion_(1962%E2%80%93present)|title=Most Wins in World Heavyweight Title Fights – Era Of International Expansion (1962–present)|accessdate=28 December 2025}}</ref> најмногу победи во борбите за сите титули и најдолго владеење на обединети титули во историјата на професионалниот бокс со 15 борби за титула и 14 последователни одбрани, соодветно. Тој има втора најуспешна одбрана на титулата од кој било боксер во тешка категорија со 23 (вклучувајќи го и неговото прво владеење како шампион на Светската боксерска асоцијација), зад [[Џо Луис]] (25) и пред [[Лари Холмс]] (20) и [[Мухамед Али]] (19) и трета најпоследователна одбрана на титулата во историјата на тешка категорија. Кличко учествувал во 29 борби за титулата во светската тешка категорија, повеќе од кој било друг боксер во историјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ringtv.com/494964-wladimir-klitschko-and-the-world-title-bout-title-reign-kings/|title=WLADIMIR KLITSCHKO AND THE WORLD TITLE BOUT, TITLE-REIGN KINGS|date=25 April 2017|publisher=The Ring|accessdate=13 May 2020}}</ref> Од април 2025 година, [[BoxRec]] го рангирал Владимир Кличко како 69-ти најдобар боксер на сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/ratings?r%5Brole%5D=box-pro&r%5Bsex%5D=M&r%5Bstatus%5D=&r%5Bdivision%5D=&r%5Bcountry%5D=&r_go=&offset=50|title=BoxRec ratings: all locations, lb for lb, active and inactive|publisher=BoxRec|accessdate=14 August 2022}}</ref> Според BoxRec, Кличко, исто така, поразил 12 претходно непоразени борци со комбиниран рекорд 267–0–5 (174 [[Нокдаун|НД]]) – овие 12 го вклучиле Најџи Шахид (професионален рекорд 16–0–1, 8 НД кои влегле во борбата),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/8345/12670|title=Bout: Klitschko vs Shaheed|accessdate=11 December 2020}}</ref> Зоран Вујичиќ (14–0, 6 НД <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/8594/13099|title=Bout: Klitschko vs Vujicic|accessdate=11 December 2020}}</ref> Елисео Кастиљо (18–0–1, 14 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/444584/922989|title=Bout: Klitschko vs Castillo|accessdate=11 December 2020}}</ref> Семјуел Питер (24–0, 21 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/454334/990950|title=Bout: Klitschko vs Peter|accessdate=11 December 2020}}</ref> Калвин Брок (29–0, 22 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/499326/1105384|title=Bout: Klitschko vs Brock|accessdate=11 December 2020}}</ref> Султан Ибрагимов (22–0–1, 17 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/539403/1243536|title=Bout: Klitschko vs Ibragimov|accessdate=11 December 2020}}</ref> ,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/573817/1421575|title=Bout: Klitschko vs Chagaev|accessdate=11 December 2020}}</ref> Мариуш Вах (27–0, 15 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/651188/1728572|title=Bout: Bout: Klitschko vs Wach|accessdate=11 December 2020}}</ref> Франческо Пјанета (28–0–1, 15 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/666897/1781609|title=Bout: Klitschko vs Pianeta|accessdate=11 December 2020}}</ref> Александар Поветкин (26–0, 18 НД),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/672143/1802390|title=Bout: Klitschko vs Povetkin|accessdate=11 December 2020}}</ref> Кубрат Пулев (20–0, 11 НД) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/695409/1917998|title=Bout: Klitschko vs Pulev|accessdate=11 December 2020}}</ref> и Брајант Џенингс (19–0, 10 НД).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxrec.com/en/event/705549/1942392|title=Bout: Klitschko vs Jennings|accessdate=11 December 2020}}</ref> Владимир има победено 9 сегашни или поранешни светски шампиони во текот на својата кариера. Меѓу нив се шампионите во тешка категорија [[Крис Берд]] (двапати), [[Реј Мерсер]], [[Ламон Брустер]], [[Самуел Питер]] (двапати), [[Султан Ибрагимов]], [[Хасим Рахман]] и [[Руслан Чагаев]], светскиот шампион во две категории [[Дејвид Хеј]] и обединетиот шампион во крузер (јуниорска тешка категорија) категорија [[Жан-Марк Мормек]]. Познат по својата моќ на удари, Кличко го победил својот противник на растојание 56 пати во 69 борби, сооднос нокаут-победа од 81% (ова вклучува две дисквалификации и еден преку техничко решение). Од неговите преостанати тринаесет борби, четири вклучувале противник кого Кличко го нокаутирал во реванш (Еверет Мартин, Крис Берд, Ламон Брустер и Семјуел Питер), три во кои го нокаутирал својот противник повеќе пати на патот до победа со преку одлука (Дејвид Хеј, Александар Поветкин и првата борба против Крис Берд), две во кои Кличко го нокаутирал својот противник пред самиот да биде нокаутиран ([[Ентони Џошуа]] и првата борба со Ламон Брустер) и три во кои учествувале борци кои никогаш не биле нокаутирани од никого пред или потоа во сите нивни професионални кариери (Тајсон Фјури, Султан Ибрагимов и Рос Пурити). Анализирајќи го своето наследство, Ден Рафаел напишал дека Кличко се докажал како голем боксер во тешка категорија на сите времиња и дека неговото наследство ќе биде гледано поповолно со текот на времето, споредувајќи го со [[Ленокс Луис]] во тој поглед. Рафаел верува дека серијата од 22 победи на Кличко од 2004 до 2015 година, која вклучувала обединување на три титули, го зацементирала неговото наследство меѓу најголемите на сите времиња. Кличко бил критикуван за неговиот претпазлив стил на боксување, но Рафаел тврди дека недостатокот на возбудливи борби не е еднаков на недостаток на квалитет. Тој исто така верува дека наводната слабост на периодот во која Кличко се натпреварувал е претерана, тврдејќи дека само два периоди во боксот во тешка категорија, 1970-тите и 1990-тите, би можеле да се сметаат за одлични, и дека периодот на Кличко не е послаб од онаа на [[Мајк Тајсон]], кој имал само половина одбрани на титули од Владимир. И покрај ова, Рафаел инсистира дека Владимир сè уште има многу квалитетни противници во своето CV, како што се Крис Берд, Дејвид Хеј, Александар Поветкин, Калвин Брок, Султан Ибрагимов и Руслан Чагаев, и дека тие победи не треба да се отфрлаат поради нивната еднострана природа; всушност, тие само го нагласуваат квалитетот на боксерските вештини на Кличко и интелигенцијата во рингот.<ref name="dan rafael espn">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/20349834/right-appreciate-wladimir-klitschko-great-career|title=It's the right time to appreciate Wladimir Klitschko's all-time great career|date=15 August 2017|work=[[ESPN]]}}</ref> Рафаел напишал дека иако Кличко претрпел неколку лоши порази и мора да се земе предвид неговата кариера во целина. Во 2021 година, Кличко бил примен во [[Меѓународна боксерска сала на славните|Меѓународната боксерска сала на славните]] во својата прва година од подобноста, откако бил избран пред Мигел Кото и Џејмс Тони од страна на панел од околу 200 меѓународни историчари на боксот.<ref name="ibhof-class-2021-1"/><ref name="ibhof-class-2021-2"/> == Други интереси == Кличко е исто така страствен голфер и бил виден како игра на шампионатот „Алфред Данхил Линкс“ во Шкотска. Турнирот се играше на три терени во 2008 година, вклучувајќи ги „Сент Ендрус“, „Карнусти“ и „Кингсбарнс“ во Фајф и Ангус. Кличко бил именуван за куратор на украинскиот павилјон на Венециското биенале во 2009 година. Од октомври 2015 година, Кличко станал вонреден професор на швајцарскиот Универзитет Сент Гален, каде што предавал на магистерски студии.<ref name="LA Times 14 October 2015"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.es.unisg.ch/en/node/133|title=CAS Change & Innovation Management {{!}} Executive School HSG|work=www.es.unisg.ch|accessdate=7 November 2021}}</ref> == Личен живот == [[Податотека:Klitschko-gesf-2018-7931_(cropped).jpg|мини|Кличко во 2018 година]] Од 2009 година, Кличко бил во врска со американската актерка [[Хајден Панетиер]]. Панетиер се појавила покрај рингот на некои од борбите на Кличко, вклучително и на победата на Кличко со нокаут во 10-та рунда над Семјуел Питер.<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.nydailynews.com/2010-01-05/gossip/17943584_1_wladimir-klitschko-bora-bora-touch-weekly|title=Hayden Panettiere Gets Cozy with Boxing Champ Wladimir Klitschko in Miami|last=Eisinger|first=Amy|date=5 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110322093616/http://articles.nydailynews.com/2010-01-05/gossip/17943584_1_wladimir-klitschko-bora-bora-touch-weekly|archive-date=22 March 2011|publisher=nydailynews.comcom|location=New York}}</ref> Двојката имала кратка разделба во 2011 година, но повторно биле заедно во 2013 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/entertainment/gossip/la-et-mg-hayden-panettiere-wladimir-klitschko-glamour-20130402,0,5900835.story|title=Hayden Panettiere opens up about beau Wladimir Klitschko|date=2 April 2013|work=Los Angeles Times|access-date=2 April 2013}}</ref> Во октомври 2013 година, Панетиер потврдила дека таа и Кличко се свршиле.<ref>{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/hayden-panettiere-engaged/story?id=20516110|title=Hayden Panettiere Is Engaged!|last=Messer|first=Lesley|date=9 October 2013|access-date=9 October 2013|publisher=ABC News}}</ref> Тие имаат едно дете заедно, ќерка, родена во декември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tv.yahoo.com/news/hayden-panettiere-wladimir-klitschko-welcome-172800872.html|title=Hayden Panettiere and Wladimir Klitschko Welcome Baby Girl|date=13 December 2014|publisher=[[Yahoo!]]}}</ref> Во август 2018 година, според мајката на Панетиер, Лесли Фогел, двојката се разделила по втор пат.<ref>{{Наведени вести|url=http://perezhilton.com/2018-08-03-hayden-panettiere-wladimir-klitschko-breakup-split-mother-confirms|title=Hayden Panettiere & Wladimir Klitschko Split After 9 Years!|access-date=4 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817121026/http://perezhilton.com/2018-08-03-hayden-panettiere-wladimir-klitschko-breakup-split-mother-confirms|archive-date=17 August 2018}}</ref> Се вели дека биле во „добри односи“ заради нивната ќерка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/hayden-panettiere-wladimir-klitschko-split-13030136|title=Hayden Panettiere and Wladimir Klitschko 'split' as she's seen with mystery man|last=Shenton|first=Zoe|date=4 August 2018|work=mirror|access-date=4 August 2018}}</ref> На 6 декември 2013 година, Кличко и неговата тогашна свршеница Хајден Панетиер ги посетиле протестите на [[Евромајдан]] во [[Киев]]. Неговиот брат [[Виталиј Кличко|Виталиј]] бил една од водечките фигури на овие протести. Тој и Панетиер им се обратиле на толпата.<ref>{{In lang|ru}} [http://news.liga.net/video/politics/937731-vladimir_klichko_i_khayden_panetteri_na_evromaydane_video.htm Владимир Кличко и Хайден Панеттьери на Евромайдане: видео ''Wladimir Klitschko and''] ''[[Hayden Panettiere]] on Euromaidan: video'', LIGA.net, 7 December 2013.</ref> Владимир Кличко и неговиот брат Виталиј Кличко никогаш не се бореле еден против друг во професионална борба, бидејќи нивната мајка ги натерала да ветат дека никогаш нема да се борат еден против друг.<ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2015/04/08/sport/wladimir-klitschko-boxing-ukraine/|title=Wladimir Klitschko: Iron Curtain no barrier for 'Dr. Steelhammer'|last=Gary Morley and Matt Vigil|date=8 April 2015|access-date=4 January 2017|publisher=CNN}}</ref> Кличко зборува четири јазици: англиски, германски, руски и украински. Тој бил пријател со покојната германска легенда во тешка категорија [[Макс Шмелинг]]. На 29 март 2012 година, за време на добротворна аукција во [[Киев]], Украина, Кличко го продал на аукција својот златен олимписки медал од 1996 година на купувач кој понудил 1 милион долари. Кличко изјавил дека ќе ги искористи парите за да им помогне на соништата на стотици илјади украински деца. По продажбата, купувачот веднаш го вратил медалот од почит кон Кличко и затоа што сакал тој да остане кај семејството Кличко. Кличко се појавил во филмот од 2001 година „[[Единаесетмината на Оушн]]“ во измислен натпревар со [[Ленокс Луис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0240772/|title=Oceans' 11 IMDB entry|work=www.imdb.com|accessdate=2026-04-11}}</ref> Во февруари 2022 година, Кличко се приклучил на Киевската [[Територијална одбранбена бригада на Украина|територијална одбранбена бригада]] (воена резервна компонента на украинските вооружени сили). И тој и неговиот брат Виталиј Кличко, кој е [[градоначалник на Киев]] од 2014 година, ветиле дека ќе се борат за да го заштитат главниот град на Украина, [[Киев]], преку вооружените сили, како одговор на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] што започнала на 24 февруари 2022 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/klitschko-brothers-take-up-arms-fight-ukraine-2022-02-25/|title=Klitschko brothers to take up arms and fight for Ukraine|date=24 February 2022|work=[[Reuters]]|access-date=24 February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/boxing/story/_/id/33363582/former-heavyweight-champion-vitali-klitschko-plans-fight-ukraine-brother|title=HOF boxers Klitschko brothers to fight for Ukraine|date=24 February 2022|publisher=ESPN|language=en|accessdate=25 February 2022}}</ref> Според ''[[Тајмс|„Тајмс“]]'', Владимир и Виталиј биле на личниот список на Владимир Путин од 24 познати украински личности кои тој сакал да бидат убиени.<ref name="klitschko svoboda">{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/intervyu-iz-vitaliyem-i-volodymyrom-klychkamy/32283026.html|title="Росія руйнує життя мільйонів людей": інтерв'ю із Віталієм і Володимиром Кличками|date=22 February 2023|access-date=12 April 2023|publisher=[[Radio Svoboda]]|language=uk}}</ref><ref name="klitschko times">{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/vitali-klitschko-the-heavyweight-on-putins-hitlist-w8hxz6hmc|title=Vitali Klitschko: the heavyweight on Putin's hitlist|date=22 February 2023|work=[[The Times]]|access-date=12 April 2023}}</ref> На 10 март 2022 година, браќата објавиле преку [[Телеграм]] дека собрале 100 милиони евра финансиска поддршка за Украина со кампања за собирање средства во Германија.<ref name="klitschko raised 100 million">{{Наведени вести|url=https://www.rnd.de/politik/spenden-fuer-ukraine-klitschko-brueder-sammeln-100-millionen-euro-in-deutschland-WMXSGAHALNA4LLXZAVPAO2HM6I.html|title=Klitschko-Brüder sammeln in Deutschland 100 Millionen Euro für Spenden an die Ukraine|date=10 March 2022|work=[[RedaktionsNetzwerk Deutschland]]|access-date=26 August 2023}}</ref> Во ноември 2024 година, Кличко упатил барање до американскиот водител на подкаст, [[Џо Роган]], да го вклучи во неговата емисија за да разговараат за нивните разлики во врска со воениот судир меѓу [[Руско-украинска војна|Украина и Русија]]. Кличко го обвинил Роган за „''повторување на руската пропаганда''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/25/wladimir-klitschko-joe-rogan-ukraine-russia|title=Ukrainian boxing champ Wladimir Klitschko calls out Rogan for 'repeating Russian propaganda'|last=Pengelly|first=Martin|date=25 November 2024|work=The Guardian|accessdate=26 November 2024}}</ref> ==Професионални рекорди== {{BoxingRecordSummary |НА-wins=53 |НА-losses=4 |dec-wins=9 |dec-losses=1 |dq-wins=2 }} {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{abbr|Бр.|Број}} !# !Резултат !Противник !Тип !Рунда, време !Дата !Возраст !Место !Забелешка |- |69 |{{no2}}Пораз |64–5 |style="text-align:left;"|[[Ентони Џошуа]] |ТНА |11 (12), {{small|2:25}} |[[Ентони Џошуа против Владимир Кличко|29 април 2017]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2017|4|29}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вембли (стадион)|Вембли]], Лондон, Англија}} |style="text-align:left;"|{{small|За титули во тешка категорија на IBF, WBA (Super) и IBO}} |- |68 |{{no2}}Пораз |64–4 |style="text-align:left;"|[[Тајсон Фјури]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Тајсон Фјури|28 ноември 2015]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2015|11|28}} |style="text-align:left;"|{{small|Есприт Арена, Диселдорф, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги загуби титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |67 |{{yes2}}Победа |64–3 |style="text-align:left;"|[[Брајант Џенингс]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Брајант Џенингс|25 април 2015]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2015|4|26}} |style="text-align:left;"|{{small|Медисон Сквер Гарден, Њујорк, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO, и ''The Ring''}} |- |66 |{{yes2}}Победа |63–3 |style="text-align:left;"|[[Кубрат Пулев]] |НА |5 (12), {{small|2:11}} |[[Владимир Кличко против Кубрат Пулев|15 ноември 2014]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2014|11|15}} |style="text-align:left;"|{{small|O2 World, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |65 |{{yes2}}Победа |62–3 |style="text-align:left;"|[[Алекс Леапај]] |ТНА |5 (12), {{small|2:05}} |26 април 2014 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2014|4|26}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Конинг Пилсенер Арена]], Оберхаузен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |64 |{{yes2}}Победа |61–3 |style="text-align:left;"|[[Александар Поветкин]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Александар Поветкин|5 октомври 2013]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2013|10|5}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Олимписки стадион (Москва)|Олимписки стадион]], [[Москва]], Русија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |63 |{{yes2}}Победа |60–3 |style="text-align:left;"|[[Франческо Пјанета]] |ТНА |6 (12), {{small|2:52}} |4 мај 2013 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2013|5|4}} |style="text-align:left;"|{{small|САП арена, Манхајм, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |62 |{{yes2}}Победа |59–3 |style="text-align:left;"|[[Мариуш Вах]] |СО |12 |10 ноември 2012 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2012|11|10}} |style="text-align:left;"|{{small|O2 World, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO, и ''The Ring''}} |- |- |61 |{{yes2}}Победа |58–3 |style="text-align:left;"|[[Тони Томпсон]] |ТНА |6 (12), {{small|1:12}} |7 јули 2012 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2012|7|7}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Стад де Сјуис]], [[Берн]], Швајцарија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |60 |{{yes2}}Победа |57–3 |style="text-align:left;"|[[Жан-Марк Мормек]] |НА |4 (12), {{small|1:12}} |[[Владимир Кличко против Жан-Марк Мормек|3 март 2012]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2012|3|3}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Есприт Арена]], Диселдорф, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA (Super), IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |59 |{{yes2}}Победа |56–3 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Хеј]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Дејвид Хеј|2 јули 2011]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2011|7|2}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Фолкспаркштадион]], Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO, IBO и ''The Ring'';<br />Освои титула во тешка категорија на WBA}} |- |58 |{{yes2}}Победа |55–3 |style="text-align:left;"|[[Самуел Питер]] |НА |10 (12), {{small|1:22}} |[[Владимир Кличко против Самуел Питер II|11 септември 2010]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2010|9|11}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Комерцбанк-Арена]], Франкфурт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |57 |{{yes2}}Победа |54–3 |style="text-align:left;"|[[Еди Чемберс]] |НА |12 (12), {{small|2:55}} |20 март 2010 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2010|3|20}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Есприт Арена]], Диселдорф, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO, IBO и ''The Ring''}} |- |56 |{{yes2}}Победа |53–3 |style="text-align:left;"|[[Руслан Чагаев]] |RTD |9 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Руслан Чагаев|20 јуни 2009]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2009|6|20}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Фелтинс-Арена]], [[Гелзенкирхен]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO и IBO;<br />Освои титула во тешка категорија на ''The Ring''}} |- |55 |{{yes2}}Победа |52–3 |style="text-align:left;"|[[Хасим Рахман]] |ТНА |7 (12), {{small|0:44}} |[[Владимир Кличко против Хасим Рахман|13 декември 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2008|12|13}} |style="text-align:left;"|{{small|САП арена, Манхајм, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO и IBO}} |- |54 |{{yes2}}Победа |51–3 |style="text-align:left;"|[[Тони Томпсон]] |НА |11 (12), {{small|1:38}} |[[Владимир Кличко против Тони Томпсон|12 јули 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2008|7|12}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Барклејкард Арена (Хамбург)]], Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF, WBO и IBO}} |- |53 |{{yes2}}Победа |50–3 |style="text-align:left;"|[[Султан Ибрагимов]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Султан Ибрагимов|23 февруари 2008]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2008|2|23}} |style="text-align:left;"|{{small|Медисон Сквер Гарден, Њујорк, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO;<br />Освои титула во тешка категорија на WBO}} |- |52 |{{yes2}}Победа |49–3 |style="text-align:left;"|[[Лејмон Брустер]] |RTD |6 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Лејмон Брустер II|7 јули 2007]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2007|7|7}} |style="text-align:left;"|{{small|Келнарена, Келн, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |- |51 |{{yes2}}Победа |48–3 |style="text-align:left;"|[[Реј Остин]] |НА |2 (12), {{small|1:23}} |[[Владимир Кличко против Реј Остин|10 март 2007]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2007|3|10}} |style="text-align:left;"|{{small|САП арена, Манхајм, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |50 |{{yes2}}Победа |47–3 |style="text-align:left;"|[[Калвин Брок]] |ТНА |7 (12), {{small|2:10}} |[[Владимир Кличко против Калвин Брок|11 ноември 2006]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2006|11|11}} |style="text-align:left;"|{{small|Медисон Сквер Гарден, Њујорк, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |49 |{{yes2}}Победа |46–3 |style="text-align:left;"|[[Крис Бирд]] |ТНА |7 (12), {{small|0:41}} |[[Крис Бирд против Владимир Кличко II|22 април 2006]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2006|4|22}} |style="text-align:left;"|{{small|[[САП арена]], [[Манхајм]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титули во тешка категорија на IBF и IBO}} |- |48 |{{yes2}}Победа |45–3 |style="text-align:left;"|[[Самуел Питер]] |СО |12 |[[Владимир Кличко против Самуел Питер|24 септември 2005]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2005|9|24}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Бордволк хол]], Атлантик Сити, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титули во тешка категорија на NABF и NABO}} |- |47 |{{yes2}}Победа |44–3 |style="text-align:left;"|[[Елисео Кастиљо]] |ТНА |4 (10), {{small|2:51}} |23 април 2005 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2005|4|23}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вестфаленхален]], [[Дортмунд]], Германија}} | |- |46 |{{yes2}}Победа |43–3 |style="text-align:left;"|[[Даварил Вилијамсон]] |{{abbr|ТО|Техничка одлука}} |5 (10), {{small|3:00}} |2 октомври 2004 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2004|10|2}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Caesars Palace]], Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Поделена техничка одлука: Кличко исечен од случаен судир со глава}} |- |45 |{{no2}}Пораз |42–3 |style="text-align:left;"|[[Лејмон Брустер]] |ТНА |5 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Лејмон Брустер|10 април 2004]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2004|4|10}} |style="text-align:left;"|{{small|Центар за настани во Мандалај Беј, Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|За титула во тешка категорија на WBO}} |- |44 |{{yes2}}Победа |42–2 |style="text-align:left;"|[[Данел Николсон]] |ТНА |4 (12), {{small|1:44}} |20 декември 2003 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2003|12|20}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Вундерино Арена]], [[Кил]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBA Inter-Continental}} |- |43 |{{yes2}}Победа |41–2 |style="text-align:left;"|[[Фабио Едуардо Моли]] |НА |1 (12), {{small|1:49}} |30 август 2003 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2003|8|30}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Олимпиахале]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBA Inter-Continental}} |- |42 |{{no2}}Пораз |40–2 |style="text-align:left;"|[[Кори Сандерс]] |ТНА |2 (12), {{small|0:27}} |[[Владимир Кличко против Кори Сандерс|8 март 2003]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2003|3|8}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена ТУИ]], Хановер, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја загуби титулата во тешка категорија на WBO}} |- |- |41 |{{yes2}}Победа |40–1 |style="text-align:left;"|[[Џамил Меклајн]] |RTD |10 (12), {{small|3:00}} |[[Владимир Кличко против Џамил Меклајн|7 декември 2002]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2002|12|7}} |style="text-align:left;"|{{small|Центар за настани во Мандалај Беј, Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |40 |{{yes2}}Победа |39–1 |style="text-align:left;"|[[Реј Мерсер]] |ТНА |6 (12), {{small|1:08}} |[[Владимир Кличко против Реј Мерсер|29 јуни 2002]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2002|6|26}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Етес Арена]], Атлантик Сити, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |39 |{{yes2}}Победа |38–1 |style="text-align:left;"|[[Франсоа Бота]] |ТНА |8 (12), {{small|0:47}} |16 март 2002 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2002|3|16}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Ханс-Мартин-Шлаер-Хале]], Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |38 |{{yes2}}Победа |37–1 |style="text-align:left;"|[[Чарлс Шафорд]] |ТНА |6 (12), {{small|2:55}} |4 август 2001 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2001|8|4}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Центар за настани во Мандалај Беј]], Парадајс, Невада, САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |37 |{{yes2}}Победа |36–1 |style="text-align:left;"|[[Дерик Џеферсон]] |ТНА |2 (12), {{small|2:09}} |24 март 2001 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2001|3|4}} |style="text-align:left;"|{{small|[[БМВ Парк]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBO}} |- |36 |{{yes2}}Победа |35–1 |style="text-align:left;"|[[Крис Бирд]] |СО |12 |[[Крис Бирд против Владимир Кличко|14 октомври 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|10|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Келнарена, Келн, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBO}} |- |35 |{{yes2}}Победа |34–1 |style="text-align:left;"|[[Монте Барет]] |ТНА |7 (10), {{small|2:40}} |[[Ленокс Луис против Франсоа Бота|15 јули 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|7|15}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Лондон]], [[Лондон]], Англија}} | |- |34 |{{yes2}}Победа |33–1 |style="text-align:left;"|[[Дејвид Бостис]] |ТНА |2 (12), {{small|1:27}} |[[Ленокс Луис против Мајкл Грант|29 април 2000]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|4|29}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Медисон Сквер Гарден]], [[Њујорк]], САД}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBA Inter-Continental}} |- |33 |{{yes2}}Победа |32–1 |style="text-align:left;"|[[Паја Волфграм]] |НА |1 (12), {{small|1:30}} |18 март 2000 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|2000|3|18}} |style="text-align:left;"|{{small|| Спортска сала Астердорфер, Хамбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBC International}} |- |32 |{{yes2}}Победа |31–1 |style="text-align:left;"|Лајош Ерош |НА |2 (12), {{small|2:35}} |4 декември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|12|4}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Спортска сала (Хановер)|Спортска сала]], Хановер, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ги одбрани титулите во тешка категорија на WBA Inter-Continental и Европската титула}} |- |31 |{{yes2}}Победа |30–1 |style="text-align:left;"|[[Фил Џексон (боксер)|Фил Џексон]] |НА |2 (8), {{small|1:59}} |12 ноември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|11|12}} |style="text-align:left;"|{{small|[[The Orleans]], Парадајс, Невада, САД}} | |- |- |30 |{{yes2}}Победа |29–1 |style="text-align:left;"|[[Аксел Шулц]] |ТНА |8 (12), {{small|2:42}} |25 септември 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|9|25}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Келнарена]], [[Келн]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBA Inter-Continental;<br />Освои Европска титула во тешка категорија}} |- |29 |{{yes2}}Победа |28–1 |style="text-align:left;"|Џозеф Чингангу |RTD |4 (12), {{small|3:00}} |17 јули 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|7|17}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Сала Мицубиши Електрик]], [[Диселдорф]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освои титула во тешка категорија на WBA}} |- |28 |{{yes2}}Победа |27–1 |style="text-align:left;"|Тони Лароса |ТНА |1 (10), {{small|2:57}} |22 мај 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|5|22}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска палата, [[Будимпешта]], Унгарија}} | |- |27 |{{yes2}}Победа |26–1 |style="text-align:left;"|Еверет Мартин |ТНА |8 (8) |24 април 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|4|24}} |style="text-align:left;"|{{small|Зграда Циркус Кроне, Минхен, Германија}} | |- |26 |{{yes2}}Победа |25–1 |style="text-align:left;"|Зоран Вујичиќ |НА |1 (8), {{small|1:02}} |13 февруари 1999 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1999|2|13}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, Штутгарт, Германија}} | |- |25 |{{no2}}Пораз |24–1 |style="text-align:left;"|[[Рос Пјурити]] |ТНА |11 (12), {{small|0:18}} |[[Владимир Кличко против Рос Пјурити|5 декември 1998]] |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|12|5}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Киевска палата на спортот|Палата на спортовите]], [[Киев]], Украина}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја загуби титулата во тешка категорија на WBC}} |- |24 |{{yes2}}Победа |24–0 |style="text-align:left;"|Донел Вингфилд |НА |1 (8) |14 ноември 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|11|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Зграда Циркус Кроне, Минхен, Германија}} | |- |23 |{{yes2}}Победа |23–0 |style="text-align:left;"|Ели Диксон |НА |3 (10), {{small|2:26}} |3 октомври 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|10|3}} |style="text-align:left;"|{{small|Сала Принц-Гарден, [[Аугсбург]], Германија}} | |- |22 |{{yes2}}Победа |22–0 |style="text-align:left;"|Стив Панел |НА |2 (10) |19 септември 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|9|19}} |style="text-align:left;"|{{small|Арена Оберхаузен, Оберхаузен, Германија}} | |- |21 |{{yes2}}Победа |21–0 |style="text-align:left;"|Карлос Монро |ТНА |6 (10), {{small|2:28}} |6 август 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|8|6}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Гранд Казино Авојелс]], [[Марксвил (Луизијана)]], САД}} | |- |20 |{{yes2}}Победа |20–0 |style="text-align:left;"|Наџи Шахид |НА |1 (12) |10 јули 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|7|10}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Зграда Циркус Кроне]], Минхен, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBC}} |- |- |19 |{{yes2}}Победа |19–0 |style="text-align:left;"|Коди Кох |НА |4 (12) |23 мај 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|5|23}} |style="text-align:left;"|{{small|Оберајнхале, Офенбург, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ја одбрани титулата во тешка категорија на WBC}} |- |18 |{{yes2}}Победа |18–0 |style="text-align:left;"|Еверет Мартин |{{Abbr|СО|Едногласна одлука}} |8 |13 март 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|3|13}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала Вандсбек, Хамбург, Германија}} | |- |17 |{{yes2}}Победа |17–0 |style="text-align:left;"|Маркус Мекинтир |НА |3 (12) |14 февруари 1998 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1998|2|14}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Освоил титула во тешка категорија на WBC}} |- |16 |{{yes2}}Победа |16–0 |style="text-align:left;"|Дерик Лампкинс |ТНА |1 (8) |20 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|12|20}} |style="text-align:left;"|{{small|Оберајнхале, Офенбург, Германија}} | |- |15 |{{yes2}}Победа |15–0 |style="text-align:left;"|Ладислав Хусарик |ТНА |3 (8) |13 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|12|13}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Спортска сала Алстердорфер ]], Хамбург, Германија}} | |- |14 |{{yes2}}Победа |14–0 |style="text-align:left;"|Џери Халстед |ТНА |2 (8) |6 декември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|12|6}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Стадхале Офенбах|Стадхале]], [[Офенбах на Мајна]], Германија}} | |- |13 |{{yes2}}Победа |13–0 |style="text-align:left;"|Маркос Гонсалес |НА |2 (8) |11 октомври 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|10|11}} |style="text-align:left;"|{{small|Стадхале, Котбус, Германија}} | |- |12 |{{yes2}}Победа |12–0 |style="text-align:left;"|[[Џејмс Причард]] |ТНА |3 (8) |20 септември 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|9|20}} |style="text-align:left;"|{{small| Тиволи Ајспортхале, Ахен, Германија}} | |- |11 |{{yes2}}Победа |11–0 |style="text-align:left;"|[[Бико Ботовамунгу]] |DQ |5 (6), {{small|0:02}} |23 август 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|8|23}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, Штутгарт, Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Ботовамунгу дисквалификуван откако неговиот тим одбил да го напушти рингот}} |- |10 |{{yes2}}Победа |10–0 |style="text-align:left;"|Гилберто Вилијамсон |ТНА |3 (8) |12 јули 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|7|12}} |style="text-align:left;"|{{small|Берлет-Хале, [[Хаген]], Германија}} | |- |9 |{{yes2}}Победа |9–0 |style="text-align:left;"| Салвадор Масиел |НА |1 (8) |27 јуни 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|6|27}} |style="text-align:left;"|{{small| Оберајнхале, [[Офенбург]], Германија}} | |- |8 |{{yes2}}Победа |8–0 |style="text-align:left;"|Пол Ешли |НА |2 (8), {{small|1:25}} |13 јуни 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|6|13}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Оберхаузен]], [[Оберхаузен]], Германија}} | |- |7 |{{yes2}}Победа |7–0 |style="text-align:left;"|Марк Вилс |НА |1 (8), {{small|2:58}} |10 мај 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|5|10}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Балспортхале]], Франкфурт, Германија}} | |- |6 |{{yes2}}Победа |6–0 |style="text-align:left;"|Марк Јанг |{{abbr|ПОТ|Прекин од тимот}} |2 (6), {{small|3:00}} |12 април 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|4|12}} |style="text-align:left;"|{{small|Еврогрес, [[Ахен]], Германија}} | |- |5 |{{yes2}}Победа |5–0 |style="text-align:left;"|Карлос Монро |{{abbr|ДК|Дисквалификација}} |6 (6), {{small|0:34}} |15 февруари 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|2|15}} |style="text-align:left;"|{{small|Штадхале, [[Котбус]], Германија}} |style="text-align:left;"|{{small|Монро бил дисквалификуван поради удар со глава}} |- |4 |{{yes2}}Победа |4–0 |style="text-align:left;"|Трој Вејда |ТНА |3 (6), {{small|0:36}} |25 јануари 1997 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1997|1|25}} |style="text-align:left;"|{{small|Хотел Маритим, [[Штутгарт]], Германија}} | |- |3 |{{yes2}}Победа |3–0 |style="text-align:left;"|Бил Кориган |ТНА |1 (4), {{small|1:21}} |21 декември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1996|12|21}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Зоолошка градина Франкфурт|Зоолошка градина]], [[Франкфурт]], Германија}} | |- |2 |{{yes2}}Победа |2–0 |style="text-align:left;"|Ексум Спејт |{{abbr|ТНА|Технички нокаут}} |2 (4), {{small|1:54}} |30 ноември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1996|11|30}} |style="text-align:left;"|{{small|[[Арена Нова]], [[Винер Нојштат]], Австрија}} | |- |1 |{{yes2}}Победа |1–0 |style="text-align:left;"|Фабијан Меца |{{abbr|НА|Нокаут}} |1 (4), {{small|1:35}} |16 ноември 1996 |style="text-align:left;"|{{age in years and days|1976|3|25|1996|11|16}} |style="text-align:left;"|{{small|Спортска сала [[Вандсбек]], [[Хамбург]], Германија}} | |} == Титули во бокс == === Главни светски титули === * [[Светска боксерска организација|WBA]] (унифициран и супер) шампион во тешка категорија {{Efn|Главен шампион во текот на целото негово владеење. Промовиран во супершампион во август 2011 година.|name=e}} * Шампион во тешка категорија на [[Меѓународна боксерска федерација|IBF]] * Шампион во тешка категорија на [[Светска боксерска асоцијација|WBO]] === Наслови на списанието ''„The Ring“'' === * Шампион во тешка категорија на списанието ''The Ring'' === Мали светски титули === * Шампион во тешка категорија на [[Меѓународна боксерска организација|IBO]] === Регионални/меѓународни наслови === * Интерконтинентален шампион на WBA во тешка категорија * Меѓународен шампион во тешка категорија на WBC * Европски шампион во тешка категорија * Шампион во тешка категорија на NABF * Шампион во тешка категорија на NABO === Почесни титули === * Супершампион на WBO == Гледаност == {{Gallery |width=400 |File:Boxing Germany TV average viewership-1.jpg |Графикон што го претставува развојот на бројките на гледаност на германските телевизиски натпревари на Владимир Кличко од 1999 година |File:Wladimir Klitschko vs UEFA Champions League in Germany.jpg |Гледаност на борбите на Владимир Кличко во споредба со популарноста на натпреварите од Лигата на шампионите на УЕФА во Германија низ годините }} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%;" ! Дата !! Натпревар !! Официјално<ref name="eyeonthering"/> !! Регион !! Мрежа !! Гледаност!! Извори!! Забелешки |- |- |25 септември 1999 година |Владимир Кличко против [[Алекс Шулц]] |{{center|''Кличко vs. Шулц''}} |Германија |[[РТЛ Телевизија]] |{{center|10,530,000}} |<ref name=schulz>{{Cite web |url=https://www.boxing247.com/news/Vladimir-Klitschko-Profile.php |title=Wladimir Klitschko Profile - East Side Boxing|access-date=16 May 2020}}</ref><ref name=schulz1>{{Cite web |url=https://www.focus.de/panorama/boulevard/entertainment-brueder-bumm_aid_178789.html |title=Die Schwergewichtsboxer Vitali und Wladimir Klitschko über Hiebe, Geld und den Showdown in Las Vegas |access-date=16 May 2020 |language=de |archive-date=31 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031031246/https://www.focus.de/panorama/boulevard/entertainment-brueder-bumm_aid_178789.html |url-status=dead }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1|Просечна гледаност}} |- |{{center|25 декември 1999 година}} |Владимир Кличко против Лајош Ерош |{{center|''Кличко vs. Ерош''}} |Германија |[[Сат.1]] |{{center|7,010,000}} |<ref name=eros>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/6708/126925 |title=Vitali Klitschko vs. Chris Byrd generates 9,79 million viewers, breaking the station's record held by Wladimir|date=3 April 2000 |access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|14 октомври 2000 година}} |[[Крис Берд против Владимир Кличко]] |{{center|''Одмазда на братот''}} |Германија |Сат.1 |{{center|8,190,000}} |<ref name=byrd1>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/6708/184721 |title=9,39 Millionen sahen "Die Rache des Bruders" Saisonrekord für "ran - SAT.1-BUNDESLIGA"|date=19 October 2000 |access-date=7 March 2026 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|7 декември 2002 година}} |[[Владимир Кличко против Џамил МекКлајн]] |{{center|''Кличко vs. МекКлајн''}} |Германија |[[ЦДФ]] |{{center|4,590,000}} |<ref name=mccline-zdf>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/7840/403894|title=ZDF-Pressemitteilung Starkes Wochenende für das ZDF Tagessieg am Sonntag mit Rosamunde Pilcher, "Menschen 2002" und Sport |access-date=7 March 2026 |language=de }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}} |- |{{center|8 март 2003 година}} |[[Владимир Кличко против Кори Сандерс]] |{{center|''Следната голема ѕвезда''}} |Германија |[[ЦДФ]] |{{center|9,170,000}} |<ref name=sanders>{{Cite web |url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/boxen-schwermut-im-klitschko-lager-a-239384.html|title=Schwermut im Klitschko-Lager |access-date=7 March 2026 |language=de }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|30 август 2003 година}} |Владимир Кличко против [[Фабио Едуардо Моли]] |{{center|''Ноќ на џиновите''}} |Германија |ЦДФ |{{center|7,630,000}} |<ref name=moli>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/7840/476645 |title=Fast acht Millionen Zuschauer sahen Klitschos K.o.-Sieg live im ZDF|date=31 August 2003 |access-date=2 November 2020}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2" |{{center|20 декември 2003 година}} |rowspan="2" |Владимир Кличко против [[Данел Николсон]] |rowspan="2" |{{center|''Кличко vs. Николсон''}} |Германија |ЦДФ |{{center|7,920,000}} |<ref name=nicholson>{{Cite web|url=https://www.presseportal.de/pm/7840/511756|title=Boxen live im Zweiten ZDF-Pressemitteilung|date=21 December 2003 |access-date=22 September 2022|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Русија |N/A |{{center|16,500,000}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/business/article-3149583-tv-populjarnost-vidov-sporta-itogi-2011.html|title=ТВ-популярност видов спорта. Итоги-2011|access-date=19 November 2022|language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|23 април 2005 година}} |Владимир Кличко против [[Елисео Кастиљо]] |{{center|''Кличко vs. Кастиљо''}} |Германија |[[Дас Ерсте]] |{{center|6,440,000}} |<ref name=castillo-tv>{{Cite web |url=https://www.presseportal.de/pm/6694/672066|title=Bis zu 8,90 Millionen Zuschauer sahen Sieg von Wladimir Klitschko im Ersten/ Im Durchschnitt verfolgten 6,44 Millionen Zuschauer (Marktanteil 30,7%) seinen Kampf gegen Eliseo Castillo|date=24 April 2005 |access-date=17 September 2023}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|24 септември 2005 година}} |[[Владимир Кличко против Семјуел Питер]] |{{center|''Борба на шеталиштето''}} |Соединети Американски Држави |[[HBO]] |{{center|2,036,000}} |<ref name="klitschko vs. peter 1, hbo numbers">{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Journal/Issues/2005/10/10/Media/Alight-In-The-Darkness-Boxing-Ratings.aspx|title=A Light In The Darkness: Boxing Ratings|website=[[Sports Business Journal]]|date=10 October 2005 |access-date=15 May 2022}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb4|Просечен број на домаќинства}}{{refn|group=nb|name=nb7|[[Пеј телевизија]] мрежа}} |- |{{center|24 април 2006 година}} |[[Крис Берд против Владимир Кличко II]] |{{center|''Одмаздата е името на играта''}} |Германија |Дас Ерсте |{{center|10,170,000}} |<ref name=byrd2>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/6660/mehr_als_zehn_millionen_zuschauer_fieberten_bei_klitschkokampf_mit/ |title=More than 10 million viewers saw Klitschko fight|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|{{center|11 ноември 2006 година}} |rowspan="2"|[[Владимир Кличко против Калвин Брок]] |rowspan="2"|{{center|''Кличко vs. Брок''}} |rowspan="2"|Германија |rowspan="2"|РТЛ Телевизија |{{center|2,330,000}} |rowspan="2"|<ref name=klitschko-brock-tv-germany>{{Cite web |url=https://www.new-business.de/_rubric/detail.php?rubric=MEDIEN&nr=53126|title=ARD und RTL streiten um Box-Highlight|access-date=19 January 2025|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |4,200,000 |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}} |- |{{center|10 март 2007 година}} |[[Владимир Кличко против Реј Остин]] |{{center|''Опасна зона''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|12,890,000}} |<ref name=rayaustin>{{Cite web |url=https://www.n-tv.de/sport/Maske-wird-Quotenkoenig-article220562.html |title=Maske wird Quotenkönig|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref><ref name=rayaustin1>{{Cite web |url=http://www.quotenmeter.de/n/19162/fast-13-millionen-zuschauer-klitschko-besiegt-axel-schulz-im-rtl-fernduell |title=Almost 13 million viewers: Klitschko fight draws biggest numbers than Axel Schulz return |date=11 March 2007|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|7 јули 2007 година}} |[[Владимир Кличко против Ламон Брјустер II]] |{{center|''Реванш''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|11,210,000}} |<ref name=brewster2>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/11596/ber_11_millionen_verfolgten_klitschkos_sieg/ |title=More than 11 million viewers saw Klitschko's win|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref><ref name=vitali-johnson>{{Cite web |url=https://www.rtl.de/cms/bis-zu-12-33-millionen-sehen-klitschko-sieg-189274.html |title=Around 12,33 million viewers saw Vitali Klitschko fight Kevin Johnson|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="4" |{{center|23 февруари 2008 година}} |rowspan="4" |[[Владимир Кличко против Султан Ибрагимов]] |rowspan="4" |{{center|''Обединување''}} |Русија |[[Прв канал Русија]] |{{center|9,500,000}} |<ref name=ibragimov-tv-2>{{Cite web |url=https://www.championat.com/football/article-3068319-populjarnost-sporta-na-tv-itogi-goda.html|title=Популярность спорта на ТВ. Итоги года|access-date=14 October 2022|language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2" |Германија |rowspan="2" |РТЛ Телевизија |{{center|2,260,000}} |rowspan="2" |<ref name=ibragimov-tv-germany>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/14738/klitschko_erboxt_hohe_quoten_in_der_nacht/|title=Klitschko erboxt hohe Quoten in der Nacht|access-date=17 September 2023|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|3,790,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8|Истовремена реприза}} |- |САД |HBO |{{center|1,800,000}} |<ref name=povetkin-chambers-hbo>{{Cite web |url=http://bokc.org/news/11340.php |title=Александр Поветкин в цифрах HBO|access-date=31 July 2025 |language=ru |archive-date=29 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080429202103/http://bokc.org/news/11340.php}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="2" |{{center|12 јули 2008 година}} |rowspan="2" |[[Владимир Кличко против Тони Томпсон]] |rowspan="2" |{{center|''Време да се избере некој од своја тежина''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,220,000}} |<ref name=thompson1>{{Cite news |url=https://www.welt.de/sport/article2209358/Klitschko-kann-trotz-K-o-Siegs-nicht-ueberzeugen.html |title=Klitschko kann trotz K.o.-Siegs nicht überzeugen |date=13 July 2008}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|7,100,000}} |<ref name=thompson1-inter>{{Cite web |url=https://www.elitboxclub.com/interviews/4422/2008-07-17/Vadim-Bukhkalov-The-audience-was-giving-Wladimir-Klitschko-a-big-hand-for-about-forty-minutes|title=Вадим Бухкалов: "Зрители аплодировали Кличко минут сорок"|access-date=15 March 2021 |language=ru}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2" |{{center|13 декември 2008 година}} |rowspan="2" |[[Владимир Кличко против Хасим Рахман]] |rowspan="2" |{{center|''Експлозивно''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,670,000}} |<ref>{{Cite web |url=https://www.abendblatt.de/kultur-live/article107488885/Nur-Boxen-lockt-Zuschauer.html?service=amp|title=Nur Boxen lockt Zuschauer|publisher=Hamburger Abendblatt|date=15 December 2008}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|5,637,000}} |<ref>{{Cite web |url=https://korrespondent.net/sport/boks/680615-boj-klichko-uvideli-okolo-shesti-millionov-ukraincev|title=Бой Кличко увидели около шести миллионов украинцев|publisher=Korrespondent|date=16 December 2008}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb3|Гледачи 18+}} |- |rowspan="2" |{{center|20 јуни 2009 година}} |rowspan="2" |[[Владимир Кличко против Руслан Чагаев]] |rowspan="2" |''Нокаут во Шалке'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|10,390,000}} |<ref>{{cite web |url=https://www.quotenmeter.de/cms/?p1=n&p2=35669&p3=&qry=&mobile=off|title=Bundesliga, Boxen und Wintersport bringen klaren Tagessieg|date=21 June 2009}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Обединето Кралство |[[Sky Sports]] |{{center|100,000}} |<ref name="klitschko-chagaev-uk">{{cite web |url=https://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-top-10/|title=Weekly top 10 programmes on TV sets|access-date=23 July 2023}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|20 март 2010 година}} |Владимир Кличко против [[Еди Чејмберс]] |{{center|''Дуел на Рајна''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|12,590,000}} |<ref name=chambers>{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/general/others/boxing-how-the-klitschkos-came-to-rule-german-fight-game-2303979.html}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="3" |{{center|11 септември 2010 година}} |rowspan="3" |[[Владимир Кличко против Семјуел Питер II]] |rowspan="3" |''Финале во Франкфурт'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,700,000}} |<ref name=peter2-ua-tv>{{Cite web|url=https://www.zeit.de/news-nt/2010/9/12/iptc-bdt-20100912-9-26341342xml|title=архивски примерок|accessdate=2026-04-16|archive-date=2020-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819072004/https://www.zeit.de/news-nt/2010/9/12/iptc-bdt-20100912-9-26341342xml|url-status=dead}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|4,200,000}} |<ref name=peter2>{{Cite web |url=https://inter.ua/ua/news/translyaciya-na-intere-razgromnogo-boya-vladimira-klichko-sobrala-u-teleekranov-bolee-poloviny}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Обединето Кралство |Sky Sports Main Event |{{center|202,000}} |<ref name=peter2-uk>{{Cite web |url=https://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-top-10/}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="11" |{{center|2 јули 2011 година}} |rowspan="11" |[[Владимир Кличко против Дејвид Хеј]] |rowspan="11" |''Крај на разговорите'' |Светски |разни |{{center|500,000,000}} | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|15,560,000}} |<ref name=toprate>{{Cite web |url=http://www.rtlgroup.com}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Австрија |{{center|497,000}} |<ref name=ots-press-release>{{Cite web |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20110704_OTS0053/staerkster-klitschko-kampf-aller-zeiten |date=4 July 2011 |access-date=12 April 2026 |title=Stärkster Klitschko-Kampf aller Zeiten|publisher=[[Austria Press Agency]]|language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb6|Гледачи на возраст од 12 години+}} |- |Украина |[[Интер (ТВ канал)|Интер]] |{{center|9,500,000}} |<ref name=usyk-show/> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Соединети Американски Држави |[[HBO]] |{{center|1,242,000}} |<ref name=klitschko-haye-hbo-ratings>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2011/8/18/2370050/boxing-tv-ratings-nielsen-2011-hbo-showtime-espn-friday-night-fights|title=Boxing's 2011 TV Ratings: Numbers and Analysis for HBO, Showtime, ESPN and Pay-Per-View|date=18 August 2011|access-date=10 August 2025|publisher=Bad Left Hook}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="3"|Полска |[[TVP1]] |rowspan="2"|{{center|3,388,616}} |rowspan="2"|<ref name=klicsko-haye-poland>{{Cite web |url=https://media2.pl/marketing/80679-Walka-Kliczko-Haye-33-mln-widzow-w-Polsce.html|title=Валка Кличко - Хеј: 3,3 милиони гледачи во Полска|access-date=10 September 2023 |language=pl}}</ref> |rowspan="2"|{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |[[TVP Спорт]] |- |[[TVP HD]] |{{center|92,000}} |<ref name=klicsko-haye-poland2>{{Cite web|url=http://www.ringpolska.pl/boks-na-swiecie/waga-ciezka-boks/wladimir-kliczko/11280-3-5-miliona-widzow-kliczko-haye-w-polsce|title=3,5 милиона гледачи Кличко - Хеј во Полска|date=4 July 2011|access-date=10 September 2023|language=pl}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|Унгарија |rowspan="2"|[[Дуна ТВ]] |{{center|1,150,000}} |<ref name=klicsko-haye-hungary>{{Cite web |url=https://www.mediainfo.hu/hirek/article.php?id=20680|title=Рекорд на гледаност за Кличко на Дуна ТВ|access-date=19 April 2023 |language=hu}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2|Вкупно гледачи}} |- |{{center|588,000}} |<ref name=klicsko-haye-hungary2>{{Cite web |url=https://www.origo.hu/teve/20110704-duna-teves-nezettsegi-csucsot-hozott-klicsko-es-haye-meccse.html|title=Дуна ТВ постави рекорд со мечот Кличко и Хеј|date=4 July 2011 |access-date=12 May 2023 |language=hu}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Холандија |[[RTL 7]] |{{center|507,000}} |<ref name=klicsko-haye-netherlands>{{Cite web |url=https://www.mediacourant.nl/2011/07/half-miljoen-kijkers-voor-bokswedstrijd-van-de-eeuw/|title=Половина милион гледачи за „борбата на векот“|date=3 July 2011 |access-date=31 May 2023 |language=nl}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|3 март 2012 година}} |Владимир Кличко против [[Жан-Марк Мормек]] |{{center|''Сите појаси. Еден шампион''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|12,260,000}} |<ref name=mormeck-stern>{{Cite web |url=https://www.stern.de/sport/sportwelt/boxen-es-gibt-wuerdige-gegner-im-schwergewicht-fuer-die-klitschkos-3556502.html|title=Има достојни противници за Кличко|publisher=[[Stern (magazine)|Stern]] |date=5 March 2012|access-date=10 August 2025|language=de}}</ref><ref name=mormeck-rtl>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2012/3/5/2847578/wladimir-klitschko-next-fight-tony-thompson-rematch-ibf-mandatory-boxing-news}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |{{center|7 јули 2012 година}} |Владимир Кличко против [[Тони Томпсон]] |{{center|''Тврди карпи''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,360,000}} |<ref name=thompson2>{{Cite web|url=https://www.derwesten.de/sport/ueber-acht-millionen-zuschauer-sehen-klitschko-sieg-id6855661.html|title=Над 8 милиони гледачи го гледаа Кличко|date=8 July 2012|accessdate=2026-04-16|archive-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301110614/https://www.derwesten.de/sport/ueber-acht-millionen-zuschauer-sehen-klitschko-sieg-id6855661.html|url-status=dead}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="3"|{{center|10 ноември 2012 година}} |rowspan="3"|Владимир Кличко против [[Мариуш Вах]] |rowspan="3"|''Битка на џиновите'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|11,770,000}} |<ref name=wach>{{Cite web |url=https://www.abendblatt.de/sport/article110895786/11-77-Millionen-sehen-Klitschko-und-das-Raetsel-Wach.html|title=11,77 милиони го гледаа Кличко|date=11 November 2012}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|10,600,000}} | |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |Унгарија |[[Sport1 (Источна Европа)|Sport1]] |{{center|500,000}} |<ref name=wach-hu>{{Cite web |url=https://www.nemzetisport.hu/okolvivas/vladimir-klicsko-keri-a-kovetkezot-ujabb-nagy-ember-johet-2190687}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|4 мај 2013 година}} |Владимир Кличко против [[Франческо Пианета]] |{{center|''Шоу во Манхајм''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,310,000}} |<ref name=pianeta-dwdl>{{Cite web |url=https://www.dwdl.de/zahlenzentrale/40692/klitschko_buesst_ueber_drei_millionen_zuschauer_ein/}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="9"|{{center|7 октомври 2013 година}} |rowspan="9"|Владимир Кличко против [[Александар Поветкин]] |rowspan="9"|''Кличко vs. Поветкин'' |Германија |rowspan="2"|РТЛ Телевизија |{{center|11,020,000}} |<ref name=povetkin>{{Cite web|url=http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596302-Boj-Klichko---Povetkin-sobral-rekordnye-telerejtingi-v-Ukraine-i-Rossii|title=архивски примерок|accessdate=2026-04-16|archive-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301144836/http://sport.bigmir.net/boks/profi/1596302-Boj-Klichko---Povetkin-sobral-rekordnye-telerejtingi-v-Ukraine-i-Rossii|url-status=dead}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Австрија |{{center|290,000}} |<ref name=povetkin-at>{{Cite web |url=https://www.derstandard.at/story/1379293202800/europa-league-ueberholt-champions-league}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb6}} |- |rowspan="2"|Украина |rowspan="2"|Интер |{{center|23,000,000}} |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |{{center|11,000,000}} |<ref name=usyk-show/> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Русија |[[Прв канал (Русија)|1 Канал]] |{{center|23,000,000}} |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |rowspan="2"|[[HBO]] |{{center|534,000}} |rowspan="2"|<ref name=povetkin-klitschko-hbo-viewership>{{Cite web |url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Daily/Issues/2013/10/11/Media/Final-Ratings/|title=Final Ratings: NBC's Presidents Cup Finale Audience Down From Recent Years|date=10 October 2013 |access-date=10 August 2025|publisher=Sports Business Journal}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|705,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |Чешка |[[Nova Action (Czech TV channel)|Фанда]] |{{center|255,000}} |<ref name=czech-tv>{{Cite web |url=https://www.lupa.cz/clanky/talent-v-nedeli-porazil-ct-1-na-doktory-z-pocatku-ale-nestacil-i-sobotu-vyhrala-nova/|title=Талент во недела ја победи ЧТ1|access-date=10 July 2021|language=cs}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb5|Гледачи 15+}} |- |Словачка |[[Markíza Dajto|Дајто]] |{{center|141,000}} |<ref name=slovak-tv>{{Cite web |url=https://strategie.hnonline.sk/news/tlacove-spravy/784100-markiza-potvrdila-poziciu-suverenneho-lidra-aj-v-roku-2013|title=Маркиза ја потврди лидерската позиција во 2013|date=4 January 2014 |access-date=29 December 2024|language=sk}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb6}} |- |{{center|26 април 2014 година}} |Владимир Кличко против [[Алекс Леапаи]] |{{center|''Не можам да запрам''}} |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,210,000}} |<ref name=leapai>{{Cite web |url=https://www.zeit.de/news/2014-04/27/sport-allgemein-821-millionen-sahen-klitschkos-ko-sieg-gegen-leapai-27103402}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="4"|{{center|15 ноември 2014 година}} |rowspan="4"|Владимир Кличко против [[Кубрат Пулев]] |rowspan="4"|''Дуел во Хамбург'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,160,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Бугарија |[[Nova (Bulgaria)|Нова]] |{{center|1,800,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |rowspan="2"|[[HBO]] |{{center|620,000}} |rowspan="2"|<ref name=pulev-klitschko-hbo-viewership2>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2014/11/18/7242177/klitschko-vs-pulev-does-1-million-viewers-over-two-airings-on-hbo}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|400,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="2"|{{center|25 април 2015 година}} |rowspan="2"|[[Владимир Кличко против Брајант Џенингс]] |rowspan="2"|''Враќањето на шампионот'' |Соединети Американски Држави |[[HBO]] |{{center|1,637,000}} |<ref name=jennings-klitschko-where-to-watch>{{Cite web |url=https://www.sbnation.com/2015/4/25/8495681/klitschko-vs-jennings-live-stream-how-to-watch-the-fight-online|title=Klitschko vs. Jennings live stream: How to watch the fight online |date=25 April 2015|access-date=10 August 2025|publisher=[[SB Nation]]}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |Украина |Интер |{{center|2,500,000}} |<ref name=jennings-klitschko-inter-viewershil>{{Cite web |url=https://inter.ua/en/news/boy-vladimira-klichko-na-intere-posmotrelo-bolee-2-5-mln-chelovek|title=Two and a Half Million Viewers Watched Wladimir Klitschko Beating Bryant Jennings |date=27 April 2015|access-date=1 February 2026|publisher=[[Inter (TV channel)|Inter]]}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="4"|{{center|28 ноември 2015 година}} |rowspan="4"|Владимир Кличко против [[Тајсон Фјури]] |rowspan="4"|''Судир на патишта'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|8,910,000}} |<ref name=fury-tv>{{Cite web |url=https://www.sport.de/news/ne2716945/kampf-der-superlative-klitschko-vs-joshua/ |title=Kampf der Superlative: Klitschko vs. Joshua|access-date=16 May 2020 |language=de}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|9,700,000}} |<ref name=fury-inter-tv>{{Cite web |url=https://inter.ua/ua/news/poedinok-klichko-fyuri-na-intere-posmotreli-pochti-10-mln-chelovek |title=Поєдинок Кличко-Ф'юрі на "Інтері" подивилися майже 10 млн. чоловік|access-date=28 October 2020 |language=uk}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb2}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |rowspan="2"|[[HBO]] |{{center|1,038,000}} |rowspan="2"|<ref name=pulev-klitschko-hbo-viewership>{{Cite web |url=https://www.espn.com/blog/dan-rafael/post/_/id/14649/klitschko-fury-draws-strong-u-s-audience|title=Klitschko-Fury draws strong U.S. audience|date=2 December 2015|access-date=13 September 2025|publisher=[[ESPN]]}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |{{center|676,000}} |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |rowspan="4"|{{center|28 април 2017 година}} |rowspan="4"|[[Ентони Џошуа против Владимир Кличко]] |rowspan="4"|''Џошуа vs. Кличко'' |Германија |РТЛ Телевизија |{{center|9,590,000}} |<ref name=joshua-klitschko-rtl-press-release/> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |Украина |Интер |{{center|4,400,000}} |<ref>{{cite news |title=Бій Кличка на "Інтері" став найрейтингівошою спортивною подією року. Що буде далі?|url=https://inter.ua/ua/news/boy-klichko-na-intere-stal-samym-reytingovym-sportivnym-sobytiem-goda-chto-budet-dalshe |access-date=31 July 2025 |work=Телеканал "Интер" |agency=[[Inter (TV channel)|Inter]] |date=3 May 2017 |language=uk |archive-date=31 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731212433/https://inter.ua/ua/news/boy-klichko-na-intere-stal-samym-reytingovym-sportivnym-sobytiem-goda-chto-budet-dalshe|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}} |- |rowspan="2"|Соединети Американски Држави |[[Showtime (TV network)|Шоутајм]] |{{center|659,000}} | <ref name=joshua>{{Cite web |url=https://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record |title=Joshua-Klitschko pulled in 659,000 viewers on Showtime, exceeded 10 million in Germany |work=Bloody Elbow |date=May 2017 |access-date=16 May 2020 |archive-date=1 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301144835/https://www.bloodyelbow.com/2017/5/1/15506436/boxing-news-showtime-ratings-joshua-klitschko-10-million-rtl-germany-uk-ppv-record |url-status=dead }}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- |HBO |{{center|738,000}} | <ref name="hbo-klitschko">{{Cite web|url=http://www.boxingscene.com/hbo-replay-joshua-klitschko-peaked-890k-viewers--116199|title=HBO's Replay of Joshua-Klitschko Peaked at 890K Viewers - Boxing News|website=www.boxingscene.com|date=2 May 2017 |language=en-us|access-date=3 May 2017|archive-date=22 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200822171147/https://www.boxingscene.com/hbo-replay-joshua-klitschko-peaked-890k-viewers--116199|url-status=live}}</ref> |{{refn|group=nb|name=nb1}}{{refn|group=nb|name=nb8}}{{refn|group=nb|name=nb7}} |- ! ! Вкупна гледаност ! ! Светска ! ! 1,385,173,000 ! ! |} {{Reflist|1|group=nb}} === Плаќање === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:95%" ! Дата !! Натпревар !! Официјално<ref name="eyeonthering"/> !! [[Pay-per-view]] !! Регион !! Мрежа !! Извори |- |{{center|14 октомври 2000 година}} |[[Крис Берд против Владимир Кличко]] |{{center|''Одмазда на братот''}} |{{center|Не е објавено}} |Обединето Кралство |[[Sky Box Office]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.dailymotion.com/video/xuuey0_2000-10-14-wladimir-klitschko-vs-chris-byrd-i_sport |title=2000-10-14 Wladimir Klitschko vs Chris Byrd I|date=5 November 2012|access-date=1 November 2020}}</ref> |- |{{center|23 февруари 2008 година}} |[[Владимир Кличко против Султан Ибрагимов]] |{{center|''Обединување''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |[[Main Event (TV channel)|Main Event]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=442|title=Klitschko V Ibragimov - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=21 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090921070954/http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=442}}</ref> |- |{{center|13 декември 2008 година}} |[[Владимир Кличко против Хасим Рахман]] |{{center|''Експлозивно''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=592|title=Klitschko V Rahman - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=11 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211153559/http://www.mainevent.com.au/event.asp?id=592}}</ref> |- |{{center|20 јуни 2009 година}} |[[Владимир Кличко против Руслан Чагаев]] |{{center|''Нокаут во Шалке''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/event.asp?id=679|title=Klitschko V Chagaev - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229062710/http://mainevent.com.au/event.asp?id=679}}</ref> |- |rowspan="3" |{{center|20 март 2010 година}} |rowspan="3" |[[Владимир Кличко против Еди Чејмберс]] |rowspan="3" |{{center|''Дуел на Рајна''}} |{{center|300,000}} |Соединети Американски Држави, Канада, <br>Порторико |klitschko.com |<ref name=klitschko-chambers-thering-us-tv/><ref name=chambers-klitschko-vitali/><ref>{{cite web |title=Klitschko Excited To Have Chambers Fight on Web PPV|url=https://www.boxingscene.com/klitschko-excited-chambers-fight-on-web-ppv--25606|date=25 February 2010|access-date=11 September 2022}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Обединето Кралство |[[Primetime (TV channel)|Primetime]] |<ref>{{cite web |title=Klitschko-Chambers: Virgin On Demand To Carry PPV |date=18 March 2010 |url=https://www.boxingscene.com/klitschko-chambers-virgin-on-demand-carry-ppv--26132|access-date=2 March 2021}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/event.asp?id=788 |title=Main Event - Klitschko v Chambers - Pay Per View|access-date=27 March 2026|archive-date=28 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228222012/http://mainevent.com.au/event.asp?id=788}}</ref> |- |{{center|11 септември 2010 година}} |[[Владимир Кличко против Семјуел Питер II]] |{{center|''Финале во Франкфурт''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/event.asp?id=850|title=Klitschko V Peter - Pay Per View|access-date=28 March 2026|archive-date=28 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228205949/http://mainevent.com.au/event.asp?id=850}}</ref> |- |rowspan="3" |{{center|2 јули 2011 година}} |rowspan="3" |[[Владимир Кличко против Дејвид Хеј]] |rowspan="3" |{{center|''Крај на разговорите''}} |{{center|1,197,000}} |Обединето Кралство |Sky Box Office |<ref>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 13-19 June 2011) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=19 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 20-26 June 2011) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=8 September 2019}}</ref><ref name=barb>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 27 June-3 July 2011) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=8 September 2019}}</ref> |- |Не е објавено |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-v-haye-994/|title=Main Event: Future Events|access-date=28 March 2026| archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616051932/http://www.mainevent.com.au/events/}} </ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-v-haye-994/|title=Klitschko v Haye (boxing)|access-date=28 March 2026| archive-date=20 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820161234/http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-v-haye-994/}} </ref> |- |Не е објавено |Шпанија |[[Digital+]] PPV |<ref>{{Cite web |url=https://www.soloboxeo.com/2011/07/01/digital-retransmitira-el-klitschko-vs-haye/|title=Digital + retransmitirá el Klitschko vs Haye|access-date=5 April 2026| archive-date=3 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703234233/https://www.soloboxeo.com/2011/07/01/digital-retransmitira-el-klitschko-vs-haye/}} </ref> |- |3 март 2012 година |Владимир Кличко против [[Жан-Марк Мормек]] |{{center|''Сите појаси. Еден шампион''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-mormeck-1196/|title=Klitschko Vs Mormeck LIVE Sunday, March 4 at 7am AEDT|access-date=27 March 2026| archive-date=22 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322024059/http://mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-mormeck-1196/}} </ref> |- |10 ноември 2012 година |Владимир Кличко против [[Мариуш Вах]] |{{center|''Битка на џиновите''}} |{{center|Не е објавено}} |Полска |[[Platforma Canal+|Cyfra+]] PPV, [[Cyfrowy Polsat]] PPV |<ref name=klitschko-wach-ppv/><ref name=klitschko-wach-ppv2/><ref name=klitschko-wach-ppv3/> |- |10 ноември 2012 година |Владимир Кличко против [[Мариуш Вах]] |{{center|''Битка на гигантите''}} |{{center|Не е објавено}} |Полска |[[Platforma Canal+|Cyfra+]] PPV, [[Cyfrowy Polsat]] PPV |<ref name=klitschko-wach-ppv/><ref name=klitschko-wach-ppv2/><ref name=klitschko-wach-ppv3/> |- |5 октомври 2013 година |[[Владимир Кличко против Александар Поветкин]] |{{center|''Кличко vs. Поветкин''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref name=klitschko-povetkin-ppv>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2013/10/5/4805584/klitschko-vs-povetkin-live-stream-fight-time-results-and-round-by|title=Klitschko vs Povetkin: Live stream, fight time, results, and round-by-round coverage|date=5 October 2013 |access-date=29 December 2024}}</ref> |- |rowspan="2" |26 април 2014 година |rowspan="2" |Владимир Кличко против [[Алекс Леапаи]] |rowspan="2" |{{center|''Can't Stop''}} |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref name=leapai-ppv-aus>{{Cite web |url=https://www.sportingnews.com/au/other-sports/news/wladimir-klitschko-v-alex-leapai-heavyweight-world-championship-title-fight-preview/1b8enzp9itddi186ny8a6c7l58 |title=Wladimir Klitschko v Alex Leapai: Title Fight Preview|date=24 April 2014 |access-date=30 November 2020}}</ref><ref name=leapai-ppv-aus2>{{Cite web |url=https://www.fightnewsaustralia.com/boxing-leapai-no-match-for-klitschko-browne-wins-commonwealth-title/ |title=Boxing: Leapai no match for Klitschko; Browne wins Commonwealth title|date=27 April 2014 |access-date=30 November 2020}}</ref><ref name=leapai-mainevent>{{Cite web|url=https://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-leapai-1659/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428051743/http://www.mainevent.com.au/boxing/klitschko-vs-leapai-1659/|url-status=dead|archive-date=28 April 2014|title=Klitschko vs Leapai|access-date=30 November 2020}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Нов Зеланд |[[Sky Arena]] |<ref name=leapai-ppv-nz>{{Cite web |url=https://www.badlefthook.com/2014/4/26/5646570/klitschko-vs-leapai-live-streaming-results-and-round-by-round-coverage |title=Klitschko vs Leapai: Live streaming results and round-by-round coverage |date=26 April 2014|access-date=30 November 2020}}</ref><ref name=leapai-ppv-nz3>{{Cite web|url=https://www.tvnz.co.nz/content/tvnz/onenews/story/2014/02/03/parker-set-for-klitschko-undercard-fight.html|title=Parker set for Klitschko undercard fight|access-date=30 November 2020|archive-date=2025-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20251028054150/https://www.tvnz.co.nz/content/tvnz/onenews/story/2014/02/03/parker-set-for-klitschko-undercard-fight.html|url-status=dead}}</ref><ref name=leapai-ppv-nz2>{{Cite web|url=http://www.voxy.co.nz/sport/joseph-parker-klitschko-v-leapai-undercard/5/181795|title=Joseph Parker on Klitschko v Leapai undercard|access-date=30 November 2020|archive-date=31 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210531005818/http://www.voxy.co.nz/sport/joseph-parker-klitschko-v-leapai-undercard/5/181795|url-status=dead}}</ref> |- |28 ноември 2015 година |[[Владимир Кличко против Тајсон Фјури]] |{{center|''Collision Course''}} |{{center|655,000}} |Обединето Кралство |Sky Box Office |<ref>{{cite web |title=Weekly viewing summary (Sky Box Office Events buys between 23-29 November 2015) |url=http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ |website=[[Broadcasters' Audience Research Board]]|access-date=4 May 2018}}</ref><ref name="WBN"/> |- |rowspan="2" |28 април 2017 година |rowspan="2" |[[Ентони Џошуа против Владимир Кличко]] |rowspan="2" |{{center|''Џошуа vs. Кличко''}} |{{center|1,631,000}} |Обединето Кралство |Sky Box Office |<ref>{{cite web |title=Here's how much Anthony Joshua made for his stunning Wembley showpiece |url=https://www.joe.co.uk/sport/heres-how-much-anthony-joshua-made-for-his-stunning-wembley-showpiece-123717 |website=[[Joe (website)|Joe]] |date=30 April 2017 |access-date=14 September 2018}}</ref><ref>[http://www.barb.co.uk/viewing-data/weekly-viewing-summary/ "Sky Box Office Events: buyrates between April, 24 and April 30, 2017"]</ref><ref>{{cite news |last=McKenna |first=Chris |title=Anthony Joshua to receive stunning record purse for Joseph Parker fight |url=https://www.express.co.uk/sport/boxing/939523/Anthony-Joshua-Joseph-Parker-Principality-Stadium-Boxing-news |work=[[Daily Express]] |date=31 March 2018 |language=en}}</ref><ref name="WBN">{{cite news |last1=Jay |first1=Phil |title=Joshua vs Klitschko UK PPV record |url=https://www.worldboxingnews.com/joshua-klitschko-ppv-record-obliterated/ |access-date=10 January 2020 |work=World Boxing News |date=5 January 2020 |language=en}}</ref> |- |{{center|Не е објавено}} |Австралија |Главен настан |<ref>{{Cite web |url=http://www.mainevent.com.au/boxing/joshua-vs-klitscko-1912.aspx|title=Joshua vs Klitscko - $39.95|access-date=28 March 2026| archive-date=5 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505143848/http://www.mainevent.com.au/boxing/joshua-vs-klitscko-1912.aspx}}</ref>|- |- ! ! Вкупна продажба ! ! 3,783,000 ! ! ! |} ==Белешки== {{notelist}} {{Reflist|group=note}} == Наводи == {{наводи|4}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website}} *[http://www.cyberboxingzone.com/boxing/wladimir.htm CBZ Profile] *[https://www.espn.com/boxing/story/_/id/20233046/wladimir-klitschko-retires-boxing-fight-anthony-joshua-rematch ESPN.com] * {{IMDb name}} * [https://ringobserver.com/facing-wladiir-klitschko/ Facing Wladimir Klitschko feature] * [http://grantland.com/features/vitali-wladimir-klitschko/ Real Stories: Vitali and Wladimir Klitschko] at ''[[Grantland]]'' {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кличко, Владимир}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1976 година]] [[Категорија:Украински боксери]] [[Категорија:Евромајдан]] [[Категорија:Шампиони на Светската боксерска асоцијација]] [[Категорија:Шампиони на Светската боксерска организација]] [[Категорија:Шампиони на Меѓународната боксерска федерација]] [[Категорија:Шампиони на Меѓународната боксерска организација]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на украински (uk)]] [[Категорија:Статии со извори на полски (pl)]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] jeynwka2ozhbtt67ohumw0skuown8hy Обично дремниче 0 1394669 5608223 5600358 2026-08-11T15:17:19Z Виолетова 1975 5608223 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Pasque Flower (Pulsatilla vulgaris) (17022184800).jpg | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Schweizer, F. |author2=Hasinger, O. |date=2014 |title=''Pulsatilla vulgaris'' |volume=2014 |article-number=e.T161913A50786112 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T161913A50786112.en |access-date=18 November 2021}}</ref> | genus = Pulsatilla | species = vulgaris | authority = [[Mill.]] | synonyms = {{Collapsible list |title = Synonyms list | *''Anemone acutipetala'' <small>Schleich.</small> *''Anemone bogenhardiana'' <small>(Rchb.) Pritz.</small> *''Anemone collina'' <small>Salisb.</small> *''Anemone intermedia'' <small>Schult.</small> *''Anemone pratensis'' <small>Sibth.</small> *''Anemone pulsatilla'' <small>L.</small> *''Anemone pulsatilla'' f. ''henryi'' <small>(Christ) Tosco</small> *''Anemone sylvestris'' <small>Vill.</small> *''Anemone tenuifolia'' <small>Schleich.</small> *''Pulsatilla amoena'' <small>Jord.</small> *''Pulsatilla aperta'' <small>Schur</small> *''Pulsatilla bogenhardiana'' <small>Rchb.</small> *''Pulsatilla intermedia'' <small>Sweet</small> *''Pulsatilla media'' <small>Bogenh.</small> *''Pulsatilla oenipontana'' <small>Dalla Torre & Sarnth.</small> *''Pulsatilla propera'' <small>Jord.</small> *''Pulsatilla recta'' <small>Gilib.</small> *''Pulsatilla transsilvanica'' <small>Schur</small> *''Pulsatilla vulgaris'' subsp. ''anglica'' <small>(W.Zimm.) P.D.Sell</small> *''Pulsatilla vulgaris'' var. ''anglica'' <small>W.Zimm.</small> }} |synonyms_ref = <ref name=powo/> }} '''Обично дремниче''' ([[науч.]] ''Pulsatilla vulgaris'') е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња ([[Лутичиња|Ranunculaceae]]), кое се среќава локално на варовнички тревни површини во Европа,<ref>{{Наведена книга|title=Shorter Oxford English Dictionary, 6th edition|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-920687-2|location=United Kingdom|pages=3804}}</ref> и е широко одгледувано во градини. Се сметало за дел од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Саса (растение)|Anemone]]'', со кој е тесно поврзано.<ref>{{Наведена книга|title=RHS encyclopedia of plants & flowers|url=https://archive.org/details/encyclopediaofpl0000chri_f3j6|publisher=Dorling Kindersley|year=2010|isbn=978-1-4053-5423-3|location=United Kingdom|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofpl0000chri_f3j6/page/744 744]}}</ref> Неколку извори сè уште го наведуваат ''Anemone pulsatilla'' како прифатено име, а ''Pulsatilla vulgaris'' е [[Синоним (таксономија)|синоним]].<ref name="WFO">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000471767|title=''Pulsatilla vulgaris''|publisher=World Flora Online|accessdate=24 March 2021}}</ref> == Опис == Ова [[Тревесто растение|тревно]] [[повеќегодишно растение]] развива исправени [[ризом]]и, кои функционираат како органи за складирање храна. Нејзините лисја и стебла се долги, меки, сребрено-сиви и влакнести. Расте од 15 до 30 см високо, и кога е плодоносно до 40 см. Корените одат еден метар длабоко во почвата. Ситно дисецираните [[лист]]ови се наредени во розета и се појавуваат со цвет во облик на ѕвонче во рана пролет. По виолетовите цветови следуваат карактеристични свиленкасти [[семе]]нски главички кои можат да останат на растението со месеци. Цветот е „обвиен во мит“: една легенда вели дека цвеќињата никнале на места кои биле натопени со крвта на Римјаните или Данијцте, бидејќи често се појавуваат на стари [[Могила (археологија)|могили]] и гранични брегови.<ref name="pasqueflower description">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gloucestershirewildlifetrust.co.uk/species/pasqueflower|title=Species detail on the Wildlife Trusts' website|archive-url=https://web.archive.org/web/20130519180338/http://www.gloucestershirewildlifetrust.co.uk/species/pasqueflower|archive-date=2013-05-19|accessdate=2012-04-11}}</ref> Ова растение ја добило наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/14184/Pulsatilla-vulgaris/Details|title=RHS Plant Selector - ''Pulsatilla vulgaris''|accessdate=23 February 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=82|accessdate=23 September 2018}}</ref> == Означување == Класифициран е како приоритетен вид во Акциониот план за биолошка разновидност на Велика Британија и како ранлив во Велика Британија на [[Црвен список на МСЗП|Црвената листа на податоци]].<ref name="pasqueflower description"/> == Живеалиште == Расте во ретко пошумени борови шуми или ливади, често на сончева наклонета страна со почва богата со калциум. Голема колонија се наоѓа на јавно достапно земјиште во Котсволдс, Велика Британија, во резерват на Фондот за диви животни Глостершир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gloucestershirewildlifetrust.co.uk/reserves/pasqueflower-reserve|title=Pasqueflower reserve information on the Gloucestershire Wildlife Trust website}}</ref> == Културно значење == Цветот е симбол на англиските окрузи [[Кембриџшир]] и [[Хартфордшир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/pasqueflower/|title=Pasqueflower {{!}} Plant & fungi species {{!}} Wild plants|work=www.plantlife.org.uk|accessdate=2016-01-03|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208125616/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/plant_species/pasqueflower|url-status=dead}}</ref> == Сорти == Иако видот ''Pulsatilla vulgaris'' има виолетови цветови, варијантите вклучуваат црвени („Rubra“) и бели („Alba“) форми.<gallery> Податотека:Pulsatilla_vulgaris-700px.jpg Податотека:Pulsatilla_vulgaris_bokeh.jpg Податотека:Fullerö_Backar_Backsippor.jpg Податотека:Anemone_Pulsatilla_L._in_Wolf_Lake,_Indiana.jpg Податотека:Pulsatilla_vulgaris_alba_mg-k.jpg|алт='Alba'| „Алба“ Податотека:Anemone_pulsatilla_subsp._grandis_ÖBG_Bayreuth.jpg|алт='Grandis'| „Грандис“ Податотека:Pulsatilla_vulgaris.jpg|алт='Rubra'| „Рубра“ </gallery> == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=powo>{{Cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:712079-1|title=Pulsatilla vulgaris Mill. &#124; Plants of the World Online &#124; Kew Science|website=Plants of the World Online}}</ref>}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://www.gloucestershirewildlifetrust.co.uk Фонд за диви животни во Глостершир] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Речиси загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] id4z2yd94akdopa9e4a8u4njidzhpie Евровизија 2027 0 1395209 5608271 5606618 2026-08-11T19:47:50Z Beclievski 9277 /* Список на учесници */ 5608271 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=20 <small>(заклучно со {{TODAY}})</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика [[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после победата на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Местоположба == (избраниот град домаќин ќе биде означен со зелена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Green pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија. ===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: ===== {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Капацитет |- style="background:#D0F0C0" !scope="row" style="background:#D0F0C0" |Бургас |Арена Бургас |15.000<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" |Софија |Арена Софија |17.906<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Дисквалификувани кандидати |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Варна |Конгресна сала |6.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Пловдив |Колодрума |7.500<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} Правилникот за организирање на натпреварот се состои од 200 страници. Правилата бараат салата да биде климатизирана и да има капацитет од 7.000 до 10.000 гледачи. Тоа е бројот на седишта што треба да останат достапни по поставувањето на сцената и сите дополнителни простори поврзани со неа. Местото треба да се наоѓа во близина на меѓународен аеродром и да располага со доволен број хотелски капацитети за сместување. Исто така, треба да обезбеди доволно слободен простор за голем прес-центар, простории за артистите и нивните тимови, како === Трошоци === Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот. Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата на {{TODAY}}, 20 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Наводи |- |{{Esc|Австрија}} |ORF | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/28/austria-begins-search-for-eurovision-2027-representative/|title=🇦🇹 Austria: Begins Search for Eurovision 2027 Representative|last=Shepherd|first=Em|date=2026-07-28|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-29}}</ref> |- |{{Esc|Албанија}} |RTSH | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/04/albania-applications-festivali-i-kenges-open-in-september/}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Израел}} |IPBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית "הכוכב הבא"|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |CyBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}</ref> |- |{{Esc|Латвија}} |LSM ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 06. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- |{{Esc|Литванија}} |LRT | | | | |<ref>{{Наведено списание|date=2026-08-11|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1368898426|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- |{{Esc|Романија}} |TVR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 6. март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ==== '''{{Esc|Андора}}потврди дека нема да учествува на Евровизија 2027<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}</ref> '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref> '''{{Esc|Монако}}- Моначкиот радиодифузер TVMonaco потврди дека сè уште не е подготвен да се врати на „Евровизија“ и дека ова прашање сè уште не било разгледувано. Телевизијата има финансиски ограничувања, па поради тоа мора да ги има предвид трошоците за учество на овој натпревар. Последен пат земјата учествуваше во 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}</ref> '''{{Esc|Словачка}}- Словачка објави дека нема да учествуваат на ова издание на Евровизија. ==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} {{Multicol}} * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}'' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Турција}}'' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' {{Multicol-end}} {{colend}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Израел го потврди своето учество на 12.07.2026. ==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ==== {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– АВРОТРОС (AVROTROS) на 2 јули соопшти дека ќе донесе одлука за своето учество на Изборот за песна на Евровизија 2027 до крајот на август или почетокот на септември, по евалуацијата на натпреварот во 2026 година. На 15 јули, независната пратеничка Мона Кејзер поднесе писмени прашања до министерката за култура Ријане Летшерт во врска со можното отсуство на Холандија од Евровизија и можноста друг јавен радиодифузер да ја преземе улогата. Додека Omroep MAX е подготвен да го преземе учеството доколку чадор-организацијата NPO обезбеди финансиска поддршка, други јавни радиодифузери (BNNVARA, EO и KRO-NCRV) наводно веќе ја исклучиле можноста да учествуваат на Евровизија 2027. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Австрија}} | | | | | |- |{{Esc|Албанија}} | | | | | |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Израел}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Латвија}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- |{{Esc|Романија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} 3p69e6gdjqgpe52zjdn79zlrkxmg95h 5608304 5608271 2026-08-11T21:30:47Z Beclievski 9277 5608304 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=20 <small>(заклучно со {{TODAY}})</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика [[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после победата на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година. == Местоположба == (избраниот град домаќин ќе биде означен со зелена точка) {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес (во сива боја) |places= | label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Green pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg }} Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија. Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија. ===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: ===== {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Капацитет |- style="background:#D0F0C0" !scope="row" style="background:#D0F0C0" |Бургас |Арена Бургас |15.000<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" |Софија |Арена Софија |17.906<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Дисквалификувани кандидати |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Варна |Конгресна сала |6.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Пловдив |Колодрума |7.500<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} Правилникот за организирање на натпреварот се состои од 200 страници. Правилата бараат салата да биде климатизирана и да има капацитет од 7.000 до 10.000 гледачи. Тоа е бројот на седишта што треба да останат достапни по поставувањето на сцената и сите дополнителни простори поврзани со неа. Местото треба да се наоѓа во близина на меѓународен аеродром и да располага со доволен број хотелски капацитети за сместување. Исто така, треба да обезбеди доволно слободен простор за голем прес-центар, простории за артистите и нивните тимови, како === Трошоци === Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот. Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата на {{TODAY}}, 20 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Наводи |- |{{Esc|Австрија}} |ORF | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/28/austria-begins-search-for-eurovision-2027-representative/|title=🇦🇹 Austria: Begins Search for Eurovision 2027 Representative|last=Shepherd|first=Em|date=2026-07-28|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-29}}</ref> |- |{{Esc|Албанија}} |RTSH | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/04/albania-applications-festivali-i-kenges-open-in-september/}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Израел}} |IPBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית "הכוכב הבא"|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Кипар}} |CyBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}</ref> |- |{{Esc|Латвија}} |LSM ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 06. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- |{{Esc|Литванија}} |LRT | | | | |<ref>{{Наведено списание|date=2026-08-11|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1368898426|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- |{{Esc|Романија}} |TVR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 6. март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ==== '''{{Esc|Андора}}потврди дека нема да учествува на Евровизија 2027<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}</ref> '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref> '''{{Esc|Монако}}- Моначкиот радиодифузер TVMonaco потврди дека сè уште не е подготвен да се врати на „Евровизија“ и дека ова прашање сè уште не било разгледувано. Телевизијата има финансиски ограничувања, па поради тоа мора да ги има предвид трошоците за учество на овој натпревар. Последен пат земјата учествуваше во 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}</ref> '''{{Esc|Словачка}}- Словачка објави дека нема да учествуваат на ова издание на Евровизија. ==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ==== {{colbegin}} {{Multicol}} * '''{{Esc|Азербејџан}}''' * '''{{Esc|Белгија}}''' * '''{{Esc|Грузија}}''' * '''{{Esc|Естонија}}''' * '''{{Esc|Малта}}''' * '''{{Esc|Молдавија}}'' * '''{{Esc|Полска}}''' * '''{{Esc|Португалија}}''' * '''{{Esc|Турција}}'' * '''{{Esc|Франција}}''' * '''{{Esc|Хрватска}}''' * '''{{Esc|Чешка}}''' * '''{{Esc|Шведска}}''' {{Multicol-end}} {{colend}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Израел го потврди своето учество на 12.07.2026. ==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ==== {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– АВРОТРОС (AVROTROS) на 2 јули соопшти дека ќе донесе одлука за своето учество на Изборот за песна на Евровизија 2027 до крајот на август или почетокот на септември, по евалуацијата на натпреварот во 2026 година. На 15 јули, независната пратеничка Мона Кејзер поднесе писмени прашања до министерката за култура Ријане Летшерт во врска со можното отсуство на Холандија од Евровизија и можноста друг јавен радиодифузер да ја преземе улогата. Додека Omroep MAX е подготвен да го преземе учеството доколку чадор-организацијата NPO обезбеди финансиска поддршка, други јавни радиодифузери (BNNVARA, EO и KRO-NCRV) наводно веќе ја исклучиле можноста да учествуваат на Евровизија 2027. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Австрија}} | | | | | |- |{{Esc|Албанија}} | | | | | |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Израел}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Кипар}} | | | | | |- |{{Esc|Латвија}} | | | | | |- |{{Esc|Литванија}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- |{{Esc|Романија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} lrfxc22fwx7lg85cowb7ququ7blk9y5 Предлошка:Состав на Панама на СП фудбал 2026 10 1397353 5608160 5574552 2026-08-11T12:32:50Z Carshalton 30527 5608160 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Панама на СП фудбал 2026 | bg = #DA121A | fg = white | bordercolor = #072357 | country = Панама | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | comp = СП 2026 | p1 = [[Луис Мехија|Мехија]] | p2 = [[Сесар Блекман|Блекман]] | p3 = [[Хосе Кордоба|Кордоба]] | p4 = [[Фидел Ескобар|Ескобар]] | p5 = [[Едгардо Фариња|Фариња]] | p6 = [[Кристијан Мартинес (панамски фудбалер)|Мартинес]] | p7 = [[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Х. Родригес]] | p8 = [[Адалберто Караскиља|Караскиља]] | p9 = [[Томас Родригес (фудбалер)|Т. Родригес]] | p10 = [[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] | p11 = [[Едгар Барсенас|Барсенас]] | p12 = [[Сесар Самудио|Самудио]] | p13 = [[Џовани Рамос|Рамос]] | p14 = [[Карлос Харви|Харви]] | p15 = [[Ерик Дејвис (панамски фудбалер)|Дејвис]] | p16 = [[Андрес Андраде (фудбалер 1998)|Андраде]] | p17 = [[Хосе Фахардо|Фахардо]] | p18 = [[Сесилио Ватерман|Ватерман]] | p19 = [[Алберто Кинтеро (фудбалер)|Кинтеро]] | p20 = [[Анибал Годој|Годој]]&nbsp;{{Капитен}} | p21 = [[Сесар Јанис|Јанис]] | p22 = [[Орландо Москера|Москера]] | p23 = [[Мајкл Амир Муриљо|Муриљо]] | p24 = [[Асаријас Лондоњо|Лондоњо]] | p25 = [[Родерик Милер|Милер]] | p26 = [[Хорхе Гутиерес (фудбалер)|Гутиерес]] | coach = [[Томас Кристијансен|Т. Кристијансен]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција|СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Панама]] </noinclude> i5399hgqp7eptdwsyex6qitcvjhusln 5608161 5608160 2026-08-11T12:33:06Z Carshalton 30527 5608161 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Панама на СП фудбал 2026 | bg = #DA121A | fg = white | bordercolor = #072357 | country = Панама | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | comp = СП 2026 | p1 = [[Луис Мехија|Мехија]] | p2 = [[Сесар Блекман|Блекман]] | p3 = [[Хосе Кордоба|Кордоба]] | p4 = [[Фидел Ескобар|Ескобар]] | p5 = [[Едгардо Фариња|Фариња]] | p6 = [[Кристијан Мартинес (панамски фудбалер)|Мартинес]] | p7 = [[Хосе Луис Родригес (фудбалер 1998)|Х. Родригес]] | p8 = [[Адалберто Караскиља|Караскиља]] | p9 = [[Томас Родригес (фудбалер)|Т. Родригес]] | p10 = [[Исмаел Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] | p11 = [[Едгар Барсенас|Барсенас]] | p12 = [[Сесар Самудио|Самудио]] | p13 = [[Џовани Рамос|Рамос]] | p14 = [[Карлос Харви|Харви]] | p15 = [[Ерик Дејвис (панамски фудбалер)|Дејвис]] | p16 = [[Андрес Андраде (фудбалер 1998)|Андраде]] | p17 = [[Хосе Фахардо|Фахардо]] | p18 = [[Сесилио Ватерман|Ватерман]] | p19 = [[Алберто Кинтеро (фудбалер)|Кинтеро]] | p20 = [[Анибал Годој|Годој]]&nbsp;{{Капитен}} | p21 = [[Сесар Јанис|Јанис]] | p22 = [[Орландо Москера|Москера]] | p23 = [[Мајкл Амир Муриљо|Муриљо]] | p24 = [[Асаријас Лондоњо|Лондоњо]] | p25 = [[Родерик Милер|Милер]] | p26 = [[Хорхе Гутиерес (фудбалер)|Гутиерес]] | coach = [[Томас Кристијансен|Т. Кристијансен]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Панама|СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Панама]] </noinclude> 0d8mne9k1uc8zhfgread2z1ljc9awgu Гангстерот, џандарот и ѓаволот 0 1397836 5608355 5578687 2026-08-12T03:23:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608355 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = | image = The Gangster, the Cop, the devil.webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = {{native name|ko|악인전}} | director = [[Ли Вон Те]] | producer = [[Џанг Вон Сок]]<br />Со Канг Хо | writer = Ли Вон Те | starring = [[Ма Донг Сок]]<br />[[Ким Му Јол]]<br />[[Ким Сунг Кју]] | music = [[Џо Јонг Вук]] | cinematography = Парк Се Сунг | editing = Хео Сун Ми<br />Хан Јунг Кју | studio = B.A. Entertainment | distributor = Kiwi Media Group | released = {{film date|2019|05|15|Јужна Кореја}} | runtime = 109 минути | country = {{знаме|Јужна Кореја}} | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 25,8 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10208198/|title=The Gangster, the Cop, the Devil|website=Box Office Mojo|accessdate=14 September 2021}}</ref> }} '''''Гангстерот, џандарот и ѓаволот''''' ({{Langx|ko|악인전}}) — јужнокорејски акционен криминалистички филм од 2019 г., во режија на Ли Вон Те, заснован на вистинита приказна. Главните улоги ги толкуваат Ма Донг Сок, Ким Му Јол и Ким Сунг Кју. Во филмот, еден [[гангстер]] и еден [[полицаец]] здружуваат сили за да фатат [[сериски убиец]], секој заради свои цели, при што се соочуваат со предизвици од своите непријатели.<ref>{{cite web |title=K-Movie Entertainment Signs Sales for THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL |url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=5120&mode=VIEW |website=Korean Film Biz Zone |accessdate=17 April 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bona |first1=J. J. |title=Gritty New Trailer for 'The Gangster, The Cop and The Devil' {{!}} cityonfire.com |url=http://cityonfire.com/watch-the-new-trailer-for-the-gangster-the-cop-and-the-devil/ |accessdate=17 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |title='The Gangster, the Cop, the Devil' gets standing ovation at Cannes |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2019/05/689_269344.html |website=[[The Korea Times]] |accessdate=19 December 2019 |language=en |date=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Foutch |first1=Haleigh |title='The Gangster, the Cop, the Devil' Review: Ma Dong-seok Steals the Show (Again) {{!}} Fantasia 2019 |url=https://collider.com/the-gangster-the-cop-the-devil-review/#ma-dong-seok |website=[[Collider (website)|Collider]] |accessdate=19 December 2019 |date=16 July 2019}}</ref> Филмот премиерно бил прикажан во [[Јужна Кореја]] на 15 мај 2019 г., а бил прикажан и во секцијата „Полноќни проекции“ на Филмскиот фестивал во Кан во 2019 г., како и на Меѓународниот фестивал на фантастичен филм „Фантазија“ истата година.<ref>{{cite web |last1=PATTERSON |first1=ADAM |title=Fantasia 2019: THE GANGSTER, THE COP, THE DEVIL Review |url=https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |website=Film Pulse |accessdate=19 December 2019 |date=18 July 2019 |archive-date=2022-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220060833/https://filmpulse.net/fantasia-2019-the-gangster-the-cop-the-devil-review/ |url-status=dead }}</ref> == Содржина == Шеф на злосторничка група се здружува со [[полицаец]] за да пронајдат сериски убиец. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Донг Сок]] || Џанг Донг Со |- | [[Ким Му Јол]] || Џунг Те Сук |- | [[Ким Сунг Кју]] || Канг Кјунг Хо (К) |- | [[Чои Мин Чул]] || Квон О Сунг |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10208198}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2019 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] sulzkcc59stv5z90bwtqog5e93ss0ir Википедија:Уредувачки денови 2026/август 4 1398207 5608293 5605756 2026-08-11T21:15:10Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5608293 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Видови лен === [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови лен“]] На 4 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови лен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на лен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови лен|Видови лен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Алпски лен]] (Н)|[[Луисов лен]] (Н)|[[Среден лен]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Староегипетски династии === [[Податотека:Pyramide2.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Староегипетски династии“]] На 6 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Староегипетски династии“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за староегипетските династии може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на староегипетски династии|Староегипетски династии]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Абидоска династија]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Тринаесетта египетска династија]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметнста во 1820-ти и 1830-ти години“]] На 11 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1820-ти и 1830-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1820-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1830-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1839 година]] (П)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година === [[Податотека:Nobel_Prize.png|десно|230п|Уредувачки ден „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“]] На 13 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за нобеловците за хемија од 1926 до 1950 година може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Нобелова награда за хемија#1926–1950|Предлошка:Нобелова награда за хемија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:Historic Place on River (6282) - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 18 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Реки во Нов Зеланд|Реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“]] На 20 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1880-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1890-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Србија === [[Податотека:Flag of Serbia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Србија“]] На 25 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Србија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Србија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Србија|Министерства на Србија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Гросупље === [[Податотека:Karte_Grosuplje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Гросупље“]] На 27 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Гросупље“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во општина Гросупље може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Гросупље|Населени места во Општина Гросупље]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|8]] l3mnkgpt4q00zx4y2e5mbb80py0z7rn 5608299 5608293 2026-08-11T21:19:48Z Anjadonevska 77147 /* Список на учесници */ 5608299 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 8 (осум) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Видови лен === [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови лен“]] На 4 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови лен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на лен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови лен|Видови лен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Алпски лен]] (Н)|[[Луисов лен]] (Н)|[[Среден лен]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Староегипетски династии === [[Податотека:Pyramide2.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Староегипетски династии“]] На 6 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Староегипетски династии“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за староегипетските династии може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на староегипетски династии|Староегипетски династии]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Абидоска династија]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Тринаесетта египетска династија]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметнста во 1820-ти и 1830-ти години“]] На 11 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1820-ти и 1830-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1820-ти и 1830-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1820-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1830-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Уметноста во 1839 година]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Мост Ватерло (Констабл)]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година === [[Податотека:Nobel_Prize.png|десно|230п|Уредувачки ден „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“]] На 13 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Нобеловци за хемија од 1926 до 1950 година“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за нобеловците за хемија од 1926 до 1950 година може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Нобелова награда за хемија#1926–1950|Предлошка:Нобелова награда за хемија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Реки во Нов Зеланд === [[Податотека:Historic Place on River (6282) - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Реки во Нов Зеланд“]] На 18 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Реки во Нов Зеланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за реките во Нов Зеланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Реки во Нов Зеланд|Реки во Нов Зеланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“]] На 20 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1880-ти и 1890-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1880-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1890-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Србија === [[Податотека:Flag of Serbia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Србија“]] На 25 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Србија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Србија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Србија|Министерства на Србија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Гросупље === [[Податотека:Karte_Grosuplje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Гросупље“]] На 27 август 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Гросупље“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во општина Гросупље може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Гросупље|Населени места во Општина Гросупље]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|8]] ct2l1149f9q0b5xkn3k6fh18w0qifrs Венецијански јазик 0 1400033 5608254 5604073 2026-08-11T17:20:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5608254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Language|name=Венецијански|nativename={{lang|vec|łengoa/łengua vèneta}}, {{lang|vec|vèneto}}|states=[[Италија]], [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Црна Гора]]|region={{plainlist}} * [[Венето]]<ref name="UNM">{{cite book |title=Fifth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names: Vol. 2 |publisher=[[United Nations]] |year=1991 |location=Montreal }}</ref><ref name="DRH">{{Cite book |title=Cultural disenchantments: worker peasantries in northeast Italy |url=https://archive.org/details/culturaldisencha0000holm |last=Holmes |first=Douglas R. |publisher=[[Princeton University Press]] |year=1989}}</ref> * [[Фриули Венеција Џулија]]<ref name="UNM"/><ref name="DRH" /> * [[Трентино-Јужен Тирол]]<ref name="UNM"/><ref name="DRH" /> * [[Истра]]<ref name="JMI">{{Cite book |title=Miniature empires: a historical dictionary of the newly independent states |url=https://archive.org/details/miniatureempires0000mina |last=Minahan |first=James |publisher=Greenwood |year=1998 |location=Westport}}</ref><ref name="JRK">{{Cite book |title=The Čakavian dialect of Orbanići near Žminj in Istria |last=Kalsbeek |first=Janneke |year=1998 |series=Studies in Slavic and General Linguistics |volume=25 |location=Amsterdam and Atlanta, Georgia |publisher=Rodopi |isbn=90-420-0712-5 |url=https://archive.org/details/cakaviandialecto0000kals |access-date=5 February 2026 |url-access=registration |via=Internet Archive}}</ref> *[[Горски Котар]] *[[Словенечка Истра]]<ref name="JMI"/><ref name="JRK"/> {{endplainlist}}|speakers={{sigfig|3.85|2}} милиони|date=2002|familycolor=Indo-European|fam2=[[Италски јазици|Италски]]|fam3=[[Латинофалиски јазици|Латинофалиски]]|fam4=[[Латински]]ic|fam5=[[Романски јазици|Романски]]|fam6=[[Западноиталски јазици|Западноиталски]]|minority={{plainlist| *Италија **→ [[Венето]] *Бразил ([[Талиански дијалект]])<ref>{{Cite web |url=http://www.ipol.org.br/ler.php?cod=597 |title=Subsídios para o reconhecimento do Talian |last=Tonial |first=Honório |date=26 June 2009 |website=Instituto de Investigação e Desenvolvimento em Política Linguística (IPOL) |language=pt |trans-title=Subsidies for the recognition of Talian |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127132553/http://www.ipol.org.br/ler.php?cod=597 |archive-date=27 January 2012 |access-date=21 August 2011}}</ref> **→ [[Саун Пауло]] **→ [[Рио Гранде ду Сул]] **→ [[Санта Катарина]] **→ [[Парана]] **→ [[Еспирито Санто]] *Мексико ([[Чипиловенецијански дијалект|Чипило]]) **→ [[Керетаро]] **→ [[Веракрус]] **→ [[Пуебла]] }}|iso3=vec|map=Venetian_Language_distribution.png|notice=IPA|mapcaption='''Застапеност на венецијанскиот јазик во [[Тривенето]]''': {{legend|#aa0000|Региони каде се зборува венецијански}} {{legend|#ff0000|Региони каде се зборува венецијански заедно со други јазици ([[баварски јазик|баварски]], [[Емилијански јазик|емилијански]], [[фриулиски јазик|фриулиски]], [[словенечки јазик|словенечки]], [[чакавски јазик|чакавски]], [[истриотски јазик|истриотски]] и порано [[далматински јазик|далматински]]) и региони на лингвистичка транзиција (со [[ломбардски јазик|ломбардски]] и со емилијански)}} {{legend|#ffa9a9|Региони на влијание на венецијанскиот јазик (врз ломбардски и ладински јазик)}}}} [[Податотека:Romance_20c_en.png|мини|450x450пкс| Распространетоста на [[Романски јазици|романските јазици]] во Европа. Венецијанскиот е означен со број 15.]] '''Венецијански''', понекогаш познат и како '''венетски''' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linguasphere.info/jr/pdf/index/LS_index_t-u-v.pdf|title=Venetan|work=[[Linguasphere]]|accessdate=2018-12-11}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/master/OL-SITE%201999-2000%20MASTER%20ONE%20Sectors%205-Zones%2050-54.pdf|title=Indo-european phylosector|work=[[Linguasphere]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827110429/http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/master/OL-SITE%201999-2000%20MASTER%20ONE%20Sectors%205-Zones%2050-54.pdf|archive-date=2014-08-27}}</ref> ({{Јаз|vec|łengua vèneta}} {{МФА|vec|ˈ(l)eŋɡwa ˈvɛneta|}}) или {{Јаз|vec|vèneto}} {{МФА|vec|ˈvɛneto|}}), е [[Романски јазици|романски јазик]]. Го зборуваат околу 3.9 милиони луѓе, претежно во [[Венето]], североисточен регион во [[Италија]]. Тој е присутен и надвор од Венето, во [[Трентино-Јужен Тирол]], [[Фриули]], [[Јулиска Краина|Јулијанскиот Марш]], [[Истра]] и некои градови во [[Словенија]], [[Далмација]],[[Хрватска]], и [[Бока Которска|Которскиот Залив]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kotor.travel/language/|title=Language}}{{Мртва_врска|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.italiannetwork.it/news.aspx?ln=it&id=4697|title=Italiani all'estero|work=Italian Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722040503/http://www.italiannetwork.it/news.aspx?ln=it&id=4697|archive-date=22 July 2011|accessdate=24 August 2015}}</ref> како мајчин јазик на домородното венецијанско население. Во [[Аргентина]], [[Австралија]], [[Бразил]], [[Канада]], [[Мексико]], [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] тој е присутен како јазик на Венецијанците од дијаспората. Понекогаш тој е класификуван и како [[дијалект]] на италијанскиот јазик, дури и од страна на некои од неговите говорници, но оваа класификација е главно политичка. Во лингвистиката, венецијанскиот е дефиниран како посебен јазик, со свои локални варијанти. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Итало-западни јазици]] [[Категорија:Загрозени јазици во Европа]] [[Категорија:Јазици во Црна Гора]] [[Категорија:Јазици во Хрватска]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Статии со текст на италијански]] [[Категорија:Статии со извори на португалски (pt)]] [[Категорија:Статии со текст на венецијански]] fg3fu8tx8e9ihcze5zlxvz729l7tzae Апостол Маргарит 0 1400543 5608336 5604968 2026-08-11T23:22:53Z SpectralWiz 106165 5608336 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Апостол Маргарит | native_name = Apostol Mărgărit | image = Apostol Margarit Almanach Macedo-Roman 1902.JPG | caption = Портрет на Маргарит од „Алманахул Мачедором’н“, 1902 г. | birth_date = {{роден на|5|август|1832}} | birth_place = {{роден во|Авдела}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1903|10|19|1832|8|5}} | death_place = {{починал во|Битола}}, [[Отоманско Царство]] | occupation = [[академик]], [[учител]], [[писател]] | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Влав]] }} '''Апостол Маргарит''' ({{Langx|rup|Apostol Mărgărit}}) ([[Авдела]], [[5 август]] [[1832]] – [[Битола]], [[19 октомври]] [[1903]]) — влашки учител, писател и академик, вдахновител на [[Романска пропаганда во Македонија|романската пропаганда]] во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Животопис == Роден е на 5 август 1832 година во селото [[Авдела]] (Пинд, денешна Грција). По школувањето во [[Јанина]], работел како учител во грчки училишта, но се залагал за отворање училишта на [[влашки јазик]]. Во 1864 година, со негова поддршка, било отворено првото ароманско училиште во Македонија, во [[Трново (Битолско)|Трново]] кај Битола. Подоцна станал инспектор на романските училишта во Македонија и Османлиската Империја, при што помогнал во основањето на бројни основни и средни училишта. Поради неговата дејност бил во судир со грчките национални кругови, кои го сметале за ривал во борбата за влијание меѓу христијанското население во Македонија. Маргарит пишувал и публицистички дела за историјата и положбата на Власите/Ароманите, меѓу кои се издвојуваат ''Études historiques sur les Valaques du Pinde'' (1881) и ''Les Grecs, les Valaques, les Albanais et l’Empire ottoman'' (1886). Во 1889 година бил избран за дописен член на Романската академија. Починал на 19 октомври 1903 година во Битола (тогашен Манастир). Во историографијата, Апостол Маргарит се оценува како клучна фигура во развојот на ароманското образование и културна автономија во Македонија во втората половина на XIX век. [[Категорија:Родени во 1832 година]] [[Категорија:Починати во 1903 година]] syli9eqlc13y9y9z7w5qhwe6hsyg539 Vinca herbacea 0 1400802 5608205 5606871 2026-08-11T14:48:32Z Виолетова 1975 5608205 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=გველის სურო Vinca herbacea Periwinkle.JPG|image_caption=''Vinca herbacea'' листови и цвет|genus=Vinca|species=herbacea|authority=[[Waldst.]] & [[Kit.]]|synonyms=* ''Vinca libanotica'' <small>Zucc.</small> * ''Vinca mixta'' <small>Velen.</small> * ''Vinca pumila'' <small>E.D.Clarke</small>|synonyms_ref=<ref>[http://web.kadel.cz/flora/e/kvCard.asp-Id=4888.htm Rock garden plants: ''Vinca herbacea'']</ref>}}'''''Vinca herbacea''''', е [[Скриеносеменици|цветно растение]] по потекло од Источна Европа.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://easyscape.com/species/Vinca-herbacea%28Herbaceous-Periwinkle%29|title=Herbaceous Periwinkle (Vinca herbacea)|work=easyscape.com|language=en|accessdate=2026-04-29}}</ref> == Опис == ''Vinca herbacea'' е [[Тревесто растение|тревесто]] повеќегодишно растение кое расте како влечна лоза, се шири по земјата и се вкоренува по стеблата формирајќи клонски колонии, растејќи од 10 до 20 см во висина. [[Лист|Листовите]] се спротивни, ланцетни,долги од 1 до 5 см и до 2 см широки, имаат сјајно зелена боја и речиси неподвижно само многу кратко [[Лисна дршка|стебленце]]. Листовите мрзнат. [[Цвет|Цветовите]] се појавуваат кон крајот на летото, тие се сино-виолетови по боја или повремено бели, 2,5 см - 3,5 см дијаметар, со петлобусен [[околуцветник]]. == Распространетост и живеалиште == Растението е по потекло од источна и југоисточна Европа, од [[Австрија]] на југ до [[Грција]], и на исток до [[Крим (полуостров)|Крим]], а исто така и во северна [[Југозападна Азија|Западна Азија]], во планините [[Кавказ]] и [[Алборз|Алборц]], главно во [[Степа|степски]] живеалишта.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://easyscape.com/species/Vinca-herbacea%28Herbaceous-Periwinkle%29|title=Herbaceous Periwinkle (Vinca herbacea)|work=easyscape.com|language=en|accessdate=2026-04-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://easyscape.com/species/Vinca-herbacea%28Herbaceous-Periwinkle%29 "Herbaceous Periwinkle (Vinca herbacea)"]. ''easyscape.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-04-29</span></span>.</cite></ref> Расте по суви тревести места, покрај ниви, на камвари, брдски пасишта, покрај грмушки, во дабови шуми, најчесто на варовичка подлога, до 1100 м. Во [[Македонија]] е забележано на [[Водно]], клисурата на реката [[Треска]], [[Мариово]] и сл<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија, Том 2, св. 1,|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје|year=2021|location=Скопје|pages=49-50}}</ref>. == Одгледување == ''Vinca herbacea'' повремено се одгледува како [[украсно растение]] во градини со [[умерена клима]], како растение за карпести градини. == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * Хаксли, А., ур. (1992). ''Нов речник за градинарство на RHS'' 4: 664–665. Мекмилан. * [http://www.hlasek.com/vinca_herbacea_8400.html Hlasek.com: фотографија] [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Австрија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Ползавци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] <references />{{Таксонска лента}} bpnem7we3jtrl0c3nh3zdfwee176u9y 5608206 5608205 2026-08-11T14:49:31Z Виолетова 1975 5608206 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=გველის სურო Vinca herbacea Periwinkle.JPG|image_caption=''Vinca herbacea'' листови и цвет|genus=Vinca|species=herbacea|authority=[[Waldst.]] & [[Kit.]]|synonyms=* ''Vinca libanotica'' <small>Zucc.</small> * ''Vinca mixta'' <small>Velen.</small> * ''Vinca pumila'' <small>E.D.Clarke</small>|synonyms_ref=<ref>[http://web.kadel.cz/flora/e/kvCard.asp-Id=4888.htm Rock garden plants: ''Vinca herbacea'']</ref>}}'''''Vinca herbacea''''', е [[Скриеносеменици|цветно растение]] по потекло од Источна Европа.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://easyscape.com/species/Vinca-herbacea%28Herbaceous-Periwinkle%29|title=Herbaceous Periwinkle (Vinca herbacea)|work=easyscape.com|language=en|accessdate=2026-04-29}}</ref> == Опис == ''Vinca herbacea'' е [[Тревесто растение|тревесто]] повеќегодишно растение кое расте како влечна лоза, се шири по земјата и се вкоренува по стеблата формирајќи клонски колонии, растејќи од 10 до 20 см во висина. [[Лист|Листовите]] се спротивни, ланцетни,долги од 1 до 5 см и до 2 см широки, имаат сјајно зелена боја и речиси неподвижно само многу кратко [[Лисна дршка|стебленце]]. Листовите мрзнат. [[Цвет|Цветовите]] се појавуваат кон крајот на летото, тие се сино-виолетови по боја или повремено бели, 2,5 см - 3,5 см дијаметар, со петлобусен [[околуцветник]]. == Распространетост и живеалиште == Растението е по потекло од источна и југоисточна Европа, од [[Австрија]] на југ до [[Грција]], и на исток до [[Крим (полуостров)|Крим]], а исто така и во северна [[Југозападна Азија|Западна Азија]], во планините [[Кавказ]] и [[Алборз|Алборц]], главно во [[Степа|степски]] живеалишта.<ref name=":0" /> Расте по суви тревести места, покрај ниви, на камвари, брдски пасишта, покрај грмушки, во дабови шуми, најчесто на варовичка подлога, до 1100 м. Во [[Македонија]] е забележано на [[Водно]], клисурата на реката [[Треска]], [[Мариово]] и сл<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија, Том 2, св. 1,|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје|year=2021|location=Скопје|pages=49-50}}</ref>. == Одгледување == ''Vinca herbacea'' повремено се одгледува како [[украсно растение]] во градини со [[умерена клима]], како растение за карпести градини. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Хаксли, А., ур. (1992). ''Нов речник за градинарство на RHS'' 4: 664–665. Мекмилан. * [http://www.hlasek.com/vinca_herbacea_8400.html Hlasek.com: фотографија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Сирија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Австрија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Ползавци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 39y09brajo174mr1xccv0kqilntsgto Предлошка:Состав на Турција на СП фудбал 2026 10 1400825 5608152 5607667 2026-08-11T12:28:33Z Carshalton 30527 5608152 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Турција на СП фудбал 2026 | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | country = Турција | comp = СП 2026 | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | p1 = [[Мерт Ѓунок|Ѓунок]] | p2 = [[Зеки Челик|Челик]] | p3 = [[Мерих Демирал|Демирал]] | p4 = [[Чаглар Сојунџу|Сојунџу]] | p5 = [[Салих Озџан|Озџан]] | p6 = [[Оркун Кокчу|Кокчу]] | p7 = [[Керем Актуркоглу|Актуркоглу]] | p8 = [[Арда Ѓулер|Ѓулер]] | p9 = [[Дениз Ѓул|Ѓул]] | p10 = [[Хакан Чалханоглу|Чалханоглу]]&nbsp;{{Капитен}} | p11 = [[Кенан Јилдиз|Јилдиз]] | p12 = [[Алтај Бајиндир|Бајиндир]] | p13 = [[Ерен Елмали|Елмали]] | p14 = [[Абдулкерим Бардакџи|Бардакџи]] | p15 = [[Озан Кабак|Кабак]] | p16 = [[Исмаил Јуксек|Јуксек]] | p17 = [[Ирфан Џан Кахвеџи|Кахвеџи]] | p18 = [[Мерт Мулдур|Мулдур]] | p19 = [[Јунус Акѓун|Акѓун]] | p20 = [[Ферди Кадиоглу|Кадиоглу]] | p21 = [[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] | p22 = [[Каан Ајхан|Ајхан]] | p23 = [[Угурџан Чакир|Чакир]] | p24 = [[Огуз Ајдин|Ајдин]] | p25 = [[Самет Акајдин|Акајдин]] | p26 = [[Џан Узун|Узун]] | coach = [[Винченцо Монтела|Монтела]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција|СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Турција]] </noinclude> fk8gyhyltqznijbutstxwqygg6d62wq Vinca major 0 1400830 5608208 5608075 2026-08-11T14:54:03Z Виолетова 1975 5608208 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Vinca major - Flower and bud.jpg|image_caption=|genus=Vinca|species=major|authority=[[L.]]|synonyms=* ''Vinca major'' var. ''variegata'' Loud.}} '''''Vinca major''''', е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Кучешки чемери]] (науч. [[Apocynaceae]]), [[Домороден вид|по потекло]] од западниот Медитеран. Расте до 25 см. во висина и распослано, тоа е [[Зимзелено растение|зимзелено]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишено растение]], често се користи во одгледувањето како покривка на земја.<ref>{{Наведена книга|title="Флора на Македонија">Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2,|last=Матевски|first=Владо :|publisher=МАНУ, Скопје|year=2021|location=Скопје|pages=51}}</ref> == Опис == ''Vinca major'' е лоза, која се шири по земјата и се вкоренува по стеблата, формирајќи густи маси од покривка на земјата поединечно во должина од 2 до 5 метри во пречник и до 25 см, а може да достигне височина и до 70 см. [[Лист|Листовите]] се спротивни, јајцевидни во основата на стеблата и ланцетни на врвот,од 3 до 9 см долги и 2–6 см широки, сјајно темно зелени со кожеста текстура, но јасно остар раб, и влакнеста лисна дршка долга од 1–2 см. [[Цвет|Цветовите]] се [[Хермафродит|хермафродитни]], аксиларни и единечни, виолетово-сини, со дијаметар од 3-5 см, со петлобусен [[околуцветник]]. [[Чашкино ливче|Чашкиното ливче]] што ја опкружува основата на цветот е од 10 -17 мм. долго со влакнести рабови. Цветниот период трае од рана пролет до есен. === Слични видови === Блиско поврзаната ''[[Зелениче (растение)]]'' е слично, но помало, со потесни, безвлакнести листови. == Таксономија == === Подвидови === Постојат два [[Подвид|подвида]], со географски одвоени ареали: * Vinca major подвид. ''major'' - листните ливчиња се ситно влакнести, влакната се кратки (Јужна Европа) * Vinca major подвид. ''hirsuta'' (Boiss.) Stearn (син. ''V. pubescens'' d'Urv.) - листовите се густо влакнести, влакната подолги; ливчињата се многу потесни (Кавказ, североисточна Турција) === Етимологија === Името на родот веројатно потекнува од латинскиот збор ''vincire'', што значи ''исечено'', бидејќи долгите ползечки лози се користеле за подготовка на венци. == Распространетост и живеалиште == Овој вид се среќава во [[јужна Европа]] и [[северна Африка]], од Шпанија и јужна Франција на исток до западен [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] , а исто така и во североисточна Турција и западен [[Кавказ]]. Овие се наоѓаат и во долните [[Хималаи|Хималајски]] планински венци во Азија. Претпочита влажни грмушки, шуми, живи огради и брегови покрај реките на надморска височина од до 800 метри над нивото на морето. Расте добро на сонце и во длабока сенка. Расте и во [[Македонија]] во буковиот регион на планината [[Баба (планина)|Баба]]. == Како инвазивно растение == ''Vinca major'' е [[инвазивен вид]] во умерените делови на САД, [[Јужноафриканска Република]]<ref>{{Наведени вести|url=http://www.invasives.org.za/plants/plants-a-z/item/862-greater-periwinkle-vinca-major|title=Invasive Species South Africa - Protecting Biodiversity from Invasion - Greater periwinkle {{!}} Vinca major|last=Janey|access-date=2026-08-11|language=en-gb}}</ref> [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]]. Тоа е особено чест штетен плевел што ги „задушува“ [[Домороден вид|автохтоните растенија]] и разновидноста во крајбрежните области и [[Живеалиште (екологија)|живеалиштата]] на дабови шуми на крајбрежната [[Калифорнија]]. Формира густи нишки што ги обвиткуваат другите растенија и можат да спречат раст на фиданки и грмушки со блокирање на светлината. Растението се движи од место до место, со ненамерна човечка помош, во фрлен градинарски отпад или како фрагменти од растенија носени во вода. == Одгледување == ''Vinca major'' е често одгледувано [[украсно растение]] во умерените градини поради неговото зимзелено зеленило, пролетните цвеќиња и заземјувачката покривка или употреба како лози. Достапни се многу сорти, со разлики во цветовите, како што се бели до темно виолетови цветови, и различни шари и бои на разнобојно зеленило. Сортата „Variegata“ ја добило наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/90781/Vinca-major-Variegata-(v)/Details|title=''Vinca major'' 'Variegata'|publisher=RHS|accessdate=5 March 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=107|accessdate=18 February 2019}}</ref> Во себе ги содржи следниве соединенија: винбластин, винкристин, виндезин и винорелбин. == Галерија == <gallery> Податотека:Vinca_major_Greater_Periwinkle.JPG|алт=Detail of the flower, swelling flower buds and foliage in spring| Детал од цветот, цветни пупки и листови во пролет Податотека:Vinca_Periwinkle1.JPG|алт=Giant steps periwinkle, a variety of Vinca major| Зелениче, разновидност на ''Vinka major'' Податотека:Vinca_major_oxyloba2.jpg|алт=A display of the flower of var. oxyloba| Приказ на цветот од var. ''oxyloba'' Податотека:Apocynaceae_-_Vinca_major-1.JPG Податотека:Vinca_major_calze.jpg|алт=Note hairy margin of sepals| Забележете го влакнестиот раб Податотека:Apocynaceae_-_Vinca_major.JPG Податотека:Apocynaceae_-_Vinca_major-2.jpg|алт=Leaves with ciliate margins and a hairy petiole| Листови со острирабови и влакнесто [[Лисна дршка|стебло]] Податотека:Vinca_major_Variegata_1zz.jpg|алт='Variegata'| „Variegata“ </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Pignatti S. - Flora d'Italia – Edagricole – 1982, Vol. II, стр. 348 * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Vinca&SPECIES_XREF=major&TAXON_NAME_XREF=&RANK= Флора Европеа: Распространетост] * Блејми, М. и Греј-Вилсон, Ц. (1989). ''Флора на Британија и Северна Европа'' . Ходер и Стоутон. * Хаксли, А., ур. (1992). ''Нов речник за градинарство на RHS'' 4: 664-665. Мекмилан. == Надворешни врски == * {{CalPhotos|Vinca|major}} * {{PFAF|Vinca major}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Ползавци]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] m5h1rsdph95el6usipbjt6gr2sf81iv Cionura 0 1400831 5608201 5608079 2026-08-11T14:43:11Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5608201 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cionura erecta 2.jpg|genus=Cionura|species=erecta|authority=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Griseb.]]|synonyms=*''Cynanchum erectum'' <small>L.</small> *''Cynanchum pallidum'' <small>Salisb.</small> *''Cynanchum rectum'' <small>Forssk. ex Decne. </small> *''Marsdenia erecta'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) R. Br.</small> *''Pergularia erecta'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) Spreng.</small>|synonyms_ref=|name=Cionura}} '''''Cionura''''' е род на [[повеќегодишни растенија]] што се среќава низ медитеранските региони, јужните и источните делови на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и [[Мала Азија]] до [[Авганистан]] го има и во Македонија<ref>{{Наведена книга|title="Флора на Македонија", Том 2, св. 2,.|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје.|year=2021|location=Скопје|pages=стр. 54.}}</ref>. Содржи само еден познат вид, '''''Cionura erecta.''''' == Опис == Растенијата имаат дрвенести стебла, или исправени или плетечки со бројни тревни раширени стебла и отровен млечен сок. Листовите се светло зелени и широко овални долги од 7-12 см. и широки од 4- 8 см.. Големи гроздови од нежни миризливи бели цветови пуштаат терминално цветање од април до јуни. Сегментите на круничката се слободни. Растенијата создаваат плодови до 8 см. долги со преклоп. Семето има широко маргинално крило наоколу со терминално праменче од долги бели свиленкасти влакна. Бидејќи е растението е отровно, козите и овците не му се приближуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://flowersofchania.weebly.com/cionura-erecta.html|title=Cionura erecta|work=flowers of chania|language=nl|accessdate=2026-08-11}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Авганистан]] scqzxc8df6z0j0x9ffaivv2ejdwjyiy 5608203 5608201 2026-08-11T14:44:14Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5608203 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cionura erecta 2.jpg|genus=Cionura|species=erecta|authority=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Griseb.]]|synonyms=*''Cynanchum erectum'' <small>L.</small> *''Cynanchum pallidum'' <small>Salisb.</small> *''Cynanchum rectum'' <small>Forssk. ex Decne. </small> *''Marsdenia erecta'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) R. Br.</small> *''Pergularia erecta'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) Spreng.</small>|synonyms_ref=|name=Cionura}} '''''Cionura''''' е род на [[повеќегодишни растенија]] што се среќава низ медитеранските региони, јужните и источните делови на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и [[Мала Азија]] до [[Авганистан]] го има и во Македонија<ref>{{Наведена книга|title="Флора на Македонија", Том 2, св. 2,.|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје.|year=2021|location=Скопје|pages=стр. 54.}}</ref>. Содржи само еден познат вид, '''''Cionura erecta.''''' == Опис == Растенијата имаат дрвенести стебла, или исправени или плетечки со бројни тревни раширени стебла и отровен млечен сок. Листовите се светло зелени и широко овални долги од 7-12 см. и широки од 4- 8 см.. Големи гроздови од нежни миризливи бели цветови пуштаат терминално цветање од април до јуни. Сегментите на круничката се слободни. Растенијата создаваат плодови до 8 см. долги со преклоп. Семето има широко маргинално крило наоколу со терминално праменче од долги бели свиленкасти влакна. Бидејќи е растението е отровно, козите и овците не му се приближуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://flowersofchania.weebly.com/cionura-erecta.html|title=Cionura erecta|work=flowers of chania|language=nl|accessdate=2026-08-11}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Taxonbar|from1=Q5121214|from2=Q15397021}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Авганистан]] s73ym7t61lgfl2vo94f5tkfivwtz48t 5608204 5608203 2026-08-11T14:45:45Z Виолетова 1975 5608204 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Cionura erecta 2.jpg|genus=Cionura|species=erecta|authority=([[L.]]) [[Griseb.]]|synonyms=*''Cynanchum erectum'' <small>L.</small> *''Cynanchum pallidum'' <small>Salisb.</small> *''Cynanchum rectum'' <small>Forssk. ex Decne. </small> *''Marsdenia erecta'' <small>([[L.]]) R. Br.</small> *''Pergularia erecta'' <small>([[L.]]) Spreng.</small>|synonyms_ref=|name=Cionura}} '''''Cionura''''' е род на [[повеќегодишни растенија]] што се среќава низ медитеранските региони, јужните и источните делови на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] и [[Мала Азија]] до [[Авганистан]], го има и во [[Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title="Флора на Македонија", Том 2, св. 2,.|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје.|year=2021|location=Скопје|pages=стр. 54.}}</ref> Содржи само еден познат вид, '''''Cionura erecta.''''' == Опис == Растенијата имаат дрвенести стебла, или исправени или плетечки со бројни тревни раширени стебла и отровен млечен сок. Листовите се светло зелени и широко овални долги од 7-12 см. и широки од 4- 8 см. Големи гроздови од нежни миризливи бели цветови пуштаат терминално цветање од април до јуни. Сегментите на круничката се слободни. Растенијата создаваат плодови до 8 см долги со преклоп. Семето има широко маргинално крило наоколу со терминално праменче од долги бели свиленкасти влакна. Бидејќи растението е отровно, козите и овците не му се приближуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://flowersofchania.weebly.com/cionura-erecta.html|title=Cionura erecta|work=flowers of chania|language=nl|accessdate=2026-08-11}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Taxonbar|from1=Q5121214|from2=Q15397021}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Авганистан]] lw0qolw65j3c0bkc1ybgwysw81v5n5f Стефан Салгнџиев 0 1400837 5608146 2026-08-11T12:14:09Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Стефан Колчев Салгнџиев''' (1847, Стара Загора – 1911, Пловдив) бил бугарски просветен деец, учител, публицист и општественик од времето на Бугарското национално преродбеништво. Особено значајна е неговата дејност во Солун и Сер во периодот на црковно... 5608146 wikitext text/x-wiki '''Стефан Колчев Салгнџиев''' (1847, Стара Загора – 1911, Пловдив) бил бугарски просветен деец, учител, публицист и општественик од времето на Бугарското национално преродбеништво. Особено значајна е неговата дејност во Солун и Сер во периодот на црковно-училишните борби од 1860-тите и 1870-тите години. slbj7k060cjnxwfx26rwflnqd04e2jp 5608147 5608146 2026-08-11T12:17:53Z Buli 2648 5608147 wikitext text/x-wiki '''Стефан Колчев Салгнџиев''' (1847, Стара Загора – 1911, Пловдив) бил бугарски просветен деец, учител, публицист и општественик од времето на Бугарското национално преродбеништво. Особено значајна е неговата дејност во [[Солун]] и [[Сер]] во периодот на црковно-училишните борби од 1860-тите и 1870-тите години. == Образование == Салгнџиев бил роден во [[Стара Загора]] во 1847 година. Се школувал во Цариград, а потоа две години студирал во Халкиското богословско училиште. По образованието се посветил на просветната работа и во 1860-тите започнал да дејствува во османлиските европски провинции. == Дејност во Солун == Во 1868 година Салгнџиев бил испратен во Солун, каде што станал учител и бил поставен за уредник на бугарскиот оддел на вилаетскиот весник „''Селянин''“. Во оваа функција преведувал и подготвувал текстови на бугарски јазик за официјалното вилаетско гласило. Неговото ангажирање во весникот било поврзано и со пошироките напори за развој на бугарското просветно и црковно дело во Солун. Според неговите сопствени податоци, за неговото назначување посредувале видни претставници на бугарското црковно движење во Цариград, меѓу кои Стојан Чомаков и Петко Р. Славејков. Во Солун Салгнџиев се вклучил во борбата околу создавањето и организацијата на бугарските црковно-училишни институции. Подоцна оставил значајни сведоштва за развојот на бугарската заедница во градот, како и за нејзините односи со грчките црковни и просветни кругови. == Дејност во Сер == По Солун, особено важен дел од неговата работа бил неговиот престој во Сер. Во 1872 година, по воспоставувањето на Бугарската егзархија, Салгнџиев бил испратен таму како учител. Васил К'нчов подоцна запишал дека тој дошол во Сер по барање на тамошните Бугари и отворил училиште во кое на почетокот се собрале околу 20 деца од градот и неколку деца од околните села. Неговата просветна работа во Сер била проследена со силни спротивставувања од страна на грчките црковни и општествени кругови. Токму овие настани подоцна станале една од главните теми на неговите мемоари. exozusuipubia5ithy3qhtpgh6mrt4p 5608148 5608147 2026-08-11T12:19:44Z Buli 2648 /* Дејност во Сер */ 5608148 wikitext text/x-wiki '''Стефан Колчев Салгнџиев''' (1847, Стара Загора – 1911, Пловдив) бил бугарски просветен деец, учител, публицист и општественик од времето на Бугарското национално преродбеништво. Особено значајна е неговата дејност во [[Солун]] и [[Сер]] во периодот на црковно-училишните борби од 1860-тите и 1870-тите години. == Образование == Салгнџиев бил роден во [[Стара Загора]] во 1847 година. Се школувал во Цариград, а потоа две години студирал во Халкиското богословско училиште. По образованието се посветил на просветната работа и во 1860-тите започнал да дејствува во османлиските европски провинции. == Дејност во Солун == Во 1868 година Салгнџиев бил испратен во Солун, каде што станал учител и бил поставен за уредник на бугарскиот оддел на вилаетскиот весник „''Селянин''“. Во оваа функција преведувал и подготвувал текстови на бугарски јазик за официјалното вилаетско гласило. Неговото ангажирање во весникот било поврзано и со пошироките напори за развој на бугарското просветно и црковно дело во Солун. Според неговите сопствени податоци, за неговото назначување посредувале видни претставници на бугарското црковно движење во Цариград, меѓу кои Стојан Чомаков и Петко Р. Славејков. Во Солун Салгнџиев се вклучил во борбата околу создавањето и организацијата на бугарските црковно-училишни институции. Подоцна оставил значајни сведоштва за развојот на бугарската заедница во градот, како и за нејзините односи со грчките црковни и просветни кругови. == Дејност во Сер == По Солун, особено важен дел од неговата работа бил неговиот престој во Сер. Во 1872 година, по воспоставувањето на Бугарската егзархија, Салгнџиев бил испратен таму како учител. Васил К'нчов подоцна запишал дека тој дошол во Сер по барање на тамошните Бугари и отворил училиште во кое на почетокот се собрале околу 20 деца од градот и неколку деца од околните села. Неговата просветна работа во Сер била проследена со силни спротивставувања од страна на грчките црковни и општествени кругови. Токму овие настани подоцна станале една од главните теми на неговите мемоари. [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] qaorsxt0gvz0759q5qlx9i5wl69v06f 5608149 5608148 2026-08-11T12:21:03Z Buli 2648 /* Дејност во Солун */ 5608149 wikitext text/x-wiki '''Стефан Колчев Салгнџиев''' (1847, Стара Загора – 1911, Пловдив) бил бугарски просветен деец, учител, публицист и општественик од времето на Бугарското национално преродбеништво. Особено значајна е неговата дејност во [[Солун]] и [[Сер]] во периодот на црковно-училишните борби од 1860-тите и 1870-тите години. == Образование == Салгнџиев бил роден во [[Стара Загора]] во 1847 година. Се школувал во Цариград, а потоа две години студирал во Халкиското богословско училиште. По образованието се посветил на просветната работа и во 1860-тите започнал да дејствува во османлиските европски провинции. == Дејност во Солун == Во 1868 година Салгнџиев бил испратен во Солун, каде што станал учител и бил поставен за уредник на бугарскиот оддел на вилаетскиот весник „''Селянин''“. Во оваа функција преведувал и подготвувал текстови на бугарски јазик за официјалното вилаетско гласило. Неговото ангажирање во весникот било поврзано и со пошироките напори за развој на бугарското просветно и црковно дело во Солун. Според неговите сопствени податоци, за неговото назначување посредувале видни претставници на бугарското црковно движење во Цариград, меѓу кои [[Стојан Чомаков]] и [[Петко Славејков]]. Во Солун Салгнџиев се вклучил во борбата околу создавањето и организацијата на бугарските црковно-училишни институции. Подоцна оставил значајни сведоштва за развојот на бугарската заедница во градот, како и за нејзините односи со грчките црковни и просветни кругови. == Дејност во Сер == По Солун, особено важен дел од неговата работа бил неговиот престој во Сер. Во 1872 година, по воспоставувањето на Бугарската егзархија, Салгнџиев бил испратен таму како учител. Васил К'нчов подоцна запишал дека тој дошол во Сер по барање на тамошните Бугари и отворил училиште во кое на почетокот се собрале околу 20 деца од градот и неколку деца од околните села. Неговата просветна работа во Сер била проследена со силни спротивставувања од страна на грчките црковни и општествени кругови. Токму овие настани подоцна станале една од главните теми на неговите мемоари. [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] 55kwvxe2p8xmtnwyd03nd9my0eghunf Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција 14 1400839 5608157 2026-08-11T12:30:13Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски репрезентации|Турција]] 5608157 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски репрезентации|Турција]] gda20ciwuuxbaxl3oethyqyz9ef6mvb Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Камерун 14 1400840 5608159 2026-08-11T12:32:09Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски репрезентации|Камерун]] 5608159 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски репрезентации|Камерун]] n9wrz2q2731otw6nvtnxq5m3qx47clb Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Панама 14 1400841 5608163 2026-08-11T12:33:49Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски репрезентации|Панама]] 5608163 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски репрезентации|Панама]] 2jbiai4xku4946wwzq5sx8gt7xk497l Предлошка:Состав на Турција на ЕП фудбал 2024 10 1400842 5608166 2026-08-11T12:42:58Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{National squad | name = Состав на Турција на ЕП фудбал 2024 | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | country = Турција | comp link = Европско првенство во фудбал 2023 | comp = ЕП 2016 | p1 = [[Мерт Ѓунок|Ѓунок]] | p2 = [[Зеки Челик|Челик]] | p3 = Мерих Демирал|... 5608166 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Турција на ЕП фудбал 2024 | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | country = Турција | comp link = Европско првенство во фудбал 2023 | comp = ЕП 2016 | p1 = [[Мерт Ѓунок|Ѓунок]] | p2 = [[Зеки Челик|Челик]] | p3 = [[Мерих Демирал|Демирал]] | p4 = [[Самет Акајдин|Акајдин]] | p5 = [[Окај Јокушлу|Јокушлу]] | p6 = [[Оркун Кокчу|Кокчу]] | p7 = [[Керем Актуркоглу|Актуркоглу]] | p8 = [[Арда Ѓулер|Ѓулер]] | p9 = [[Џенк Тосун|Тосун]] | p10 = [[Хакан Чалханоглу|Чалханоглу]]&nbsp;{{Капитен}} | p11 = [[Јусуф Јазиџи|Јазиџи]] | p12 = [[Алтај Бајиндир|Бајиндир]] | p13 = [[Ахметџан Каплан|Каплан]] | p14 = [[Абдулкерим Бардакџи|Бардакџи]] | p15 = [[Салих Озџан|Озџан]] | p16 = [[Исмаил Јуксек|Јуксек]] | p17 = [[Ирфан Џан Кахвеџи|Кахвеџи]] | p18 = [[Мерт Мулдур|Мулдур]] | p19 = [[Кенан Јилдиз|Јилдиз]] | p20 = [[Ферди Кадиоглу|Кадиоглу]] | p21 = [[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] | p22 = [[Каан Ајхан|Ајхан]] | p23 = [[Угурџан Чакир|Чакир]] | p24 = [[Семих Киличсој|Киличсој]] | p25 = [[Јунус Акѓун|Акѓун]] | p26 = [[Бертуг Јилдирим|Јилдирим]] | coach = [[Винченцо Монтела|Монтела]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција|ЕП 2024]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2024|Турција]] </noinclude> 8v1lppaql3v054hzhkmn1ldcz08k6d3 5608167 5608166 2026-08-11T12:43:15Z Carshalton 30527 5608167 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Турција на ЕП фудбал 2024 | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | country = Турција | comp link = Европско првенство во фудбал 2024 | comp = ЕП 2024 | p1 = [[Мерт Ѓунок|Ѓунок]] | p2 = [[Зеки Челик|Челик]] | p3 = [[Мерих Демирал|Демирал]] | p4 = [[Самет Акајдин|Акајдин]] | p5 = [[Окај Јокушлу|Јокушлу]] | p6 = [[Оркун Кокчу|Кокчу]] | p7 = [[Керем Актуркоглу|Актуркоглу]] | p8 = [[Арда Ѓулер|Ѓулер]] | p9 = [[Џенк Тосун|Тосун]] | p10 = [[Хакан Чалханоглу|Чалханоглу]]&nbsp;{{Капитен}} | p11 = [[Јусуф Јазиџи|Јазиџи]] | p12 = [[Алтај Бајиндир|Бајиндир]] | p13 = [[Ахметџан Каплан|Каплан]] | p14 = [[Абдулкерим Бардакџи|Бардакџи]] | p15 = [[Салих Озџан|Озџан]] | p16 = [[Исмаил Јуксек|Јуксек]] | p17 = [[Ирфан Џан Кахвеџи|Кахвеџи]] | p18 = [[Мерт Мулдур|Мулдур]] | p19 = [[Кенан Јилдиз|Јилдиз]] | p20 = [[Ферди Кадиоглу|Кадиоглу]] | p21 = [[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] | p22 = [[Каан Ајхан|Ајхан]] | p23 = [[Угурџан Чакир|Чакир]] | p24 = [[Семих Киличсој|Киличсој]] | p25 = [[Јунус Акѓун|Акѓун]] | p26 = [[Бертуг Јилдирим|Јилдирим]] | coach = [[Винченцо Монтела|Монтела]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалската репрезентација на Турција|ЕП 2024]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2024|Турција]] </noinclude> rxjp284rifahprh85rri1g22hdugjfr Димитар Узунов 0 1400843 5608178 2026-08-11T13:01:32Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Димитар Узунов''' (1842 – 1887) бил охридски учител, просветител и општественик, активен во просветното и црковното движење во Македонија во втората половина на XIX век. Бил долгогодишен учител во повеќе македонски градови, меѓу кои Охрид, Кукуш и Битол... 5608178 wikitext text/x-wiki '''Димитар Узунов''' (1842 – 1887) бил охридски учител, просветител и општественик, активен во просветното и црковното движење во Македонија во втората половина на XIX век. Бил долгогодишен учител во повеќе македонски градови, меѓу кои Охрид, Кукуш и Битола, а се вклучил и во борбата за црковна независност. Узунов соработувал со охридскиот поет и просветител [[Григор Прличев]], со кого бил близок и роднински поврзан; зачувана е и фотографија на која се прикажани Прличев и Узунов. Како просветен деец, Узунов пишувал и за прашања поврзани со образованието и црковниот живот, а негови текстови биле објавувани во весниците „[[Македонија (весник)|Македонија]]“, „Напредок“ и „Право“. Во 1867 година, во весникот „Македонија“, заедно со Григор Прличев, објавил прилог посветен на состојбата на школството во Македонија. Димитар Узунов бил оженет со [[Анастасија Узунова]], која потекнувала од струшкиот просветителски род Чакарови. Од нивниот брак биле родени, меѓу другите, [[Христо Узунов]], подоцнежниот македонски учител и револуционер, како и Андон и Ангел Узунов. Узунов починал во 1887 година, на околу 45-годишна возраст, под околности кои во достапните извори се наведуваат како неразјаснети. 6as33umzc6tl8m8ftfdq8dv3d1zaz0o 5608179 5608178 2026-08-11T13:03:35Z Buli 2648 5608179 wikitext text/x-wiki '''Димитар Узунов''' (1842 – 1887) бил охридски учител, просветител и општественик, активен во просветното и црковното движење во Македонија во втората половина на XIX век. Бил долгогодишен учител во повеќе македонски градови, меѓу кои Охрид, Кукуш и Битола, а се вклучил и во борбата за црковна независност. Узунов соработувал со охридскиот поет и просветител [[Григор Прличев]], со кого бил близок и роднински поврзан; зачувана е и фотографија на која се прикажани Прличев и Узунов. Како просветен деец, Узунов пишувал и за прашања поврзани со образованието и црковниот живот, а негови текстови биле објавувани во весниците „[[Македонија (весник)|Македонија]]“, „Напредок“ и „Право“. Во 1867 година, во весникот „Македонија“, заедно со Григор Прличев, објавил прилог посветен на состојбата на школството во Македонија. Димитар Узунов бил оженет со [[Анастасија Узунова]], која потекнувала од струшкиот просветителски род Чакарови. Од нивниот брак биле родени, меѓу другите, [[Христо Узунов]], подоцнежниот македонски учител и револуционер, како и Андон и Ангел Узунов. Узунов починал во 1887 година, на околу 45-годишна возраст, под околности кои во достапните извори се наведуваат како неразјаснети. [[Категорија:Родени во 1842 година]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] 4fufqk0t0q0luf4m495kk75qu7eo7w1 5608180 5608179 2026-08-11T13:04:56Z Buli 2648 5608180 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Узунов | image = Димитър Узунов.png | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Димитар Узунов''' (1842 – 1887) бил охридски учител, просветител и општественик, активен во просветното и црковното движење во Македонија во втората половина на XIX век. Бил долгогодишен учител во повеќе македонски градови, меѓу кои Охрид, Кукуш и Битола, а се вклучил и во борбата за црковна независност. Узунов соработувал со охридскиот поет и просветител [[Григор Прличев]], со кого бил близок и роднински поврзан; зачувана е и фотографија на која се прикажани Прличев и Узунов. Како просветен деец, Узунов пишувал и за прашања поврзани со образованието и црковниот живот, а негови текстови биле објавувани во весниците „[[Македонија (весник)|Македонија]]“, „Напредок“ и „Право“. Во 1867 година, во весникот „Македонија“, заедно со Григор Прличев, објавил прилог посветен на состојбата на школството во Македонија. Димитар Узунов бил оженет со [[Анастасија Узунова]], која потекнувала од струшкиот просветителски род Чакарови. Од нивниот брак биле родени, меѓу другите, [[Христо Узунов]], подоцнежниот македонски учител и револуционер, како и Андон и Ангел Узунов. Узунов починал во 1887 година, на околу 45-годишна возраст, под околности кои во достапните извори се наведуваат како неразјаснети. [[Категорија:Родени во 1842 година]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] b8895laaeetaq7clo7bl75crfajm8nc 5608181 5608180 2026-08-11T13:06:05Z Buli 2648 5608181 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Узунов | image = Димитър Узунов.png | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1842 | birth_place = [[Охрид]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1887 | death_place = [[Куманово]], [[Османлиска Империја]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Димитар Узунов''' (1842 – 1887) бил охридски учител, просветител и општественик, активен во просветното и црковното движење во Македонија во втората половина на XIX век. Бил долгогодишен учител во повеќе македонски градови, меѓу кои Охрид, Кукуш и Битола, а се вклучил и во борбата за црковна независност. Узунов соработувал со охридскиот поет и просветител [[Григор Прличев]], со кого бил близок и роднински поврзан; зачувана е и фотографија на која се прикажани Прличев и Узунов. Како просветен деец, Узунов пишувал и за прашања поврзани со образованието и црковниот живот, а негови текстови биле објавувани во весниците „[[Македонија (весник)|Македонија]]“, „Напредок“ и „Право“. Во 1867 година, во весникот „Македонија“, заедно со Григор Прличев, објавил прилог посветен на состојбата на школството во Македонија. Димитар Узунов бил оженет со [[Анастасија Узунова]], која потекнувала од струшкиот просветителски род Чакарови. Од нивниот брак биле родени, меѓу другите, [[Христо Узунов]], подоцнежниот македонски учител и револуционер, како и Андон и Ангел Узунов. Узунов починал во 1887 година, на околу 45-годишна возраст, под околности кои во достапните извори се наведуваат како неразјаснети. [[Категорија:Родени во 1842 година]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] fbxqx3odll2nu9xtki2dlcongvzz8el 5608183 5608181 2026-08-11T13:07:51Z Buli 2648 5608183 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Узунов | image = Димитър Узунов.png | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1842 | birth_place = [[Охрид]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1887 | death_place = [[Куманово]], [[Османлиска Империја]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Димитар Узунов''' (1842 – 1887) бил охридски учител, просветител и општественик, активен во просветното и црковното движење во Македонија во втората половина на XIX век. Бил долгогодишен учител во повеќе македонски градови, меѓу кои Охрид, Кукуш и Битола, а се вклучил и во борбата за црковна независност. Узунов соработувал со охридскиот поет и просветител [[Григор Прличев]], со кого бил близок и роднински поврзан; зачувана е и фотографија на која се прикажани Прличев и Узунов. [[Податотека:Grigor Parlichev right Dimitar Uzonov left.jpg|лево|мини|Григор Прличев и Димитар Узунов (седнати)]] Како просветен деец, Узунов пишувал и за прашања поврзани со образованието и црковниот живот, а негови текстови биле објавувани во весниците „[[Македонија (весник)|Македонија]]“, „Напредок“ и „Право“. Во 1867 година, во весникот „Македонија“, заедно со Григор Прличев, објавил прилог посветен на состојбата на школството во Македонија. Димитар Узунов бил оженет со [[Анастасија Узунова]], која потекнувала од струшкиот просветителски род Чакарови. Од нивниот брак биле родени, меѓу другите, [[Христо Узунов]], подоцнежниот македонски учител и револуционер, како и Андон и Ангел Узунов. Узунов починал во 1887 година, на околу 45-годишна возраст, под околности кои во достапните извори се наведуваат како неразјаснети. [[Категорија:Родени во 1842 година]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] ruejxu8tc276lq36cwye1b1bd3m21zb Cionura erecta 0 1400844 5608200 2026-08-11T14:42:19Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Cionura]] 5608200 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Cionura]] anfjx1wbhxm8z6jvntg2m7nqmlvwfqq Разговор:Cionura 1 1400845 5608202 2026-08-11T14:43:36Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608202 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Cynanchum acutum 0 1400846 5608210 2026-08-11T15:03:46Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1314246369|Cynanchum acutum]]“ 5608210 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=C. acutum-3.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Akhani, H. |date=2014 |title=''Cynanchum acutum'' |volume=2014 |article-number=e.T19181578A21248535 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T19181578A21248535.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Cynanchum|species=acutum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms={{collapsible list | {{plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | * ''Cyathella cathayensis'' (Tsiang & H.T.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li * ''Cynanchum cathayense'' Tsiang & H.T.Zhang * ''Cynanchum excelsum'' Desf. * ''Cynanchum fissum'' Pomel * ''Cynanchum hastatum'' Lam. * ''Cynanchum longifolium'' G.Martens * ''Cynanchum maritimum'' Salisb. * ''Cynanchum monspeliacum'' L. * ''Cynanchum orientale'' Willd. ex Spreng. * ''Cynanchum sibiricum'' Willd. * ''Solenostemma acutum'' (L.) Wehmer * ''Vincetoxicum acutum'' (L.) Kuntze * ''Vincetoxicum excelsum'' (Desf.) Kuntze }} }}|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=cynanchum+acutum|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species}}</ref>}} '''''Cynanchum acutum''''' е вид на [[Дикотиледони|дикотиледолно]] растение од родот [[Cynanchum]] во семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери -]][[Apocynaceae]]. Таксономското име го објавил шведскиот таксономист [[Карл Линеј]] во 1753 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantarium.ru/page/view/item/12307.html|title=Ластовень острый - Cynanchum acutum - Описание таксона - Плантариум|last=Программирование и оформление: Дмитрий Геннадьевич Орешкин, 2007-2025|work=www.plantarium.ru|language=ru|accessdate=2026-08-11}}</ref> Познатиот подвид е Cynanchum acutum subsp. sibiricum (Willd.) Rech.f.. лоза, по потекло од Европа, Африка и Азија.<ref>{{Наведено списание|last=Hossein Akhani (University of Tehran )|date=2013-04-25|title=IUCN Red List of Threatened Species: Cynanchum acutum|url=https://www.iucnredlist.org/species/19181578/21248535|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=12825|title=Cynanchum acutum L. GRIN-Global|work=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-08-11}}</ref> Опис '''''Cynanchum acutum''''' е грмушесто растение ползавец, долго до 3 м. Стеблото е тенко, извиткано, тркалезно, со кратки влакна или голи стебла. Листовите се овални или издолжено-јајцевидни, срцевидни во основата, зашилени на врвот, долги 2–8 (15) см, широки 1,2–7 (10) см, по боја сиво-зелени, голи или со ретки кратки влакна по должината на вените на долната страна од листовите, стеблото на листот е долго 1,5–5 см. Штитовидните соцветија се аксиларни или терминални, поставени на стебла долги 1–5 см, формирани од помал или поголем број цветови. Цветовите се со дијаметар до 12 мм и имаат стебла долги 5–10 мм. Брактеите се влакнести, долги 1–2 мм. Чашката е влакнеста, речиси до основата длабоко засечена на 5 на овално-триаголни сегменти, долги 2–3 мм. Круничката е дискоидна, со пет дела, сегменти на круната долги 5–6 мм, споени во основата, издолжени, тапи или речиси зашилени, розови или бели, голи. Круничката во внатрешноста на цветот е двојна, розова или бела, со 10 издолжено-триаголни сегменти, при што внатрешните сегменти се обично помали од надворешните и го покриваат гиностегиумот. Прашници 5 сраснати со филаментите, антери на врвот со ципест, елиптичен продолжеток. Поленовите зрна се групирани во полининиуми. Плодните листови се слободни, столпчињата се сраснати на врвот во петаголен жиг. Плодот единичен мешок (капсула) (другиот е неразвиен), долг до 8 см, широк 1 см, издолжен-вретеновиден, со кратки влакна или речиси голи. Семките се јајцевидни, долги 5–7 мм, широки до 3 мм, кафеави со назабен раб и со сноп од дебели бели влакна. Расте покрај реки, патишта, железници, напуштени полиња, клисури, на лапор, како и на планински пасишта.<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија,Том 2, св. 2|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје,|year=2021|location=Скопје|pages=55-56}}</ref> Во Македонија е познат по Таорска Клисура – ​​железница. ул. „Кадина Река“, „Пчиња“, „Рајко Жинзифов“ (КМ); Велес – Градско,с. Енешево ​​(ВМ); Куманово – с. Лопае; Неготино – Криволак (КМ); Овче Поле – с. Делисинци (КМ); [врв – Кеовица (КМ); Проби{тип – Крупи{те (ВМ); Кочани –с. Оризари (КТ); Демир Капија – Клисура (КМ); Гевгелија – с. Миравци; с. Удово (ВМ); Нов Дојран (КМ). Демир Капија, Росоман (В == Таксономија == Често се разликуваат два подвида: * ''Cynanchum acutum'' subsp. ''acutum'', Европа, Африка, Западна Азија * ''Cynanchum acutum'' subsp. ''сибирикум'', азиски<ref>{{Наведување|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000419|last=Bingtao Li|last2=Michael G. Gilbert|last3=W. Douglas Stevens|title=Flora of China|editor1=Wu, C. Y.|editor2=P. H. Raven|volume=16|chapter=''Cynanchum acutum'' subsp. ''sibiricum'' (Willdenow) K. H. Rechinger}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3q6w15w9692nuj1wcvmolioyjhq3odx 5608213 5608210 2026-08-11T15:04:46Z Lili Arsova 86688 5608213 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=C. acutum-3.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Akhani, H. |date=2014 |title=''Cynanchum acutum'' |volume=2014 |article-number=e.T19181578A21248535 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T19181578A21248535.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Cynanchum|species=acutum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms={{collapsible list | {{plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | * ''Cyathella cathayensis'' (Tsiang & H.T.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li * ''Cynanchum cathayense'' Tsiang & H.T.Zhang * ''Cynanchum excelsum'' Desf. * ''Cynanchum fissum'' Pomel * ''Cynanchum hastatum'' Lam. * ''Cynanchum longifolium'' G.Martens * ''Cynanchum maritimum'' Salisb. * ''Cynanchum monspeliacum'' L. * ''Cynanchum orientale'' Willd. ex Spreng. * ''Cynanchum sibiricum'' Willd. * ''Solenostemma acutum'' (L.) Wehmer * ''Vincetoxicum acutum'' (L.) Kuntze * ''Vincetoxicum excelsum'' (Desf.) Kuntze }} }}|synonyms_ref=<ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=cynanchum+acutum|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species}}</ref>}} '''''Cynanchum acutum''''' е вид на [[Дикотиледони|дикотиледолно]] растение од родот [[Cynanchum]] во семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери -]][[Apocynaceae]]. Таксономското име го објавил шведскиот таксономист [[Карл Линеј]] во 1753 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantarium.ru/page/view/item/12307.html|title=Ластовень острый - Cynanchum acutum - Описание таксона - Плантариум|last=Программирование и оформление: Дмитрий Геннадьевич Орешкин, 2007-2025|work=www.plantarium.ru|language=ru|accessdate=2026-08-11}}</ref> Познатиот подвид е Cynanchum acutum subsp. sibiricum (Willd.) Rech.f.. лоза, по потекло од Европа, Африка и Азија.<ref>{{Наведено списание|last=Hossein Akhani (University of Tehran )|date=2013-04-25|title=IUCN Red List of Threatened Species: Cynanchum acutum|url=https://www.iucnredlist.org/species/19181578/21248535|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=12825|title=Cynanchum acutum L. GRIN-Global|work=npgsweb.ars-grin.gov|accessdate=2026-08-11}}</ref> == Опис и распространетост == '''''Cynanchum acutum''''' е грмушесто растение ползавец, долго до 3 м. Стеблото е тенко, извиткано, тркалезно, со кратки влакна или голи стебла. Листовите се овални или издолжено-јајцевидни, срцевидни во основата, зашилени на врвот, долги 2–8 (15) см, широки 1,2–7 (10) см, по боја сиво-зелени, голи или со ретки кратки влакна по должината на вените на долната страна од листовите, стеблото на листот е долго 1,5–5 см. Штитовидните соцветија се аксиларни или терминални, поставени на стебла долги 1–5 см, формирани од помал или поголем број цветови. Цветовите се со дијаметар до 12 мм и имаат стебла долги 5–10 мм. Брактеите се влакнести, долги 1–2 мм. Чашката е влакнеста, речиси до основата длабоко засечена на 5 на овално-триаголни сегменти, долги 2–3 мм. Круничката е дискоидна, со пет дела, сегменти на круната долги 5–6 мм, споени во основата, издолжени, тапи или речиси зашилени, розови или бели, голи. Круничката во внатрешноста на цветот е двојна, розова или бела, со 10 издолжено-триаголни сегменти, при што внатрешните сегменти се обично помали од надворешните и го покриваат гиностегиумот. Прашници 5 сраснати со филаментите, антери на врвот со ципест, елиптичен продолжеток. Поленовите зрна се групирани во полининиуми. Плодните листови се слободни, столпчињата се сраснати на врвот во петаголен жиг. Плодот единичен мешок (капсула) (другиот е неразвиен), долг до 8 см, широк 1 см, издолжен-вретеновиден, со кратки влакна или речиси голи. Семките се јајцевидни, долги 5–7 мм, широки до 3 мм, кафеави со назабен раб и со сноп од дебели бели влакна. Расте покрај реки, патишта, железници, напуштени полиња, клисури, на лапор, како и на планински пасишта.<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија,Том 2, св. 2|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје,|year=2021|location=Скопје|pages=55-56}}</ref> Во Македонија е познат по Таорска Клисура – ​​железница. ул. „Кадина Река“, „Пчиња“, „Рајко Жинзифов“ (КМ); Велес – Градско,с. Енешево ​​(ВМ); Куманово – с. Лопае; Неготино – Криволак (КМ); Овче Поле – с. Делисинци (КМ); [врв – Кеовица (КМ); Проби{тип – Крупи{те (ВМ); Кочани –с. Оризари (КТ); Демир Капија – Клисура (КМ); Гевгелија – с. Миравци; с. Удово (ВМ); Нов Дојран (КМ). Демир Капија, Росоман (В == Таксономија == Често се разликуваат два подвида: * ''Cynanchum acutum'' subsp. ''acutum'', Европа, Африка, Западна Азија * ''Cynanchum acutum'' subsp. ''сибирикум'', азиски<ref>{{Наведување|chapter-url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=210000419|last=Bingtao Li|last2=Michael G. Gilbert|last3=W. Douglas Stevens|title=Flora of China|editor1=Wu, C. Y.|editor2=P. H. Raven|volume=16|chapter=''Cynanchum acutum'' subsp. ''sibiricum'' (Willdenow) K. H. Rechinger}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] dqp5bdkmvkmrcybgkvjes3rcx6x9w66 Дремниче 0 1400847 5608211 2026-08-11T15:04:12Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361282548|Pulsatilla]]“ 5608211 wikitext text/x-wiki '''''Pulsatilla''''' е род што содржи околу 40 [[Вид (биологија)|видови]] [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] кои по потекло се од ливадите и прериите на [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Азија]]. Неколку видови се ценети како украсни растенија поради нивните фино дисецирани [[Лист|лисја]], осамени [[Цвет|цветови]] во форма на ѕвонче и пердувести главички од [[семе]]. Впечатливиот дел од цветот се состои од [[чашкино ливче]]. == Таксономија == Родот ''Pulsatilla'' првпат бил официјално именуван во 1754 година од англискиот ботаничар [[Филип Милер]]. [[Типски вид|Видот]] е ''[[Обично дремниче|Pulsatilla vulgaris]].''{{R|ipni}} Родот е сместен во племето [[Anemoneae]] во рамките на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Повеќе студии покажаа дека ''Pulsatilla'' формира монофилетска група, но рангот доделен на групата е различен. {{На|2024|March}} година, многу извори, како што се [[Plants of the World Online]] и ''Flora of Korea'', го поддржуваат третирањето на ''Pulsatilla'' како посебен род.{{R|powo}} === Видови === [[Податотека:The_Pasque_flower_-_an_Easter_rarity,_Natural_History_Museum.webm|десно|мини| Цвет]] [[Податотека:Pulsatilla_alpina_subsp_apiifolia_RF.jpg|мини| ''[[Pulsatilla alpina]] subsp. apiifolia'']] [[Податотека:Pulsatilla_nuttalliana_Manitoba_May_2019.jpg|мини| ''Pulsatilla nuttalliana'']] [[Податотека:Pulsatilla_vulgaris_bokeh.jpg|мини| Плод од обично дремниче, ''[[:en:Pulsatilla_vulgaris|Pulsatilla vulgaris]]'']] {{На|2024|March}} , [[Plants of the World Online]] ги наведе следниве видови во родот ''Pulsatilla'':{{R|powo}} „Plants of the World Online“ исто така наведе голем број именувани хибриди:{{R|powo}} == Употреба и токсичност == ''Pulsatilla'' е токсично растение. Злоупотребата може да доведе до [[Пролив|дијареја]], повраќање и конвулзии,{{R|tilford}} [[хипотензија]] и [[кома]].{{R|yarnell2001}} Со векови се користи како лек од страна на Индијанците, кои го користеле за да предизвикаат абортуси и породувања. ''Pulsatilla'' не треба да се зема за време на [[бременост]] ниту за време на [[лактација]].{{R|vaughan2003}} == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=fowler2005>{{Cite journal|last=Fowler|first=Alys.|date=March 2005|title=Pulsatilla|journal=Horticulture Week; Teddington|volume=20|id={{ProQuest|225454561}}}}</ref> <!--ref name=hoot1994>Hoot, S. B., J. D. Palmer, and A. A. Reznicek. 1994. Phylogenetic relationships in Anemone based on morphology and chloroplast DNA variation. Systematic Botany 19: 169–200. {{hdl|2027.42/105541}}</ref>--> <ref name=ipni>{{cite web |title=''Pulsatilla'' Mill. |url=https://ipni.org/n/325533-2 |website=ipni.org |publisher=International Plant Names Index |access-date=26 April 2020}}</ref> <ref name=JianZhouYangZhan17>{{Cite journal |last1=Jiang |first1=Nan |last2=Zhou |first2=Zhuang |last3=Yang |first3=Jun-Bo |last4=Zhang |first4=Shu-Dong |last5=Guan |first5=Kai-Yun |last6=Tan |first6=Yun-Hong |last7=Yu |first7=Wen-Bin |date=2017-03-31 |title=Phylogenetic reassessment of tribe Anemoneae (Ranunculaceae): Non-monophyly of ''Anemone'' s.l. revealed by plastid datasets |journal=PLOS ONE |volume=12 |issue=3 |article-number=0174792 |doi=10.1371/journal.pone.0174792 |doi-access=free |pmid=28362811 |bibcode=2017PLoSO..1274792J |name-list-style=amp |pmc=5376084 }}</ref> <ref name=LiWangWangSu19>{{Cite journal |last1=Li |first1=Qiu-jie |last2=Wang |first2=Xi |last3=Wang |first3=Jun-ru |last4=Su |first4=Na |last5=Zhang |first5=Ling |last6=Ma |first6=Yue-ping |last7=Chang |first7=Zhao-yang |last8=Zhao |first8=Liang |last9=Potter |first9=Daniel |date=2019-10-09 |title=Efficient Identification of ''Pulsatilla'' (Ranunculaceae) Using DNA Barcodes and Micro-Morphological Characters |journal=Frontiers in Plant Science |volume=10 |page=1196 |doi=10.3389/fpls.2019.01196 |doi-access=free |pmid=31649688 |pmc=6794950 |name-list-style=amp }}</ref> <ref name=mb>{{cite web |url=http://www.travelmanitoba.com/quickfacts/emblems.html |title=Symbols of Manitoba|author=Government of Manitoba|access-date=2011-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051210182734/http://www.travelmanitoba.com/quickfacts/emblems.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2005-12-10}}</ref> <ref name=plantlife>Plantlife website [http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/county_flowers/ ''County Flowers page''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430170312/http://www.plantlife.org.uk/wild_plants/county_flowers/ |date=2015-04-30 }}</ref> <ref name=powo>{{cite POWO |id=325533-2 |title=''Pulsatilla'' |access-date=25 March 2024}}</ref> <ref name=sd>[http://www.sdsos.gov/adminservices/bluebookpdfs/2005bluebook/2005_blue_book_chapter_1.pdf Chapter 1 2005 South Dakota Legislative Manual The Mount Rushmore State]</ref> <ref name=sdm2016>{{cite web |website=[[South Dakota Magazine]] |url=https://www.southdakotamagazine.com/prairie-pasque |title=Prairie Pasque |date=April 6, 2016 |access-date=April 7, 2016 }}</ref> <ref name=SongPark17>{{Cite book |last1=Song |first1=Jun-ho |last2=Park |first2=Chong-wook |date=2017 |editor1-last=Park |editor1-first=Chong-wook |editor2-last=Yeau |editor2-first=Sung Hee |editor3-last=Lee |editor3-first=Hyun-Woo |editor4-last=Lim |editor4-first=Chae Eun |contribution=13. ''Pulsatilla'' Mill. |title=Flora of Korea Volume 2a Magnoliidae-Ranunculaceae |pages=66–69 |publisher=Flora of Korea Editorial Committee and the National Institute of Biological Resources |isbn=978-89-6811-275-1 |url=https://www.researchgate.net/publication/338984030 |access-date=2024-03-25 |name-list-style=amp }}</ref> <ref name=SramLaczVolkBate19>{{Cite journal |last1=Sramkó |first1=Gábor |last2=Laczkó |first2=Levente |last3=Volkova |first3=Polina A. |last4=Bateman |first4=Richard M. |last5=Mlinarec |first5=Jelena |date=2019-06-01 |title=Evolutionary history of the Pasque-flowers (''Pulsatilla'', Ranunculaceae): Molecular phylogenetics, systematics and rDNA evolution |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=135 |pages=45–61 |doi=10.1016/j.ympev.2019.02.015 |pmid=30831271 |bibcode=2019MolPE.135...45S |name-list-style=amp }}</ref> <ref name="tilford">Edible and Medicinal plants of the West, Gregory L. Tilford, {{ISBN|0-87842-359-1}}</ref> <ref name=vaughan2003>{{cite book|last=Vaughan|first=John Griffith|author2=Patricia Ann Judd |author3=David Bellamy |title=The Oxford Book of Health Foods|publisher=Oxford University Press|year=2003|pages=[https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug/page/127 127]|isbn=978-0-19-850459-7|url=https://archive.org/details/oxfordbookofheal0000vaug|url-access=registration|quote=pulsatilla.}}</ref> <ref name=yarnell2001>Yarnell, E. and Abascal, K. (2001) Botanical Treatments for Depression: Part 2 - Herbal Corrections for Mood Imbalances</ref>}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] avssph8oalj0x4m3tflz5yerjcyd6gp 5608214 5608211 2026-08-11T15:06:06Z Виолетова 1975 5608214 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Pasque Flower (Pulsatilla vulgaris) (17022184800).jpg | image_caption = ''[[Pulsatilla vulgaris]]'' | display_parents = 2 | taxon = Pulsatilla | authority = [[Mill.]] | synonyms = {{Genus list | Anetilla | Galushko | Miyakea | Miyabe & Tatew. | Preonanthus | Ehrh. }} | synonyms_ref = {{r|powo}} }} '''''Pulsatilla''''' е род што содржи околу 40 [[Вид (биологија)|видови]] [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] кои по потекло се од ливадите и прериите на [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Азија]]. Неколку видови се ценети како украсни растенија поради нивните фино дисецирани [[Лист|лисја]], осамени [[Цвет|цветови]] во форма на ѕвонче и пердувести главички од [[семе]]. Впечатливиот дел од цветот се состои од [[чашкино ливче]]. == Таксономија == Родот ''Pulsatilla'' првпат бил официјално именуван во 1754 година од англискиот ботаничар [[Филип Милер]]. [[Типски вид|Видот]] е ''[[Обично дремниче|Pulsatilla vulgaris]].''{{R|ipni}} Родот е сместен во племето [[Anemoneae]] во рамките на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Повеќе студии покажаа дека ''Pulsatilla'' формира монофилетска група, но рангот доделен на групата е различен. {{На|2024|March}} година, многу извори, како што се [[Plants of the World Online]] и ''Flora of Korea'', го поддржуваат третирањето на ''Pulsatilla'' како посебен род.{{R|powo}} === Видови === [[Податотека:The_Pasque_flower_-_an_Easter_rarity,_Natural_History_Museum.webm|десно|мини| Цвет]] [[Податотека:Pulsatilla_alpina_subsp_apiifolia_RF.jpg|мини| ''[[Pulsatilla alpina]] subsp. apiifolia'']] [[Податотека:Pulsatilla_nuttalliana_Manitoba_May_2019.jpg|мини| ''Pulsatilla nuttalliana'']] [[Податотека:Pulsatilla_vulgaris_bokeh.jpg|мини| Плод од обично дремниче, ''[[:en:Pulsatilla_vulgaris|Pulsatilla vulgaris]]'']] {{На|2024|March}} , [[Plants of the World Online]] ги наведе следниве видови во родот ''Pulsatilla'':{{R|powo}} {{Columns-list|colwidth=32em| *''[[Pulsatilla ajanensis]]'' <small>Regel & Tiling</small> *''[[Pulsatilla albana]]'' <small>(Steven) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla alpina]]'' <small>(L.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla ambigua]]'' <small>(Turcz. ex Hayek) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla armena]]'' <small>(Boiss.) Rupr.</small> *''[[Pulsatilla aurea]]'' <small>(Sommier & Levier) Juz.</small> *''[[Pulsatilla bungeana]]'' <small>C.A.Mey.</small> *''[[Pulsatilla campanella]]'' <small>(Regel & Tiling) Fisch. ex Krylov</small> *''[[Pulsatilla cernua]]'' <small>(Thunb.) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla chinensis]]'' <small>(Bunge) Regel</small> *''[[Pulsatilla dahurica]]'' <small>(Fisch. ex DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla georgica]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla grandis]]'' <small>Wender.</small> *''[[Pulsatilla halleri]]'' <small>(All.) Willd.</small> *''[[Pulsatilla herba-somnii]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla hulunensis]]'' <small>(L.Q.Zhao) L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> *''[[Pulsatilla integrifolia]]'' <small>(Miyabe & Tatew.) Tatew. & Ohwi ex Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla kostyczewii]]'' <small>(Korsh.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla magadanensis]]'' <small>A.P.Khokhr. & Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla millefolia]]'' <small>(Hemsl. & E.H.Wilson) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla montana]]'' <small>(Hoppe) Rchb.</small> *''[[Pulsatilla multiceps]]'' <small>Greene</small> *''[[Pulsatilla nipponica]]'' <small>(H.Takeda) Ohwi</small> *''[[Pulsatilla nivalis]]'' <small>Nakai</small> *''[[Pulsatilla nuttalliana]]'' <small>(DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla occidentalis]]'' <small>(S.Watson) Freyn</small> *''[[Pulsatilla orientali-sibirica]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla patens]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla pratensis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla reverdattoi]]'' <small>Polozhij & A.T.Malzeva</small> *''[[Pulsatilla rubra]]'' <small>(Lam.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla sachalinensis]]'' <small>H.Hara</small> *''[[Pulsatilla saxatilis]]'' <small>L.Xu & T.G.Kang</small> *''[[Pulsatilla scherfelii]]'' <small>(Ullep.) Skalický</small> *''[[Pulsatilla sukaczewii]]'' <small>Juz.</small> *''[[Pulsatilla taraoi]]'' <small>(Makino) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla tatewakii]]'' <small>Kudô</small> *''[[Pulsatilla tenuiloba]]'' <small>(Turcz.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla tongkangensis]]'' <small>Y.N.Lee & T.C.Lee</small> *''[[Pulsatilla turczaninovii]]'' <small>Krylov & Serg.</small> *''[[Pulsatilla usensis]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla vernalis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla violacea]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla vulgaris]]'' <small>Mill.</small> *''[[Pulsatilla wallichiana]]'' <small>(Royle) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla zimmermannii]]'' <small>Soó</small> }} „Plants of the World Online“ исто така наведува голем број именувани хибриди:{{R|powo}} *[[Pulsatilla × bolzanensis|''Pulsatilla'' × ''bolzanensis'']] <small>Murr</small> *[[Pulsatilla × celakovskyana|''Pulsatilla'' × ''celakovskyana'']] <small>Domin</small> *[[Pulsatilla × emiliana|''Pulsatilla'' × ''emiliana'']] <small>(F.O.Wolf) Beauverd</small> *[[Pulsatilla × gayeri|''Pulsatilla'' × ''gayeri'']] <small>Simonk.</small> *[[Pulsatilla × girodii|''Pulsatilla'' × ''girodii'']] <small>(Rouy) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × hackelii|''Pulsatilla'' × ''hackelii'']] <small>Pohl</small> *[[Pulsatilla × knappii|''Pulsatilla'' × ''knappii'']] <small>(Palez.) Palez.</small> *[[Pulsatilla × mixta|''Pulsatilla'' × ''mixta'']] <small>Halácsy</small> *[[Pulsatilla × weberi|''Pulsatilla'' × ''weberi'']] <small>(Widder) Janch. ex Holub</small> *[[Pulsatilla × wilczekii|''Pulsatilla'' × ''wilczekii'']] <small>(F.O.Wolf ex Hegi) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × yanbianensis|''Pulsatilla'' × ''yanbianensis'']] <small>H.Z.Lv</small> == Употреба и токсичност == ''Pulsatilla'' е токсично растение. Злоупотребата може да доведе до [[Пролив|дијареја]], повраќање и конвулзии,{{R|tilford}} [[хипотензија]] и [[кома]].{{R|yarnell2001}} Со векови се користи како лек од страна на Индијанците, кои го користеле за да предизвикаат абортуси и породувања. ''Pulsatilla'' не треба да се зема за време на [[бременост]] ниту за време на [[лактација]].{{R|vaughan2003}} == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 79d0xewmxo2oe7bqw9qej4ldjncz6kj 5608215 5608214 2026-08-11T15:09:18Z Виолетова 1975 5608215 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Pasque Flower (Pulsatilla vulgaris) (17022184800).jpg | image_caption = ''[[Pulsatilla vulgaris]]'' | display_parents = 2 | taxon = Pulsatilla | authority = [[Mill.]] | synonyms = {{Genus list | Anetilla | Galushko | Miyakea | Miyabe & Tatew. | Preonanthus | Ehrh. }} | synonyms_ref = {{r|powo}} }} '''''Pulsatilla''''' е род што содржи околу 40 [[Вид (биологија)|видови]] [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] кои по потекло се од ливадите и прериите на [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Азија]]. Неколку видови се ценети како украсни растенија поради нивните фино дисецирани [[Лист|лисја]], осамени [[Цвет|цветови]] во форма на ѕвонче и пердувести главички од [[семе]]. Впечатливиот дел од цветот се состои од [[чашкино ливче]]. == Таксономија == Родот ''Pulsatilla'' првпат бил официјално именуван во 1754 година од англискиот ботаничар [[Филип Милер]]. [[Типски вид|Видот]] е ''[[Обично дремниче|Pulsatilla vulgaris]].''<ref name=ipni>{{cite web |title=''Pulsatilla'' Mill. |url=https://ipni.org/n/325533-2 |website=ipni.org |publisher=International Plant Names Index |access-date=26 April 2020}}</ref> Родот е сместен во племето [[Anemoneae]] во рамките на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Повеќе студии покажаа дека ''Pulsatilla'' формира монофилетска група, но рангот доделен на групата е различен. {{На|2024|March}} година, многу извори, како што се [[Plants of the World Online]] и ''Flora of Korea'', го поддржуваат третирањето на ''Pulsatilla'' како посебен род.<ref name=powo>{{cite POWO |id=325533-2 |title=''Pulsatilla'' |access-date=25 March 2024}}</ref> === Видови === [[Податотека:The_Pasque_flower_-_an_Easter_rarity,_Natural_History_Museum.webm|десно|мини| Цвет]] [[Податотека:Pulsatilla_alpina_subsp_apiifolia_RF.jpg|мини| ''[[Pulsatilla alpina]] subsp. apiifolia'']] [[Податотека:Pulsatilla_nuttalliana_Manitoba_May_2019.jpg|мини| ''Pulsatilla nuttalliana'']] [[Податотека:Pulsatilla_vulgaris_bokeh.jpg|мини| Плод од обично дремниче, ''[[Pulsatilla vulgaris]]'']] {{На|2024|March}} , [[Plants of the World Online]] ги наведе следниве видови во родот ''Pulsatilla'':{{R|powo}} {{Columns-list|colwidth=32em| *''[[Pulsatilla ajanensis]]'' <small>Regel & Tiling</small> *''[[Pulsatilla albana]]'' <small>(Steven) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla alpina]]'' <small>(L.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla ambigua]]'' <small>(Turcz. ex Hayek) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla armena]]'' <small>(Boiss.) Rupr.</small> *''[[Pulsatilla aurea]]'' <small>(Sommier & Levier) Juz.</small> *''[[Pulsatilla bungeana]]'' <small>C.A.Mey.</small> *''[[Pulsatilla campanella]]'' <small>(Regel & Tiling) Fisch. ex Krylov</small> *''[[Pulsatilla cernua]]'' <small>(Thunb.) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla chinensis]]'' <small>(Bunge) Regel</small> *''[[Pulsatilla dahurica]]'' <small>(Fisch. ex DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla georgica]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla grandis]]'' <small>Wender.</small> *''[[Pulsatilla halleri]]'' <small>(All.) Willd.</small> *''[[Pulsatilla herba-somnii]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla hulunensis]]'' <small>(L.Q.Zhao) L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> *''[[Pulsatilla integrifolia]]'' <small>(Miyabe & Tatew.) Tatew. & Ohwi ex Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla kostyczewii]]'' <small>(Korsh.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla magadanensis]]'' <small>A.P.Khokhr. & Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla millefolia]]'' <small>(Hemsl. & E.H.Wilson) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla montana]]'' <small>(Hoppe) Rchb.</small> *''[[Pulsatilla multiceps]]'' <small>Greene</small> *''[[Pulsatilla nipponica]]'' <small>(H.Takeda) Ohwi</small> *''[[Pulsatilla nivalis]]'' <small>Nakai</small> *''[[Pulsatilla nuttalliana]]'' <small>(DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla occidentalis]]'' <small>(S.Watson) Freyn</small> *''[[Pulsatilla orientali-sibirica]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla patens]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla pratensis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla reverdattoi]]'' <small>Polozhij & A.T.Malzeva</small> *''[[Pulsatilla rubra]]'' <small>(Lam.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla sachalinensis]]'' <small>H.Hara</small> *''[[Pulsatilla saxatilis]]'' <small>L.Xu & T.G.Kang</small> *''[[Pulsatilla scherfelii]]'' <small>(Ullep.) Skalický</small> *''[[Pulsatilla sukaczewii]]'' <small>Juz.</small> *''[[Pulsatilla taraoi]]'' <small>(Makino) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla tatewakii]]'' <small>Kudô</small> *''[[Pulsatilla tenuiloba]]'' <small>(Turcz.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla tongkangensis]]'' <small>Y.N.Lee & T.C.Lee</small> *''[[Pulsatilla turczaninovii]]'' <small>Krylov & Serg.</small> *''[[Pulsatilla usensis]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla vernalis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla violacea]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla vulgaris]]'' <small>Mill.</small> *''[[Pulsatilla wallichiana]]'' <small>(Royle) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla zimmermannii]]'' <small>Soó</small> }} „Plants of the World Online“ исто така наведува голем број именувани хибриди:{{R|powo}} *[[Pulsatilla × bolzanensis|''Pulsatilla'' × ''bolzanensis'']] <small>Murr</small> *[[Pulsatilla × celakovskyana|''Pulsatilla'' × ''celakovskyana'']] <small>Domin</small> *[[Pulsatilla × emiliana|''Pulsatilla'' × ''emiliana'']] <small>(F.O.Wolf) Beauverd</small> *[[Pulsatilla × gayeri|''Pulsatilla'' × ''gayeri'']] <small>Simonk.</small> *[[Pulsatilla × girodii|''Pulsatilla'' × ''girodii'']] <small>(Rouy) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × hackelii|''Pulsatilla'' × ''hackelii'']] <small>Pohl</small> *[[Pulsatilla × knappii|''Pulsatilla'' × ''knappii'']] <small>(Palez.) Palez.</small> *[[Pulsatilla × mixta|''Pulsatilla'' × ''mixta'']] <small>Halácsy</small> *[[Pulsatilla × weberi|''Pulsatilla'' × ''weberi'']] <small>(Widder) Janch. ex Holub</small> *[[Pulsatilla × wilczekii|''Pulsatilla'' × ''wilczekii'']] <small>(F.O.Wolf ex Hegi) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × yanbianensis|''Pulsatilla'' × ''yanbianensis'']] <small>H.Z.Lv</small> == Употреба и токсичност == ''Pulsatilla'' е токсично растение. Злоупотребата може да доведе до [[Пролив|дијареја]], повраќање и конвулзии,<ref name="tilford">Edible and Medicinal plants of the West, Gregory L. Tilford, {{ISBN|0-87842-359-1}}</ref> [[хипотензија]] и [[кома]]. Со векови се користи како лек од страна на Индијанците, кои го користеле за да предизвикаат абортуси и породувања. ''Pulsatilla'' не треба да се зема за време на [[бременост]] ниту за време на [[лактација]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] p3uqjc67tkokp1g3b5jglfbihqjygb0 5608216 5608215 2026-08-11T15:09:51Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5608216 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Pasque Flower (Pulsatilla vulgaris) (17022184800).jpg | image_caption = ''[[Pulsatilla vulgaris]]'' | display_parents = 2 | taxon = Pulsatilla | authority = [[Mill.]] | synonyms = {{Genus list | Anetilla | Galushko | Miyakea | Miyabe & Tatew. | Preonanthus | Ehrh. }} | synonyms_ref = {{r|powo}} }} '''''Pulsatilla''''' е род што содржи околу 40 [[Вид (биологија)|видови]] [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] кои по потекло се од ливадите и прериите на [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Азија]]. Неколку видови се ценети како украсни растенија поради нивните фино дисецирани [[Лист|лисја]], осамени [[Цвет|цветови]] во форма на ѕвонче и пердувести главички од [[семе]]. Впечатливиот дел од цветот се состои од [[чашкино ливче]]. == Таксономија == Родот ''Pulsatilla'' првпат бил официјално именуван во 1754 година од англискиот ботаничар [[Филип Милер]]. [[Типски вид|Видот]] е ''[[Обично дремниче|Pulsatilla vulgaris]].''<ref name=ipni>{{cite web |title=''Pulsatilla'' Mill. |url=https://ipni.org/n/325533-2 |website=ipni.org |publisher=International Plant Names Index |access-date=26 April 2020}}</ref> Родот е сместен во племето [[Anemoneae]] во рамките на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Повеќе студии покажаа дека ''Pulsatilla'' формира монофилетска група, но рангот доделен на групата е различен. {{На|2024|March}} година, многу извори, како што се [[Plants of the World Online]] и ''Flora of Korea'', го поддржуваат третирањето на ''Pulsatilla'' како посебен род.<ref name=powo>{{cite POWO |id=325533-2 |title=''Pulsatilla'' |access-date=25 March 2024}}</ref> === Видови === [[Податотека:The_Pasque_flower_-_an_Easter_rarity,_Natural_History_Museum.webm|десно|мини| Цвет]] [[Податотека:Pulsatilla_alpina_subsp_apiifolia_RF.jpg|мини| ''[[Pulsatilla alpina]] subsp. apiifolia'']] [[Податотека:Pulsatilla_nuttalliana_Manitoba_May_2019.jpg|мини| ''Pulsatilla nuttalliana'']] [[Податотека:Pulsatilla_vulgaris_bokeh.jpg|мини| Плод од обично дремниче, ''[[Pulsatilla vulgaris]]'']] Од март 2024 година, [[Plants of the World Online]] ги наведе следниве видови во родот ''Pulsatilla'':{{R|powo}} {{Columns-list|colwidth=32em| *''[[Pulsatilla ajanensis]]'' <small>Regel & Tiling</small> *''[[Pulsatilla albana]]'' <small>(Steven) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla alpina]]'' <small>(L.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla ambigua]]'' <small>(Turcz. ex Hayek) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla armena]]'' <small>(Boiss.) Rupr.</small> *''[[Pulsatilla aurea]]'' <small>(Sommier & Levier) Juz.</small> *''[[Pulsatilla bungeana]]'' <small>C.A.Mey.</small> *''[[Pulsatilla campanella]]'' <small>(Regel & Tiling) Fisch. ex Krylov</small> *''[[Pulsatilla cernua]]'' <small>(Thunb.) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla chinensis]]'' <small>(Bunge) Regel</small> *''[[Pulsatilla dahurica]]'' <small>(Fisch. ex DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla georgica]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla grandis]]'' <small>Wender.</small> *''[[Pulsatilla halleri]]'' <small>(All.) Willd.</small> *''[[Pulsatilla herba-somnii]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla hulunensis]]'' <small>(L.Q.Zhao) L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> *''[[Pulsatilla integrifolia]]'' <small>(Miyabe & Tatew.) Tatew. & Ohwi ex Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla kostyczewii]]'' <small>(Korsh.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla magadanensis]]'' <small>A.P.Khokhr. & Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla millefolia]]'' <small>(Hemsl. & E.H.Wilson) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla montana]]'' <small>(Hoppe) Rchb.</small> *''[[Pulsatilla multiceps]]'' <small>Greene</small> *''[[Pulsatilla nipponica]]'' <small>(H.Takeda) Ohwi</small> *''[[Pulsatilla nivalis]]'' <small>Nakai</small> *''[[Pulsatilla nuttalliana]]'' <small>(DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla occidentalis]]'' <small>(S.Watson) Freyn</small> *''[[Pulsatilla orientali-sibirica]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla patens]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla pratensis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla reverdattoi]]'' <small>Polozhij & A.T.Malzeva</small> *''[[Pulsatilla rubra]]'' <small>(Lam.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla sachalinensis]]'' <small>H.Hara</small> *''[[Pulsatilla saxatilis]]'' <small>L.Xu & T.G.Kang</small> *''[[Pulsatilla scherfelii]]'' <small>(Ullep.) Skalický</small> *''[[Pulsatilla sukaczewii]]'' <small>Juz.</small> *''[[Pulsatilla taraoi]]'' <small>(Makino) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla tatewakii]]'' <small>Kudô</small> *''[[Pulsatilla tenuiloba]]'' <small>(Turcz.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla tongkangensis]]'' <small>Y.N.Lee & T.C.Lee</small> *''[[Pulsatilla turczaninovii]]'' <small>Krylov & Serg.</small> *''[[Pulsatilla usensis]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla vernalis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla violacea]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla vulgaris]]'' <small>Mill.</small> *''[[Pulsatilla wallichiana]]'' <small>(Royle) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla zimmermannii]]'' <small>Soó</small> }} „Plants of the World Online“ исто така наведува голем број именувани хибриди:{{R|powo}} *[[Pulsatilla × bolzanensis|''Pulsatilla'' × ''bolzanensis'']] <small>Murr</small> *[[Pulsatilla × celakovskyana|''Pulsatilla'' × ''celakovskyana'']] <small>Domin</small> *[[Pulsatilla × emiliana|''Pulsatilla'' × ''emiliana'']] <small>(F.O.Wolf) Beauverd</small> *[[Pulsatilla × gayeri|''Pulsatilla'' × ''gayeri'']] <small>Simonk.</small> *[[Pulsatilla × girodii|''Pulsatilla'' × ''girodii'']] <small>(Rouy) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × hackelii|''Pulsatilla'' × ''hackelii'']] <small>Pohl</small> *[[Pulsatilla × knappii|''Pulsatilla'' × ''knappii'']] <small>(Palez.) Palez.</small> *[[Pulsatilla × mixta|''Pulsatilla'' × ''mixta'']] <small>Halácsy</small> *[[Pulsatilla × weberi|''Pulsatilla'' × ''weberi'']] <small>(Widder) Janch. ex Holub</small> *[[Pulsatilla × wilczekii|''Pulsatilla'' × ''wilczekii'']] <small>(F.O.Wolf ex Hegi) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × yanbianensis|''Pulsatilla'' × ''yanbianensis'']] <small>H.Z.Lv</small> == Употреба и токсичност == ''Pulsatilla'' е токсично растение. Злоупотребата може да доведе до [[Пролив|дијареја]], повраќање и конвулзии,<ref name="tilford">Edible and Medicinal plants of the West, Gregory L. Tilford, {{ISBN|0-87842-359-1}}</ref> [[хипотензија]] и [[кома]]. Со векови се користи како лек од страна на Индијанците, кои го користеле за да предизвикаат абортуси и породувања. ''Pulsatilla'' не треба да се зема за време на [[бременост]] ниту за време на [[лактација]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 04xe6gddoodw6a8q65kc6gw5dclonxp 5608217 5608216 2026-08-11T15:10:18Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5608217 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Pasque Flower (Pulsatilla vulgaris) (17022184800).jpg | image_caption = ''[[Pulsatilla vulgaris]]'' | display_parents = 2 | taxon = Pulsatilla | authority = [[Mill.]] | synonyms = {{Genus list | Anetilla | Galushko | Miyakea | Miyabe & Tatew. | Preonanthus | Ehrh. }} | synonyms_ref = {{r|powo}} }} '''''Pulsatilla''''' е род што содржи околу 40 [[Вид (биологија)|видови]] [[Тревесто растение|тревни]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] кои по потекло се од ливадите и прериите на [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Азија]]. Неколку видови се ценети како украсни растенија поради нивните фино дисецирани [[Лист|лисја]], осамени [[Цвет|цветови]] во форма на ѕвонче и пердувести главички од [[семе]]. Впечатливиот дел од цветот се состои од [[чашкино ливче]]. == Таксономија == Родот ''Pulsatilla'' првпат бил официјално именуван во 1754 година од англискиот ботаничар [[Филип Милер]]. [[Типски вид|Видот]] е ''[[Обично дремниче|Pulsatilla vulgaris]].''<ref name=ipni>{{cite web |title=''Pulsatilla'' Mill. |url=https://ipni.org/n/325533-2 |website=ipni.org |publisher=International Plant Names Index |access-date=26 April 2020}}</ref> Родот е сместен во племето [[Anemoneae]] во рамките на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Повеќе студии покажаа дека ''Pulsatilla'' формира монофилетска група, но рангот доделен на групата е различен. Од март 2024 година, многу извори, како што се [[Plants of the World Online]] и ''Flora of Korea'', го поддржуваат третирањето на ''Pulsatilla'' како посебен род.<ref name=powo>{{cite POWO |id=325533-2 |title=''Pulsatilla'' |access-date=25 March 2024}}</ref> === Видови === [[Податотека:The_Pasque_flower_-_an_Easter_rarity,_Natural_History_Museum.webm|десно|мини| Цвет]] [[Податотека:Pulsatilla_alpina_subsp_apiifolia_RF.jpg|мини| ''[[Pulsatilla alpina]] subsp. apiifolia'']] [[Податотека:Pulsatilla_nuttalliana_Manitoba_May_2019.jpg|мини| ''Pulsatilla nuttalliana'']] [[Податотека:Pulsatilla_vulgaris_bokeh.jpg|мини| Плод од обично дремниче, ''[[Pulsatilla vulgaris]]'']] Од март 2024 година, [[Plants of the World Online]] ги наведе следниве видови во родот ''Pulsatilla'':{{R|powo}} {{Columns-list|colwidth=32em| *''[[Pulsatilla ajanensis]]'' <small>Regel & Tiling</small> *''[[Pulsatilla albana]]'' <small>(Steven) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla alpina]]'' <small>(L.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla ambigua]]'' <small>(Turcz. ex Hayek) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla armena]]'' <small>(Boiss.) Rupr.</small> *''[[Pulsatilla aurea]]'' <small>(Sommier & Levier) Juz.</small> *''[[Pulsatilla bungeana]]'' <small>C.A.Mey.</small> *''[[Pulsatilla campanella]]'' <small>(Regel & Tiling) Fisch. ex Krylov</small> *''[[Pulsatilla cernua]]'' <small>(Thunb.) Bercht. & J.Presl</small> *''[[Pulsatilla chinensis]]'' <small>(Bunge) Regel</small> *''[[Pulsatilla dahurica]]'' <small>(Fisch. ex DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla georgica]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla grandis]]'' <small>Wender.</small> *''[[Pulsatilla halleri]]'' <small>(All.) Willd.</small> *''[[Pulsatilla herba-somnii]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla hulunensis]]'' <small>(L.Q.Zhao) L.Q.Zhao & Y.Z.Zhao</small> *''[[Pulsatilla integrifolia]]'' <small>(Miyabe & Tatew.) Tatew. & Ohwi ex Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla kostyczewii]]'' <small>(Korsh.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla magadanensis]]'' <small>A.P.Khokhr. & Vorosch.</small> *''[[Pulsatilla millefolia]]'' <small>(Hemsl. & E.H.Wilson) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla montana]]'' <small>(Hoppe) Rchb.</small> *''[[Pulsatilla multiceps]]'' <small>Greene</small> *''[[Pulsatilla nipponica]]'' <small>(H.Takeda) Ohwi</small> *''[[Pulsatilla nivalis]]'' <small>Nakai</small> *''[[Pulsatilla nuttalliana]]'' <small>(DC.) Spreng.</small> *''[[Pulsatilla occidentalis]]'' <small>(S.Watson) Freyn</small> *''[[Pulsatilla orientali-sibirica]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla patens]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla pratensis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla reverdattoi]]'' <small>Polozhij & A.T.Malzeva</small> *''[[Pulsatilla rubra]]'' <small>(Lam.) Delarbre</small> *''[[Pulsatilla sachalinensis]]'' <small>H.Hara</small> *''[[Pulsatilla saxatilis]]'' <small>L.Xu & T.G.Kang</small> *''[[Pulsatilla scherfelii]]'' <small>(Ullep.) Skalický</small> *''[[Pulsatilla sukaczewii]]'' <small>Juz.</small> *''[[Pulsatilla taraoi]]'' <small>(Makino) Zämelis & Paegle</small> *''[[Pulsatilla tatewakii]]'' <small>Kudô</small> *''[[Pulsatilla tenuiloba]]'' <small>(Turcz.) Juz.</small> *''[[Pulsatilla tongkangensis]]'' <small>Y.N.Lee & T.C.Lee</small> *''[[Pulsatilla turczaninovii]]'' <small>Krylov & Serg.</small> *''[[Pulsatilla usensis]]'' <small>Stepanov</small> *''[[Pulsatilla vernalis]]'' <small>(L.) Mill.</small> *''[[Pulsatilla violacea]]'' <small>Rupr.</small> *''[[Pulsatilla vulgaris]]'' <small>Mill.</small> *''[[Pulsatilla wallichiana]]'' <small>(Royle) Ulbr.</small> *''[[Pulsatilla zimmermannii]]'' <small>Soó</small> }} „Plants of the World Online“ исто така наведува голем број именувани хибриди:{{R|powo}} *[[Pulsatilla × bolzanensis|''Pulsatilla'' × ''bolzanensis'']] <small>Murr</small> *[[Pulsatilla × celakovskyana|''Pulsatilla'' × ''celakovskyana'']] <small>Domin</small> *[[Pulsatilla × emiliana|''Pulsatilla'' × ''emiliana'']] <small>(F.O.Wolf) Beauverd</small> *[[Pulsatilla × gayeri|''Pulsatilla'' × ''gayeri'']] <small>Simonk.</small> *[[Pulsatilla × girodii|''Pulsatilla'' × ''girodii'']] <small>(Rouy) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × hackelii|''Pulsatilla'' × ''hackelii'']] <small>Pohl</small> *[[Pulsatilla × knappii|''Pulsatilla'' × ''knappii'']] <small>(Palez.) Palez.</small> *[[Pulsatilla × mixta|''Pulsatilla'' × ''mixta'']] <small>Halácsy</small> *[[Pulsatilla × weberi|''Pulsatilla'' × ''weberi'']] <small>(Widder) Janch. ex Holub</small> *[[Pulsatilla × wilczekii|''Pulsatilla'' × ''wilczekii'']] <small>(F.O.Wolf ex Hegi) P.Fourn.</small> *[[Pulsatilla × yanbianensis|''Pulsatilla'' × ''yanbianensis'']] <small>H.Z.Lv</small> == Употреба и токсичност == ''Pulsatilla'' е токсично растение. Злоупотребата може да доведе до [[Пролив|дијареја]], повраќање и конвулзии,<ref name="tilford">Edible and Medicinal plants of the West, Gregory L. Tilford, {{ISBN|0-87842-359-1}}</ref> [[хипотензија]] и [[кома]]. Со векови се користи како лек од страна на Индијанците, кои го користеле за да предизвикаат абортуси и породувања. ''Pulsatilla'' не треба да се зема за време на [[бременост]] ниту за време на [[лактација]]. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3g2grijkt4dzmc6mtgla65iwt128jd0 Pulsatilla 0 1400848 5608212 2026-08-11T15:04:45Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Дремниче]] 5608212 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дремниче]] kpe1w7nhiy3f9qvl60ta2zrk9cwnuu7 Пролетно дремниче 0 1400849 5608218 2026-08-11T15:13:19Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354926421|Pulsatilla vernalis]]“ 5608218 wikitext text/x-wiki '''''Pulsatilla vernalis''''' ('''пролетно дремниче''') е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња Ranunculaceae, [[Домороден вид|по потекло]] од планинските живеалишта во Европа. Расте до 10 см во височина, тоа е [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] со влакнести, разделени лисја. Во рана пролет раѓа цветови слични на анемони кои се до 6 см во дијаметар, бела, испрскана со виолетова боја на надворешната површина на ливчињата и истакнати жолти прашници.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1-4053-3296-5|location=United Kingdom|page=1136}}</ref> Во одгледувањето е погоден за алпска градина или алпска куќа,<ref name="Miller">{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Pulsatilla/vernalis|title=Pulsatilla vernalis|last=Miller|first=Philip|accessdate=28 February 2013}}</ref> со остро дренирана почва на полно сонце. Иако е многу отпорна, не ја сака зимската влажност. Ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=3480|title=RHS Plant Selector Pulsatilla vernalis AGM / RHS Gardening|date=|publisher=Apps.rhs.org.uk|accessdate=2013-02-28}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 1y4fzckdnmefd5sw7yrxdb83k4lrndu 5608219 5608218 2026-08-11T15:13:55Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Pulsatilla vernalis]] на [[Пролетно дремниче]] 5608218 wikitext text/x-wiki '''''Pulsatilla vernalis''''' ('''пролетно дремниче''') е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња Ranunculaceae, [[Домороден вид|по потекло]] од планинските живеалишта во Европа. Расте до 10 см во височина, тоа е [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] со влакнести, разделени лисја. Во рана пролет раѓа цветови слични на анемони кои се до 6 см во дијаметар, бела, испрскана со виолетова боја на надворешната површина на ливчињата и истакнати жолти прашници.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1-4053-3296-5|location=United Kingdom|page=1136}}</ref> Во одгледувањето е погоден за алпска градина или алпска куќа,<ref name="Miller">{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Pulsatilla/vernalis|title=Pulsatilla vernalis|last=Miller|first=Philip|accessdate=28 February 2013}}</ref> со остро дренирана почва на полно сонце. Иако е многу отпорна, не ја сака зимската влажност. Ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=3480|title=RHS Plant Selector Pulsatilla vernalis AGM / RHS Gardening|date=|publisher=Apps.rhs.org.uk|accessdate=2013-02-28}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 1y4fzckdnmefd5sw7yrxdb83k4lrndu 5608221 5608219 2026-08-11T15:15:23Z Виолетова 1975 5608221 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Anemone vernalis, near Plagne Soleil, La Plagne Tarentaise, 2017.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Chappuis, E. |year=2014 |title=''Pulsatilla vernalis'' |volume=2014 |article-number=e.T55730086A55730098 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T55730086A55730098.en |access-date=2 May 2022}}</ref> |genus = Pulsatilla |species = vernalis |authority = ([[L.]]) [[Mill.]] }} '''Пролетно дремниче''' ([[науч.]] ''Pulsatilla vernalis'') е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња Ranunculaceae, [[Домороден вид|по потекло]] од планинските живеалишта во Европа. Расте до 10 см во височина, тоа е [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] со влакнести, разделени лисја. Во рана пролет раѓа цветови слични на анемони кои се до 6 см во дијаметар, бела, испрскана со виолетова боја на надворешната површина на ливчињата и истакнати жолти прашници.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1-4053-3296-5|location=United Kingdom|page=1136}}</ref> Во одгледувањето е погоден за алпска градина или алпска куќа,<ref name="Miller">{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Pulsatilla/vernalis|title=Pulsatilla vernalis|last=Miller|first=Philip|accessdate=28 February 2013}}</ref> со остро дренирана почва на полно сонце. Иако е многу отпорна, не ја сака зимската влажност. Ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=3480|title=RHS Plant Selector Pulsatilla vernalis AGM / RHS Gardening|date=|publisher=Apps.rhs.org.uk|accessdate=2013-02-28}}</ref> == Во Македонија == А == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ffkbjzrxlsuaep8eyh1on3p9xu2mwg8 5608225 5608221 2026-08-11T15:20:16Z Виолетова 1975 5608225 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Anemone vernalis, near Plagne Soleil, La Plagne Tarentaise, 2017.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Chappuis, E. |year=2014 |title=''Pulsatilla vernalis'' |volume=2014 |article-number=e.T55730086A55730098 |doi=10.2305/IUCN.UK.2014-1.RLTS.T55730086A55730098.en |access-date=2 May 2022}}</ref> |genus = Pulsatilla |species = vernalis |authority = ([[L.]]) [[Mill.]] }} '''Пролетно дремниче''' ([[науч.]] ''Pulsatilla vernalis'') е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња Ranunculaceae, [[Домороден вид|по потекло]] од планинските живеалишта во Европа. Расте до 10 см во височина, тоа е [[Зимзелено растение|полузимзелена]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна билка]] со влакнести, разделени лисја. Во рана пролет раѓа цветови слични на анемони кои се до 6 см во дијаметар, бела, испрскана со виолетова боја на надворешната површина на ливчињата и истакнати жолти прашници.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1-4053-3296-5|location=United Kingdom|page=1136}}</ref> Во одгледувањето е погоден за алпска градина или алпска куќа,<ref name="Miller">{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Pulsatilla/vernalis|title=Pulsatilla vernalis|last=Miller|first=Philip|accessdate=28 February 2013}}</ref> со остро дренирана почва на полно сонце. Иако е многу отпорна, не ја сака зимската влажност. Ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=3480|title=RHS Plant Selector Pulsatilla vernalis AGM / RHS Gardening|date=|publisher=Apps.rhs.org.uk|accessdate=2013-02-28}}</ref> Во субалпскиот појас расте на хумусна подлога во состоини образувани од грмушести растенија. Ретко растение е во [[Македонија]], познато само за [[Шар Планина]] и тоа во долот над [[Попова Шапка]] кон [[Церипашина]].''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 110, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] hqvf09ed422byl8vqor1011m1tjaiuo Pulsatilla vernalis 0 1400850 5608220 2026-08-11T15:13:55Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Pulsatilla vernalis]] на [[Пролетно дремниче]] 5608220 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Пролетно дремниче]] c6l5zsxolpu2wa50j90sz8nkclyd80c Cynanchum acidum 0 1400851 5608222 2026-08-11T15:15:47Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1323365652|Cynanchum acidum]]“ 5608222 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Sarcostemma acidum(Roxb)Voigt.jpg|image_caption=''Cynanchum acidum''|genus=Cynanchum|species=acidum|authority=([[Roxb.]]) [[Lorenz Oken|Oken]]|synonyms=*''Asclepias acida'' <small>Roxb.</small> *''Asclepias aphylla'' <small>Roxb. ex Wight</small> *''Sarcostemma acidum'' <small>(Roxb.) Voigt</small> *''Sarcostemma brevistigma'' <small>Wight & Arn.</small>}} '''''Cynanchum acidum''''' е вид на цветно растение од семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]], кое обично се наоѓа во сушните делови на полуостровот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vikaspedia.in/agriculture/crop-production/package-of-practices/medicinal-and-aromatic-plants/sarcostemma-acidum|title=Vikaspedia Domains}}</ref> Индија, каде што се користи за религиозни жртви. Растението е религиозно поврзано со [[Хиндуизам|хиндуизмот]] и се верува дека е главна состојка на Сомата во Античка Индија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6-g-nU3bTjcC&q=Soma&pg=PA416|title=Flora of Eastern Karnataka, Volume 1|last=Singh|first=N. P.|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=9788170990673|page=416}}</ref> == Опис == ''Cynanchum acidum'' е повеќегодишна безлисна, споена грмушка со зелена боја, цилиндрична, месеста гола со плиснати гранки со млечно бел латекс и со листови сведени на лушпи. Нејзините цветови се бели или бледо зеленикаво-бели, миризливи и растат во чадори на краевите на гранките. Фоликулите на плодот се стеснуваат на двата краја, семето е рамно, јајцевидно, композитно. Ова растение без лисја расте на карпести, стерилни места низ цела [[Индија]]. == Употреба == === Како пијалок === Растението дава изобилство на благо [[wiktionary:acidulous|кисел]] млечен сок, а патниците како номадските сточари ги цицаат неговите нежни изданоци за да ја смират жедта. Застарени записи тврдат дека ''Cynanchum acidum'' е растението Сома од [[Веди|Ведите]]. Rigveda, ix. вели: прочистувачката Сома,е како морето што ги бранува своите бранови, излеала песни, химни и мисли.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iU0OAAAAQAAJ&q=Sarcostemma+acidum&pg=PA535|title=The Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia: Commercial, Industrial and Scientific, Products of the Mineral, Vegetable, and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures, Volume 3|last=Balfour|first=Edward|date=1885|publisher=Bernard Quaritch|page=535}}</ref> === Медицински === ==== Индија ==== Во класичната индиска медицина се смета за корисен кај заболени состојби на; дипсија, вирусна инфекција, хидрофобија, психопатија и општа слабост.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=y3_vZIUVVj8C&q=Sarcostemma+acidum&pg=PA73|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Volume 5|last=Warrier|first=P. K.|last2=Nambiar|first2=V. P. K.|date=1993|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125007630|page=73}}</ref> == Наводи == == Надворешни врски == * [http://e-charak.in/echarak/templates/Sarcostemma%20acidum%20(Roxb.)%20Voigt.%20.pdf Sarcostemma acidum (Roxb.) Voigt.] [http://e-charak.in/echarak/templates/Sarcostemma%20acidum%20(Roxb.)%20Voigt.%20.pdf - е.Чарак] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора]] d9npsrb87jy9j4r5de2bquc9yn2l6ya 5608224 5608222 2026-08-11T15:17:24Z Lili Arsova 86688 5608224 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Sarcostemma acidum(Roxb)Voigt.jpg|image_caption=''Cynanchum acidum''|genus=Cynanchum|species=acidum|authority=([[Roxb.]]) [[Lorenz Oken|Oken]]|synonyms=*''Asclepias acida'' <small>Roxb.</small> *''Asclepias aphylla'' <small>Roxb. ex Wight</small> *''Sarcostemma acidum'' <small>(Roxb.) Voigt</small> *''Sarcostemma brevistigma'' <small>Wight & Arn.</small>}} '''''Cynanchum acidum''''' е вид на цветно растение од семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]], кое обично се наоѓа во сушните делови на полуостровот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vikaspedia.in/agriculture/crop-production/package-of-practices/medicinal-and-aromatic-plants/sarcostemma-acidum|title=Vikaspedia Domains}}</ref> Индија, каде што се користи за религиозни жртви. Растението е религиозно поврзано со [[Хиндуизам|хиндуизмот]] и се верува дека е главна состојка на Сомата во Античка Индија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6-g-nU3bTjcC&q=Soma&pg=PA416|title=Flora of Eastern Karnataka, Volume 1|last=Singh|first=N. P.|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=9788170990673|page=416}}</ref> == Опис == ''Cynanchum acidum'' е повеќегодишна безлисна, споена грмушка со зелена боја, цилиндрична, месеста гола со плиснати гранки со млечно бел латекс и со листови сведени на лушпи. Нејзините цветови се бели или бледо зеленикаво-бели, миризливи и растат во чадори на краевите на гранките. Фоликулите на плодот се стеснуваат на двата краја, семето е рамно, јајцевидно, композитно. Ова растение без лисја расте на карпести, стерилни места низ цела [[Индија]]. == Употреба == === Како пијалок === Растението дава изобилство на благо [[wiktionary:acidulous|кисел]] млечен сок, а патниците како номадските сточари ги цицаат неговите нежни изданоци за да ја смират жедта. Застарени записи тврдат дека ''Cynanchum acidum'' е растението Сома од [[Веди|Ведите]]. Rigveda, ix. вели: прочистувачката Сома,е како морето што ги бранува своите бранови, излеала песни, химни и мисли.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iU0OAAAAQAAJ&q=Sarcostemma+acidum&pg=PA535|title=The Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia: Commercial, Industrial and Scientific, Products of the Mineral, Vegetable, and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures, Volume 3|last=Balfour|first=Edward|date=1885|publisher=Bernard Quaritch|page=535}}</ref> === Медицински === ==== Индија ==== Во класичната индиска медицина се смета за корисен кај заболени состојби на; дипсија, вирусна инфекција, хидрофобија, психопатија и општа слабост.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=y3_vZIUVVj8C&q=Sarcostemma+acidum&pg=PA73|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Volume 5|last=Warrier|first=P. K.|last2=Nambiar|first2=V. P. K.|date=1993|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125007630|page=73}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://e-charak.in/echarak/templates/Sarcostemma%20acidum%20(Roxb.)%20Voigt.%20.pdf Sarcostemma acidum (Roxb.) Voigt.] [http://e-charak.in/echarak/templates/Sarcostemma%20acidum%20(Roxb.)%20Voigt.%20.pdf - е.Чарак] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора]] ou8nm3ifheskrk1w1536xb0cy1bumow Разговор:Пролетно дремниче 1 1400852 5608226 2026-08-11T15:20:41Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608226 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Clematis vitalba 0 1400853 5608231 2026-08-11T15:33:16Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Clematis vitalba]] на [[Обичен повит]] 5608231 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Обичен повит]] 5vmumxfy8z7tyumt6bjzgxlpomb621s Разговор:Clematis vitalba 1 1400854 5608233 2026-08-11T15:33:16Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Разговор:Clematis vitalba]] на [[Разговор:Обичен повит]] 5608233 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Обичен повит]] bk5n4iwwmfyydl99pu67v2mntqaacm0 Список на видови од родот Повит 0 1400855 5608237 2026-08-11T15:56:43Z Виолетова 1975 Создадена страница со: Следниве видови од родот повит, '''''[[Clematis]]''''' се прифатени од [[Plants of the World Online]].<ref name="POWO_329401-2">{{cite POWO|id=329401-2|title=''Clematis'' L.|access-date=26 January 2023}}</ref> {{div col}} *''[[Clematis acapulcensis]]'' {{small|Hook. & Arn.}} *''[[Clematis acerifolia]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis actinostemmatifolia]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis acuminata]]'' {... 5608237 wikitext text/x-wiki Следниве видови од родот повит, '''''[[Clematis]]''''' се прифатени од [[Plants of the World Online]].<ref name="POWO_329401-2">{{cite POWO|id=329401-2|title=''Clematis'' L.|access-date=26 January 2023}}</ref> {{div col}} *''[[Clematis acapulcensis]]'' {{small|Hook. & Arn.}} *''[[Clematis acerifolia]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis actinostemmatifolia]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis acuminata]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis acutangula]]'' {{small|Hook.f. & Thomson}} *''[[Clematis addisonii]]'' {{small|Britton ex Vail}} *''[[Clematis aethusifolia]]'' {{small|Turcz.}} *''[[Clematis affinis]]'' {{small|A.St.-Hil.}} *''[[Clematis afoliata]]'' {{small|Buchanan}} *''[[Clematis africolineariloba]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis akebioides]]'' {{small|(Maxim.) H.J.Veitch}} *''[[Clematis akoensis]]'' {{small|Hayata}} *''[[Clematis albicoma]]'' {{small|Wherry}} *''[[Clematis alborosea]]'' {{small|Ulbr.}} *''[[Clematis alpina]]'' {{small|(L.) Mill.}} *''[[Clematis alternata]]'' {{small|Kitam. & Tamura}} *''[[Clematis andersonii]]'' {{small|(C.B.Clarke ex Kunze) H.Eichler}} *''[[Clematis antonii]]'' {{small|(Elmer) L.Eichler}} *''[[Clematis apiculata]]'' {{small|Hook.f. & Thomson}} *''[[Clematis apiifolia]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis archboldiana]]'' {{small|Merr. & L.M.Perry}} *''[[Clematis aristata]]'' {{small|R.Br. ex Ker Gawl.}} *''[[Clematis armandi]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis aureolata]]'' {{small|D.Falck & Lehtonen}} *''[[Clematis austroanatolica]]'' {{small|Ziel. & Kit Tan}} *''[[Clematis austrogansuensis]]'' {{small|W.T.Wang & L.Q.Li}} *''[[Clematis baldwinii]]'' {{small|Torr. & A.Gray}} *''[[Clematis baominiana]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis barbellata]]'' {{small|Edgew.}} *''[[Clematis bigelovii]]'' {{small|Torr.}} *''[[Clematis bojeri]]'' {{small|Hook.}} *''[[Clematis bonariensis]]'' {{small|Juss. ex DC.}} *''[[Clematis bourdillonii]]'' {{small|Dunn}} *''[[Clematis bowkeri]]'' {{small|Burtt Davy ex W.T.Wang}} *''[[Clematis brachiata]]'' {{small|Thunb.}} *''[[Clematis brachyura]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis bracteolata]]'' {{small|Tamura}} *''[[Clematis brasiliana]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis brevicaudata]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis brevipes]]'' {{small|Rehder}} *''[[Clematis buchananiana]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis burmanica]]'' {{small|Lace}} *''[[Clematis cadmia]]'' {{small|Buch.-Ham. ex Hook.f. & Thomson}} *''[[Clematis calcicola]]'' {{small|J.S.Kim}} *''[[Clematis caleoides]]'' {{small|Standl. & Steyerm.}} *''[[Clematis campaniflora]]'' {{small|Brot.}} *''[[Clematis campestris]]'' {{small|A.St.-Hil.}} *''[[Clematis carrizoensis]]'' {{small|D.Estes}} *''[[Clematis catesbyana]]'' {{small|Pursh}} *''[[Clematis caudigera]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis chaohuensis]]'' {{small|W.T.Wang & L.Q.Huang}} *''[[Clematis chekiangensis]]'' {{small|C.Pei}} *''[[Clematis chengguensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis chinensis]]'' {{small|Osbeck}} *''[[Clematis chingii]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis chiupehensis]]'' {{small|M.Y.Fang}} *''[[Clematis chrysocarpa]]'' {{small|Welw. ex Oliv.}} *''[[Clematis chrysocoma]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis cinnamomoides]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis cirrhosa]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis clarkeana]]'' {{small|H.Lév. & Vaniot}} *''[[Clematis clemensiae]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis clitorioides]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis coactilis]]'' {{small|(Fernald) Keener}} *''[[Clematis coahuilensis]]'' {{small|D.J.Keil}} *''[[Clematis columbiana]]'' {{small|(Nutt.) Torr. & A.Gray}} *''[[Clematis commutata]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Clematis comoresensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis connata]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis corniculata]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis courtoisii]]'' {{small|Hand.-Mazz.}} *''[[Clematis craibiana]]'' {{small|Lace}} *''[[Clematis crassifolia]]'' {{small|Benth.}} *''[[Clematis crassipes]]'' {{small|Chun & F.C.How}} *''[[Clematis crispa]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis cruttwellii]]'' {{small|H.Eichler ex W.T.Wang}} *''[[Clematis cunninghamii]]'' {{small|Turcz.}} *''[[Clematis dasyandra]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis dasyoneura]]'' {{small|(Korth.) Kuntze}} *''[[Clematis decipiens]]'' {{small|H.Eichler ex Jeanes}} *''[[Clematis delavayi]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis delicata]]'' {{small|H.Eichler ex W.T.Wang}} *''[[Clematis diebuensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis dilatata]]'' {{small|C.Pei}} *''[[Clematis dimorphophylla]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis dingjunshanica]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis dioica]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis dissecta]]'' {{small|Baker}} *''[[Clematis dolichopoda]]'' {{small|Brenan}} *''[[Clematis drummondii]]'' {{small|Torr. & A.Gray}} *''[[Clematis dubia]]'' {{small|(Endl.) P.S.Green}} *''[[Clematis elata]]'' {{small|Bureau & Franch.}} *''[[Clematis elisabethae-carolae]]'' {{small|Greuter}} *''[[Clematis elobata]]'' {{small|(S.X.Yan) S.X.Yan & L.Xie}} *''[[Clematis erectisepala]]'' {{small|L.Xie, J.H.Shi & L.Q.Li}} *''[[Clematis falciformis]]'' {{small|H.Perrier}} *''[[Clematis fasciculiflora]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis fawcettii]]'' {{small|F.Muell.}} *''[[Clematis fengii]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis finetiana]]'' {{small|H.Lév. & Vaniot}} *''[[Clematis flammula]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis flammulastrum]]'' {{small|Griseb.}} *''[[Clematis flavidonitida]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis florida]]'' {{small|Thunb.}} *''[[Clematis foetida]]'' {{small|Raoul}} *''[[Clematis formosana]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Clematis forsteri]]'' {{small|J.F.Gmel.}} *''[[Clematis fremontii]]'' {{small|S.Watson}} *''[[Clematis fruticosa]]'' {{small|Turcz.}} *''[[Clematis fulvicoma]]'' {{small|Rehder & E.H.Wilson}} *''[[Clematis fulvofurfuracea]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis fusca]]'' {{small|Turcz.}} *''[[Clematis gentianoides]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis gialaiensis]]'' {{small|Serov}} *''[[Clematis glauca]]'' {{small|Willd.}} *''[[Clematis glaucophylla]]'' {{small|Small}} *''[[Clematis glycinoides]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis gouriana]]'' {{small|Roxb. ex DC.}} *''[[Clematis gracilifolia]]'' {{small|Rehder & E.H.Wilson}} *''[[Clematis grahamii]]'' {{small|Benth.}} *''[[Clematis grandidentata]]'' {{small|(Rehder & E.H.Wilson) W.T.Wang}} *''[[Clematis grandiflora]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis grandifolia]]'' {{small|(Staner & J.Léonard) M.Johnson}} *''[[Clematis grata]]'' {{small|Wall.}} *''[[Clematis gratopsis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis graveolens]]'' {{small|Lindl.}} *''[[Clematis grewiiflora]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis grossa]]'' {{small|Benth.}} *''[[Clematis guadeloupae]]'' {{small|Pers.}} *''[[Clematis gulinensis]]'' {{small|W.T.Wang & L.Q.Li}} *''[[Clematis guniuensis]]'' {{small|W.Y.Ni, R.B.Wang & S.B.Zhou}} *''[[Clematis haenkeana]]'' {{small|C.Presl}} *''[[Clematis hagiangensis]]'' {{small|N.T.Do}} *''[[Clematis hancockiana]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis hastata]]'' {{small|Finet & Gagnep.}} *''[[Clematis hayatae]]'' {{small|Kudô & Masam.}} *''[[Clematis hedysarifolia]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis heracleifolia]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis herrei]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis hexapetala]]'' {{small|Pall.}} *''[[Clematis heynei]]'' {{small|M.A.Rau}} *''[[Clematis hilariae]]'' {{small|Kovalevsk.}} *''[[Clematis hirsuta]]'' {{small|Perr. & Guill.}} *''[[Clematis hirsutissima]]'' {{small|Pursh}} *''[[Clematis horripilata]]'' {{small|D.Falck & Lehtonen}} *''[[Clematis hothae]]'' {{small|Kurz}} *''[[Clematis huangjingensis]]'' {{small|W.T.Wang & L.Q.Li}} *''[[Clematis huchouensis]]'' {{small|Tamura}} *''[[Clematis hupehensis]]'' {{small|Hemsl. & E.H.Wilson}} *''[[Clematis ibarensis]]'' {{small|Baker}} *''[[Clematis incisodenticulata]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis insidiosa]]'' {{small|Baill.}} *''[[Clematis integrifolia]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis intraglabra]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis intricata]]'' {{small|Bunge}} *''[[Clematis iranica]]'' {{small|Habibi, Ghorbani & Azizian}} *''[[Clematis ispahanica]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Clematis japonica]]'' {{small|Thunb.}} *''[[Clematis javana]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis jeypurensis]]'' {{small|Bedd. ex W.T.Wang}} *''[[Clematis jialasaensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis jingdungensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis jingxiensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis kakoulimensis]]'' {{small|Schnell}} *''[[Clematis khasiana]]'' {{small|(Brühl) W.T.Wang}} *''[[Clematis kirilowii]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis kockiana]]'' {{small|C.K.Schneid.}} *''[[Clematis koreana]]'' {{small|Kom.}} *''[[Clematis korthalsii]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis kweichouwensis]]'' {{small|C.Pei}} *''[[Clematis ladakhiana]]'' {{small|Grey-Wilson}} *''[[Clematis lancifolia]]'' {{small|Bureau & Franch.}} *''[[Clematis lanuginosa]]'' {{small|Lindl.}} *''[[Clematis lasiandra]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis lasiantha]]'' {{small|Nutt.}} *''[[Clematis lathyrifolia]]'' {{small|Besser ex Trautv.}} *''[[Clematis latisecta]]'' {{small|(Maxim.) Prantl}} *''[[Clematis laxistrigosa]]'' {{small|(W.T.Wang & M.C.Chang) W.T.Wang}} *''[[Clematis leptophylla]]'' {{small|(F.Muell.) H.Eichler}} *''[[Clematis leschenaultiana]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis liboensis]]'' {{small|Z.R.Xu}} *''[[Clematis ligusticifolia]]'' {{small|Nutt.}} *''[[Clematis linearifolia]]'' {{small|Steud.}} *''[[Clematis linearifoliola]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis lingyunensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis lishanensis]]'' {{small|(T.Y.A.Yang & T.C.Huang) Luferov}} *''[[Clematis liuzhouensis]]'' {{small|Y.G.Wei & C.R.Lin}} *''[[Clematis longicauda]]'' {{small|Steud. ex A.Rich.}} *''[[Clematis longipes]]'' {{small|Freyn}} *''[[Clematis longistyla]]'' {{small|Hand.-Mazz.}} *''[[Clematis loureiroana]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis lushuiensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis macgregorii]]'' {{small|Merr.}} *''[[Clematis macropetala]]'' {{small|Ledeb.}} *''[[Clematis macrophylla]]'' {{small|(J.Raynal) W.T.Wang}} *''[[Clematis mae]]'' {{small|Z.Z.Yang & L.Xie}} *''[[Clematis maguanensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis malacoclada]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis malacocoma]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis manipurensis]]'' {{small|(Brühl) W.T.Wang}} *''[[Clematis marata]]'' {{small|Armstr.}} *''[[Clematis marmoraria]]'' {{small|Sneddon}} *''[[Clematis mashanensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis mauritiana]]'' {{small|Lam.}} *''[[Clematis melanonema]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis menglaensis]]'' {{small|M.C.Chang}} *''[[Clematis methifolia]]'' {{small|Hook.}} *''[[Clematis metouensis]]'' {{small|M.Y.Fang}} *''[[Clematis meyeniana]]'' {{small|Walp.}} *''[[Clematis microcuspis]]'' {{small|Baker}} *''[[Clematis microphylla]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis millefoliolata]]'' {{small|Eichler}} *''[[Clematis moisseenkoi]]'' {{small|(Serov) W.T.Wang}} *''[[Clematis mollissima]]'' {{small|(Hallier f.) H.Eichler}} *''[[Clematis montana]]'' {{small|Buch.-Ham. ex DC.}} *''[[Clematis morefieldii]]'' {{small|Kral}} *''[[Clematis morii]]'' {{small|Hayata}} *''[[Clematis multistriata]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis munroiana]]'' {{small|Wight}} *''[[Clematis nagaensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis nainitalensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis nannophylla]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis napaulensis]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis napoensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis ningjingshanica]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis nobilis]]'' {{small|Nakai}} *''[[Clematis novocaledoniaensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis nukiangensis]]'' {{small|M.Y.Fang}} *''[[Clematis obscura]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis obvallata]]'' {{small|(Ohwi) Tamura}} *''[[Clematis occidentalis]]'' {{small|(Hornem.) DC.}} *''[[Clematis ochroleuca]]'' {{small|Aiton}} *''[[Clematis oligophylla]]'' {{small|Hook.}} *''[[Clematis orientalis]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis otophora]]'' {{small|Franch. ex Finet & Gagnep.}} *''[[Clematis oweniae]]'' {{small|Harv.}} *''[[Clematis pamiralaica]]'' {{small|Grey-Wilson}} *''[[Clematis paniculata]]'' {{small|J.F.Gmel.}} *''[[Clematis papillosa]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis papuasica]]'' {{small|Merr. & L.M.Perry}} *''[[Clematis parviloba]]'' {{small|Gardner & Champ.}} *''[[Clematis pashanensis]]'' {{small|(M.C.Chang) W.T.Wang}} *''[[Clematis patens]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Clematis pauciflora]]'' {{small|Nutt.}} *''[[Clematis peii]]'' {{small|L.Xie, W.J.Yang & L.Q.Li}} *''[[Clematis perrieri]]'' {{small|H.Lév.}} *''[[Clematis peruviana]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis peterae]]'' {{small|Hand.-Mazz.}} *''[[Clematis petriei]]'' {{small|Allan}} *''[[Clematis pettimudiensis]]'' {{small|K.M.P.Kumar, R.Jagad. & G.Prasad}} *''[[Clematis phanerophlebia]]'' {{small|Merr. & L.M.Perry}} *''[[Clematis phlebantha]]'' {{small|L.H.J.Williams}} *''[[Clematis pianmaensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis pickeringii]]'' {{small|A.Gray}} *''[[Clematis pierotii]]'' {{small|Miq.}} *''[[Clematis pimpinellifolia]]'' {{small|Hook.}} *''[[Clematis pinchuanensis]]'' {{small|W.T.Wang & M.Y.Fang}} *''[[Clematis pingbianensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis pinnata]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis pitcheri]]'' {{small|Torr. & A.Gray}} *''[[Clematis plukenetii]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis pogonandra]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis polygama]]'' {{small|Jacq.}} *''[[Clematis populifolia]]'' {{small|Turcz.}} *''[[Clematis potaninii]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis pseudoconnata]]'' {{small|(Kuntze) Luferov}} *''[[Clematis pseudootophora]]'' {{small|M.Y.Fang}} *''[[Clematis pseudopogonandra]]'' {{small|Finet & Gagnep.}} *''[[Clematis pseudopterantha]]'' {{small|Kadota & Nob.Tanaka}} *''[[Clematis pseudoscabiosifolia]]'' {{small|H.Perrier}} *''[[Clematis psilandra]]'' {{small|Kitag.}} *''[[Clematis pterantha]]'' {{small|Dunn}} *''[[Clematis puberula]]'' {{small|Hook.f. & Thomson}} *''[[Clematis pubescens]]'' {{small|Hügel ex Endl.}} *''[[Clematis pycnocoma]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis qingchengshanica]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis quadribracteolata]]'' {{small|Colenso}} *''[[Clematis queenslandica]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis quinquefoliolata]]'' {{small|Hutch.}} *''[[Clematis ranunculoides]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis recta]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis rehderiana]]'' {{small|Craib}} *''[[Clematis repens]]'' {{small|Finet & Gagnep.}} *''[[Clematis reticulata]]'' {{small|Walter}} *''[[Clematis rhodocarpa]]'' {{small|Rose}} *''[[Clematis rhodocarpoides]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis rigoi]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis robertsiana]]'' {{small|Aitch. & Hemsl.}} *''[[Clematis roylei]]'' {{small|Rehder}} *''[[Clematis rubifolia]]'' {{small|C.H.Wright}} *''[[Clematis rufa]]'' {{small|Rose}} *''[[Clematis rutoides]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis sarezica]]'' {{small|Ikonn.}} *''[[Clematis satomiana]]'' {{small|Kadota}} *''[[Clematis sclerophylla]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis serratifolia]]'' {{small|Rehder}} *''[[Clematis shenlungchiaensis]]'' {{small|M.Y.Fang}} *''[[Clematis shensiensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis siamensis]]'' {{small|Drumm. & Craib}} *''[[Clematis sibiricoides]]'' {{small|Nakai}} *''[[Clematis sichotealinensis]]'' {{small|Ulanova}} *''[[Clematis simensis]]'' {{small|Fresen.}} *''[[Clematis sinii]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis smilacifolia]]'' {{small|Wall.}} *''[[Clematis socialis]]'' {{small|Kral}} *''[[Clematis songorica]]'' {{small|Bunge}} *''[[Clematis spathulifolia]]'' {{small|(Kuntze) Prantl}} *''[[Clematis speciosa]]'' {{small|(Makino) Makino}} *''[[Clematis staintonii]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis stans]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Clematis stenanthera]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis strigillosa]]'' {{small|Baker}} *''[[Clematis subtriloba]]'' {{small|Nees ex G.Don}} *''[[Clematis subtriternata]]'' {{small|Nakai}} *''[[Clematis subumbellata]]'' {{small|Kurz}} *''[[Clematis takedana]]'' {{small|Makino}} *''[[Clematis tamurae]]'' {{small|T.Y.A.Yang & T.C.Huang}} *''[[Clematis tangutica]]'' {{small|(Maxim.) Korsh.}} *''[[Clematis tashiroi]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Clematis tengchongensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis tenuimarginata]]'' {{small|H.Eichler}} *''[[Clematis tenuipes]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis teretipes]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis terniflora]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis teuszii]]'' {{small|(Kuntze) Engl.}} *''[[Clematis texensis]]'' {{small|Buckley}} *''[[Clematis thaiana]]'' {{small|Tamura}} *''[[Clematis thaimontana]]'' {{small|Tamura}} *''[[Clematis thalictrifolia]]'' {{small|Engl.}} *''[[Clematis theobromina]]'' {{small|Dunn}} *''[[Clematis tibetana]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Clematis tinghuensis]]'' {{small|C.T.Ting}} *''[[Clematis tomentella]]'' {{small|(Maxim.) W.T.Wang & L.Q.Li}} *''[[Clematis tongluensis]]'' {{small|(Brühl) Tamura}} *''[[Clematis tortuosa]]'' {{small|Wall. ex C.E.C.Fisch.}} *''[[Clematis tosaensis]]'' {{small|Makino}} *''[[Clematis tournefortii]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis trichotoma]]'' {{small|Nakai}} *''[[Clematis triloba]]'' {{small|Thunb.}} *''[[Clematis tripartita]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis tsaii]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis tsugetorum]]'' {{small|Ohwi}} *''[[Clematis tuaensis]]'' {{small|H.Eichler ex W.T.Wang}} *''[[Clematis tunisiatica]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis turyusanensis]]'' {{small|U.C.La & Chae G.Chen}} *''[[Clematis udayanii]]'' {{small|Anilkumar}} *''[[Clematis uhehensis]]'' {{small|Engl.}} *''[[Clematis ulbrichiana]]'' {{small|Pilg.}} *''[[Clematis uncinata]]'' {{small|Champ. ex Benth.}} *''[[Clematis urophylla]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis uruboensis]]'' {{small|Lourteig}} *''[[Clematis vaniotii]]'' {{small|H.Lév. & C.E.Porter}} *''[[Clematis variifolia]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis venusta]]'' {{small|M.C.Chang}} *''[[Clematis versicolor]]'' {{small|Small}} *''[[Clematis vietnamensis]]'' {{small|W.T.Wang & N.T.Do}} *''[[Clematis villosa]]'' {{small|DC.}} *''[[Clematis vinacea]]'' {{small|Floden}} *''[[Clematis viorna]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis virginiana]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis viridiflora]]'' {{small|Bertol.}} *''[[Clematis viridis]]'' {{small|(W.T.Wang & M.C.Chang) W.T.Wang}} *''[[Clematis vitalba]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis viticaulis]]'' {{small|Steele}} *''[[Clematis viticella]]'' {{small|L.}} *''[[Clematis wallichii]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis wangiana]]'' {{small|Mabb.}} *''[[Clematis wenshanensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis wenxianensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis wightiana]]'' {{small|Wall. ex Wight & Arn.}} *''[[Clematis williamsii]]'' {{small|A.Gray}} *''[[Clematis wissmanniana]]'' {{small|Hand.-Mazz.}} *''[[Clematis wuxiensis]]'' {{small|Q.Q.Jiang & H.P.Deng}} *''[[Clematis xiangguiensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis xinhuiensis]]'' {{small|R.J.Wang}} *''[[Clematis yuanjiangensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis yui]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis yunnanensis]]'' {{small|Franch.}} *''[[Clematis yuntaishanica]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis zaireensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis zandaensis]]'' {{small|W.T.Wang}} *''[[Clematis zemuensis]]'' {{small|W.W.Sm.}} *''[[Clematis zeylanica]]'' {{small|(L.) Poir.}} *''[[Clematis zygophylla]]'' {{small|Hand.-Mazz.}} {{div col end}} == Наводи == {{reflist}} klvc3cptqcnn5qvuaryt2hgash1tjuu Разговор:Список на видови од родот Повит 1 1400856 5608239 2026-08-11T15:58:10Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608239 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Vincetoxicum 0 1400857 5608242 2026-08-11T16:07:00Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1320361501|Vincetoxicum]]“ 5608242 wikitext text/x-wiki [[Податотека:20180519Vincetoxicum hirundinaria1.jpg|мини|''Vincetoxicum hirundinaria'']] '''''Vincetoxicum''''' е род на [[растенија]] од семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]]. Иако видовите во ''Vincetoxicum'' понекогаш биле вклучени во ''[[Cynanchum]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=108969|title=Cynanchum in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Cynanchum|title=2013 BONAP North American Plant Atlas. TaxonMaps|work=bonap.net}}</ref> хемиските и молекуларните докази покажуваат дека ''Vincetoxicum'' е потесно поврзан со ''Tylophora'', <ref>{{Наведување|title=Circumscription of the Genus Cynanchum (Apocynaceae-Asclepiadoideae)|last=Sigrid Liede and Angelika Tauber|journal=Systematic Botany|volume=27|number=4|date=Oct–Dec 2002|pages=789–800|doi=10.1043/0363-6445-27.4.789|publisher=American Society of Plant Taxonomists|doi_brokendate=12 July 2025|jstor=3093924}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vincetoxicum|title=Genere Vincetoxicum - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org}}</ref> сега вклучен во ''Vincetoxicum'' . Генеричкото име значи „убивач на отров“ на ботанички латински поради наводните противотровни ефекти на растенијата против каснување од змија. Опис [[Податотека:Illustration Vincetoxicum hirundinaria0.jpg|мини|Илустрација на Vincetoxicum hirundinaria]] Повеќегодишни тревни растенија или мали грмушки, често горните делови на стеблото се потенки и се искачуваат и се обвиткуваат околу други растенија. Листовите се спротивно распоредени со кратки петели. Цветовите се собрани во цимозни соцветија во лисните оски. Венчето е бело, жолтеникаво, кафеаво или темноцрвено, длабоко засечено на 5 сегменти кои штрчат за време на цветањето. Прашниците 5, отворени се на врвот, филаментите се споени во основата и формираат едноставна круничка, без кукасти израстоци. Полиниумите се висечки. Плодните листови се слободни, столпчињата сраснати на врвот во петделна чашка. Плодот е мевче, вретенесто, покриено со голем број семиња со снопочиња од влакна. Распространетост '''''Vincetoxicum''''' е распространето во умерените региони на Евроазија има приближно 30 видови, над 100 видови во Америка и неколку во Африка. Во поранешниот СССР има повеќе од 25 видови, првенствено во јужниот европски дел и Кавказ. Растe на степски и карпести падини, грмушки, шумски рабови и шуми. == Видови == Видови прифатени од Plants of the World Online од 2025 година: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30010004-2|title=Vincetoxicum Wolf {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref> {{Div col}} *''[[Vincetoxicum adnatum]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum afrum]]'' {{small|(Meisn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum ambiguum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum amplexicaule]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum angustifolium]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anomalum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anthopotamicum]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum apiculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arachnoideum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arenicola]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum aristolochioides]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum arnottianum]]'' {{small|(Wight) Wight}} *''[[Vincetoxicum ascyrifolium]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum assadii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum atratum]]'' {{small|(Bunge) C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum augustinianum]]'' {{small|(Hemsl.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum auriculatum]]'' {{small|(Royle ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum auritum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum austrokiusianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum badium]]'' {{small|(E.Mey.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum balakrishnanii]]'' {{small|(P.M.Salim & J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum barbatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum belostemma]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum biglandulosum]]'' {{small|(Endl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum bilobatum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum biondioides]]'' {{small|(W.T.Wang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum brachystelmoides]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum bracteatum]]'' {{small|(Thunb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brassii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brevipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brownii]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cambodiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cameroonicum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum canescens]]'' {{small|(Willd.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum capparidifolium]]'' {{small|(Wight & Arn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum cardiostephanum]]'' {{small|(Rech.f.) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum carnosum]]'' {{small|(R.Br.) Benth.}} *''[[Vincetoxicum cernuum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum chekiangense]]'' {{small|(M.Cheng) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum chinense]]'' {{small|S.Moore}} *''[[Vincetoxicum chingtungense]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum christineae]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum cinerascens]]'' {{small|(R.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cissoides]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum clemensiae]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coddii]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coloratum]]'' {{small|(C.T.White) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum confusum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum congolanum]]'' {{small|(Baill.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum conspicuum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordatum]]'' {{small|(R.Br. ex Schult.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordifolium]]'' {{small|(Thwaites) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum coriaceum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum costantinianum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum crassifolium]]'' {{small|(Zipp. ex Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum crassipes]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum creticum]]'' {{small|Browicz}} *''[[Vincetoxicum cycleoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dahomense]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalatense]]'' {{small|(S.Moore) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalzellii]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum darvasicum]]'' {{small|B.Fedtsch.}} *''[[Vincetoxicum deltoideum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum dionysiense]]'' {{small|Mouterde}} *''[[Vincetoxicum diplostigma]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum doianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum dorgelonis]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum elmeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum emeiense]]'' {{small|Si Y.Zeng & Q.Y.Yang}} *''[[Vincetoxicum erectum]]'' {{small|(F.Muell. ex Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum exile]]'' {{small|(Colebr.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum fasciculatum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum flanaganii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flavum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum fleckii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flexuosum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum floribundum]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum fordii]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum forrestii]]'' {{small|(Schltr.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum forsteri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum fruticulosum]]'' {{small|(Decne.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum funebre]]'' {{small|Boiss. & Kotschy}} *''[[Vincetoxicum fuscatum]]'' {{small|(Hornem.) Endl.}} *''[[Vincetoxicum gilbertii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gilletii]]'' {{small|(De Wild.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glabriflorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucescens]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum glaucirameum]]'' {{small|(Schltr.) Schneidt, Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucum]]'' {{small|(Wall. ex Wight) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum globiferum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum govanii]]'' {{small|(Wight & Arn.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracilentum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracillimum]]'' {{small|(Markgr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum grandiflorum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hainanense]]'' {{small|(Chun & Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum harmandii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum helferi]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hellwigii]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum hemsleyanum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryanum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryi]]'' {{small|(Warb. ex Schltr. & Diels) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum heterophyllum]]'' {{small|(A.Rich.) Vatke}} *''[[Vincetoxicum himalaicum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirsutum]]'' {{small|(Wall.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirundinaria]]'' {{small|Medik.}} *''[[Vincetoxicum hookerianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hoyoense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum hui]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum huteri]]'' {{small|Vis. & Asch.}} *''[[Vincetoxicum hybanthera]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hydrophilum]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum inamoenum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum indicum]]'' {{small|(Burm.f.) Mabb.}} *''[[Vincetoxicum inhambanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum insigne]]'' {{small|(Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum insulicola]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iphisia]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iringensis]]'' {{small|(Markgr.) Goyder}} *''[[Vincetoxicum irrawadense]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum izuense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum jacquemontianum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum japonicum]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum josephrockii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum juzepczukii]]'' {{small|(Pobed.) Privalova}} *''[[Vincetoxicum katoi]]'' {{small|(Ohwi) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum kerrii]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum koi]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum krameri]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum lancilimbum]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum laxiforme]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lenifolium]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum leptanthum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum leschenaultii]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum liebianum]]'' {{small|(F.Muell.) Liede}} *''[[Vincetoxicum lii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lineare]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum linearisepalum]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum linifolium]]'' {{small|Balf.f.}} *''[[Vincetoxicum longifolium]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum longipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lugardiae]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum luridum]]'' {{small|Stocks ex S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum lycioides]]'' {{small|(E.Mey.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum macrophyllum]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum mairei]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum matsumurae]]'' {{small|(T.Yamaz.) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum membranaceum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microcentrum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microstachys]]'' {{small|(Hook.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum miquelianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum mongolicum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum monticola]]'' {{small|Goyder}} *''[[Vincetoxicum mozaffarianii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum nakaianum]]'' {{small|K.Mochizuki & Ohi-Toma}} *''[[Vincetoxicum mukdenense]]'' {{small|Kitag.}} *''[[Vincetoxicum nanum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Liede}} *''[[Vincetoxicum neglectum]]'' {{small|(J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum nicobaricum]]'' {{small|(Murugan & M.Y.Kamble) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum nigrum]]'' {{small|(L.) Moench}} *''[[Vincetoxicum nipponicum]]'' {{small|(Matsum.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum oblongum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oculatum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oligophyllum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oshimae]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum paniculatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum pannonicum]]'' {{small|(Borhidi) Holub}} *''[[Vincetoxicum parviflorum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum parviurnulum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum parvum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum petrense]]'' {{small|(Hemsl. & Lace) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum philippicum]]'' {{small|Meve, Omlor & Liede}} *''[[Vincetoxicum pictum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pierrei]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pilosellum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pingshanicum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum polyanthum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum potamophilum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum pumilum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum × purpurascens]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum raddeanum]]'' {{small|Albov}} *''[[Vincetoxicum rechingeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rehmannii]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum renchangii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum revolutum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum riparium]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum robinsonii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rockii]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum rossicum]]'' {{small|(Kleopow) Barbar.}} *''[[Vincetoxicum rotundifolium]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum roylei]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupestre]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupicola]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum × sakaianum]]'' {{small|(Honda) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum sakesarense]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum sarasinorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum scandens]]'' {{small|Sommier & Levier}} *''[[Vincetoxicum schimperi]]'' {{small|(Vatke) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' {{small|(Kusn.) Litv.}} *''[[Vincetoxicum schneideri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum secamonoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum setosum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum shaanxiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum siamicum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum sibiricum]]'' {{small|(L.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum sieboldii]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum silvestre]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum silvestrii]]'' {{small|(Pamp.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum simianum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sinaicum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum somaliense]]'' {{small|(Liede) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sootepense]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum speciosum]]'' {{small|Boiss. & Spruner}} *''[[Vincetoxicum spirale]]'' {{small|(Forssk.) D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum splendidum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum stauntonii]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum stauropolitanum]]'' {{small|Pobed.}} *''[[Vincetoxicum stenophyllum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum stewartianum]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum stocksii]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum strigosum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum stylesii]]'' {{small|Meve, Heiduk & Liede}} *''[[Vincetoxicum subcanescens]]'' {{small|S.A.Shah & A.Sultan}} *''[[Vincetoxicum sublanceolatum]]'' {{small|(Miq.) Maxim.}} *''[[Vincetoxicum subramanii]]'' {{small|(A.N.Henry) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum svetlanae]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum sylvaticum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum taihangense]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum taiwanense]]'' {{small|(Hatus.) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum tanakae]]'' {{small|(Maxim.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum tenerrimum]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum tengii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tenuipedunculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum thailandense]]'' {{small|(P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum thorelii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tmoleum]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum tridactylatum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsaii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsiangii]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum tsiukowense]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tylophoroides]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum ucrainicum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum umbelliferum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum uncinatum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum utriculosum]]'' {{small|(Costantin) Liede}} *''[[Vincetoxicum versicolor]]'' {{small|(Bunge) Decne.}} *''[[Vincetoxicum verticillatum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum villosum]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum volubile]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum wangii]]'' {{small|(P.T.Li & W.Kittr.) Liede}} *''[[Vincetoxicum williamsii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum woollsii]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum xinpingense]]'' {{small|H.Peng & Y.H.Wang}} *''[[Vincetoxicum yamanakae]]'' {{small|(Ohwi & H.Ohashi) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum yingii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum yonakuniense]]'' {{small|(Hatus.) T.Yamash. & Tateishi}} *''[[Vincetoxicum yunnanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum zeylanicum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} {{Div col end}} ; претходно вклучени Преместени во други родови ( ''[[Alexitoxicon]]'', ''[[Antitoxicum]]'', ''Asclepias'', ''Blyttia'', ''[[Cynanchum]]'', ''Dictyanthus'', ''Diplolepis'', ''Gonolobus'', ''Heterostemma'', ''Macroscepis'', ''Matelea'', ''Orthosia'', ''Pentatropis'', ''Petalostelma'', ''Polystemma'' ){{Столбови-список|# ''V. abyssinicum - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. acutissimum - [[Matelea acutissima]]'' # ''V. acutum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. adalinae - [[Cynanchum adalinae]]'' # ''V. adenocardium - [[Matelea adenocardia]]'' # ''V. affine - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. africanum - [[Cynanchum africanum]]'' # ''V. alabamense - [[Matelea alabamensis]]'' # ''V. alatum - [[Cynanchum alatum]]'' # ''V. albidum - [[Alexitoxicon albidum]]'' # ''V. alpicolum - [[Alexitoxicon alpicola]]'' # ''V. ambiguum - [[Cynanchum ambiguum]]'' # ''V. amplexicaule - [[Cynanchum amplexicaule]]'' # ''V. angulatum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. angustilobum - [[Matelea angustiloba]]'' # ''V. aphyllum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. arenosum - [[Cynanchum arenosum]]'' # ''V. ascyrifolium - [[Cynanchum ascyrifolium]]'' # ''V. asperum - [[Gonolobus asper]]'' # ''V. astephanoides - [[Marsdenia astephanoides]]'' # ''V. atratum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. atrocoronatum - [[Matelea atrocoronata]]'' # ''V. auriculatum - [[Cynanchum auriculatum]]'' # ''V. baldwinianum - [[Matelea baldwyniana]]'' # ''V. balfourianum - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. barbatum - [[Gonolobus barbatus]]'' # ''V. belizense - [[Matelea belizensis]]'' # ''V. bifidum - [[Gonolobus bifidus]]'' # ''V. biondioides - [[Cynanchum biondioides]]'' # ''V. boerhaviaefolium - [[Diplolepis boerhaviifolia]]'' # ''V. bojerianum - [[Cynanchum bojerianum]]'' # ''V. brandtii - [[Cynanchum brandtii]]'' # ''V. brevicoronatum - [[Matelea brevicoronata]]'' # ''V. bulligerum - [[Cynanchum bulligerum]]'' # ''V. calcaratum - [[Heterostemma acuminatum]]'' # ''V. calcicola - [[Matelea calcicola]]'' # ''V. callialatum - [[Cynanchum callialatum]]'' # ''V. campechianum - [[Matelea campechiana]]'' # ''V. camporum - [[Matelea camporum]]'' # ''V. capense - [[Pentatropis capensis]]'' # ''V. carolinense - [[Matelea carolinensis]]'' # ''V. caudatum - [[Matelea caudata]]'' # ''V. cavanillesii - [[Gonolobus niger]]'' # ''V. chekiangense - [[Cynanchum chekiangense]]'' # ''V. chiapense - [[Gonolobus chiapensis]]'' # ''V. chihuahuense - [[Matelea chihuahuensis]]'' # ''V. chiloense - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. chinense - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. chiriquense - [[Gonolobus chiriquensis]]'' # ''V. chrysanthum - [[Matelea chrysantha]]'' # ''V. congestum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. crenatum - [[Matelea crenata]]'' # ''V. cteniophorum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. cyclophyllum - [[Matelea cyclophylla]]'' # ''V. cynanchoides - [[Matelea cynanchoides]]'' # ''V. dalhousiae - [[Cynanchum dalhousiae]]'' # ''V. dasystephanum - [[Gonolobus dasystephanus]]'' # ''V. diadematum - [[Macroscepis diademata]]'' # ''V. dombeyanum - [[Cynanchum dombeyanum]]'' # ''V. dubium - [[Gonolobus albomarginatus]]'' # ''V. edule - [[Gonolobus edulis]]'' # ''V. eichleri - [[Orthosia eichleri]]'' # ''V. erianthum - [[Gonolobus erianthus]]'' # ''V. erubescens - [[Cynanchum pedunculatum]]'' # ''V. eurychitoides - [[Cynanchum eurychitoides]]'' # ''V. excelsum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. fimbriatum - [[Matelea cumanensis]]'' # ''V. flavidulum - [[Matelea flavidula]]'' # ''V. floridanum - [[Matelea floridana]]'' # ''V. fordii - [[Cynanchum fordii]]'' # ''V. formosanum - [[Cynanchum ovalifolium]]'' # ''V. forrestii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. fraternum - [[Gonolobus fraternus]]'' # ''V. fruticulosum - [[Blyttia fruticulosa]]'' # ''V. fuscum - [[Gonolobus fuscus]]'' # ''V. gentlei - [[Matelea gentlei]]'' # ''V. glaucescens - [[Cynanchum glaucescens]]'' # ''V. gonocarpos - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. gracilipes - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. grandiflorum'' <small>Standl. not (R. Br.) Kuntze</small> - ''[[Matelea fulvida]]'' # ''V. greggii - [[Matelea greggii]]'' # ''V. guilleminianum - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. hancockianum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. hastulatum - [[Matelea hastulata]]'' # ''V. hatchii - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. heydei - [[Cynanchum heydei]]'' # ''V. hirtellum - [[Metastelma hirtellum]]'' # ''V. holstii - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. hydrophilum - [[Cynanchum hydrophilum]]'' # ''V. insulanum - [[Cynanchum insulanum]]'' # ''V. jacquemontianum - [[Cynanchum jacquemontianum]]'' # ''V. jaliscense - [[Gonolobus jaliscensis]]'' # ''V. japonicum var. grayanum - [[Cynanchum grayanum]]'' # ''V. kitagawae - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. krameri - [[Cynanchum krameri]]'' # ''V. kunthii - [[Cynanchum kunthii]]'' # ''V. lasiostomum - [[Gonolobus lasiostomus]]'' # ''V. lateriflorum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. leptocladum - [[Cynanchum leptocladum]]'' # ''V. lesueurii - [[Matelea lesueurii]]'' # ''V. limprichtii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. linearifolium - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. linearisepalum - [[Cynanchum linearisepalum]]'' # ''V. linifolium - [[Cynanchum linifolium]]'' # ''V. littorale - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. lundellii - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. luteum'' <small>Sieber ex Boiss. not Hoffmanns. & Link</small> - ''[[Asclepias lutea]]'' # ''V. macranthum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. macrophyllum var. nikoensis - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. magnifolium - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. mandschuricum - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. mannii - [[Cynanchum adalinae]] subsp. mannii'' # ''V. medium - [[Antitoxicum medium]]'' # ''V. megacarphum - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. melanthum - [[Orthosia melantha]]'' # ''V. microphyllum - [[Cynanchum microphyllum]]'' # ''V. mongolicum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. mucronatum - [[Cynanchum chilense]]'' # ''V. muliense - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. multiflorum - [[Cynanchum multiflorum]]'' # ''V. multinerve - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. myrtifolium - [[Cynanchum myrtifolium]]'' # ''V. nemorosum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. nigrescens - [[Matelea nigrescens]]'' # ''V. nummulariifolium - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. oaxacanum - [[Matelea oaxacana]]'' # ''V. obliquum - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. oblongatum - [[Matelea oblongata]]'' # ''V. obtusifolium - [[Cynanchum obtusifolium]]'' # ''V. ochroleucum - [[Alexitoxicon ochroleucum]]'' # ''V. otophyllum - [[Cynanchum otophyllum]]'' # ''V. pachylepis - [[Marsdenia araujacea]]'' # ''V. pachyphyllum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. parvifolium - [[Matelea parvifolia]]'' # ''V. patagonicum - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. pauciflorum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. pectinatum - [[Gonolobus pectinatus]]'' # ''V. petiolare - [[Matelea petiolaris]]'' # ''V. petrense - [[Cynanchum petrense]]'' # ''V. petrophilum - [[Alexitoxicon petrophilum]]'' # ''V. pinguifolium - [[Matelea pinguifolia]]'' # ''V. pittieri - [[Matelea picturata]]'' # ''V. polyanthum - [[Cynanchum polyanthum]]'' # ''V. porphyranthum - [[Matelea porphyrantha]]'' # ''V. productum - [[Matelea producta]]'' # ''V. propinquum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. pseudobarbatum - [[Matelea pseudobarbata]]'' # ''V. puberulum - [[Alexitoxicon puberulum]]'' # ''V. pubescens - [[Cynanchum chinense]]'' # ''V. pubiflorum - [[Matelea pubiflora]]'' # ''V. pueblense - [[Matelea pueblensis]]'' # ''V. purpureum - [[Cynanchum purpureum]]'' # ''V. quercetorum - [[Matelea quercetorum]]'' # ''V. quirosii - [[Polystemma guatemalense]]'' # ''V. repandum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. reticulatum - [[Matelea reticulata]]'' # ''V. riedelii - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. riparium - [[Cynanchum riparium]]'' # ''V. robertii - [[Petalostelma robertii]]'' # ''V. rothschuhii - [[Gonolobus heterophyllus]]'' # ''V. rutenbergianum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. saepimentorum - [[Cynanchum racemosum]] var. unifarium'' # ''V. sagittifolium - [[Matelea sagittifolia]]'' # ''V. salvinii - [[Gonolobus salvinii]]'' # ''V. schippii - [[Gonolobus leianthus]]'' # ''V. schmalhausenii - [[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' # ''V. scoparium - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. selloanum - [[Orthosia selloana]]'' # ''V. sepium - [[Metastelma sepium]]'' # ''V. shortii - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. sibiricum var. australe - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sibiricum var. boreale - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sintenisii - [[Matelea sintenisii]]'' # ''V. stauntonii - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. stenanthum - [[Gonolobus stenanthus]]'' # ''V. stenophyllum - [[Cynanchum stenophyllum]]'' # ''V. stephanotrichum - [[Gonolobus stephanotrichus]]'' # ''V. steppicola - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. striatum - [[Gonolobus striatus]]'' # ''V. suberiferum - [[Matelea suberifera]]'' # ''V. suberosum - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. sublanceolatum - [[Cynanchum sublanceolatum]]'' # ''V. taihangense - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. thesioides - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. tingens - [[Gonolobus tingens]]'' # ''V. tmoleum - [[Antitoxicum tmoleum]]'' # ''V. tomentosum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. tortum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. trichoneuron - [[Matelea tuerckheimii]]'' # ''V. triflorum - [[Gonolobus triflorus]]'' # ''V. tristiflorum - [[Matelea tristiflora]]'' # ''V. tunicatum - [[Cynanchum tunicatum]]'' # ''V. umbellatum - [[Cynanchum rusbyi]]'' # ''V. umbrosum - [[Cynanchum umbrosum]]'' # ''V. undulatum - [[Cynanchum andinum]]'' # ''V. uniflorum - [[Gonolobus uniflorus]]'' # ''V. urceolatum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. variifolium - [[Matelea variifolia]]'' # ''V. velutinum - [[Matelea velutina]]'' # ''V. versicolor - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. verticillatum - [[Cynanchum verticillatum]]'' # ''V. virescens - [[Cynanchum eurychiton]]'' # ''V. viride - [[Cynanchum atacamense]]'' # ''V. viridiflorum - [[Matelea denticulata]]'' # ''V. wallichii - [[Cynanchum wallichii]]'' # ''V. wilfordii - [[Cynanchum wilfordii]]'' # ''V. wootonii - [[Matelea wootonii]]'' # ''V. xanthotrichum - [[Gonolobus xanthotrichus]]'' # ''V. zollingeri - [[Cynanchum ovalifolium]]''}} == Галерија == <gallery heights="180px" mode="packed-hover" style="margin-top:3em;"> Податотека:Illustration_Vincetoxicum_hirundinaria0.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinarium0.jpg Податотека:Vincetoxicum-hirundinaria-seeds.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinaria2_resize.jpg </gallery> == Референци == [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] rzbn6bo0tqgx3ei5ky6fn3htjmuaam4 5608243 5608242 2026-08-11T16:08:10Z Lili Arsova 86688 5608243 wikitext text/x-wiki [[Податотека:20180519Vincetoxicum hirundinaria1.jpg|мини|''Vincetoxicum hirundinaria'']] '''''Vincetoxicum''''' е род на [[растенија]] од семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]]. Иако видовите во ''Vincetoxicum'' понекогаш биле вклучени во ''[[Cynanchum]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=108969|title=Cynanchum in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Cynanchum|title=2013 BONAP North American Plant Atlas. TaxonMaps|work=bonap.net}}</ref> хемиските и молекуларните докази покажуваат дека ''Vincetoxicum'' е потесно поврзан со ''Tylophora'', <ref>{{Наведување|title=Circumscription of the Genus Cynanchum (Apocynaceae-Asclepiadoideae)|last=Sigrid Liede and Angelika Tauber|journal=Systematic Botany|volume=27|number=4|date=Oct–Dec 2002|pages=789–800|doi=10.1043/0363-6445-27.4.789|publisher=American Society of Plant Taxonomists|doi_brokendate=12 July 2025|jstor=3093924}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vincetoxicum|title=Genere Vincetoxicum - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org}}</ref> сега вклучен во ''Vincetoxicum'' . Генеричкото име значи „убивач на отров“ на ботанички латински поради наводните противотровни ефекти на растенијата против каснување од змија. == Опис == [[Податотека:Illustration Vincetoxicum hirundinaria0.jpg|мини|Илустрација на Vincetoxicum hirundinaria]] Повеќегодишни тревни растенија или мали грмушки, често горните делови на стеблото се потенки и се искачуваат и се обвиткуваат околу други растенија. Листовите се спротивно распоредени со кратки петели. Цветовите се собрани во цимозни соцветија во лисните оски. Венчето е бело, жолтеникаво, кафеаво или темноцрвено, длабоко засечено на 5 сегменти кои штрчат за време на цветањето. Прашниците 5, отворени се на врвот, филаментите се споени во основата и формираат едноставна круничка, без кукасти израстоци. Полиниумите се висечки. Плодните листови се слободни, столпчињата сраснати на врвот во петделна чашка. Плодот е мевче, вретенесто, покриено со голем број семиња со снопочиња од влакна. == Распространетост == '''''Vincetoxicum''''' е распространето во умерените региони на Евроазија има приближно 30 видови, над 100 видови во Америка и неколку во Африка. Во поранешниот СССР има повеќе од 25 видови, првенствено во јужниот европски дел и Кавказ. Растe на степски и карпести падини, грмушки, шумски рабови и шуми. == Видови == Видови прифатени од Plants of the World Online од 2025 година: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30010004-2|title=Vincetoxicum Wolf {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref> {{Div col}} *''[[Vincetoxicum adnatum]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum afrum]]'' {{small|(Meisn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum ambiguum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum amplexicaule]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum angustifolium]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anomalum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anthopotamicum]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum apiculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arachnoideum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arenicola]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum aristolochioides]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum arnottianum]]'' {{small|(Wight) Wight}} *''[[Vincetoxicum ascyrifolium]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum assadii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum atratum]]'' {{small|(Bunge) C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum augustinianum]]'' {{small|(Hemsl.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum auriculatum]]'' {{small|(Royle ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum auritum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum austrokiusianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum badium]]'' {{small|(E.Mey.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum balakrishnanii]]'' {{small|(P.M.Salim & J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum barbatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum belostemma]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum biglandulosum]]'' {{small|(Endl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum bilobatum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum biondioides]]'' {{small|(W.T.Wang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum brachystelmoides]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum bracteatum]]'' {{small|(Thunb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brassii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brevipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brownii]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cambodiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cameroonicum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum canescens]]'' {{small|(Willd.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum capparidifolium]]'' {{small|(Wight & Arn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum cardiostephanum]]'' {{small|(Rech.f.) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum carnosum]]'' {{small|(R.Br.) Benth.}} *''[[Vincetoxicum cernuum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum chekiangense]]'' {{small|(M.Cheng) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum chinense]]'' {{small|S.Moore}} *''[[Vincetoxicum chingtungense]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum christineae]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum cinerascens]]'' {{small|(R.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cissoides]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum clemensiae]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coddii]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coloratum]]'' {{small|(C.T.White) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum confusum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum congolanum]]'' {{small|(Baill.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum conspicuum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordatum]]'' {{small|(R.Br. ex Schult.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordifolium]]'' {{small|(Thwaites) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum coriaceum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum costantinianum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum crassifolium]]'' {{small|(Zipp. ex Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum crassipes]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum creticum]]'' {{small|Browicz}} *''[[Vincetoxicum cycleoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dahomense]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalatense]]'' {{small|(S.Moore) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalzellii]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum darvasicum]]'' {{small|B.Fedtsch.}} *''[[Vincetoxicum deltoideum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum dionysiense]]'' {{small|Mouterde}} *''[[Vincetoxicum diplostigma]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum doianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum dorgelonis]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum elmeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum emeiense]]'' {{small|Si Y.Zeng & Q.Y.Yang}} *''[[Vincetoxicum erectum]]'' {{small|(F.Muell. ex Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum exile]]'' {{small|(Colebr.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum fasciculatum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum flanaganii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flavum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum fleckii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flexuosum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum floribundum]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum fordii]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum forrestii]]'' {{small|(Schltr.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum forsteri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum fruticulosum]]'' {{small|(Decne.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum funebre]]'' {{small|Boiss. & Kotschy}} *''[[Vincetoxicum fuscatum]]'' {{small|(Hornem.) Endl.}} *''[[Vincetoxicum gilbertii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gilletii]]'' {{small|(De Wild.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glabriflorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucescens]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum glaucirameum]]'' {{small|(Schltr.) Schneidt, Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucum]]'' {{small|(Wall. ex Wight) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum globiferum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum govanii]]'' {{small|(Wight & Arn.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracilentum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracillimum]]'' {{small|(Markgr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum grandiflorum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hainanense]]'' {{small|(Chun & Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum harmandii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum helferi]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hellwigii]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum hemsleyanum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryanum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryi]]'' {{small|(Warb. ex Schltr. & Diels) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum heterophyllum]]'' {{small|(A.Rich.) Vatke}} *''[[Vincetoxicum himalaicum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirsutum]]'' {{small|(Wall.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirundinaria]]'' {{small|Medik.}} *''[[Vincetoxicum hookerianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hoyoense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum hui]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum huteri]]'' {{small|Vis. & Asch.}} *''[[Vincetoxicum hybanthera]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hydrophilum]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum inamoenum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum indicum]]'' {{small|(Burm.f.) Mabb.}} *''[[Vincetoxicum inhambanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum insigne]]'' {{small|(Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum insulicola]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iphisia]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iringensis]]'' {{small|(Markgr.) Goyder}} *''[[Vincetoxicum irrawadense]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum izuense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum jacquemontianum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum japonicum]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum josephrockii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum juzepczukii]]'' {{small|(Pobed.) Privalova}} *''[[Vincetoxicum katoi]]'' {{small|(Ohwi) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum kerrii]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum koi]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum krameri]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum lancilimbum]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum laxiforme]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lenifolium]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum leptanthum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum leschenaultii]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum liebianum]]'' {{small|(F.Muell.) Liede}} *''[[Vincetoxicum lii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lineare]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum linearisepalum]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum linifolium]]'' {{small|Balf.f.}} *''[[Vincetoxicum longifolium]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum longipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lugardiae]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum luridum]]'' {{small|Stocks ex S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum lycioides]]'' {{small|(E.Mey.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum macrophyllum]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum mairei]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum matsumurae]]'' {{small|(T.Yamaz.) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum membranaceum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microcentrum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microstachys]]'' {{small|(Hook.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum miquelianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum mongolicum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum monticola]]'' {{small|Goyder}} *''[[Vincetoxicum mozaffarianii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum nakaianum]]'' {{small|K.Mochizuki & Ohi-Toma}} *''[[Vincetoxicum mukdenense]]'' {{small|Kitag.}} *''[[Vincetoxicum nanum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Liede}} *''[[Vincetoxicum neglectum]]'' {{small|(J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum nicobaricum]]'' {{small|(Murugan & M.Y.Kamble) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum nigrum]]'' {{small|(L.) Moench}} *''[[Vincetoxicum nipponicum]]'' {{small|(Matsum.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum oblongum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oculatum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oligophyllum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oshimae]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum paniculatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum pannonicum]]'' {{small|(Borhidi) Holub}} *''[[Vincetoxicum parviflorum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum parviurnulum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum parvum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum petrense]]'' {{small|(Hemsl. & Lace) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum philippicum]]'' {{small|Meve, Omlor & Liede}} *''[[Vincetoxicum pictum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pierrei]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pilosellum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pingshanicum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum polyanthum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum potamophilum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum pumilum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum × purpurascens]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum raddeanum]]'' {{small|Albov}} *''[[Vincetoxicum rechingeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rehmannii]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum renchangii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum revolutum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum riparium]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum robinsonii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rockii]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum rossicum]]'' {{small|(Kleopow) Barbar.}} *''[[Vincetoxicum rotundifolium]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum roylei]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupestre]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupicola]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum × sakaianum]]'' {{small|(Honda) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum sakesarense]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum sarasinorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum scandens]]'' {{small|Sommier & Levier}} *''[[Vincetoxicum schimperi]]'' {{small|(Vatke) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' {{small|(Kusn.) Litv.}} *''[[Vincetoxicum schneideri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum secamonoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum setosum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum shaanxiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum siamicum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum sibiricum]]'' {{small|(L.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum sieboldii]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum silvestre]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum silvestrii]]'' {{small|(Pamp.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum simianum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sinaicum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum somaliense]]'' {{small|(Liede) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sootepense]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum speciosum]]'' {{small|Boiss. & Spruner}} *''[[Vincetoxicum spirale]]'' {{small|(Forssk.) D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum splendidum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum stauntonii]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum stauropolitanum]]'' {{small|Pobed.}} *''[[Vincetoxicum stenophyllum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum stewartianum]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum stocksii]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum strigosum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum stylesii]]'' {{small|Meve, Heiduk & Liede}} *''[[Vincetoxicum subcanescens]]'' {{small|S.A.Shah & A.Sultan}} *''[[Vincetoxicum sublanceolatum]]'' {{small|(Miq.) Maxim.}} *''[[Vincetoxicum subramanii]]'' {{small|(A.N.Henry) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum svetlanae]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum sylvaticum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum taihangense]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum taiwanense]]'' {{small|(Hatus.) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum tanakae]]'' {{small|(Maxim.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum tenerrimum]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum tengii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tenuipedunculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum thailandense]]'' {{small|(P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum thorelii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tmoleum]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum tridactylatum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsaii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsiangii]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum tsiukowense]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tylophoroides]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum ucrainicum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum umbelliferum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum uncinatum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum utriculosum]]'' {{small|(Costantin) Liede}} *''[[Vincetoxicum versicolor]]'' {{small|(Bunge) Decne.}} *''[[Vincetoxicum verticillatum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum villosum]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum volubile]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum wangii]]'' {{small|(P.T.Li & W.Kittr.) Liede}} *''[[Vincetoxicum williamsii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum woollsii]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum xinpingense]]'' {{small|H.Peng & Y.H.Wang}} *''[[Vincetoxicum yamanakae]]'' {{small|(Ohwi & H.Ohashi) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum yingii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum yonakuniense]]'' {{small|(Hatus.) T.Yamash. & Tateishi}} *''[[Vincetoxicum yunnanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum zeylanicum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} {{Div col end}} ; Претходно вклучени Преместени во други родови ( ''[[Alexitoxicon]]'', ''[[Antitoxicum]]'', ''Asclepias'', ''Blyttia'', ''[[Cynanchum]]'', ''Dictyanthus'', ''Diplolepis'', ''Gonolobus'', ''Heterostemma'', ''Macroscepis'', ''Matelea'', ''Orthosia'', ''Pentatropis'', ''Petalostelma'', ''Polystemma'' ){{Столбови-список|# ''V. abyssinicum - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. acutissimum - [[Matelea acutissima]]'' # ''V. acutum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. adalinae - [[Cynanchum adalinae]]'' # ''V. adenocardium - [[Matelea adenocardia]]'' # ''V. affine - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. africanum - [[Cynanchum africanum]]'' # ''V. alabamense - [[Matelea alabamensis]]'' # ''V. alatum - [[Cynanchum alatum]]'' # ''V. albidum - [[Alexitoxicon albidum]]'' # ''V. alpicolum - [[Alexitoxicon alpicola]]'' # ''V. ambiguum - [[Cynanchum ambiguum]]'' # ''V. amplexicaule - [[Cynanchum amplexicaule]]'' # ''V. angulatum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. angustilobum - [[Matelea angustiloba]]'' # ''V. aphyllum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. arenosum - [[Cynanchum arenosum]]'' # ''V. ascyrifolium - [[Cynanchum ascyrifolium]]'' # ''V. asperum - [[Gonolobus asper]]'' # ''V. astephanoides - [[Marsdenia astephanoides]]'' # ''V. atratum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. atrocoronatum - [[Matelea atrocoronata]]'' # ''V. auriculatum - [[Cynanchum auriculatum]]'' # ''V. baldwinianum - [[Matelea baldwyniana]]'' # ''V. balfourianum - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. barbatum - [[Gonolobus barbatus]]'' # ''V. belizense - [[Matelea belizensis]]'' # ''V. bifidum - [[Gonolobus bifidus]]'' # ''V. biondioides - [[Cynanchum biondioides]]'' # ''V. boerhaviaefolium - [[Diplolepis boerhaviifolia]]'' # ''V. bojerianum - [[Cynanchum bojerianum]]'' # ''V. brandtii - [[Cynanchum brandtii]]'' # ''V. brevicoronatum - [[Matelea brevicoronata]]'' # ''V. bulligerum - [[Cynanchum bulligerum]]'' # ''V. calcaratum - [[Heterostemma acuminatum]]'' # ''V. calcicola - [[Matelea calcicola]]'' # ''V. callialatum - [[Cynanchum callialatum]]'' # ''V. campechianum - [[Matelea campechiana]]'' # ''V. camporum - [[Matelea camporum]]'' # ''V. capense - [[Pentatropis capensis]]'' # ''V. carolinense - [[Matelea carolinensis]]'' # ''V. caudatum - [[Matelea caudata]]'' # ''V. cavanillesii - [[Gonolobus niger]]'' # ''V. chekiangense - [[Cynanchum chekiangense]]'' # ''V. chiapense - [[Gonolobus chiapensis]]'' # ''V. chihuahuense - [[Matelea chihuahuensis]]'' # ''V. chiloense - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. chinense - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. chiriquense - [[Gonolobus chiriquensis]]'' # ''V. chrysanthum - [[Matelea chrysantha]]'' # ''V. congestum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. crenatum - [[Matelea crenata]]'' # ''V. cteniophorum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. cyclophyllum - [[Matelea cyclophylla]]'' # ''V. cynanchoides - [[Matelea cynanchoides]]'' # ''V. dalhousiae - [[Cynanchum dalhousiae]]'' # ''V. dasystephanum - [[Gonolobus dasystephanus]]'' # ''V. diadematum - [[Macroscepis diademata]]'' # ''V. dombeyanum - [[Cynanchum dombeyanum]]'' # ''V. dubium - [[Gonolobus albomarginatus]]'' # ''V. edule - [[Gonolobus edulis]]'' # ''V. eichleri - [[Orthosia eichleri]]'' # ''V. erianthum - [[Gonolobus erianthus]]'' # ''V. erubescens - [[Cynanchum pedunculatum]]'' # ''V. eurychitoides - [[Cynanchum eurychitoides]]'' # ''V. excelsum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. fimbriatum - [[Matelea cumanensis]]'' # ''V. flavidulum - [[Matelea flavidula]]'' # ''V. floridanum - [[Matelea floridana]]'' # ''V. fordii - [[Cynanchum fordii]]'' # ''V. formosanum - [[Cynanchum ovalifolium]]'' # ''V. forrestii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. fraternum - [[Gonolobus fraternus]]'' # ''V. fruticulosum - [[Blyttia fruticulosa]]'' # ''V. fuscum - [[Gonolobus fuscus]]'' # ''V. gentlei - [[Matelea gentlei]]'' # ''V. glaucescens - [[Cynanchum glaucescens]]'' # ''V. gonocarpos - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. gracilipes - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. grandiflorum'' <small>Standl. not (R. Br.) Kuntze</small> - ''[[Matelea fulvida]]'' # ''V. greggii - [[Matelea greggii]]'' # ''V. guilleminianum - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. hancockianum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. hastulatum - [[Matelea hastulata]]'' # ''V. hatchii - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. heydei - [[Cynanchum heydei]]'' # ''V. hirtellum - [[Metastelma hirtellum]]'' # ''V. holstii - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. hydrophilum - [[Cynanchum hydrophilum]]'' # ''V. insulanum - [[Cynanchum insulanum]]'' # ''V. jacquemontianum - [[Cynanchum jacquemontianum]]'' # ''V. jaliscense - [[Gonolobus jaliscensis]]'' # ''V. japonicum var. grayanum - [[Cynanchum grayanum]]'' # ''V. kitagawae - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. krameri - [[Cynanchum krameri]]'' # ''V. kunthii - [[Cynanchum kunthii]]'' # ''V. lasiostomum - [[Gonolobus lasiostomus]]'' # ''V. lateriflorum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. leptocladum - [[Cynanchum leptocladum]]'' # ''V. lesueurii - [[Matelea lesueurii]]'' # ''V. limprichtii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. linearifolium - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. linearisepalum - [[Cynanchum linearisepalum]]'' # ''V. linifolium - [[Cynanchum linifolium]]'' # ''V. littorale - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. lundellii - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. luteum'' <small>Sieber ex Boiss. not Hoffmanns. & Link</small> - ''[[Asclepias lutea]]'' # ''V. macranthum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. macrophyllum var. nikoensis - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. magnifolium - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. mandschuricum - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. mannii - [[Cynanchum adalinae]] subsp. mannii'' # ''V. medium - [[Antitoxicum medium]]'' # ''V. megacarphum - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. melanthum - [[Orthosia melantha]]'' # ''V. microphyllum - [[Cynanchum microphyllum]]'' # ''V. mongolicum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. mucronatum - [[Cynanchum chilense]]'' # ''V. muliense - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. multiflorum - [[Cynanchum multiflorum]]'' # ''V. multinerve - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. myrtifolium - [[Cynanchum myrtifolium]]'' # ''V. nemorosum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. nigrescens - [[Matelea nigrescens]]'' # ''V. nummulariifolium - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. oaxacanum - [[Matelea oaxacana]]'' # ''V. obliquum - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. oblongatum - [[Matelea oblongata]]'' # ''V. obtusifolium - [[Cynanchum obtusifolium]]'' # ''V. ochroleucum - [[Alexitoxicon ochroleucum]]'' # ''V. otophyllum - [[Cynanchum otophyllum]]'' # ''V. pachylepis - [[Marsdenia araujacea]]'' # ''V. pachyphyllum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. parvifolium - [[Matelea parvifolia]]'' # ''V. patagonicum - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. pauciflorum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. pectinatum - [[Gonolobus pectinatus]]'' # ''V. petiolare - [[Matelea petiolaris]]'' # ''V. petrense - [[Cynanchum petrense]]'' # ''V. petrophilum - [[Alexitoxicon petrophilum]]'' # ''V. pinguifolium - [[Matelea pinguifolia]]'' # ''V. pittieri - [[Matelea picturata]]'' # ''V. polyanthum - [[Cynanchum polyanthum]]'' # ''V. porphyranthum - [[Matelea porphyrantha]]'' # ''V. productum - [[Matelea producta]]'' # ''V. propinquum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. pseudobarbatum - [[Matelea pseudobarbata]]'' # ''V. puberulum - [[Alexitoxicon puberulum]]'' # ''V. pubescens - [[Cynanchum chinense]]'' # ''V. pubiflorum - [[Matelea pubiflora]]'' # ''V. pueblense - [[Matelea pueblensis]]'' # ''V. purpureum - [[Cynanchum purpureum]]'' # ''V. quercetorum - [[Matelea quercetorum]]'' # ''V. quirosii - [[Polystemma guatemalense]]'' # ''V. repandum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. reticulatum - [[Matelea reticulata]]'' # ''V. riedelii - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. riparium - [[Cynanchum riparium]]'' # ''V. robertii - [[Petalostelma robertii]]'' # ''V. rothschuhii - [[Gonolobus heterophyllus]]'' # ''V. rutenbergianum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. saepimentorum - [[Cynanchum racemosum]] var. unifarium'' # ''V. sagittifolium - [[Matelea sagittifolia]]'' # ''V. salvinii - [[Gonolobus salvinii]]'' # ''V. schippii - [[Gonolobus leianthus]]'' # ''V. schmalhausenii - [[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' # ''V. scoparium - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. selloanum - [[Orthosia selloana]]'' # ''V. sepium - [[Metastelma sepium]]'' # ''V. shortii - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. sibiricum var. australe - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sibiricum var. boreale - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sintenisii - [[Matelea sintenisii]]'' # ''V. stauntonii - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. stenanthum - [[Gonolobus stenanthus]]'' # ''V. stenophyllum - [[Cynanchum stenophyllum]]'' # ''V. stephanotrichum - [[Gonolobus stephanotrichus]]'' # ''V. steppicola - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. striatum - [[Gonolobus striatus]]'' # ''V. suberiferum - [[Matelea suberifera]]'' # ''V. suberosum - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. sublanceolatum - [[Cynanchum sublanceolatum]]'' # ''V. taihangense - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. thesioides - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. tingens - [[Gonolobus tingens]]'' # ''V. tmoleum - [[Antitoxicum tmoleum]]'' # ''V. tomentosum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. tortum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. trichoneuron - [[Matelea tuerckheimii]]'' # ''V. triflorum - [[Gonolobus triflorus]]'' # ''V. tristiflorum - [[Matelea tristiflora]]'' # ''V. tunicatum - [[Cynanchum tunicatum]]'' # ''V. umbellatum - [[Cynanchum rusbyi]]'' # ''V. umbrosum - [[Cynanchum umbrosum]]'' # ''V. undulatum - [[Cynanchum andinum]]'' # ''V. uniflorum - [[Gonolobus uniflorus]]'' # ''V. urceolatum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. variifolium - [[Matelea variifolia]]'' # ''V. velutinum - [[Matelea velutina]]'' # ''V. versicolor - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. verticillatum - [[Cynanchum verticillatum]]'' # ''V. virescens - [[Cynanchum eurychiton]]'' # ''V. viride - [[Cynanchum atacamense]]'' # ''V. viridiflorum - [[Matelea denticulata]]'' # ''V. wallichii - [[Cynanchum wallichii]]'' # ''V. wilfordii - [[Cynanchum wilfordii]]'' # ''V. wootonii - [[Matelea wootonii]]'' # ''V. xanthotrichum - [[Gonolobus xanthotrichus]]'' # ''V. zollingeri - [[Cynanchum ovalifolium]]''}} == Галерија == <gallery heights="180px" mode="packed-hover" style="margin-top:3em;"> Податотека:Illustration_Vincetoxicum_hirundinaria0.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinarium0.jpg Податотека:Vincetoxicum-hirundinaria-seeds.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinaria2_resize.jpg </gallery> == Наводи == [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] df2bewsbshf5exen3f6eea7rzx29bih 5608244 5608243 2026-08-11T16:11:40Z Lili Arsova 86688 5608244 wikitext text/x-wiki [[Податотека:20180519Vincetoxicum hirundinaria1.jpg|мини|''Vincetoxicum hirundinaria'']] '''''Vincetoxicum''''' е род на [[растенија]] од семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]]. Иако видовите во ''Vincetoxicum'' понекогаш биле вклучени во ''[[Cynanchum]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=108969|title=Cynanchum in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Cynanchum|title=2013 BONAP North American Plant Atlas. TaxonMaps|work=bonap.net}}</ref> хемиските и молекуларните докази покажуваат дека ''Vincetoxicum'' е потесно поврзан со ''Tylophora'', <ref>{{Наведување|title=Circumscription of the Genus Cynanchum (Apocynaceae-Asclepiadoideae)|last=Sigrid Liede and Angelika Tauber|journal=Systematic Botany|volume=27|number=4|date=Oct–Dec 2002|pages=789–800|doi=10.1043/0363-6445-27.4.789|publisher=American Society of Plant Taxonomists|doi_brokendate=12 July 2025|jstor=3093924}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vincetoxicum|title=Genere Vincetoxicum - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org}}</ref> сега вклучен во ''Vincetoxicum'' . Генеричкото име значи „убивач на отров“ на ботанички латински поради наводните противотровни ефекти на растенијата против каснување од змија. == Опис == [[Податотека:Illustration Vincetoxicum hirundinaria0.jpg|мини|Илустрација на Vincetoxicum hirundinaria]] Повеќегодишни тревни растенија или мали грмушки, често горните делови на стеблото се потенки и се искачуваат и се обвиткуваат околу други растенија. Листовите се спротивно распоредени со кратки петели. Цветовите се собрани во цимозни соцветија во лисните оски. Венчето е бело, жолтеникаво, кафеаво или темноцрвено, длабоко засечено на 5 сегменти кои штрчат за време на цветањето. Прашниците 5, отворени се на врвот, филаментите се споени во основата и формираат едноставна круничка, без кукасти израстоци. Полиниумите се висечки. Плодните листови се слободни, столпчињата сраснати на врвот во петделна чашка. Плодот е мевче, вретенесто, покриено со голем број семиња со снопочиња од влакна. == Распространетост == '''''Vincetoxicum''''' е распространето во умерените региони на Евроазија има приближно 30 видови, над 100 видови во Америка и неколку во Африка. Во поранешниот СССР има повеќе од 25 видови, првенствено во јужниот европски дел и Кавказ. Растe на степски и карпести падини, грмушки, шумски рабови и шуми. == Видови == Видови прифатени од Plants of the World Online од 2025 година: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30010004-2|title=Vincetoxicum Wolf {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref> {{Div col}} *''[[Vincetoxicum adnatum]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum afrum]]'' {{small|(Meisn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum ambiguum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum amplexicaule]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum angustifolium]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anomalum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anthopotamicum]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum apiculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arachnoideum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arenicola]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum aristolochioides]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum arnottianum]]'' {{small|(Wight) Wight}} *''[[Vincetoxicum ascyrifolium]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum assadii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum atratum]]'' {{small|(Bunge) C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum augustinianum]]'' {{small|(Hemsl.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum auriculatum]]'' {{small|(Royle ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum auritum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum austrokiusianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum badium]]'' {{small|(E.Mey.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum balakrishnanii]]'' {{small|(P.M.Salim & J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum barbatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum belostemma]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum biglandulosum]]'' {{small|(Endl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum bilobatum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum biondioides]]'' {{small|(W.T.Wang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum brachystelmoides]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum bracteatum]]'' {{small|(Thunb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brassii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brevipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brownii]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cambodiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cameroonicum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum canescens]]'' {{small|(Willd.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum capparidifolium]]'' {{small|(Wight & Arn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum cardiostephanum]]'' {{small|(Rech.f.) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum carnosum]]'' {{small|(R.Br.) Benth.}} *''[[Vincetoxicum cernuum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum chekiangense]]'' {{small|(M.Cheng) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum chinense]]'' {{small|S.Moore}} *''[[Vincetoxicum chingtungense]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum christineae]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum cinerascens]]'' {{small|(R.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cissoides]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum clemensiae]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coddii]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coloratum]]'' {{small|(C.T.White) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum confusum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum congolanum]]'' {{small|(Baill.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum conspicuum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordatum]]'' {{small|(R.Br. ex Schult.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordifolium]]'' {{small|(Thwaites) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum coriaceum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum costantinianum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum crassifolium]]'' {{small|(Zipp. ex Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum crassipes]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum creticum]]'' {{small|Browicz}} *''[[Vincetoxicum cycleoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dahomense]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalatense]]'' {{small|(S.Moore) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalzellii]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum darvasicum]]'' {{small|B.Fedtsch.}} *''[[Vincetoxicum deltoideum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum dionysiense]]'' {{small|Mouterde}} *''[[Vincetoxicum diplostigma]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum doianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum dorgelonis]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum elmeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum emeiense]]'' {{small|Si Y.Zeng & Q.Y.Yang}} *''[[Vincetoxicum erectum]]'' {{small|(F.Muell. ex Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum exile]]'' {{small|(Colebr.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum fasciculatum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum flanaganii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flavum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum fleckii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flexuosum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum floribundum]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum fordii]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum forrestii]]'' {{small|(Schltr.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum forsteri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum fruticulosum]]'' {{small|(Decne.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum funebre]]'' {{small|Boiss. & Kotschy}} *''[[Vincetoxicum fuscatum]]'' {{small|(Hornem.) Endl.}} *''[[Vincetoxicum gilbertii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gilletii]]'' {{small|(De Wild.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glabriflorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucescens]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum glaucirameum]]'' {{small|(Schltr.) Schneidt, Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucum]]'' {{small|(Wall. ex Wight) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum globiferum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum govanii]]'' {{small|(Wight & Arn.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracilentum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracillimum]]'' {{small|(Markgr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum grandiflorum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hainanense]]'' {{small|(Chun & Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum harmandii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum helferi]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hellwigii]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum hemsleyanum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryanum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryi]]'' {{small|(Warb. ex Schltr. & Diels) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum heterophyllum]]'' {{small|(A.Rich.) Vatke}} *''[[Vincetoxicum himalaicum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirsutum]]'' {{small|(Wall.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirundinaria]]'' {{small|Medik.}} *''[[Vincetoxicum hookerianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hoyoense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum hui]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum huteri]]'' {{small|Vis. & Asch.}} *''[[Vincetoxicum hybanthera]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hydrophilum]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum inamoenum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum indicum]]'' {{small|(Burm.f.) Mabb.}} *''[[Vincetoxicum inhambanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum insigne]]'' {{small|(Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum insulicola]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iphisia]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iringensis]]'' {{small|(Markgr.) Goyder}} *''[[Vincetoxicum irrawadense]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum izuense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum jacquemontianum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum japonicum]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum josephrockii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum juzepczukii]]'' {{small|(Pobed.) Privalova}} *''[[Vincetoxicum katoi]]'' {{small|(Ohwi) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum kerrii]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum koi]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum krameri]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum lancilimbum]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum laxiforme]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lenifolium]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum leptanthum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum leschenaultii]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum liebianum]]'' {{small|(F.Muell.) Liede}} *''[[Vincetoxicum lii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lineare]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum linearisepalum]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum linifolium]]'' {{small|Balf.f.}} *''[[Vincetoxicum longifolium]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum longipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lugardiae]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum luridum]]'' {{small|Stocks ex S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum lycioides]]'' {{small|(E.Mey.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum macrophyllum]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum mairei]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum matsumurae]]'' {{small|(T.Yamaz.) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum membranaceum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microcentrum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microstachys]]'' {{small|(Hook.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum miquelianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum mongolicum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum monticola]]'' {{small|Goyder}} *''[[Vincetoxicum mozaffarianii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum nakaianum]]'' {{small|K.Mochizuki & Ohi-Toma}} *''[[Vincetoxicum mukdenense]]'' {{small|Kitag.}} *''[[Vincetoxicum nanum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Liede}} *''[[Vincetoxicum neglectum]]'' {{small|(J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum nicobaricum]]'' {{small|(Murugan & M.Y.Kamble) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum nigrum]]'' {{small|(L.) Moench}} *''[[Vincetoxicum nipponicum]]'' {{small|(Matsum.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum oblongum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oculatum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oligophyllum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oshimae]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum paniculatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum pannonicum]]'' {{small|(Borhidi) Holub}} *''[[Vincetoxicum parviflorum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum parviurnulum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum parvum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum petrense]]'' {{small|(Hemsl. & Lace) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum philippicum]]'' {{small|Meve, Omlor & Liede}} *''[[Vincetoxicum pictum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pierrei]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pilosellum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pingshanicum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum polyanthum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum potamophilum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum pumilum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum × purpurascens]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum raddeanum]]'' {{small|Albov}} *''[[Vincetoxicum rechingeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rehmannii]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum renchangii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum revolutum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum riparium]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum robinsonii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rockii]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum rossicum]]'' {{small|(Kleopow) Barbar.}} *''[[Vincetoxicum rotundifolium]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum roylei]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupestre]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupicola]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum × sakaianum]]'' {{small|(Honda) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum sakesarense]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum sarasinorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum scandens]]'' {{small|Sommier & Levier}} *''[[Vincetoxicum schimperi]]'' {{small|(Vatke) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' {{small|(Kusn.) Litv.}} *''[[Vincetoxicum schneideri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum secamonoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum setosum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum shaanxiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum siamicum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum sibiricum]]'' {{small|(L.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum sieboldii]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum silvestre]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum silvestrii]]'' {{small|(Pamp.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum simianum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sinaicum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum somaliense]]'' {{small|(Liede) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sootepense]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum speciosum]]'' {{small|Boiss. & Spruner}} *''[[Vincetoxicum spirale]]'' {{small|(Forssk.) D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum splendidum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum stauntonii]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum stauropolitanum]]'' {{small|Pobed.}} *''[[Vincetoxicum stenophyllum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum stewartianum]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum stocksii]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum strigosum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum stylesii]]'' {{small|Meve, Heiduk & Liede}} *''[[Vincetoxicum subcanescens]]'' {{small|S.A.Shah & A.Sultan}} *''[[Vincetoxicum sublanceolatum]]'' {{small|(Miq.) Maxim.}} *''[[Vincetoxicum subramanii]]'' {{small|(A.N.Henry) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum svetlanae]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum sylvaticum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum taihangense]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum taiwanense]]'' {{small|(Hatus.) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum tanakae]]'' {{small|(Maxim.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum tenerrimum]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum tengii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tenuipedunculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum thailandense]]'' {{small|(P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum thorelii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tmoleum]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum tridactylatum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsaii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsiangii]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum tsiukowense]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tylophoroides]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum ucrainicum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum umbelliferum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum uncinatum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum utriculosum]]'' {{small|(Costantin) Liede}} *''[[Vincetoxicum versicolor]]'' {{small|(Bunge) Decne.}} *''[[Vincetoxicum verticillatum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum villosum]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum volubile]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum wangii]]'' {{small|(P.T.Li & W.Kittr.) Liede}} *''[[Vincetoxicum williamsii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum woollsii]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum xinpingense]]'' {{small|H.Peng & Y.H.Wang}} *''[[Vincetoxicum yamanakae]]'' {{small|(Ohwi & H.Ohashi) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum yingii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum yonakuniense]]'' {{small|(Hatus.) T.Yamash. & Tateishi}} *''[[Vincetoxicum yunnanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum zeylanicum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} {{Div col end}} ; Претходно вклучени Преместени во други родови ( ''[[Alexitoxicon]]'', ''[[Antitoxicum]]'', ''Asclepias'', ''Blyttia'', ''[[Cynanchum]]'', ''Dictyanthus'', ''Diplolepis'', ''Gonolobus'', ''Heterostemma'', ''Macroscepis'', ''Matelea'', ''Orthosia'', ''Pentatropis'', ''Petalostelma'', ''Polystemma'' ){{Столбови-список|# ''V. abyssinicum - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. acutissimum - [[Matelea acutissima]]'' # ''V. acutum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. adalinae - [[Cynanchum adalinae]]'' # ''V. adenocardium - [[Matelea adenocardia]]'' # ''V. affine - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. africanum - [[Cynanchum africanum]]'' # ''V. alabamense - [[Matelea alabamensis]]'' # ''V. alatum - [[Cynanchum alatum]]'' # ''V. albidum - [[Alexitoxicon albidum]]'' # ''V. alpicolum - [[Alexitoxicon alpicola]]'' # ''V. ambiguum - [[Cynanchum ambiguum]]'' # ''V. amplexicaule - [[Cynanchum amplexicaule]]'' # ''V. angulatum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. angustilobum - [[Matelea angustiloba]]'' # ''V. aphyllum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. arenosum - [[Cynanchum arenosum]]'' # ''V. ascyrifolium - [[Cynanchum ascyrifolium]]'' # ''V. asperum - [[Gonolobus asper]]'' # ''V. astephanoides - [[Marsdenia astephanoides]]'' # ''V. atratum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. atrocoronatum - [[Matelea atrocoronata]]'' # ''V. auriculatum - [[Cynanchum auriculatum]]'' # ''V. baldwinianum - [[Matelea baldwyniana]]'' # ''V. balfourianum - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. barbatum - [[Gonolobus barbatus]]'' # ''V. belizense - [[Matelea belizensis]]'' # ''V. bifidum - [[Gonolobus bifidus]]'' # ''V. biondioides - [[Cynanchum biondioides]]'' # ''V. boerhaviaefolium - [[Diplolepis boerhaviifolia]]'' # ''V. bojerianum - [[Cynanchum bojerianum]]'' # ''V. brandtii - [[Cynanchum brandtii]]'' # ''V. brevicoronatum - [[Matelea brevicoronata]]'' # ''V. bulligerum - [[Cynanchum bulligerum]]'' # ''V. calcaratum - [[Heterostemma acuminatum]]'' # ''V. calcicola - [[Matelea calcicola]]'' # ''V. callialatum - [[Cynanchum callialatum]]'' # ''V. campechianum - [[Matelea campechiana]]'' # ''V. camporum - [[Matelea camporum]]'' # ''V. capense - [[Pentatropis capensis]]'' # ''V. carolinense - [[Matelea carolinensis]]'' # ''V. caudatum - [[Matelea caudata]]'' # ''V. cavanillesii - [[Gonolobus niger]]'' # ''V. chekiangense - [[Cynanchum chekiangense]]'' # ''V. chiapense - [[Gonolobus chiapensis]]'' # ''V. chihuahuense - [[Matelea chihuahuensis]]'' # ''V. chiloense - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. chinense - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. chiriquense - [[Gonolobus chiriquensis]]'' # ''V. chrysanthum - [[Matelea chrysantha]]'' # ''V. congestum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. crenatum - [[Matelea crenata]]'' # ''V. cteniophorum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. cyclophyllum - [[Matelea cyclophylla]]'' # ''V. cynanchoides - [[Matelea cynanchoides]]'' # ''V. dalhousiae - [[Cynanchum dalhousiae]]'' # ''V. dasystephanum - [[Gonolobus dasystephanus]]'' # ''V. diadematum - [[Macroscepis diademata]]'' # ''V. dombeyanum - [[Cynanchum dombeyanum]]'' # ''V. dubium - [[Gonolobus albomarginatus]]'' # ''V. edule - [[Gonolobus edulis]]'' # ''V. eichleri - [[Orthosia eichleri]]'' # ''V. erianthum - [[Gonolobus erianthus]]'' # ''V. erubescens - [[Cynanchum pedunculatum]]'' # ''V. eurychitoides - [[Cynanchum eurychitoides]]'' # ''V. excelsum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. fimbriatum - [[Matelea cumanensis]]'' # ''V. flavidulum - [[Matelea flavidula]]'' # ''V. floridanum - [[Matelea floridana]]'' # ''V. fordii - [[Cynanchum fordii]]'' # ''V. formosanum - [[Cynanchum ovalifolium]]'' # ''V. forrestii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. fraternum - [[Gonolobus fraternus]]'' # ''V. fruticulosum - [[Blyttia fruticulosa]]'' # ''V. fuscum - [[Gonolobus fuscus]]'' # ''V. gentlei - [[Matelea gentlei]]'' # ''V. glaucescens - [[Cynanchum glaucescens]]'' # ''V. gonocarpos - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. gracilipes - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. grandiflorum'' <small>Standl. not (R. Br.) Kuntze</small> - ''[[Matelea fulvida]]'' # ''V. greggii - [[Matelea greggii]]'' # ''V. guilleminianum - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. hancockianum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. hastulatum - [[Matelea hastulata]]'' # ''V. hatchii - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. heydei - [[Cynanchum heydei]]'' # ''V. hirtellum - [[Metastelma hirtellum]]'' # ''V. holstii - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. hydrophilum - [[Cynanchum hydrophilum]]'' # ''V. insulanum - [[Cynanchum insulanum]]'' # ''V. jacquemontianum - [[Cynanchum jacquemontianum]]'' # ''V. jaliscense - [[Gonolobus jaliscensis]]'' # ''V. japonicum var. grayanum - [[Cynanchum grayanum]]'' # ''V. kitagawae - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. krameri - [[Cynanchum krameri]]'' # ''V. kunthii - [[Cynanchum kunthii]]'' # ''V. lasiostomum - [[Gonolobus lasiostomus]]'' # ''V. lateriflorum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. leptocladum - [[Cynanchum leptocladum]]'' # ''V. lesueurii - [[Matelea lesueurii]]'' # ''V. limprichtii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. linearifolium - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. linearisepalum - [[Cynanchum linearisepalum]]'' # ''V. linifolium - [[Cynanchum linifolium]]'' # ''V. littorale - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. lundellii - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. luteum'' <small>Sieber ex Boiss. not Hoffmanns. & Link</small> - ''[[Asclepias lutea]]'' # ''V. macranthum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. macrophyllum var. nikoensis - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. magnifolium - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. mandschuricum - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. mannii - [[Cynanchum adalinae]] subsp. mannii'' # ''V. medium - [[Antitoxicum medium]]'' # ''V. megacarphum - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. melanthum - [[Orthosia melantha]]'' # ''V. microphyllum - [[Cynanchum microphyllum]]'' # ''V. mongolicum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. mucronatum - [[Cynanchum chilense]]'' # ''V. muliense - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. multiflorum - [[Cynanchum multiflorum]]'' # ''V. multinerve - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. myrtifolium - [[Cynanchum myrtifolium]]'' # ''V. nemorosum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. nigrescens - [[Matelea nigrescens]]'' # ''V. nummulariifolium - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. oaxacanum - [[Matelea oaxacana]]'' # ''V. obliquum - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. oblongatum - [[Matelea oblongata]]'' # ''V. obtusifolium - [[Cynanchum obtusifolium]]'' # ''V. ochroleucum - [[Alexitoxicon ochroleucum]]'' # ''V. otophyllum - [[Cynanchum otophyllum]]'' # ''V. pachylepis - [[Marsdenia araujacea]]'' # ''V. pachyphyllum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. parvifolium - [[Matelea parvifolia]]'' # ''V. patagonicum - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. pauciflorum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. pectinatum - [[Gonolobus pectinatus]]'' # ''V. petiolare - [[Matelea petiolaris]]'' # ''V. petrense - [[Cynanchum petrense]]'' # ''V. petrophilum - [[Alexitoxicon petrophilum]]'' # ''V. pinguifolium - [[Matelea pinguifolia]]'' # ''V. pittieri - [[Matelea picturata]]'' # ''V. polyanthum - [[Cynanchum polyanthum]]'' # ''V. porphyranthum - [[Matelea porphyrantha]]'' # ''V. productum - [[Matelea producta]]'' # ''V. propinquum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. pseudobarbatum - [[Matelea pseudobarbata]]'' # ''V. puberulum - [[Alexitoxicon puberulum]]'' # ''V. pubescens - [[Cynanchum chinense]]'' # ''V. pubiflorum - [[Matelea pubiflora]]'' # ''V. pueblense - [[Matelea pueblensis]]'' # ''V. purpureum - [[Cynanchum purpureum]]'' # ''V. quercetorum - [[Matelea quercetorum]]'' # ''V. quirosii - [[Polystemma guatemalense]]'' # ''V. repandum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. reticulatum - [[Matelea reticulata]]'' # ''V. riedelii - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. riparium - [[Cynanchum riparium]]'' # ''V. robertii - [[Petalostelma robertii]]'' # ''V. rothschuhii - [[Gonolobus heterophyllus]]'' # ''V. rutenbergianum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. saepimentorum - [[Cynanchum racemosum]] var. unifarium'' # ''V. sagittifolium - [[Matelea sagittifolia]]'' # ''V. salvinii - [[Gonolobus salvinii]]'' # ''V. schippii - [[Gonolobus leianthus]]'' # ''V. schmalhausenii - [[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' # ''V. scoparium - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. selloanum - [[Orthosia selloana]]'' # ''V. sepium - [[Metastelma sepium]]'' # ''V. shortii - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. sibiricum var. australe - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sibiricum var. boreale - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sintenisii - [[Matelea sintenisii]]'' # ''V. stauntonii - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. stenanthum - [[Gonolobus stenanthus]]'' # ''V. stenophyllum - [[Cynanchum stenophyllum]]'' # ''V. stephanotrichum - [[Gonolobus stephanotrichus]]'' # ''V. steppicola - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. striatum - [[Gonolobus striatus]]'' # ''V. suberiferum - [[Matelea suberifera]]'' # ''V. suberosum - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. sublanceolatum - [[Cynanchum sublanceolatum]]'' # ''V. taihangense - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. thesioides - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. tingens - [[Gonolobus tingens]]'' # ''V. tmoleum - [[Antitoxicum tmoleum]]'' # ''V. tomentosum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. tortum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. trichoneuron - [[Matelea tuerckheimii]]'' # ''V. triflorum - [[Gonolobus triflorus]]'' # ''V. tristiflorum - [[Matelea tristiflora]]'' # ''V. tunicatum - [[Cynanchum tunicatum]]'' # ''V. umbellatum - [[Cynanchum rusbyi]]'' # ''V. umbrosum - [[Cynanchum umbrosum]]'' # ''V. undulatum - [[Cynanchum andinum]]'' # ''V. uniflorum - [[Gonolobus uniflorus]]'' # ''V. urceolatum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. variifolium - [[Matelea variifolia]]'' # ''V. velutinum - [[Matelea velutina]]'' # ''V. versicolor - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. verticillatum - [[Cynanchum verticillatum]]'' # ''V. virescens - [[Cynanchum eurychiton]]'' # ''V. viride - [[Cynanchum atacamense]]'' # ''V. viridiflorum - [[Matelea denticulata]]'' # ''V. wallichii - [[Cynanchum wallichii]]'' # ''V. wilfordii - [[Cynanchum wilfordii]]'' # ''V. wootonii - [[Matelea wootonii]]'' # ''V. xanthotrichum - [[Gonolobus xanthotrichus]]'' # ''V. zollingeri - [[Cynanchum ovalifolium]]''}} == Галерија == <gallery heights="180px" mode="packed-hover" style="margin-top:3em;"> Податотека:Illustration_Vincetoxicum_hirundinaria0.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinarium0.jpg Податотека:Vincetoxicum-hirundinaria-seeds.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinaria2_resize.jpg Податотека:Vincetoxicum nigrum02.jpg </gallery> == Наводи == [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] cf4j42bzfxfie7xbddzhuqhleuxvrd4 5608245 5608244 2026-08-11T16:14:23Z Lili Arsova 86688 навод 5608245 wikitext text/x-wiki [[Податотека:20180519Vincetoxicum hirundinaria1.jpg|мини|''Vincetoxicum hirundinaria'']] '''''Vincetoxicum''''' е род на [[растенија]] од семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]]. Иако видовите во ''Vincetoxicum'' понекогаш биле вклучени во ''[[Cynanchum]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=108969|title=Cynanchum in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bonap.net/NAPA/TaxonMaps/Genus/County/Cynanchum|title=2013 BONAP North American Plant Atlas. TaxonMaps|work=bonap.net}}</ref> хемиските и молекуларните докази покажуваат дека ''Vincetoxicum'' е потесно поврзан со ''Tylophora'', <ref>{{Наведување|title=Circumscription of the Genus Cynanchum (Apocynaceae-Asclepiadoideae)|last=Sigrid Liede and Angelika Tauber|journal=Systematic Botany|volume=27|number=4|date=Oct–Dec 2002|pages=789–800|doi=10.1043/0363-6445-27.4.789|publisher=American Society of Plant Taxonomists|doi_brokendate=12 July 2025|jstor=3093924}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/floraspecie.php?genere=Vincetoxicum|title=Genere Vincetoxicum - Flora Italiana|work=luirig.altervista.org}}</ref> сега вклучен во ''Vincetoxicum'' . Генеричкото име значи „убивач на отров“ на ботанички латински поради наводните противотровни ефекти на растенијата против каснување од змија. == Опис == [[Податотека:Illustration Vincetoxicum hirundinaria0.jpg|мини|Илустрација на Vincetoxicum hirundinaria]] Повеќегодишни тревни растенија или мали грмушки, често горните делови на стеблото се потенки и се искачуваат и се обвиткуваат околу други растенија. Листовите се спротивно распоредени со кратки петели. Цветовите се собрани во цимозни соцветија во лисните оски. Венчето е бело, жолтеникаво, кафеаво или темноцрвено, длабоко засечено на 5 сегменти кои штрчат за време на цветањето. Прашниците 5, отворени се на врвот, филаментите се споени во основата и формираат едноставна круничка, без кукасти израстоци. Полиниумите се висечки. Плодните листови се слободни, столпчињата сраснати на врвот во петделна чашка. Плодот е мевче, вретенесто, покриено со голем број семиња со снопочиња од влакна.<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје, .|year=2021,|location=Скопје|pages=стр 54}}</ref> == Распространетост == '''''Vincetoxicum''''' е распространето во умерените региони на Евроазија има приближно 30 видови, над 100 видови во Америка и неколку во Африка. Во поранешниот СССР има повеќе од 25 видови, првенствено во јужниот европски дел и Кавказ. Растe на степски и карпести падини, грмушки, шумски рабови и шуми. == Видови == Видови прифатени од Plants of the World Online од 2025 година: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30010004-2|title=Vincetoxicum Wolf {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref> {{Div col}} *''[[Vincetoxicum adnatum]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum afrum]]'' {{small|(Meisn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum ambiguum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum amplexicaule]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum angustifolium]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anomalum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum anthopotamicum]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum apiculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arachnoideum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum arenicola]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum aristolochioides]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum arnottianum]]'' {{small|(Wight) Wight}} *''[[Vincetoxicum ascyrifolium]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum assadii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum atratum]]'' {{small|(Bunge) C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum augustinianum]]'' {{small|(Hemsl.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum auriculatum]]'' {{small|(Royle ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum auritum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum austrokiusianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum badium]]'' {{small|(E.Mey.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum balakrishnanii]]'' {{small|(P.M.Salim & J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum barbatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum belostemma]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum biglandulosum]]'' {{small|(Endl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum bilobatum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum biondioides]]'' {{small|(W.T.Wang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum brachystelmoides]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum bracteatum]]'' {{small|(Thunb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brassii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brevipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum brownii]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cambodiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cameroonicum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum canescens]]'' {{small|(Willd.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum capparidifolium]]'' {{small|(Wight & Arn.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum cardiostephanum]]'' {{small|(Rech.f.) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum carnosum]]'' {{small|(R.Br.) Benth.}} *''[[Vincetoxicum cernuum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum chekiangense]]'' {{small|(M.Cheng) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum chinense]]'' {{small|S.Moore}} *''[[Vincetoxicum chingtungense]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum christineae]]'' {{small|(P.I.Forst.) Liede}} *''[[Vincetoxicum cinerascens]]'' {{small|(R.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cissoides]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum clemensiae]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coddii]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum coloratum]]'' {{small|(C.T.White) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum confusum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum congolanum]]'' {{small|(Baill.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum conspicuum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordatum]]'' {{small|(R.Br. ex Schult.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum cordifolium]]'' {{small|(Thwaites) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum coriaceum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum costantinianum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum crassifolium]]'' {{small|(Zipp. ex Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum crassipes]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum creticum]]'' {{small|Browicz}} *''[[Vincetoxicum cycleoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dahomense]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalatense]]'' {{small|(S.Moore) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum dalzellii]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum darvasicum]]'' {{small|B.Fedtsch.}} *''[[Vincetoxicum deltoideum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum dionysiense]]'' {{small|Mouterde}} *''[[Vincetoxicum diplostigma]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum doianum]]'' {{small|(Koidz.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum dorgelonis]]'' {{small|(Bakh.f.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum elmeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum emeiense]]'' {{small|Si Y.Zeng & Q.Y.Yang}} *''[[Vincetoxicum erectum]]'' {{small|(F.Muell. ex Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum exile]]'' {{small|(Colebr.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum fasciculatum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum flanaganii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flavum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum fleckii]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum flexuosum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum floribundum]]'' {{small|(Miq.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum fordii]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum forrestii]]'' {{small|(Schltr.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum forsteri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum fruticulosum]]'' {{small|(Decne.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum funebre]]'' {{small|Boiss. & Kotschy}} *''[[Vincetoxicum fuscatum]]'' {{small|(Hornem.) Endl.}} *''[[Vincetoxicum gilbertii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gilletii]]'' {{small|(De Wild.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glabriflorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucescens]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum glaucirameum]]'' {{small|(Schltr.) Schneidt, Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum glaucum]]'' {{small|(Wall. ex Wight) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum globiferum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum govanii]]'' {{small|(Wight & Arn.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracilentum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum gracillimum]]'' {{small|(Markgr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum grandiflorum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hainanense]]'' {{small|(Chun & Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum harmandii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum helferi]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hellwigii]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum hemsleyanum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryanum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum henryi]]'' {{small|(Warb. ex Schltr. & Diels) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum heterophyllum]]'' {{small|(A.Rich.) Vatke}} *''[[Vincetoxicum himalaicum]]'' {{small|(Hook.f.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirsutum]]'' {{small|(Wall.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hirundinaria]]'' {{small|Medik.}} *''[[Vincetoxicum hookerianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hoyoense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum hui]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum huteri]]'' {{small|Vis. & Asch.}} *''[[Vincetoxicum hybanthera]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum hydrophilum]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum inamoenum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum indicum]]'' {{small|(Burm.f.) Mabb.}} *''[[Vincetoxicum inhambanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum insigne]]'' {{small|(Tsiang) Meve, H.H.Kong & Liede}} *''[[Vincetoxicum insulicola]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iphisia]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum iringensis]]'' {{small|(Markgr.) Goyder}} *''[[Vincetoxicum irrawadense]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum izuense]]'' {{small|T.Yamash.}} *''[[Vincetoxicum jacquemontianum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum japonicum]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum josephrockii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum juzepczukii]]'' {{small|(Pobed.) Privalova}} *''[[Vincetoxicum katoi]]'' {{small|(Ohwi) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum kerrii]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum koi]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum krameri]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum lancilimbum]]'' {{small|(Merr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum laxiforme]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lenifolium]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum leptanthum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum leschenaultii]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum liebianum]]'' {{small|(F.Muell.) Liede}} *''[[Vincetoxicum lii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lineare]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum linearisepalum]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum linifolium]]'' {{small|Balf.f.}} *''[[Vincetoxicum longifolium]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum longipes]]'' {{small|(Turcz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lugardiae]]'' {{small|(Bullock) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum lui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum luridum]]'' {{small|Stocks ex S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum lycioides]]'' {{small|(E.Mey.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum macrophyllum]]'' {{small|Siebold & Zucc.}} *''[[Vincetoxicum mairei]]'' {{small|(Hand.-Mazz.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum matsumurae]]'' {{small|(T.Yamaz.) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum membranaceum]]'' {{small|(Tsiang & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microcentrum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum microstachys]]'' {{small|(Hook.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum miquelianum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum mongolicum]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum monticola]]'' {{small|Goyder}} *''[[Vincetoxicum mozaffarianii]]'' {{small|Zaeifi}} *''[[Vincetoxicum nakaianum]]'' {{small|K.Mochizuki & Ohi-Toma}} *''[[Vincetoxicum mukdenense]]'' {{small|Kitag.}} *''[[Vincetoxicum nanum]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Liede}} *''[[Vincetoxicum neglectum]]'' {{small|(J.Mathew) Kottaim.}} *''[[Vincetoxicum nicobaricum]]'' {{small|(Murugan & M.Y.Kamble) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum nigrum]]'' {{small|(L.) Moench}} *''[[Vincetoxicum nipponicum]]'' {{small|(Matsum.) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum oblongum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oculatum]]'' {{small|(N.E.Br.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oligophyllum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum oshimae]]'' {{small|(Hayata) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum paniculatum]]'' {{small|(R.Br.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum pannonicum]]'' {{small|(Borhidi) Holub}} *''[[Vincetoxicum parviflorum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum parviurnulum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum parvum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum petrense]]'' {{small|(Hemsl. & Lace) Rech.f.}} *''[[Vincetoxicum philippicum]]'' {{small|Meve, Omlor & Liede}} *''[[Vincetoxicum pictum]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pierrei]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pilosellum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum pingshanicum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum polyanthum]]'' {{small|Kuntze}} *''[[Vincetoxicum potamophilum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum pumilum]]'' {{small|Decne.}} *''[[Vincetoxicum × purpurascens]]'' {{small|C.Morren & Decne.}} *''[[Vincetoxicum raddeanum]]'' {{small|Albov}} *''[[Vincetoxicum rechingeri]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rehmannii]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum renchangii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum revolutum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum riparium]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum robinsonii]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum rockii]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum rossicum]]'' {{small|(Kleopow) Barbar.}} *''[[Vincetoxicum rotundifolium]]'' {{small|(Buch.-Ham. ex Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum roylei]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupestre]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum rupicola]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum × sakaianum]]'' {{small|(Honda) Kitag.}} *''[[Vincetoxicum sakesarense]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum sarasinorum]]'' {{small|(Warb.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum scandens]]'' {{small|Sommier & Levier}} *''[[Vincetoxicum schimperi]]'' {{small|(Vatke) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' {{small|(Kusn.) Litv.}} *''[[Vincetoxicum schneideri]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum secamonoides]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum setosum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum shaanxiense]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum siamicum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum sibiricum]]'' {{small|(L.) Decne.}} *''[[Vincetoxicum sieboldii]]'' {{small|Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum silvestre]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum silvestrii]]'' {{small|(Pamp.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum simianum]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sinaicum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum somaliense]]'' {{small|(Liede) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sootepense]]'' {{small|(Craib) A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum speciosum]]'' {{small|Boiss. & Spruner}} *''[[Vincetoxicum spirale]]'' {{small|(Forssk.) D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum splendidum]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum stauntonii]]'' {{small|(Decne.) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum stauropolitanum]]'' {{small|Pobed.}} *''[[Vincetoxicum stenophyllum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum stewartianum]]'' {{small|S.A.Shah}} *''[[Vincetoxicum stocksii]]'' {{small|Ali & Khatoon}} *''[[Vincetoxicum strigosum]]'' {{small|A.Kidyoo}} *''[[Vincetoxicum stylesii]]'' {{small|Meve, Heiduk & Liede}} *''[[Vincetoxicum subcanescens]]'' {{small|S.A.Shah & A.Sultan}} *''[[Vincetoxicum sublanceolatum]]'' {{small|(Miq.) Maxim.}} *''[[Vincetoxicum subramanii]]'' {{small|(A.N.Henry) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum sui]]'' {{small|(Y.H.Tseng & C.T.Chao) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum svetlanae]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum sylvaticum]]'' {{small|(Decne.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum taihangense]]'' {{small|(Tsiang & H.D.Zhang) C.Y.Wu & D.Z.Li}} *''[[Vincetoxicum taiwanense]]'' {{small|(Hatus.) T.C.Hsu}} *''[[Vincetoxicum tanakae]]'' {{small|(Maxim.) Franch. & Sav.}} *''[[Vincetoxicum tenerrimum]]'' {{small|(Wight) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum tengii]]'' {{small|(Tsiang) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tenuipedunculatum]]'' {{small|(K.Schum.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum thailandense]]'' {{small|(P.T.Li) Liede}} *''[[Vincetoxicum thorelii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tmoleum]]'' {{small|Boiss.}} *''[[Vincetoxicum tridactylatum]]'' {{small|(Goyder) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsaii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tsiangii]]'' {{small|(P.T.Li) P.T.Li}} *''[[Vincetoxicum tsiukowense]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum tylophoroides]]'' {{small|(Costantin) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum ucrainicum]]'' {{small|Ostapko}} *''[[Vincetoxicum umbelliferum]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum uncinatum]]'' {{small|(M.G.Gilbert & P.T.Li) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum utriculosum]]'' {{small|(Costantin) Liede}} *''[[Vincetoxicum versicolor]]'' {{small|(Bunge) Decne.}} *''[[Vincetoxicum verticillatum]]'' {{small|(Hemsl.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum villosum]]'' {{small|(Blume) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum volubile]]'' {{small|Maxim.}} *''[[Vincetoxicum wangii]]'' {{small|(P.T.Li & W.Kittr.) Liede}} *''[[Vincetoxicum williamsii]]'' {{small|(P.I.Forst.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum woollsii]]'' {{small|(Benth.) Kuntze}} *''[[Vincetoxicum xinpingense]]'' {{small|H.Peng & Y.H.Wang}} *''[[Vincetoxicum yamanakae]]'' {{small|(Ohwi & H.Ohashi) H.Ohashi}} *''[[Vincetoxicum yingii]]'' {{small|Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum yonakuniense]]'' {{small|(Hatus.) T.Yamash. & Tateishi}} *''[[Vincetoxicum yunnanense]]'' {{small|(Schltr.) Meve & Liede}} *''[[Vincetoxicum zeylanicum]]'' {{small|(Decne.) Meve & Liede}} {{Div col end}} ; Претходно вклучени Преместени во други родови ( ''[[Alexitoxicon]]'', ''[[Antitoxicum]]'', ''Asclepias'', ''Blyttia'', ''[[Cynanchum]]'', ''Dictyanthus'', ''Diplolepis'', ''Gonolobus'', ''Heterostemma'', ''Macroscepis'', ''Matelea'', ''Orthosia'', ''Pentatropis'', ''Petalostelma'', ''Polystemma'' ){{Столбови-список|# ''V. abyssinicum - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. acutissimum - [[Matelea acutissima]]'' # ''V. acutum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. adalinae - [[Cynanchum adalinae]]'' # ''V. adenocardium - [[Matelea adenocardia]]'' # ''V. affine - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. africanum - [[Cynanchum africanum]]'' # ''V. alabamense - [[Matelea alabamensis]]'' # ''V. alatum - [[Cynanchum alatum]]'' # ''V. albidum - [[Alexitoxicon albidum]]'' # ''V. alpicolum - [[Alexitoxicon alpicola]]'' # ''V. ambiguum - [[Cynanchum ambiguum]]'' # ''V. amplexicaule - [[Cynanchum amplexicaule]]'' # ''V. angulatum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. angustilobum - [[Matelea angustiloba]]'' # ''V. aphyllum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. arenosum - [[Cynanchum arenosum]]'' # ''V. ascyrifolium - [[Cynanchum ascyrifolium]]'' # ''V. asperum - [[Gonolobus asper]]'' # ''V. astephanoides - [[Marsdenia astephanoides]]'' # ''V. atratum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. atrocoronatum - [[Matelea atrocoronata]]'' # ''V. auriculatum - [[Cynanchum auriculatum]]'' # ''V. baldwinianum - [[Matelea baldwyniana]]'' # ''V. balfourianum - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. barbatum - [[Gonolobus barbatus]]'' # ''V. belizense - [[Matelea belizensis]]'' # ''V. bifidum - [[Gonolobus bifidus]]'' # ''V. biondioides - [[Cynanchum biondioides]]'' # ''V. boerhaviaefolium - [[Diplolepis boerhaviifolia]]'' # ''V. bojerianum - [[Cynanchum bojerianum]]'' # ''V. brandtii - [[Cynanchum brandtii]]'' # ''V. brevicoronatum - [[Matelea brevicoronata]]'' # ''V. bulligerum - [[Cynanchum bulligerum]]'' # ''V. calcaratum - [[Heterostemma acuminatum]]'' # ''V. calcicola - [[Matelea calcicola]]'' # ''V. callialatum - [[Cynanchum callialatum]]'' # ''V. campechianum - [[Matelea campechiana]]'' # ''V. camporum - [[Matelea camporum]]'' # ''V. capense - [[Pentatropis capensis]]'' # ''V. carolinense - [[Matelea carolinensis]]'' # ''V. caudatum - [[Matelea caudata]]'' # ''V. cavanillesii - [[Gonolobus niger]]'' # ''V. chekiangense - [[Cynanchum chekiangense]]'' # ''V. chiapense - [[Gonolobus chiapensis]]'' # ''V. chihuahuense - [[Matelea chihuahuensis]]'' # ''V. chiloense - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. chinense - [[Cynanchum mooreanum]]'' # ''V. chiriquense - [[Gonolobus chiriquensis]]'' # ''V. chrysanthum - [[Matelea chrysantha]]'' # ''V. congestum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. crenatum - [[Matelea crenata]]'' # ''V. cteniophorum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. cyclophyllum - [[Matelea cyclophylla]]'' # ''V. cynanchoides - [[Matelea cynanchoides]]'' # ''V. dalhousiae - [[Cynanchum dalhousiae]]'' # ''V. dasystephanum - [[Gonolobus dasystephanus]]'' # ''V. diadematum - [[Macroscepis diademata]]'' # ''V. dombeyanum - [[Cynanchum dombeyanum]]'' # ''V. dubium - [[Gonolobus albomarginatus]]'' # ''V. edule - [[Gonolobus edulis]]'' # ''V. eichleri - [[Orthosia eichleri]]'' # ''V. erianthum - [[Gonolobus erianthus]]'' # ''V. erubescens - [[Cynanchum pedunculatum]]'' # ''V. eurychitoides - [[Cynanchum eurychitoides]]'' # ''V. excelsum - [[Cynanchum acutum]]'' # ''V. fimbriatum - [[Matelea cumanensis]]'' # ''V. flavidulum - [[Matelea flavidula]]'' # ''V. floridanum - [[Matelea floridana]]'' # ''V. fordii - [[Cynanchum fordii]]'' # ''V. formosanum - [[Cynanchum ovalifolium]]'' # ''V. forrestii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. fraternum - [[Gonolobus fraternus]]'' # ''V. fruticulosum - [[Blyttia fruticulosa]]'' # ''V. fuscum - [[Gonolobus fuscus]]'' # ''V. gentlei - [[Matelea gentlei]]'' # ''V. glaucescens - [[Cynanchum glaucescens]]'' # ''V. gonocarpos - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. gracilipes - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. grandiflorum'' <small>Standl. not (R. Br.) Kuntze</small> - ''[[Matelea fulvida]]'' # ''V. greggii - [[Matelea greggii]]'' # ''V. guilleminianum - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. hancockianum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. hastulatum - [[Matelea hastulata]]'' # ''V. hatchii - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. heydei - [[Cynanchum heydei]]'' # ''V. hirtellum - [[Metastelma hirtellum]]'' # ''V. holstii - [[Cynanchum abyssinicum]]'' # ''V. hydrophilum - [[Cynanchum hydrophilum]]'' # ''V. insulanum - [[Cynanchum insulanum]]'' # ''V. jacquemontianum - [[Cynanchum jacquemontianum]]'' # ''V. jaliscense - [[Gonolobus jaliscensis]]'' # ''V. japonicum var. grayanum - [[Cynanchum grayanum]]'' # ''V. kitagawae - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. krameri - [[Cynanchum krameri]]'' # ''V. kunthii - [[Cynanchum kunthii]]'' # ''V. lasiostomum - [[Gonolobus lasiostomus]]'' # ''V. lateriflorum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. leptocladum - [[Cynanchum leptocladum]]'' # ''V. lesueurii - [[Matelea lesueurii]]'' # ''V. limprichtii - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. linearifolium - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. linearisepalum - [[Cynanchum linearisepalum]]'' # ''V. linifolium - [[Cynanchum linifolium]]'' # ''V. littorale - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. lundellii - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. luteum'' <small>Sieber ex Boiss. not Hoffmanns. & Link</small> - ''[[Asclepias lutea]]'' # ''V. macranthum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. macrophyllum var. nikoensis - [[Cynanchum inamoenum]]'' # ''V. magnifolium - [[Matelea magnifolia]]'' # ''V. mandschuricum - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. mannii - [[Cynanchum adalinae]] subsp. mannii'' # ''V. medium - [[Antitoxicum medium]]'' # ''V. megacarphum - [[Dictyanthus asper]]'' # ''V. melanthum - [[Orthosia melantha]]'' # ''V. microphyllum - [[Cynanchum microphyllum]]'' # ''V. mongolicum - [[Cynanchum mongolicum]]'' # ''V. mucronatum - [[Cynanchum chilense]]'' # ''V. muliense - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. multiflorum - [[Cynanchum multiflorum]]'' # ''V. multinerve - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. myrtifolium - [[Cynanchum myrtifolium]]'' # ''V. nemorosum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. nigrescens - [[Matelea nigrescens]]'' # ''V. nummulariifolium - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. oaxacanum - [[Matelea oaxacana]]'' # ''V. obliquum - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. oblongatum - [[Matelea oblongata]]'' # ''V. obtusifolium - [[Cynanchum obtusifolium]]'' # ''V. ochroleucum - [[Alexitoxicon ochroleucum]]'' # ''V. otophyllum - [[Cynanchum otophyllum]]'' # ''V. pachylepis - [[Marsdenia araujacea]]'' # ''V. pachyphyllum - [[Cynanchum pachyphyllum]]'' # ''V. parvifolium - [[Matelea parvifolia]]'' # ''V. patagonicum - [[Diplolepis nummulariifolia]]'' # ''V. pauciflorum - [[Cynanchum atratum]]'' # ''V. pectinatum - [[Gonolobus pectinatus]]'' # ''V. petiolare - [[Matelea petiolaris]]'' # ''V. petrense - [[Cynanchum petrense]]'' # ''V. petrophilum - [[Alexitoxicon petrophilum]]'' # ''V. pinguifolium - [[Matelea pinguifolia]]'' # ''V. pittieri - [[Matelea picturata]]'' # ''V. polyanthum - [[Cynanchum polyanthum]]'' # ''V. porphyranthum - [[Matelea porphyrantha]]'' # ''V. productum - [[Matelea producta]]'' # ''V. propinquum - [[Gonolobus macranthus]]'' # ''V. pseudobarbatum - [[Matelea pseudobarbata]]'' # ''V. puberulum - [[Alexitoxicon puberulum]]'' # ''V. pubescens - [[Cynanchum chinense]]'' # ''V. pubiflorum - [[Matelea pubiflora]]'' # ''V. pueblense - [[Matelea pueblensis]]'' # ''V. purpureum - [[Cynanchum purpureum]]'' # ''V. quercetorum - [[Matelea quercetorum]]'' # ''V. quirosii - [[Polystemma guatemalense]]'' # ''V. repandum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. reticulatum - [[Matelea reticulata]]'' # ''V. riedelii - [[Orthosia guilleminiana]]'' # ''V. riparium - [[Cynanchum riparium]]'' # ''V. robertii - [[Petalostelma robertii]]'' # ''V. rothschuhii - [[Gonolobus heterophyllus]]'' # ''V. rutenbergianum - [[Cynanchum repandum]]'' # ''V. saepimentorum - [[Cynanchum racemosum]] var. unifarium'' # ''V. sagittifolium - [[Matelea sagittifolia]]'' # ''V. salvinii - [[Gonolobus salvinii]]'' # ''V. schippii - [[Gonolobus leianthus]]'' # ''V. schmalhausenii - [[Vincetoxicum schmalhausenii]]'' # ''V. scoparium - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. selloanum - [[Orthosia selloana]]'' # ''V. sepium - [[Metastelma sepium]]'' # ''V. shortii - [[Matelea obliqua]]'' # ''V. sibiricum var. australe - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sibiricum var. boreale - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. sintenisii - [[Matelea sintenisii]]'' # ''V. stauntonii - [[Cynanchum stauntonii]]'' # ''V. stenanthum - [[Gonolobus stenanthus]]'' # ''V. stenophyllum - [[Cynanchum stenophyllum]]'' # ''V. stephanotrichum - [[Gonolobus stephanotrichus]]'' # ''V. steppicola - [[Cynanchum forrestii]]'' # ''V. striatum - [[Gonolobus striatus]]'' # ''V. suberiferum - [[Matelea suberifera]]'' # ''V. suberosum - [[Gonolobus suberosus]]'' # ''V. sublanceolatum - [[Cynanchum sublanceolatum]]'' # ''V. taihangense - [[Cynanchum taihangense]]'' # ''V. thesioides - [[Cynanchum thesioides]]'' # ''V. tingens - [[Gonolobus tingens]]'' # ''V. tmoleum - [[Antitoxicum tmoleum]]'' # ''V. tomentosum - [[Orthosia scoparia]]'' # ''V. tortum - [[Gonolobus cteniophorus]]'' # ''V. trichoneuron - [[Matelea tuerckheimii]]'' # ''V. triflorum - [[Gonolobus triflorus]]'' # ''V. tristiflorum - [[Matelea tristiflora]]'' # ''V. tunicatum - [[Cynanchum tunicatum]]'' # ''V. umbellatum - [[Cynanchum rusbyi]]'' # ''V. umbrosum - [[Cynanchum umbrosum]]'' # ''V. undulatum - [[Cynanchum andinum]]'' # ''V. uniflorum - [[Gonolobus uniflorus]]'' # ''V. urceolatum - [[Orthosia urceolata]]'' # ''V. variifolium - [[Matelea variifolia]]'' # ''V. velutinum - [[Matelea velutina]]'' # ''V. versicolor - [[Cynanchum versicolor]]'' # ''V. verticillatum - [[Cynanchum verticillatum]]'' # ''V. virescens - [[Cynanchum eurychiton]]'' # ''V. viride - [[Cynanchum atacamense]]'' # ''V. viridiflorum - [[Matelea denticulata]]'' # ''V. wallichii - [[Cynanchum wallichii]]'' # ''V. wilfordii - [[Cynanchum wilfordii]]'' # ''V. wootonii - [[Matelea wootonii]]'' # ''V. xanthotrichum - [[Gonolobus xanthotrichus]]'' # ''V. zollingeri - [[Cynanchum ovalifolium]]''}} == Галерија == <gallery heights="180px" mode="packed-hover" style="margin-top:3em;"> Податотека:Illustration_Vincetoxicum_hirundinaria0.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinarium0.jpg Податотека:Vincetoxicum-hirundinaria-seeds.jpg Податотека:Vincetoxicum_hirundinaria2_resize.jpg Податотека:Vincetoxicum nigrum02.jpg </gallery> == Наводи == [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] lwr0idikjz0qxir72ks1eprrnyrgyxm Vincetoxicum hirundinaria 0 1400858 5608258 2026-08-11T18:22:11Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1307545538|Vincetoxicum hirundinaria]]“ 5608258 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Vincetoxicum hirundinaria sl3.jpg|genus=Vincetoxicum|species=hirundinaria|authority=[[Medik.]]|synonyms=*''Asclepias vincetoxicum'' [[Carl Linnaeus|L.]] *''Cynanchum vincetoxicum'' (L.) Pers.|synonyms_ref=<ref name="plants">{{cite web | url = https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CYVI3 | title = Cynanchum vincetoxicum (L.) Pers. }}</ref>}} '''''Vincetoxicum hirundinaria''''', најчесто наречена и '''бела ластовичка''', е долговечна [[Повеќегодишно растение|тревна повеќегодишна билка]] од родот ''[[Vincetoxicum]]'' во семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]]. == Етимологија == Генеричкото име ''Vincetoxicum'', кое на латински значи „освојувач на отров“, потекнува од традиционалната употреба на ова растение како противотров на отрови. Латинското име на видот ''hirundinaria'' (од ''hirundo'', што значи ластовичка) и вообичаеното име ''бела ластовичка'' се однесуваат на неговите семки, кои потсетуваат на крило или опашката на ластовичка. == Опис == ''Vincetoxicum hirundinaria'' може да достигне висина од 30-70см. Стеблото е исправено, дебело и голо. Цветовите на стеблото се долги 10–30 (40) мм, со по 6–8 цветови.Тие имаат дијаметар од околу 1см.Венчето има пет бели ливчиња. Чашката е составена од пет споени, остри чашки чапали. Делови од чашката се линеарни или линеарно-ланцетни, долги околу 2 мм. Листовите се спротивни, јајцевидни до ланцетни и со кратко стебло. Плодовите достигнуваат должина од околу 5см и содржат многу семиња на кои се гледа прамен од бели влакна. Цветното време трае од јуни до крајот на јули. == Распространетост и живеалиште == Овој вид е автохтон на карпи и падини, особено во варовнички почви, на континентална Евроазија (вклучувајќи некои [[Балтичко Море|балтички]] острови). <ref>{{Наведено списание|last=Leimu, R|date=Jan 2004|title=Variation in the mating system of Vincetoxicum hirundinaria (Asclepiadaceae) in peripheral island populations|url=|format=Free full text|journal=Annals of Botany|volume=93|issue=1|pages=107–13|doi=10.1093/aob/mch012|issn=0305-7364|pmc=4242266|pmid=14678943}}</ref> Постојат воведени популации во Северна Америка ([[Онтарио]], [[Мичиген]] и [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]). Растението го нема во [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Во Македонија расте на суви тревни места, карпести места, на рабовите на дабови, букови, елкино-букови и борови шуми, најчесто на варовничка подлога, на силикатна и серпентина, од 300–2100 м. Видот е забележан во Скопје – с. Кучково, планината Караџица, Рада Планина, над с. Патичка Река (КМ), Тетово – Јегуновце, Мавровско – клисура на реката Радика, с. Сенце, Мавровска Река, Битола – Мариово: Лабиница и на други места.<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје,|year=2021|location=Скопје|pages=стр.57}}</ref> == Човечка култура == ''Vincetoxicum hirundinaria'' е отровно растение кое традиционално се користи за лекување на болести и во магија. Растението го споменал [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] како традиционално растение кое го користеле [[Дакијци|Дакијците]] и е познато како „билка на животните“, за кое се верува дека отвора секоја заклучена врата. == Галерија == <gallery widths="240" heights="180"> Податотека:Apocynaceae_-_Vincetoxicum_hirundinaria.JPG|алт=Close-up on flowers| Крупен план на цветови Податотека:Vincetoxicum-hirundinaria-seeds.jpg|алт=Seeds and hairy wool| Семиња и влакнеста волна на растението Податотека:Vincetoxicum_hirundinaria_MHNT.BOT.2009.17.21.jpg|алт=Fruit and seeds| Плод и семиња Податотека:Cynanchum_vincetoxicum_—_Flora_Batava_—_Volume_v20.jpg|алт=Illustration| Илустрација на растението </gallery> == Наводи == == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато|Vincetoxicum hirundinaria}} * {{Викивидови-ред|Vincetoxicum hirundinaria}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] nunr4td20urouoc7zvht6cxvsgbgz0s 5608259 5608258 2026-08-11T18:22:45Z Lili Arsova 86688 5608259 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Vincetoxicum hirundinaria sl3.jpg|genus=Vincetoxicum|species=hirundinaria|authority=[[Medik.]]|synonyms=*''Asclepias vincetoxicum'' [[Carl Linnaeus|L.]] *''Cynanchum vincetoxicum'' (L.) Pers.|synonyms_ref=<ref name="plants">{{cite web | url = https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CYVI3 | title = Cynanchum vincetoxicum (L.) Pers. }}</ref>}} '''''Vincetoxicum hirundinaria''''', најчесто наречена и '''бела ластовичка''', е долговечна [[Повеќегодишно растение|тревна повеќегодишна билка]] од родот ''[[Vincetoxicum]]'' во семејството [[Кучешки чемери|Кучешки чемери (Apocynaceae)]]. == Етимологија == Генеричкото име ''Vincetoxicum'', кое на латински значи „освојувач на отров“, потекнува од традиционалната употреба на ова растение како противотров на отрови. Латинското име на видот ''hirundinaria'' (од ''hirundo'', што значи ластовичка) и вообичаеното име ''бела ластовичка'' се однесуваат на неговите семки, кои потсетуваат на крило или опашката на ластовичка. == Опис == ''Vincetoxicum hirundinaria'' може да достигне висина од 30-70см. Стеблото е исправено, дебело и голо. Цветовите на стеблото се долги 10–30 (40) мм, со по 6–8 цветови.Тие имаат дијаметар од околу 1см.Венчето има пет бели ливчиња. Чашката е составена од пет споени, остри чашки чапали. Делови од чашката се линеарни или линеарно-ланцетни, долги околу 2 мм. Листовите се спротивни, јајцевидни до ланцетни и со кратко стебло. Плодовите достигнуваат должина од околу 5см и содржат многу семиња на кои се гледа прамен од бели влакна. Цветното време трае од јуни до крајот на јули. == Распространетост и живеалиште == Овој вид е автохтон на карпи и падини, особено во варовнички почви, на континентална Евроазија (вклучувајќи некои [[Балтичко Море|балтички]] острови). <ref>{{Наведено списание|last=Leimu, R|date=Jan 2004|title=Variation in the mating system of Vincetoxicum hirundinaria (Asclepiadaceae) in peripheral island populations|url=|format=Free full text|journal=Annals of Botany|volume=93|issue=1|pages=107–13|doi=10.1093/aob/mch012|issn=0305-7364|pmc=4242266|pmid=14678943}}</ref> Постојат воведени популации во Северна Америка ([[Онтарио]], [[Мичиген]] и [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]). Растението го нема во [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]]. Во Македонија расте на суви тревни места, карпести места, на рабовите на дабови, букови, елкино-букови и борови шуми, најчесто на варовничка подлога, на силикатна и серпентина, од 300–2100 м. Видот е забележан во Скопје – с. Кучково, планината Караџица, Рада Планина, над с. Патичка Река (КМ), Тетово – Јегуновце, Мавровско – клисура на реката Радика, с. Сенце, Мавровска Река, Битола – Мариово: Лабиница и на други места.<ref>{{Наведена книга|title=Флора на РС Македонија, Том 2, св. 2|last=Матевски|first=Владо|publisher=МАНУ, Скопје,|year=2021|location=Скопје|pages=стр.57}}</ref> == Човечка култура == ''Vincetoxicum hirundinaria'' е отровно растение кое традиционално се користи за лекување на болести и во магија. Растението го споменал [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] како традиционално растение кое го користеле [[Дакијци|Дакијците]] и е познато како „билка на животните“, за кое се верува дека отвора секоја заклучена врата. == Галерија == <gallery widths="240" heights="180"> Податотека:Apocynaceae_-_Vincetoxicum_hirundinaria.JPG|алт=Close-up on flowers| Крупен план на цветови Податотека:Vincetoxicum-hirundinaria-seeds.jpg|алт=Seeds and hairy wool| Семиња и влакнеста волна на растението Податотека:Vincetoxicum_hirundinaria_MHNT.BOT.2009.17.21.jpg|алт=Fruit and seeds| Плод и семиња Податотека:Cynanchum_vincetoxicum_—_Flora_Batava_—_Volume_v20.jpg|алт=Illustration| Илустрација на растението </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато|Vincetoxicum hirundinaria}} * {{Викивидови-ред|Vincetoxicum hirundinaria}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] n5w7zdl29pisk66s4gy6rl9553w0ba8 Мост Ватерло (Констабл) 0 1400859 5608282 2026-08-11T21:07:57Z Anjadonevska 77147 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361440244|Waterloo Bridge (Constable)]]“ 5608282 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|image=John Constable - Waterloo Bridge - Google Art Project.jpg|image_size=350px|title=Waterloo Bridge|artist=[[John Constable]]|year=1820|type=[[Oil painting|Oil on canvas]], [[landscape painting]]|height_metric=|width_metric=|height_imperial=21.6|width_imperial=30.6|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Cincinnati Art Museum]]|city=[[Cincinnati]]}}'''''Мостот Ватерло''''' е слика со речен пејзаж, масло на платно, од британскиот [[уметник]] [[Џон Констабл]], од 1820 година. На неа е прикажан поглед на [[Лондон]] гледан кон исток кон [[Ватерло (мост)|мостот Ватерло]], кој бил отворен три години претходно. Видливи се исто така и други значајни лондонски знаменитости, вклучувајќи ја [[Сомерсетски дом|Сомерсет Хаус]] и [[Катедрала Свети Павле (Лондон)|катедралата Свети Павле]]. Во преден план се водачот и [[Човечко пливање|капачите]]. Покровителот на Констабл, Џон Фишер, ја опишал како [[Каналето|Каналетовско]]. Констабл поминал многу години работејќи на голем проект ''„Отворањето на мостот Ватерло“'', прикажувајќи ги настаните од 1817 година, кој конечно бил изложен на изложбата на Кралската академија во 1832 година. Денес е во колекцијата на Музејот на уметност во Синсинати, [[Охајо]]. Помала верзија е во сопственост на Кралската академија на уметностите, во [[Лондон]]. == Видете исто така == * Список на слики од Џон Констабл == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * Бејли, Ентони. ''Џон Констабл: Сопствено кралство'' . Рендом Хаус, 2012 година. * Чарлс, Викторија. ''Полицаец'' . Паркстоун Интернешнл, 2015 година. * Хамилтон, Џејмс. ''Полицаец: Портрет'' . Хашет Велика Британија, 2022 година. * Рејнолдс, Греам. ''Констабловата Англија'' . Метрополитен музеј на уметност, 1983 година. * Торнс, Џон Е. ''Небо од Џон Констабл: Фузија на уметност и наука'' . А&Ц Блек, 1999 година. {{John Constable}}{{DEFAULTSORT:Waterloo Bridge}} [[Категорија:Слики од Џон Констабл]] b2u8rpejlv6d442j873t8m8e8g3qgaz 5608283 5608282 2026-08-11T21:09:50Z Anjadonevska 77147 5608283 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|image=John Constable - Waterloo Bridge - Google Art Project.jpg|image_size=350px|title=Waterloo Bridge|artist=[[Џон Костабл]]|year=1820|type=[[масло на платно]]|height_metric=|width_metric=|height_imperial=21.6|width_imperial=30.6|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Cincinnati Art Museum]]|city=[[Cincinnati]]}}'''''Мостот Ватерло''''' е слика со речен пејзаж, масло на платно, од британскиот [[уметник]] [[Џон Констабл]], од 1820 година. На неа е прикажан поглед на [[Лондон]] гледан кон исток кон [[Ватерло (мост)|мостот Ватерло]], кој бил отворен три години претходно. Видливи се исто така и други значајни лондонски знаменитости, вклучувајќи ја [[Сомерсетски дом|Сомерсет Хаус]] и [[Катедрала Свети Павле (Лондон)|катедралата Свети Павле]]. Во преден план се водачот и [[Човечко пливање|капачите]]. Покровителот на Констабл, Џон Фишер, ја опишал како [[Каналето|Каналетовско]]. Констабл поминал многу години работејќи на голем проект ''„Отворањето на мостот Ватерло“'', прикажувајќи ги настаните од 1817 година, кој конечно бил изложен на изложбата на Кралската академија во 1832 година. Денес е во колекцијата на Музејот на уметност во Синсинати, [[Охајо]]. Помала верзија е во сопственост на Кралската академија на уметностите, во [[Лондон]]. == Видете исто така == * Список на слики од Џон Констабл == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * Бејли, Ентони. ''Џон Констабл: Сопствено кралство'' . Рендом Хаус, 2012 година. * Чарлс, Викторија. ''Полицаец'' . Паркстоун Интернешнл, 2015 година. * Хамилтон, Џејмс. ''Полицаец: Портрет'' . Хашет Велика Британија, 2022 година. * Рејнолдс, Греам. ''Констабловата Англија'' . Метрополитен музеј на уметност, 1983 година. * Торнс, Џон Е. ''Небо од Џон Констабл: Фузија на уметност и наука'' . А&Ц Блек, 1999 година. {{John Constable}}{{DEFAULTSORT:Waterloo Bridge}} [[Категорија:Слики од Џон Констабл]] 0dlvlspdkhz40r26anndtyug1stwyd5 5608284 5608283 2026-08-11T21:10:16Z Anjadonevska 77147 5608284 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|image=John Constable - Waterloo Bridge - Google Art Project.jpg|image_size=350px|title=Waterloo Bridge|artist=[[Џон Констабл]]|year=1820|type=[[масло на платно]]|height_metric=|width_metric=|height_imperial=21.6|width_imperial=30.6|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Cincinnati Art Museum]]|city=[[Cincinnati]]}}'''''Мостот Ватерло''''' е слика со речен пејзаж, масло на платно, од британскиот [[уметник]] [[Џон Констабл]], од 1820 година. На неа е прикажан поглед на [[Лондон]] гледан кон исток кон [[Ватерло (мост)|мостот Ватерло]], кој бил отворен три години претходно. Видливи се исто така и други значајни лондонски знаменитости, вклучувајќи ја [[Сомерсетски дом|Сомерсет Хаус]] и [[Катедрала Свети Павле (Лондон)|катедралата Свети Павле]]. Во преден план се водачот и [[Човечко пливање|капачите]]. Покровителот на Констабл, Џон Фишер, ја опишал како [[Каналето|Каналетовско]]. Констабл поминал многу години работејќи на голем проект ''„Отворањето на мостот Ватерло“'', прикажувајќи ги настаните од 1817 година, кој конечно бил изложен на изложбата на Кралската академија во 1832 година. Денес е во колекцијата на Музејот на уметност во Синсинати, [[Охајо]]. Помала верзија е во сопственост на Кралската академија на уметностите, во [[Лондон]]. == Видете исто така == * Список на слики од Џон Констабл == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * Бејли, Ентони. ''Џон Констабл: Сопствено кралство'' . Рендом Хаус, 2012 година. * Чарлс, Викторија. ''Полицаец'' . Паркстоун Интернешнл, 2015 година. * Хамилтон, Џејмс. ''Полицаец: Портрет'' . Хашет Велика Британија, 2022 година. * Рејнолдс, Греам. ''Констабловата Англија'' . Метрополитен музеј на уметност, 1983 година. * Торнс, Џон Е. ''Небо од Џон Констабл: Фузија на уметност и наука'' . А&Ц Блек, 1999 година. {{John Constable}}{{DEFAULTSORT:Waterloo Bridge}} [[Категорија:Слики од Џон Констабл]] 8qq1d2wo6aeeoexryem05po5eha2uxl 5608288 5608284 2026-08-11T21:13:14Z Anjadonevska 77147 5608288 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|image=John Constable - Waterloo Bridge - Google Art Project.jpg|image_size=350px|title=Waterloo Bridge|artist=[[Џон Констабл]]|year=1820|type=[[Маслено сликарство|масло на платно]]|height_metric=|width_metric=|height_imperial=21.6|width_imperial=30.6|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Cincinnati Art Museum]]|city=[[Cincinnati]]}}'''''Мостот Ватерло''''' е слика со речен пејзаж, масло на платно, од британскиот [[уметник]] [[Џон Констабл]], од 1820 година. На неа е прикажан поглед на [[Лондон]] гледан кон исток кон [[Ватерло (мост)|мостот Ватерло]], кој бил отворен три години претходно. Видливи се исто така и други значајни лондонски знаменитости, вклучувајќи ја [[Сомерсетски дом|Сомерсет Хаус]] и [[Катедрала Свети Павле (Лондон)|катедралата Свети Павле]]. Во преден план се водачот и [[Човечко пливање|капачите]]. Покровителот на Констабл, Џон Фишер, ја опишал како [[Каналето|Каналетовско]]. Констабл поминал многу години работејќи на голем проект ''„Отворањето на мостот Ватерло“'', прикажувајќи ги настаните од 1817 година, кој конечно бил изложен на изложбата на Кралската академија во 1832 година. Денес е во колекцијата на Музејот на уметност во Синсинати, [[Охајо]]. Помала верзија е во сопственост на Кралската академија на уметностите, во [[Лондон]]. == Видете исто така == * Список на слики од Џон Констабл == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * Бејли, Ентони. ''Џон Констабл: Сопствено кралство'' . Рендом Хаус, 2012 година. * Чарлс, Викторија. ''Полицаец'' . Паркстоун Интернешнл, 2015 година. * Хамилтон, Џејмс. ''Полицаец: Портрет'' . Хашет Велика Британија, 2022 година. * Рејнолдс, Греам. ''Констабловата Англија'' . Метрополитен музеј на уметност, 1983 година. * Торнс, Џон Е. ''Небо од Џон Констабл: Фузија на уметност и наука'' . А&Ц Блек, 1999 година. {{John Constable}}{{DEFAULTSORT:Waterloo Bridge}} [[Категорија:Слики од Џон Констабл]] n86lapgadze3z0kj8ujxm4q7c799cwm 5608294 5608288 2026-08-11T21:15:19Z Anjadonevska 77147 5608294 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|image=John Constable - Waterloo Bridge - Google Art Project.jpg|image_size=350px|title=Waterloo Bridge|artist=[[Џон Констабл]]|year=1820|type=[[Маслено сликарство|масло на платно]]|height_metric=|width_metric=|height_imperial=21.6|width_imperial=30.6|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=Музеј на уметност на Синсинати, Охајо}}'''''Мостот Ватерло''''' е слика со речен пејзаж, масло на платно, од британскиот [[уметник]] [[Џон Констабл]], од 1820 година. На неа е прикажан поглед на [[Лондон]] гледан кон исток кон [[Ватерло (мост)|мостот Ватерло]], кој бил отворен три години претходно. Видливи се исто така и други значајни лондонски знаменитости, вклучувајќи ја [[Сомерсетски дом|Сомерсет Хаус]] и [[Катедрала Свети Павле (Лондон)|катедралата Свети Павле]]. Во преден план се водачот и [[Човечко пливање|капачите]]. Покровителот на Констабл, Џон Фишер, ја опишал како [[Каналето|Каналетовско]]. Констабл поминал многу години работејќи на голем проект ''„Отворањето на мостот Ватерло“'', прикажувајќи ги настаните од 1817 година, кој конечно бил изложен на изложбата на Кралската академија во 1832 година. Денес е во колекцијата на Музејот на уметност во Синсинати, [[Охајо]]. Помала верзија е во сопственост на Кралската академија на уметностите, во [[Лондон]]. == Видете исто така == * Список на слики од Џон Констабл == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * Бејли, Ентони. ''Џон Констабл: Сопствено кралство'' . Рендом Хаус, 2012 година. * Чарлс, Викторија. ''Полицаец'' . Паркстоун Интернешнл, 2015 година. * Хамилтон, Џејмс. ''Полицаец: Портрет'' . Хашет Велика Британија, 2022 година. * Рејнолдс, Греам. ''Констабловата Англија'' . Метрополитен музеј на уметност, 1983 година. * Торнс, Џон Е. ''Небо од Џон Констабл: Фузија на уметност и наука'' . А&Ц Блек, 1999 година. {{John Constable}}{{DEFAULTSORT:Waterloo Bridge}} [[Категорија:Слики од Џон Констабл]] kwy5v6sjjbhpn2on5dk8jz2z9rtcnr1 5608295 5608294 2026-08-11T21:17:29Z Anjadonevska 77147 5608295 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Уметничко дело|title=Waterloo Bridge|artist=[[Џон Констабл]]|year=1820|type=[[Маслено сликарство|масло на платно]]|height_metric=|width_metric=|height_imperial=21.6|width_imperial=30.6|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=Музеј на уметност на Синсинати, Охајо}}'''''Мостот Ватерло''''' е слика со речен пејзаж, масло на платно, од британскиот [[уметник]] [[Џон Констабл]], од 1820 година. На неа е прикажан поглед на [[Лондон]] гледан кон исток кон [[Ватерло (мост)|мостот Ватерло]], кој бил отворен три години претходно. Видливи се исто така и други значајни лондонски знаменитости, вклучувајќи ја [[Сомерсетски дом|Сомерсет Хаус]] и [[Катедрала Свети Павле (Лондон)|катедралата Свети Павле]]. Во преден план се водачот и [[Човечко пливање|капачите]]. Покровителот на Констабл, Џон Фишер, ја опишал како [[Каналето|Каналетовско]]. Констабл поминал многу години работејќи на голем проект ''„Отворањето на мостот Ватерло“'', прикажувајќи ги настаните од 1817 година, кој конечно бил изложен на изложбата на Кралската академија во 1832 година. Денес е во колекцијата на Музејот на уметност во Синсинати, [[Охајо]]. Помала верзија е во сопственост на Кралската академија на уметностите, во [[Лондон]]. == Видете исто така == * Список на слики од Џон Констабл == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * Бејли, Ентони. ''Џон Констабл: Сопствено кралство'' . Рендом Хаус, 2012 година. * Чарлс, Викторија. ''Полицаец'' . Паркстоун Интернешнл, 2015 година. * Хамилтон, Џејмс. ''Полицаец: Портрет'' . Хашет Велика Британија, 2022 година. * Рејнолдс, Греам. ''Констабловата Англија'' . Метрополитен музеј на уметност, 1983 година. * Торнс, Џон Е. ''Небо од Џон Констабл: Фузија на уметност и наука'' . А&Ц Блек, 1999 година. {{John Constable}}{{DEFAULTSORT:Waterloo Bridge}} [[Категорија:Слики од Џон Констабл]] s6s8gbele7klm4c7oahym0hq0fyp5pp 1839 во уметноста 0 1400860 5608290 2026-08-11T21:14:58Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[1839 во уметноста]] на [[Уметноста во 1839 година]]: усогласување на називот 5608290 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Уметноста во 1839 година]] 1n9xsun94dnvheu9fmlqelvej666drv 5608296 5608290 2026-08-11T21:17:43Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Events“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1364023551|1839 in art]]“ 5608296 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Уметноста во 1839 година]] == Настани == * [[9 јануари]] – Француската академија на науките го објавува процесот [[Фотографија|на фотографирање]] [[Дагеротип|со дагеротип]] . * [[25 јануари]] – Х. Фокс Талбот ги прикажува своите „фотогенични цртежи“ во Кралската институција во Лондон. * [[1 март]] – Се отвора Салонот од 1839 година во [[Лувр]] во [[Париз]] * [[6 мај]] – Изложбата на Кралската академија од 1839 година се отвора во [[Национална галерија (Лондон)|Националната галерија]] во Лондон * околу октомври – Роберт Корнелиус прави автопортрет [[Дагеротип|во дагеротип]], најраниот познат постоечки фотографски портрет на човек во Америка. * Романот ''„Пјер Грасу“'' од [[Оноре де Балзак]] се однесува на уметник кој живее од фалсификати.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ka4Ox67dy_cC&pg=PA88|title=Art of the Everyday: Dutch Painting and the Realist Novel|last=Yeazell|first=Ruth Bernard|publisher=Princeton University Press|year=2008|isbn=0691127263|page=88|author-link=Ruth Yeazell}}</ref> 9djcm2qwglgu4pbxd9knivbibos20bf 5608297 5608296 2026-08-11T21:18:17Z P.Nedelkovski 47736 Ја заменувам страницата со '#пренасочување [[Уметноста во 1839 година]]' 5608297 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Уметноста во 1839 година]] 1n9xsun94dnvheu9fmlqelvej666drv Разговор:1839 во уметноста 1 1400861 5608292 2026-08-11T21:14:58Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:1839 во уметноста]] на [[Разговор:Уметноста во 1839 година]]: усогласување на називот 5608292 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Уметноста во 1839 година]] 4roync7hfm6vt9xrduyrry9kfxxq2uc Ернест Нуама 0 1400862 5608301 2026-08-11T21:28:54Z Stariot Golman 89502 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Conf... 5608301 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Confederation of African Football}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2003|11|1}} | birth_place = [[Кумаси]], [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="SuperStats">{{cite web |title=Ernest Nuamah, statistik fra superligaen, all-time |url=https://superstats.dk/spillere/spiller-alltime?id=3953 |website=SuperStats |access-date=25 July 2023}}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 7 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Bianco Rosso Nero e Verde (Strisce).png}} Рајт то Дрим | youthyears2 = 2013-2015 | youthclubs2 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 43 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years2 = 2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team RWD Molenbeek}} | years3 = 2023- | caps3 = 55 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2023- | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Гана 23]] | nationalyears2 = 2023- | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Ернест Нуама Апија''' (роден на [[1 ноември]] [[2003]], во [[Кумаси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/nuamah-ernest/rsiloRPO/ Ернест Нуама на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ernest-nuamah/profil/spieler/955070 Ернест Нуама на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/333310/ernest-nuamah Ернест Нуама на espn] *[https://www.whoscored.com/players/463147/show/ernest-nuamah Ернест Нуама на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нуама, Ернест}} [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] krmlasuf3idqze5lokl20b3y2n91cx3 5608399 5608301 2026-08-12T09:26:54Z Stariot Golman 89502 5608399 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Confederation of African Football}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2003|11|1}} | birth_place = [[Кумаси]], [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="SuperStats">{{cite web |title=Ernest Nuamah, statistik fra superligaen, all-time |url=https://superstats.dk/spillere/spiller-alltime?id=3953 |website=SuperStats |access-date=25 July 2023}}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 7 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Bianco Rosso Nero e Verde (Strisce).png}} Рајт то Дрим | youthyears2 = 2013-2015 | youthclubs2 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 43 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years2 = 2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team RWD Molenbeek}} | years3 = 2023- | caps3 = 55 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2023- | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Гана 23]] | nationalyears2 = 2023- | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Ернест Нуама Апија''' (роден на [[1 ноември]] [[2003]], во [[Кумаси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. == Биографија == Нуама е роден и израснат во [[Асафо]], предградие на градот [[Кумаси]]. Тој ја започнал својата кариера во [[Академија Рајт то Дрим|Академијата Рајт то Дрим]], фудбалска академија со седиште во [[Источен регион (Гана)|Источниот регион]] во Гана.<ref>{{Cite web|date=25 January 2023|title=Ernest Nuamah: FC Nordsjaelland's New Ghanaian Prodigy|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/ernest-nuamah-fc-nordsjaellands-new-ghanaian-prodigy/|access-date=9 September 2023|website=Breaking The Lines}}</ref> == Клупска кариера == === Нордсјеланд === Во јануари 2022 година, Нуама се приклучил на тимот од [[Суперлига на Данска|Суперлигата на Данска]], [[ФК Норшелан|Норшелан]].<ref>{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Danish club FC Nordsjaelland announce signing of Ghanaian teen Ernest Nuamah Appiah |url=https://ghanasoccernet.com/danish-club-fc-nordsjaelland-announce-signing-of-ghanaian-teen-ernest-nuamah-appiah |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Своето деби го имал на 10 април 2022 година, влегувајќи во игра од клупата во 67-мата минута на местото на [[Магнус Кофод Андерсен]] и постигнал гол во 84-тата минута во ремито 2-2 против [[ФК Орхус|Орхус]],<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Flemming P. efter 2-2: Føles som et nederlag |url=https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |access-date=11 April 2022 |website=FC Nordsjælland |language=da-DK |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410161305/https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Ghanaian teenager Ernest Nuamah nets debut goal in Nordsjaelland home draw against AGF |url=https://ghanasoccernet.com/ghanaian-teenager-ernest-nuamah-nets-debut-goal-in-nordsjaelland-home-draw-against-agf |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> добивајќи подоцна и признание за играч на натпреварот.<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Teenager Ernest Nuamah wins MOTM award on Nordsjaelland competitive debut in Denmark |url=https://ghanasoccernet.com/teenager-ernest-nuamah-wins-motm-award-on-nordsjaelland-competitive-debut-in-denmark |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Во септември 2022 година, Нуама бил прогласен за најдобар млад играч на месецот.<ref>{{Cite web |last=Adjei-Mintah |first=Yaw |date=6 October 2022 |title=FC Nordsjaelland winger Ernest Nuamah wins Young Player Award in Denmark |url=https://citisportsonline.com/2022/10/06/fc-nordsjaelland-winger-ernest-nuamah-wins-young-player-award-in-denmark/ |access-date=8 August 2023 |website=Citi Sports Online |language=}}</ref> На 19 март 2023 година, Нуама постигнал два гола, вклучувајќи го и победничкиот гол во успехот со 2-1 против [[ФК Брондби|Брондби]]. На крајот од сезоната, тој ја доби наградата за Играч на годината во Суперлигата на Данска.<ref name="dbu23">{{cite web |title=Ernest Nuamah er Årets Profil i 3F Superliga 2022/23 |url=https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |website=[[Danish Football Association]] |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725153812/https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |archive-date=25 July 2023 |language=da |date=6 April 2023}}</ref> Нуама силно ја започнал [[Суперлига на Данска 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи [[Хет-трик|хет-трик]] во победата од 4-1 против [[ФК Виборг|Виборг]] во првенството на 24 јули 2023 година, во првото коло од новата кампања.<ref>{{cite news |last1=Mahler Bank |first1=Frederik |title=Superliga-stjernen Nuamah var i hopla med hattrick mod Viborg |url=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |access-date=25 July 2023 |work=DR |date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725025603/https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |archive-date=25 July 2023 |language=da-DK}}</ref> === РВД Моленбек и Лион === На 30 август 2023 година, Нуама му се приклучил на [[Белгија|белгискиот]] клуб [[РВД Моленбек]], пред веднаш да биде испратен на позајмица до крајот на сезоната во [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Олимпик Лион|Лион]],<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=FC Nordsjælland sælger Ernest Nuamah for rekordsum |url=https://fcn.dk/nyheder/2023/august/ernest-nuamah-rekordsalg |access-date=30 August 2023 |website=FC Nordsjælland |language=da}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Arrivée d'Ernest Nuamah à l'OL jusqu'au 30 juin 2024 |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/arrivee-d-ernest-nuamah-a-l-ol-jusqu-au-30-juin-2024 |access-date=30 August 2023 |website=Olympique Lyonnais |language=fr-FR}}</ref> со опција за откуп во вредност од 25 милиони евра,<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Transferts : Ernest Nuamah (Nordsjaelland) officiellement à l'OL |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-ernest-nuamah-nordsjaelland-officiellement-a-l-ol/1416772 |access-date=30 August 2023 |website=L'Équipe |language=fr-FR}}</ref> плус 4,5 милиони евра во потенцијални бонуси.<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Officielt: FCN sælger Nuamah for rekordsum |url=https://bold.dk/fodbold/stillinger/superligaen/nyheder/officielt-fcn-saelger-nuamah-for-rekordsum |access-date=30 August 2023 |website=bold.dk |language=da}}</ref> Оваа позајмица била овозможена благодарение на истиот сопственик на двата клуба, компанијата „Eagle Football Holdings“ на [[Џон Текстор]], и била неопходна за да се избегнат ограничувањата за трошење на Лион наметнати од Националната дирекција за контрола на управувањето (DNCG).<ref>{{cite news |title=Deal mit Beigeschmack: Warum ein belgischer Aufsteiger 25 Millionen für ein Toptalent zahlte |url=https://www.kicker.de/deal-mit-beigeschmack-warum-ein-belgischer-aufsteiger-25-millionen-fuer-ein-toptalent-zahlte-966364/artikel |access-date=2 September 2023 |work=kicker |date=31 August 2023 |language=de-DE}}</ref> Со тоа, Нуама поставил нов рекорд како најскапо продаден фудбалер во историјата на Норшелан. Подоцна истата година, на 8 октомври, тој го постигнал својот прв гол за Лион во ремито 3-3 против [[ФК Лорјан|Лорјан]].<ref>{{cite web |url=https://footballghana.com/ghana-forward-ernest-nuamah-scores-but-lyon-fails-snatch-first-win-of-the-season |title=Ghana forward Ernest Nuamah scores but Lyon throw away two-goal lead to draw against Lorient |publisher=Football Ghana |date=8 October 2023 }}</ref> На 7 јули 2024 година, [[ФК Олимпик Лион|Лион]] го објавил откупувањето на Нуама од РВД Моленбек за пријавена сума од 28,5 милиони евра, со што тој направил траен трансфер во францускиот клуб.<ref>{{cite news|url=https://www.ol.fr/fr/actualites/ernest-nuamah-s-engage-a-l-olympique-lyonnais-jusqu-en-2028|title=ERNEST NUAMAH S’ENGAGE À L’OLYMPIQUE LYONNAIS JUSQU’EN 2028|date=7 July 2024|publisher=Olympique Lyonnais|language=fr}}</ref> Истото лето, во последните денови од преодниот рок, Нуама бил пред трансфер вреден 19 милиони евра во клубот од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Фулам|Фулам]], но истиот пропаднал во последен момент. По постигнатиот договор и завршените медицински прегледи, Нуама се расплакал, за што првично се мислело дека се солзи радосници, но наместо тоа, тој исчезнал за време на завршните фази од договорот, наводно поради неговата неволност да го напушти Лион. Подоцна, сопственикот на Лион, [[Џон Текстор]], се извини за ситуацијата која довела до тоа Нуама да се почувствува принуден да го напушти клубот.<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=Tearful Ernest Nuamah fled Fulham medical as deal to join from Lyon collapsed - Get French Football News |url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/tearful-ernest-nuamah-fled-fulham-medical-as-deal-to-join-from-lyon-collapsed/ |access-date=2024-09-04 |language=en-US}}</ref> Откако останал во Лион, тој играл редовно и постигнал три гола во [[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Лига 1]] против [[ФК Нант|Нант]], [[ФК Монпеље|Монпеље]] и [[ФК Ница|Ница]] и три гола во [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|Лига Европа]] еден против [[Ајнтрахт Франкфурт]] и два во победата со 4-0 над [[ФКСБ]]. На 6 април 2025 година, за време на натпреварот од 28-мото коло во Лига 1 против [[ФК Лил|Лил]], Нуама бил принуден да го напушти теренот во 7-мата минута поради повреда на коленото здобиена по дуел со [[Габриел Гудмундсон]]. Два дена подоцна, Олимпик Лион објавил дека Нуама претрпел кинење на [[Повреди на предниот вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] на левото колено, што го оддалечило од терените до крајот на сезоната и ја пропуштил речиси целата следна сезона.<ref>{{Cite web |title=OL : fin de saison pour Ernest Nuamah, victime d'une rupture du ligament croisé antérieur du genou gauche |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ol-fin-de-saison-pour-ernest-nuamah-victime-d-une-rupture-du-ligament-croise-anterieur-du-genou-gauche/1552314 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=L'OL s'en sort face à Lille grâce à Lacazette et Cherki et grimpe à la 4e place de Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-ol-s-en-sort-face-a-lille-grace-a-lacazette-et-cherki-et-grimpe-a-la-4e-place-de-ligue-1/1552030 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref> Своето враќање на терените после повеќе од една година го направил на 3 мај 2026, влегувајќи на местото на [[Ендрик]] во завршните минути од натпреварот на домашен терен против [[ФК Рен|Рен]] добиен со 4-2. ==Репрезентативна кариера== На 4 ноември 2022 година, Нуама бил избран од [[Ото Адо]], селекторот на [[Фубалската репрезентација на Гана|сениорската репрезентација на Гана]], во провизорниот состав од 55 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|date=4 November 2022 |lang=en |title=[VIDEO] Ernest Nuamah: Who is the 19-year-old winger named in the Black Stars’ provisional squad for the 2022 FIFA World Cup |url=https://ghanasportsonline.com/2022/11/video-ernest-nuamah-who-is-the-19-year-old-winger-named-in-the-black-stars-provisional-squad-for-the-2022-fifa-world-cup/ |website=ghanasportsonline.com}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Сепак, тој испаднал од конечниот состав за турнирот.<ref>{{cite web|date=14 November 2022 |lang=fr |title=Seidu, Djiku, Mensah, Abdul Samed et Sulemana dans la liste du Ghana pour la Coupe du monde |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Seidu-djiku-mensah-abdul-samed-et-sulemana-dans-la-liste-du-ghana-pour-la-coupe-du-monde/1364832 |website=www.lequipe.fr}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Своето деби за Гана го направил на 18 јуни 2023 година, во натпреварот против {{NazNB|FUrep|MAD}} во [[Антананариво]], во рамките на квалификациите за Африканскиот куп на нации 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-draw-with-madagascar-in-afcon-qualifier|title=Ghana draw with Madagascar in AFCON qualifier|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://ghanasoccernet.com/ghana-newbie-ernest-nuamah-shares-delight-after-making-dream-black-stars-debut|title=Ghana newbie Ernest Nuamah shares delight after making 'dream' Black Stars debut|data=21 јуни 2023|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref> Последователно, на 7 септември, во својот втор настап за ''„црните ѕвезди“'', тој го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата од 2-1 против {{NazNB|FUrep|CAF}}.<ref>{{Citе web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-beat-central-african-republic-to-pick-afcon-ticket|titolo=Ghana beat Central African Republic to pick AFCON ticket|lаnguaге=en|access-date=23 септември 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/new-lyon-forward-ernest-nuamah-scores-debut-ghana-goal|title=New Lyon forward Ernest Nuamah scores debut Ghana goal|date=7 септември 2023|language=en|access-date=23 септември 2023}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/nuamah-ernest/rsiloRPO/ Ернест Нуама на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ernest-nuamah/profil/spieler/955070 Ернест Нуама на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/333310/ernest-nuamah Ернест Нуама на espn] *[https://www.whoscored.com/players/463147/show/ernest-nuamah Ернест Нуама на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нуама, Ернест}} [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] mpd6bqtnxjw4qunlwlc437z1e3zuuq1 5608404 5608399 2026-08-12T09:30:39Z Stariot Golman 89502 /* Репрезентативна кариера */ 5608404 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Confederation of African Football}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2003|11|1}} | birth_place = [[Кумаси]], [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="SuperStats">{{cite web |title=Ernest Nuamah, statistik fra superligaen, all-time |url=https://superstats.dk/spillere/spiller-alltime?id=3953 |website=SuperStats |access-date=25 July 2023}}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 7 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Bianco Rosso Nero e Verde (Strisce).png}} Рајт то Дрим | youthyears2 = 2013-2015 | youthclubs2 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 43 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years2 = 2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team RWD Molenbeek}} | years3 = 2023- | caps3 = 55 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2023- | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Гана 23]] | nationalyears2 = 2023- | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Ернест Нуама Апија''' (роден на [[1 ноември]] [[2003]], во [[Кумаси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. == Биографија == Нуама е роден и израснат во [[Асафо]], предградие на градот [[Кумаси]]. Тој ја започнал својата кариера во [[Академија Рајт то Дрим|Академијата Рајт то Дрим]], фудбалска академија со седиште во [[Источен регион (Гана)|Источниот регион]] во Гана.<ref>{{Cite web|date=25 January 2023|title=Ernest Nuamah: FC Nordsjaelland's New Ghanaian Prodigy|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/ernest-nuamah-fc-nordsjaellands-new-ghanaian-prodigy/|access-date=9 September 2023|website=Breaking The Lines}}</ref> == Клупска кариера == === Нордсјеланд === Во јануари 2022 година, Нуама се приклучил на тимот од [[Суперлига на Данска|Суперлигата на Данска]], [[ФК Норшелан|Норшелан]].<ref>{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Danish club FC Nordsjaelland announce signing of Ghanaian teen Ernest Nuamah Appiah |url=https://ghanasoccernet.com/danish-club-fc-nordsjaelland-announce-signing-of-ghanaian-teen-ernest-nuamah-appiah |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Своето деби го имал на 10 април 2022 година, влегувајќи во игра од клупата во 67-мата минута на местото на [[Магнус Кофод Андерсен]] и постигнал гол во 84-тата минута во ремито 2-2 против [[ФК Орхус|Орхус]],<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Flemming P. efter 2-2: Føles som et nederlag |url=https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |access-date=11 April 2022 |website=FC Nordsjælland |language=da-DK |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410161305/https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Ghanaian teenager Ernest Nuamah nets debut goal in Nordsjaelland home draw against AGF |url=https://ghanasoccernet.com/ghanaian-teenager-ernest-nuamah-nets-debut-goal-in-nordsjaelland-home-draw-against-agf |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> добивајќи подоцна и признание за играч на натпреварот.<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Teenager Ernest Nuamah wins MOTM award on Nordsjaelland competitive debut in Denmark |url=https://ghanasoccernet.com/teenager-ernest-nuamah-wins-motm-award-on-nordsjaelland-competitive-debut-in-denmark |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Во септември 2022 година, Нуама бил прогласен за најдобар млад играч на месецот.<ref>{{Cite web |last=Adjei-Mintah |first=Yaw |date=6 October 2022 |title=FC Nordsjaelland winger Ernest Nuamah wins Young Player Award in Denmark |url=https://citisportsonline.com/2022/10/06/fc-nordsjaelland-winger-ernest-nuamah-wins-young-player-award-in-denmark/ |access-date=8 August 2023 |website=Citi Sports Online |language=}}</ref> На 19 март 2023 година, Нуама постигнал два гола, вклучувајќи го и победничкиот гол во успехот со 2-1 против [[ФК Брондби|Брондби]]. На крајот од сезоната, тој ја доби наградата за Играч на годината во Суперлигата на Данска.<ref name="dbu23">{{cite web |title=Ernest Nuamah er Årets Profil i 3F Superliga 2022/23 |url=https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |website=[[Danish Football Association]] |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725153812/https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |archive-date=25 July 2023 |language=da |date=6 April 2023}}</ref> Нуама силно ја започнал [[Суперлига на Данска 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи [[Хет-трик|хет-трик]] во победата од 4-1 против [[ФК Виборг|Виборг]] во првенството на 24 јули 2023 година, во првото коло од новата кампања.<ref>{{cite news |last1=Mahler Bank |first1=Frederik |title=Superliga-stjernen Nuamah var i hopla med hattrick mod Viborg |url=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |access-date=25 July 2023 |work=DR |date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725025603/https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |archive-date=25 July 2023 |language=da-DK}}</ref> === РВД Моленбек и Лион === На 30 август 2023 година, Нуама му се приклучил на [[Белгија|белгискиот]] клуб [[РВД Моленбек]], пред веднаш да биде испратен на позајмица до крајот на сезоната во [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Олимпик Лион|Лион]],<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=FC Nordsjælland sælger Ernest Nuamah for rekordsum |url=https://fcn.dk/nyheder/2023/august/ernest-nuamah-rekordsalg |access-date=30 August 2023 |website=FC Nordsjælland |language=da}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Arrivée d'Ernest Nuamah à l'OL jusqu'au 30 juin 2024 |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/arrivee-d-ernest-nuamah-a-l-ol-jusqu-au-30-juin-2024 |access-date=30 August 2023 |website=Olympique Lyonnais |language=fr-FR}}</ref> со опција за откуп во вредност од 25 милиони евра,<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Transferts : Ernest Nuamah (Nordsjaelland) officiellement à l'OL |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-ernest-nuamah-nordsjaelland-officiellement-a-l-ol/1416772 |access-date=30 August 2023 |website=L'Équipe |language=fr-FR}}</ref> плус 4,5 милиони евра во потенцијални бонуси.<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Officielt: FCN sælger Nuamah for rekordsum |url=https://bold.dk/fodbold/stillinger/superligaen/nyheder/officielt-fcn-saelger-nuamah-for-rekordsum |access-date=30 August 2023 |website=bold.dk |language=da}}</ref> Оваа позајмица била овозможена благодарение на истиот сопственик на двата клуба, компанијата „Eagle Football Holdings“ на [[Џон Текстор]], и била неопходна за да се избегнат ограничувањата за трошење на Лион наметнати од Националната дирекција за контрола на управувањето (DNCG).<ref>{{cite news |title=Deal mit Beigeschmack: Warum ein belgischer Aufsteiger 25 Millionen für ein Toptalent zahlte |url=https://www.kicker.de/deal-mit-beigeschmack-warum-ein-belgischer-aufsteiger-25-millionen-fuer-ein-toptalent-zahlte-966364/artikel |access-date=2 September 2023 |work=kicker |date=31 August 2023 |language=de-DE}}</ref> Со тоа, Нуама поставил нов рекорд како најскапо продаден фудбалер во историјата на Норшелан. Подоцна истата година, на 8 октомври, тој го постигнал својот прв гол за Лион во ремито 3-3 против [[ФК Лорјан|Лорјан]].<ref>{{cite web |url=https://footballghana.com/ghana-forward-ernest-nuamah-scores-but-lyon-fails-snatch-first-win-of-the-season |title=Ghana forward Ernest Nuamah scores but Lyon throw away two-goal lead to draw against Lorient |publisher=Football Ghana |date=8 October 2023 }}</ref> На 7 јули 2024 година, [[ФК Олимпик Лион|Лион]] го објавил откупувањето на Нуама од РВД Моленбек за пријавена сума од 28,5 милиони евра, со што тој направил траен трансфер во францускиот клуб.<ref>{{cite news|url=https://www.ol.fr/fr/actualites/ernest-nuamah-s-engage-a-l-olympique-lyonnais-jusqu-en-2028|title=ERNEST NUAMAH S’ENGAGE À L’OLYMPIQUE LYONNAIS JUSQU’EN 2028|date=7 July 2024|publisher=Olympique Lyonnais|language=fr}}</ref> Истото лето, во последните денови од преодниот рок, Нуама бил пред трансфер вреден 19 милиони евра во клубот од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Фулам|Фулам]], но истиот пропаднал во последен момент. По постигнатиот договор и завршените медицински прегледи, Нуама се расплакал, за што првично се мислело дека се солзи радосници, но наместо тоа, тој исчезнал за време на завршните фази од договорот, наводно поради неговата неволност да го напушти Лион. Подоцна, сопственикот на Лион, [[Џон Текстор]], се извини за ситуацијата која довела до тоа Нуама да се почувствува принуден да го напушти клубот.<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=Tearful Ernest Nuamah fled Fulham medical as deal to join from Lyon collapsed - Get French Football News |url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/tearful-ernest-nuamah-fled-fulham-medical-as-deal-to-join-from-lyon-collapsed/ |access-date=2024-09-04 |language=en-US}}</ref> Откако останал во Лион, тој играл редовно и постигнал три гола во [[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Лига 1]] против [[ФК Нант|Нант]], [[ФК Монпеље|Монпеље]] и [[ФК Ница|Ница]] и три гола во [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|Лига Европа]] еден против [[Ајнтрахт Франкфурт]] и два во победата со 4-0 над [[ФКСБ]]. На 6 април 2025 година, за време на натпреварот од 28-мото коло во Лига 1 против [[ФК Лил|Лил]], Нуама бил принуден да го напушти теренот во 7-мата минута поради повреда на коленото здобиена по дуел со [[Габриел Гудмундсон]]. Два дена подоцна, Олимпик Лион објавил дека Нуама претрпел кинење на [[Повреди на предниот вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] на левото колено, што го оддалечило од терените до крајот на сезоната и ја пропуштил речиси целата следна сезона.<ref>{{Cite web |title=OL : fin de saison pour Ernest Nuamah, victime d'une rupture du ligament croisé antérieur du genou gauche |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ol-fin-de-saison-pour-ernest-nuamah-victime-d-une-rupture-du-ligament-croise-anterieur-du-genou-gauche/1552314 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=L'OL s'en sort face à Lille grâce à Lacazette et Cherki et grimpe à la 4e place de Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-ol-s-en-sort-face-a-lille-grace-a-lacazette-et-cherki-et-grimpe-a-la-4e-place-de-ligue-1/1552030 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref> Своето враќање на терените после повеќе од една година го направил на 3 мај 2026, влегувајќи на местото на [[Ендрик]] во завршните минути од натпреварот на домашен терен против [[ФК Рен|Рен]] добиен со 4-2. ==Репрезентативна кариера== На 4 ноември 2022 година, Нуама бил избран од [[Ото Адо]], селекторот на [[Фубалската репрезентација на Гана|сениорската репрезентација на Гана]], во провизорниот состав од 55 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|date=4 November 2022 |lang=en |title=[VIDEO] Ernest Nuamah: Who is the 19-year-old winger named in the Black Stars’ provisional squad for the 2022 FIFA World Cup |url=https://ghanasportsonline.com/2022/11/video-ernest-nuamah-who-is-the-19-year-old-winger-named-in-the-black-stars-provisional-squad-for-the-2022-fifa-world-cup/ |website=ghanasportsonline.com}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Сепак, тој испаднал од конечниот состав за турнирот.<ref>{{cite web|date=14 November 2022 |lang=fr |title=Seidu, Djiku, Mensah, Abdul Samed et Sulemana dans la liste du Ghana pour la Coupe du monde |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Seidu-djiku-mensah-abdul-samed-et-sulemana-dans-la-liste-du-ghana-pour-la-coupe-du-monde/1364832 |website=www.lequipe.fr}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Своето деби за Гана го направил на 18 јуни 2023 година, во натпреварот против {{NazNB|FUrep|MDG}} во [[Антананариво]], во рамките на квалификациите за Африканскиот куп на нации 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-draw-with-madagascar-in-afcon-qualifier|title=Ghana draw with Madagascar in AFCON qualifier|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/ghana-newbie-ernest-nuamah-shares-delight-after-making-dream-black-stars-debut|title=Ghana newbie Ernest Nuamah shares delight after making 'dream' Black Stars debut|data=21 јуни 2023|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref> Последователно, на 7 септември, во својот втор настап за ''„црните ѕвезди“'', тој го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата од 2-1 против [[Фудбалска репрезентација на Централноафриканската Република|Централноафриканската Република]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-beat-central-african-republic-to-pick-afcon-ticket|titolo=Ghana beat Central African Republic to pick AFCON ticket|lаnguaге=en|access-date=23 септември 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/new-lyon-forward-ernest-nuamah-scores-debut-ghana-goal|title=New Lyon forward Ernest Nuamah scores debut Ghana goal|date=7 септември 2023|language=en|access-date=23 септември 2023}}</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Lois Openda}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/nuamah-ernest/rsiloRPO/ Ернест Нуама на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ernest-nuamah/profil/spieler/955070 Ернест Нуама на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/333310/ernest-nuamah Ернест Нуама на espn] *[https://www.whoscored.com/players/463147/show/ernest-nuamah Ернест Нуама на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нуама, Ернест}} [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] 3vcyhlbf5ssu5bgwjblq0p5ohzschfj 5608431 5608404 2026-08-12T10:04:17Z Stariot Golman 89502 5608431 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Confederation of African Football}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2003|11|1}} | birth_place = [[Кумаси]], [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="SuperStats">{{cite web |title=Ernest Nuamah, statistik fra superligaen, all-time |url=https://superstats.dk/spillere/spiller-alltime?id=3953 |website=SuperStats |access-date=25 July 2023}}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 7 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Bianco Rosso Nero e Verde (Strisce).png}} Рајт то Дрим | youthyears2 = 2013-2015 | youthclubs2 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 43 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years2 = 2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team RWD Molenbeek}} | years3 = 2023- | caps3 = 55 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2023- | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Гана 23]] | nationalyears2 = 2023- | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Ернест Нуама Апија''' (роден на [[1 ноември]] [[2003]], во [[Кумаси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. == Биографија == Нуама е роден и израснат во [[Асафо]], предградие на градот [[Кумаси]]. Тој ја започнал својата кариера во [[Академија Рајт то Дрим|Академијата Рајт то Дрим]], фудбалска академија со седиште во [[Источен регион (Гана)|Источниот регион]] во Гана.<ref>{{Cite web|date=25 January 2023|title=Ernest Nuamah: FC Nordsjaelland's New Ghanaian Prodigy|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/ernest-nuamah-fc-nordsjaellands-new-ghanaian-prodigy/|access-date=9 September 2023|website=Breaking The Lines}}</ref> == Клупска кариера == === Нордсјеланд === Во јануари 2022 година, Нуама се приклучил на тимот од [[Суперлига на Данска|Суперлигата на Данска]], [[ФК Норшелан|Норшелан]].<ref>{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Danish club FC Nordsjaelland announce signing of Ghanaian teen Ernest Nuamah Appiah |url=https://ghanasoccernet.com/danish-club-fc-nordsjaelland-announce-signing-of-ghanaian-teen-ernest-nuamah-appiah |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Своето деби го имал на 10 април 2022 година, влегувајќи во игра од клупата во 67-мата минута на местото на [[Магнус Кофод Андерсен]] и постигнал гол во 84-тата минута во ремито 2-2 против [[ФК Орхус|Орхус]],<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Flemming P. efter 2-2: Føles som et nederlag |url=https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |access-date=11 April 2022 |website=FC Nordsjælland |language=da-DK |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410161305/https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Ghanaian teenager Ernest Nuamah nets debut goal in Nordsjaelland home draw against AGF |url=https://ghanasoccernet.com/ghanaian-teenager-ernest-nuamah-nets-debut-goal-in-nordsjaelland-home-draw-against-agf |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> добивајќи подоцна и признание за играч на натпреварот.<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Teenager Ernest Nuamah wins MOTM award on Nordsjaelland competitive debut in Denmark |url=https://ghanasoccernet.com/teenager-ernest-nuamah-wins-motm-award-on-nordsjaelland-competitive-debut-in-denmark |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Во септември 2022 година, Нуама бил прогласен за најдобар млад играч на месецот.<ref>{{Cite web |last=Adjei-Mintah |first=Yaw |date=6 October 2022 |title=FC Nordsjaelland winger Ernest Nuamah wins Young Player Award in Denmark |url=https://citisportsonline.com/2022/10/06/fc-nordsjaelland-winger-ernest-nuamah-wins-young-player-award-in-denmark/ |access-date=8 August 2023 |website=Citi Sports Online |language=}}</ref> На 19 март 2023 година, Нуама постигнал два гола, вклучувајќи го и победничкиот гол во успехот со 2-1 против [[ФК Брондби|Брондби]]. На крајот од сезоната, тој ја доби наградата за Играч на годината во Суперлигата на Данска.<ref name="dbu23">{{cite web |title=Ernest Nuamah er Årets Profil i 3F Superliga 2022/23 |url=https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |website=[[Danish Football Association]] |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725153812/https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |archive-date=25 July 2023 |language=da |date=6 April 2023}}</ref> Нуама силно ја започнал [[Суперлига на Данска 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи [[Хет-трик|хет-трик]] во победата од 4-1 против [[ФК Виборг|Виборг]] во првенството на 24 јули 2023 година, во првото коло од новата кампања.<ref>{{cite news |last1=Mahler Bank |first1=Frederik |title=Superliga-stjernen Nuamah var i hopla med hattrick mod Viborg |url=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |access-date=25 July 2023 |work=DR |date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725025603/https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |archive-date=25 July 2023 |language=da-DK}}</ref> === РВД Моленбек и Лион === На 30 август 2023 година, Нуама му се приклучил на [[Белгија|белгискиот]] клуб [[РВД Моленбек]], пред веднаш да биде испратен на позајмица до крајот на сезоната во [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Олимпик Лион|Лион]],<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=FC Nordsjælland sælger Ernest Nuamah for rekordsum |url=https://fcn.dk/nyheder/2023/august/ernest-nuamah-rekordsalg |access-date=30 August 2023 |website=FC Nordsjælland |language=da}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Arrivée d'Ernest Nuamah à l'OL jusqu'au 30 juin 2024 |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/arrivee-d-ernest-nuamah-a-l-ol-jusqu-au-30-juin-2024 |access-date=30 August 2023 |website=Olympique Lyonnais |language=fr-FR}}</ref> со опција за откуп во вредност од 25 милиони евра,<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Transferts : Ernest Nuamah (Nordsjaelland) officiellement à l'OL |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-ernest-nuamah-nordsjaelland-officiellement-a-l-ol/1416772 |access-date=30 August 2023 |website=L'Équipe |language=fr-FR}}</ref> плус 4,5 милиони евра во потенцијални бонуси.<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Officielt: FCN sælger Nuamah for rekordsum |url=https://bold.dk/fodbold/stillinger/superligaen/nyheder/officielt-fcn-saelger-nuamah-for-rekordsum |access-date=30 August 2023 |website=bold.dk |language=da}}</ref> Оваа позајмица била овозможена благодарение на истиот сопственик на двата клуба, компанијата „Eagle Football Holdings“ на [[Џон Текстор]], и била неопходна за да се избегнат ограничувањата за трошење на Лион наметнати од Националната дирекција за контрола на управувањето (DNCG).<ref>{{cite news |title=Deal mit Beigeschmack: Warum ein belgischer Aufsteiger 25 Millionen für ein Toptalent zahlte |url=https://www.kicker.de/deal-mit-beigeschmack-warum-ein-belgischer-aufsteiger-25-millionen-fuer-ein-toptalent-zahlte-966364/artikel |access-date=2 September 2023 |work=kicker |date=31 August 2023 |language=de-DE}}</ref> Со тоа, Нуама поставил нов рекорд како најскапо продаден фудбалер во историјата на Норшелан. Подоцна истата година, на 8 октомври, тој го постигнал својот прв гол за Лион во ремито 3-3 против [[ФК Лорјан|Лорјан]].<ref>{{cite web |url=https://footballghana.com/ghana-forward-ernest-nuamah-scores-but-lyon-fails-snatch-first-win-of-the-season |title=Ghana forward Ernest Nuamah scores but Lyon throw away two-goal lead to draw against Lorient |publisher=Football Ghana |date=8 October 2023 }}</ref> На 7 јули 2024 година, [[ФК Олимпик Лион|Лион]] го објавил откупувањето на Нуама од РВД Моленбек за пријавена сума од 28,5 милиони евра, со што тој направил траен трансфер во францускиот клуб.<ref>{{cite news|url=https://www.ol.fr/fr/actualites/ernest-nuamah-s-engage-a-l-olympique-lyonnais-jusqu-en-2028|title=ERNEST NUAMAH S’ENGAGE À L’OLYMPIQUE LYONNAIS JUSQU’EN 2028|date=7 July 2024|publisher=Olympique Lyonnais|language=fr}}</ref> Истото лето, во последните денови од преодниот рок, Нуама бил пред трансфер вреден 19 милиони евра во клубот од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Фулам|Фулам]], но истиот пропаднал во последен момент. По постигнатиот договор и завршените медицински прегледи, Нуама се расплакал, за што првично се мислело дека се солзи радосници, но наместо тоа, тој исчезнал за време на завршните фази од договорот, наводно поради неговата неволност да го напушти Лион. Подоцна, сопственикот на Лион, [[Џон Текстор]], се извини за ситуацијата која довела до тоа Нуама да се почувствува принуден да го напушти клубот.<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=Tearful Ernest Nuamah fled Fulham medical as deal to join from Lyon collapsed - Get French Football News |url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/tearful-ernest-nuamah-fled-fulham-medical-as-deal-to-join-from-lyon-collapsed/ |access-date=2024-09-04 |language=en-US}}</ref> Откако останал во Лион, тој играл редовно и постигнал три гола во [[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Лига 1]] против [[ФК Нант|Нант]], [[ФК Монпеље|Монпеље]] и [[ФК Ница|Ница]] и три гола во [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|Лига Европа]] еден против [[Ајнтрахт Франкфурт]] и два во победата со 4-0 над [[ФКСБ]]. На 6 април 2025 година, за време на натпреварот од 28-мото коло во Лига 1 против [[ФК Лил|Лил]], Нуама бил принуден да го напушти теренот во 7-мата минута поради повреда на коленото здобиена по дуел со [[Габриел Гудмундсон]]. Два дена подоцна, Олимпик Лион објавил дека Нуама претрпел кинење на [[Повреди на предниот вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] на левото колено, што го оддалечило од терените до крајот на сезоната и ја пропуштил речиси целата следна сезона.<ref>{{Cite web |title=OL : fin de saison pour Ernest Nuamah, victime d'une rupture du ligament croisé antérieur du genou gauche |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ol-fin-de-saison-pour-ernest-nuamah-victime-d-une-rupture-du-ligament-croise-anterieur-du-genou-gauche/1552314 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=L'OL s'en sort face à Lille grâce à Lacazette et Cherki et grimpe à la 4e place de Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-ol-s-en-sort-face-a-lille-grace-a-lacazette-et-cherki-et-grimpe-a-la-4e-place-de-ligue-1/1552030 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref> Своето враќање на терените после повеќе од една година го направил на 3 мај 2026, влегувајќи на местото на [[Ендрик]] во завршните минути од натпреварот на домашен терен против [[ФК Рен|Рен]] добиен со 4-2. ==Репрезентативна кариера== На 4 ноември 2022 година, Нуама бил избран од [[Ото Адо]], селекторот на [[Фубалската репрезентација на Гана|сениорската репрезентација на Гана]], во провизорниот состав од 55 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|date=4 November 2022 |lang=en |title=[VIDEO] Ernest Nuamah: Who is the 19-year-old winger named in the Black Stars’ provisional squad for the 2022 FIFA World Cup |url=https://ghanasportsonline.com/2022/11/video-ernest-nuamah-who-is-the-19-year-old-winger-named-in-the-black-stars-provisional-squad-for-the-2022-fifa-world-cup/ |website=ghanasportsonline.com}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Сепак, тој испаднал од конечниот состав за турнирот.<ref>{{cite web|date=14 November 2022 |lang=fr |title=Seidu, Djiku, Mensah, Abdul Samed et Sulemana dans la liste du Ghana pour la Coupe du monde |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Seidu-djiku-mensah-abdul-samed-et-sulemana-dans-la-liste-du-ghana-pour-la-coupe-du-monde/1364832 |website=www.lequipe.fr}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Своето деби за Гана го направил на 18 јуни 2023 година, во натпреварот против {{NazNB|FUrep|MDG}} во [[Антананариво]], во рамките на квалификациите за Африканскиот куп на нации 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-draw-with-madagascar-in-afcon-qualifier|title=Ghana draw with Madagascar in AFCON qualifier|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/ghana-newbie-ernest-nuamah-shares-delight-after-making-dream-black-stars-debut|title=Ghana newbie Ernest Nuamah shares delight after making 'dream' Black Stars debut|data=21 јуни 2023|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref> Последователно, на 7 септември, во својот втор настап за ''„црните ѕвезди“'', тој го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата од 2-1 против [[Фудбалска репрезентација на Централноафриканската Република|Централноафриканската Република]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-beat-central-african-republic-to-pick-afcon-ticket|titolo=Ghana beat Central African Republic to pick AFCON ticket|lаnguaге=en|access-date=23 септември 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/new-lyon-forward-ernest-nuamah-scores-debut-ghana-goal|title=New Lyon forward Ernest Nuamah scores debut Ghana goal|date=7 септември 2023|language=en|access-date=23 септември 2023}}</ref> На 31 декември 2023, тој бил повикан од [[Крис Хјутон]] во составот на Гана од 27 играчи за [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]]. На 2 јуни 2026, Нуама бил повикан од [[Карлос Кеирош]] во составот од 26 играчи кој ја претставувале земјата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web|access-date=2 June 2026 |date=25 May 2026 |language=en |title=Kudus misses out as Queiroz names preliminary Ghana squad |url=https://www.fifa.com/en/articles/ghana-squad-world-cup-2026-carlos-queiroz |website=[[FIFA]]}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Ernest Nuamah}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/nuamah-ernest/rsiloRPO/ Ернест Нуама на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ernest-nuamah/profil/spieler/955070 Ернест Нуама на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/333310/ernest-nuamah Ернест Нуама на espn] *[https://www.whoscored.com/players/463147/show/ernest-nuamah Ернест Нуама на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нуама, Ернест}} [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] 5vvnrigv3qu9t5h1c60ky2o6ubye1zk 5608435 5608431 2026-08-12T10:12:13Z Stariot Golman 89502 5608435 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Confederation of African Football}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2003|11|1}} | birth_place = [[Кумаси]], [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="SuperStats">{{cite web |title=Ernest Nuamah, statistik fra superligaen, all-time |url=https://superstats.dk/spillere/spiller-alltime?id=3953 |website=SuperStats |access-date=25 July 2023}}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 7 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Bianco Rosso Nero e Verde (Strisce).png}} Рајт то Дрим | youthyears2 = 2013-2015 | youthclubs2 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 43 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years2 = 2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team RWD Molenbeek}} | years3 = 2023- | caps3 = 55 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2023- | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Гана 23]] | nationalyears2 = 2023- | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Ернест Нуама Апија''' (роден на [[1 ноември]] [[2003]], во [[Кумаси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. == Биографија == Нуама е роден и израснат во [[Асафо]], предградие на градот [[Кумаси]]. Тој ја започнал својата кариера во [[Академија Рајт то Дрим|Академијата Рајт то Дрим]], фудбалска академија со седиште во [[Источен регион (Гана)|Источниот регион]] во Гана.<ref>{{Cite web|date=25 January 2023|title=Ernest Nuamah: FC Nordsjaelland's New Ghanaian Prodigy|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/ernest-nuamah-fc-nordsjaellands-new-ghanaian-prodigy/|access-date=9 September 2023|website=Breaking The Lines}}</ref> == Клупска кариера == === Нордсјеланд === Во јануари 2022 година, Нуама се приклучил на тимот од [[Суперлига на Данска|Суперлигата на Данска]], [[ФК Норшелан|Норшелан]].<ref>{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Danish club FC Nordsjaelland announce signing of Ghanaian teen Ernest Nuamah Appiah |url=https://ghanasoccernet.com/danish-club-fc-nordsjaelland-announce-signing-of-ghanaian-teen-ernest-nuamah-appiah |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Своето деби го имал на 10 април 2022 година, влегувајќи во игра од клупата во 67-мата минута на местото на [[Магнус Кофод Андерсен]] и постигнал гол во 84-тата минута во ремито 2-2 против [[ФК Орхус|Орхус]],<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Flemming P. efter 2-2: Føles som et nederlag |url=https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |access-date=11 April 2022 |website=FC Nordsjælland |language=da-DK |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410161305/https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Ghanaian teenager Ernest Nuamah nets debut goal in Nordsjaelland home draw against AGF |url=https://ghanasoccernet.com/ghanaian-teenager-ernest-nuamah-nets-debut-goal-in-nordsjaelland-home-draw-against-agf |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> добивајќи подоцна и признание за играч на натпреварот.<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Teenager Ernest Nuamah wins MOTM award on Nordsjaelland competitive debut in Denmark |url=https://ghanasoccernet.com/teenager-ernest-nuamah-wins-motm-award-on-nordsjaelland-competitive-debut-in-denmark |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Во септември 2022 година, Нуама бил прогласен за најдобар млад играч на месецот.<ref>{{Cite web |last=Adjei-Mintah |first=Yaw |date=6 October 2022 |title=FC Nordsjaelland winger Ernest Nuamah wins Young Player Award in Denmark |url=https://citisportsonline.com/2022/10/06/fc-nordsjaelland-winger-ernest-nuamah-wins-young-player-award-in-denmark/ |access-date=8 August 2023 |website=Citi Sports Online |language=}}</ref> На 19 март 2023 година, Нуама постигнал два гола, вклучувајќи го и победничкиот гол во успехот со 2-1 против [[ФК Брондби|Брондби]]. На крајот од сезоната, тој ја доби наградата за Играч на годината во Суперлигата на Данска.<ref name="dbu23">{{cite web |title=Ernest Nuamah er Årets Profil i 3F Superliga 2022/23 |url=https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |website=[[Danish Football Association]] |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725153812/https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |archive-date=25 July 2023 |language=da |date=6 April 2023}}</ref> Нуама силно ја започнал [[Суперлига на Данска 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи [[Хет-трик|хет-трик]] во победата од 4-1 против [[ФК Виборг|Виборг]] во првенството на 24 јули 2023 година, во првото коло од новата кампања.<ref>{{cite news |last1=Mahler Bank |first1=Frederik |title=Superliga-stjernen Nuamah var i hopla med hattrick mod Viborg |url=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |access-date=25 July 2023 |work=DR |date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725025603/https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |archive-date=25 July 2023 |language=da-DK}}</ref> === РВД Моленбек и Лион === На 30 август 2023 година, Нуама му се приклучил на [[Белгија|белгискиот]] клуб [[РВД Моленбек]], пред веднаш да биде испратен на позајмица до крајот на сезоната во [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Олимпик Лион|Лион]],<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=FC Nordsjælland sælger Ernest Nuamah for rekordsum |url=https://fcn.dk/nyheder/2023/august/ernest-nuamah-rekordsalg |access-date=30 August 2023 |website=FC Nordsjælland |language=da}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Arrivée d'Ernest Nuamah à l'OL jusqu'au 30 juin 2024 |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/arrivee-d-ernest-nuamah-a-l-ol-jusqu-au-30-juin-2024 |access-date=30 August 2023 |website=Olympique Lyonnais |language=fr-FR}}</ref> со опција за откуп во вредност од 25 милиони евра,<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Transferts : Ernest Nuamah (Nordsjaelland) officiellement à l'OL |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-ernest-nuamah-nordsjaelland-officiellement-a-l-ol/1416772 |access-date=30 August 2023 |website=L'Équipe |language=fr-FR}}</ref> плус 4,5 милиони евра во потенцијални бонуси.<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Officielt: FCN sælger Nuamah for rekordsum |url=https://bold.dk/fodbold/stillinger/superligaen/nyheder/officielt-fcn-saelger-nuamah-for-rekordsum |access-date=30 August 2023 |website=bold.dk |language=da}}</ref> Оваа позајмица била овозможена благодарение на истиот сопственик на двата клуба, компанијата „Eagle Football Holdings“ на [[Џон Текстор]], и била неопходна за да се избегнат ограничувањата за трошење на Лион наметнати од Националната дирекција за контрола на управувањето (DNCG).<ref>{{cite news |title=Deal mit Beigeschmack: Warum ein belgischer Aufsteiger 25 Millionen für ein Toptalent zahlte |url=https://www.kicker.de/deal-mit-beigeschmack-warum-ein-belgischer-aufsteiger-25-millionen-fuer-ein-toptalent-zahlte-966364/artikel |access-date=2 September 2023 |work=kicker |date=31 August 2023 |language=de-DE}}</ref> Со тоа, Нуама поставил нов рекорд како најскапо продаден фудбалер во историјата на Норшелан. Подоцна истата година, на 8 октомври, тој го постигнал својот прв гол за Лион во ремито 3-3 против [[ФК Лорјан|Лорјан]].<ref>{{cite web |url=https://footballghana.com/ghana-forward-ernest-nuamah-scores-but-lyon-fails-snatch-first-win-of-the-season |title=Ghana forward Ernest Nuamah scores but Lyon throw away two-goal lead to draw against Lorient |publisher=Football Ghana |date=8 October 2023 }}</ref> На 7 јули 2024 година, [[ФК Олимпик Лион|Лион]] го објавил откупувањето на Нуама од РВД Моленбек за пријавена сума од 28,5 милиони евра, со што тој направил траен трансфер во францускиот клуб.<ref>{{cite news|url=https://www.ol.fr/fr/actualites/ernest-nuamah-s-engage-a-l-olympique-lyonnais-jusqu-en-2028|title=ERNEST NUAMAH S’ENGAGE À L’OLYMPIQUE LYONNAIS JUSQU’EN 2028|date=7 July 2024|publisher=Olympique Lyonnais|language=fr}}</ref> Истото лето, во последните денови од преодниот рок, Нуама бил пред трансфер вреден 19 милиони евра во клубот од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Фулам|Фулам]], но истиот пропаднал во последен момент. По постигнатиот договор и завршените медицински прегледи, Нуама се расплакал, за што првично се мислело дека се солзи радосници, но наместо тоа, тој исчезнал за време на завршните фази од договорот, наводно поради неговата неволност да го напушти Лион. Подоцна, сопственикот на Лион, [[Џон Текстор]], се извини за ситуацијата која довела до тоа Нуама да се почувствува принуден да го напушти клубот.<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=Tearful Ernest Nuamah fled Fulham medical as deal to join from Lyon collapsed - Get French Football News |url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/tearful-ernest-nuamah-fled-fulham-medical-as-deal-to-join-from-lyon-collapsed/ |access-date=2024-09-04 |language=en-US}}</ref> Откако останал во Лион, тој играл редовно и постигнал три гола во [[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Лига 1]] против [[ФК Нант|Нант]], [[ФК Монпеље|Монпеље]] и [[ФК Ница|Ница]] и три гола во [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|Лига Европа]] еден против [[Ајнтрахт Франкфурт]] и два во победата со 4-0 над [[ФКСБ]]. На 6 април 2025 година, за време на натпреварот од 28-мото коло во Лига 1 против [[ФК Лил|Лил]], Нуама бил принуден да го напушти теренот во 7-мата минута поради повреда на коленото здобиена по дуел со [[Габриел Гудмундсон]]. Два дена подоцна, Олимпик Лион објавил дека Нуама претрпел кинење на [[Повреди на предниот вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] на левото колено, што го оддалечило од терените до крајот на сезоната и ја пропуштил речиси целата следна сезона.<ref>{{Cite web |title=OL : fin de saison pour Ernest Nuamah, victime d'une rupture du ligament croisé antérieur du genou gauche |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ol-fin-de-saison-pour-ernest-nuamah-victime-d-une-rupture-du-ligament-croise-anterieur-du-genou-gauche/1552314 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=L'OL s'en sort face à Lille grâce à Lacazette et Cherki et grimpe à la 4e place de Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-ol-s-en-sort-face-a-lille-grace-a-lacazette-et-cherki-et-grimpe-a-la-4e-place-de-ligue-1/1552030 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref> Своето враќање на терените после повеќе од една година го направил на 3 мај 2026, влегувајќи на местото на [[Ендрик]] во завршните минути од натпреварот на домашен терен против [[ФК Рен|Рен]] добиен со 4-2. ==Репрезентативна кариера== На 4 ноември 2022 година, Нуама бил избран од [[Ото Адо]], селекторот на [[Фубалската репрезентација на Гана|сениорската репрезентација на Гана]], во провизорниот состав од 55 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|date=4 November 2022 |lang=en |title=[VIDEO] Ernest Nuamah: Who is the 19-year-old winger named in the Black Stars’ provisional squad for the 2022 FIFA World Cup |url=https://ghanasportsonline.com/2022/11/video-ernest-nuamah-who-is-the-19-year-old-winger-named-in-the-black-stars-provisional-squad-for-the-2022-fifa-world-cup/ |website=ghanasportsonline.com}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Сепак, тој испаднал од конечниот состав за турнирот.<ref>{{cite web|date=14 November 2022 |lang=fr |title=Seidu, Djiku, Mensah, Abdul Samed et Sulemana dans la liste du Ghana pour la Coupe du monde |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Seidu-djiku-mensah-abdul-samed-et-sulemana-dans-la-liste-du-ghana-pour-la-coupe-du-monde/1364832 |website=www.lequipe.fr}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Своето деби за Гана го направил на 18 јуни 2023 година, во натпреварот против {{NazNB|FUrep|MDG}} во [[Антананариво]], во рамките на квалификациите за Африканскиот куп на нации 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-draw-with-madagascar-in-afcon-qualifier|title=Ghana draw with Madagascar in AFCON qualifier|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/ghana-newbie-ernest-nuamah-shares-delight-after-making-dream-black-stars-debut|title=Ghana newbie Ernest Nuamah shares delight after making 'dream' Black Stars debut|data=21 јуни 2023|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref> Последователно, на 7 септември, во својот втор настап за ''„црните ѕвезди“'', тој го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата од 2-1 против [[Фудбалска репрезентација на Централноафриканската Република|Централноафриканската Република]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-beat-central-african-republic-to-pick-afcon-ticket|titolo=Ghana beat Central African Republic to pick AFCON ticket|lаnguaге=en|access-date=23 септември 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/new-lyon-forward-ernest-nuamah-scores-debut-ghana-goal|title=New Lyon forward Ernest Nuamah scores debut Ghana goal|date=7 септември 2023|language=en|access-date=23 септември 2023}}</ref> На 31 декември 2023, тој бил повикан од [[Крис Хјутон]] во составот на Гана од 27 играчи за [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]]. На 2 јуни 2026, Нуама бил повикан од [[Карлос Кеирош]] во составот од 26 играчи кој ја претставувале земјата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web|access-date=2 June 2026 |date=25 May 2026 |language=en |title=Kudus misses out as Queiroz names preliminary Ghana squad |url=https://www.fifa.com/en/articles/ghana-squad-world-cup-2026-carlos-queiroz |website=[[FIFA]]}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|GHA}} {{Cronopar|18-6-2023|Антананариво|MDG|0|0|GHA|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{sostin|62}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Кумаси|GHA|2|1|CAF|1|Квал. за АФКОН|2023|13={{sostin|63}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Кумаси|GHA|3|1|LBR|1|Пријателска|13={{sostout|62}}}} {{Cronopar|14-10-2023|Шарлот|MEX|2|0|GHA|-|Пријателска|13={{sostin|64}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Нешвил|USA|4|0|GHA|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|17-11-2023|Кумаси|GHA|1|0|MDG|-|Квал. за СП|2026|13={{Sostin|73}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Икони|COM|1|0|GHA|-|Квал. за СП|2026|13={{Sostin|65}}}} {{Cronopar|8-1-2024|Кумаси|GHA|0|0|NAM|-|Пријателска|13={{sostin|71}}}} {{Cronopar|14-1-2024|Абиџан|GHA|1|2|CPV|-|АФКОН|2023|Прво коло|13={{sostin|62}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Маракеш|GHA|1|2|NGA|-|Пријателска|13={{Sostout|90+4}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Маракеш|UGN|2|2|GHA|-|Пријателска|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|6-6-2024|Бамако|MLI|1|2|GHA|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|72}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Акра|GHA|0|0|SUD|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|15-10-2024|Бенгази|SUD|2|0|GHA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{sostout|57}}}} {{Cronopar|15-11-2024|Талатона|ANG|1|1|GHA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{sostin|85}}}} {{Cronopar|18-11-2024|Акра|GHA|1|2|NIG|-|Квал. за АФКОН|2025}} {{Cronopar|21-3-2025|Акра|GHA|5|0|CHD|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|71}}}} {{Cronopar|24-3-2025|Ал Хосеима|MDG|0|3|GHA|-|Квал. за СП|2026|13={{sostin|80}}}} {{Cronopar|2-6-2026|Кардиф|WAL|1|1|GHA|-|Пријателска|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|17-6-2026|Торонто|GHA|1|0|PAN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|58}}}} {{Cronopar|27-6-2026|Филаделфија|GHA|1|2|CRO|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{sostin|71}}}} {{Cronopar|3-7-2026|Канзас Сити (Мисури)|COL|1|0|GHA|-|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|13={{sostin|79}}}} {{Cronofin|22|4}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Ernest Nuamah}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/nuamah-ernest/rsiloRPO/ Ернест Нуама на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ernest-nuamah/profil/spieler/955070 Ернест Нуама на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/333310/ernest-nuamah Ернест Нуама на espn] *[https://www.whoscored.com/players/463147/show/ernest-nuamah Ернест Нуама на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нуама, Ернест}} [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] 42midut48n2bascsgq2cmz3ewq331k4 5608436 5608435 2026-08-12T10:13:25Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5608436 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ернест Нуама | image = [[File:Ernest Nuamah England v Ghana 23 June 2026-113.jpg|220px|]] | caption = | fullname = Ернест Нуама Апија<ref>{{Cite web |title=Provisional squads for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 |url=https://www.cafonline.com/media/szzh20fx/afcon-2023-provisional-squads-list.pdf |access-date=11 March 2024 |website=Confederation of African Football}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=y|2003|11|1}} | birth_place = [[Кумаси]], [[Гана]] | nationality = {{flagsport|GHA}} [[Гана]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="SuperStats">{{cite web |title=Ernest Nuamah, statistik fra superligaen, all-time |url=https://superstats.dk/spillere/spiller-alltime?id=3953 |website=SuperStats |access-date=25 July 2023}}</ref> | currentclub = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | clubnumber = 7 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = 2008-2011 | youthclubs1 = {{симбол2|Bianco Rosso Nero e Verde (Strisce).png}} Рајт то Дрим | youthyears2 = 2013-2015 | youthclubs2 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years1 = 2022-2023 | caps1 = 43 | goals1 = 17 | clubs1 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years2 = 2023 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team RWD Molenbeek}} | years3 = 2023- | caps3 = 55 | goals3 = 6 | clubs3 = {{Fb team Olympique Lyonnais}} | nationalyears1 = 2023- | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Гана 23]] | nationalyears2 = 2023- | nationalcaps2 = 21 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|GHA}} [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] }} '''Ернест Нуама Апија''' (роден на [[1 ноември]] [[2003]], во [[Кумаси]]) — [[Гана|гански]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] и на [[Фудбалска репрезентација на Гана|ганската репрезентација]]. == Биографија == Нуама е роден и израснат во [[Асафо]], предградие на градот [[Кумаси]]. Тој ја започнал својата кариера во [[Академија Рајт то Дрим|Академијата Рајт то Дрим]], фудбалска академија со седиште во [[Источен регион (Гана)|Источниот регион]] во Гана.<ref>{{Cite web|date=25 January 2023|title=Ernest Nuamah: FC Nordsjaelland's New Ghanaian Prodigy|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/ernest-nuamah-fc-nordsjaellands-new-ghanaian-prodigy/|access-date=9 September 2023|website=Breaking The Lines}}</ref> == Клупска кариера == === Нордсјеланд === Во јануари 2022 година, Нуама се приклучил на тимот од [[Суперлига на Данска|Суперлигата на Данска]], [[ФК Норшелан|Норшелан]].<ref>{{Cite web |date=8 February 2022 |title=Danish club FC Nordsjaelland announce signing of Ghanaian teen Ernest Nuamah Appiah |url=https://ghanasoccernet.com/danish-club-fc-nordsjaelland-announce-signing-of-ghanaian-teen-ernest-nuamah-appiah |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Своето деби го имал на 10 април 2022 година, влегувајќи во игра од клупата во 67-мата минута на местото на [[Магнус Кофод Андерсен]] и постигнал гол во 84-тата минута во ремито 2-2 против [[ФК Орхус|Орхус]],<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Flemming P. efter 2-2: Føles som et nederlag |url=https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |access-date=11 April 2022 |website=FC Nordsjælland |language=da-DK |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410161305/https://fcn.dk/2022/04/flemming-p-efter-2-2-foeles-som-et-nederlag/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Ghanaian teenager Ernest Nuamah nets debut goal in Nordsjaelland home draw against AGF |url=https://ghanasoccernet.com/ghanaian-teenager-ernest-nuamah-nets-debut-goal-in-nordsjaelland-home-draw-against-agf |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> добивајќи подоцна и признание за играч на натпреварот.<ref>{{Cite web |date=10 April 2022 |title=Teenager Ernest Nuamah wins MOTM award on Nordsjaelland competitive debut in Denmark |url=https://ghanasoccernet.com/teenager-ernest-nuamah-wins-motm-award-on-nordsjaelland-competitive-debut-in-denmark |access-date=11 April 2022 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref> Во септември 2022 година, Нуама бил прогласен за најдобар млад играч на месецот.<ref>{{Cite web |last=Adjei-Mintah |first=Yaw |date=6 October 2022 |title=FC Nordsjaelland winger Ernest Nuamah wins Young Player Award in Denmark |url=https://citisportsonline.com/2022/10/06/fc-nordsjaelland-winger-ernest-nuamah-wins-young-player-award-in-denmark/ |access-date=8 August 2023 |website=Citi Sports Online |language=}}</ref> На 19 март 2023 година, Нуама постигнал два гола, вклучувајќи го и победничкиот гол во успехот со 2-1 против [[ФК Брондби|Брондби]]. На крајот од сезоната, тој ја доби наградата за Играч на годината во Суперлигата на Данска.<ref name="dbu23">{{cite web |title=Ernest Nuamah er Årets Profil i 3F Superliga 2022/23 |url=https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |website=[[Danish Football Association]] |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725153812/https://www.dbu.dk/nyheder/2023/juni/ernest-nuamah-er-aarets-profil-i-3f-superliga-2022-23/ |archive-date=25 July 2023 |language=da |date=6 April 2023}}</ref> Нуама силно ја започнал [[Суперлига на Данска 2023-2024|сезоната 2023-2024]], постигнувајќи [[Хет-трик|хет-трик]] во победата од 4-1 против [[ФК Виборг|Виборг]] во првенството на 24 јули 2023 година, во првото коло од новата кампања.<ref>{{cite news |last1=Mahler Bank |first1=Frederik |title=Superliga-stjernen Nuamah var i hopla med hattrick mod Viborg |url=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |access-date=25 July 2023 |work=DR |date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725025603/https://www.dr.dk/sporten/fodbold/superliga/superliga-stjernen-nuamah-var-i-hopla-med-hattrick-mod-viborg |archive-date=25 July 2023 |language=da-DK}}</ref> === РВД Моленбек и Лион === На 30 август 2023 година, Нуама му се приклучил на [[Белгија|белгискиот]] клуб [[РВД Моленбек]], пред веднаш да биде испратен на позајмица до крајот на сезоната во [[Франција|францускиот]] клуб [[ФК Олимпик Лион|Лион]],<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=FC Nordsjælland sælger Ernest Nuamah for rekordsum |url=https://fcn.dk/nyheder/2023/august/ernest-nuamah-rekordsalg |access-date=30 August 2023 |website=FC Nordsjælland |language=da}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Arrivée d'Ernest Nuamah à l'OL jusqu'au 30 juin 2024 |url=https://www.ol.fr/fr/actualites/arrivee-d-ernest-nuamah-a-l-ol-jusqu-au-30-juin-2024 |access-date=30 August 2023 |website=Olympique Lyonnais |language=fr-FR}}</ref> со опција за откуп во вредност од 25 милиони евра,<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Transferts : Ernest Nuamah (Nordsjaelland) officiellement à l'OL |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Transferts-ernest-nuamah-nordsjaelland-officiellement-a-l-ol/1416772 |access-date=30 August 2023 |website=L'Équipe |language=fr-FR}}</ref> плус 4,5 милиони евра во потенцијални бонуси.<ref>{{Cite web |date=30 August 2023 |title=Officielt: FCN sælger Nuamah for rekordsum |url=https://bold.dk/fodbold/stillinger/superligaen/nyheder/officielt-fcn-saelger-nuamah-for-rekordsum |access-date=30 August 2023 |website=bold.dk |language=da}}</ref> Оваа позајмица била овозможена благодарение на истиот сопственик на двата клуба, компанијата „Eagle Football Holdings“ на [[Џон Текстор]], и била неопходна за да се избегнат ограничувањата за трошење на Лион наметнати од Националната дирекција за контрола на управувањето (DNCG).<ref>{{cite news |title=Deal mit Beigeschmack: Warum ein belgischer Aufsteiger 25 Millionen für ein Toptalent zahlte |url=https://www.kicker.de/deal-mit-beigeschmack-warum-ein-belgischer-aufsteiger-25-millionen-fuer-ein-toptalent-zahlte-966364/artikel |access-date=2 September 2023 |work=kicker |date=31 August 2023 |language=de-DE}}</ref> Со тоа, Нуама поставил нов рекорд како најскапо продаден фудбалер во историјата на Норшелан. Подоцна истата година, на 8 октомври, тој го постигнал својот прв гол за Лион во ремито 3-3 против [[ФК Лорјан|Лорјан]].<ref>{{cite web |url=https://footballghana.com/ghana-forward-ernest-nuamah-scores-but-lyon-fails-snatch-first-win-of-the-season |title=Ghana forward Ernest Nuamah scores but Lyon throw away two-goal lead to draw against Lorient |publisher=Football Ghana |date=8 October 2023 }}</ref> На 7 јули 2024 година, [[ФК Олимпик Лион|Лион]] го објавил откупувањето на Нуама од РВД Моленбек за пријавена сума од 28,5 милиони евра, со што тој направил траен трансфер во францускиот клуб.<ref>{{cite news|url=https://www.ol.fr/fr/actualites/ernest-nuamah-s-engage-a-l-olympique-lyonnais-jusqu-en-2028|title=ERNEST NUAMAH S’ENGAGE À L’OLYMPIQUE LYONNAIS JUSQU’EN 2028|date=7 July 2024|publisher=Olympique Lyonnais|language=fr}}</ref> Истото лето, во последните денови од преодниот рок, Нуама бил пред трансфер вреден 19 милиони евра во клубот од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Фулам|Фулам]], но истиот пропаднал во последен момент. По постигнатиот договор и завршените медицински прегледи, Нуама се расплакал, за што првично се мислело дека се солзи радосници, но наместо тоа, тој исчезнал за време на завршните фази од договорот, наводно поради неговата неволност да го напушти Лион. Подоцна, сопственикот на Лион, [[Џон Текстор]], се извини за ситуацијата која довела до тоа Нуама да се почувствува принуден да го напушти клубот.<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=Tearful Ernest Nuamah fled Fulham medical as deal to join from Lyon collapsed - Get French Football News |url=https://www.getfootballnewsfrance.com/2024/tearful-ernest-nuamah-fled-fulham-medical-as-deal-to-join-from-lyon-collapsed/ |access-date=2024-09-04 |language=en-US}}</ref> Откако останал во Лион, тој играл редовно и постигнал три гола во [[Лига 1 (Франција) 2024-2025|Лига 1]] против [[ФК Нант|Нант]], [[ФК Монпеље|Монпеље]] и [[ФК Ница|Ница]] и три гола во [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|Лига Европа]] еден против [[Ајнтрахт Франкфурт]] и два во победата со 4-0 над [[ФКСБ]]. На 6 април 2025 година, за време на натпреварот од 28-мото коло во Лига 1 против [[ФК Лил|Лил]], Нуама бил принуден да го напушти теренот во 7-мата минута поради повреда на коленото здобиена по дуел со [[Габриел Гудмундсон]]. Два дена подоцна, Олимпик Лион објавил дека Нуама претрпел кинење на [[Повреди на предниот вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] на левото колено, што го оддалечило од терените до крајот на сезоната и ја пропуштил речиси целата следна сезона.<ref>{{Cite web |title=OL : fin de saison pour Ernest Nuamah, victime d'une rupture du ligament croisé antérieur du genou gauche |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Ol-fin-de-saison-pour-ernest-nuamah-victime-d-une-rupture-du-ligament-croise-anterieur-du-genou-gauche/1552314 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=L'OL s'en sort face à Lille grâce à Lacazette et Cherki et grimpe à la 4e place de Ligue 1 |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-ol-s-en-sort-face-a-lille-grace-a-lacazette-et-cherki-et-grimpe-a-la-4e-place-de-ligue-1/1552030 |access-date=2025-04-08 |website=L'Équipe |language=fr}}</ref> Своето враќање на терените после повеќе од една година го направил на 3 мај 2026, влегувајќи на местото на [[Ендрик]] во завршните минути од натпреварот на домашен терен против [[ФК Рен|Рен]] добиен со 4-2. ==Репрезентативна кариера== На 4 ноември 2022 година, Нуама бил избран од [[Ото Адо]], селекторот на [[Фубалската репрезентација на Гана|сениорската репрезентација на Гана]], во провизорниот состав од 55 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{cite web|date=4 November 2022 |lang=en |title=[VIDEO] Ernest Nuamah: Who is the 19-year-old winger named in the Black Stars’ provisional squad for the 2022 FIFA World Cup |url=https://ghanasportsonline.com/2022/11/video-ernest-nuamah-who-is-the-19-year-old-winger-named-in-the-black-stars-provisional-squad-for-the-2022-fifa-world-cup/ |website=ghanasportsonline.com}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Сепак, тој испаднал од конечниот состав за турнирот.<ref>{{cite web|date=14 November 2022 |lang=fr |title=Seidu, Djiku, Mensah, Abdul Samed et Sulemana dans la liste du Ghana pour la Coupe du monde |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Seidu-djiku-mensah-abdul-samed-et-sulemana-dans-la-liste-du-ghana-pour-la-coupe-du-monde/1364832 |website=www.lequipe.fr}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> Своето деби за Гана го направил на 18 јуни 2023 година, во натпреварот против {{NazNB|FUrep|MDG}} во [[Антананариво]], во рамките на квалификациите за Африканскиот куп на нации 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-draw-with-madagascar-in-afcon-qualifier|title=Ghana draw with Madagascar in AFCON qualifier|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/ghana-newbie-ernest-nuamah-shares-delight-after-making-dream-black-stars-debut|title=Ghana newbie Ernest Nuamah shares delight after making 'dream' Black Stars debut|data=21 јуни 2023|language=en|access-date=24 јуни 2023}}</ref> Последователно, на 7 септември, во својот втор настап за ''„црните ѕвезди“'', тој го постигнал својот прв гол за репрезентацијата во победата од 2-1 против [[Фудбалска репрезентација на Централноафриканската Република|Централноафриканската Република]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanafa.org/ghana-beat-central-african-republic-to-pick-afcon-ticket|titolo=Ghana beat Central African Republic to pick AFCON ticket|lаnguaге=en|access-date=23 септември 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ghanasoccernet.com/new-lyon-forward-ernest-nuamah-scores-debut-ghana-goal|title=New Lyon forward Ernest Nuamah scores debut Ghana goal|date=7 септември 2023|language=en|access-date=23 септември 2023}}</ref> На 31 декември 2023, тој бил повикан од [[Крис Хјутон]] во составот на Гана од 27 играчи за [[Африкански куп на нации 2023|Африканскиот куп на нации 2023]]. На 2 јуни 2026, Нуама бил повикан од [[Карлос Кеирош]] во составот од 26 играчи кој ја претставувале земјата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{cite web|access-date=2 June 2026 |date=25 May 2026 |language=en |title=Kudus misses out as Queiroz names preliminary Ghana squad |url=https://www.fifa.com/en/articles/ghana-squad-world-cup-2026-carlos-queiroz |website=[[FIFA]]}}<!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --></ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|GHA}} {{Cronopar|18-6-2023|Антананариво|MDG|0|0|GHA|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{sostin|62}}}} {{Cronopar|7-9-2023|Кумаси|GHA|2|1|CAF|1|Квал. за АФКОН|2023|13={{sostin|63}}}} {{Cronopar|12-9-2023|Кумаси|GHA|3|1|LBR|1|Пријателска|13={{sostout|62}}}} {{Cronopar|14-10-2023|Шарлот|MEX|2|0|GHA|-|Пријателска|13={{sostin|64}}}} {{Cronopar|17-10-2023|Нешвил|USA|4|0|GHA|-|Пријателска|13={{sostin|75}}}} {{Cronopar|17-11-2023|Кумаси|GHA|1|0|MDG|-|Квал. за СП|2026|13={{Sostin|73}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Икони|COM|1|0|GHA|-|Квал. за СП|2026|13={{Sostin|65}}}} {{Cronopar|8-1-2024|Кумаси|GHA|0|0|NAM|-|Пријателска|13={{sostin|71}}}} {{Cronopar|14-1-2024|Абиџан|GHA|1|2|CPV|-|АФКОН|2023|Прво коло|13={{sostin|62}}}} {{Cronopar|22-3-2024|Маракеш|GHA|1|2|NGA|-|Пријателска|13={{Sostout|90+4}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Маракеш|UGN|2|2|GHA|-|Пријателска|13={{Sostout|65}}}} {{Cronopar|6-6-2024|Бамако|MLI|1|2|GHA|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|72}}}} {{Cronopar|10-10-2024|Акра|GHA|0|0|SUD|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{sostout|69}}}} {{Cronopar|15-10-2024|Бенгази|SUD|2|0|GHA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{sostout|57}}}} {{Cronopar|15-11-2024|Талатона|ANG|1|1|GHA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{sostin|85}}}} {{Cronopar|18-11-2024|Акра|GHA|1|2|NIG|-|Квал. за АФКОН|2025}} {{Cronopar|21-3-2025|Акра|GHA|5|0|CHD|1|Квал. за СП|2026|13={{sostout|71}}}} {{Cronopar|24-3-2025|Ал Хосеима|MDG|0|3|GHA|-|Квал. за СП|2026|13={{sostin|80}}}} {{Cronopar|2-6-2026|Кардиф|WAL|1|1|GHA|-|Пријателска|13={{sostin|46}}}} {{Cronopar|17-6-2026|Торонто|GHA|1|0|PAN|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{Sostout|58}}}} {{Cronopar|27-6-2026|Филаделфија|GHA|1|2|CRO|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{sostin|71}}}} {{Cronopar|3-7-2026|Канзас Сити (Мисури)|COL|1|0|GHA|-|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|13={{sostin|79}}}} {{Cronofin|22|4}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Ernest Nuamah}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Гана |image3= Flag of Ghana.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/nuamah-ernest/rsiloRPO/ Ернест Нуама на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/ernest-nuamah/profil/spieler/955070 Ернест Нуама на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/333310/ernest-nuamah Ернест Нуама на espn] *[https://www.whoscored.com/players/463147/show/ernest-nuamah Ернест Нуама на whoscored] {{Состав на Гана на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нуама, Ернест}} [[Категорија:Гански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Лион]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] 4htomv0kgcrxieowrpq1bxz6bg65v8w Константин Робев 0 1400863 5608320 2026-08-11T22:24:16Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија Робеви. Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација н... 5608320 wikitext text/x-wiki '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија Робеви. Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“, а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и военен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова-Робева. Починал во Софија во 1946 година. lkw3q23z8vvtxjcszmme9zvvw2u7ln0 5608321 5608320 2026-08-11T22:26:11Z Buli 2648 5608321 wikitext text/x-wiki '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и военен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова-Робева. Починал во Софија во 1946 година. k4sajb81mc8gtan093fmm82dniwavzg 5608322 5608321 2026-08-11T22:28:14Z Buli 2648 5608322 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Константин Робев | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Битола]], [[Османлиска Империја]] | death_date = | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и военен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова-Робева. Починал во Софија во 1946 година. 4vsk5zsnweaifqmyl8gtitk80yca0cf 5608323 5608322 2026-08-11T22:28:45Z Buli 2648 5608323 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Константин Робев | image = Konstantin Nikolov Robev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Битола]], [[Османлиска Империја]] | death_date = | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и военен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова-Робева. Починал во Софија во 1946 година. mcgyup5ghlw1h8bn5zi60sm6nfq7dmc 5608324 5608323 2026-08-11T22:29:19Z Buli 2648 5608324 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Константин Робев | image = Konstantin Nikolov Robev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 5 февруари 1871 | birth_place = [[Битола]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1946 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и военен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова-Робева. Починал во Софија во 1946 година. mwlmesh6flevto52gqnmank8ncd8zmq 5608326 5608324 2026-08-11T22:31:04Z Buli 2648 5608326 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Константин Робев | image = Konstantin Nikolov Robev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 5 февруари 1871 | birth_place = [[Битола]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1946 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и военен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова-Робева. Починал во Софија во 1946 година. 1mwsbjk6bmbpv42rcl2n3lrqhcpu6wd 5608327 5608326 2026-08-11T22:31:51Z Buli 2648 5608327 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Константин Робев | image = Konstantin Nikolov Robev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 5 февруари 1871 | birth_place = [[Битола]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1946 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и воен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова. Починал во Софија во 1946 година. n23rf4fuoeehpldks9806y826zlg18t 5608328 5608327 2026-08-11T22:33:15Z Buli 2648 5608328 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Константин Робев | image = Konstantin Nikolov Robev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 5 февруари 1871 | birth_place = [[Битола]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 1946 | death_place = [[Софија]], [[НР Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Константин (Костадин) Николов Робев''' (5 февруари 1871, Битола – 1946, Софија) е бугарски лекар и офицер од познатата преродбенска фамилија [[Робевци]]. [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Син е на Никола Робев (1831–1906) и внук на Анастас Стефанов Робев (1789–1869). Завршил со четвртата генерација на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]], а потоа студирал медицина на Универзитетот во Монпелје (до 1895) и на Универзитетот во Бордо (до 1896). Во 1898 година завршил Военото училиште во Софија. Служел како воен лекар во силистренскиот гарнизон и во 27. пешадиски полк, бил началник на Третата дивизиска болница и дивизиски лекар на Беломорската одбрана. Унапреден е до чин полковник (1918) и се пензионирал од војската во 1919 година. Потоа работел како цивилен и воен лекар во Бугарија. Околу 1900 година се оженил со Недјалка Дагорова. Починал во Софија во 1946 година. [[Категорија:Четврта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]] 738frcxnlre75qv18w2l6tv02qr9g8c Партизан Југ Брвеница 0 1400864 5608325 2026-08-11T22:30:32Z Kmfpartizan 112580 Создадена страница со: {{Инфокутија Фудбалски клуб | име = Партизан Југ Брвеница | целосно име = Здружение Фудбалски клуб Партизан Југ од Брвеница | основан = 2021 (почеток на активности)<br>11 октомври 2022 (официјална регистрација) | место = [[Брвеница]], Север... 5608325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Фудбалски клуб | име = Партизан Југ Брвеница | целосно име = Здружение Фудбалски клуб Партизан Југ од Брвеница | основан = 2021 (почеток на активности)<br>11 октомври 2022 (официјална регистрација) | место = [[Брвеница]], [[Северна Македонија]] | претседател = Драган Милоски | стадион = Фудбалско игралиште во Брвеница | сала = Спортска сала „Коста Рацин“ | бои = Црна и бела | лига = Втора македонска футсал лига }} '''Здружение Фудбалски клуб Партизан Југ од Брвеница''', познато како '''ФК/КМФ Партизан Југ Брвеница''', е македонски фудбалски и футсал-клуб од селото [[Брвеница]], [[Северна Македонија]]. Екипата започнала со активности во 2021 година, додека клубот бил официјално основан и регистриран како спортско здружение на 11 октомври 2022 година.<ref name="ЦРРСМ">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.crm.com.mk/ds/validateDocument/D68817D63BA8AB204569621955D5534088C2DFB98E96868A6DA5332F591A5DF7 |title=Тековна состојба за Здружение Фудбалски клуб Партизан Југ од Брвеница |publisher=Централен регистар на Република Северна Македонија |date=8 ноември 2024 |accessdate=12 август 2026 }}</ref> Клубот работи со сениорска футсал-екипа и со повеќе младински фудбалски категории. Сениорската екипа се натпреварува во Втората македонска футсал лига и во Купот на Македонија во футсал. == Историја == Партизан Југ Брвеница започнал со активности во 2021 година. Во почетниот период екипата учествувала претежно на локални и регионални турнири во мал фудбал. На 11 октомври 2022 година клубот бил официјално основан и регистриран под името „Здружение Фудбалски клуб Партизан Југ од Брвеница“. Според податоците на Централниот регистар, клубот е регистриран како спортско здружение, а негова приоритетна дејност е дејноста на спортските клубови.<ref name="ЦРРСМ"/> Меѓу целите на здружението се развојот на фудбалот во Брвеница, организирањето првенствени, куп, пријателски и турнирски натпревари, развојот на фудбалери од различни возрасни категории и соработката со клубови од земјата и странство.<ref name="ЦРРСМ"/> По почетниот период на турнирски настапи, клубот започнал да учествува во официјалните натпреварувања организирани од [[Фудбалска федерација на Македонија|Фудбалската федерација на Македонија]]. Партизан Југ три сезони настапувал во Втората македонска футсал лига, а учествувал и во Купот на Македонија во футсал. Во официјална објава на Фудбалската федерација на Македонија од декември 2025 година, клубот е наведен меѓу екипите од Втората футсал лига под натпреварувачкото име „ Партизан Југ (Брвеница)“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ffm.mk/ffm-so-donacija-na-fudbalски-topки-za-site-ekipi-od-prvata-i-vtorata-futsal-liga/ |title=ФФМ со донација на фудбалски топки за сите екипи од Првата и Втората футсал лига |publisher=Фудбалска федерација на Македонија |date=18 декември 2025 |accessdate=12 август 2026 }}</ref> == Натпреварувачки настапи == Во сезоната 2024/25, Партизан Југ настапувал во Втората македонска футсал лига. Во почетниот дел од сезоната, по четири одиграни натпревари, екипата имала две победи и шест освоени бодови.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/2836/ |title=Во Брвеница паднаа 16 гола: Балкан со голема победа над Партизан Југ |publisher=Спортска Мрежа |date=11 ноември 2024 |accessdate=12 август 2026 }}</ref> На 7 декември 2024 година, Партизан Југ го победил СЕЕ Университи од Тетово со 9:4 во осминафиналето на Купот на Македонија во футсал. Екипата од Брвеница направила пресврт во второто полувреме, откако на полувремето губела со 2:1. Даниел Радески постигнал четири погодоци.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/3552/ |title=Партизан Југ од Брвеница славеше голема победа над СЕЕ Университи |publisher=Спортска Мрежа |date=7 декември 2024 |accessdate=12 август 2026 }}</ref> Со победата над СЕЕ Университи, клубот обезбедил пласман во четвртфиналето на Купот на Македонија во футсал.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/4130/ |title=Јувентус Серава во четвртфинале, Партизан Југ ја продолжи успешната серија |publisher=Спортска Мрежа |accessdate=12 август 2026 }}</ref> Во декември 2024 година, Партизан Југ го победил Енхалон од Струга со 8:1. Ивица Ангелески постигнал четири погодоци, додека по еден гол постигнале Илија Јанкулоски, Стефан Апостолоски, Даниел Јандриески и Даниел Радески.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/3898/ |title=Партизан Југ преку Ангелески го декласираше Енхалон |publisher=Спортска Мрежа |date=16 декември 2024 |accessdate=12 август 2026 }}</ref> Во март 2025 година, клубот забележал домашна победа од 8:4 против Карадаку во натпревар од Втората футсал лига.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/8097/ |title=Партизан Југ со победа над Карадаку |publisher=Спортска Мрежа |accessdate=12 август 2026 }}</ref> Партизан Југ ја започнал сезоната 2025/26 со победа од 11:2 против Карадаку на домашен терен во Брвеница.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/19433/ |title=Партизан Југ од Брвеница убедливо ја отвори сезоната |publisher=Спортска Мрежа |accessdate=12 август 2026 }}</ref> == Младинска школа == Покрај сениорската футсал-екипа, клубот работи и со младински фудбалски категории. Младинската школа е насочена кон развојот на млади фудбалери од Брвеница и околните населени места. Во мај 2026 година било потврдено учеството на младинските категории на Партизан Југ на детскиот фудбалски турнир „Охрид Куп 2026“. Во најавата за турнирот, клубот бил претставен како спортски колектив насочен кон развојот на младинските категории и промовирањето на спортските вредности во локалната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportskamreza.mk/32979/ |title=Детонит Плачковица и Партизан Југ доаѓаат на Охрид Куп 2026 |publisher=Спортска Мрежа |author=Александар Ванев |date=7 мај 2026 |accessdate=12 август 2026 }}</ref> == Спортски објекти == Футсал-екипата ги игра домашните натпревари во спортската сала „Коста Рацин“ во Брвеница. Младинските фудбалски категории тренираат и играат натпревари на фудбалското игралиште во Брвеница. == Клупски обележја == Клупските бои на Партизан Југ Брвеница се црна и бела. На грбот на клубот е испишано името „ФК-КМФ Партизан Југ – Брвеница“. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.facebook.com/fkpartizanbrvenica/ Официјална страница на клубот на Facebook] * [https://www.ffm.mk/ Фудбалска федерација на Македонија] * [https://www.natprevar.mk/details/team/484%3Apartizan_jug Партизан Југ — натпревари и резултати] [[Категорија:Македонски футсал-клубови]] [[Категорија:Македонски фудбалски клубови]] [[Категорија:Спорт во Брвеница]] [[Категорија:Фудбалски клубови основани во 2022 година]] 8a148g0266pk35ce3un3y1rr8p2z2s9 Златко Каратанасов 0 1400865 5608330 2026-08-11T22:54:58Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Златко Каратанасов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{околу|[[1860]]}} г. | birth_place = {{роден во|Бобишта}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{околу|[[1935]]}} г. (возр. 75) | death_place... 5608330 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Златко Каратанасов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{околу|[[1860]]}} г. | birth_place = {{роден во|Бобишта}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{околу|[[1935]]}} г. (возр. 75) | death_place = ? | nationality = | ethnicity = | education = | occupation = учител, духовник | organization = | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = [[Димитар Попзлатанов]] | parents = Јанаки Каратанасов | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Златан (Златко) Јанакиев Каратанасов''' ([[Бобишта]], {{Околу|[[1860]]}} – ?, {{Околу|[[1935]]}}) — [[Македонци|македонски]] [[учител]], [[духовник]] и [[Македонска преродба|преродбеник]]. == Животопис == Роден е околу 1860 г.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://istorikakastorias.blogspot.com/2014_06_01_archive.html|title=Λόγιοι και επιστήμονες της Τουρκοκρατίας (μέρος 4ο)|date=13 април 2014|work=Ιστορικά Καστοριάς|accessdate=11 август 2026}}</ref> во селото [[Бобишта]], [[Костурско]], тогаш во [[Отоманското Царство]], денес во [[Грција]]. Учел во грчкото училиште во родното село, а подоцна завршил трикласно грчко училиште во [[Клисура (Костурско)|Клисура]]. Околу 1873–1874 година бил учител (или ученик) во родното село. Од 1874 до 1876 г. учел во [[Прилепско класно училиште|машкото егзархиско училиште]] во [[Прилеп]] кај [[Јосиф Ковачев]] и [[Никола Ганчев]].<ref>{{Каратанасов|12}}</ref> Во 1876–1877 г. бил учител во с. [[Прекопана]], додека наредната учебна година го заменил [[Петар Орлов]] во нивното родно Бобишта, каде што останал две години.<ref>{{Каратанасов|15}}</ref> Во 1879–1880 и 1880–1881 г. бил назначен за учител во Прилепското класно училиште, а од 1881 до 1882 г. во Битолската прогимназија, каде што го раководел III одделение и предавал ''Божји закон'', ''краснопис'' и ''пеење'' во IV одделение и I клас. Главен учител бил [[Григор Прличев]], а предавале уште [[Тодор Танев|Тодор К. Танев]] од Велес, Наум Мајмуков од Битола, [[Вела Живкова]], Чашков, Стојчев. Ученици во училиштето биле [[Андреј Љапчев]] и [[Антон Алтанпармаков]].<ref>{{Каратанасов|34-35}}</ref> [[Податотека:Zlatko Karatanasov book 01.png|мини|{{Каратанасов}}]] Со помошта на [[Арсени Костенцев]] и на егзархискиот протосингел [[Методиј Кусев]], неговото назначување во [[Велес]] за учебната 1882–1883 г. било пренасочено за [[Костур (град)|Костур]]. Истовремено, за учител бил назначен и [[Григориј Бејдов]],<ref>{{Каратанасов|16 – 17}}</ref> со кој основал [[Македонски црковно-училишни општини|црковно-училишна општина]]. Вкупно 41 ученик почнале да учат во новоотвореното егзархиско училиште. Наредната учебна година, покрај Каратанасов, во костурското училиште предавале и [[Трпо Поповски]] и учителката Фанија. За учебната 1884–1885 година, [[Бугарска егзархија|Егзархијата]] го назначила Каратанасов во [[Ениџе Вардар]], но тој го одбил назначувањето бидејќи Турците го убиле претходниот тамошен учител и свештеник, па затоа станал учител во с. [[Емборе]], [[Кајларско]], каде што предавал три години (1884–1887). Во меѓувреме, костурското училиште било затворено, а Поповски и Бејдов биле уапсени.<ref>{{Каратанасов|20 – 21}}</ref> Во 1887–1888 г. Егзархијата го задолжила Каратанасов да го обнови Костурското училиште. Со поткупи во [[Битола]] и [[Горица (Албанија)|Горица]], тој го убедил емирот на битолскиот [[валија]], но сепак не успеал да го отвори училиштето. Следната учебна година станал учител во [[Д’мбени]], каде што останал до 1890 г. Додека престојувал во Горица, Каратанасов се запознал со албанскиот преродбеник [[Јован Костури|Јован Цицо Костури]].<ref>{{Каратанасов|28}}</ref> Подоцна, тој повторно предавал во Бобишта (1890–1893) и преговарал за преминување на целото село под влијание на Егзархијата заедно со новиот свештеник Никола Маркулов. Од 1894 до 1899 г. предавал во [[Загоричани]], потпомогнат од Хараламби Дорев од [[Ресен]] и Христо Узунов, како и учителката Ангелина Бонева, која била заменета во втората година последователно од Константина Дукова и Василка Касова.<ref>{{Каратанасов|36}}</ref> Каратанасов работел една година во [[Мокрени]], кое исто така преминало под врховенство на Егзархијата. Во 1899 г. тој бил повикан во Клисура да ги преведе запленетите револуционерни документи пронајдени кај војводата [[Лазар Поп-Трајков|Лазар Поп Трајков]]. Каратанасов успеал да ги измами властите, ја предупредил [[ВМОРО]] преку Никола Емануилов Розов од Бобишта и со мито ги откупил најинкриминирачките документи и имоти, со што спречил проширување на аферата.<ref>{{Каратанасов|40 – 41}}</ref> Во 1900 г. почнал да предава во [[Горенци (Костурско)|Горенци]], каде што го примил свештеничкиот чин.<ref>{{Каратанасов|41}}</ref> Останал во Горенци сè до [[Илинденското востание]] во 1903 г. Под обвинение на грчкиот владика, Златко Каратанасов бил уапсен заедно со кметот Кузо Данданов, но двајцата биле ослободени.<ref name="Адамов 4">{{Лев Адамов|4}}</ref> По обидот на [[Пандо Сидов]] за убиство на општинскиот началник [[Никола Шкутов]], тој бил повикан во Костур за да го замени ранетиот Шкутов, кој тогаш се лекувал во [[Цариград]]. Тој ја водел општината шест месеци додека не пристигнал неговиот заменик, [[Григориј Поп Димитров]].<ref>{{Каратанасов|35}}</ref> По Илинденското востание, под притисок на митрополитот [[Герман Каравангелис|Герман]] [[Герман Каравангелис|Каравангелис]], Златко се откажал од Егзархијата заедно со Григориј и Георги Поп Наумови, Константин и Никола Маркулови од Бобишта и свештеникот Георги од Мокрени. Заедно со Георги Поп Наумов, тој заминал за [[Атина]]. Во 1906 г. пристигнал во [[Варна]] и се населил во с. Кирилово.<ref>{{Каратанасов|30}}</ref> До 1932 г. служел како свештеник.<ref>{{Възрожденска интелигенция|321}}</ref> Починал околу 1935 г.<ref name=":0" /> Негов син е политичарот [[Димитар Попзлатанов]] (Златанов).<ref name="ГУАМС 170">{{cite book|url=http://www.archives.government.bg/guides/12_P_BKP2.pdf|title=Пътеводител по мемоарните документи за БКП, съхранявани в Централния държавен архив. Архивни справочници, том 6|last=|first=|publisher=Главно управление на архивите при Министерския съвет. Централен държавен архив|year=2003|isbn=954-9800-36-9|location=София|pages=170|authorlink=|accessdate=1 септември 2015|coauthors=}}</ref> Другиот негов син Марко Попкараатанасов бил доброволец во [[Македонско-одринските доброволни чети]], служејќи во XV штипска дружина.<ref>{{МОО|577}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.scribd.com/doc/61954336/Memoars-of-priest-Zlatko-Karatanasov-from-Kostursko Каратанасов, Златко. Черковно-училищната борба (1868 - 1903), Материяли из миналото на Костурско, Костурско благотворително братство, София, 1935] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Каратанасов, Златко}} [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Македонски свештеници]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] 6x3ir76vaizxdfsrt9fkxeg45w2ro4e Еретички писма или Наоѓајќи ги небата што сјаат црвено 0 1400866 5608331 2026-08-11T22:59:41Z Literaturistic 135842 Создадена страница со: Еретички писма или Наоѓајќи ги небата што сјаат црвено е [[роман]] од македонскиот писател [[Стефан Марковски]] објавен во 2018-та година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.literatura.mk/makedonska-knizevnost/14907-ereticki-pisma-ili-naogajki-gi-nebata-sto-sjaat-crveno|title=Еретички писма или Н... 5608331 wikitext text/x-wiki Еретички писма или Наоѓајќи ги небата што сјаат црвено е [[роман]] од македонскиот писател [[Стефан Марковски]] објавен во 2018-та година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.literatura.mk/makedonska-knizevnost/14907-ereticki-pisma-ili-naogajki-gi-nebata-sto-sjaat-crveno|title=Еретички писма или Наоѓајќи ги небата што сјаат црвено|work=literatura.mk|language=mk|accessdate=2026-08-11}}</ref> == Содржина == Дејството на романот е сместено во градот Маркест, каде живее младиот скулптор Максимилијан Комнениус, кој трагајќи по апсолутното во уметничкото создание, започнува да халуцинира девојка по име Катја, отелотворение на муза и возвишена љубов. Вљубувајќи се во својата халуцинација, тој склучува договор чија цел е халуцинациите да прераснуваат во сè пореални и поживописни, за да на крајот Катја целосно се претопи во неговата реалност. За возврат треба да создаде шест бронзени скулптури кои ќе бидат посветени на шесте видови љубов: Ерос, Лудус, Сторге, Прагма, Манија и Агапе. Процесот на создавање на секоја од скулптурите е засебно опишан во секој од шесте сегменти на романот. Во секој од нив Максимилијан минува низ различни творечки и животни фази, при што се проследува и неговата творечка еволуција. Поглавјето со кое завршува секој од шесте сегменти се фокусира на процесот на создавање на секоја од шесте скулптури. Во делови од романот се појавува и замислениот лик на Еретикот, фигура која реферира на омилениот поет и уметничката инспирација на Максимилијан – симболистот [[Шарл Бодлер|Шарл Бодлер,]] кој го повикува да твори за сопственото издигнување над животот и смртта и да стане трансцедентно суштество, возвишувајќи се по примерот на трансформацијата на [[Енох (син на Јаред)|Енох]] во Метатрон, кој во апокрифната и неканонската литература се споменува како највисок архангел, сместен веднаш зад Божјиот трон. Геометрискиот симбол за Метатрон е шестаголник во кој се поврзани спротивните темиња, неговата правилна шестаголна структура со милениуми била сметана за еден од најсовршените геометриски облици во повеќе човечки култури и цивилизации, а самиот број шест [[Питагора|Питагорејците]] го сметале за првиот совршен број. Паралелно со ова дејство, се одвива и социјалниот живот на Максимилијан, кој во голема мера се движи околу неговиот другар Џими, соочен со сопствени животни и семејни предизвици, како и музичкиот бенд „Сагитариус“, од кој, покрај Џими, дел е и русокосата Марјана. Истовремено, во Маркест исчезнуваат жени. Полицијата се сомнева дека постои врска помеѓу настапите на бендот и исчезнувањето на жените и заради тоа, неговите членови се повикани на полициски распит. Бројот на исчезнати жени достигнува шест. == Хронотоп и атмосфера == Просторот во кој се случуваат главните дејства е ателјето на Максим каде најчесто е обликувањето на скулптурите, преку толкување на облиците и начинот на кој самиот ги доживува, а соодветствува со имагинарното скулптурирање во човека и исполнување на сопствената душа исто како што Максимилијан ја моделира и исполнува празнината на скулптурите. Самиот простор во кој се одвиваат некои од најзначајните дејства (ателјето) има влијание и врз позиционирањето на неговиот идентитет, односно, станува збор за метонимиски пренос на значењата од просторот врз ликот. == Главен лик == Максимилијан се истакнува како лик кој е со „различни“ морални вредности, некој кој единствено во состојба на метафизичка екстаза умее да ја создава својата уметност. Кај него антрополошко-филозофските димензии се динамични, она што се чини дека е релативно неменливо е односот со членовите на бендот и пријателството. Неговото двојство се одразува и врз неговото име - секогаш кога тој е во корелација со социјалното и „материјалното“ постоење е Максим, додека пак, во „надматеријалното“ - Максимилијан. Подоцна неговото оддалечување од долгогодишниот пријател Џими и од бендот го најавува финалето што ќе следи - најсилната борба со себеси. Кога би се направило расчленување на неговиот карактер, ретко кога би можело да се разјасни кога тој се наоѓа во состојба на јаве, а кога во состојба на сон или пак, предводена од другата личност во себе. Вртежот околу Егото, Суперегото и Идот на самите негови скулптури е копнеж по недостижноста, копнеж кој му предизвикува постојан немир и му дава уште толку поттик за пронаоѓање на сопствената светлина во ателјето како главен извор на светлина во Вселената. Менувањето на боите, играта со формите и фигурите како негово создание се нешто што допира во неговата психолошка природа, нешто што зборува не само за креацијата на таа скулптура, туку и за неговата креација, зашто за него најсовршената креација е Таа. Апсолутниот пристап кон уметноста е негов императив. Максимилијан не може да прифати дека неговата креација не е реалност и е само „обично“ создание на умот. Истовремено во неговиот свет не може да се нарече уметност сето она што ја прифаќа заробеноста во сопствената материјалност. == Стил == Помеѓу главните стилски одлики на романот се издвојуваат сугестивноста кон дејството и дескриптивноста насочена кон доловување на амбиентот. Во романот се наидува на концептот на „несвесно“ авторство, каде Максимилијан е поделен на две личности кои меѓусебно комуницираат преку писма. Во ваквото епистоларно наративно движење, бројни елементи во приказната, каде како „фиктивен“ (нереален, „оживеан“) лик се јавува токму Бодлер, во духот на симболизмот се сугерирани, односно се развиваат со употреба на сугестивни средства, наместо со целосно дескриптивно разјаснување. „Еретички писма“ е роман што кореспондира со примерните алегории на вонвременската литература, испишан со модерно писмо на јазик што комуницира со современиот читател, што значи, ниту сленгот и жаргонот, независно од нивната провениенција,  му се туѓи, ниту античката, па ни схоластичката мисла не му се оптоварување. Напротив тие функционираат во еден совршен склад што им соодветствува на клучните, парадоксално но можно,  имагинарните реалии во романот – шесте бронзени скулптури што би биле посветени на шесте типа љубов, кои во романот се јавуваат во функција на наслови на одделните поглавја: Ерос, Лудус, Сторге, Прагма, Манија и Агапе. Дејството во романот се движи преку процесот на создавање на секоја од скулптурите, што само по себе упатува на семиотички мултимедијални дела засновани врз писмовна транскрипција на другите визуелни уметности, но и на кибернетички опсервации на други науки што се занимаваат со структури на појавности именувани текстови,  со што пластичноста од скулптуромоделирањето се антропоморфизира во јазикомоделирање, во подбор на зборови со кои беспрекорно се отсликува човековото во скулптурата и скулптурното во човека, а прецизноста на уметниковиот зафат соодветствува на научниковиот (Пандев, 2018: 213). == Наратор == Нараторот во романот е динамичен, движејќи се на релација објективен (особено во првите делови на романот) и субјективен. Со текот на дејството, поголем дел од приказната е раскажана од страна на субјективен наратор, односно низ променливите гледни точки на Максимилијан. Ова станува највоочливо во самата разрешница со разгранет крај, кога кон Максимилијан ќе бидат испалени куршуми. Епилогот за самиот читател е отворен, но Максимилијан продолжува да раскажува следејќи го сознанието дека куршумите не му можат ништо затоа што завршувањето на апсолутното Дело го трансформира во ангел. == Изданија == Романот на македонски јазик е објавен во 2018-та година во издание на Издавачкиот центар „Три“. Македонското издание е на 218 страници (20 см). Романот, покрај на македонски јазик, е објавен и на англиски и бугарски јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noshtnaliteraturata.com/book/eretichni-pisma-ili-namirajki-nebesata-koito-sijajat-v-cherveno/|title=Еретични писма или Намирайки небесата, които сияят в червено|work=Нощ на литературата|language=bg-BG|accessdate=2026-08-11}}</ref> Англиското издание е достапно во тврд и мек повез.[https://www.amazon.com/Letters-Heresy-Uncovering-Skies-Shining/dp/B08XZGJ89W] За ова романескно остварување е објавена книжевно-теориската студија „Психофилозофемите во повеќеслојните структури на романите Папокот на светот од Венко Андоновски и Еретички писма од Стефан Марковски (компаративна анализа)“ од м-р [[Верица Мукоска]], како и анализи и осврти од проф. д-р [[Димитар Пандев]], [[Јордан Плевнеш]], [[Сашо Огненовски]], [[Бобан Богатиновски]] и други. == Литература == * Стефан Марковски. Еретички писма или Наоѓајќи ги небата што сјаат црвено. Три, Скопје, 2018. * Мукоска, В. Психофилозофемите во повеќеслојните структури на романите Папокот на светот од Венко Андоновски и Еретички писма од Стефан Марковски (компаративна анализа). Современост, Скопје, 2023. aielnhv9x9o1likfh5vik57sxmr1twx Николаос Филипидис 0 1400867 5608332 2026-08-11T23:09:40Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Николаос Филипидис | image = | image_size = | caption = | native_name = Νικόλαος Φιλιππίδης | native_name_lang = el | other_names = | birth_name = | birth_date = [[XIX век]] | birth_place = {{роден во|Маловиште}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = ? | death_place = | nati... 5608332 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Николаос Филипидис | image = | image_size = | caption = | native_name = Νικόλαος Φιλιππίδης | native_name_lang = el | other_names = | birth_name = | birth_date = [[XIX век]] | birth_place = {{роден во|Маловиште}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = ? | death_place = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Влав]] | education = | occupation = учител, револуционер | organization = [[Неја Филики Етерија]] | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Николаос Филипидис''' ({{Langx|el|Νικόλαος Φιλιππίδης}}) ([[Маловиште]], [[XIX век]] – ?) — [[Гркомани|гркомански]] [[учител]] и [[револуционер]] од [[Власи|влашка народност]], еден од основачите на [[Неја Филики Етерија]].<ref name="Vakalopoulos 54">{{Vakalopoulos|54}}</ref> == Животопис == Роден е во битолското село [[Маловиште]], тогаш во [[Отоманското Царство]], но по потекло е од с. [[Добра (село)|Добра]], [[Берско]], уништено при задушувањето [[Негушкото востание]] во 1822 г. Работел како директор на грчката гимназија во [[Кавала]]. За време на [[Критско востание (1866-1869)|Критското востание]], Филипидис ја обиколил цела [[Македонија (регион)|Македонија]], обидувајќи се да го поттикне востание кај грчкото население. Во 1867 година, заедно со гркоманите [[Анастасиос Пихеон]] и [[Јоанис Аргиропулос]], тој бил еден од основачите [[Неја Филики Етерија]] — револуционерна организација чија цел била општо грчко востание во Македонија. За време на [[Афера „Пихеон“|Пихеоновата афера]], во 1887 г. Филипидис е уапсен заедно со Пихеон.<ref name="Vakalopoulos 54" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Филипидис, Николаос}} [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Гркомани]] [[Категорија:Грчки револуционери]] [[Категорија:Дејци на грчката вооружена пропаганда во Македонија]] drmfjc50ee2ukynk57m3lzqqjkn2n4o 5608333 5608332 2026-08-11T23:10:45Z SpectralWiz 106165 5608333 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Николаос Филипидис | image = | image_size = | caption = | native_name = Νικόλαος Φιλιππίδης | native_name_lang = el | other_names = | birth_name = | birth_date = [[XIX век]] | birth_place = {{роден во|Маловиште}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = ? | death_place = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Влав]] | education = | occupation = учител, револуционер | organization = [[Неја Филики Етерија]] | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Николаос Филипидис''' ({{Langx|el|Νικόλαος Φιλιππίδης}}) ([[Маловиште]], [[XIX век]] – ?) — [[Гркомани|гркомански]] [[учител]] и [[револуционер]] од [[Власи|влашка народност]], еден од основачите на [[Неја Филики Етерија]].<ref name="Vakalopoulos 54">{{Vakalopoulos|54}}</ref> == Животопис == Роден е во битолското село [[Маловиште]], тогаш во [[Отоманското Царство]], но по потекло е од с. [[Добра (село)|Добра]], [[Берско]], уништено при задушувањето [[Негушкото востание]] во 1822 г. Работел како директор на грчката гимназија во [[Кавала]]. За време на [[Критско востание (1866-1869)|Критското востание]], Филипидис ја обиколил цела [[Македонија (регион)|Македонија]], обидувајќи се да го поттикне востание кај грчкото население. Во 1867 година, заедно со [[Анастасиос Пихеон]] од [[Охрид]] и [[Јоанис Аргиропулос]] од [[Богатско]], тој бил еден од основачите [[Неја Филики Етерија]] — револуционерна организација чија цел била општо грчко востание во Македонија. За време на [[Афера „Пихеон“|Пихеоновата афера]], во 1887 г. Филипидис е уапсен заедно со Пихеон.<ref name="Vakalopoulos 54" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Филипидис, Николаос}} [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Гркомани]] [[Категорија:Грчки револуционери]] [[Категорија:Дејци на грчката вооружена пропаганда во Македонија]] 4suega0mt0oqqdisrnlmn0xgoosux7i Clematis flammula 0 1400868 5608375 2026-08-12T08:13:30Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1314906399|Clematis flammula]]“ 5608375 wikitext text/x-wiki '''''Clematis flammula''''' е вид цветно растение од семејството лутичиња,[[Ranunculaceae]]. Ова [[Листопадни растенија|листопадно]] растение ползавец потекнува од јужна Европа и северна Африка, но се одгледува низ целиот свет како [[украсно растение]] во градините. Има миризливи бели цветови и мали зелени ахени. Кога цветовите се штотуку отворени, тие имаат силен мирис на сладок [[бадем]]. ''[[Clematis × aromatica]]'', миризливата клематис, е резултат на вкрстување со ''[[Clematis integrifolia]]''.<ref name="CLVAR">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/CLVAR|title=''Clematis x aromatica'' (CLVAR)|last=<!--Not stated-->|date=2023|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=24 March 2023}}</ref> ''Clematis flammula'' е популарен вид кај градинарите како декорација покрај огради и решетки или како покривка за земја. Ако нема други растенија или структури на кои може да се искачува, ќе се искачи само по себе, формирајќи голема, густо заплеткана грмушка. Растението испушта многу изданоци и може да достигне висина од над пет метри. Во некои области, овој вид станал проблем по неговото воведување. Тоа е плевел надвор од градините и уредените површини. ''Clematis flammula var. maritima'' е поиздржлива сорта која е прилагодена на песочни дини. Моментално се изучува како средство за стабилизација на почвата на [[Ерозија|еродирани]] песочни плажи. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.topwalks.net/plants/white/clematis_flammula_more.htm Clematis flammula во Топвокс] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CLFL8 Профил на растенија од USDA] * [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Clematis+flammula Референци] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] jrte9ucf6g93ch0mxobokgei9vo6np6 5608376 5608375 2026-08-12T08:13:59Z Виолетова 1975 5608376 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Clematis flamula flor.jpg |taxon = Clematis flammula |authority = [[L.]] }} '''''Clematis flammula''''' е вид цветно растение од семејството лутичиња,[[Ranunculaceae]]. Ова [[Листопадни растенија|листопадно]] растение ползавец потекнува од јужна Европа и северна Африка, но се одгледува низ целиот свет како [[украсно растение]] во градините. Има миризливи бели цветови и мали зелени ахени. Кога цветовите се штотуку отворени, тие имаат силен мирис на сладок [[бадем]]. ''[[Clematis × aromatica]]'', миризливата клематис, е резултат на вкрстување со ''[[Clematis integrifolia]]''.<ref name="CLVAR">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/CLVAR|title=''Clematis x aromatica'' (CLVAR)|last=<!--Not stated-->|date=2023|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=24 March 2023}}</ref> ''Clematis flammula'' е популарен вид кај градинарите како декорација покрај огради и решетки или како покривка за земја. Ако нема други растенија или структури на кои може да се искачува, ќе се искачи само по себе, формирајќи голема, густо заплеткана грмушка. Растението испушта многу изданоци и може да достигне висина од над пет метри. Во некои области, овој вид станал проблем по неговото воведување. Тоа е плевел надвор од градините и уредените површини. ''Clematis flammula var. maritima'' е поиздржлива сорта која е прилагодена на песочни дини. Моментално се изучува како средство за стабилизација на почвата на [[Ерозија|еродирани]] песочни плажи. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.topwalks.net/plants/white/clematis_flammula_more.htm Clematis flammula во Топвокс] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CLFL8 Профил на растенија од USDA] * [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Clematis+flammula Референци] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] f12fn0lq7cymnir9z6n8su0r5c3c0fb 5608378 5608376 2026-08-12T08:17:21Z Виолетова 1975 5608378 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Clematis flamula flor.jpg |taxon = Clematis flammula |authority = [[L.]] }} '''''Clematis flammula''''' е вид цветно растение од семејството лутичиња,[[Ranunculaceae]]. Ова [[Листопадни растенија|листопадно]] растение ползавец потекнува од јужна Европа и северна Африка, но се одгледува низ целиот свет како [[украсно растение]] во градините. Има миризливи бели цветови и мали зелени ахени. Кога цветовите се штотуку отворени, тие имаат силен мирис на сладок [[бадем]]. ''[[Clematis × aromatica]]'', миризливата клематис, е резултат на вкрстување со ''[[Clematis integrifolia]]''.<ref name="CLVAR">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/CLVAR|title=''Clematis x aromatica'' (CLVAR)|last=<!--Not stated-->|date=2023|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=24 March 2023}}</ref> ''Clematis flammula'' е популарен вид кај градинарите како декорација покрај огради и решетки или како покривка за земја. Ако нема други растенија или структури на кои може да се искачува, ќе се искачи само по себе, формирајќи голема, густо заплеткана грмушка. Растението испушта многу изданоци и може да достигне висина од над пет метри. Во некои области, овој вид станал проблем по неговото воведување. Тоа е плевел надвор од градините и уредените површини. ''Clematis flammula var. maritima'' е поиздржлива сорта која е прилагодена на песочни дини. Моментално се изучува како средство за стабилизација на почвата на [[Ерозија|еродирани]] песочни плажи. Во [[Македонија]] расте по грмушки, шикари, особено во заедница со прнарот. Се среќава во потоплите делови, а се искачува и повисоко на планините. Ова растение го има во: Гевгелиско, падините на Кожуф, Демиркаписко, Охридско, Пештани, Трпејца и Дебарско.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 112, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.topwalks.net/plants/white/clematis_flammula_more.htm Clematis flammula во Топвокс] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CLFL8 Профил на растенија од USDA] * [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Clematis+flammula Референци] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] lc3dwjh8fzrsbaws7xnmm4aeoz3um09 Разговор:Clematis flammula 1 1400869 5608377 2026-08-12T08:14:19Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608377 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Виолетов повит 0 1400870 5608379 2026-08-12T08:22:33Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1314906459|Clematis viticella]]“ 5608379 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis viticella3UME.jpg|image2=|image2_caption=|genus=Clematis|species=viticella|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} '''Виолетов повит''' ([[науч.]] ''Clematis viticella'') е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] од родот повит, ''[[Clematis]]'', по потекло од Јужна Европа и Западна Азија, од [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]] до Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:710196-1|title=Clematis viticella L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=9 March 2025}}</ref> Ова [[Листопадни растенија|листопадно]] растение ползавец било првиот [[повит]] увезен во англиските градини, каде што го одгледувал [[Хју Морган]] во 1569 година. До 1597 година, во англиските градини имало две сорти, сина (всушност виолетово -сина) и црвена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanic-garden.ox.ac.uk/clematis-viticella|title=Clematis viticella &#124; Botanic Garden|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625025120/http://www.botanic-garden.ox.ac.uk/clematis-viticella|archive-date=2013-06-25|accessdate=2012-06-21}}</ref> Сите видови на ''Clematis viticella'' се отпорни во зима, толерантни и на сонце и на сенка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enchantedgardensdesign.com/blog/2015/2/8/vigorous-and-carefree-climber-clematis-viticella|title=Vigorous and Carefree Climber: Clematis Viticella|last=Milbocker|first=Jana|date=2013-06-12|work=Enchanted Gardens|language=en-US|accessdate=2024-07-23}}</ref> Во Македонија == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] 02ahjj5p27z8d2f9u6xpakuyqvzikmv 5608381 5608379 2026-08-12T08:27:45Z Виолетова 1975 5608381 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis viticella3UME.jpg|image2=|image2_caption=|genus=Clematis|species=viticella|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} '''Виолетов повит''' ([[науч.]] ''Clematis viticella'') е вид [[Скриеносеменици|цветно растение]] од родот повит, ''[[Clematis]]'', по потекло од Јужна Европа и Западна Азија, од [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]] до Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:710196-1|title=Clematis viticella L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=9 March 2025}}</ref> Ова [[Листопадни растенија|листопадно]] растение ползавец било првиот [[повит]] увезен во англиските градини, каде што го одгледувал [[Хју Морган]] во 1569 година. До 1597 година, во англиските градини имало две сорти, сина (всушност виолетово -сина) и црвена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanic-garden.ox.ac.uk/clematis-viticella|title=Clematis viticella &#124; Botanic Garden|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625025120/http://www.botanic-garden.ox.ac.uk/clematis-viticella|archive-date=2013-06-25|accessdate=2012-06-21}}</ref> Сите видови на ''Clematis viticella'' се отпорни во зима, толерантни и на сонце и на сенка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enchantedgardensdesign.com/blog/2015/2/8/vigorous-and-carefree-climber-clematis-viticella|title=Vigorous and Carefree Climber: Clematis Viticella|last=Milbocker|first=Jana|date=2013-06-12|work=Enchanted Gardens|language=en-US|accessdate=2024-07-23}}</ref> Во [[Македонија]] расте по грмушките во потермофилните заедници, и претставува доста ретко растение. Познато е за околината на железничката станица Овче Поле, во подножјето на Богословец над селото Делисинци. Се наведува и за Гевгелиско, Демир Капија, Валандовско, Дојранско, Охридско, Струмичко, долниот дел на Црна Река, долината на Дрим. Се смета дека некои примероци од наведените локалитети се всушност варијација ''Clematis viticella'' f. ''villosa'' кај која долната страна на листовите е густо влакнеста.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 113, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] tm0cb1ipkwbtplks565j0u6f3g8908p Разговор:Виолетов повит 1 1400871 5608380 2026-08-12T08:22:49Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608380 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Clematis viticella 0 1400872 5608382 2026-08-12T08:28:12Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Виолетов повит]] 5608382 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Виолетов повит]] sb5c7rzc1u50ewanm0h1pf3k80z3wfy Астал 0 1400873 5608383 2026-08-12T08:36:16Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Маса (мебел)]] 5608383 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Маса (мебел)]] 4adk1a5nde7etbko2poa0d9soowubmf 5608384 5608383 2026-08-12T08:36:25Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Унгаризми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5608384 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Маса (мебел)]] [[Категорија:Унгаризми]] 75yyt89f53whnhzc1slqzfokpytnhay Алпски повит 0 1400874 5608386 2026-08-12T08:41:06Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1314927772|Clematis alpina]]“ 5608386 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis alpina ENBLA01.JPG|genus=Clematis|species=alpina|authority=([[L.]]) [[Mill.]]}} '''Алпски повит''' ([[науч.]] ''Clematis alpina'') е цветна листопадна лоза од родот [[повит]]. Како и многу членови на тој род, [[Градинарство|градинарите]] го ценат поради неговите впечатливи [[Цвет|цветови]]. Има пролетни цветови на долги стебла во широк спектар на бои.<ref name="southern">{{Наведена енциклопедија|location=Birmingham, Alabama}}</ref> Потекнува од Европа, а во Соединетите Американски Држави најдобро расте во зоните од 9 до 6 на Американското хортикултурно друштво,<ref name="southern" /> кои генерално се наоѓаат во јужниот дел на САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ahs.org/pdfs/05_heat_map.pdf|title=Plant Heat-Zone Map|publisher=American Horticultural Society|accessdate=15 Sep 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/3919|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina''|accessdate=11 October 2023}}</ref> Во [[Македонија]] расте ''Clematis alpina''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|accessdate=23 February 2020}}</ref> ја добило наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4u7w11p9t3ku2z7raet19wkmzisk4ri 5608389 5608386 2026-08-12T08:42:17Z Виолетова 1975 5608389 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis alpina ENBLA01.JPG|genus=Clematis|species=alpina|authority=([[L.]]) [[Mill.]]}} '''Алпски повит''' ([[науч.]] ''Clematis alpina'') е цветна листопадна лоза од родот [[повит]]. Како и многу членови на тој род, [[Градинарство|градинарите]] го ценат поради неговите впечатливи [[Цвет|цветови]]. Има пролетни цветови на долги стебла во широк спектар на бои.<ref name="southern">{{Наведена енциклопедија|location=Birmingham, Alabama}}</ref> Потекнува од Европа, а во Соединетите Американски Држави најдобро расте во зоните од 9 до 6 на Американското хортикултурно друштво,<ref name="southern" /> кои генерално се наоѓаат во јужниот дел на САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ahs.org/pdfs/05_heat_map.pdf|title=Plant Heat-Zone Map|publisher=American Horticultural Society|accessdate=15 Sep 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/3919|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina''|accessdate=11 October 2023}}</ref> Во [[Македонија]] расте''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 113, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' ''Clematis alpina''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|accessdate=23 February 2020}}</ref> ја добило наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] lxpkl6cvg0o8brlbe96nm6015shsnyv 5608400 5608389 2026-08-12T09:26:54Z Виолетова 1975 5608400 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Clematis alpina ENBLA01.JPG|genus=Clematis|species=alpina|authority=([[L.]]) [[Mill.]]}} '''Алпски повит''' ([[науч.]] ''Clematis alpina'') е цветна листопадна лоза од родот [[повит]]. Како и многу членови на тој род, [[Градинарство|градинарите]] го ценат поради неговите впечатливи [[Цвет|цветови]]. Има пролетни цветови на долги стебла во широк спектар на бои.<ref name="southern">{{Наведена енциклопедија|location=Birmingham, Alabama}}</ref> Потекнува од Европа, а во Соединетите Американски Држави најдобро расте во зоните од 9 до 6 на Американското хортикултурно друштво,<ref name="southern" /> кои генерално се наоѓаат во јужниот дел на САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ahs.org/pdfs/05_heat_map.pdf|title=Plant Heat-Zone Map|publisher=American Horticultural Society|accessdate=15 Sep 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/3919|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina''|accessdate=11 October 2023}}</ref> Во [[Македонија]] расте по камењари и карпи. Се наведува единствено за [[Илинска Планина]].''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 113 - 114, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' ''Clematis alpina''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96555/Clematis-alpina-Pamela-Jackman-(A)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Clematis alpina'' 'Pamela Jackman'|accessdate=23 February 2020}}</ref> ја добило наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони опишани од Филип Милер]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] igqyxa0x9qdpupgm39zlqtjkt24m0jn Clematis alpina 0 1400875 5608387 2026-08-12T08:41:32Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Алпски повит]] 5608387 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Алпски повит]] 6xnk4l2wotll68dhgxzdw3bz24lkjk1 Разговор:Алпски повит 1 1400876 5608388 2026-08-12T08:41:45Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608388 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Дејан Станчевски 0 1400877 5608391 2026-08-12T08:48:31Z ~2026-44447-78 135853 Дејан Станчевски Википедија 5608391 wikitext text/x-wiki = Дејан Станчевски = '''Дејан Станчевски''' е македонски претприемач, автор, режисер, продуцент и медиумски професионалец . Тој е основач и извршен директор на продукциската и маркетинг-компанија '''DEOSOL MEDIA''', а неговата професионална работа е поврзана со телевизиска и видеопродукција, режија, маркетинг и развој на медиумски проекти.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Образование == Станчевски дипломирал филмски уметности на универзитетот '''ЕСРА''' во Скопје, стекнувајќи образование во областа на филмот и аудиовизуелните уметности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europaprima.com/|title=Еуропа Прима|language=mk-MK|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Професионална кариера == Професионалната кариера ја започнал кон крајот на 1990-тите. Во периодот од 2001 до 2011 година бил основач и извршен директор на '''BIZAR''', компанија од која подоцна се развива DEOSOL MEDIA.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Во 2011 година ја основал '''DEOSOL MEDIA''', како продолжување и развој на претходната продукциска дејност. Компанијата работи во областите на продукцијата, медиумите и маркетингот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Во рамките на неговата професионална дејност, Станчевски работел како режисер, продуцент и медиумски автор на телевизиски емисии, рекламни и корпоративни видеа, документарни програми и маркетинг-кампањи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Според податоците објавени од DEOSOL MEDIA, во текот на повеќегодишното работење компанијата реализирала повеќе од 1.000 телевизиски емисии и над 100 видеопродукции, телевизиски реклами и корпоративни видеа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> == DEOSOL MEDIA == Станчевски е основач и сопственик на '''ДЕОСОЛ ДООЕЛ Скопје''', компанија регистрирана за продукција на филмови, видео и телевизиска програма.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> DEOSOL MEDIA е основана во 2011 година како продолжување на продукциската дејност започната со BIZAR во 2001 година. Компанијата работи во три основни сегменти: продукција, маркетинг и медиуми.<ref name=":0" /> Покрај комерцијалните продукции, компанијата соработува и со образовни институции. Во 2022 година била официјализирана соработката меѓу DEOSOL MEDIA и Интернационалниот универзитет „Еуропа Прима“ за практична работа, едукација и развој на кадри во областа на филмската уметност. Меморандумот за соработка бил потпишан од ректорот Александар Трајковски и Дејан Станчевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Телевизиска и медиумска работа == Работата на Станчевски опфаќа развој и реализација на телевизиски формати, забавни и едукативни програми, рекламни продукции, корпоративни филмови и документарни содржини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> Покрај телевизиската продукција, неговата професионална дејност е поврзана со маркетинг, корпоративни комуникации и развој на дигитални медиуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Дигитални медиуми == Станчевски е вклучен и во развојот на дигитални медиумски проекти. Меѓу нив е '''„Еко Баланс“''', интернет-медиум насочен кон теми од областа на екологијата, животната средина, одржливиот развој и општествените прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekobalans.mk/|title=ЕКО БАЛАНС|work=ЕКО БАЛАНС|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Општествена и образовна дејност == Од 2019 година Станчевски е поврзан со '''Интернационалниот форум за просперитет (IFP Skopje)'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekobalans.mk/%d1%81%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b4%d1%80%d1%88%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%b8-%d0%b7%d0%b0%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%bf/|title=Соработка, поддршка и заеднички проекти за поголем просперитет, напредок и успех|work=ЕКО БАЛАНС|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Дел од неговата професионална активност е насочена кон соработка со образовни институции и практична едукација на студенти од областа на филмот, телевизијата, видеопродукцијата и фотографијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekobalans.mk/%d1%81%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b4%d1%80%d1%88%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%b8-%d0%b7%d0%b0%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%bf/|title=Соработка, поддршка и заеднички проекти за поголем просперитет, напредок и успех|work=ЕКО БАЛАНС|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Авторска дејност == Станчевски е автор на книгата '''„Невидлива контрола – Скриени механизми на медиумското влијание“'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> Книгата се занимава со развојот и механизмите на медиумското влијание и со односот меѓу медиумите, пропагандата, психологијата, маркетингот и формирањето на јавното мислење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> Во неа се обработуваат историски и современи форми на медиумско влијание, психологијата на масовната комуникација, политичката пропаганда, односите со јавноста, рекламирањето, филмот, музиката, дигиталните платформи, социјалните мрежи и влијанието на новите технологии врз медиумската комуникација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Области на дејствување == Станчевски професионално работи во областите на: * филмска и телевизиска режија; * телевизиска продукција; * видеопродукција; * маркетинг и рекламирање; * корпоративни комуникации; * дигитални медиуми; * развој на телевизиски формати; * медиумско влијание и комуникација. 82t5vf4xukky3iixddykkffee1se48b 5608393 5608391 2026-08-12T08:50:28Z ~2026-44447-78 135853 Дејан Станчевски - Профил 5608393 wikitext text/x-wiki = Дејан Станчевски = '''Дејан Станчевски''' е македонски претприемач, автор, режисер, продуцент и медиумски професионалец . Тој е основач и извршен директор на продукциската и маркетинг-компанија '''DEOSOL MEDIA''', а неговата професионална работа е поврзана со телевизиска и видеопродукција, режија, маркетинг и развој на медиумски проекти.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Образование == Станчевски дипломирал филмски уметности на универзитетот '''ЕСРА''' во Скопје, стекнувајќи образование во областа на филмот и аудиовизуелните уметности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europaprima.com/|title=Еуропа Прима|language=mk-MK|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Професионална кариера == Професионалната кариера ја започнал кон крајот на 1990-тите. Во периодот од 2001 до 2011 година бил основач и извршен директор на '''BIZAR''', компанија од која подоцна се развива DEOSOL MEDIA.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Во 2011 година ја основал '''DEOSOL MEDIA''', како продолжување и развој на претходната продукциска дејност. Компанијата работи во областите на продукцијата, медиумите и маркетингот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Во рамките на неговата професионална дејност, Станчевски работел како режисер, продуцент и медиумски автор на телевизиски емисии, рекламни и корпоративни видеа, документарни програми и маркетинг-кампањи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Според податоците објавени од DEOSOL MEDIA, во текот на повеќегодишното работење компанијата реализирала повеќе од 1.000 телевизиски емисии и над 100 видеопродукции, телевизиски реклами и корпоративни видеа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/w/|title=DEOSOL – MEDIA {{!}} PRODUCTION {{!}} VIDEO {{!}} MARKETING|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> == DEOSOL MEDIA == Станчевски е основач и сопственик на '''ДЕОСОЛ ДООЕЛ''' DEOSOL MEDIA е основана во 2011 година како продолжување на продукциската дејност започната со BIZAR во 2001 година. Компанијата работи во три основни сегменти: продукција, маркетинг и медиуми.<ref name=":0" /> Покрај комерцијалните продукции, компанијата соработува и со образовни институции. Во 2022 година била официјализирана соработката меѓу DEOSOL MEDIA и Интернационалниот универзитет „Еуропа Прима“ за практична работа, едукација и развој на кадри во областа на филмската уметност. Меморандумот за соработка бил потпишан од ректорот Александар Трајковски и Дејан Станчевски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Телевизиска и медиумска работа == Работата на Станчевски опфаќа развој и реализација на телевизиски формати, забавни и едукативни програми, рекламни продукции, корпоративни филмови и документарни содржини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> Покрај телевизиската продукција, неговата професионална дејност е поврзана со маркетинг, корпоративни комуникации и развој на дигитални медиуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Дигитални медиуми == Станчевски е вклучен и во развојот на дигитални медиумски проекти. Меѓу нив е '''„Еко Баланс“''', интернет-медиум насочен кон теми од областа на екологијата, животната средина, одржливиот развој и општествените прашања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekobalans.mk/|title=ЕКО БАЛАНС|work=ЕКО БАЛАНС|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Општествена и образовна дејност == Од 2019 година Станчевски е поврзан со '''Интернационалниот форум за просперитет (IFP Skopje)'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekobalans.mk/%d1%81%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b4%d1%80%d1%88%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%b8-%d0%b7%d0%b0%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%bf/|title=Соработка, поддршка и заеднички проекти за поголем просперитет, напредок и успех|work=ЕКО БАЛАНС|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> Дел од неговата професионална активност е насочена кон соработка со образовни институции и практична едукација на студенти од областа на филмот, телевизијата, видеопродукцијата и фотографијата, екологија, заштита на животната средина, медиуми, едукација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ekobalans.mk/%d1%81%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b4%d1%80%d1%88%d0%ba%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%b8-%d0%b7%d0%b0%d0%b5%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%bf/|title=Соработка, поддршка и заеднички проекти за поголем просперитет, напредок и успех|work=ЕКО БАЛАНС|language=en-US|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Авторска дејност == Станчевски е автор на книгата '''„Невидлива контрола – Скриени механизми на медиумското влијание“'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> Книгата се занимава со развојот и механизмите на медиумското влијание и со односот меѓу медиумите, пропагандата, психологијата, маркетингот и формирањето на јавното мислење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deosol.mk/|title=DEOSOL - See more|work=deosol.mk|accessdate=2026-08-12}}</ref> == Области на дејствување == Станчевски професионално работи во областите на: * филмска и телевизиска режија; * телевизиска продукција; * видеопродукција; * маркетинг и рекламирање; * корпоративни комуникации; * дигитални медиуми; * развој на телевизиски формати; * медиумско влијание и комуникација. 7h00n15g3k60f2z6ts48duluupzfpya Категорија:Унгаризми 14 1400878 5608392 2026-08-12T08:49:20Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Катпов|Унгаризам}} {{CategoryTOC}} [[Категорија:Речник]] [[Категорија:Зборови]] [[Категорија:Етимологија]] 5608392 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Унгаризам}} {{CategoryTOC}} [[Категорија:Речник]] [[Категорија:Зборови]] [[Категорија:Етимологија]] n5n4f36ys4r4aant16w3lp02ry2lgoe Adonis flammea 0 1400879 5608409 2026-08-12T09:36:23Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306757558|Adonis flammea]]“ 5608409 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adonis flammea in Mardin.jpg|image_caption=''Adonis flammea'' во Турција|genus=Adonis|species=flammea|authority=[[Jacq.]]}} '''''Adonis flammea''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]] . == Опис == == Распространетост и живеалиште == Варовнички полиња во [[Мала Азија|Анадолија]], [[Левант]], Централна и [[Јужна Европа]].<ref>{{Наведена книга|title=Guía fotográfica de las flores silvestres de España y de Europa|last=John.|first=Akeroyd|last2=Rosemary.|first2=Mise|last3=María.|first3=Birules|date=1989-01-01|publisher=Omega|isbn=8428208573|oclc=435427739}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/f572e94c982ad9cb96c6e67bdad5dc56|title=Catalogue of Life : Adonis flammea Jacq.|work=www.catalogueoflife.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928182656/http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/f572e94c982ad9cb96c6e67bdad5dc56|archive-date=2019-09-28|accessdate=2017-04-21}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RrsJbgGtuPMC&q=adonis+flammea+lebanon&pg=PA208|title=The Fauna and Flora of Palestine|last=Tristram|first=Henry Baker|date=2013-05-06|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108042048|language=en}}</ref> Во [[Македонија]] расте == Таксономија == ''Adonis flammea'' е опишан од [[Николаус Јозеф фон Жакен]] и објавен во ''[[Florae Austriaceae]]'' 4: 29, во 1776 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tropicos.org/Name/27101208|title=Tropicos {{!}} Name - Adonis flammea Jacq.|work=www.tropicos.org|accessdate=2017-04-21}}</ref> === Синоними === ** ''Adonis anomala'' Wallr. ** ''Adonis caudata'' Steven ** ''Adonis flammea var. Anomala'' (Wallr.) Beck ** ''Adonis flammea subsp. Cortiana'' C.Steinb. ** ''Adonis flammea var. Cortiana'' (CHSteinb.) WTWang ** ''Adonis flammea var. Polypetala'' Lange ** ''Adonis flammea subsp. Polypetala'' (Lange) CHSteinb. ** ''Adonis involucrata'' S.Pons == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони именувани од Николаус Јозеф фон Жакен]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 8ipmerj764malzozk0mu5jh9tsz2urw 5608411 5608409 2026-08-12T09:39:53Z Виолетова 1975 5608411 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adonis flammea in Mardin.jpg|image_caption=''Adonis flammea'' во Турција|genus=Adonis|species=flammea|authority=[[Jacq.]]}} '''''Adonis flammea''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. == Опис == Едногодишно растение, високо до 50 см. Стеблото во основа е влакнесто. Базалните листови се со долги дршки, а горните приседнати, листовите се 2-3 пати пересто насечени. Цветовите се поединечни, црвени.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Распространетост и живеалиште == Варовнички полиња во [[Мала Азија|Анадолија]], [[Левант]], Централна и [[Јужна Европа]].<ref>{{Наведена книга|title=Guía fotográfica de las flores silvestres de España y de Europa|last=John.|first=Akeroyd|last2=Rosemary.|first2=Mise|last3=María.|first3=Birules|date=1989-01-01|publisher=Omega|isbn=8428208573|oclc=435427739}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/f572e94c982ad9cb96c6e67bdad5dc56|title=Catalogue of Life : Adonis flammea Jacq.|work=www.catalogueoflife.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928182656/http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/f572e94c982ad9cb96c6e67bdad5dc56|archive-date=2019-09-28|accessdate=2017-04-21}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RrsJbgGtuPMC&q=adonis+flammea+lebanon&pg=PA208|title=The Fauna and Flora of Palestine|last=Tristram|first=Henry Baker|date=2013-05-06|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108042048|language=en}}</ref> Во [[Македонија]] расте по суви тревести места, камењари, ниви, меѓи, и пред сè на варовничка подлога. Ова е широко распространето растение кое го има речиси насекаде над 1300 местри надморска височина.''<ref name="Флора на Македонија" />'' == Таксономија == ''Adonis flammea'' е опишан од [[Николаус Јозеф фон Жакен]] и објавен во ''[[Florae Austriaceae]]'' 4: 29, во 1776 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tropicos.org/Name/27101208|title=Tropicos {{!}} Name - Adonis flammea Jacq.|work=www.tropicos.org|accessdate=2017-04-21}}</ref> === Синоними === ** ''Adonis anomala'' Wallr. ** ''Adonis caudata'' Steven ** ''Adonis flammea var. Anomala'' (Wallr.) Beck ** ''Adonis flammea subsp. Cortiana'' C.Steinb. ** ''Adonis flammea var. Cortiana'' (CHSteinb.) WTWang ** ''Adonis flammea var. Polypetala'' Lange ** ''Adonis flammea subsp. Polypetala'' (Lange) CHSteinb. ** ''Adonis involucrata'' S.Pons == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони именувани од Николаус Јозеф фон Жакен]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] swlttpkm2x4cmrf4i06y7t5pfbdobqc 5608412 5608411 2026-08-12T09:40:08Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5608412 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adonis flammea in Mardin.jpg|image_caption=''Adonis flammea'' во Турција|genus=Adonis|species=flammea|authority=[[Jacq.]]}} '''''Adonis flammea''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. == Опис == Едногодишно растение, високо до 50 см. Стеблото во основа е влакнесто. Базалните листови се со долги дршки, а горните приседнати, листовите се 2-3 пати пересто насечени. Цветовите се поединечни, црвени.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Распространетост и живеалиште == Варовнички полиња во [[Мала Азија|Анадолија]], [[Левант]], Централна и [[Јужна Европа]].<ref>{{Наведена книга|title=Guía fotográfica de las flores silvestres de España y de Europa|last=John.|first=Akeroyd|last2=Rosemary.|first2=Mise|last3=María.|first3=Birules|date=1989-01-01|publisher=Omega|isbn=8428208573|oclc=435427739}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/f572e94c982ad9cb96c6e67bdad5dc56|title=Catalogue of Life : Adonis flammea Jacq.|work=www.catalogueoflife.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928182656/http://www.catalogueoflife.org/col/details/species/id/f572e94c982ad9cb96c6e67bdad5dc56|archive-date=2019-09-28|accessdate=2017-04-21}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RrsJbgGtuPMC&q=adonis+flammea+lebanon&pg=PA208|title=The Fauna and Flora of Palestine|last=Tristram|first=Henry Baker|date=2013-05-06|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781108042048|language=en}}</ref> Во [[Македонија]] расте по суви тревести места, камењари, ниви, меѓи, и пред сè на варовничка подлога. Ова е широко распространето растение кое го има речиси насекаде над 1300 местри надморска височина.''<ref name="Флора на Македонија" />'' == Таксономија == ''Adonis flammea'' е опишан од [[Николаус Јозеф фон Жакен]] и објавен во ''[[Florae Austriaceae]]'' 4: 29, во 1776 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tropicos.org/Name/27101208|title=Tropicos {{!}} Name - Adonis flammea Jacq.|work=www.tropicos.org|accessdate=2017-04-21}}</ref> === Синоними === ** ''Adonis anomala'' Wallr. ** ''Adonis caudata'' Steven ** ''Adonis flammea var. Anomala'' (Wallr.) Beck ** ''Adonis flammea subsp. Cortiana'' C.Steinb. ** ''Adonis flammea var. Cortiana'' (CHSteinb.) WTWang ** ''Adonis flammea var. Polypetala'' Lange ** ''Adonis flammea subsp. Polypetala'' (Lange) CHSteinb. ** ''Adonis involucrata'' S.Pons == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Таксони именувани од Николаус Јозеф фон Жакен]] [[Категорија:Флора на Либан]] [[Категорија:Флора на Македонија]] m46kt6wa8gdxeyaneug7vluaxmvf8ke Разговор:Adonis flammea 1 1400880 5608413 2026-08-12T09:40:42Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608413 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Авлија 0 1400881 5608418 2026-08-12T09:44:37Z P.Nedelkovski 47736 Пренасочување кон [[Внатрешен двор]] 5608418 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Внатрешен двор]] 767v1g5f1ogjakcjyu5tcfkjxtbagnw 5608419 5608418 2026-08-12T09:44:46Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Турцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5608419 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Внатрешен двор]] [[Категорија:Турцизми]] b84k8dbxk62g126sr5cw2ol0hgmau97 Болградска гимназија 0 1400882 5608420 2026-08-12T09:47:33Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' (украински: Болградська гімназія імені Г.С. Раковського) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во г... 5608420 wikitext text/x-wiki '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' (украински: Болградська гімназія імені Г.С. Раковського) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот Болград, Одеска област, југозападна Украина (во историската област Бесарабија/Буџак). 3m5htw6m5r3hrqpch56zyh6td2uma91 5608421 5608420 2026-08-12T09:48:23Z Buli 2648 5608421 wikitext text/x-wiki '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' ({{langx|ua|Болградська гімназія імені Г.С. Раковського}}) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот Болград, Одеска област, југозападна Украина (во историската област Бесарабија/Буџак). t7o1kw580reu54ctqovfnmc5g2inizm 5608422 5608421 2026-08-12T09:48:36Z Buli 2648 5608422 wikitext text/x-wiki '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' ({{langx|uk|Болградська гімназія імені Г.С. Раковського}}) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот Болград, Одеска област, југозападна Украина (во историската област Бесарабија/Буџак). 1z2xgcy20crwg2jn9eo0gpqao10td75 5608423 5608422 2026-08-12T09:58:35Z Buli 2648 5608423 wikitext text/x-wiki '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' ({{langx|uk|Болградська гімназія імені Г.С. Раковського}}) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот [[Болград]], Одеска област, југозападна Украина (во историската област Бесарабија/Буџак). == Историја == === Основање и рана историја === Идејата за бугарско средно училиште во Бесарабија потекнува уште од 1832 година, кога [[Јуриј Венелин]] предложил Болград да стане културен и образовен центар. По поразот на Русија во [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853–1856), со Парискиот мировен договор од 1856 година, Јужна Бесарабија, вклучувајќи го Болград и околу 40 колонии, преминала под власт на [[Кнежевство Молдавија|Молдавското кнежевство]]. Во јануари 1858 година делегација од бугарските колонии (меѓу кои Панајот Греков и Никола Парушев) поднела молба до кајмакамот [[Никола Богориди]] (Бугарин по потекло, внук на [[Софрониј Врачански]]). Голема улога имал и Георги Сава Раковски, кој тогаш се наоѓал во Јаш и лобирал за отворањето. На 10 јуни 1858 година Богориди издал хрисовул (грамота) со која се уредува статусот, финансирањето и управувањето на „Народно централно училиште“ во Болград. Училиштето свечено е отворено на 1 мај 1859 година како „Св. св. Кирил и Методиј“ со прво и второ прогимназиско одделение. Тоа е првата бугарска гимназија – првата институција од овој степен што им овозможила на Бугарите систематско средно образование на нивниот јазик. Прв директор бил Сава Радулов од Панаѓуриште. Наставата се одвивала на бугарски и романски јазик и била достапна за сите православни (без оглед на материјалната состојба). Предвиден бил 7-годишен курс: 3 години за подготовка на учители и писари + 4 години горен курс што овозможуваше влез во високо образование. Во програмата влегувале латински, бугарски, романски, црковнословенски, француски и други предмети. Гимназијата била финансиски независна – се издржувала од приходи од изнајмување на езера и рибарски стопанства северно од делтата на Дунав (Јалпуг, Кугурлуј и др.), како и од земјиште и други имоти. Таа надгледувала и повеќе основни училишта во регионот. === Значење во периодот на Бугарската преродба === Како прва бугарска гимназија, таа брзо станала еден од најважните просветни центри надвор од бугарските земји (покрај подоцнежните габровско, пловдивско и други). Имала сопствена печатница (околу 1860–1861 до 1878 година) која издала над 70 книги – учебници, помагала, весници („''Општ труд''“, „''Бугарски глас''“) и уметничка литература. Учениците основале културен клуб „Събуждане“, театарско друштво и периодично издание. Меѓу 1858 и 1879 година се запишале околу 685 ученици, а завршиле 214 (од кои 203 Бугари). Гимназијата подготвувала кадри за бугарското национално движење и се смета за камен-темелник на модерното бугарско образование. nop683n1sac42insy0beduyx2qs2yjz 5608427 5608423 2026-08-12T10:01:35Z Buli 2648 5608427 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian high school 02.jpg|мини|Болградската гимназија]] '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' ({{langx|uk|Болградська гімназія імені Г.С. Раковського}}) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот [[Болград]], Одеска област, југозападна Украина (во историската област Бесарабија/Буџак). == Историја == === Основање и рана историја === Идејата за бугарско средно училиште во Бесарабија потекнува уште од 1832 година, кога [[Јуриј Венелин]] предложил Болград да стане културен и образовен центар. По поразот на Русија во [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853–1856), со Парискиот мировен договор од 1856 година, Јужна Бесарабија, вклучувајќи го Болград и околу 40 колонии, преминала под власт на [[Кнежевство Молдавија|Молдавското кнежевство]]. Во јануари 1858 година делегација од бугарските колонии (меѓу кои Панајот Греков и Никола Парушев) поднела молба до кајмакамот [[Никола Богориди]] (Бугарин по потекло, внук на [[Софрониј Врачански]]). Голема улога имал и Георги Сава Раковски, кој тогаш се наоѓал во Јаш и лобирал за отворањето. На 10 јуни 1858 година Богориди издал хрисовул (грамота) со која се уредува статусот, финансирањето и управувањето на „Народно централно училиште“ во Болград. Училиштето свечено е отворено на 1 мај 1859 година како „Св. св. Кирил и Методиј“ со прво и второ прогимназиско одделение. Тоа е првата бугарска гимназија – првата институција од овој степен што им овозможила на Бугарите систематско средно образование на нивниот јазик. Прв директор бил Сава Радулов од Панаѓуриште. Наставата се одвивала на бугарски и романски јазик и била достапна за сите православни (без оглед на материјалната состојба). Предвиден бил 7-годишен курс: 3 години за подготовка на учители и писари + 4 години горен курс што овозможуваше влез во високо образование. Во програмата влегувале латински, бугарски, романски, црковнословенски, француски и други предмети. Гимназијата била финансиски независна – се издржувала од приходи од изнајмување на езера и рибарски стопанства северно од делтата на Дунав (Јалпуг, Кугурлуј и др.), како и од земјиште и други имоти. Таа надгледувала и повеќе основни училишта во регионот. === Значење во периодот на Бугарската преродба === Како прва бугарска гимназија, таа брзо станала еден од најважните просветни центри надвор од бугарските земји (покрај подоцнежните габровско, пловдивско и други). Имала сопствена печатница (околу 1860–1861 до 1878 година) која издала над 70 книги – учебници, помагала, весници („''Општ труд''“, „''Бугарски глас''“) и уметничка литература. Учениците основале културен клуб „Събуждане“, театарско друштво и периодично издание. Меѓу 1858 и 1879 година се запишале околу 685 ученици, а завршиле 214 (од кои 203 Бугари). Гимназијата подготвувала кадри за бугарското национално движење и се смета за камен-темелник на модерното бугарско образование. 0m3spj0m16vxsj7p53v1fn5wxy41n8z 5608429 5608427 2026-08-12T10:02:24Z Buli 2648 /* Значење во периодот на Бугарската преродба */ 5608429 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian high school 02.jpg|мини|Болградската гимназија]] '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' ({{langx|uk|Болградська гімназія імені Г.С. Раковського}}) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот [[Болград]], Одеска област, југозападна Украина (во историската област Бесарабија/Буџак). == Историја == === Основање и рана историја === Идејата за бугарско средно училиште во Бесарабија потекнува уште од 1832 година, кога [[Јуриј Венелин]] предложил Болград да стане културен и образовен центар. По поразот на Русија во [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853–1856), со Парискиот мировен договор од 1856 година, Јужна Бесарабија, вклучувајќи го Болград и околу 40 колонии, преминала под власт на [[Кнежевство Молдавија|Молдавското кнежевство]]. Во јануари 1858 година делегација од бугарските колонии (меѓу кои Панајот Греков и Никола Парушев) поднела молба до кајмакамот [[Никола Богориди]] (Бугарин по потекло, внук на [[Софрониј Врачански]]). Голема улога имал и Георги Сава Раковски, кој тогаш се наоѓал во Јаш и лобирал за отворањето. На 10 јуни 1858 година Богориди издал хрисовул (грамота) со која се уредува статусот, финансирањето и управувањето на „Народно централно училиште“ во Болград. Училиштето свечено е отворено на 1 мај 1859 година како „Св. св. Кирил и Методиј“ со прво и второ прогимназиско одделение. Тоа е првата бугарска гимназија – првата институција од овој степен што им овозможила на Бугарите систематско средно образование на нивниот јазик. Прв директор бил Сава Радулов од Панаѓуриште. Наставата се одвивала на бугарски и романски јазик и била достапна за сите православни (без оглед на материјалната состојба). Предвиден бил 7-годишен курс: 3 години за подготовка на учители и писари + 4 години горен курс што овозможуваше влез во високо образование. Во програмата влегувале латински, бугарски, романски, црковнословенски, француски и други предмети. Гимназијата била финансиски независна – се издржувала од приходи од изнајмување на езера и рибарски стопанства северно од делтата на Дунав (Јалпуг, Кугурлуј и др.), како и од земјиште и други имоти. Таа надгледувала и повеќе основни училишта во регионот. === Значење во периодот на Бугарската преродба === Како прва бугарска гимназија, таа брзо станала еден од најважните просветни центри надвор од бугарските земји (покрај подоцнежните габровско, пловдивско и други). Имала сопствена печатница (околу 1860–1861 до 1878 година) која издала над 70 книги – учебници, помагала, весници („''Општ труд''“, „''Бугарски глас''“) и уметничка литература. Учениците основале културен клуб „Събуждане“, театарско друштво и периодично издание. Меѓу 1858 и 1879 година се запишале околу 685 ученици, а завршиле 214 (од кои 203 Бугари). Гимназијата подготвувала кадри за бугарското национално движење и се смета за камен-темелник на модерното бугарско образование. [[Категорија:Училишта во Украина]] gb4p9kkvkrftw83dhhh6ujgby7alfyt 5608434 5608429 2026-08-12T10:10:24Z Buli 2648 5608434 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian high school 02.jpg|мини|Болградската гимназија]] '''Болградската гимназија „Георги Сава Раковски“''' ({{langx|uk|Болградська гімназія імені Г.С. Раковського}}) е првата бугарска гимназија во историјата – најстарата бугарска средна школа од епохата на Бугарската преродба (Возраждање). Се наоѓа во градот [[Болград]], Одеска област, југозападна Украина (во историската област [[Бесарабија]]/[[Буџак (област)|Буџак]]). == Историја == === Основање и рана историја === Идејата за бугарско средно училиште во Бесарабија потекнува уште од 1832 година, кога [[Јуриј Венелин]] предложил Болград да стане културен и образовен центар. По поразот на Русија во [[Кримска војна|Кримската војна]] (1853–1856), со Парискиот мировен договор од 1856 година, Јужна Бесарабија, вклучувајќи го Болград и околу 40 колонии, преминала под власт на [[Кнежевство Молдавија|Молдавското кнежевство]]. Во јануари 1858 година делегација од бугарските колонии (меѓу кои Панајот Греков и Никола Парушев) поднела молба до кајмакамот [[Никола Богориди]] (Бугарин по потекло, внук на [[Софрониј Врачански]]). Голема улога имал и Георги Сава Раковски, кој тогаш се наоѓал во Јаш и лобирал за отворањето. На 10 јуни 1858 година Богориди издал хрисовул (грамота) со која се уредува статусот, финансирањето и управувањето на „Народно централно училиште“ во Болград. Училиштето свечено е отворено на 1 мај 1859 година како „Св. св. Кирил и Методиј“ со прво и второ прогимназиско одделение. Тоа е првата бугарска гимназија – првата институција од овој степен што им овозможила на Бугарите систематско средно образование на нивниот јазик. Прв директор бил Сава Радулов од Панаѓуриште. Наставата се одвивала на бугарски и романски јазик и била достапна за сите православни (без оглед на материјалната состојба). Предвиден бил 7-годишен курс: 3 години за подготовка на учители и писари + 4 години горен курс што овозможуваше влез во високо образование. Во програмата влегувале латински, бугарски, романски, црковнословенски, француски и други предмети. Гимназијата била финансиски независна – се издржувала од приходи од изнајмување на езера и рибарски стопанства северно од делтата на Дунав (Јалпуг, Кугурлуј и др.), како и од земјиште и други имоти. Таа надгледувала и повеќе основни училишта во регионот. === Значење во периодот на Бугарската преродба === Како прва бугарска гимназија, таа брзо станала еден од најважните просветни центри надвор од бугарските земји (покрај подоцнежните габровско, пловдивско и други). Имала сопствена печатница (околу 1860–1861 до 1878 година) која издала над 70 книги – учебници, помагала, весници („''Општ труд''“, „''Бугарски глас''“) и уметничка литература. Учениците основале културен клуб „Събуждане“, театарско друштво и периодично издание. Меѓу 1858 и 1879 година се запишале околу 685 ученици, а завршиле 214 (од кои 203 Бугари). Гимназијата подготвувала кадри за бугарското национално движење и се смета за камен-темелник на модерното бугарско образование. [[Категорија:Училишта во Украина]] 2et8dqesmcajhvwk67no57z280opwxg Категорија:Училишта во Украина 14 1400883 5608430 2026-08-12T10:04:03Z Buli 2648 Создадена страница со: [[Категорија:Образование во Украина]] 5608430 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Образование во Украина]] g7mq4g97udwb3hvufv212xuu5o06efy Летен гороцвет 0 1400884 5608442 2026-08-12T11:10:33Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1352050815|Adonis aestivalis]]“ 5608442 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adonis aestivalis 1.jpg|image_caption=''Adonis aestivalis''|genus=Adonis|species=aestivalis|authority=[[L.]]}} '''Летен гороцвет''' (науч. ''Adonis aestivalis'') е лековито<ref name=":43">{{Наведено списание|last=Heyn|first=Chaia C.|last2=Pazy|first2=Batia|date=1989|title=The annual species of Adonis (Ranunculaceae) —a polyploid complex|url=https://www.jstor.org/stable/23674226|journal=Plant Systematics and Evolution|volume=168|issue=3/4|pages=181–193|doi=10.1007/BF00936098|issn=0378-2697|jstor=23674226|url-access=subscription}}</ref> и [[украсно растение]] од родот гороцвет, [[Adonis]]. Потекнува од Европа и Азија, но е воведено и на други места, како што се западните и источните делови на Соединетите Американски Држави, како украсно растение. Особено, познато е дека ги напаѓа полињата со луцерка, контаминирајќи ја храната што се користи за коњско сено.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1201/b16160|title=A Guide to Poisonous House and Garden Plants|last=Knight|first=Anthony|date=2007-01-01|publisher=Teton NewMedia|isbn=978-1-4822-4104-4|doi=10.1201/b16160}}</ref> Тоа е едногодишна билка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calflora.org/app/taxon?crn=104|title=Adonis aestivalis Calflora|work=www.calflora.org|accessdate=2022-01-11}}</ref> == Опис == Тоа е едногодишна билка која расте до 1 метар во висина. Стеблата се исправени со едноставни, пердувести дисецирани, наизменични листови и мал, терминален цвет.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Woods|first=L. W.|last2=Filigenzi|first2=M. S.|last3=Booth|first3=M. C.|last4=Rodger|first4=L. D.|last5=Arnold|first5=J. S.|last6=Puschner|first6=B.|date=May 2004|title=Summer Pheasant's Eye ( Adonis aestivalis ) Poisoning in Three Horses|journal=Veterinary Pathology|language=en|volume=41|issue=3|pages=215–220|doi=10.1354/vp.41-3-215|issn=0300-9858|pmid=15133169|doi-access=free}}</ref> Радијално симетричните цветови се со портокалова до црвена боја, а секое ливче има црна дамка во основата.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118413425|title=Toxic Plants of North America|last=Burrows|first=George E.|last2=Tyrl|first2=Ronald J.|date=2012-12-28|publisher=Wiley|isbn=978-0-8138-2034-7|edition=1|language=en|doi=10.1002/9781118413425}}</ref> Неговите ливчиња се виткаат и формираат форма слична на чаша.<ref name=":1" /> Еден цвет може да произведе од 50 до 100 семиња.<ref>{{Наведено списание|last=Brütting|first=C.|last2=Wesche|first2=K.|last3=Meyer|first3=S.|last4=Hensen|first4=I.|date=2012-03-01|title=Genetic diversity of six arable plants in relation to their Red List status|url=https://doi.org/10.1007/s10531-011-0212-z|journal=Biodiversity and Conservation|language=en|volume=21|issue=3|pages=745–761|doi=10.1007/s10531-011-0212-z|issn=1572-9710|url-access=subscription}}</ref> == Употреба == === Медицинска употреба === ''Adonis aestivalis'' се користи во европската народна медицина. Растението се суши и се комбинира со малку вода за да се формира тоник.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/48693661|title=Dictionary of economic plants|last=Uphof|first=Johannes Cornelis Theodorus|date=1968|publisher=Bishen Singh Mahendra Pal Singh|isbn=3-904144-71-5|oclc=48693661}}</ref><ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}</ref> Може да биде токсичен во големи дози, предизвикувајќи парализа на срцевите мускули.<ref name=":6" /> Исто така, се користи во Иран за лекување на ревматизам и срцеви заболувања.<ref name=":32">{{Наведено списание|last=Hosseini|first=Marzieh|last2=Taherkhani|first2=Mahboubeh|last3=Ghorbani Nohooji|first3=Majid|date=2019-03-19|title=Introduction of Adonis aestivalis as a new source of effective cytotoxic cardiac glycoside|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14786419.2017.1413573|journal=Natural Product Research|language=en|volume=33|issue=6|pages=915–920|doi=10.1080/14786419.2017.1413573|issn=1478-6419|pmid=29237300|url-access=subscription}}</ref> Се користи во хомеопатската заедница како лек за срцеви и бубрежни заболувања.<ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKingLloydFelter1905">King, John; Lloyd, John Uri; Felter, Harvey Wickes (1905). ''King's American Dispensatory''. Cincinnati: Ohio Valley Co. pp.&nbsp;<span class="nowrap">116–</span>117.</cite></ref> === Храна за риби === Цветовите содржат пигмент наречен астаксантин, кој му ја дава на растението крваво црвената боја.<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Kamata|first=Tadashi|last2=Neamtu|first2=Gavril|last3=Tanaka|first3=Yoshito|last4=Sameshima|first4=Muneo|last5=Simpson|first5=Kenneth L.|date=1990|title=Utilization of Adonis aestivalis as a Dietary Pigment Source for Rainbow Trout Salmo gairdneri|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/suisan1932/56/5/56_5_783/_article|journal=Nippon Suisan Gakkaishi|volume=56|issue=5|pages=783–788|doi=10.2331/suisan.56.783|doi-access=free}}</ref> Пигментот може да се извлече од цветот и да се додаде во храната за риби. Ова резултира со акумулација на црвениот пигмент во месото и кожата на рибата, давајќи ѝ црвеникава боја што е пријатна за потрошувачите.<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Chunyan|last2=Yao|first2=Wenxiang|last3=Wen|first3=Dengxin|last4=Li|first4=Xiaoqin|last5=Wu|first5=Shilin|last6=Leng|first6=Xiangjun|date=2020-08-28|title=Dietary ''Adonis. aestivalis'' extract improved the flesh pigmentation, antioxidative status and shelf-life of rainbow trout (''Oncorhynchus mykiss'')|journal=Aquaculture Nutrition|volume=26|issue=6|pages=2032–2042|doi=10.1111/anu.13144|issn=1353-5773|doi-access=free}}</ref><ref name=":5" /> Меѓутоа, ако се користи целиот цвет, наместо само екстрактот, може да се појави смртност поради присутните токсични соединенија.<ref name=":5" /> Точните токсични механизми сè уште не се проучени. == Токсичност == === Кај луѓето === Токсичноста кај луѓето ретко се пријавува или проучува.<ref>{{Наведена книга|title=Handbook of Poisonous and Injurious Plants|last=Nelson|first=Lewis S.|last2=Shih|first2=Richard D|last3=Balick|first3=Michael J|publisher=The New York Botanical Garden|year=2007|isbn=978-0387-31268-2|edition=2nd}}</ref> Токсичноста може да резултира со гастроинтестинални симптоми како што се дијареја и повраќање.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118413425|title=Toxic Plants of North America|last=Burrows|first=George E.|last2=Tyrl|first2=Ronald J.|date=2012-12-28|publisher=Wiley|isbn=978-0-8138-2034-7|edition=1|language=en|doi=10.1002/9781118413425}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBurrowsTyrl2012">Burrows, George E.; Tyrl, Ronald J. (2012-12-28). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118413425 ''Toxic Plants of North America''] (1&nbsp;ed.). Wiley. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1002/9781118413425|10.1002/9781118413425]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8138-2034-7|<bdi>978-0-8138-2034-7</bdi>]].</cite></ref> Во екстремни случаи, ова растение може да ги надразни нервите во срцето и да го зголеми артерискиот притисок, што подоцна резултира со парализа на срцевите мускули и, следствено, може да настапи смрт.<ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKingLloydFelter1905">King, John; Lloyd, John Uri; Felter, Harvey Wickes (1905). ''King's American Dispensatory''. Cincinnati: Ohio Valley Co. pp.&nbsp;<span class="nowrap">116–</span>117.</cite></ref> === Во добиток === ''Adonis aestivalis'' не го јаде добитокот, бидејќи е невкусен, а храната контаминирана со растението обично се одбива.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Woods|first=L. W.|last2=Filigenzi|first2=M. S.|last3=Booth|first3=M. C.|last4=Rodger|first4=L. D.|last5=Arnold|first5=J. S.|last6=Puschner|first6=B.|date=May 2004|title=Summer Pheasant's Eye ( Adonis aestivalis ) Poisoning in Three Horses|journal=Veterinary Pathology|language=en|volume=41|issue=3|pages=215–220|doi=10.1354/vp.41-3-215|issn=0300-9858|pmid=15133169|doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWoodsFiligenziBoothRodger2004">Woods, L. W.; Filigenzi, M. S.; Booth, M. C.; Rodger, L. D.; Arnold, J. S.; Puschner, B. (May 2004). [[doi:10.1354/vp.41-3-215|"Summer Pheasant's Eye ( Adonis aestivalis ) Poisoning in Three Horses"]]. ''Veterinary Pathology''. '''41''' (3): <span class="nowrap">215–</span>220. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1354/vp.41-3-215|10.1354/vp.41-3-215]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0300-9858 0300-9858]. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15133169 15133169]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:20512909 20512909].</cite></ref> Сепак, труењето на добитокот може да биде почесто, бидејќи ги контаминира полињата собрани за сено и друга храна за животни.<ref name=":1" /> == Подвидови == Подвидовите вклучуваат:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eol.org/pages/594858|title=summer pheasant's eye - Encyclopedia of Life|work=eol.org|accessdate=2022-01-07}}</ref> ** ''Adonis aestivalis ssp. aestivalis'' ** ''Adonis aestivalis ssp. marginata'' ** ''Adonis aestivalis ssp. parviflora'' ** ''Adonis aestivalis ssp. squarrosa'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Adonis&Species=aestivalis Музеј за природна историја и култура Бурк: ''Adonis aestivalis''] * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Adonis+aestivalis Растенија за иднината:] [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Adonis&Species=aestivalis ''Adonis aestivalis''] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6434,6439,6440 Рачен третман на Џепсон] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 7gj6h4xekh0tnq65gale0ux8juylgp9 5608445 5608442 2026-08-12T11:13:31Z Виолетова 1975 5608445 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adonis aestivalis 1.jpg|image_caption=''Adonis aestivalis''|genus=Adonis|species=aestivalis|authority=[[L.]]}} '''Летен гороцвет''' (науч. ''Adonis aestivalis'') е лековито<ref name=":43">{{Наведено списание|last=Heyn|first=Chaia C.|last2=Pazy|first2=Batia|date=1989|title=The annual species of Adonis (Ranunculaceae) —a polyploid complex|url=https://www.jstor.org/stable/23674226|journal=Plant Systematics and Evolution|volume=168|issue=3/4|pages=181–193|doi=10.1007/BF00936098|issn=0378-2697|jstor=23674226|url-access=subscription}}</ref> и [[украсно растение]] од родот гороцвет, [[Adonis]]. Потекнува од Европа и Азија, но е воведено и на други места, како што се западните и источните делови на Соединетите Американски Држави, како украсно растение. Особено, познато е дека ги напаѓа полињата со луцерка, контаминирајќи ја храната што се користи за коњско сено.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1201/b16160|title=A Guide to Poisonous House and Garden Plants|last=Knight|first=Anthony|date=2007-01-01|publisher=Teton NewMedia|isbn=978-1-4822-4104-4|doi=10.1201/b16160}}</ref> Тоа е едногодишна билка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calflora.org/app/taxon?crn=104|title=Adonis aestivalis Calflora|work=www.calflora.org|accessdate=2022-01-11}}</ref> == Опис == Тоа е едногодишна билка која расте до 1 метар во висина. Стеблата се исправени со едноставни, пердувести дисецирани, наизменични листови и мал, терминален цвет.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Woods|first=L. W.|last2=Filigenzi|first2=M. S.|last3=Booth|first3=M. C.|last4=Rodger|first4=L. D.|last5=Arnold|first5=J. S.|last6=Puschner|first6=B.|date=May 2004|title=Summer Pheasant's Eye ( Adonis aestivalis ) Poisoning in Three Horses|journal=Veterinary Pathology|language=en|volume=41|issue=3|pages=215–220|doi=10.1354/vp.41-3-215|issn=0300-9858|pmid=15133169|doi-access=free}}</ref> Радијално симетричните цветови се со портокалова до црвена боја, а секое ливче има црна дамка во основата.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118413425|title=Toxic Plants of North America|last=Burrows|first=George E.|last2=Tyrl|first2=Ronald J.|date=2012-12-28|publisher=Wiley|isbn=978-0-8138-2034-7|edition=1|language=en|doi=10.1002/9781118413425}}</ref> Неговите ливчиња се виткаат и формираат форма слична на чаша.<ref name=":1" /> Еден цвет може да произведе од 50 до 100 семиња.<ref>{{Наведено списание|last=Brütting|first=C.|last2=Wesche|first2=K.|last3=Meyer|first3=S.|last4=Hensen|first4=I.|date=2012-03-01|title=Genetic diversity of six arable plants in relation to their Red List status|url=https://doi.org/10.1007/s10531-011-0212-z|journal=Biodiversity and Conservation|language=en|volume=21|issue=3|pages=745–761|doi=10.1007/s10531-011-0212-z|issn=1572-9710|url-access=subscription}}</ref> == Употреба == === Медицинска употреба === ''Adonis aestivalis'' се користи во европската народна медицина. Растението се суши и се комбинира со малку вода за да се формира тоник.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/48693661|title=Dictionary of economic plants|last=Uphof|first=Johannes Cornelis Theodorus|date=1968|publisher=Bishen Singh Mahendra Pal Singh|isbn=3-904144-71-5|oclc=48693661}}</ref><ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}</ref> Може да биде токсичен во големи дози, предизвикувајќи парализа на срцевите мускули.<ref name=":6" /> Исто така, се користи во Иран за лекување на ревматизам и срцеви заболувања.<ref name=":32">{{Наведено списание|last=Hosseini|first=Marzieh|last2=Taherkhani|first2=Mahboubeh|last3=Ghorbani Nohooji|first3=Majid|date=2019-03-19|title=Introduction of Adonis aestivalis as a new source of effective cytotoxic cardiac glycoside|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14786419.2017.1413573|journal=Natural Product Research|language=en|volume=33|issue=6|pages=915–920|doi=10.1080/14786419.2017.1413573|issn=1478-6419|pmid=29237300|url-access=subscription}}</ref> Се користи во хомеопатската заедница како лек за срцеви и бубрежни заболувања.<ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKingLloydFelter1905">King, John; Lloyd, John Uri; Felter, Harvey Wickes (1905). ''King's American Dispensatory''. Cincinnati: Ohio Valley Co. pp.&nbsp;<span class="nowrap">116–</span>117.</cite></ref> === Храна за риби === Цветовите содржат пигмент наречен астаксантин, кој му ја дава на растението крваво црвената боја.<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Kamata|first=Tadashi|last2=Neamtu|first2=Gavril|last3=Tanaka|first3=Yoshito|last4=Sameshima|first4=Muneo|last5=Simpson|first5=Kenneth L.|date=1990|title=Utilization of Adonis aestivalis as a Dietary Pigment Source for Rainbow Trout Salmo gairdneri|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/suisan1932/56/5/56_5_783/_article|journal=Nippon Suisan Gakkaishi|volume=56|issue=5|pages=783–788|doi=10.2331/suisan.56.783|doi-access=free}}</ref> Пигментот може да се извлече од цветот и да се додаде во храната за риби. Ова резултира со акумулација на црвениот пигмент во месото и кожата на рибата, давајќи ѝ црвеникава боја што е пријатна за потрошувачите.<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Chunyan|last2=Yao|first2=Wenxiang|last3=Wen|first3=Dengxin|last4=Li|first4=Xiaoqin|last5=Wu|first5=Shilin|last6=Leng|first6=Xiangjun|date=2020-08-28|title=Dietary ''Adonis. aestivalis'' extract improved the flesh pigmentation, antioxidative status and shelf-life of rainbow trout (''Oncorhynchus mykiss'')|journal=Aquaculture Nutrition|volume=26|issue=6|pages=2032–2042|doi=10.1111/anu.13144|issn=1353-5773|doi-access=free}}</ref><ref name=":5" /> Меѓутоа, ако се користи целиот цвет, наместо само екстрактот, може да се појави смртност поради присутните токсични соединенија.<ref name=":5" /> Точните токсични механизми сè уште не се проучени. == Токсичност == === Кај луѓето === Токсичноста кај луѓето ретко се пријавува или проучува.<ref>{{Наведена книга|title=Handbook of Poisonous and Injurious Plants|last=Nelson|first=Lewis S.|last2=Shih|first2=Richard D|last3=Balick|first3=Michael J|publisher=The New York Botanical Garden|year=2007|isbn=978-0387-31268-2|edition=2nd}}</ref> Токсичноста може да резултира со гастроинтестинални симптоми како што се дијареја и повраќање.<ref name=":0" /> Во екстремни случаи, ова растение може да ги надразни нервите во срцето и да го зголеми артерискиот притисок, што подоцна резултира со парализа на срцевите мускули и, следствено, може да настапи смрт.<ref name=":6" /> === Кај добитокот === ''Adonis aestivalis'' не го јаде добитокот, бидејќи е невкусен, а храната контаминирана со растението обично се одбива.<ref name=":1" /> Сепак, труењето на добитокот може да биде почесто, бидејќи ги контаминира полињата собрани за сено и друга храна за животни.<ref name=":1" /> == Подвидови == Подвидовите вклучуваат:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eol.org/pages/594858|title=summer pheasant's eye - Encyclopedia of Life|work=eol.org|accessdate=2022-01-07}}</ref> * ''Adonis aestivalis ssp. aestivalis'' * ''Adonis aestivalis ssp. marginata'' * ''Adonis aestivalis ssp. parviflora'' * ''Adonis aestivalis ssp. squarrosa'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Adonis&Species=aestivalis Музеј за природна историја и култура Бурк: ''Adonis aestivalis''] * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Adonis+aestivalis Растенија за иднината:] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6434,6439,6440 Рачен третман на Џепсон] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ki5fcuzh2fxx3pgy1wvofotn3wz2ba8 5608446 5608445 2026-08-12T11:15:36Z Виолетова 1975 5608446 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Adonis aestivalis 1.jpg|image_caption=''Adonis aestivalis''|genus=Adonis|species=aestivalis|authority=[[L.]]}} '''Летен гороцвет''' (науч. ''Adonis aestivalis'') е лековито<ref name=":43">{{Наведено списание|last=Heyn|first=Chaia C.|last2=Pazy|first2=Batia|date=1989|title=The annual species of Adonis (Ranunculaceae) —a polyploid complex|url=https://www.jstor.org/stable/23674226|journal=Plant Systematics and Evolution|volume=168|issue=3/4|pages=181–193|doi=10.1007/BF00936098|issn=0378-2697|jstor=23674226|url-access=subscription}}</ref> и [[украсно растение]] од родот гороцвет, [[Adonis]]. Потекнува од Европа и Азија, но е воведено и на други места, како што се западните и источните делови на Соединетите Американски Држави, како украсно растение. Особено, познато е дека ги напаѓа полињата со луцерка, контаминирајќи ја храната што се користи за коњско сено.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1201/b16160|title=A Guide to Poisonous House and Garden Plants|last=Knight|first=Anthony|date=2007-01-01|publisher=Teton NewMedia|isbn=978-1-4822-4104-4|doi=10.1201/b16160}}</ref> Во [[Македонија]] е многу често растение по нивите и меѓите во низинските делови.''<ref name="Флора на Македонија">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 115, МАНУ, Скопје, 1985</ref>'' == Опис == Тоа е едногодишна билка која расте до 1 метар во висина. Стеблата се исправени со едноставни, пердувести дисецирани, наизменични листови и мал, терминален цвет.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Woods|first=L. W.|last2=Filigenzi|first2=M. S.|last3=Booth|first3=M. C.|last4=Rodger|first4=L. D.|last5=Arnold|first5=J. S.|last6=Puschner|first6=B.|date=May 2004|title=Summer Pheasant's Eye ( Adonis aestivalis ) Poisoning in Three Horses|journal=Veterinary Pathology|language=en|volume=41|issue=3|pages=215–220|doi=10.1354/vp.41-3-215|issn=0300-9858|pmid=15133169|doi-access=free}}</ref> Радијално симетричните цветови се со портокалова до црвена боја, а секое ливче има црна дамка во основата.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118413425|title=Toxic Plants of North America|last=Burrows|first=George E.|last2=Tyrl|first2=Ronald J.|date=2012-12-28|publisher=Wiley|isbn=978-0-8138-2034-7|edition=1|language=en|doi=10.1002/9781118413425}}</ref> Неговите ливчиња се виткаат и формираат форма слична на чаша.<ref name=":1" /> Еден цвет може да произведе од 50 до 100 семиња.<ref>{{Наведено списание|last=Brütting|first=C.|last2=Wesche|first2=K.|last3=Meyer|first3=S.|last4=Hensen|first4=I.|date=2012-03-01|title=Genetic diversity of six arable plants in relation to their Red List status|url=https://doi.org/10.1007/s10531-011-0212-z|journal=Biodiversity and Conservation|language=en|volume=21|issue=3|pages=745–761|doi=10.1007/s10531-011-0212-z|issn=1572-9710|url-access=subscription}}</ref> == Употреба == === Медицинска употреба === ''Adonis aestivalis'' се користи во европската народна медицина. Растението се суши и се комбинира со малку вода за да се формира тоник.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/48693661|title=Dictionary of economic plants|last=Uphof|first=Johannes Cornelis Theodorus|date=1968|publisher=Bishen Singh Mahendra Pal Singh|isbn=3-904144-71-5|oclc=48693661}}</ref><ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}</ref> Може да биде токсичен во големи дози, предизвикувајќи парализа на срцевите мускули.<ref name=":6" /> Исто така, се користи во Иран за лекување на ревматизам и срцеви заболувања.<ref name=":32">{{Наведено списание|last=Hosseini|first=Marzieh|last2=Taherkhani|first2=Mahboubeh|last3=Ghorbani Nohooji|first3=Majid|date=2019-03-19|title=Introduction of Adonis aestivalis as a new source of effective cytotoxic cardiac glycoside|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14786419.2017.1413573|journal=Natural Product Research|language=en|volume=33|issue=6|pages=915–920|doi=10.1080/14786419.2017.1413573|issn=1478-6419|pmid=29237300|url-access=subscription}}</ref> Се користи во хомеопатската заедница како лек за срцеви и бубрежни заболувања.<ref name=":6">{{Наведена книга|title=King's American Dispensatory|last=King|first=John|last2=Lloyd|first2=John Uri|last3=Felter|first3=Harvey Wickes|publisher=Ohio Valley Co.|year=1905|location=Cincinnati|pages=116–117}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKingLloydFelter1905">King, John; Lloyd, John Uri; Felter, Harvey Wickes (1905). ''King's American Dispensatory''. Cincinnati: Ohio Valley Co. pp.&nbsp;<span class="nowrap">116–</span>117.</cite></ref> === Храна за риби === Цветовите содржат пигмент наречен астаксантин, кој му ја дава на растението крваво црвената боја.<ref name=":5">{{Наведено списание|last=Kamata|first=Tadashi|last2=Neamtu|first2=Gavril|last3=Tanaka|first3=Yoshito|last4=Sameshima|first4=Muneo|last5=Simpson|first5=Kenneth L.|date=1990|title=Utilization of Adonis aestivalis as a Dietary Pigment Source for Rainbow Trout Salmo gairdneri|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/suisan1932/56/5/56_5_783/_article|journal=Nippon Suisan Gakkaishi|volume=56|issue=5|pages=783–788|doi=10.2331/suisan.56.783|doi-access=free}}</ref> Пигментот може да се извлече од цветот и да се додаде во храната за риби. Ова резултира со акумулација на црвениот пигмент во месото и кожата на рибата, давајќи ѝ црвеникава боја што е пријатна за потрошувачите.<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Chunyan|last2=Yao|first2=Wenxiang|last3=Wen|first3=Dengxin|last4=Li|first4=Xiaoqin|last5=Wu|first5=Shilin|last6=Leng|first6=Xiangjun|date=2020-08-28|title=Dietary ''Adonis. aestivalis'' extract improved the flesh pigmentation, antioxidative status and shelf-life of rainbow trout (''Oncorhynchus mykiss'')|journal=Aquaculture Nutrition|volume=26|issue=6|pages=2032–2042|doi=10.1111/anu.13144|issn=1353-5773|doi-access=free}}</ref><ref name=":5" /> Меѓутоа, ако се користи целиот цвет, наместо само екстрактот, може да се појави смртност поради присутните токсични соединенија.<ref name=":5" /> Точните токсични механизми сè уште не се проучени. == Токсичност == === Кај луѓето === Токсичноста кај луѓето ретко се пријавува или проучува.<ref>{{Наведена книга|title=Handbook of Poisonous and Injurious Plants|last=Nelson|first=Lewis S.|last2=Shih|first2=Richard D|last3=Balick|first3=Michael J|publisher=The New York Botanical Garden|year=2007|isbn=978-0387-31268-2|edition=2nd}}</ref> Токсичноста може да резултира со гастроинтестинални симптоми како што се дијареја и повраќање.<ref name=":0" /> Во екстремни случаи, ова растение може да ги надразни нервите во срцето и да го зголеми артерискиот притисок, што подоцна резултира со парализа на срцевите мускули и, следствено, може да настапи смрт.<ref name=":6" /> === Кај добитокот === ''Adonis aestivalis'' не го јаде добитокот, бидејќи е невкусен, а храната контаминирана со растението обично се одбива.<ref name=":1" /> Сепак, труењето на добитокот може да биде почесто, бидејќи ги контаминира полињата собрани за сено и друга храна за животни.<ref name=":1" /> == Подвидови == Подвидовите вклучуваат:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eol.org/pages/594858|title=summer pheasant's eye - Encyclopedia of Life|work=eol.org|accessdate=2022-01-07}}</ref> * ''Adonis aestivalis ssp. aestivalis'' * ''Adonis aestivalis ssp. marginata'' * ''Adonis aestivalis ssp. parviflora'' * ''Adonis aestivalis ssp. squarrosa'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Adonis&Species=aestivalis Музеј за природна историја и култура Бурк: ''Adonis aestivalis''] * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Adonis+aestivalis Растенија за иднината:] * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6434,6439,6440 Рачен третман на Џепсон] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 0qb5b7org17txsds2xb05gxuf0vhvq1 Adonis aestivalis 0 1400885 5608443 2026-08-12T11:11:04Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Летен гороцвет]] 5608443 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Летен гороцвет]] 6b956s79nbvm040q1mhd9lk17jaaphm Разговор:Летен гороцвет 1 1400886 5608444 2026-08-12T11:11:39Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5608444 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx