Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 877 5621359 5620816 2026-08-28T20:26:32Z Bjankuloski06 332 /* Османлиска власт */ Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621359 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Битола |other_name = Обител, Манастир |nickname = Градот на Конзулите |motto = ''Битола, бабам Битола'' |image_map = {{ Maplink|frame=yes|raw={"type": "ExternalData","service": "geoshape","ids": "Q157246"}|plain=y|frame-width=325|frame-height=325|zoom=13|frame-lat=41.031|frame-long=21.334|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q157246|title=Битола}} |image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Ambientalna ulica Marsal Tito-Bitola (10).jpg |photo2a = Bitola 019.JPG |photo2b = Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg |photo3a = Магаза (Битола).jpg |photo3b = Saat kula Bitola011.jpg |photo4a = Bitola 055.JPG |photo4b = Sirok sokak.jpg |photo5a = Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage = }} |imagesize = 250px |image_caption = Колаж на битолски знаменитости |website = http://www.bitola.gov.mk |image_flag = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |flag_size = 150px |pushpin_map = Македонија |map_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MK |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{MKD}} |subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] |subdivision_name1 = [[Податотека:Logo of Pelagonia Region.svg|25п]][[Пелагониски Регион|Пелагониски]] |subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] |subdivision_name2 = [[Податотека:Bitola-coat-of-arms.svg|25п]][[Општина Битола|Битола]] |blank_name_sec1 = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] |blank_info_sec1 = BT |leader_title = Градоначалник |leader_name = [[Тони Коњановски]]<br><small>([[ВМРО-ДПМНЕ]])</small> |area_total_km2 = 422.39 |population_as_of = 2021 |population_total = 71.808 |population approximately 2014 = |population_metro = 93.095 |population_density_km2 = 180 |population_density_sq_mi = |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |timezone1_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset1_DST = +2 |latd=41 |latm=01 |lats=55 |latNS=N |longd=21 |longm=20 |longs=05 |longEW=E |elevation_m = +650 |elevation_ft = |postal_code_type = [[Поштенски броеви во Македонија|Пошт. бр.]] |postal_code = 7000 |area_code = (0)47 |blank_name = Светец заштитник |blank_info = [[Свети Нектариј Битолски|Св. Нектариј Битолски]] |blank1_name = [[Кепенова класификација|Клима]] |blank1_info = [[континентална клима|Dfa]] |footnotes = |blank_info_sec2=[[Свети Нектариј Битолски]]<ref name="Битола инфо">{{Citation |url=https://setaliste.com.mk/vesti/binfo/bitola-go-slavi-svojot-patron-sveti-nektarij-bitolski/ |title=Битола го слави својот патрон |access-date=5 април.2021 |archive-date=2022-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408161741/https://setaliste.com.mk/vesti/binfo/bitola-go-slavi-svojot-patron-sveti-nektarij-bitolski/ |url-status=dead }}</ref>|blank_name_sec2=[[Светец заштитник]]|population_demonym=битолчанец, битолчанка, [[битолчани]]<ref>{{ОДРМЈ|Битола}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Битола}}</ref>}} '''Битола''' — [[град]] во [[југозапад]]ниот дел на [[Македонија]] и седиште на истоимената [[Општина Битола]], [[административен центар|административен]], [[култура|културен]], [[економија|економски]], [[индустрија|индустриски]], [[образование|образовен]] и [[наука|научен]] центар за тој дел од земјата. По својата местоположба Битола е најјужен, а според бројот на жители [[Градови во Македонија|трет по големина град]] во Македонија (2021 г.). На север се наоѓа [[Главен град|главниот град]] на Македонија, [[Скопје]] (169 км), на североисток се наоѓа градот [[Прилеп]] (43 км), на југ се наоѓа градот [[Лерин]] ([[Грција]]) (33 км) и на северозапад се наоѓаат [[Ресен]] (29 км) и [[Демир Хисар]] (29 км). Градот е познат под името ''град на конзулите'', бидејќи тука се наоѓале конзуларните претставништва на [[Европа|европските земји]] во времето на [[Отоманското Царство]], каде заедно со [[Солун]] бил најважно место во европскиот дел на Империјата. Во периодот 1864 — 1912, Битола бил главен град на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]], еден од трите [[вилает]]и во регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]. И денес, голем дел од [[конзулати во Македонија|конзуларните]] претставништва во Република Македонија се наоѓаат тука. За време на [[Југославија]] бил еден од културните средишта, како во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], така и во [[СФРЈ]]. Таткото на [[Турција|турската]] нација [[Кемал Ататурк]] завршил офицерска школа во Битола. Некои негови работи денес се чуваат во [[Народен музеј - Битола|Народниот музеј]]. Битола е позната и како „градот под [[Пелистер]]“ поради неговата близина до [[Баба (планина)|Баба Планина]]. == Потекло на поимот == [[File:Philip-II-of-Macedon-Clocktower-Bitola-MK.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од плоштадот Магнолија со споменикот на [[Филип II Македонски]] — основачот на Битола и познатата Саат-кула во позадината]] Во текот на историјата, во зависност од владетелите, градот Битола имал многу имиња. Според [[Адријан Рум]], [[Словени|словенскиот]] назив за градот, Битола, потекнува од зборот ''Обител'' ([[старословенски јазик|старословенски]] {{Script|Cyrs|Обитѣль}}), овој израз до денес се употребува и во [[хрватски јазик|хрватскиот јазик]] (''obitelj'') кој за време на [[Среден век|средниот век]] се користел за заедница на монаси, како семејство односно [[манастир]]. Името го добил по многуте манастири што се наоѓале во градот и во околината, а некои постојат и денес. Со текот на времето, гласот О се исфрла во изговорот на зборот „Обител“, и името на градот станува Битола.<ref>{{Citation | last = Room | first = Adrian | title = Placenames of the world: origins and meanings of the names for 6,600 countries, cities, territories, natural features, and historic sites | place = Jefferson, N.C. | publisher = McFarland & Company, Inc. | year = 2006 | edition=2 | page = 60 | isbn = 0-7864-2248-3 }}</ref> [[Грци]]те од истите причини градот го нарекувале Монастири ([[грчки јазик|грчки]]: ''Μοναστήρι''). Битола е денешен официјален назив за градот, но истовремено и најстариот назив, судејќи по [[Битолска плоча|Битолската плоча]] од [[1015]] година на којашто градот е спомнат, како и според многуте војсководци на [[цар Самуил|царот Самуил]], како и патниците од тоа време. [[Арапи|Арапскиот]] патник [[Абу Абдалах Мухамед ал-Идриси]] во [[{{римски|12}} век]] напишал: ''„Потребни се два дена патување на исток за да се стигне од Ахрид (Охрид) до Бутили (Битола). Бутили е необичен и убав град“.'' Постојат приказни според кои на десниот кеј на реката [[Драгор]] имало 41 [[црква|цркви]] и исто толку воденици за нивно издржување. Исто така и на левиот кеј на Драгор имало 29 цркви со исто толку воденици. За време на празничните денови во тоа време, народот од селата од [[Битолско Поле|Битолското Поле]] се собирале кај овие цркви каде ги вршеле своите верски обреди. Со оглед на тоа што земјиштето на кое се наоѓал градот Битола тогаш било прекриено со многубројни цркви, градот го добил името Манастир. Има верзија која вели дека градот Битола името Манастир го добил по една огромна црква која се наоѓала над Битола, кај сегашниот мост викан Црн Мост ([[турски јазик]]: ''kara köprüsü''). Во оваа црква можеле да се сместат сите присутни од селското население од битолското поле кои доаѓале за време на празниците да ги вршат верските обреди. Според записите на [[Марко Цепенков]], градот Битола своето име го добил по големопоседникот Тољо, кој имал своја тврдина во близината на денешното битолско село [[Буково]]. Во времето кога дошле [[Турци]]те да го освојат овој дел од [[Македонија]], за да го повикаат на борба големопоседникот Тољо, му велеле „Би Тољо, до би Тољо“, со што според [[Марко Цепенков]] од таму потекнува денешното име на градот Битола. За време на [[Отоманско Царство|отоманската власт]], градот се викал Манастир, што [[Турци]]те и [[Албанци]]те го усвоиле од [[Грци]]те. По [[Балканските војни]] од [[1913]] градот потпаѓа под српска окупација и повторно го добил старото име Битола. == Историја == {{главна|Историја на Битола}} [[Податотека:Heraclea.jpg|мини|десно|Мозаик од Хераклеја Линкестис]] Многу важни настани од [[Македонци|македонската]] и [[балкан]]ската [[историја]] се случиле во Битола. Градот е граден, доградуван, рушен и повторно граден и надградуван уште од неговото прво населување во доцното [[бронзено доба]]. Потоа во [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]], па [[Римско Царство|Римското Царство]], сѐ до [[Византија|византиското]] време имал статус на град со висок степен на цивилизација. Традиционално силниот трговски центар, е познат и како град на конзулите поради тоа што во еден период за време на [[Отоманското Царство]], Битола имала дури дваесет [[конзулат]]и од разни [[Европа|европски]] земји. Во истиот период, градот имал многу школи, меѓу другите и воена академија, којашто ја посетувал и славниот турски реформатор [[Кемал Ататурк]]. На крајот на XIX век бил толку силен град, што неговото население непрестајно растело и го надминало бројот на населението на [[Белград]]. Градот бил преполн со [[фабрика|фабрики]] и [[Фотографија|фотографски]] дуќани, а занимливо е и тоа што покрај Сингер, во Битола уште во тоа време постоела фабрика за слатки. Во Битола се снимени првите фотографии и филмови на Балканот, благодарејќи на [[Браќа Манаки|браќата Манаки]]. Првата филмска камера [[Јанаки Манаки|Јанаки]] ја купува од [[Лондон]], производство на компанијата „Charles Urban Trading”, и тоа 300-тиот примерок од серијата ''BIOSCOPE''. Така, со таа фамозна „Камера 300" започнала кинематографијата на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тоа било златното доба на градот. За жал, за време на [[Балкански војни|Балканските војни]], многу битки биле водени во околината на градот и самиот град, па многу материјални докази изгореле или биле потполно уништени. [[Архитектура]]та можела да се обнови, посебно последните петнаесетина години, а докази за сѐ што се случувало се и прераскажувањата на старите кои добро се сеќаваат. Меѓутоа, денес останале многу организации и фестивали, коишто по долг период, повторно се одржуваат. Еден од нив се одржува секој година од [[29 јули]] до [[2 август]] во Битола, во знак на спомен на [[Илинденското востание]], под името „Културен фестивал Илинденски денови“. === Праисторија === Градот Битола со околината е многу богат со споменици од [[Праисторија|праисторискиот период]]. Двата најзначајни се Велушка Тумба и Тумба Бара, коишто се наоѓаат покрај селото [[Породин]]. Од [[Бакарно доба|бакарното доба]], тука се населува Тумба покрај селото [[Црнобуки]], Шуплевац (покрај селото [[Суводол]]) и Висок Рид (покрај селото [[Букри]]). === Римски период === Градот се наоѓа на римскиот пат [[Вија Егнација]] ''(Via Ignatia)'', каде што е и античкиот град [[Хераклеја Линкестис]]. Во периодот на II век п.н.е. кога Македонија станува [[Римско Царство|римска]] провинција, Хераклеја станува силен економско-политички центар (''Septina Aurelia Heraclea'') со свој постојан римски намесник и римска војска, што сведочи за Битола како центар на вечна моќ, цивилизација, култура и убавина којашто е тука и денес. === Османлиска власт === [[Податотека:Bitola posle mladoturskiot rezim, 1908.pdf|мини|лево|Српски извештај од 5 август 1908, за новата состојба во Битола по воспоставувањето на младотурскиот режим: благосостојба, ред, мир, славење.]] [[Податотека:Bitola old.jpg|мини|десно|Битола во XIX век]] [[Податотека:Ottoman Postcard of Huriet in Monastir.jpg|мини|десно|Прослава во Битола за време на [[Младотурската револуција]] во 1908 година, по повод враќањето на Уставот од страна на султанот [[Абдул Хамид II]]]] Почетокот на турските завојувања на Балканот најавиле и нова ера на живеење. Турските војски во текот на [[1382]]-[[1383]] година по многу тешки и крвави борби и по жестокиот отпор кој го пружило месното население конечно успеале да ја освојат Битола. Според некои легенди многу жесток отпор на турските освојувачи му пружиле и монасите од седумдесетте манастири и цркви кои во тој период постоеле во Битола. Хаџи Евронос беј кој се наоѓал на чело на турската војска револтиран од жестокиот отпор на кој наишол при освојувањето на градот наредил да се урне и битолската тврдина. Ашик-паша Зеде, кој го придружувал Евронос-бег во неговиот поход, во своите извештаи забележал дека турските војски неколкупати ја напаѓале Битола, а калуѓерите, давајќи голем отпор, на крајот на самиот брег на реката [[Драгор]], сите до еден биле масакрирани. Меѓутоа, Турците потполно го зазеле градот дури по смртта на [[Крал Марко|Крали Марко]] во 1395 година, а при тоа заземање во Битола прв влегов Тимурташ-паша со неговата војска.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9</ref> Од овој период всушност започнува и „ориенталното” вообликување на градот што било резултат токму на изградбата на ваквиот тип објекти, но и на ориенталните градителски техники и стилови. Во периодот на XVI - XVII век, период на историски но и културни промени, од страна на турската администрација градот Битола започнува да биде именуван како Манастир или Толи Манастир. Сепак во целиот период на своето постоење името Битола никогаш не било заборавено, туку напротив од страна на христијанското население тоа било во секојдневна употреба. Во средината на XVII век станал и важен културен центар на европска [[Турција]]. Таа е седиште на Битолска нахија во која имало 150 населени места. Градот бил прочуен по неговите многубројни пазари, од кои најмногу бил прочуен пазарот за памук. Познатиот патописец [[Евлија Челебија]], Битола ја посетил во 1662 година и забележал: „''градот има околу 3000 мали и големи куќи на приземје и кат, групирани во 21 маало, чаршија со 900 занаетчиски и трговски дуќани, 40 кафе-чајџилници и гостилници, монументален безистен со железни порти и со 86 дуќани. Во градот имало 70 муслимански храмови, девет медреси, неколку христијански цркви и фтуги јавни згради''“. Самиот град, гледан од далеку, изгледал како да е потонат во зеленило. Во овој период Битола претставува еден од најважните верско-муслимански центри, со висока верска правна школа, којашто егзистирала низ целиот XVII век. Во истиот век. градот прераснал во значаен административен, стопански и културен центар. Кога во 1689 година Скопје бил запален (поради колерата), повеќето важни функции од него ги презела Битола. Таа развивала трговија, главно со европските центри, [[Виена]], [[Париз]], [[Лондон]] итн.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9-10</ref> Најзначаен перидо од историскиот и стопанскиот развој на Битола е XIX век, кога во Битола е преместено седиштето на Румелискиот Вилает, и како таков, е рангиран за прв град во европскиот дел на Турција. Според еден документ од овој период, се кажува дека во Битола имало 1.380 дуќани, од кои најголем број биле занаетчиски.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 10</ref> Во 1805 година во Битола живееле околу 15.000 жители. Од стопанските гранки виден напредок доживеало занаетчиството. Во средината на XIX век бројот на занаетчиските дуќани достигнал над 2.000 со околу 140 видови занаети, организирани во 70 еснафски организации. Виден придонес во развојот на Битола дале и дипломатските претставништва, конзулати на повеќе странски држави. Тоа довело Битола да стане „град на конзули” но и арена на странски пропаганди.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Почнувајќи од 1843 година Третата (Румелиската) армија скоро половина век ќе има седиште во Битола. Покривала територија од [[Босна]] до [[Грција]], од [[Јадранско Море]] до [[Одрински Пашалак|Одринскиот Пашалак]]. Располагала со сите родови војска од тоа време и броела од 15.000 до 20.000 војници, а некогаш и повеќе.<ref name=GradbiBT>{{наведена книга |title=[[Битола – Градби |last=Стерјовски |first=Александар |authorlink1=Александар Стерјовски |year=2020 |publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија |location=Битола |isbn=978-608-65122-8-6 |page= 28|url= }}</ref> За нејзини потреби биле изградени [[Црвена касарна|Црвената]] и [[Бела касарна|Белата касарна]], [[Воена гимназија (Битола)|Воената гимназија]] и болница. Со пуштањето на [[железничка линија Солун-Битола|железничката линија Солун-Битола]] (1894), Битола го изгубила посебното значење за војската и седиштето на Третата армија било преместено во [[Солун]].<ref name=GradbiBT/> Во Битола во крајот на XIX и почетокот на XX век имало околу 3000 клавири за што градот го викале и „Градот на Клавирите“. Поради некои поранешни сфаќања клавирот симболизирал богатство, класна поделеност и во 50-тите години на XX век со процесот на национализација на многу од семејствата клавирите им биле одземени.<ref>https://www.babambitola.mk/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D1%82%D0%B5-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-15/{{Мртва_врска|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во учебната 1899/1900 година во [[Битолска машка гимназија|Битолската машка гимназија]], како учител се вработил еден од основачите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]], [[Даме Груев]], кој бил задолжен да изведува настава по предметите географија, аритметика, геометрија и цртање. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Битола живееле 37.000 жители, од кои 10.000 [[Македонци]], 10.500 [[Турци]], 1.500 [[Албанци|Албанци муслимани]], 2.000 [[Роми]], 7.000 [[Власи]], 5.500 [[Евреи]] и околу 500 останати.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/index.html Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. Софија, 1900.]</ref> Христијанските жители на градот биле разделени во повеќе конфесии. Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година христијанското население на Битола се состоело од 15.252 [[Македонци]], од кои 8.844 егзархисти, 6.300 грчки патријаршисти, 72 српски патријаршисти и 36 протестанти, потоа 100 [[Грци]], 7.200 [[Власи]], 120 [[Албанци]] и 120 [[Роми]]. Во градот имало 10 основни и 3 средни бугарски училишта, 7 основни и 2 средни грчки, 2 основни и 2 средни влашки и 1 основно и 2 средни српски.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.166-167.</ref> Битола поради својата местоположба, на крстопатот помеѓу сите најзначајни патни правци (исток, запад, север и југ), уште од најраниот период на турското завладување го добила заслуженото значење при што станала значаен воено-стратешки центар што било само потврдено во 1830 година кога таа станува и политички центар на [[Румелискиот Вилает]]. По распаѓањето на [[тимаро-спахиски систем|тимаро-спахискиот систем]] и интензивираните малтретирања од страна на чифликсајбиите дошло и до нови промени во етничката структура на населението во Битола. Во 1864 година бил формиран [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] со седиште во Битола. На чело на вилаетот стоел [[валија]], со титула [[паша]], кој бил назначуван со султанско ираде. Вилаетот зафаќал територија од околу 32.000 км², простирајќи се на делови од денешните држави: [[Македонија]], [[Албанија]] и [[Грција]]. === Балкански војни === [[Податотека:Paul Leblois Didericks Monastir.jpg|мини|лево|Генерали на [[Антанта]]та во посета на Битола, 1916 г.]] [[File:World War I victims in Bitola, Macedonia.jpg|мини|лево|Цивилни жртви од Првата светска војна во Битола, 1917 г.]] За време на [[Првата балканска војна]] во околината на градот се водела [[Битолска битка|Битолската битка]] во којашто [[Отоманско Царство|отоманската]] војска била победена од страна на српските сили. Градот страдал за време на [[Првата светска војна]] заради близината на [[Солунскиот фронт]]. Во периодот меѓу двете светски војни, Битола станала пограничен град. Ги изгубила гравитациските подрачја спрема [[Грција]] и [[Албанија]]. Сепак, во овој период градот за првпат започнал плански да се гради и тоа според урбанистички планови === Втора светска војна === [[Податотека:Stiv Naumov -BT.JPG|алт=Споменик на Стив Наумов во Битола|мини|315x315пкс|Споменик на [[Стефан Наумов-Стив|Стив Наумов]] во Битола]] Битола бил прв град во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] што ја почувствувал Втората светска војна, затоа што бил [[Бомбардирање на Битола (1940)|бомбардиран од италијански авиони]] уште на 5 ноември 1940 година.<ref name="БТ">{{наведена книга |title=Битола |last=Ставрев |first=Петар |authorlink= |year=1999 |publisher=ГП „Пелистер“ Битола |location=Битола |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}}</ref> За време на [[Втората светска војна]], градот најпрво го окупирале Германците, а подоцна Бугарите. Во септември 1944, Бугарија капитулирала и започнала да се повлекува од Југославија и Битола била ослободена од македонските партизани. На [[4 ноември]] [[1944]], [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] победнички влегла во Битола. На 6 февруари 1945 година, во Битола била отворена првата гимназија (првично наречена „Гоце Делчев“, во 1952 година преименувана во [[СОУ „Јосип Броз-Тито“ - Битола|„Јосип Броз Тито“]]) на која се предавало на [[македонски јазик]]. За време на [[НОБ]] од градот и околината од страна на бугарскиот фашистички окупатор биле затворени 606 лица, интернирани 117, депортирани 4 и 8 одведени во заробеништво. 251 лице било осудено од кои 23 на смрт. На боиштата на Југославија погинале 266 лица. 106 лица од Битола и околината биле носители на [[Партизанска споменица 1941]] и 8 биле прогласени за [[народен херој|народни херои]].<ref name=БТ/> === Евреите во Битола === Битола била населена со [[Евреи]], кои избегале од [[Шпанија]] за време на [[Шпанска инквизиција|црквината инквизиција]] на кралицата [[Изабела I Кастиљска|Изабела Кастиљска]]<ref name="Битолските Евреи">{{нмс|title=Битолските Евреи|date=2002|publisher=Ѓорги Димовски - Цолев|accessda26/5/13}}</ref>.Тие Евреи се доселиле во најголем дел на [[Балкан]]от во градовите од поголемо значење и со развиена трговија, меѓу другите и во Битола. Тука го потпомогнале развојот на градот со добри трговски врски. На [[11 март]] [[1943]] година, целокупното еврејско население од Битола (3.011 Евреи) било депортирано во логорот [[Треблинка]] во [[Полска]] од страна на бугарските фашисти. == Географија == [[Податотека:Поглед на Битола.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на Битола]] Градот е сместен на североисточното подножје на планината [[Баба Планина|Баба]] и југоисточното подножје на [[Облаковска Планина]], во средишниот дел на [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]]. Низ него тече реката [[Драгор]]. Се наоѓа на 14 км северно од границата со [[Грција]], на [[надморска височина]] од 576 m. Битола е традиционално важна трговско-патничка врска помеѓу [[Јадранско Море|Јадранското]] и [[Егејско Море|Егејското Море]], како и една од најзначајните патнички врски на [[Балкан]]от со [[Средна Европа]]. Битола е оддалечен 168 км јужно од [[Скопје]], 42 км југозападно од [[Прилеп]], 32 км југоисточно од [[Ресен]], 33 км северно од [[Лерин]] ([[Грција]]) и 28 км југоисточно од [[Демир Хисар]]. Се наоѓа на 200 километри во северозападен правец од [[Егејско Море]]. === Клима === Градот има средна годишна температура на воздухот од 11,1°С, но со големи отстапувања во одредени години: од 10,1°С во 1975 година до 13,1°С во 1952 г. Најстуден месец е јануари, со просечна месечна температура од -0,6°С, но со апсолутна минимална температура од -30,4°С. Најтопол месец е јули, со средна месечна температура од 22,2°С и со апсолутно максимална температура од 41,2°С. Апсолутното годишно варирање на температурата на воздухот изнесува 71,6°С што е специфика за континенталната клима. Температурата има одлика на континентална клима, а врнежите на сушна изменето-средоземна или степска клима која, на моменти, има пробиви и на жешки воздушни маси од [[Северна Африка]] т.е. [[Сахара]]. Просечното годишно количество на врнежи изнесува 601 мм, со вредности кои се движат од 338 мм до 879 мм. Битола исто така е пример со појавата на поларна светлина. Преку Битола поминува изохазмата (линија која поврзува места со еднаков број на денови со појава на поларна светлост) 0,1 што значи дека на небото на Битола просечно само еднаш во 10 години, се појавува поларната светлост. Во Битола исто така има метеоролошка станица, сместена на излезот од градот на патот кон Новаци. Започнала со работа од [[16 март]] [[1945]], иако за одредени метеоролошки елементи има систематски податоци од [[1926]] и [[1927]] година. Метеоролошката станица во градот се наоѓа на надморска височина од 586 м, блиску до просечната надморска височина на градот која изнесува 576 м. {{Weather box |location= Битола |metric first= y |single line= y |Jan high C = 3.3 |Feb high C = 6.5 |Mar high C = 11.3 |Apr high C = 16.5 |May high C = 21.7 |Jun high C = 25.9 |Jul high C = 28.6 |Aug high C = 28.5 |Sep high C = 24.8 |Oct high C = 18.3 |Nov high C = 11.5 |Dec high C = 5.3 |year high C = 16.9 |Jan mean C = -0.8 |Feb mean C = 1.9 |Mar mean C = 6.3 |Apr mean C = 11.1 |May mean C = 15.7 |Jun mean C = 19.5 |Jul mean C = 21.7 |Aug mean C = 21.1 |Sep mean C = 17.2 |Oct mean C = 11.4 |Nov mean C = 6.2 |Dec mean C = 1.0 |year mean C = 11.0 |Jan low C = -4.5 |Feb low C = -2.3 |Mar low C = 1.3 |Apr low C = 5.0 |May low C = 8.7 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.1 |Aug low C = 12.8 |Sep low C = 9.9 |Oct low C = 5.6 |Nov low C = 1.7 |Dec low C = -2.6 |year low C = 5.0 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 50.1 |Feb precipitation mm = 49.9 |Mar precipitation mm = 51.2 |Apr precipitation mm = 43.8 |May precipitation mm = 61.0 |Jun precipitation mm = 40.4 |Jul precipitation mm = 40.2 |Aug precipitation mm = 31.2 |Sep precipitation mm = 35.0 |Oct precipitation mm = 55.9 |Nov precipitation mm = 73.2 |Dec precipitation mm = 68.0 |year precipitation mm = 599.9 |humidity colour = green |Jan humidity = 83 |Feb humidity = 78 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 65 |May humidity = 65 |Jun humidity = 60 |Jul humidity = 56 |Aug humidity = 57 |Sep humidity = 64 |Oct humidity = 72 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 83 |year humidity = 69 |unit precipitation days = 1,0 мм |Jan precipitation days = 8 |Feb precipitation days = 8 |Mar precipitation days = 8 |Apr precipitation days = 7 |May precipitation days = 8 |Jun precipitation days = 6 |Jul precipitation days = 5 |Aug precipitation days = 4 |Sep precipitation days = 5 |Oct precipitation days = 6 |Nov precipitation days = 8 |Dec precipitation days = 9 |year precipitation days = 82 |Jan sun = 81.1 |Feb sun = 106.9 |Mar sun = 155.2 |Apr sun = 199.2 |May sun = 250.5 |Jun sun = 291.3 |Jul sun = 334.0 |Aug sun = 312.2 |Sep sun = 241.0 |Oct sun = 176.5 |Nov sun = 111.1 |Dec sun = 75.9 |year sun = 2334.9 |source 1 = NOAA<ref name = NOAA>{{нмс | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/MC/13583.TXT | title = Климатски нормали за Битола (1961–1990) | publisher = [[NOAA]] | accessdate = March 22, 2015}}</ref> |date=November 2011 }} === Сообраќај === [[Податотека:Bitola_railway_station.jpg|мини|десно]] Битола со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија и дополнителниот дел на [[Грција]]. Поважни патни правци се Битола-[[Лерин]], Битола-[[Охрид]] (преку [[Ресен]]), Битола-[[Кичево]] и патниот правец Битола-[[Скопје]]. Битола е поврзана со железницата со [[Лерин]] (јужно) и [[Прилеп]], [[Велес]] и [[Скопје]] (северно), а од [[ЖС „Битола“|железничката станица]] во Битола во 2010 година отпатувале 81.000 патници.<ref>{{наведена книга| title = Транспорт и други услуги, 2010|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.03_700.pdf| publisher = Државен завод за статистика на Република Македонија| year = 2011| isbn = 9786082270463| page = 17}}</ref> Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај. == Население == Според последниот попис на населението на Македонија од [[2002]] година, во градот имало 74.550 жители и спаѓал во групата на големи градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Иако [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]] статистички се води како посебна населба, сепак е дел од град Битола. Заедно со приградската населба [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]] (2.454 ж.), која посебно се води во официјалните пописи, Битола имала вкупно население од 77.004 жители. Според Пописот од 2021, Битола брои 71.808 жители, вклучувајќи ја и населбата Горно Оризари, која е урбанизирана и составен дел од градот. Етнички гледано, населението (без [[Горно Оризари (населба)|Горно Оризари]]) е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 мај 2012}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Македонци]]|red|88.5}} {{Столбен постоток|[[Роми]]|cyan|3.4}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|3.1}} {{Столбен постоток|[[Турци]]|orange|2.0}} {{Столбен постоток|[[Власи]]|yellow|1.3}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|blue|0.6}} {{Столбен постоток|други|grey|0.6}} {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''66.038''' | 88,5 |- | [[Албанци]] | 2.360 | 3,1 |- | [[Турци]] | 1.562 | 2,0 |- | [[Роми]] | 2.577 | 3,4 |- | [[Власи]] | 997 | 1,3 |- | [[Срби]] | 499 | 0,6 |- | [[Бошњаци]] |20 | 0,02 |- |други |497 | 0,6 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|92.8}} {{Столбен постоток|албански|black|3.2}} {{Столбен постоток|турски|orange|1.8}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.7}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.5}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.3}} {{Столбен постоток|други|grey|0.3}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''69.255''' | 92,8 |- | [[албански]] | 2.399 | 3,2 |- | [[турски]] | 1.392 | 1,8 |- | [[ромски]] | 287 | 0,3 |- | [[влашки]] | 548 | 0,7 |- | [[српски]] | 390 | 0,5 |- | [[бошњачки]] | 10 | 0,01 |- |други |269 |0,3 |} ;Вероисповед Битола е [[Епископија|епископски]] град и седиште на [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониската епархија]]. Во [[Втората светска војна]] оваа [[епархија]] го добила името Охридско-битолска. Со обновувањето на автокефалноста на [[МПЦ|Македонската православна црква]] во [[1967]], го добила сегашното име [[Преспанско-пелагониска епархија]] и ги опфаќа регионите на градовите: Битола, [[Ресен]], [[Прилеп]], [[Крушево]] и [[Демир Хисар]]. Првиот митрополит на епархијата ([[1958]] - [[1979]]) бил блаженопочинатиот [[Климент Преспанско-битолски|Климент]]. Вториот митрополит и сегашен администратор на епархијата, надлежен како [[архијереј]] од [[1981]] е [[Петар Преспанско-пелагониски|Господин Петар]]. Во Преспанско-пелагониската епархија има околу 500 [[црква|цркви]] и [[манастир]]и. Во последните десетина години во епархијата се изградени или се градат околу 40 цркви и 140 црквини објекти. Епархијата има два црковни музеи - во соборниот храм „Св. Великомаченик Димитриј“ во Битола и во храмот „Св. Јован“ во [[Крушево]], како и постојана изложба на икони и библиотеки во зградата на [[Митрополитска резиденција – Битола|Битолската митрополија]]. Изградена е помеѓу [[1901]] и [[1902]] година и е еден од најубавите примери на необарокна архитектура. Покрај доминантната Македонска православна црква, во Битола постојат и други поголеми верски заедници како што се [[Исламска верска заедница|Исламската верска заедница]], [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] и други. Во Битола се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |titlebar=#ddd |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Православие]]|red|89.1}} {{Столбен постоток|[[Ислам]]|green|9.1}} {{Столбен постоток|[[Католицизам]]|orange|0.1}} {{Столбен постоток|[[Протестантство]]|yellow|0.001}} {{Столбен постоток|други|grey|1.4}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''66.492''' | 89,1 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 6.843 | 9,1 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 140 | 0,1 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 9 | 0,01 |- |- |други |1.066 |1,4 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Битола: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|30.761 | 1953|37.564 | 1961|49.001 | 1971|65.035 | 1981|78.507 | 1991|84.002 | 1994|77.464 | 2002|74.550 | 2021|69.287 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}}</abbr><ref>{{Попис2021белешка}}</ref> ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{cite web | url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm | title=Ethnic composition of Yugoslavia 1948 | accessdate=2018-04-11 | archive-date=2017-11-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm | url-status=dead }}</ref> |23.734 |1.327 |3.543 |... |420 |912 | — |825 |— | '''30.761''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 28.912 | 484 | 6.189 | 3 | 482 | 834 | — | 660 |— | '''37.564''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 43.108 | 378 | 3.265 | — | — | 1.035 | — | 1.215 |— | '''49.001''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 57.282 | 1.317 | 3.061 | 28 | — | 1.143 | — | 2.204 |— | '''65.035''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 68.897 | 2.347 | 3.068 | 535 | 543 | 843 | — | 2.274 |— | '''78.507''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 75.308 | 2.232 | 2.058 | 1.274 | 715 | 731 | — | 1.684 |— | '''84.002''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 70.528 | 1.967 | 1.547 | 1.676 | 696 | 556 | — | 494 |— | '''77.464''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 66.038 | 2.360 | 1.562 | 2.577 | 997 | 499 | 20 | 497 |— | '''74.550''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 55.995 | 2.441 | 1.115 | 2.862 | 1.003 | 321 | 47 | 729 | 4.774 | '''69.287''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Битола како град на конзулите == [[Податотека:Dragor in Bitola.jpg|мини|десно|Реката [[Драгор]] во Битола]] Градот на Конзулите е второто име за градот Битола. Во врвот на својата слава, Битола имала дваесет [[конзулат]]и, но постепено со слабеењето на државата, со доаѓањето на [[Династија Караѓорѓевиќ|династијата Караѓорѓевиќ]] на власт, а подоцна и [[Комунизам|комунизмот]], тој број постепено опаѓал до само неколку конзулати. Со независноста на Македонија, повторно почнуваат да се отвораат конзулати и градот го добива својот некогашен сјај. === Времето на конзулите === За време на [[Отоманското Царство]], градот имал многу конзули од сите значајни земји, па Битола се сметал за конзуларен град. На [[26 јули]] [[1903]], на влезот во градот бил погубен рускиот конзул [[Александар Аркадјевич Ростковски]], борец за правата на угнетената [[Православие|православната]] [[раја]]. На местото на погубувањето денес стои голем руски крст. === Денешни конзуларни претставништва === Моментално градот Битола има тринаесет [[конзуларно претставништво|конзуларни претставништва]] од кои два генерални и единаесет почесни: ===Генерални конзулати=== {|style=background:transparent |valign="top"| * {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]] (2006) * {{знамеикона|Грција}} [[Грција]] (2006) |} ===Почесни конзулати=== [[Податотека:Magnolija bitola.jpg|мини|десно|Рускиот конзулат во Битола]] {|style=background:transparent |valign="top"| * {{знамеикона|Франција}} [[Франција]] (1996) * {{знамеикона|Турција}} [[Турција]] (1998) * {{знамеикона|Романија}} [[Романија]] (2007) * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] (2007) * {{знамеикона|Црна Гора}} [[Црна Гора]] (2008) * {{знамеикона|Украина}} [[Украина]] (2011) * {{знамеикона|Унгарија}} [[Унгарија]] (2012) * {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] (2014) * {{знамеикона|БиХ}} [[БиХ]] (2014)<ref>{{cite web | url=http://bitolskivesnik.mk/otvoren-pochesen-konzulat-na-bosna-i-hertsegovina-vo-bitola/ | title=Отворен почесен конзулат на Босна и Херцеговина во Битола &#124; Битолски Весник }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *{{знамеикона|Albania}} [[Албанија]] (2019)<ref>https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/</ref> |} * {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија]] (2025) ===Затворени конзулати=== * {{знамеикона|Словенија}} [[Словенија]] (2005-2014) <ref>http://libertas.mk/%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BB%D0%BE/</ref> * {{знамеикона|Croatia}} [[Хрватска]] (2006-2014) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/?ItemID=EBE37D5D609F6C499511F644008B95F3 |title=архивски примерок |accessdate=2014-11-16 |archive-date=2014-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105034912/http://www.dnevnik.mk/?ItemID=EBE37D5D609F6C499511F644008B95F3 |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Велика Британија}} [[Велика Британија]] (2000-2014) <ref>http://novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=35808{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{знамеикона|Русија}} [[Русија]] (2001-2022)<ref>https://novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/zatvoren-ruskiot-konzulat-vo-bitola/</ref> == Попознати места == [[Податотека:Bitola 053.JPG|мини|лево|Традиционална архитектура во Битола]] === Широк Сокак === {{Главна|Широк Сокак}} Широк Сокак (позната и како „битолското корзо“) е најфреквентната улица во Битола. Во почетокот била наменета за [[автомобили]], но денес е исклучиво пешачка улица и вистинското срце на градот. На Широк Сокак се наоѓаат најголемите продавници, ресторани, театарот со опера, галерии и многу други кафулиња и клубови. Тука се сретнуваат најстарите [[Архитектура|архитектонски]] дела и градби на [[Балкан]]от, коишто го красат градот уште од [[Отоманско Царство|турско време]]. Типично турски куќи, покрај прекрасните вили, не се реткост во овој дел на градот. А на самиот крај на Широк Сокак се влегува во простран цветен парк полн со дрвореди, којшто води до [[зоолошка градина|зоолошката градина]] и античкото наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]]. [[Податотека:Saat kula-Bitola (1).JPG|мини|Битола ноќе.]] === Хераклеја Линкестис === {{Главна|Хераклеја Линкестис}} Хераклеја Линкестис ([[латински]]: ''Heraclea Lyncestis'') е древен град од [[Македонија (римска провинција)|римскиот период]], што се наоѓа во близина на самиот град, во подножјето на [[Баба Планина]] и датира од средината на IV век п.н.е. Основан е од [[Античка Македонија|македонскиот]] [[крал]] [[Филип II]]. Градот бил развиен воено-стратешки центар на северозападната граница на тогашната македонска област ''Линкестида'' (денешно [[Пелагонија|Битолско Поле]]). == Историски градби == === Саат-кула === {{Главна|Саат-кула Битола}} [[Податотека:Saat Kula - Bitola 2.JPG|мини|десно|Саат-кулата]] [[Податотека:Bitola 043.JPG|мини|десно|Битолската Магаза изградена во средината на XIX век, која претставувала магацин за складирање на стока на трговците кои доаѓале во Битола, а денес е културен центар]] Не се знае точно кога е изградена саат-кулата. Пишани извори од [[{{римски|16}} век]] ја спомнуваат саат кулата, но не е утврдено со сигурност дали се работи за истата градба. Многумина веруваат дека е изградена во исто време со црквата Св. Димитрија Солунски, поточно [[1830]] година. Според легендата, кулата е изградена кога [[Отоманско Царство|отоманските власти]] во градот, односно [[Турци]]те, поминале по сите околни села и собрале околу 60.000 јајца од коишто направиле малтер. Од смесата измешана со камења ја изградиле кулата чии цврсти ѕидови стојат и денес неоштетени. Кулата има основа во облик на [[квадрат]] и е висока околу 30 метри. На врвот на кулата се наоѓаат тераси со ковани огради. Од сите страни на терасите се наоѓаат конструкции коишто држат светилки со помош на што целата кула и нејзиниот саат се видливи и ноќе. Часовникот се наоѓа на најгорното од трите нивоа. Првобитниот е заменет за време на [[Втората светска војна]] со понов и многу попрецизен и помсовремен часовник. Новиот го купиле [[Трет Рајх|националсоцијалистите]] во знак на благодарност на граѓаните за германските гробишта коишто ги подигнале за жртвите од конфликтот во Битола, заедно со англиските и француските гробишта за време на [[Првата светска војна]]. Саат-кулата за многумина е и симбол на градот Битола. Кулата се наоѓа во паркот каде што постојано се собираат млади, уживајќи во центарот на градот, покрај гитарските звуци што се честа појава. Таа, исто така, е место каде што граѓаните за време на [[Бадник]]овата вечер го чекаат [[Божик]] и притоа палат свеќи за здравје, вдолж тревникот и тротоарот на паркот каде што е кулата. === [[Ајдар-кади џамија]] === {{Главна|Ајдар-кади џамија}} Ајдар-кади џамијата (турски суд) е еден од најатрактивните споменици на [[Ислам]]ската [[архитектура]] во Битола. Градена е во периодот од [[1561]] до [[1562]] година, како проект на славниот архитект [[Мимар Синан]]. Џамијата ја нарачал битолскиот [[кадија]] Ајдар-кади по кој и [[џамија]]та го добила името. Низ времето џамијата тешко се оштетила, но денес е целосно реставрирана и го има приближно нејзиниот првобитен изглед. === [[Јени џамија (Битола)|Јени џамија]] === {{Главна|Јени џамија (Битола)}} Името на [[турски јазик]] означува Нова Џамија. Сместена е во центарот на градот. Има квадратна основа, со купола на врвот. Близу [[џамија]]та има минаре високо 40 метри. Денес, одаите на џамијата се употребуваат за изложби. Недамнешни [[Археологија|археолошки]] ископувања откриле дека е изградена врз стара [[црква]]. Според поетот Лаели џамијата е изградена 973 година по [[хиџра]] или 1565 година. Но според пресметувањето на М. Тефик и К. Томовски, точната година е 966 [[хиџра]] или 1558-59 година, додека според најновата пресметка (Ебџед хесап) на Е. Ајверди и на М. Асимов, точната година на изградбата е 961 по хиџра или 1553-54. === [[Исак џамија (Битола)|Исак џамија]] === {{Главна|Исак џамија {Битола)}} Изградена е во 1506 година, од познатиот кадија [[Исак Челеби]]. Во нејзиниот голем двор има неколку гробови, привлечни заради фините облици на саркофазите. Се наоѓа напроти [[Саат-кула (Битола)|Саат Кулата]] и [[Безистен (Битола)|Безистенот]]. Оваа џамија има минаре високо околу 50 метри, поради кое џамијата едноставно доминира во просторот.[[File:Безистен Битола.JPG|thumb|Безистен Битола]] === Безистен === {{Главна|Битолски безистен}} Безистенот е спомнат во еден опис на градот од [[16 век|{{римски|16}}]] и [[{{римски|17}} век]]. Сегашниот безистен не се разликува многу од изгледот на тогашниот. Безистенот има 86 продавници и 4 големи железни порти. Продавниците порано продавале текстил, а денес дуќаните имаат различна стопанска дејност, од кои еден дел се канцеларии. === Бања Дебој === {{Главна|Дебој амам}} Дебојот претставува турска бања - [[амам]]. Не е познато кога е изградена. Тешко е оштетена, но по поправките сега го има стариот изглед две големи куполи и неколку мали и впечатлива фасада. {{панорама|BitolaPanorama.jpg|950px|Панорама на Битола од Кркардаш}} ===Археолошки наоѓалишта<ref>{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref>=== *[[Хераклеја Линкестис]] - населба од хеленистичко, римско, доцноантичко време и среден век; *[[Бадем Балери (Битола)|Бадем Балери]] - депо на монети од средниот век; *[[Гургур Тумба (Битола)|Гургур Тумба]] - населба од неолитско време; *[[Еврејски Гробишта (Битола)|Еврејски Гробишта]] - населба од неолитско време; *[[Кале (Битола)|Кале]] - населба од средниот век; *[[Св. Троица (Битола)|Св. Троица]] - базилика од старохристијанско време; == Образование == [[Податотека:Oficerski-dom-Bitola-2021.jpg|мини|десно|Офицерскиот дом во Битола]] [[Податотека:Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg|мини|десно|Битолската митрополија, седиште на [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониската епархија]] на [[Македонската православна црква - Охридска Архиепископија]]]] [[Податотека:Uciliste Kliment Ohridski, Bitola.jpg|мини|Зградата на основното училиште „Гоце Делчев“ во Битола. 1918-1941]] [[Податотека:Uciliste Sv. Bogorodica vo Bitola.jpg|мини|Училиштето „Св. Богородица“ во Битола, 1898- 1912]] === Универзитети === * Универзитет „[[Св. Климент Охридски (универзитет)|Св. Климент Охридски]]“. * БАС — [http://www.bas.edu.mk/ Бизнис академија Смилевски.] === Средни училишта во градот === * Гимназија „[[СОУ "Јосип Броз Тито" - Битола|Јосип Броз-Тито]]“, * Гимназија „[[СОУ "Таки Даскало" - Битола|Таки Даскало]]“ -Битола, * Сообраќајно, графичко, рударско и текстилно училиште (Стопанско училиште, дел од Таки Даскало) * Медицинско училиште „[[СУ "Д-р Јован Калаузи" - Битола|Д-р Јован Калаузи]]“, * Економско училиште „[[СУ "Јане Сандански" - Битола|Јане Сандански]]“, * Земјоделско училиште „[[СУ "Кузман Шапкарев" - Битола|Кузман Шапкарев]]“, * Електромашинско училиште „[[ДСЕМУ "Ѓорѓи Наумов" - Битола|Ѓорѓи Наумов]]“, * „[[Музичко училиште (Битола)|Средно музичко училиште]]“ на град Битола. * Државно Училиште за глуво-неми лица — Битола. === Приватни средни училишта во Битола === * Гимназија „[[„Прва Приватна Гимназија" - Битола|Прва приватна гимназија - Битола]]“, * Приватно средно стручно училиште „[["САБА|САБА]]“, === Основни училишта во градот === * [[ОУ „Гоце Делчев“ - Битола]], * [[ОУ „Даме Груев“ - Битола]], **[[ПОУ „Даме Груев“ - Долно Оризари]], **[[ПОУ „Даме Груев“ - Карамани]], * [[ОУ „Д-р Трифун Пановски“ - Битола]], * [[ОУ „Ѓорѓи Сугарев“ - Битола]], * [[ОУ „Елпида Караманди“ - Битола]], * [[ОУ „Коле Канински“ - Битола]], * [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола]], ** [[ПОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола|Тодор Ангелевски]] - населба [[Горно Оризари]], ** [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола|Тодор Ангелевски]] - населба [[Стрелиште (населба)|Стрелиште]] * [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Битола]], **[[ПОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Логоварди]], * [[ОУ „Св. Климент Охридски“ - Битола]], * [[ОУ „Стив Наумов“ - Битола]], === Основни училишта во околните села === * [[ОУ „Славко Лумбарковски“ - Новаци|ОУ „Славко Лумбарковски“]] - [[Новаци]], * [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Бистрица|ОУ „Крсте Петков Мисирков“]] - [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]], * [[ОУ „Крсте Петков Мисирков“ - Кравари]] (петолетка) * [[ОУ „Александар Турунџиев“ - Кукуречани|ОУ „Александар Турунџиев“]] - [[Кукуречани]], * [[ОУ „Кочо Рацин“ - Ивањевци|ОУ „Кочо Рацин“]] - [[Ивањевци]], *[[ОУ „Кочо Рацин“ - Долно Српци]], * [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Добрушево|ОУ „Браќа Миладиновци“]] - [[Добрушево]], * [[ОУ „Трајан Белев“ - Цапари|ОУ „Трајан Белев“]] - [[Цапари]], * [[ОУ „Мирче Ацев“ - Бач|ОУ „Мирче Ацев“]] - [[Бач]] *[[ОУ „Гоце Делчев“ - Могила]] == Населби == [[Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 8.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Димитрија“ во Битола]] [[Податотека:Bitolj - crkva svete bogorodice.jpg|мини|десно|Црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Битола|„Св. Богородица“]] во Битола]] *[[Арнаут Маало]] *[[Бадембалари]] * [[Баир]] * [[Бела Чешма]] * [[Боримечка]] * [[Брусничка населба|Брусничка Населба]] * [[Буковски Ливади]] *[[Влашко Маало (населба во Битола)|Влашко Маало]] * [[Гратчето Пејтон]] * [[Горно Оризари]] *[[Девејани]] * [[Довлеџик]] * [[Ремо]] * [[Јени Маале]] * [[Карпош (Населба во Битола)|Карпош]] *[[Кланица (Битола)|Кланица]] * [[Лавчанска населба|Лавчанска Населба]] * [[Мал Париз]] * [[Маџармаале]] * [[Недопирливи (Битола)|Недопирливи]] * [[Нова Битола]] *[[Областа]] *[[Стрежевска населба|Стрежевска Населба]] * [[Стара Болница]] *[[Стара битолска чаршија|Стара Чаршија]] * [[Стрелиште (населба)|Стрелиште]] * [[Стрчин]] * [[Ушици]] *[[Чифте Фурни]] == Награди и признанија == * [[2011]]: Балканска алијанса на хотелски асоцијации (БАХА) — Балкански водач во развојот на [[културен туризам|културниот туризам]]<ref>{{cite web | url=http://www.mn.mk/kultura/5129 | title=Општина Битола доби награда за Балкански лидер во развојот на културниот туризам }}</ref> * [[2012]]: Саем за туризам и култура [[Лугано]], [[Швајцарија]] — Најпрестижна дестинација на [[Балкан]]от за културно наследство и фестивалски програми<ref>{{cite web | url=http://mkd-news.com/bitola-dobi-nagrada-za-najprestizhna-destinatsija-na-balkanot-za-kulturno-nasledstvo-i-festivalski-programi/ | title=Битола доби награда за најпрестижна дестинација на Балканот за културно наследство и фестивалски програми }}</ref> == Личности од Битола == {{Listen | filename = Prilep-Bitola dialect speech - Bitola.ogg | title = Манџа од камчиња | description = Приказна раскажана од жителка на Битола на месниот [[прилепско-битолски дијалект]] }} * [[Атанас Лозанчев]] ([[8 април]] [[1870]] - [[Софија]], [[Бугарија]], [[8 ноември]] [[1945]]) - револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[МРО]] *[[Рафаел Камхи]] ([[15 декември]] [[1870]] - [[Тел Авив]], [[8 јули]] [[1970]]) - македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење * [[Ѓорѓи Сугарев]] ([[1876]] - [[Паралово]], [[23 март]] [[1906]]) - револуционер, член и војвода на Битолскиот револуционерен округ на [[МРО]] * [[Рајна Алексова]] ([[1882]] - [[1959]]) - прва жена фармацевт во Македонија * [[Стефан Наумов - Стив]] (1920-1942) - комунист, учесник во [[НОВ]], народен херој * [[Таки Даскало|Димитар Николовски – Таки Даскало]] ([[17 ноември]] [[1921]] - [[3 мај]] [[1942]]), учесник во [[НОВ]] *[[Ацо Стефановски]] ([[10 декември]] [[1922]] – [[10 март]] [[1985]], Битола) - македонски [[филм]]ски и [[театар]]ски [[глумец]], член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]] од самото негово основање во 1944 година * [[Естреја Овадија - Мара]] ([[1923]] - [[1944]]) - учесничка во [[НОВ]], народен херој *[[Мери Бошкова]] ([[2 мај]] [[1924]] - [[Скопје]], [[25 март]] [[2014]]) — македонска [[театар]]ска, телевизиска и [[филм]]ска [[глумица]], доајен на македонската глумечка уметност *[[Рафаел Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Јулија Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Емилија Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Ребека Батино]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и [[Хрватска]] (стрелана во логорот Јасеновац) *[[Љубица Алтипармакова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Васа Алтипармакова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ратка Бакалиноска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Павлина Бакалиноска Паргова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Трајанка Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Параскева Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Еленица Босилкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Бошева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марица Василева|Марица Мицева Василева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Фана Василева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Радојка Велјанова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љуба Велјоска|Љуба Сотироска Велјоска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Нада Веселинова|Нада Михајлова Веселинова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Дана Волнароска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Виолета Гемова - Христова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Марија Георгиева (Битола)|Марија Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Евтихија Георгиева|Евтихија Пандева Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ленка Георгиева (Битола)|Ленка Петар Георгиева]] (1898 - 1950) — учесник во НОВ на Македонија *[[Елена Георгиевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Милица Геракаровска|Милица Џоканова (Јованова) Геракаровска]] (1923 - 1973) — учесник во НОВ на Македонија *[[Флора Грујовска|Флора Пандева Грујовска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Константина Данкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Елена Димитровска|Елена Јованова Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Ленче Димитрова|Ленче Костова Димитрова]] (1926- ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]] *[[Милица Димовска]] (1925-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Ката Додева]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Александра Драгутиновиќ-Донева]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Стефка Зиновска]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Фанија Ѓорѓиева-Христова]] (1900-1950) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ од III ред]] *[[Петар Божиновски]] (15 јануари 1920 - 26 септември 1970) — [[Македонци|македонски]] [[Народоослободителна војна|партизан]] и [[Народен херој|народен херој на Југославија]] од [[Македонија]] *[[Солчи Алба]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Ана Анаф]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Клери Бенвенисте]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Рика Албохер]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Сара Ароести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на [[Холокауст]]от *[[Матилда Аруести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во [[Холокауст]]от *[[Ребека Аруести]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Ребека Арути]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Луна Егас]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Елвира Ергас]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Естреја Израел|Естреја Јаков Израел]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Матилда Израел|Матилда Рахами Израел]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Луна Калдерон]] — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот *[[Нина Калдерон]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], една од жртвите во Холокаустот *[[Викторија Камхи|Викторија Нисим Камхи]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Стела Камхи|Стела Нисим Камхи]] (1923-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Вида Касорла]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Солчи Касорла]] (1923-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Џина Касорла]] (1926-1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите во Холокаустот *[[Атина Илиева]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Луна Ишах|Луна Елиезер Ишах-Лили]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Перса Јаковлевска|Перса Неновска Јаковлевска]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Спасија Јанкова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Викторија Јованова]] — учесник во НОВ на Македонија *[[Љубица Јосифовска]] (1919 — ) — учесник во НОВ на Македонија и Носител на [[Партизанска споменица 1941]] *[[Василија Каневче]] (1927-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Мара Карамфилова]] (1900-1970) — учесник во НОВ на Македонија *[[Трајанка Каранфилоска-Блажева|Трајанка (Божиновска) Каранфилоска-Блажева]] (1922-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Олга Ковачева]] (1927- ) — учесник во НОВ на Македонија *[[Кирил Македонски]] (1925 - 1984) - македонски композитор * [[Ајри Демировски]] ([[1927]] - [[21 октомври]] [[2009]]) — македонски музичар од турско потекло, автор на песната „[[s:Битола, мој роден крај|Битола, мој роден крај]]“ * [[Јонче Христовски]] ([[1931]] - [[Скопје]], [[15 април]] [[2000]]) - пејач, текстописец и композитор * [[Петар Ангеловски]] ([[1931]] - [[2003]]) - македонски сценограф *[[Владимир Костов]] ([[22 септември]] [[1932]]) - македонски писател на романи, кратка проза и литература за деца и млади *[[Крсте Крстевски-Крцул|Крсте Крстевски - Крцул]] ([[1940]] - [[18 април]] [[2019]]) — македонски атлетичар, поранешен фудбалски и ракометен судија, фудбалски делегат и сестран спортист *[[Виолета Томовска]] ([[1945]]) - македонска пејачка на забавна и народна музика * [[Славе Димитров]] ([[1 јуни]] [[1946]]) - македонски композитор, пејач, аранжер и музички продуцент *[[Маргита Кон-Поповска]] ([[23 ноември]] [[1948]]) - македонски информатичар * [[Кире Костов]] ([[1949]]) - македонски композитор, инструменталист и диригент * [[Сашка Петковска]] ([[1951]] - [[Светиниколско]], [[31 август]] [[1983]]) - македонска пејачка *[[Горан Стефановски]] ([[27 април]] [[1952]] – [[Кантербери]], [[Велика Британија]], [[27 ноември]] [[2018]]) - македонски драмски писател. * [[Илко Стефановски]] ([[1952]] - [[6 декември]] [[2011]]) - македонски театарски и филмски глумец * [[Димитар Илиевски - Мурато]] ([[1953]] - [[1989]]) - алпинист, прв Македонец кој се искачил на [[Монт Еверест]] *[[Митко Апостоловски]] ([[7 март]] [[1955]] - [[5 август]] [[2022]]) - македонски глумец *[[Јовица Михајловски]] ([[12 јуни]] [[1955]]) - македонски глумец *[[Ѓорѓи Тодоровски|Ѓорѓи Тодоровски - Трупче]] ([[1956]]) - македонски глумец *[[Тони Савевски]] ([[14 јуни]] [[1963]]) - [[Република Македонија|македонски]] [[фудбал]]ер * [[Јани Макрадули]] ([[1966]]) - македонски политичар * [[Саша Николовски]] (1966) - македонски диригент * [[Маргарита Христова]] (1973) - македонска пејачка * [[Оливера Наковска - Бикова]] (1974) - спортистка во стрелаштво, добитник на златен медал на [[Летни параолимписки игри 2012|Параолимписките игри 2012]] * [[Ѓорѓи Христов (фудбалер)|Ѓорѓи Христов]] ([[30 јануари]] [[1976]]) - македонски фудбалер * [[Игор Дурловски]] ([[1977]]) - македонски оперски пејач * [[Николче Новески]] (1979) - македонски фудбалер * [[Каролина Гочева]] ([[28 април]] [[1980]]) - поп пејачка * [[Јовица Наумчевски]] ([[15 јули]] [[1989]]) - македонски фолк-пејач * [[Анета Мицевска]] ([[25 јули]] [[1984]]) - македонска фолк-пејачка * [[Исмаил Лумановски]] (19 Август 1984) - виртуоз на кларинет од Њујорк * [[Пеце Матичевски]] (1969 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Благојче Силјанов]] (1969 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Влатко Миленковски]] (1972 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Марјан Божиновски]] (1974 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Кире Костадиновски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Бошко Најдовски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] * [[Илче Стојановски]] (1976 – 2001) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]] == Збратимени градови == Градот Битола е збратимен со градовите:<ref>{{нмс|url=http://www.bitolatourist.info/index.php?option=com_content&view=article&id=86%3A2010-04-12-12-12-24&catid=40%3A2010-04-08-22-58-30&Itemid=90&lang=mk|title=Збратимени градови |publisher=www.bitolatourist.info}}</ref> {{Div col|cols=2|small=yes}} * {{знамеикона|Франција}} '''[[Епинал]]''', [[Франција]] од 1968 * {{знамеикона|Австрија}} '''[[Виена|Центар, Виена]]''', [[Австрија]] од 2006 * {{знамеикона|Турција}} '''[[Бурса]]''', [[Турција]] од 1994 * {{знамеикона|Украина}} '''[[Кременчук]]''', [[Украина]] од 2006 * {{знамеикона|Русија}} '''[[Пушкин]]''', [[Русија]] од 2005 * {{знамеикона|Русија}} '''[[Нижни Новгород]]''', [[Русија]] од 2010 * {{знамеикона|Шведска}} '''[[Трелеборг]]''', [[Шведска]] од 1981 * {{знамеикона|Австралија}} '''[[Рокдејл]]''', [[Нов Јужен Велс]], [[Австралија]] од 1985 * {{знамеикона|Бугарија}} '''[[Плевен]]''', [[Бугарија]] од 1999 * {{знамеикона|Бугарија}} '''[[Велико Трново]]''', [[Бугарија]] од 2006 * {{знамеикона|Србија}} '''[[Пожаревац]]''', [[Србија]] од 1976 * {{знамеикона|Србија}} '''[[Стари Град]], [[Белград]]''', [[Србија]] од 2006 * {{знамеикона|Словенија}} '''[[Крањ]]''', [[Словенија]] од 1965 * {{знамеикона|Црна Гора}} '''[[Херцег Нови]]''', [[Црна Гора]] од 21.10.1976 * {{знамеикона|Хрватска}} '''[[Риека]]''', [[Хрватска]] од 2011 * {{знамеикона|Кина}} '''[[Нингбо]]''', [[Кина]] од 2014 Битола има соработка со: * {{знамеикона|Грција}} '''[[Солун]]''', [[Грција]] од 2012 * {{знамеикона|Турција}} '''[[Измир]]''', [[Турција]] од 2013 * {{знамеикона|Албанија}} '''[[Горица (Албанија)|Горица]]''', [[Албанија]] * {{знамеикона|Грција}} '''[[Кожани]]''', [[Грција]] * {{знамеикона|Грција}} '''[[Воден]]''', [[Грција]] * {{знамеикона|Германија}} '''[[Кајзерслаутерн]]''', [[Германија]] {{Div col end}} ==Битола како тема во музиката== * „[[Едно време си бев ерген]]“ - македонска староградска песна.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=roIk2vnORFc YouTube, Edno vreme si bev ergen - Ansambl Biljana (пристапено на 24.11.2019)]</ref> * „[[Таму долу Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>Петранка Костадинова, ''Македонски народни песни''. Mister Company, CD 027, 1999.</ref> * „[[Оро се виет во сред Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 125-126.</ref> * „[[Под Битола ливада]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 127-128.</ref> * „[[Излегов да се прошетам]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 128.</ref> * „[[Кога легна бегу кога заспа]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 129.</ref> * „[[Ленка пишит, Ленка пишит]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 130.</ref> * „[[Ѓорѓија војник отиде]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 130-131.</ref> * „[[Телеграма дојде пукот да се дигат]]“ - македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 131-132.</ref> * „[[Таму долу в ливаѓето]]“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA">Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 133.</ref> * „[[Кираџи млади јабанџи]]“ - македонска народна песна.<ref name="ReferenceA"/> * „[[Бојот се започна]]“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 45.</ref> * „[[Јас си појду во Битоља]]“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 131.</ref> * „[[Битола, бабам, Битола]]“ - македонска народна песна.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=cbuKZIEfZFw YouTube, Bitola Babam Bitola (пристапено на 8.11.2019)]</ref> * „[[Од Битола појдов]]“ - македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Anka Gieva. Macedonian Radio and Television, MP 41048.</ref> * „[[Битола, мој роден крај]]“ - новосоздадена фолк-песна на [[Ајри Демировски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1PdT6x1nUgI YouTube, Bitola moj roden kraj (пристапено на 8.11.2019)]</ref> * „[[Битола, љубов моја]]“ - новосоздадена фолк-песна на [[Пепи Бафтировски]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hUF3zlKmz5E YouTube, Pepi Baftirovski - Bitola Ljubov Moja (пристапено на 8.11.2019)]</ref> *„[[Ако одам во Битола]]“ - песна на [[Петар Георгиев-Калица]] *„[[Ајде да одиме во Битола]]“ - песна на групата Филиграни *„[[Фала мајко]]“ - песна на групата Филиграни == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Битола во Општина Битола.svg|Битола во рамките на [[Општина Битола]] Податотека:Staklena zgrada Bitola.JPG|Стаклената зграда во Битола Податотека:Pelagonka 2 Bitola.JPG|Пелагонка 2 File:Bitolskata-charsija-MK.JPG|Глетка од битолската чаршија Податотека:Grozdot Bitola.JPG|Станбениот блок „Грозд“ Податотека:Staklena Zgrada 2.JPG|Стаклената зграда од другата страна Податотека:Bitola fountain.JPG|Фонтаната пред музејот Податотека:Clocktower bitola.jpg|Саат-кулата во Битола. Податотека:Philip II statue being bui]lt in Bitola.JPG|Градежните работи на статуата на Филип II во Битола, со саат-кулата во позадина, како и Исак-џамија Податотека:Museum and fountain Bitola.JPG|Музејот на Битола, со фонтаната пред него, и стар станбен блок до нив Податотека:BitolskiKorzo.JPG|Корзо Податотека:Čaršija.JPG|Ат пазар Податотека:Jevrejsko groblje.JPG|Еврејските гробишта Податотека:CrkvaBair.JPG|Поглед од Кркардаш и црквата „40 маченици" Податотека:NI Istitute and Museum Bitola.JPG|Завод и музеј, некогашното османлиско воено училиште Податотека:Spomenik na Branitelite - Bitola 6.JPG|Споменик на Бранителите на Македонија во Битола Bitolcanka vo starogradska nosija.jpg|Битолчанка облечена во староградска носија, снимена во ателјето на браќата Манаки во Битола, 1904 година Податотека:Apteka Calovski, Bitola, Manaki.jpg|Зградата на аптеката Чаловски, стаклена плоча (1930) </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == {{портал|Битола|Република Македонија}} * [[Прилепско-битолски дијалект]] * [[Битолска битка]] * [[Градски стадион Битола]] * [[Зоолошка градина Битола]] * [[Општина Битола]] * [[Спортска сала Битола]] * [[Хераклеја]] * [[Широк Сокак]] * [[ЕГО]] == Надворешни врски == {{рв|Bitola}} * [http://www.bitola.gov.mk/ Официјална страница] * [https://muzejbitola.mk/ НУ Завод и Музеј Битола]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.manaki.com.mk/ Фестивал на филмска камера „Браќа Манаки“] * [http://makedonija.name/cities/bitola Битола град во Македонија] * [http://www.jewishcommunitybitola.mk Заедница на Евреите во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201205212227/http://jewishcommunitybitola.mk/ |date=2020-12-05 }} * [http://www.lokumbitola.com.mk Фестивал за Музика Традиција и Храна во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140825000413/http://www.lokumbitola.com.mk/ |date=2014-08-25 }} * [http://www.ego.com.mk/ Неделен магазин ЕГО Битола] * [http://www.bitolatourist.info/ Туристички портал на Битола] * [http://muzejbitola.mk/foto-galerija/11-bitola-niz-stari-razglednici-foto-galerija Битола низ стари разгледници] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160320000548/http://muzejbitola.mk/foto-galerija/11-bitola-niz-stari-razglednici-foto-galerija |date=2016-03-20 }} * [https://macedoniafromabove.mk/bitola/index.htm?language=mk Битола на дланка - виртуелна тура] {{Geographic Location | Centre = Битола | North = [[Крклино]], [[Могила]] и [[Кукуречани]] | Northeast =[[Долно Оризари]] | East = [[Логоварди]] и [[Поешево]] | Southeast = | South = [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]] и [[Кравари]] | Southwest =[[Буково]], [[Лавци (Битолско)|Лавци]] и [[Брусник (Битолско)|Брусник]] | West = [[Дихово]] | Northwest =[[Раштани (Битолско)|Раштани]] }} {{Населби во Битола}} {{Цркви во Битола}} {{Општина Битола}} {{Градови во Македонија}} {{битола-знаменитости}} {{Избрана}} __ИНДЕКС__ [[Категорија:Битола| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] 9xcspo5e4ywnpe7uykd31ozaxjtw2ic 0 1313 5621407 5613051 2026-08-28T22:32:44Z ~2026-47051-52 136306 /* Вардар како тема во уметноста и во популарната култура */ 5621407 wikitext text/x-wiki {{Другизначења}} {{Инфокутија Река | name = Вардар | image = Vardar Veles Macedonia.jpg | image_caption = Вардар во [[Велес]] | source1_location = [[Вруток]] под [[Шар Планина]] | source1_elevation = 500 м | mouth = [[Делта на Вардар]], [[Солунски Залив]], [[Егејска Македонија]] | subdivision_type1 = Држави | subdivision_name1 = {{МКД}}, {{ГРЦ}} | length = 388 км | discharge1_avg = 174 м³с | basin_size = 20.535 км² | mapframe = yes | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=6 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=1.5 | mapframe-frame-width = 250 }} [[Податотека:Izvorite na Vardar vo Vrutok-MK.JPG|мини|десно|250п|Изворите на Вардар во [[Вруток]], [[Гостиварско]].]] [[Податотека:Delta National Park 03.jpg|мини|десно|250п|[[Национален парк Делта на Вардар|Националниот парк Делта на Вардар]] кај [[Гаскарка]], Солунско.]] '''Вардар''' — најголемата [[река]] во [[Македонија]] и воопшто целиот [[Македонија (регион)|регион Македонија]].<ref>{{ДРМЈ|Вардар}}</ref> Долга е 388 км и нејзиниот речен слив опфаќа површина од приближно {{км2|25.000}}. Извира во [[Гостиварско]] и завршува во [[Солунски Залив|Солунскиот Залив]], [[Егејска Македонија]], во заштитената месност наречена [[Делта на Вардар]]. Поради реката, по поделбата на Македонија по [[Балкански|Балканските војни]], овој дел на Македонија бил наречен Вардарски дел на Македонија или едноставно [[Вардарска Македонија]]. Повторно, поради својата географска одлика на овие краишта, според реката била наречена [[Вардарска Бановина]] која била административна единица на [[Кралство Југославија]] во периодот 1929-1941. == Течение == Вардар има навистина композитна речна долина поради редењето на клисури и котлини една по друга вдолж нејзиното течение. Реката извира во [[Вруток]], неколку километри југозападно од [[Гостивар]] во северозападниот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Продолжува да тече низ градот [[Гостивар]] и котлината [[Полог]] каде се влеваат неколку притоки: [[Лакавица (река)|Лакавица]], [[Маздрача]], [[Пена]], [[Бистрица (Теаречка)|Бистрица]], [[Ракита]]. Потоа преку Дервенската Клисура навлегува во Скопската Котлина каде прима вода од [[Лепенец]], [[Треска]], [[Пчиња]] и [[Маркова Река]] и минува низ [[Скопје]]. Минувајќи низ Таорската Клисура каде се влева [[Кадина Река]], Вардар навлегува во малата Велешка Котлина и минува низ [[Велес]]. Овде се влеваат реките [[Тополка]] и [[Бабуна]]. Потоа преку [[Велешка Клисура|Велешката Клисура]] навлегува во [[Тиквеш|Тиквешката котлина]] каде се влеваат двете нејзини најголеми притоки [[Црна Река]] од десна и [[Брегалница]] од лева страна. Навлегува во познатата [[Демиркаписка Клисура]], а преку нејзе во [[Гевгелиско-валандовска Котлина|Гевгелиско-валандовската Котлина]] каде што ја преминува [[Грција|грчката]] граница, минува низ [[Циганска Клисура|Циганската Клисура]], и течејќи низ [[Солунско Поле|Солунското Поле]] се влева во [[Егејско Море|Егејското Море]] во паркот [[Делта на Вардар]] западно од [[Солун]], [[Егејска Македонија]]. == Хидрографски одлики и податоци за Вардар == * Должина: 301 км во [[Република Македонија]] (вкупно 388 км) * Површина на речен слив: 20 535 км² * Среден пад: 2,1% * Среден проток: 174 м³/с == Верзии за потеклото на името == # Позната е приказната дека реката го добила ова име во чест на римскиот префект на [[Скупи]], кој се викал Варда Склир и кој го регулирал течението на реката и со тоа го спасил градот од поплави. # Името Вардар е слично со имињата на други реки што течат во Средна Азија - [[Сир Дарја]], [[Аму Дарја]] и [[Чебдар]]. Зборот ''дарја'' е [[персиски јазик|персиски]] и значи „[[река]]“, [[море]] или [[океан]]. # [[Хидроним]]от ''Вардар'' веројатно потекнува од [[Готски јазик|готскиот]] збор „Vordol“, кој е даден на реката кога [[Готи]]те биле на овие простори ([[V век]]). # Вардар води потекло од истоимениот [[Тракиски јазик|тракиски]] збор што значи „црна вода“. == Стопанско, сообраќајно и водостопанско значење на реката Вардар == [[Податотека:Map of Vardar river basin-mk.svg|мини|десно|400п|Сливот на Вардар]] Во средината на [[XIX век]], реката Вардар била пловна и по неа со сплавови се пренесувале [[жито]], [[волна]], дрва, [[сирење]], [[мед]] итн. Еден [[сплав]] носел околу шест [[тон]]и товар, а сплавовите од [[Велес]] до [[Солун]] пловеле за неколку часа. Во својот патопис од 1858 година, германскиот правник Јохан Хан запишал дека по Вардар се пловело и со [[чун (пловило)|чунови]] и со [[Кајак|кајаци]]. Притоа, тој кажува дека првите обиди за превоз на жито од Скопје до Солун по воден пат биле направени неколку години пред тоа. Исто така, други извори потврдуваат дека житото се пренесувало од Скопје до Велес со чунови, а оттука стоката се носела во Солун со кајаци. Еден вардарски чун пренесувал околу 240 [[Шиник|шиници]] жито. Изработката на вакви чунови во Велес чинела околу 600 пијастри, а во Солун чуновите морале да бидат продадени по [[цена]] од околу 10% од почетната, зашто Вардар бил премногу тежок за патување [[спротиводно]]. [[Чун (пловило)|Чуновите]] се изработувале од дрво кое пристигало од [[Тетово]], [[Битола]] и [[Прилеп]], а најмногу ценето било дрвото од Прилеп. Инаку, најчесто чуновите патувале ноќе при што секој чун го управувале по двајца искусни кормилари. Најголеми тешкотии во пловидбата чуновите имале кај [[Таорска Клисура|Таорската Клисура]], Железната Порта кај [[Демир Капија]] и кај [[Циганска Клисура|Циганските Теснини]], а за време на транспортот на жито од Велес до Солун загубата изнесувала околу 2% од товарот.<ref>Блаже Миневски, „Сплавови со шест тони стока од Велес до Солун стигнувале за неколку часа“, ''Публика'', неделен политички прилог, број 309, сабота, 26 ноември 2016, стр. 4-5.</ref> Долината и течението на реката Вардар претставуваат многу важен предел за [[Македонија]], од економско-стопански, сообраќаен и воено-стратешки аспект. По долината на Вардар се наоѓаат автопатот „Пријателство“ (Е-75) кој е дел од европскиот коридор 10 и ја поврзува Македонија со [[Србија]] и [[Егејска Македонија]], во горното течение на Вардар пак се наоѓа автопатот [[Скопје]] - [[Тетово]] - [[Гостивар]] кој пак е дел од европскиот коридор 8 што ја поврзува Македонија со [[Бугарија]] и [[Албанија]]. Како дел од истите 2 европски коридори во долината на реката Вардар се наоѓаат и електрифицираната железничка пруга [[Скопје]] - [[Солун]] и пругата [[Скопје]] - [[Кичево]]. Овие сообраќајни правци се од огромно економско и стопанско значење за [[Македонија]] со оглед на тоа што тие се главната артерија на поврзување со сите останати делови на државата и со соседните држави. Во минатото по реката Вардар се одвивала трговија и по воден пат со сплавови и чунови („гемии“), најчесто на потегот од [[Велес]] до [[Солун]]. Денес реката не е пловна, иако има некои идеи таа повторно да се направи пловна. Ваквата местоположба на долината на Вардар отсекогаш имала големо воено-стратешко значење. Денес најголемиот воен полигон на [[АРМ]], „Криволак“, кој воедно е и регионален тренинг центар, се наоѓа токму во долината на Вардар од неговата лева страна кај селата [[Пепелиште]], [[Џидимирци]] и [[Криволак]]. Водената моќност на реката Вардар е искористена само во нејзиниот изворишен дел каде работи ХЕЦ „Вруток“. Во план е изградба на големиот проект „Вардарска Долина“, во кој е предвидена изградба на 10 помали хидроцентрали за производство на струја, по течението на Вардар од [[Велес]] до [[Гевгелија]]<ref>[http://www.elem.com.mk/mk/HidroVardarska.asp www.elem.com.mk]</ref>. ==Вардар како тема во уметноста и во популарната култура== * „Крај Вардара високи баири“ — македонска народна песна.<ref>''Macedonian Folklore Classics'', Nikola Badev. Macedonian Radio and Television, MP 41020.</ref> * „Ајде, ој Вардаре“ - македонска народна песна. * „Потекол ми силен Вардар“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 38.</ref> * „Вардар“ — поетски циклус на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 186-192.</ref> <ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 469-481.</ref> * „Вардар“ — поетска збирка на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 437-500.</ref> * „На излегување од Солун“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 116.</ref> * „Една река тече на југ“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 39.</ref> * „Нема доста кој да рече“ — песна на македонскиот поет [[Васе Тодоров - Шлеговец]].<ref>Васе Тодоров - Шлеговец, ''Магија на детството''. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 10-11.</ref> * „Ој Вардаре македонски“ — фолк песна на [[Јонче Христовски]].<ref>''Антологија на македонската чалгија / Antology of Macedonian Chalgia'', Македон мјузик, МАКМ 00106, 2006.</ref> == Галерија == <gallery> Vardar vo Gostivar.jpg|Вардар во [[Гостивар]] Vardar vo Gostivar2.jpg|Вардар во [[Гостивар]] Vardar kaj Tudence.jpg|Вардар кај селото [[Туденце]], тетовско (североисточно од [[Тетово]]) Skopje2_ved_Vardar_den_19_04_2005.jpg|[[Камен мост|Камениот мост]] преку Вардар, во [[Скопје]] Vardar vo Skopskoto Pole.jpg|Вардар во Скопското Поле, помеѓу селата [[Долно Лисиче]] и [[Јурумлери]] Vardar-vliv na Kadina-Taorska Klisura.jpg|Вардар во Таорската Клисура, непосредно по вливот на [[Кадина Река]] Vardar vo Taorskata Klisura.jpg|Вардар на излезот од Таорската Клисура, непосредно по вливот на [[Пчиња]] Veles Gorge Vardar Macedonia.jpg|Вардар во Велешката Клисура, на излезот од градот [[Велес]] Vardar-kaj-Nogaevci.JPG|Вардар, кај селото [[Ногаевци]], велешко (јужно од [[Велес]]) Вардар кај Неготино (2).jpg|Вардар североисточно од [[Неготино]] Вардар и ТЕЦ „Неготино“.jpg|Вардар помеѓу [[Војшанци]] и [[Тремник]], [[Неготинско]]. Во позадина е [[ТЕЦ „Неготино“]] Vardar vo Demir Kapiskata klisura.jpg|Вардар во [[Демиркаписката Клисура]] Vardar delta.jpg|Делтата на Вардар во [[Солунски Залив|Солунскиот Залив]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{рв|Vardar}} {{Хидрографија на Македонија}} {{Реки во Егејска Македонија}} {{Шар Планина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вардар| ]] [[Категорија:Вардарски слив]] [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Реки во Егејска Македонија]] [[Категорија:Реки во Грција]] [[Категорија:Реки на Шар Планина]] [[Категорија:Меѓународни реки во Европа]] ohknlithh1feo4a1qyxjygutoo0vcbn 10 1649 5621236 5612249 2026-08-28T11:59:23Z Bjankuloski06 332 5621236 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Заглавие}}</noinclude> <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е ПОД ОВОЈ РЕД-----------------------> [[Податотека:Michael VIII Palaiologos - National Library of Russia, gr. 118 - f. 22r.jpg|десно|160п|Михаил VIII Палеолог]] * ... дека '''[[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]]''' (1259) одиграна кај [[Леринско|леринските]] села [[Неокази (Леринско)|Неокази]] и [[Овчарани]] му го ставила крајот на [[Четврта крстоносна војна|крстоносното]] '''[[Латинско Царство]]''' на Балканот? * ... дека средновековното име на '''[[Дојран]]''' било '''''Полин'''''? * ... дека Византијците успеале да ја надвладеат [[Петар Делјан|војската на Петар Делјан]] само поради помошта од '''[[Варјашка гарда|Викиншката гарда]]''' на [[Харалд Суровиот]] — подоцна крал на Норвешка како Харалд III, крунисан со воената слава како „''опустошувач и разорувач на Македонија''“ и опеан во скандинавска сага? * ... дека индиското име на '''[[Индија]]''' е '''Барат''' (भारत)? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... дека галаксијата '''[[MoM-z14]]''' е најдалечното познато астрономско тело, на растојание од 33,8 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од нас? * ... дека во [[Русија]] живеат преку '''[[народи во Русија|190 народи]]'''? * ... дека '''[[кикиритки]]те''' потекнуваат од [[Јужна Америка]]? * ... дека '''[[Белски даб|Белскиот даб]]''' во манастирот „[[Белски манастир|Св. Илија]]“ на [[Осогово]] е прогласен за [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]]? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е НАД ОВОЈ РЕД-----------------------> <noinclude> ---- [[Категорија:Главна страница|Дали сте знаеле]] </noinclude> fm27ry35iayzjpixtxa3a8i31rsfibd 5621237 5621236 2026-08-28T11:59:36Z Bjankuloski06 332 5621237 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Заглавие}}</noinclude> <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е ПОД ОВОЈ РЕД-----------------------> [[Податотека:Michael VIII Palaiologos - National Library of Russia, gr. 118 - f. 22r.jpg|десно|140п|Михаил VIII Палеолог]] * ... дека '''[[Пелагониска битка (1259)|Пелагониската битка]]''' (1259) одиграна кај [[Леринско|леринските]] села [[Неокази (Леринско)|Неокази]] и [[Овчарани]] му го ставила крајот на [[Четврта крстоносна војна|крстоносното]] '''[[Латинско Царство]]''' на Балканот? * ... дека средновековното име на '''[[Дојран]]''' било '''''Полин'''''? * ... дека Византијците успеале да ја надвладеат [[Петар Делјан|војската на Петар Делјан]] само поради помошта од '''[[Варјашка гарда|Викиншката гарда]]''' на [[Харалд Суровиот]] — подоцна крал на Норвешка како Харалд III, крунисан со воената слава како „''опустошувач и разорувач на Македонија''“ и опеан во скандинавска сага? * ... дека индиското име на '''[[Индија]]''' е '''Барат''' (भारत)? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... дека галаксијата '''[[MoM-z14]]''' е најдалечното познато астрономско тело, на растојание од 33,8 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од нас? * ... дека во [[Русија]] живеат преку '''[[народи во Русија|190 народи]]'''? * ... дека '''[[кикиритки]]те''' потекнуваат од [[Јужна Америка]]? * ... дека '''[[Белски даб|Белскиот даб]]''' во манастирот „[[Белски манастир|Св. Илија]]“ на [[Осогово]] е прогласен за [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]]? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е НАД ОВОЈ РЕД-----------------------> <noinclude> ---- [[Категорија:Главна страница|Дали сте знаеле]] </noinclude> m7dsn1lk7wgufls555ehyta6cp8z2bg 0 2956 5621293 5620599 2026-08-28T17:22:40Z Buli 2648 /* Поврзано */ 5621293 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Демократска Федерална Македонија {{nobold|<small>(1944–1946)</small>}}<hr/>Народна Република Македонија {{nobold|<small>(1946–1963)</small>}}<hr/>Социјалистичка Република Македонија {{nobold|<small>(1963–1991)</small>}}<hr/>Република Македонија {{nobold|<small>(1991)</small>}} | common_name = Македонија | status = [[Административна единица|Сојузна република]] на '''[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]''' | p1 = Царство Бугарија | flag_p1 = Flag of Bulgaria.svg | p2 = Кралство Албанија (1943-1944){{!}}Кралство Албанија | flag_p2 = Flag of Albania (1943-1944).svg | s1 = Република Македонија | flag_s1 = Flag of the Socialist Republic of Macedonia (1946–1991); Flag of North Macedonia (1991-1992).svg | flag = Flag of North Macedonia#History | image_flag = Flag of Macedonia (1946–1992).svg | flag_type = Знаме<br>(1946–1991) | image_coat = State Coat of arms of Macedonia.svg | symbol = National emblem of North Macedonia | symbol_type = Грб | anthem = [[Денес над Македонија]] (1945–1991)<br />{{center|[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]}} | image_map = Locator map Macedonia in Yugoslavia.svg | image_map_caption = Македонија во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] | capital = [[Скопје]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | common_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[српскохрватски]] | religion = [[Секуларна држава]] (''de jure'')<br>[[Државен атеизам]] (''de facto'')<ref>{{Cite book |last1=Kideckel |first1=David |last2=Halpern |first2=Joel |year=2000 |title=Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History |page=165 |publisher=Penn State Press |url=https://books.google.com/books?id=EEBkON-ySQUC|isbn=9780271044354}}</ref><ref>{{cite web |last=Avramović |first=Sima |year=2007 |title=Understanding Secularism in a Post-Communist State: Case of Serbia |url=https://www.iclrs.org/content/blurb/files/Serbia.1.pdf}}</ref> | government_type = {{small|'''1946–1990:'''}}<br> [[Титоизам|Титоистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[социјалистичка држава|социјалистичка република]]<br>{{small|'''1990–1991:'''}}<br> [[Парламентарна република]] | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | title_deputy = | deputy1 = | year_deputy1 = | deputy2 = | year_deputy2 = | deputy3 = | year_deputy3 = | deputy4 = | year_deputy4 = | deputy5 = | year_deputy5 = | deputy6 = | year_deputy6 = | legislature = | era = Студена војна | event_start = [[АСНОМ]] (прогласување на државата ДФ Македонија) | date_start = 2 август | year_start = 1944 | event1 = Промена на името во НР Македонија | date_event1 = 8 март 1946 | event2 = Промена на името во СР Македонија | date_event2 = 12 април 1963 | event_end = [[Референдум во Македонија (1991)|Референдум за независност]] | year_end = 1991 | date_end = 8 септември | stat_year1 = 1948 | stat_pop1 = 1.1 милиони | stat_year2 = 1971 | stat_pop2 = 1.6 милиони | stat_year3 = 1991 | stat_pop3 = 2 милиони | currency = [[Албански лек]] (1944)<br>[[Бугарски лев]] (1944–1945)<ref>Веднаш штом е завршено штембилувањето на бугарските левови и албанските лекови, со цел упростување на валутното прашање во Македонија, лековите се заменети со левови. За тоа повереникот за финансии при Президиумот на АСНОМ реферира пред претставниците на народноослободителните одбори на конференцијата што е одржана во ослободено Скопје во врска со финансиските проблеми. На тој начин, штембилуваниот лев остана единствена валута на подрачјето на Македонија... Види и Закон за курсевите за повлекување на окупационите банкноти и за регулирање на обврските (Сл. лист на ДФЈ“, број 23 од 19 април 1945). For more see: ASNOM vo sozdavanjeto na državata na makedonskiot narod. Referati od naučen sobir održan od 29 do 31 oktomvri 1984 godina vo Skopje (1987) Makedonska akademija na naukite i umetnostite, str. 380.</ref><ref>Howard M. Berlin (2015) World Monetary Units. An Historical Dictionary, Country by Country. McFarland Incorporated, {{ISBN|9781476606736}}, p. 100.</ref><ref>Bulgarian currency had been used by the short-lived [[Independent Macedonia (1944)|pro-German puppet government]] in the autкmn of 1944. After the [[Capture of Skopje (1944)|capture of Skopje]] in November 1944, the new Macedonian authorities confiscated [[Bulgarian lev|лв.]]430 million, stamps, and other securities from the former [[Bulgarian National Bank]] building. They refused to give the funds to Sofia, and General [[Damyan Velchev]] ordered a Bulgarian artillery regiment to return from South Serbia to shell Skopje and confiscate the funds. The order was rescinded after the intervention of [[Marshal of the Soviet Union]] [[Fyodor Tolbukhin]], preventing an armed conflict. For more see: Добрин Мичев, Македонският въпрос и българо-югославските отношения: 9 септември 1944-1949, Унив. изд-во "Св. Климент Охридски", 1994, {{ISBN|9540701821}}, стр. 119.</ref><ref>According to the article, the author of which is a Bulgarian banking expert and doctor of finance, the used Bulgarian banknotes were stamped with the inscription: ''Democratic Federative Yugoslavia Finance Commission for Macedonia.'' When withdrawing at the beginning of September 1944, the Bulgarian authorities took the available banknotes to the headquarters of the Bulgarian National Bank in Skopje. However, the Bulgarian currency remained in circulation under German occupation. By order of [[Adolf-Heinz Beckerle]], additional quantities [[Bulgarian lev|lev]] were printed at the [[German Reich]] printing house in Berlin, where the Bulgarian banknotes were printed, and were sent to Macedonia. For more: Костадин Христов, За първите македонски банкноти. [https://www.risk-guidance.eu/publications/84-macedonia-bank Управление на риска ООД, 20.09.2017 г.]</ref><br>[[Југословенски динар]] (1945–1991)<ref>''In April 1945 war - time and pre - war currencies were called in and replaced by a new dinar with an exchange rate of one new to ten old dinars.'' For more: Clifford Darby (1966) Short History of Yugoslavia, Cambridge University Press, {{ISBN|9780521046763}}, p. 237.</ref><ref name="Annual1993">{{cite web|title=National Bank of the Republic of Macedonia. Annual Report 1993|url= http://www.nbrm.mk/WBStorage/Files/annual_report_1993.pdf|website=www.nbrm.mk}}</ref><ref>Tomasevich, Jozo (2002) War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration. Stanford University Press. {{ISBN|9780804779241}}, p. 705.</ref> | today = }} '''Социјалистичка Република Македонија''' (скратено '''СР Македонија''') ― последното име на федеративна [[Македонија|Република Македонија]], кога била дел од [[СФРЈ|ДФЈ/ФНРЈ/СФРЈ]], име кое го носела од 12 април 1963 до 1991 година. Од 8 март 1946 година до 12 април [[1963]] година, земјата го носела името '''Народна Република Македонија''' и тоа име и државно уредување било сменето врз основа на Одлуката за прогласување на Уставот на Социјалистичка Република Македонија, донесена од Народното собрание на Народна Република Македонија, на заедничката седница на Републичкиот собор и Соборот на производителите.<ref>{{нмс | author= | title=Одлука за прогласување на уставот на Социјалистичка Република Македонија | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511115654/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | work= | page=217 | issue=15 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Социјалистичка Република Македонија]] | archivedate=2021-05-11 | date=12 април 1963 | accessdate=11 ноември 2023 | url-status=live }}</ref>. Првото име на современата македонска држава било '''Демократска Федерална Македонија''', како држава во составот на Демократска Федерална Југославија. Ова име било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]]. Во [[1991]] година по пат на [[Референдум во Македонија, 1991|референдумско изјаснување]], [[Република Македонија]] била прогласена за независна држава односно истата држава се отцепила од СФРЈ. Територијата која ја опфаќала ДФМ/НРМ/СРМ, во најголем дел е територијата на [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во текот на своето постоење СРМ, загубила свои делови од територијата кои административно влегле и денес во територијата на тогаш наречената [[Социјалистичка Република Србија|НР Србија]]. Така сè до [[1947]] година, [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Свети Прохор Пчински“]], каде е одржано Првото заседание на [[АСНОМ]], заедно со општините [[Општина Прешево|Прешево]], [[Општина Бујановац|Бујановац]], [[Општина Качаник|Качаник]] и [[Општина Витина|Витина]], административно биле под ДФ/НР Македонија и учествувале со свои претставници на заседанијата на [[АСНОМ]], за по [[1947]] овие територии да влезат во составот на НР Србија заедно со уште некои катастарски општини кои припаѓале во македонската држава.<ref>Според Славе Димитрија Талевски „Границите на Република Македонија“.</ref> == Историја == === Војна и ослободување на Македонија === [[Податотека:Trnica 1.JPG|thumb|left|Споменик на починатите од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] близу [[Гостивар]].]] Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], територијата на идната република била дел од [[Кралството Југославија]]. Оваа територија била вклучена во [[Вардарска Бановина]], една од деветте административни единици на кралството. Кралството Југославија присилно влегло во Втората светска војна во април 1941 година, откако [[Сили на Оската|Силите на Оската]] [[инвазија на Југославија|навлегуваат во државата]]. Државата била поделена на неколку фашистички држави и [[Бугарија]] го добила поголемиот дел на Вардарскиот дел на Македонија, на 19 април. Западот на територијата, кој главно бил населен од [[Македонски Албанци|Албанци]] паднал под контрола на [[Кралство Албанија (1939-1944)|Албанија]] која била под [[Кралство Италија|италијанско]] влијание. Бугарската доминација која станувала сè поопресивна довела до зголемување на чувствата за автономија. Оваа ситуација ја искористиле комунистите кои го признале и го бранеле македонскиот народ. Македонците во тој период биле поделени во две партии, [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] и [[бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Овие две партии ги поддржуваат правата на Македонците за самоопределба и замислуваат голема [[балканска федерација]] низ која голема обединета Македонија (вклучувајќи ги и [[Егејска Македонија|егејските]] и [[Пиринска Македонија|пиринските]] Македонци) ќе добијат автономија.<ref>{{Наведена книга|title=ASNOM et Armée nationale de Libération||publisher=Point de vue communiste|page=18}}</ref> [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]] конечно ја назначува Вардарска Македонија на југословенската партија.<ref>{{harvsp|Lampe|2000|p=102}}</ref> Македонските комунисти, односно партизани, започнуваат да се борат во 1941 година и создаваат единици за саботажа и осамостојување во [[Скопје]], [[Куманово]] и [[Прилеп]].<ref>{{cite web|url=http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|title=The Vardar Part of Macedonia during the War of National Liberation|publisher=Foundation Open Society Institute Skopje|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420185151/http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Manastir Sveti Prohor Pčinjski 02.JPG|thumb|лево|[[Манастир Свети Прохор Пчињски]], во денешна [[Србија]], каде што било одржано Првото заседание на АСНОМ.]] Во 1942, борбата била засилена и востанијата успеваат во ослободувањето на некои мали подрачја. Вториот конгрес на [[АВНОЈ|Антифашистичко собрание за народно ослободување на Југославија]] (АВНОЈ) на 29 ноември 1943 ја претставила македонската комунитичка партија и ја планирала Македонија да го има истиот статус на федерална членка како за Србија, Хрватска, Црна Гора и Босна и Херцеговина. [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија]] (АСНОМ) го одржува првото заседание во Манастирот Свети Прохор Пчињски на 2 август 1944 година, годишнина на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. За време на ова заседание, „Демократска Федерална Македонија“ е прогласена за независна. Истиот месец, бил создадени првите македонски дивизии на [[Југословенски партизани|Народно ослбодителната армија]]. Во септември, дивизиите броеле 60.000 партизани, поделени во три дивизии и три корпуси.<ref name="Georgieva p.19">{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=19}}.</ref> На почетокот на октомври, партизаните држеле контрола врз поголемиот дел од селските зони.<ref name="liberation"/> Бугарите брзо почнуваат да губат територии. Прилеп, е првиот ослободен град од страна на партизаните на 2 ноември и пред 12 ноември, исто така се ослободени Куманово, [[Штип]], Скопје, [[Ресен]], [[Битола]] и [[Охрид]]. Партизаните наидуваат на големо спротивставување кај [[Велес]], кој е сместен во долината на [[Вардар]] и им траело два дена исполнети со борба пред целосното влегување во градот на 11 ноември. [[Тетово]] е последниот ослободен град на 19 ноември.<ref name="liberation">{{harvsp|Rossos|2008|p=203}}</ref> Во средината на ноември, Силите на Оската биле целосно исфрлени и комунистички претставници се поставени во администрацијата<ref name="Georgieva p.19"/>. === Демократска Федерална Македонија === {{Поврзано|АСНОМ}} [[Податотека:Prvata makedonska vlada.jpg|мини|десно|Првата влада на ДФМ во 1945 година.]] Првото име на современата македонска држава е Демократска Федерална Македонија која била дел од [[Демократска Федерална Југославија]] односно првото име на социјалистичка Југославија, а трето име на Југославија воопшто. Ова име ДФ Македонија било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] со закон било сменето во Народна Република Македонија. [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|лево|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] Во виорот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]] одржано на [[2 август]] [[1944]] година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Св. Прохор Пчински]] со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[Соединетите Држави]] и [[Обединетото Кралство]], биле донесени следниве важни одлуки: * Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија * Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓаните на Демократска Македонија * Решението на АСНОМ за воведување на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] како службен јазик во македонската држава * Решението на АСНОМ за прогласување на [[Илинден]] – [[2 август]] за народен и државен празник на македонската држава. [[Првото заседание на АСНОМ]] основало свој [[Президиум]], кој всушност претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]].<ref>[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 www.sobranie.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180125134506/http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 |date=2018-01-25 }}, На 2 август 1944 година, [[Методија Андонов Ченто]] е избран за претседател на Президиумот на ова највисоко државно тело на '''Демократска Федерална Македонија''', која подоцна е именувана како [[Народна Република Македонија]].</ref> Територијата на државата била поделена на народни одбори, околии и општини како облици на локална управа и самоуправа. [[Податотека:Ss. Cyril and Methodius University in Skopje 6.jpg|мини|десно|Првиот универзитет во Македонија - [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] бил основан во 1949 година.]] Излегол првиот број на весникот „''[[Нова Македонија]]''“. Донесена одлука за основање на [[Учителска школа Скопје|Школата за народни учители]]. Била основана [[Народната библиотека „Климент Охридски“]]. Била основана [[Македонската филхармонија]]. [[Божиќни настани на Скопското Кале|Божиќните настани на Скопското Кале]]: одредени единици одбиваат да заминат на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] и наместо тоа сакаат да биде одено кон [[Солун]]. Бил основан [[Македонскиот народен театар]]. Бил одржан [[Првиот црковно-народен собор]] за обновување на [[Македонската православна црква]]. Била створена првата [[Влада на Македонија од 1945|македонска влада]]. Било донесено Решение за утврдување на [[македонската азбука]]. Од печат, излегол првиот македонски [[буквар]]. На [[8 март]] [[1946]] година, [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] донесол закон со кој дотогашното име Демократска Федерална Македонија да биде сменето во Народна Република Македонија.<ref>[http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=25&vId=72114596&lId=1&pmId=25 www.mia.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, На денешен ден, 8 март 1946. Президиумот на Народното собрание на Македонија донесе Закон за измена на името на Демократска Федерална Македонија</ref> == Поважни настани == * [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното Собрание на НР Македонија]] го усвоила првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]]. * Формирано е [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]]. * Основана е [[Македонската опера]]. * [[Информбиро]]то донесува резолуција со која се осудува комунистичка [[ФНРЈ|Југославија]]. * Основан е [[Македонскиот балет]]. * Основан е [[Институтот за национална историја]]. * Одржан е Првиот конгрес на [[Комунистичка партија на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]]. * Основан е [[УКИМ|Универзитетот Кирил и Методиј]]. * Формиран [[ФФМ|Македонскиот фудбалски сојуз]]. * Основано [[Друштвото на ликовните уметници на Македонија]]. * Народното собрание на [[ФНРЈ]] го донесува Законот за самоуправување со претпријатијата и стопанските организации. * Во [[Охрид]] е одржан [[Вториот македонски црковно-народен собор]], каде што е прифатен предлогот за обнова на [[Охридската Архиепископија]], олицетворена во самостојната [[Македонска православна црква]]. * Во [[1963]] се случил катастрофален земјотрес во [[Скопје]]. == Воспоставување на комунистичка власт во НРМ == Пресметката со учесниците на бунтот на некои воени единици во [[Скопје]] и во [[Штип]] е повод во македонските работи во почетокот на [[1945]] година да се вклучи сојузната [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а. Македонската [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а веќе во септември [[1944]] година во Кавадаречко, [[Ресен]]ско и во некои други подрачја има стрелано помали групи означени како [[народни непријатели]], но со доаѓањето на сојузната ОЗН-а почнуваат помасовни стрелања без судења во [[Куманово|Кумановско]], [[Велес|Велешко]], [[Скопје|Скопско]], [[Тетово|Тетовско]] и во [[Гостивар]]ско{{Citation needed}}. Македонија се ослободува во ноември 1944 со исклучиво домашни сили, во соработка со странски мисии. На чело на државата се наоѓа [[Президиумот на АСНОМ]] со [[Методија Андонов-Ченто]]. Постојат одредени размислувања за целосно ослободување на сите делови на Македонија со стапување во врска со тамошните македонски единици. Пречка за заминување на македонската војска за [[Солун]] се СССР и големите сили [[Кримска конференција|договорот од]] [[Јалта]], кои не се согласуваат со менување на границите на [[Грција]] од [[1919]]-[[1941]]. {{Историја на Македонија}} [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] на чело со [[Јосип Броз Тито]], не сакајќи да ги комплицира односите со сојузниците, не се ни обидува да делува на овие одлуки. Стравот од прогласување на независност на Македонската држава е втора но најзначајна причина. Во таа насока, КПЈ инсталира свои кадри, луѓе кои никогаш не биле запознаени и не учествувале во [[НОВ|Народноослободителната војна]] во Македонија{{Citation needed}}. Предводени од [[Лазар Колишевски]] следните години го дезавуираат раководството и скоро сите членови на Президиумот се осудени и отстранети од власта{{Citation needed}}. Тоа исто така е период на елиминација на осомничените народни непријатели поради ''соработка со окупаторот''{{Citation needed}}. === Борба за власт === Во Македонија почнува борба за власт, која трае некаде до крајот на [[1947]] година, а што ја води Комунистичката партија. ОЗН-а и служи како инструмент на насилство. На удар на партијата се: * Интелигенцијата (особено високообразованите кадри и учениците на повисоките класови од гимназиите во [[Битола]], [[Струмица]], [[Прилеп]], [[Кавадарци]], [[Велес]] и др.){{Citation needed}}; * Поимотните луѓе во градовите и селата{{Citation needed}}; * Македонското православно свештенство (''види [[Македонска православна црква]]''){{Citation needed}}. Интелигенцијата доаѓа во судир со власта, бидејќи не ја прифаќа опцијата за решавање на [[македонско прашање|македонското прашање]] исклучиво во рамките на [[Југославија]]. Тие сметаат дека постои историска шанса за обединување на Македонија со помош на [[САД]] и на [[Велика Британија]] и под нивни протекторат до целосна [[независност]]{{Citation needed}}. Припадниците на таа група не биле меѓусебе организациски и политички поврзани, иако имало повеќе изолирани мали кружоци. Раководството на КП преку ОЗН-а јавното дејствување и искажаните мисли и замисли на тие луѓе го оквалификува како „непријателско дејствување против народот и државата“. Иако тие заговарале демократизација на политичкиот живот во земјата, воспоставување и други гласила покрај „[[Нова Македонија]]“ (тоа го барал на пример [[Илија Чулев]]), ним им е судено како на заговорници за „насилно рушење на државата“{{Citation needed}}. [[Методија Андонов - Ченто]], на пример, е осомничен за намера да пребега во [[Грција]] за таму да формира терористички чети за напад врз властите во југословенскиот дел од Македонија. На тие луѓе им се наместени судски процеси и осудувани се на долгогодишна робија, а некои од нив на смрт. Таков е случајот и со некои гимназијалци, кои, како на пример во Струмица, веднаш се стрелани, а некои други го загубиле животот во затворите. Поимотните луѓе во градовите и во селата, иако најголем дел од нив го помагал партизанското движење, осудувани се на долгогодишен затвор{{Citation needed}} за да им се земе имотот и да се создаде база на државна сопственост. Така е уништуван економскиот граѓански слој во Македонија и земјата е комплетно пролетаризирана. === Црковно прашање === Спорот со православното свештенство избива во врска со прашањето за статусот на Православната црква во новата македонска држава. Македонското свештенство бара автокефална [[Македонска православна црква]]. Раководството на [[Сојуз на комунистите на Македонија|КПМ]] ја лансира идејата за [[Југословенска православна црква]], во чии рамки Македонската православна црква би имала [[автономија]]. Поаѓајќи од тој став, партијата го осудува барањето на свештениците за автокефална Македонска православна црква прогласувајќи го за сепаратистичко и непријателско кон државата. Бидејќи би се компромитирала ако јавно брани таква политика, партијата преку ОЗН-а и преку нејзините соработници настојува и успева да конструира случаи за компромитација на угледните свештеници во тоа време, тврдејќи дека тие се крадци и неморални, за да може да ги затвори и осуди. Бидејќи припадниците на интелигенцијата, на економски имотниот слој на градот и на селото и на свештенството не биле меѓусебе политички и организациски поврзани, КП зазема став во најголем дел од судењата на таквите луѓе да се докаже нивна поврзаност со [[ВМРО]] на [[Ванчо Михајлов]]{{Citation needed}}. === Државен терор === Имено, [[ВМРО]] како политичка организација на Македонците можеше да биде центар што би прераснал во политички конкурент на КП. Намерата, пак, процесите против противниците на КП без оглед на кој слој на населението припаѓале, да бидат водени така што ќе се докаже дека обвинетите биле поврзани со ВМРО на [[Ванчо Михајлов]], имала цел осудуваните да ги поврзе со терористичка организација и споменот за ВМРО да остане само спомен за она што било под раководство на Ванчо Михајлов{{Citation needed}}. Специфична непријателска средина партијата утврдила во [[малцинства]]та, особено во турското и во албанското малцинство, и спрема тие луѓе е водена политика на елиминација. Целта на раководството на КП била да создаде општество во Македонија во согласност со [[ленин]]истичките принципи на Комунистичката партија. Се барало и интелигенцијата и свештенството да се приспособат на тие принципи и да се елиминира секаква можност на слобода и [[плурализам]] во [[економија]]та, во политичкиот и во општествениот живот. Паралелно се градеа и институциите на македонската држава, првпат во поновата историја. Но и тој процес и' беше подреден на потребата од комплетна доминација на КП во животот на македонското општество. Затоа беа елиминирани барем половината од оние што ги градеа државата и државните институции. Така на пример, од вкупно 22 члена на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор на АСНОМ]], 10 члена се изложени на [[репресија]], а од вкупно 22 члена на [[Президиумот на АСНОМ]], 11 се изложени на репресија{{Citation needed}}. Според првата и единствена официјална "Информација за преземените мерки на органите на власта спрема државјани на Р Македонија за кои во периодот 1945-1993 година се располагало со основани сомненија дека дејствувале за формирање самостојна и [[обединета Македонија]]", изработена од МВР во [[1993]] година, во периодот [[1945]]-[[1985]] година вкупно во Македонија биле откриени 105 илегални групи и организации со над 1.200 припадници, чие дејствување било насочено кон ''отцепување на Македонија од заедницата на југословенските народи и создавање самостојна и обединета Македонија''. Од нив од слобода биле лишени 1.045 припадници на илегалните групи и организации, од кои 242 биле осудени на смрт или на временска казна до 15 години. Во периодот од [[1945]] до [[1980]] година се одржале околу 700 политички процеси против членовите и припадниците на тајните организации и групи, на кои биле изречени стотици смртни пресуди и долгогодишни затворски казни. За бројот на прогонуваните, затвораните и осудуваните лица со поинакви политички убедувања од постојниот комунистички режим доволно говорат 14.000 политички досиеја што ги водела Службата за државна безбедност при [[МВР]] и 22.000 затворски досиеја на затворените политички лица во затворот [[Идризово]], или вкупно 36.000 досиеја. Тоа се политички досиеја на лица (од разни возрасти и професии - револуционери, интелектуалци, лекари, студенти, обични и полуписмени селани, лица во поодмината возраст и ученици-гимназисти, деца на 16 години), затворани, осудувани, прогонувани и стрелани во периодот 1945-1985 година од новата македонска комунистичка власт, затоа што се бореле за независна [[Република Македонија]] и за идеалите на [[ВМРО]]{{Citation needed}}. Според неофицијални податоци, во периодот [[1949]]-[[1951]] биле затворени 7.330 средношколци, а само во затворот "Идризово" биле затворени 2.500 политички затвореници{{Citation needed}}. == Прва влада на НРМ == Првата [[Влада на РМ|Влада на НРМ]] е формирана на [[16 април]] [[1945]] година со одлука на [[АСНОМ|Третото заседание на АСНОМ]]. Нејзин прв претседател беше [[Лазар Колишевски]]. Како приоритетни цели во програмата на првата Влада беа посочени: подобрување на здравствената заштита, борба против неписменоста, озаконување на [[Кирилица|азбуката]] и [[Правопис на македонскиот јазик|правописот]] на [[македонски јазик|македонскиот литературен јазик]], развој на училиштата и формирање универзитет, развој на народно судство, борба против бирократијата и демократизација на органите на народната власт со спроведување слободни и тајни избори. == Напредување на републиката == [[Податотека:Tito u obilasku spomenika palim borcima NOB u Kumanovu (2).jpg|мини|десно|Претседателот Тито во посета на [[Спомен-костурница (Куманово)|Спомен костурницата]] во Куманово, 7 ноември 1972]] Во 1945, ситуацијата во Македонија е тешка поради чекорите кои требале да се преземат за да се создаде економски и социјален напредок. Било потребно да се кодифицира стандардниот македонски јазик, да се напишат речници, да се отворат училишта, да се воспостават медиуми и национална култура, да се изградат фабрики и електрични централи.<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=22}}</ref> Неписменоста кај населението била 64% во 1944 и отворање на училишта е еден од првите цело на новиот режим. Додека постоеле само 843 училишта во 1939, нивниот број се зголемил на 1487 во 1951. Комунистичките закони им дозволиле на децата од малцинствата да добијат пристап до образование на нивниот мајчин јазик, и истата година имало 1148 училишта на македонски јазик, 214 училишта на албански, 112 на турски и 13 на спрски јазик кои заедно броеле 177.579 ученици. Во 1959, овој број достигнал 211.556 и во 1973 330.698<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=98}}</ref>. Неписменоста значително опаднала: во 1953 40.3% од населението сè уште било неписмено додека во 1988, 10.9%. Овој резултат бил незначителен во споредба со тој во богатите републики како [[Словенија]], но е подобар од тој во [[Босна и Херцеговина]] (14.5%) и [[Косово]] (17.6%), во 1988.<ref name="ref-8">{{harvsp|Lampe|2000|p=340-341}}</ref>. Македонскиот јазик се кодифицирал во 1945 година. Дијалектот зборуван во главниот град Скопје се сметале за близок кон [[српски јазик|српскиот јазик]] и поради тоа дијалектите од Битола и Велес биле одбрани како тие за стандардизација на јазикот; македонската азбука била прифатена на 3 мај, а правописот на 7 јуни во истата година.<ref name="ref-9">{{harvsp|Poulton|2000|p=116}}.</ref> Воспоставувањето на македонската црква независна од српскиот патријархат е уште еден голем момент за македонската нација и уште една од ретките соработки помеѓу водичите на верата и тие на социјалистичката држава. Архиепископијата во Охрид, која исчезнала во 18 век, била повторно поставена во 1958 и нејзината [[автокефална црква|автокефалија]] е прогласена во 1967. Српската црква одбива да ја признае независноста. Односите помеѓу македонската црква и македонските власти останале добри, особено поради тоа што двете требале да се соочат со албанскиот национализам и исламизацијата на државата.<ref name="ref-9" /> [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] (МАНУ), уште една голема национална институција била основана во 1967.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manu.edu.mk/index.htm|title=Вовед во академијата|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420010643/http://www.manu.edu.mk/index.htm|url-status=dead}}</ref> Државата го добила името '''Социјалистичка Република Македонија''' во 1963. === Криза во 1980-те === [[Податотека:Pomnik – muzeum ofiar trzęsienia ziemi - Skopje - 001047n.jpg|мини|десно|Старата железничка станица во Скопје во 1976 год.]] Социјалистичка Република Македонија била соочена со економска и социјална криза во текот на 1980-те како и остатокот на [[Југославија]]. Економската криза зпаочнала со нафтената криза во 1970-те и се зголемила поради огромниот долг на републиката, од околу 20 милијарди [[долар]]и кој бил позајмен со цел да се развива стопанството.<ref name="crise">{{harvsp|Rossos|2008|p=246}}</ref><ref name="Georgieva p.23"/> Републиката престанала да привлекува инвеститори, економскиот пораст почнал да стагнира и квалитетот на живот да се намалува.<ref name="crise"/> Во 1988, стапката на [[инфлација]] достигнува 250% и 27% од [[активна популација|активната популација]] е невработена. Бројката на невработеност била под југословенскиот просек (16,2 %) и имала огромна разлика со таа во Словенија, каде што стапката на невработеност изнесувала само 1.7%. Истата година, бруто-домашниот производ врз жител не достигнал повисоко од 1.399.000 динари за Македонија, додека југословенскиот просек бил 2.045.000 динари а тој на Словенија 3.140.000 динари.<ref name="Georgieva p.23"/> Економската криза довела и до зголемување на етничките тензии помеѓу двете најголеми народи, Македонците и Албанците. Растењето на албанскиот национализам доведува до зголемување на македонскиот. Така во 1987 година, 100 албански официјалци од Тетово биле отпуштени поради „идеолошки разлики“. Се случуваат големи протести на Албанците во 1988 во Куманово и Гостивар и следната година е прилагоден македонскиот амандман.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=128-130}}</ref> Додека претходно, републиката била дефинирана како „Држава за македонскиот народ и на турските и албанските малцинства“, новата дефиниција вклучувала „држава-нација на македонскиот народ“. Албанското малцинство реагирално преку петиции, но ситуацијата останала релативно мирна.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=133}}</ref> == Стопанство == [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[Југославија]] влегува како економски најнеразвиена и од војната најопустошена република. Со доаѓањето на комунистичката власт, македонската економија и стопанство почнуваат коренито да се изменуваат и градат во [[СССР|советскиот]] [[социјализам|социјалистички]] тип на планирано стопанство. Мерките на колективизација и насилната национализација (одземање на приватната сопственост на земјоделското и останатото земјиште на граѓаните) катастрофално ќе се одразат на македонското село. Во исто време започнува и засилена индустријализација на градовите, со што се предизвикува масовен прилив на селско население во градовите. Со изработката на првите петогодишни планови (петолетки) економската состојба и инфраструктура во [[Македонија]] почнува да се гради и да напредува со незапирлив подем. Се започнува со електрификација на градовите и селата, а во овој период на индустријализација се градат и најголемите индустриски капацитети. Договореното стопанство во СР Македонија, доаѓа во целосен колапс и пропаст кон крајот на осумдесеттите години на XX век, за целосно да крахира со распадот на [[СФРЈ]] кога се губат тогашните сигурни пласмани на производите на македонските претпријатија на пазарот во Југославија. [[Македонија]] главно го снабдувала [[СФРЈ|југословенскиот пазар]] со земјоделски производи, градинарски култури и ран [[зеленчук]], [[овошје]], [[тутун]] и цигари, [[челик]] за [[бродоградба]], текстилни производи и полуфабрикати кои најчесто биле дофабрикувани во [[Словенија]] и [[Хрватска]], а подоцна се извезувале и во странство и се пласирале како словенечки и хрватски производи. Сепак, [[Македонија]] поради разни околности, била во подредена економска положба во однос на поголемите републики особено на [[Србија]]. Поради тоа, економскиот развој во [[Македонија]] се задржал само во педесеттите и шеесеттите години на XX век, додека во седумдесеттите и осумдесеттите се забележувале знаци на економска стагнација, додека републики како [[Словенија]], [[Хрватска]] и [[Србија]] економски напредувале во однос на останатите. == Државни симболи== АСНОМ во 1944 година го усвоил првото знаме на Македонија. Тоа било со црвена позадина со жолта ѕвезда на средината. Во 1946, откако републиката влегла во југословенската федерација, ѕвездата била ставена во горниот лев агол. Грбот исто така бил адаптиран во [[1946]] и го користел дизајнот кој бил прифатен на АСНОМ во 1944. Дизајнот го симболизирал сонцето кое се крева над државата и ја симболизира слободата која се шири во Македонија. Централните фигури посочуваат кон Шар Планина со врвот Љуботен на планината Кораб. Под планината е претставено бранувањето на реката Вардар и на Охридското Езеро. На почетокот, претставената планина ја симболизирала планината во Пирид во македонска Бугарија. Опкружени се со пленица (во горниот дел) и со афион во позадината (во долниот дел) кои ја симболизираат флората и земјоделството во државата. Исто така е претставен и мак, растение кое било воведено во Македонија за време на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] и народни дезени. На врвот е зачувана црвената ѕвезда, симбол на [[комунизам|комунизмот]]. <gallery> Image:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|Знамето од 1944. Image:Flag of North Macedonia (1946–1992).svg|Знамето од 1946. Image:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|Грбот од 1944. Image:Coat_of_arms_of_Macedonia_(1946-2009).svg|Грбот од 1946. </gallery> == Административна поделба == * Во 1952 година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, градски општини и општини, биле за првпат воведени околиите и општините како локални територијални единици. Истата година Народна Република Македонија била поделена на 18 околии, 27 градски општини и 205 општини. {{Административна поделба на НР Македонија (1952-1955)}} * Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 73 општини. ** [[Скопска околија (1955-1957)|Скопската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Драчево|Драчево]], [[Општина Петровец|Петровец]], [[Општина Ракотинци|Ракотинци]], [[Општина Идадија|Идадија]], [[Општина Кале|Кале]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] и [[Општина Саат Кула|Саат Кула]] ** [[Битолска околија (1955-1957)|Битолската околија]] се состоела од 13 општини: [[Општина Битола|Битола]], [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]], [[Општина Дихово|Дихово]], [[Општина Долнени|Долнени]], [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]], [[Општина Крушево|Крушево]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]], [[Општина Мориово|Мориово]], [[Општина Новаци|Новаци]], [[Општина Плетвар|Плетвар]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] и [[Општина Тополчани|Тополчани]]. ** [[Кумановска околија (1955-1957)|Кумановската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Клечевце|Клечевце]], [[Општина Кратово|Кратово]], [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]], [[Општина Куманово|Куманово]], [[Општина Липково|Липково]], [[Општина Орашац|Орашац]], [[Општина Ранковце|Ранковце]], [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] и [[Општина Табановце|Табановце]] ** [[Охридска околија (1955-1957)|Охридската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Белчишта|Белчишта]], [[Општина Брод|Брод]], [[Општина Дебар|Дебар]], [[Општина Кичево|Кичево]], [[Општина Косел|Косел]], [[Општина Осломеј|Осломеј]], [[Општина Охрид|Охрид]], [[Општина Ресен|Ресен]], [[Општина Струга|Струга]] ** [[Тетовска околија (1955-1957)|Тетовската околија]] се состоела од 7 општини: [[Општина Врапчиште|Врапчиште]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Жеровјани|Жеровјани]], [[Општина Маврово|Маврово]], [[Општина Сараќино|Сараќино]], [[Општина Тетово|Тетово]] и [[Општина Теарце|Теарце]] ** [[Титоввелешка околија (1955-1957)|Титовелешката околија]] се состоела од 11 општини: [[Општина Богданци|Богданци]], [[Општина Богомила|Богомила]], [[Општина Валандово|Валандово]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]], [[Општина Градско|Градско]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]], [[Општина Конопиште|Конопиште]], [[Општина Неготино|Неготино]], [[Општина Отовица|Отовица]], [[Општина Велес|Велес]] и [[Општина Чашка|Чашка]] ** [[Штипска околија (1955-1957)|Штипската околија]] се состоела од 15 општини: [[Општина Берово|Берово]], [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Виница|Виница]], [[Општина Делчево|Делчево]], [[Општина Кочани|Кочани]], [[Општина Ново Село|Ново Село]], [[Општина Облешево|Облешево]], [[Општина Пехчево|Пехчево]], [[Општина Пробиштип|Пробиштип]], [[Општина Радовиш|Радовиш]], [[Општина Свети Николе|Свети Николе]], [[Општина Струмица|Струмица]], [[Општина Џумајлија|Џумајлија]] и [[Општина Штип|Штип]] * Во текот на 1962 година бројот на општините бил намален на 61. * Во 1966 година биле укинати околиите. == Демографија == {| class="wikitable" |+Етнички групи во Македонија (1943 — 1991) ! rowspan="2" |Етнички групи ! colspan="2" |1948 ! colspan="2" |1953 ! colspan="2" |1961 ! colspan="2" |1971 ! colspan="2" |1981 ! colspan="2" |1991 |- !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% |- |[[Македонци]] | align="right" | 789,648 | align="right" | 68.5 | align="right" | 860,699 | align="right" | 66.0 | align="right" | 1,000,854 | align="right" | 71.2 | align="right" | 1,142,375 | align="right" | 69.3 | align="right" | 1,281,195 | align="right" | 67.0 | align="right" | 1,328,187 | align="right" | 65.3 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="right" | 197,389 | align="right" | 17.1 | align="right" | 162,524 | align="right" | 12.5 | align="right" | 183,108 | align="right" | 13.0 | align="right" | 279,871 | align="right" | 17.0 | align="right" | 377,726 | align="right" | 19.8 | align="right" | 441,987 | align="right" | 21.7 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="right" | 95,940 | align="right" | 8.3 | align="right" | 203,938 | align="right" | 15.6 | align="right" | 131,481 | align="right" | 9.4 | align="right" | 108,552 | align="right" | 6.6 | align="right" | 86,691 | align="right" | 4.5 | align="right" | 77,080 | align="right" | 3.8 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="right" | 19,500 | align="right" | 1.7 | align="right" | 20,462 | align="right" | 1.6 | align="right" | 20,606 | align="right" | 1.5 | align="right" | 24,505 | align="right" | 1.5 | align="right" | 43,223 | align="right" | 2.3 | align="right" | 52,103 | align="right" | 2.6 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="right" | 29,721 | align="right" | 2.6 | align="right" | 35,112 | align="right" | 2.7 | align="right" | 42,728 | align="right" | 3.0 | align="right" | 46,465 | align="right" | 2.8 | align="right" | 44,613 | align="right" | 2.3 | align="right" | 42,775 | align="right" | 2.1 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | rowspan="2" |1,560 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |1,591 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |3,002 | rowspan="2" |0.2 | rowspan="2" |1,248 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |39,555 | rowspan="2" |2.1 | rowspan="2" |31,356 | rowspan="2" |1.5 |- |[[Муслимани (народ)|Муслимани]] |- |[[Македонски Власи|Власи]] | align="right" | 9,511 | align="right" | 0.8 | align="right" | 8,668 | align="right" | 0.7 | align="right" | 8,046 | align="right" | 0.6 | align="right" | 7,190 | align="right" | 0.4 | align="right" | 6,392 | align="right" | 0.3 | align="right" | 7,764 | align="right" | 0.4 |- |[[Македонски Бугари|Бугари]] | align="right" | 889 | align="right" | 0.1 | align="right" | 920 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,087 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,334 | align="right" | 0.2 | align="right" | 1,984 | align="right" | 0.1 | align="right" | 1,370 | align="right" | 0.1 |- |[[Македонски Хрвати|Хрвати]] | align="right" | 2,090 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,770 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,801 | align="right" | 0.3 | align="right" | 3,882 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,349 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,878 | align="right" | 0.1 |- |[[Црногорци]] | align="right" | 2,348 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,526 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,414 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,246 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,940 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,225 | align="right" | 0.1 |- |[[Југословени]] | | | | | align="right" | 1,260 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,652 | align="right" | 0.2 | align="right" | 14,240 | align="right" | 0.7 | | |- |Други/неопределени | align="right" | 4,390 | align="right" | 0.4 | align="right" | 5,304 | align="right" | 0.4 | align="right" | 4,616 | align="right" | 0.3 | align="right" | 22,988 | align="right" | 1.4 | align="right" | 6,228 | align="right" | 0.3 | align="right" | 45,239 | align="right" | 2.2 |- !Вкупно ! colspan="2" |1,152,986 ! colspan="2" |1,304,514 ! colspan="2" |1,406,003 ! colspan="2" |1,647,308 ! colspan="2" |1,909,136 ! colspan="2" |2,033,964 |} == Раководство == === Претседатели на АСНОМ === :''Видете: [[АСНОМ]]'' * [[Методија Андонов - Ченто]] === Претседатели на Президиумот на Собранието на НРМ === * [[Димитар Влахов]] * [[Богоја Фотев]] * [[Видое Смилевски]] === Претседатели на Собранието на НРМ (од 7 јули 1963 - СРМ) === * [[Борис Спиров]] (1946 - 1947) * [[Димитар Несторов]] (1947 - 1951) * [[Димче Стојанов - Мире]] (1951 - 1953) * [[Лазар Колишевски]] (1953 - 1958, 1958 - 1962) * [[Љупчо Арсов]] (1962 - 1963) * [[Видое Смилевски - Бато]] (1963 - 1967) * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] (1967 - 1968) * [[Никола Минчев]] (1968 - 1974) * [[Благоја Талески]] (1974 - 1978, 1978 - 1982) * [[Бошко Станковски]] (1982 - 1983, 1983 - 1984) * [[Ката Лахтова]] (1984 - 1985) * [[Станко Младеновски]] (1985 - 1986) * [[Вулнет Старова]] (1986 - 1991) === Претседатели на Претседателството на СРМ === * [[Видое Смилевски]] * [[Љупчо Арсов]] * [[Ангел Чемерски]] * [[Благоја Талески]] * [[Томе Буклески]] * [[Ванчо Апостолски]] * [[Драгољуб Ставрев]] * [[Јездимир Богдански]] * [[Владимир Митков]] === Премиери на НРМ/СРМ === * [[Лазар Колишевски]] (1945 – 1953), * [[Љупчо Арсов]] (1953 – 1961), * [[Александар Грличков]] (1961 – 1965), * [[Никола Минчев]] (1965 – 1968), * [[Ксенте Богоев]] (1968 – 1974), * [[Благоја Попов]] (1974 – 1982), * [[Драгољуб Ставрев]] (1982 – 1986), * [[Глигорије Гоговски]] (1986 – 1991) == Поврзано == * [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] * [[Историја на Република Македонија]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 Марксизам, комунизам и антикомунизам (8)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927220616/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 |date=2007-09-27 }}, Стојан Андов * [http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 Хуманоста на македонскиот комунизам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929083149/http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 |date=2007-09-29 }}, Зоран Тодоровски {{Претседатели на СР Македонија}} {{Социјалистичка Федеративна Република Југославија}} [[Категорија:Социјалистичка Република Македонија| ]] 25kkh5ty7mitos6k3tiz4d0n5pooe9y 5621294 5621293 2026-08-28T17:30:36Z Buli 2648 5621294 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Демократска Федерална Македонија {{nobold|<small>(1944–1946)</small>}}<hr/>Народна Република Македонија {{nobold|<small>(1946–1963)</small>}}<hr/>Социјалистичка Република Македонија {{nobold|<small>(1963–1991)</small>}}<hr/>Република Македонија {{nobold|<small>(1991)</small>}} | common_name = Македонија | status = [[Административна единица|Сојузна република]] на '''[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]''' | p1 = Царство Бугарија | flag_p1 = Flag of Bulgaria.svg | p2 = Кралство Албанија (1943-1944){{!}}Кралство Албанија | flag_p2 = Flag of Albania (1943-1944).svg | s1 = Република Македонија | flag_s1 = Flag of the Socialist Republic of Macedonia (1946–1991); Flag of North Macedonia (1991-1992).svg | flag = Flag of North Macedonia#History | image_flag = Flag of Macedonia (1946–1992).svg | flag_type = Знаме<br>(1946–1991) | image_coat = State Coat of arms of Macedonia.svg | symbol = National emblem of North Macedonia | symbol_type = Грб | anthem = [[Денес над Македонија]] (1945–1991)<br />{{center|[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]}} | image_map = Locator map Macedonia in Yugoslavia.svg | image_map_caption = Македонија во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] | capital = [[Скопје]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | common_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[српскохрватски]] | religion = [[Секуларна држава]] (''de jure'')<br>[[Државен атеизам]] (''de facto'')<ref>{{Cite book |last1=Kideckel |first1=David |last2=Halpern |first2=Joel |year=2000 |title=Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History |page=165 |publisher=Penn State Press |url=https://books.google.com/books?id=EEBkON-ySQUC|isbn=9780271044354}}</ref><ref>{{cite web |last=Avramović |first=Sima |year=2007 |title=Understanding Secularism in a Post-Communist State: Case of Serbia |url=https://www.iclrs.org/content/blurb/files/Serbia.1.pdf}}</ref> | government_type = {{small|'''1946–1990:'''}}<br> [[Титоизам|Титоистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[социјалистичка држава|социјалистичка република]]<br>{{small|'''1990–1991:'''}}<br> [[Парламентарна република]] | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | title_deputy = | deputy1 = | year_deputy1 = | deputy2 = | year_deputy2 = | deputy3 = | year_deputy3 = | deputy4 = | year_deputy4 = | deputy5 = | year_deputy5 = | deputy6 = | year_deputy6 = | legislature = | era = Студена војна | event_start = [[АСНОМ]] (прогласување на државата ДФ Македонија) | date_start = 2 август | year_start = 1944 | event1 = Промена на името во НР Македонија | date_event1 = 8 март 1946 | event2 = Промена на името во СР Македонија | date_event2 = 12 април 1963 | event_end = [[Референдум во Македонија (1991)|Референдум за независност]] | year_end = 1991 | date_end = 8 септември | stat_year1 = 1948 | stat_pop1 = 1.1 милиони | stat_year2 = 1971 | stat_pop2 = 1.6 милиони | stat_year3 = 1991 | stat_pop3 = 2 милиони | currency = [[Југословенски динар]] (1945–1991)<ref>''In April 1945 war - time and pre - war currencies were called in and replaced by a new dinar with an exchange rate of one new to ten old dinars.'' For more: Clifford Darby (1966) Short History of Yugoslavia, Cambridge University Press, {{ISBN|9780521046763}}, p. 237.</ref><ref name="Annual1993">{{cite web|title=National Bank of the Republic of Macedonia. Annual Report 1993|url= http://www.nbrm.mk/WBStorage/Files/annual_report_1993.pdf|website=www.nbrm.mk}}</ref><ref>Tomasevich, Jozo (2002) War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration. Stanford University Press. {{ISBN|9780804779241}}, p. 705.</ref>{{efn|По ослободувањето на Македонија кон крајот на 1944 година, привремено продолжиле да се користат окупациските валути — [[албански лек|албанскиот лек]] (во западните делови) и [[Бугарски лев|бугарскиот лев]] (во останатиот дел од територијата). Президиумот на АСНОМ на 3 декември 1944 година донел решение за штембилување на овие банкноти заради спречување на инфлација. Во 1945 година тие биле заменети со југословенскиот динар.<ref>Веднаш штом е завршено штембилувањето на бугарските левови и албанските лекови, со цел упростување на валутното прашање во Македонија, лековите се заменети со левови. За тоа повереникот за финансии при Президиумот на АСНОМ реферира пред претставниците на народноослободителните одбори на конференцијата што е одржана во ослободено Скопје во врска со финансиските проблеми. На тој начин, штембилуваниот лев остана единствена валута на подрачјето на Македонија... Види и Закон за курсевите за повлекување на окупационите банкноти и за регулирање на обврските (Сл. лист на ДФЈ“, број 23 од 19 април 1945). For more see: ASNOM vo sozdavanjeto na državata na makedonskiot narod. Referati od naučen sobir održan od 29 do 31 oktomvri 1984 godina vo Skopje (1987) Makedonska akademija na naukite i umetnostite, str. 380.</ref><ref>Howard M. Berlin (2015) World Monetary Units. An Historical Dictionary, Country by Country. McFarland Incorporated, {{ISBN|9781476606736}}, p. 100.</ref><ref>Bulgarian currency had been used by the short-lived [[Independent Macedonia (1944)|pro-German puppet government]] in the autкmn of 1944. After the [[Capture of Skopje (1944)|capture of Skopje]] in November 1944, the new Macedonian authorities confiscated [[Bulgarian lev|лв.]]430 million, stamps, and other securities from the former [[Bulgarian National Bank]] building. They refused to give the funds to Sofia, and General [[Damyan Velchev]] ordered a Bulgarian artillery regiment to return from South Serbia to shell Skopje and confiscate the funds. The order was rescinded after the intervention of [[Marshal of the Soviet Union]] [[Fyodor Tolbukhin]], preventing an armed conflict. For more see: Добрин Мичев, Македонският въпрос и българо-югославските отношения: 9 септември 1944-1949, Унив. изд-во "Св. Климент Охридски", 1994, {{ISBN|9540701821}}, стр. 119.</ref><ref>According to the article, the author of which is a Bulgarian banking expert and doctor of finance, the used Bulgarian banknotes were stamped with the inscription: ''Democratic Federative Yugoslavia Finance Commission for Macedonia.'' When withdrawing at the beginning of September 1944, the Bulgarian authorities took the available banknotes to the headquarters of the Bulgarian National Bank in Skopje. However, the Bulgarian currency remained in circulation under German occupation. By order of [[Adolf-Heinz Beckerle]], additional quantities [[Bulgarian lev|lev]] were printed at the [[German Reich]] printing house in Berlin, where the Bulgarian banknotes were printed, and were sent to Macedonia. For more: Костадин Христов, За първите македонски банкноти. [https://www.risk-guidance.eu/publications/84-macedonia-bank Управление на риска ООД, 20.09.2017 г.]</ref>}} | today = }} '''Социјалистичка Република Македонија''' (скратено '''СР Македонија''') ― последното име на федеративна [[Македонија|Република Македонија]], кога била дел од [[СФРЈ|ДФЈ/ФНРЈ/СФРЈ]], име кое го носела од 12 април 1963 до 1991 година. Од 8 март 1946 година до 12 април [[1963]] година, земјата го носела името '''Народна Република Македонија''' и тоа име и државно уредување било сменето врз основа на Одлуката за прогласување на Уставот на Социјалистичка Република Македонија, донесена од Народното собрание на Народна Република Македонија, на заедничката седница на Републичкиот собор и Соборот на производителите.<ref>{{нмс | author= | title=Одлука за прогласување на уставот на Социјалистичка Република Македонија | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511115654/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | work= | page=217 | issue=15 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Социјалистичка Република Македонија]] | archivedate=2021-05-11 | date=12 април 1963 | accessdate=11 ноември 2023 | url-status=live }}</ref>. Првото име на современата македонска држава било '''Демократска Федерална Македонија''', како држава во составот на Демократска Федерална Југославија. Ова име било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]]. Во [[1991]] година по пат на [[Референдум во Македонија, 1991|референдумско изјаснување]], [[Република Македонија]] била прогласена за независна држава односно истата држава се отцепила од СФРЈ. Територијата која ја опфаќала ДФМ/НРМ/СРМ, во најголем дел е територијата на [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во текот на своето постоење СРМ, загубила свои делови од територијата кои административно влегле и денес во територијата на тогаш наречената [[Социјалистичка Република Србија|НР Србија]]. Така сè до [[1947]] година, [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Свети Прохор Пчински“]], каде е одржано Првото заседание на [[АСНОМ]], заедно со општините [[Општина Прешево|Прешево]], [[Општина Бујановац|Бујановац]], [[Општина Качаник|Качаник]] и [[Општина Витина|Витина]], административно биле под ДФ/НР Македонија и учествувале со свои претставници на заседанијата на [[АСНОМ]], за по [[1947]] овие територии да влезат во составот на НР Србија заедно со уште некои катастарски општини кои припаѓале во македонската држава.<ref>Според Славе Димитрија Талевски „Границите на Република Македонија“.</ref> == Историја == === Војна и ослободување на Македонија === [[Податотека:Trnica 1.JPG|thumb|left|Споменик на починатите од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] близу [[Гостивар]].]] Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], територијата на идната република била дел од [[Кралството Југославија]]. Оваа територија била вклучена во [[Вардарска Бановина]], една од деветте административни единици на кралството. Кралството Југославија присилно влегло во Втората светска војна во април 1941 година, откако [[Сили на Оската|Силите на Оската]] [[инвазија на Југославија|навлегуваат во државата]]. Државата била поделена на неколку фашистички држави и [[Бугарија]] го добила поголемиот дел на Вардарскиот дел на Македонија, на 19 април. Западот на територијата, кој главно бил населен од [[Македонски Албанци|Албанци]] паднал под контрола на [[Кралство Албанија (1939-1944)|Албанија]] која била под [[Кралство Италија|италијанско]] влијание. Бугарската доминација која станувала сè поопресивна довела до зголемување на чувствата за автономија. Оваа ситуација ја искористиле комунистите кои го признале и го бранеле македонскиот народ. Македонците во тој период биле поделени во две партии, [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] и [[бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Овие две партии ги поддржуваат правата на Македонците за самоопределба и замислуваат голема [[балканска федерација]] низ која голема обединета Македонија (вклучувајќи ги и [[Егејска Македонија|егејските]] и [[Пиринска Македонија|пиринските]] Македонци) ќе добијат автономија.<ref>{{Наведена книга|title=ASNOM et Armée nationale de Libération||publisher=Point de vue communiste|page=18}}</ref> [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]] конечно ја назначува Вардарска Македонија на југословенската партија.<ref>{{harvsp|Lampe|2000|p=102}}</ref> Македонските комунисти, односно партизани, започнуваат да се борат во 1941 година и создаваат единици за саботажа и осамостојување во [[Скопје]], [[Куманово]] и [[Прилеп]].<ref>{{cite web|url=http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|title=The Vardar Part of Macedonia during the War of National Liberation|publisher=Foundation Open Society Institute Skopje|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420185151/http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Manastir Sveti Prohor Pčinjski 02.JPG|thumb|лево|[[Манастир Свети Прохор Пчињски]], во денешна [[Србија]], каде што било одржано Првото заседание на АСНОМ.]] Во 1942, борбата била засилена и востанијата успеваат во ослободувањето на некои мали подрачја. Вториот конгрес на [[АВНОЈ|Антифашистичко собрание за народно ослободување на Југославија]] (АВНОЈ) на 29 ноември 1943 ја претставила македонската комунитичка партија и ја планирала Македонија да го има истиот статус на федерална членка како за Србија, Хрватска, Црна Гора и Босна и Херцеговина. [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија]] (АСНОМ) го одржува првото заседание во Манастирот Свети Прохор Пчињски на 2 август 1944 година, годишнина на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. За време на ова заседание, „Демократска Федерална Македонија“ е прогласена за независна. Истиот месец, бил создадени првите македонски дивизии на [[Југословенски партизани|Народно ослбодителната армија]]. Во септември, дивизиите броеле 60.000 партизани, поделени во три дивизии и три корпуси.<ref name="Georgieva p.19">{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=19}}.</ref> На почетокот на октомври, партизаните држеле контрола врз поголемиот дел од селските зони.<ref name="liberation"/> Бугарите брзо почнуваат да губат територии. Прилеп, е првиот ослободен град од страна на партизаните на 2 ноември и пред 12 ноември, исто така се ослободени Куманово, [[Штип]], Скопје, [[Ресен]], [[Битола]] и [[Охрид]]. Партизаните наидуваат на големо спротивставување кај [[Велес]], кој е сместен во долината на [[Вардар]] и им траело два дена исполнети со борба пред целосното влегување во градот на 11 ноември. [[Тетово]] е последниот ослободен град на 19 ноември.<ref name="liberation">{{harvsp|Rossos|2008|p=203}}</ref> Во средината на ноември, Силите на Оската биле целосно исфрлени и комунистички претставници се поставени во администрацијата<ref name="Georgieva p.19"/>. === Демократска Федерална Македонија === {{Поврзано|АСНОМ}} [[Податотека:Prvata makedonska vlada.jpg|мини|десно|Првата влада на ДФМ во 1945 година.]] Првото име на современата македонска држава е Демократска Федерална Македонија која била дел од [[Демократска Федерална Југославија]] односно првото име на социјалистичка Југославија, а трето име на Југославија воопшто. Ова име ДФ Македонија било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] со закон било сменето во Народна Република Македонија. [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|лево|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] Во виорот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]] одржано на [[2 август]] [[1944]] година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Св. Прохор Пчински]] со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[Соединетите Држави]] и [[Обединетото Кралство]], биле донесени следниве важни одлуки: * Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија * Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓаните на Демократска Македонија * Решението на АСНОМ за воведување на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] како службен јазик во македонската држава * Решението на АСНОМ за прогласување на [[Илинден]] – [[2 август]] за народен и државен празник на македонската држава. [[Првото заседание на АСНОМ]] основало свој [[Президиум]], кој всушност претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]].<ref>[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 www.sobranie.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180125134506/http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 |date=2018-01-25 }}, На 2 август 1944 година, [[Методија Андонов Ченто]] е избран за претседател на Президиумот на ова највисоко државно тело на '''Демократска Федерална Македонија''', која подоцна е именувана како [[Народна Република Македонија]].</ref> Територијата на државата била поделена на народни одбори, околии и општини како облици на локална управа и самоуправа. [[Податотека:Ss. Cyril and Methodius University in Skopje 6.jpg|мини|десно|Првиот универзитет во Македонија - [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] бил основан во 1949 година.]] Излегол првиот број на весникот „''[[Нова Македонија]]''“. Донесена одлука за основање на [[Учителска школа Скопје|Школата за народни учители]]. Била основана [[Народната библиотека „Климент Охридски“]]. Била основана [[Македонската филхармонија]]. [[Божиќни настани на Скопското Кале|Божиќните настани на Скопското Кале]]: одредени единици одбиваат да заминат на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] и наместо тоа сакаат да биде одено кон [[Солун]]. Бил основан [[Македонскиот народен театар]]. Бил одржан [[Првиот црковно-народен собор]] за обновување на [[Македонската православна црква]]. Била створена првата [[Влада на Македонија од 1945|македонска влада]]. Било донесено Решение за утврдување на [[македонската азбука]]. Од печат, излегол првиот македонски [[буквар]]. На [[8 март]] [[1946]] година, [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] донесол закон со кој дотогашното име Демократска Федерална Македонија да биде сменето во Народна Република Македонија.<ref>[http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=25&vId=72114596&lId=1&pmId=25 www.mia.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, На денешен ден, 8 март 1946. Президиумот на Народното собрание на Македонија донесе Закон за измена на името на Демократска Федерална Македонија</ref> == Поважни настани == * [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното Собрание на НР Македонија]] го усвоила првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]]. * Формирано е [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]]. * Основана е [[Македонската опера]]. * [[Информбиро]]то донесува резолуција со која се осудува комунистичка [[ФНРЈ|Југославија]]. * Основан е [[Македонскиот балет]]. * Основан е [[Институтот за национална историја]]. * Одржан е Првиот конгрес на [[Комунистичка партија на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]]. * Основан е [[УКИМ|Универзитетот Кирил и Методиј]]. * Формиран [[ФФМ|Македонскиот фудбалски сојуз]]. * Основано [[Друштвото на ликовните уметници на Македонија]]. * Народното собрание на [[ФНРЈ]] го донесува Законот за самоуправување со претпријатијата и стопанските организации. * Во [[Охрид]] е одржан [[Вториот македонски црковно-народен собор]], каде што е прифатен предлогот за обнова на [[Охридската Архиепископија]], олицетворена во самостојната [[Македонска православна црква]]. * Во [[1963]] се случил катастрофален земјотрес во [[Скопје]]. == Воспоставување на комунистичка власт во НРМ == Пресметката со учесниците на бунтот на некои воени единици во [[Скопје]] и во [[Штип]] е повод во македонските работи во почетокот на [[1945]] година да се вклучи сојузната [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а. Македонската [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а веќе во септември [[1944]] година во Кавадаречко, [[Ресен]]ско и во некои други подрачја има стрелано помали групи означени како [[народни непријатели]], но со доаѓањето на сојузната ОЗН-а почнуваат помасовни стрелања без судења во [[Куманово|Кумановско]], [[Велес|Велешко]], [[Скопје|Скопско]], [[Тетово|Тетовско]] и во [[Гостивар]]ско{{Citation needed}}. Македонија се ослободува во ноември 1944 со исклучиво домашни сили, во соработка со странски мисии. На чело на државата се наоѓа [[Президиумот на АСНОМ]] со [[Методија Андонов-Ченто]]. Постојат одредени размислувања за целосно ослободување на сите делови на Македонија со стапување во врска со тамошните македонски единици. Пречка за заминување на македонската војска за [[Солун]] се СССР и големите сили [[Кримска конференција|договорот од]] [[Јалта]], кои не се согласуваат со менување на границите на [[Грција]] од [[1919]]-[[1941]]. {{Историја на Македонија}} [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] на чело со [[Јосип Броз Тито]], не сакајќи да ги комплицира односите со сојузниците, не се ни обидува да делува на овие одлуки. Стравот од прогласување на независност на Македонската држава е втора но најзначајна причина. Во таа насока, КПЈ инсталира свои кадри, луѓе кои никогаш не биле запознаени и не учествувале во [[НОВ|Народноослободителната војна]] во Македонија{{Citation needed}}. Предводени од [[Лазар Колишевски]] следните години го дезавуираат раководството и скоро сите членови на Президиумот се осудени и отстранети од власта{{Citation needed}}. Тоа исто така е период на елиминација на осомничените народни непријатели поради ''соработка со окупаторот''{{Citation needed}}. === Борба за власт === Во Македонија почнува борба за власт, која трае некаде до крајот на [[1947]] година, а што ја води Комунистичката партија. ОЗН-а и служи како инструмент на насилство. На удар на партијата се: * Интелигенцијата (особено високообразованите кадри и учениците на повисоките класови од гимназиите во [[Битола]], [[Струмица]], [[Прилеп]], [[Кавадарци]], [[Велес]] и др.){{Citation needed}}; * Поимотните луѓе во градовите и селата{{Citation needed}}; * Македонското православно свештенство (''види [[Македонска православна црква]]''){{Citation needed}}. Интелигенцијата доаѓа во судир со власта, бидејќи не ја прифаќа опцијата за решавање на [[македонско прашање|македонското прашање]] исклучиво во рамките на [[Југославија]]. Тие сметаат дека постои историска шанса за обединување на Македонија со помош на [[САД]] и на [[Велика Британија]] и под нивни протекторат до целосна [[независност]]{{Citation needed}}. Припадниците на таа група не биле меѓусебе организациски и политички поврзани, иако имало повеќе изолирани мали кружоци. Раководството на КП преку ОЗН-а јавното дејствување и искажаните мисли и замисли на тие луѓе го оквалификува како „непријателско дејствување против народот и државата“. Иако тие заговарале демократизација на политичкиот живот во земјата, воспоставување и други гласила покрај „[[Нова Македонија]]“ (тоа го барал на пример [[Илија Чулев]]), ним им е судено како на заговорници за „насилно рушење на државата“{{Citation needed}}. [[Методија Андонов - Ченто]], на пример, е осомничен за намера да пребега во [[Грција]] за таму да формира терористички чети за напад врз властите во југословенскиот дел од Македонија. На тие луѓе им се наместени судски процеси и осудувани се на долгогодишна робија, а некои од нив на смрт. Таков е случајот и со некои гимназијалци, кои, како на пример во Струмица, веднаш се стрелани, а некои други го загубиле животот во затворите. Поимотните луѓе во градовите и во селата, иако најголем дел од нив го помагал партизанското движење, осудувани се на долгогодишен затвор{{Citation needed}} за да им се земе имотот и да се создаде база на државна сопственост. Така е уништуван економскиот граѓански слој во Македонија и земјата е комплетно пролетаризирана. === Црковно прашање === Спорот со православното свештенство избива во врска со прашањето за статусот на Православната црква во новата македонска држава. Македонското свештенство бара автокефална [[Македонска православна црква]]. Раководството на [[Сојуз на комунистите на Македонија|КПМ]] ја лансира идејата за [[Југословенска православна црква]], во чии рамки Македонската православна црква би имала [[автономија]]. Поаѓајќи од тој став, партијата го осудува барањето на свештениците за автокефална Македонска православна црква прогласувајќи го за сепаратистичко и непријателско кон државата. Бидејќи би се компромитирала ако јавно брани таква политика, партијата преку ОЗН-а и преку нејзините соработници настојува и успева да конструира случаи за компромитација на угледните свештеници во тоа време, тврдејќи дека тие се крадци и неморални, за да може да ги затвори и осуди. Бидејќи припадниците на интелигенцијата, на економски имотниот слој на градот и на селото и на свештенството не биле меѓусебе политички и организациски поврзани, КП зазема став во најголем дел од судењата на таквите луѓе да се докаже нивна поврзаност со [[ВМРО]] на [[Ванчо Михајлов]]{{Citation needed}}. === Државен терор === Имено, [[ВМРО]] како политичка организација на Македонците можеше да биде центар што би прераснал во политички конкурент на КП. Намерата, пак, процесите против противниците на КП без оглед на кој слој на населението припаѓале, да бидат водени така што ќе се докаже дека обвинетите биле поврзани со ВМРО на [[Ванчо Михајлов]], имала цел осудуваните да ги поврзе со терористичка организација и споменот за ВМРО да остане само спомен за она што било под раководство на Ванчо Михајлов{{Citation needed}}. Специфична непријателска средина партијата утврдила во [[малцинства]]та, особено во турското и во албанското малцинство, и спрема тие луѓе е водена политика на елиминација. Целта на раководството на КП била да создаде општество во Македонија во согласност со [[ленин]]истичките принципи на Комунистичката партија. Се барало и интелигенцијата и свештенството да се приспособат на тие принципи и да се елиминира секаква можност на слобода и [[плурализам]] во [[економија]]та, во политичкиот и во општествениот живот. Паралелно се градеа и институциите на македонската држава, првпат во поновата историја. Но и тој процес и' беше подреден на потребата од комплетна доминација на КП во животот на македонското општество. Затоа беа елиминирани барем половината од оние што ги градеа државата и државните институции. Така на пример, од вкупно 22 члена на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор на АСНОМ]], 10 члена се изложени на [[репресија]], а од вкупно 22 члена на [[Президиумот на АСНОМ]], 11 се изложени на репресија{{Citation needed}}. Според првата и единствена официјална "Информација за преземените мерки на органите на власта спрема државјани на Р Македонија за кои во периодот 1945-1993 година се располагало со основани сомненија дека дејствувале за формирање самостојна и [[обединета Македонија]]", изработена од МВР во [[1993]] година, во периодот [[1945]]-[[1985]] година вкупно во Македонија биле откриени 105 илегални групи и организации со над 1.200 припадници, чие дејствување било насочено кон ''отцепување на Македонија од заедницата на југословенските народи и создавање самостојна и обединета Македонија''. Од нив од слобода биле лишени 1.045 припадници на илегалните групи и организации, од кои 242 биле осудени на смрт или на временска казна до 15 години. Во периодот од [[1945]] до [[1980]] година се одржале околу 700 политички процеси против членовите и припадниците на тајните организации и групи, на кои биле изречени стотици смртни пресуди и долгогодишни затворски казни. За бројот на прогонуваните, затвораните и осудуваните лица со поинакви политички убедувања од постојниот комунистички режим доволно говорат 14.000 политички досиеја што ги водела Службата за државна безбедност при [[МВР]] и 22.000 затворски досиеја на затворените политички лица во затворот [[Идризово]], или вкупно 36.000 досиеја. Тоа се политички досиеја на лица (од разни возрасти и професии - револуционери, интелектуалци, лекари, студенти, обични и полуписмени селани, лица во поодмината возраст и ученици-гимназисти, деца на 16 години), затворани, осудувани, прогонувани и стрелани во периодот 1945-1985 година од новата македонска комунистичка власт, затоа што се бореле за независна [[Република Македонија]] и за идеалите на [[ВМРО]]{{Citation needed}}. Според неофицијални податоци, во периодот [[1949]]-[[1951]] биле затворени 7.330 средношколци, а само во затворот "Идризово" биле затворени 2.500 политички затвореници{{Citation needed}}. == Прва влада на НРМ == Првата [[Влада на РМ|Влада на НРМ]] е формирана на [[16 април]] [[1945]] година со одлука на [[АСНОМ|Третото заседание на АСНОМ]]. Нејзин прв претседател беше [[Лазар Колишевски]]. Како приоритетни цели во програмата на првата Влада беа посочени: подобрување на здравствената заштита, борба против неписменоста, озаконување на [[Кирилица|азбуката]] и [[Правопис на македонскиот јазик|правописот]] на [[македонски јазик|македонскиот литературен јазик]], развој на училиштата и формирање универзитет, развој на народно судство, борба против бирократијата и демократизација на органите на народната власт со спроведување слободни и тајни избори. == Напредување на републиката == [[Податотека:Tito u obilasku spomenika palim borcima NOB u Kumanovu (2).jpg|мини|десно|Претседателот Тито во посета на [[Спомен-костурница (Куманово)|Спомен костурницата]] во Куманово, 7 ноември 1972]] Во 1945, ситуацијата во Македонија е тешка поради чекорите кои требале да се преземат за да се создаде економски и социјален напредок. Било потребно да се кодифицира стандардниот македонски јазик, да се напишат речници, да се отворат училишта, да се воспостават медиуми и национална култура, да се изградат фабрики и електрични централи.<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=22}}</ref> Неписменоста кај населението била 64% во 1944 и отворање на училишта е еден од првите цело на новиот режим. Додека постоеле само 843 училишта во 1939, нивниот број се зголемил на 1487 во 1951. Комунистичките закони им дозволиле на децата од малцинствата да добијат пристап до образование на нивниот мајчин јазик, и истата година имало 1148 училишта на македонски јазик, 214 училишта на албански, 112 на турски и 13 на спрски јазик кои заедно броеле 177.579 ученици. Во 1959, овој број достигнал 211.556 и во 1973 330.698<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=98}}</ref>. Неписменоста значително опаднала: во 1953 40.3% од населението сè уште било неписмено додека во 1988, 10.9%. Овој резултат бил незначителен во споредба со тој во богатите републики како [[Словенија]], но е подобар од тој во [[Босна и Херцеговина]] (14.5%) и [[Косово]] (17.6%), во 1988.<ref name="ref-8">{{harvsp|Lampe|2000|p=340-341}}</ref>. Македонскиот јазик се кодифицирал во 1945 година. Дијалектот зборуван во главниот град Скопје се сметале за близок кон [[српски јазик|српскиот јазик]] и поради тоа дијалектите од Битола и Велес биле одбрани како тие за стандардизација на јазикот; македонската азбука била прифатена на 3 мај, а правописот на 7 јуни во истата година.<ref name="ref-9">{{harvsp|Poulton|2000|p=116}}.</ref> Воспоставувањето на македонската црква независна од српскиот патријархат е уште еден голем момент за македонската нација и уште една од ретките соработки помеѓу водичите на верата и тие на социјалистичката држава. Архиепископијата во Охрид, која исчезнала во 18 век, била повторно поставена во 1958 и нејзината [[автокефална црква|автокефалија]] е прогласена во 1967. Српската црква одбива да ја признае независноста. Односите помеѓу македонската црква и македонските власти останале добри, особено поради тоа што двете требале да се соочат со албанскиот национализам и исламизацијата на државата.<ref name="ref-9" /> [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] (МАНУ), уште една голема национална институција била основана во 1967.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manu.edu.mk/index.htm|title=Вовед во академијата|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420010643/http://www.manu.edu.mk/index.htm|url-status=dead}}</ref> Државата го добила името '''Социјалистичка Република Македонија''' во 1963. === Криза во 1980-те === [[Податотека:Pomnik – muzeum ofiar trzęsienia ziemi - Skopje - 001047n.jpg|мини|десно|Старата железничка станица во Скопје во 1976 год.]] Социјалистичка Република Македонија била соочена со економска и социјална криза во текот на 1980-те како и остатокот на [[Југославија]]. Економската криза зпаочнала со нафтената криза во 1970-те и се зголемила поради огромниот долг на републиката, од околу 20 милијарди [[долар]]и кој бил позајмен со цел да се развива стопанството.<ref name="crise">{{harvsp|Rossos|2008|p=246}}</ref><ref name="Georgieva p.23"/> Републиката престанала да привлекува инвеститори, економскиот пораст почнал да стагнира и квалитетот на живот да се намалува.<ref name="crise"/> Во 1988, стапката на [[инфлација]] достигнува 250% и 27% од [[активна популација|активната популација]] е невработена. Бројката на невработеност била под југословенскиот просек (16,2 %) и имала огромна разлика со таа во Словенија, каде што стапката на невработеност изнесувала само 1.7%. Истата година, бруто-домашниот производ врз жител не достигнал повисоко од 1.399.000 динари за Македонија, додека југословенскиот просек бил 2.045.000 динари а тој на Словенија 3.140.000 динари.<ref name="Georgieva p.23"/> Економската криза довела и до зголемување на етничките тензии помеѓу двете најголеми народи, Македонците и Албанците. Растењето на албанскиот национализам доведува до зголемување на македонскиот. Така во 1987 година, 100 албански официјалци од Тетово биле отпуштени поради „идеолошки разлики“. Се случуваат големи протести на Албанците во 1988 во Куманово и Гостивар и следната година е прилагоден македонскиот амандман.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=128-130}}</ref> Додека претходно, републиката била дефинирана како „Држава за македонскиот народ и на турските и албанските малцинства“, новата дефиниција вклучувала „држава-нација на македонскиот народ“. Албанското малцинство реагирално преку петиции, но ситуацијата останала релативно мирна.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=133}}</ref> == Стопанство == [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[Југославија]] влегува како економски најнеразвиена и од војната најопустошена република. Со доаѓањето на комунистичката власт, македонската економија и стопанство почнуваат коренито да се изменуваат и градат во [[СССР|советскиот]] [[социјализам|социјалистички]] тип на планирано стопанство. Мерките на колективизација и насилната национализација (одземање на приватната сопственост на земјоделското и останатото земјиште на граѓаните) катастрофално ќе се одразат на македонското село. Во исто време започнува и засилена индустријализација на градовите, со што се предизвикува масовен прилив на селско население во градовите. Со изработката на првите петогодишни планови (петолетки) економската состојба и инфраструктура во [[Македонија]] почнува да се гради и да напредува со незапирлив подем. Се започнува со електрификација на градовите и селата, а во овој период на индустријализација се градат и најголемите индустриски капацитети. Договореното стопанство во СР Македонија, доаѓа во целосен колапс и пропаст кон крајот на осумдесеттите години на XX век, за целосно да крахира со распадот на [[СФРЈ]] кога се губат тогашните сигурни пласмани на производите на македонските претпријатија на пазарот во Југославија. [[Македонија]] главно го снабдувала [[СФРЈ|југословенскиот пазар]] со земјоделски производи, градинарски култури и ран [[зеленчук]], [[овошје]], [[тутун]] и цигари, [[челик]] за [[бродоградба]], текстилни производи и полуфабрикати кои најчесто биле дофабрикувани во [[Словенија]] и [[Хрватска]], а подоцна се извезувале и во странство и се пласирале како словенечки и хрватски производи. Сепак, [[Македонија]] поради разни околности, била во подредена економска положба во однос на поголемите републики особено на [[Србија]]. Поради тоа, економскиот развој во [[Македонија]] се задржал само во педесеттите и шеесеттите години на XX век, додека во седумдесеттите и осумдесеттите се забележувале знаци на економска стагнација, додека републики како [[Словенија]], [[Хрватска]] и [[Србија]] економски напредувале во однос на останатите. == Државни симболи== АСНОМ во 1944 година го усвоил првото знаме на Македонија. Тоа било со црвена позадина со жолта ѕвезда на средината. Во 1946, откако републиката влегла во југословенската федерација, ѕвездата била ставена во горниот лев агол. Грбот исто така бил адаптиран во [[1946]] и го користел дизајнот кој бил прифатен на АСНОМ во 1944. Дизајнот го симболизирал сонцето кое се крева над државата и ја симболизира слободата која се шири во Македонија. Централните фигури посочуваат кон Шар Планина со врвот Љуботен на планината Кораб. Под планината е претставено бранувањето на реката Вардар и на Охридското Езеро. На почетокот, претставената планина ја симболизирала планината во Пирид во македонска Бугарија. Опкружени се со пленица (во горниот дел) и со афион во позадината (во долниот дел) кои ја симболизираат флората и земјоделството во државата. Исто така е претставен и мак, растение кое било воведено во Македонија за време на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] и народни дезени. На врвот е зачувана црвената ѕвезда, симбол на [[комунизам|комунизмот]]. <gallery> Image:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|Знамето од 1944. Image:Flag of North Macedonia (1946–1992).svg|Знамето од 1946. Image:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|Грбот од 1944. Image:Coat_of_arms_of_Macedonia_(1946-2009).svg|Грбот од 1946. </gallery> == Административна поделба == * Во 1952 година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, градски општини и општини, биле за првпат воведени околиите и општините како локални територијални единици. Истата година Народна Република Македонија била поделена на 18 околии, 27 градски општини и 205 општини. {{Административна поделба на НР Македонија (1952-1955)}} * Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 73 општини. ** [[Скопска околија (1955-1957)|Скопската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Драчево|Драчево]], [[Општина Петровец|Петровец]], [[Општина Ракотинци|Ракотинци]], [[Општина Идадија|Идадија]], [[Општина Кале|Кале]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] и [[Општина Саат Кула|Саат Кула]] ** [[Битолска околија (1955-1957)|Битолската околија]] се состоела од 13 општини: [[Општина Битола|Битола]], [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]], [[Општина Дихово|Дихово]], [[Општина Долнени|Долнени]], [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]], [[Општина Крушево|Крушево]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]], [[Општина Мориово|Мориово]], [[Општина Новаци|Новаци]], [[Општина Плетвар|Плетвар]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] и [[Општина Тополчани|Тополчани]]. ** [[Кумановска околија (1955-1957)|Кумановската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Клечевце|Клечевце]], [[Општина Кратово|Кратово]], [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]], [[Општина Куманово|Куманово]], [[Општина Липково|Липково]], [[Општина Орашац|Орашац]], [[Општина Ранковце|Ранковце]], [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] и [[Општина Табановце|Табановце]] ** [[Охридска околија (1955-1957)|Охридската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Белчишта|Белчишта]], [[Општина Брод|Брод]], [[Општина Дебар|Дебар]], [[Општина Кичево|Кичево]], [[Општина Косел|Косел]], [[Општина Осломеј|Осломеј]], [[Општина Охрид|Охрид]], [[Општина Ресен|Ресен]], [[Општина Струга|Струга]] ** [[Тетовска околија (1955-1957)|Тетовската околија]] се состоела од 7 општини: [[Општина Врапчиште|Врапчиште]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Жеровјани|Жеровјани]], [[Општина Маврово|Маврово]], [[Општина Сараќино|Сараќино]], [[Општина Тетово|Тетово]] и [[Општина Теарце|Теарце]] ** [[Титоввелешка околија (1955-1957)|Титовелешката околија]] се состоела од 11 општини: [[Општина Богданци|Богданци]], [[Општина Богомила|Богомила]], [[Општина Валандово|Валандово]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]], [[Општина Градско|Градско]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]], [[Општина Конопиште|Конопиште]], [[Општина Неготино|Неготино]], [[Општина Отовица|Отовица]], [[Општина Велес|Велес]] и [[Општина Чашка|Чашка]] ** [[Штипска околија (1955-1957)|Штипската околија]] се состоела од 15 општини: [[Општина Берово|Берово]], [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Виница|Виница]], [[Општина Делчево|Делчево]], [[Општина Кочани|Кочани]], [[Општина Ново Село|Ново Село]], [[Општина Облешево|Облешево]], [[Општина Пехчево|Пехчево]], [[Општина Пробиштип|Пробиштип]], [[Општина Радовиш|Радовиш]], [[Општина Свети Николе|Свети Николе]], [[Општина Струмица|Струмица]], [[Општина Џумајлија|Џумајлија]] и [[Општина Штип|Штип]] * Во текот на 1962 година бројот на општините бил намален на 61. * Во 1966 година биле укинати околиите. == Демографија == {| class="wikitable" |+Етнички групи во Македонија (1943 — 1991) ! rowspan="2" |Етнички групи ! colspan="2" |1948 ! colspan="2" |1953 ! colspan="2" |1961 ! colspan="2" |1971 ! colspan="2" |1981 ! colspan="2" |1991 |- !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% |- |[[Македонци]] | align="right" | 789,648 | align="right" | 68.5 | align="right" | 860,699 | align="right" | 66.0 | align="right" | 1,000,854 | align="right" | 71.2 | align="right" | 1,142,375 | align="right" | 69.3 | align="right" | 1,281,195 | align="right" | 67.0 | align="right" | 1,328,187 | align="right" | 65.3 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="right" | 197,389 | align="right" | 17.1 | align="right" | 162,524 | align="right" | 12.5 | align="right" | 183,108 | align="right" | 13.0 | align="right" | 279,871 | align="right" | 17.0 | align="right" | 377,726 | align="right" | 19.8 | align="right" | 441,987 | align="right" | 21.7 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="right" | 95,940 | align="right" | 8.3 | align="right" | 203,938 | align="right" | 15.6 | align="right" | 131,481 | align="right" | 9.4 | align="right" | 108,552 | align="right" | 6.6 | align="right" | 86,691 | align="right" | 4.5 | align="right" | 77,080 | align="right" | 3.8 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="right" | 19,500 | align="right" | 1.7 | align="right" | 20,462 | align="right" | 1.6 | align="right" | 20,606 | align="right" | 1.5 | align="right" | 24,505 | align="right" | 1.5 | align="right" | 43,223 | align="right" | 2.3 | align="right" | 52,103 | align="right" | 2.6 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="right" | 29,721 | align="right" | 2.6 | align="right" | 35,112 | align="right" | 2.7 | align="right" | 42,728 | align="right" | 3.0 | align="right" | 46,465 | align="right" | 2.8 | align="right" | 44,613 | align="right" | 2.3 | align="right" | 42,775 | align="right" | 2.1 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | rowspan="2" |1,560 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |1,591 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |3,002 | rowspan="2" |0.2 | rowspan="2" |1,248 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |39,555 | rowspan="2" |2.1 | rowspan="2" |31,356 | rowspan="2" |1.5 |- |[[Муслимани (народ)|Муслимани]] |- |[[Македонски Власи|Власи]] | align="right" | 9,511 | align="right" | 0.8 | align="right" | 8,668 | align="right" | 0.7 | align="right" | 8,046 | align="right" | 0.6 | align="right" | 7,190 | align="right" | 0.4 | align="right" | 6,392 | align="right" | 0.3 | align="right" | 7,764 | align="right" | 0.4 |- |[[Македонски Бугари|Бугари]] | align="right" | 889 | align="right" | 0.1 | align="right" | 920 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,087 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,334 | align="right" | 0.2 | align="right" | 1,984 | align="right" | 0.1 | align="right" | 1,370 | align="right" | 0.1 |- |[[Македонски Хрвати|Хрвати]] | align="right" | 2,090 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,770 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,801 | align="right" | 0.3 | align="right" | 3,882 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,349 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,878 | align="right" | 0.1 |- |[[Црногорци]] | align="right" | 2,348 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,526 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,414 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,246 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,940 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,225 | align="right" | 0.1 |- |[[Југословени]] | | | | | align="right" | 1,260 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,652 | align="right" | 0.2 | align="right" | 14,240 | align="right" | 0.7 | | |- |Други/неопределени | align="right" | 4,390 | align="right" | 0.4 | align="right" | 5,304 | align="right" | 0.4 | align="right" | 4,616 | align="right" | 0.3 | align="right" | 22,988 | align="right" | 1.4 | align="right" | 6,228 | align="right" | 0.3 | align="right" | 45,239 | align="right" | 2.2 |- !Вкупно ! colspan="2" |1,152,986 ! colspan="2" |1,304,514 ! colspan="2" |1,406,003 ! colspan="2" |1,647,308 ! colspan="2" |1,909,136 ! colspan="2" |2,033,964 |} == Раководство == === Претседатели на АСНОМ === :''Видете: [[АСНОМ]]'' * [[Методија Андонов - Ченто]] === Претседатели на Президиумот на Собранието на НРМ === * [[Димитар Влахов]] * [[Богоја Фотев]] * [[Видое Смилевски]] === Претседатели на Собранието на НРМ (од 7 јули 1963 - СРМ) === * [[Борис Спиров]] (1946 - 1947) * [[Димитар Несторов]] (1947 - 1951) * [[Димче Стојанов - Мире]] (1951 - 1953) * [[Лазар Колишевски]] (1953 - 1958, 1958 - 1962) * [[Љупчо Арсов]] (1962 - 1963) * [[Видое Смилевски - Бато]] (1963 - 1967) * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] (1967 - 1968) * [[Никола Минчев]] (1968 - 1974) * [[Благоја Талески]] (1974 - 1978, 1978 - 1982) * [[Бошко Станковски]] (1982 - 1983, 1983 - 1984) * [[Ката Лахтова]] (1984 - 1985) * [[Станко Младеновски]] (1985 - 1986) * [[Вулнет Старова]] (1986 - 1991) === Претседатели на Претседателството на СРМ === * [[Видое Смилевски]] * [[Љупчо Арсов]] * [[Ангел Чемерски]] * [[Благоја Талески]] * [[Томе Буклески]] * [[Ванчо Апостолски]] * [[Драгољуб Ставрев]] * [[Јездимир Богдански]] * [[Владимир Митков]] === Премиери на НРМ/СРМ === * [[Лазар Колишевски]] (1945 – 1953), * [[Љупчо Арсов]] (1953 – 1961), * [[Александар Грличков]] (1961 – 1965), * [[Никола Минчев]] (1965 – 1968), * [[Ксенте Богоев]] (1968 – 1974), * [[Благоја Попов]] (1974 – 1982), * [[Драгољуб Ставрев]] (1982 – 1986), * [[Глигорије Гоговски]] (1986 – 1991) == Поврзано == * [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] * [[Историја на Република Македонија]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 Марксизам, комунизам и антикомунизам (8)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927220616/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 |date=2007-09-27 }}, Стојан Андов * [http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 Хуманоста на македонскиот комунизам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929083149/http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 |date=2007-09-29 }}, Зоран Тодоровски {{Претседатели на СР Македонија}} {{Социјалистичка Федеративна Република Југославија}} [[Категорија:Социјалистичка Република Македонија| ]] tsbceu5nwdik6k8a2zo36yn8rf7ei97 5621299 5621294 2026-08-28T17:39:39Z Buli 2648 5621299 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Демократска Федерална Македонија {{nobold|<small>(1944–1946)</small>}}<hr/>Народна Република Македонија {{nobold|<small>(1946–1963)</small>}}<hr/>Социјалистичка Република Македонија {{nobold|<small>(1963–1991)</small>}}<hr/>Република Македонија {{nobold|<small>(1991)</small>}} | common_name = Македонија | status = [[Административна единица|Сојузна република]] на '''[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]''' | p1 = Царство Бугарија | flag_p1 = Flag of Bulgaria.svg | p2 = Кралство Албанија (1943-1944){{!}}Кралство Албанија | flag_p2 = Flag of Albania (1943-1944).svg | s1 = Република Македонија | flag_s1 = Flag of the Socialist Republic of Macedonia (1946–1991); Flag of North Macedonia (1991-1992).svg | flag = Flag of North Macedonia#History | image_flag = Flag of Macedonia (1946–1992).svg | flag_type = Знаме<br>(1946–1991) | image_coat = State Coat of arms of Macedonia.svg | symbol = National emblem of North Macedonia | symbol_type = Грб | anthem = [[Денес над Македонија]] (1945–1991)<br />{{center|[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]}} | image_map = Locator map Macedonia in Yugoslavia.svg | image_map_caption = Македонија во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] | capital = [[Скопје]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | common_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[српскохрватски]] | religion = [[Секуларна држава]] (''de jure'')<br>[[Државен атеизам]] (''de facto'')<ref>{{Cite book |last1=Kideckel |first1=David |last2=Halpern |first2=Joel |year=2000 |title=Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History |page=165 |publisher=Penn State Press |url=https://books.google.com/books?id=EEBkON-ySQUC|isbn=9780271044354}}</ref><ref>{{cite web |last=Avramović |first=Sima |year=2007 |title=Understanding Secularism in a Post-Communist State: Case of Serbia |url=https://www.iclrs.org/content/blurb/files/Serbia.1.pdf}}</ref> | government_type = {{small|'''1946–1990:'''}}<br> [[Титоизам|Титоистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[социјалистичка држава|социјалистичка република]]<br>{{small|'''1990–1991:'''}}<br> [[Парламентарна република]] | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | title_deputy = | deputy1 = | year_deputy1 = | deputy2 = | year_deputy2 = | deputy3 = | year_deputy3 = | deputy4 = | year_deputy4 = | deputy5 = | year_deputy5 = | deputy6 = | year_deputy6 = | legislature = | era = Студена војна | event_start = [[АСНОМ]] (прогласување на државата ДФ Македонија) | date_start = 2 август | year_start = 1944 | event1 = Промена на името во НР Македонија | date_event1 = 8 март 1946 | event2 = Донесен е првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]] | date_event2 = 31 декември 1946 | event3 = Промена на името во СР Македонија | date_event3 = 12 април 1963 | event_end = [[Референдум во Македонија (1991)|Референдум за независност]] | year_end = 1991 | date_end = 8 септември | stat_year1 = 1948 | stat_pop1 = 1.1 милиони | stat_year2 = 1971 | stat_pop2 = 1.6 милиони | stat_year3 = 1991 | stat_pop3 = 2 милиони | currency = [[Југословенски динар]] (1945–1991)<ref>''In April 1945 war - time and pre - war currencies were called in and replaced by a new dinar with an exchange rate of one new to ten old dinars.'' For more: Clifford Darby (1966) Short History of Yugoslavia, Cambridge University Press, {{ISBN|9780521046763}}, p. 237.</ref><ref name="Annual1993">{{cite web|title=National Bank of the Republic of Macedonia. Annual Report 1993|url= http://www.nbrm.mk/WBStorage/Files/annual_report_1993.pdf|website=www.nbrm.mk}}</ref><ref>Tomasevich, Jozo (2002) War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration. Stanford University Press. {{ISBN|9780804779241}}, p. 705.</ref>{{efn|По ослободувањето на Македонија кон крајот на 1944 година, привремено продолжиле да се користат окупациските валути — [[албански лек|албанскиот лек]] (во западните делови) и [[Бугарски лев|бугарскиот лев]] (во останатиот дел од територијата). Президиумот на АСНОМ на 3 декември 1944 година донел решение за штембилување на овие банкноти заради спречување на инфлација. Во 1945 година тие биле заменети со југословенскиот динар.<ref>Веднаш штом е завршено штембилувањето на бугарските левови и албанските лекови, со цел упростување на валутното прашање во Македонија, лековите се заменети со левови. За тоа повереникот за финансии при Президиумот на АСНОМ реферира пред претставниците на народноослободителните одбори на конференцијата што е одржана во ослободено Скопје во врска со финансиските проблеми. На тој начин, штембилуваниот лев остана единствена валута на подрачјето на Македонија... Види и Закон за курсевите за повлекување на окупационите банкноти и за регулирање на обврските (Сл. лист на ДФЈ“, број 23 од 19 април 1945). For more see: ASNOM vo sozdavanjeto na državata na makedonskiot narod. Referati od naučen sobir održan od 29 do 31 oktomvri 1984 godina vo Skopje (1987) Makedonska akademija na naukite i umetnostite, str. 380.</ref><ref>Howard M. Berlin (2015) World Monetary Units. An Historical Dictionary, Country by Country. McFarland Incorporated, {{ISBN|9781476606736}}, p. 100.</ref><ref>Bulgarian currency had been used by the short-lived [[Independent Macedonia (1944)|pro-German puppet government]] in the autкmn of 1944. After the [[Capture of Skopje (1944)|capture of Skopje]] in November 1944, the new Macedonian authorities confiscated [[Bulgarian lev|лв.]]430 million, stamps, and other securities from the former [[Bulgarian National Bank]] building. They refused to give the funds to Sofia, and General [[Damyan Velchev]] ordered a Bulgarian artillery regiment to return from South Serbia to shell Skopje and confiscate the funds. The order was rescinded after the intervention of [[Marshal of the Soviet Union]] [[Fyodor Tolbukhin]], preventing an armed conflict. For more see: Добрин Мичев, Македонският въпрос и българо-югославските отношения: 9 септември 1944-1949, Унив. изд-во "Св. Климент Охридски", 1994, {{ISBN|9540701821}}, стр. 119.</ref><ref>According to the article, the author of which is a Bulgarian banking expert and doctor of finance, the used Bulgarian banknotes were stamped with the inscription: ''Democratic Federative Yugoslavia Finance Commission for Macedonia.'' When withdrawing at the beginning of September 1944, the Bulgarian authorities took the available banknotes to the headquarters of the Bulgarian National Bank in Skopje. However, the Bulgarian currency remained in circulation under German occupation. By order of [[Adolf-Heinz Beckerle]], additional quantities [[Bulgarian lev|lev]] were printed at the [[German Reich]] printing house in Berlin, where the Bulgarian banknotes were printed, and were sent to Macedonia. For more: Костадин Христов, За първите македонски банкноти. [https://www.risk-guidance.eu/publications/84-macedonia-bank Управление на риска ООД, 20.09.2017 г.]</ref>}} | today = }} '''Социјалистичка Република Македонија''' (скратено '''СР Македонија''') ― последното име на федеративна [[Македонија|Република Македонија]], кога била дел од [[СФРЈ|ДФЈ/ФНРЈ/СФРЈ]], име кое го носела од 12 април 1963 до 1991 година. Од 8 март 1946 година до 12 април [[1963]] година, земјата го носела името '''Народна Република Македонија''' и тоа име и државно уредување било сменето врз основа на Одлуката за прогласување на Уставот на Социјалистичка Република Македонија, донесена од Народното собрание на Народна Република Македонија, на заедничката седница на Републичкиот собор и Соборот на производителите.<ref>{{нмс | author= | title=Одлука за прогласување на уставот на Социјалистичка Република Македонија | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511115654/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | work= | page=217 | issue=15 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Социјалистичка Република Македонија]] | archivedate=2021-05-11 | date=12 април 1963 | accessdate=11 ноември 2023 | url-status=live }}</ref>. Првото име на современата македонска држава било '''Демократска Федерална Македонија''', како држава во составот на Демократска Федерална Југославија. Ова име било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]]. Во [[1991]] година по пат на [[Референдум во Македонија, 1991|референдумско изјаснување]], [[Република Македонија]] била прогласена за независна држава односно истата држава се отцепила од СФРЈ. Територијата која ја опфаќала ДФМ/НРМ/СРМ, во најголем дел е територијата на [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во текот на своето постоење СРМ, загубила свои делови од територијата кои административно влегле и денес во територијата на тогаш наречената [[Социјалистичка Република Србија|НР Србија]]. Така сè до [[1947]] година, [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Свети Прохор Пчински“]], каде е одржано Првото заседание на [[АСНОМ]], заедно со општините [[Општина Прешево|Прешево]], [[Општина Бујановац|Бујановац]], [[Општина Качаник|Качаник]] и [[Општина Витина|Витина]], административно биле под ДФ/НР Македонија и учествувале со свои претставници на заседанијата на [[АСНОМ]], за по [[1947]] овие територии да влезат во составот на НР Србија заедно со уште некои катастарски општини кои припаѓале во македонската држава.<ref>Според Славе Димитрија Талевски „Границите на Република Македонија“.</ref> == Историја == === Војна и ослободување на Македонија === [[Податотека:Trnica 1.JPG|thumb|left|Споменик на починатите од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] близу [[Гостивар]].]] Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], територијата на идната република била дел од [[Кралството Југославија]]. Оваа територија била вклучена во [[Вардарска Бановина]], една од деветте административни единици на кралството. Кралството Југославија присилно влегло во Втората светска војна во април 1941 година, откако [[Сили на Оската|Силите на Оската]] [[инвазија на Југославија|навлегуваат во државата]]. Државата била поделена на неколку фашистички држави и [[Бугарија]] го добила поголемиот дел на Вардарскиот дел на Македонија, на 19 април. Западот на територијата, кој главно бил населен од [[Македонски Албанци|Албанци]] паднал под контрола на [[Кралство Албанија (1939-1944)|Албанија]] која била под [[Кралство Италија|италијанско]] влијание. Бугарската доминација која станувала сè поопресивна довела до зголемување на чувствата за автономија. Оваа ситуација ја искористиле комунистите кои го признале и го бранеле македонскиот народ. Македонците во тој период биле поделени во две партии, [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] и [[бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Овие две партии ги поддржуваат правата на Македонците за самоопределба и замислуваат голема [[балканска федерација]] низ која голема обединета Македонија (вклучувајќи ги и [[Егејска Македонија|егејските]] и [[Пиринска Македонија|пиринските]] Македонци) ќе добијат автономија.<ref>{{Наведена книга|title=ASNOM et Armée nationale de Libération||publisher=Point de vue communiste|page=18}}</ref> [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]] конечно ја назначува Вардарска Македонија на југословенската партија.<ref>{{harvsp|Lampe|2000|p=102}}</ref> Македонските комунисти, односно партизани, започнуваат да се борат во 1941 година и создаваат единици за саботажа и осамостојување во [[Скопје]], [[Куманово]] и [[Прилеп]].<ref>{{cite web|url=http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|title=The Vardar Part of Macedonia during the War of National Liberation|publisher=Foundation Open Society Institute Skopje|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420185151/http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Manastir Sveti Prohor Pčinjski 02.JPG|thumb|лево|[[Манастир Свети Прохор Пчињски]], во денешна [[Србија]], каде што било одржано Првото заседание на АСНОМ.]] Во 1942, борбата била засилена и востанијата успеваат во ослободувањето на некои мали подрачја. Вториот конгрес на [[АВНОЈ|Антифашистичко собрание за народно ослободување на Југославија]] (АВНОЈ) на 29 ноември 1943 ја претставила македонската комунитичка партија и ја планирала Македонија да го има истиот статус на федерална членка како за Србија, Хрватска, Црна Гора и Босна и Херцеговина. [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија]] (АСНОМ) го одржува првото заседание во Манастирот Свети Прохор Пчињски на 2 август 1944 година, годишнина на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. За време на ова заседание, „Демократска Федерална Македонија“ е прогласена за независна. Истиот месец, бил создадени првите македонски дивизии на [[Југословенски партизани|Народно ослбодителната армија]]. Во септември, дивизиите броеле 60.000 партизани, поделени во три дивизии и три корпуси.<ref name="Georgieva p.19">{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=19}}.</ref> На почетокот на октомври, партизаните држеле контрола врз поголемиот дел од селските зони.<ref name="liberation"/> Бугарите брзо почнуваат да губат територии. Прилеп, е првиот ослободен град од страна на партизаните на 2 ноември и пред 12 ноември, исто така се ослободени Куманово, [[Штип]], Скопје, [[Ресен]], [[Битола]] и [[Охрид]]. Партизаните наидуваат на големо спротивставување кај [[Велес]], кој е сместен во долината на [[Вардар]] и им траело два дена исполнети со борба пред целосното влегување во градот на 11 ноември. [[Тетово]] е последниот ослободен град на 19 ноември.<ref name="liberation">{{harvsp|Rossos|2008|p=203}}</ref> Во средината на ноември, Силите на Оската биле целосно исфрлени и комунистички претставници се поставени во администрацијата<ref name="Georgieva p.19"/>. === Демократска Федерална Македонија === {{Поврзано|АСНОМ}} [[Податотека:Prvata makedonska vlada.jpg|мини|десно|Првата влада на ДФМ во 1945 година.]] Првото име на современата македонска држава е Демократска Федерална Македонија која била дел од [[Демократска Федерална Југославија]] односно првото име на социјалистичка Југославија, а трето име на Југославија воопшто. Ова име ДФ Македонија било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] со закон било сменето во Народна Република Македонија. [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|лево|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] Во виорот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]] одржано на [[2 август]] [[1944]] година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Св. Прохор Пчински]] со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[Соединетите Држави]] и [[Обединетото Кралство]], биле донесени следниве важни одлуки: * Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија * Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓаните на Демократска Македонија * Решението на АСНОМ за воведување на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] како службен јазик во македонската држава * Решението на АСНОМ за прогласување на [[Илинден]] – [[2 август]] за народен и државен празник на македонската држава. [[Првото заседание на АСНОМ]] основало свој [[Президиум]], кој всушност претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]].<ref>[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 www.sobranie.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180125134506/http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 |date=2018-01-25 }}, На 2 август 1944 година, [[Методија Андонов Ченто]] е избран за претседател на Президиумот на ова највисоко државно тело на '''Демократска Федерална Македонија''', која подоцна е именувана како [[Народна Република Македонија]].</ref> Територијата на државата била поделена на народни одбори, околии и општини како облици на локална управа и самоуправа. [[Податотека:Ss. Cyril and Methodius University in Skopje 6.jpg|мини|десно|Првиот универзитет во Македонија - [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] бил основан во 1949 година.]] Излегол првиот број на весникот „''[[Нова Македонија]]''“. Донесена одлука за основање на [[Учителска школа Скопје|Школата за народни учители]]. Била основана [[Народната библиотека „Климент Охридски“]]. Била основана [[Македонската филхармонија]]. [[Божиќни настани на Скопското Кале|Божиќните настани на Скопското Кале]]: одредени единици одбиваат да заминат на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] и наместо тоа сакаат да биде одено кон [[Солун]]. Бил основан [[Македонскиот народен театар]]. Бил одржан [[Првиот црковно-народен собор]] за обновување на [[Македонската православна црква]]. Била створена првата [[Влада на Македонија од 1945|македонска влада]]. Било донесено Решение за утврдување на [[македонската азбука]]. Од печат, излегол првиот македонски [[буквар]]. На [[8 март]] [[1946]] година, [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] донесол закон со кој дотогашното име Демократска Федерална Македонија да биде сменето во Народна Република Македонија.<ref>[http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=25&vId=72114596&lId=1&pmId=25 www.mia.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, На денешен ден, 8 март 1946. Президиумот на Народното собрание на Македонија донесе Закон за измена на името на Демократска Федерална Македонија</ref> == Поважни настани == * [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното Собрание на НР Македонија]] го усвоила првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]]. * Формирано е [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]]. * Основана е [[Македонската опера]]. * [[Информбиро]]то донесува резолуција со која се осудува комунистичка [[ФНРЈ|Југославија]]. * Основан е [[Македонскиот балет]]. * Основан е [[Институтот за национална историја]]. * Одржан е Првиот конгрес на [[Комунистичка партија на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]]. * Основан е [[УКИМ|Универзитетот Кирил и Методиј]]. * Формиран [[ФФМ|Македонскиот фудбалски сојуз]]. * Основано [[Друштвото на ликовните уметници на Македонија]]. * Народното собрание на [[ФНРЈ]] го донесува Законот за самоуправување со претпријатијата и стопанските организации. * Во [[Охрид]] е одржан [[Вториот македонски црковно-народен собор]], каде што е прифатен предлогот за обнова на [[Охридската Архиепископија]], олицетворена во самостојната [[Македонска православна црква]]. * Во [[1963]] се случил катастрофален земјотрес во [[Скопје]]. == Воспоставување на комунистичка власт во НРМ == Пресметката со учесниците на бунтот на некои воени единици во [[Скопје]] и во [[Штип]] е повод во македонските работи во почетокот на [[1945]] година да се вклучи сојузната [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а. Македонската [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а веќе во септември [[1944]] година во Кавадаречко, [[Ресен]]ско и во некои други подрачја има стрелано помали групи означени како [[народни непријатели]], но со доаѓањето на сојузната ОЗН-а почнуваат помасовни стрелања без судења во [[Куманово|Кумановско]], [[Велес|Велешко]], [[Скопје|Скопско]], [[Тетово|Тетовско]] и во [[Гостивар]]ско{{Citation needed}}. Македонија се ослободува во ноември 1944 со исклучиво домашни сили, во соработка со странски мисии. На чело на државата се наоѓа [[Президиумот на АСНОМ]] со [[Методија Андонов-Ченто]]. Постојат одредени размислувања за целосно ослободување на сите делови на Македонија со стапување во врска со тамошните македонски единици. Пречка за заминување на македонската војска за [[Солун]] се СССР и големите сили [[Кримска конференција|договорот од]] [[Јалта]], кои не се согласуваат со менување на границите на [[Грција]] од [[1919]]-[[1941]]. {{Историја на Македонија}} [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] на чело со [[Јосип Броз Тито]], не сакајќи да ги комплицира односите со сојузниците, не се ни обидува да делува на овие одлуки. Стравот од прогласување на независност на Македонската држава е втора но најзначајна причина. Во таа насока, КПЈ инсталира свои кадри, луѓе кои никогаш не биле запознаени и не учествувале во [[НОВ|Народноослободителната војна]] во Македонија{{Citation needed}}. Предводени од [[Лазар Колишевски]] следните години го дезавуираат раководството и скоро сите членови на Президиумот се осудени и отстранети од власта{{Citation needed}}. Тоа исто така е период на елиминација на осомничените народни непријатели поради ''соработка со окупаторот''{{Citation needed}}. === Борба за власт === Во Македонија почнува борба за власт, која трае некаде до крајот на [[1947]] година, а што ја води Комунистичката партија. ОЗН-а и служи како инструмент на насилство. На удар на партијата се: * Интелигенцијата (особено високообразованите кадри и учениците на повисоките класови од гимназиите во [[Битола]], [[Струмица]], [[Прилеп]], [[Кавадарци]], [[Велес]] и др.){{Citation needed}}; * Поимотните луѓе во градовите и селата{{Citation needed}}; * Македонското православно свештенство (''види [[Македонска православна црква]]''){{Citation needed}}. Интелигенцијата доаѓа во судир со власта, бидејќи не ја прифаќа опцијата за решавање на [[македонско прашање|македонското прашање]] исклучиво во рамките на [[Југославија]]. Тие сметаат дека постои историска шанса за обединување на Македонија со помош на [[САД]] и на [[Велика Британија]] и под нивни протекторат до целосна [[независност]]{{Citation needed}}. Припадниците на таа група не биле меѓусебе организациски и политички поврзани, иако имало повеќе изолирани мали кружоци. Раководството на КП преку ОЗН-а јавното дејствување и искажаните мисли и замисли на тие луѓе го оквалификува како „непријателско дејствување против народот и државата“. Иако тие заговарале демократизација на политичкиот живот во земјата, воспоставување и други гласила покрај „[[Нова Македонија]]“ (тоа го барал на пример [[Илија Чулев]]), ним им е судено како на заговорници за „насилно рушење на државата“{{Citation needed}}. [[Методија Андонов - Ченто]], на пример, е осомничен за намера да пребега во [[Грција]] за таму да формира терористички чети за напад врз властите во југословенскиот дел од Македонија. На тие луѓе им се наместени судски процеси и осудувани се на долгогодишна робија, а некои од нив на смрт. Таков е случајот и со некои гимназијалци, кои, како на пример во Струмица, веднаш се стрелани, а некои други го загубиле животот во затворите. Поимотните луѓе во градовите и во селата, иако најголем дел од нив го помагал партизанското движење, осудувани се на долгогодишен затвор{{Citation needed}} за да им се земе имотот и да се создаде база на државна сопственост. Така е уништуван економскиот граѓански слој во Македонија и земјата е комплетно пролетаризирана. === Црковно прашање === Спорот со православното свештенство избива во врска со прашањето за статусот на Православната црква во новата македонска држава. Македонското свештенство бара автокефална [[Македонска православна црква]]. Раководството на [[Сојуз на комунистите на Македонија|КПМ]] ја лансира идејата за [[Југословенска православна црква]], во чии рамки Македонската православна црква би имала [[автономија]]. Поаѓајќи од тој став, партијата го осудува барањето на свештениците за автокефална Македонска православна црква прогласувајќи го за сепаратистичко и непријателско кон државата. Бидејќи би се компромитирала ако јавно брани таква политика, партијата преку ОЗН-а и преку нејзините соработници настојува и успева да конструира случаи за компромитација на угледните свештеници во тоа време, тврдејќи дека тие се крадци и неморални, за да може да ги затвори и осуди. Бидејќи припадниците на интелигенцијата, на економски имотниот слој на градот и на селото и на свештенството не биле меѓусебе политички и организациски поврзани, КП зазема став во најголем дел од судењата на таквите луѓе да се докаже нивна поврзаност со [[ВМРО]] на [[Ванчо Михајлов]]{{Citation needed}}. === Државен терор === Имено, [[ВМРО]] како политичка организација на Македонците можеше да биде центар што би прераснал во политички конкурент на КП. Намерата, пак, процесите против противниците на КП без оглед на кој слој на населението припаѓале, да бидат водени така што ќе се докаже дека обвинетите биле поврзани со ВМРО на [[Ванчо Михајлов]], имала цел осудуваните да ги поврзе со терористичка организација и споменот за ВМРО да остане само спомен за она што било под раководство на Ванчо Михајлов{{Citation needed}}. Специфична непријателска средина партијата утврдила во [[малцинства]]та, особено во турското и во албанското малцинство, и спрема тие луѓе е водена политика на елиминација. Целта на раководството на КП била да создаде општество во Македонија во согласност со [[ленин]]истичките принципи на Комунистичката партија. Се барало и интелигенцијата и свештенството да се приспособат на тие принципи и да се елиминира секаква можност на слобода и [[плурализам]] во [[економија]]та, во политичкиот и во општествениот живот. Паралелно се градеа и институциите на македонската држава, првпат во поновата историја. Но и тој процес и' беше подреден на потребата од комплетна доминација на КП во животот на македонското општество. Затоа беа елиминирани барем половината од оние што ги градеа државата и државните институции. Така на пример, од вкупно 22 члена на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор на АСНОМ]], 10 члена се изложени на [[репресија]], а од вкупно 22 члена на [[Президиумот на АСНОМ]], 11 се изложени на репресија{{Citation needed}}. Според првата и единствена официјална "Информација за преземените мерки на органите на власта спрема државјани на Р Македонија за кои во периодот 1945-1993 година се располагало со основани сомненија дека дејствувале за формирање самостојна и [[обединета Македонија]]", изработена од МВР во [[1993]] година, во периодот [[1945]]-[[1985]] година вкупно во Македонија биле откриени 105 илегални групи и организации со над 1.200 припадници, чие дејствување било насочено кон ''отцепување на Македонија од заедницата на југословенските народи и создавање самостојна и обединета Македонија''. Од нив од слобода биле лишени 1.045 припадници на илегалните групи и организации, од кои 242 биле осудени на смрт или на временска казна до 15 години. Во периодот од [[1945]] до [[1980]] година се одржале околу 700 политички процеси против членовите и припадниците на тајните организации и групи, на кои биле изречени стотици смртни пресуди и долгогодишни затворски казни. За бројот на прогонуваните, затвораните и осудуваните лица со поинакви политички убедувања од постојниот комунистички режим доволно говорат 14.000 политички досиеја што ги водела Службата за државна безбедност при [[МВР]] и 22.000 затворски досиеја на затворените политички лица во затворот [[Идризово]], или вкупно 36.000 досиеја. Тоа се политички досиеја на лица (од разни возрасти и професии - револуционери, интелектуалци, лекари, студенти, обични и полуписмени селани, лица во поодмината возраст и ученици-гимназисти, деца на 16 години), затворани, осудувани, прогонувани и стрелани во периодот 1945-1985 година од новата македонска комунистичка власт, затоа што се бореле за независна [[Република Македонија]] и за идеалите на [[ВМРО]]{{Citation needed}}. Според неофицијални податоци, во периодот [[1949]]-[[1951]] биле затворени 7.330 средношколци, а само во затворот "Идризово" биле затворени 2.500 политички затвореници{{Citation needed}}. == Прва влада на НРМ == Првата [[Влада на РМ|Влада на НРМ]] е формирана на [[16 април]] [[1945]] година со одлука на [[АСНОМ|Третото заседание на АСНОМ]]. Нејзин прв претседател беше [[Лазар Колишевски]]. Како приоритетни цели во програмата на првата Влада беа посочени: подобрување на здравствената заштита, борба против неписменоста, озаконување на [[Кирилица|азбуката]] и [[Правопис на македонскиот јазик|правописот]] на [[македонски јазик|македонскиот литературен јазик]], развој на училиштата и формирање универзитет, развој на народно судство, борба против бирократијата и демократизација на органите на народната власт со спроведување слободни и тајни избори. == Напредување на републиката == [[Податотека:Tito u obilasku spomenika palim borcima NOB u Kumanovu (2).jpg|мини|десно|Претседателот Тито во посета на [[Спомен-костурница (Куманово)|Спомен костурницата]] во Куманово, 7 ноември 1972]] Во 1945, ситуацијата во Македонија е тешка поради чекорите кои требале да се преземат за да се создаде економски и социјален напредок. Било потребно да се кодифицира стандардниот македонски јазик, да се напишат речници, да се отворат училишта, да се воспостават медиуми и национална култура, да се изградат фабрики и електрични централи.<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=22}}</ref> Неписменоста кај населението била 64% во 1944 и отворање на училишта е еден од првите цело на новиот режим. Додека постоеле само 843 училишта во 1939, нивниот број се зголемил на 1487 во 1951. Комунистичките закони им дозволиле на децата од малцинствата да добијат пристап до образование на нивниот мајчин јазик, и истата година имало 1148 училишта на македонски јазик, 214 училишта на албански, 112 на турски и 13 на спрски јазик кои заедно броеле 177.579 ученици. Во 1959, овој број достигнал 211.556 и во 1973 330.698<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=98}}</ref>. Неписменоста значително опаднала: во 1953 40.3% од населението сè уште било неписмено додека во 1988, 10.9%. Овој резултат бил незначителен во споредба со тој во богатите републики како [[Словенија]], но е подобар од тој во [[Босна и Херцеговина]] (14.5%) и [[Косово]] (17.6%), во 1988.<ref name="ref-8">{{harvsp|Lampe|2000|p=340-341}}</ref>. Македонскиот јазик се кодифицирал во 1945 година. Дијалектот зборуван во главниот град Скопје се сметале за близок кон [[српски јазик|српскиот јазик]] и поради тоа дијалектите од Битола и Велес биле одбрани како тие за стандардизација на јазикот; македонската азбука била прифатена на 3 мај, а правописот на 7 јуни во истата година.<ref name="ref-9">{{harvsp|Poulton|2000|p=116}}.</ref> Воспоставувањето на македонската црква независна од српскиот патријархат е уште еден голем момент за македонската нација и уште една од ретките соработки помеѓу водичите на верата и тие на социјалистичката држава. Архиепископијата во Охрид, која исчезнала во 18 век, била повторно поставена во 1958 и нејзината [[автокефална црква|автокефалија]] е прогласена во 1967. Српската црква одбива да ја признае независноста. Односите помеѓу македонската црква и македонските власти останале добри, особено поради тоа што двете требале да се соочат со албанскиот национализам и исламизацијата на државата.<ref name="ref-9" /> [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] (МАНУ), уште една голема национална институција била основана во 1967.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manu.edu.mk/index.htm|title=Вовед во академијата|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420010643/http://www.manu.edu.mk/index.htm|url-status=dead}}</ref> Државата го добила името '''Социјалистичка Република Македонија''' во 1963. === Криза во 1980-те === [[Податотека:Pomnik – muzeum ofiar trzęsienia ziemi - Skopje - 001047n.jpg|мини|десно|Старата железничка станица во Скопје во 1976 год.]] Социјалистичка Република Македонија била соочена со економска и социјална криза во текот на 1980-те како и остатокот на [[Југославија]]. Економската криза зпаочнала со нафтената криза во 1970-те и се зголемила поради огромниот долг на републиката, од околу 20 милијарди [[долар]]и кој бил позајмен со цел да се развива стопанството.<ref name="crise">{{harvsp|Rossos|2008|p=246}}</ref><ref name="Georgieva p.23"/> Републиката престанала да привлекува инвеститори, економскиот пораст почнал да стагнира и квалитетот на живот да се намалува.<ref name="crise"/> Во 1988, стапката на [[инфлација]] достигнува 250% и 27% од [[активна популација|активната популација]] е невработена. Бројката на невработеност била под југословенскиот просек (16,2 %) и имала огромна разлика со таа во Словенија, каде што стапката на невработеност изнесувала само 1.7%. Истата година, бруто-домашниот производ врз жител не достигнал повисоко од 1.399.000 динари за Македонија, додека југословенскиот просек бил 2.045.000 динари а тој на Словенија 3.140.000 динари.<ref name="Georgieva p.23"/> Економската криза довела и до зголемување на етничките тензии помеѓу двете најголеми народи, Македонците и Албанците. Растењето на албанскиот национализам доведува до зголемување на македонскиот. Така во 1987 година, 100 албански официјалци од Тетово биле отпуштени поради „идеолошки разлики“. Се случуваат големи протести на Албанците во 1988 во Куманово и Гостивар и следната година е прилагоден македонскиот амандман.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=128-130}}</ref> Додека претходно, републиката била дефинирана како „Држава за македонскиот народ и на турските и албанските малцинства“, новата дефиниција вклучувала „држава-нација на македонскиот народ“. Албанското малцинство реагирално преку петиции, но ситуацијата останала релативно мирна.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=133}}</ref> == Стопанство == [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[Југославија]] влегува како економски најнеразвиена и од војната најопустошена република. Со доаѓањето на комунистичката власт, македонската економија и стопанство почнуваат коренито да се изменуваат и градат во [[СССР|советскиот]] [[социјализам|социјалистички]] тип на планирано стопанство. Мерките на колективизација и насилната национализација (одземање на приватната сопственост на земјоделското и останатото земјиште на граѓаните) катастрофално ќе се одразат на македонското село. Во исто време започнува и засилена индустријализација на градовите, со што се предизвикува масовен прилив на селско население во градовите. Со изработката на првите петогодишни планови (петолетки) економската состојба и инфраструктура во [[Македонија]] почнува да се гради и да напредува со незапирлив подем. Се започнува со електрификација на градовите и селата, а во овој период на индустријализација се градат и најголемите индустриски капацитети. Договореното стопанство во СР Македонија, доаѓа во целосен колапс и пропаст кон крајот на осумдесеттите години на XX век, за целосно да крахира со распадот на [[СФРЈ]] кога се губат тогашните сигурни пласмани на производите на македонските претпријатија на пазарот во Југославија. [[Македонија]] главно го снабдувала [[СФРЈ|југословенскиот пазар]] со земјоделски производи, градинарски култури и ран [[зеленчук]], [[овошје]], [[тутун]] и цигари, [[челик]] за [[бродоградба]], текстилни производи и полуфабрикати кои најчесто биле дофабрикувани во [[Словенија]] и [[Хрватска]], а подоцна се извезувале и во странство и се пласирале како словенечки и хрватски производи. Сепак, [[Македонија]] поради разни околности, била во подредена економска положба во однос на поголемите републики особено на [[Србија]]. Поради тоа, економскиот развој во [[Македонија]] се задржал само во педесеттите и шеесеттите години на XX век, додека во седумдесеттите и осумдесеттите се забележувале знаци на економска стагнација, додека републики како [[Словенија]], [[Хрватска]] и [[Србија]] економски напредувале во однос на останатите. == Државни симболи== АСНОМ во 1944 година го усвоил првото знаме на Македонија. Тоа било со црвена позадина со жолта ѕвезда на средината. Во 1946, откако републиката влегла во југословенската федерација, ѕвездата била ставена во горниот лев агол. Грбот исто така бил адаптиран во [[1946]] и го користел дизајнот кој бил прифатен на АСНОМ во 1944. Дизајнот го симболизирал сонцето кое се крева над државата и ја симболизира слободата која се шири во Македонија. Централните фигури посочуваат кон Шар Планина со врвот Љуботен на планината Кораб. Под планината е претставено бранувањето на реката Вардар и на Охридското Езеро. На почетокот, претставената планина ја симболизирала планината во Пирид во македонска Бугарија. Опкружени се со пленица (во горниот дел) и со афион во позадината (во долниот дел) кои ја симболизираат флората и земјоделството во државата. Исто така е претставен и мак, растение кое било воведено во Македонија за време на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] и народни дезени. На врвот е зачувана црвената ѕвезда, симбол на [[комунизам|комунизмот]]. <gallery> Image:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|Знамето од 1944. Image:Flag of North Macedonia (1946–1992).svg|Знамето од 1946. Image:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|Грбот од 1944. Image:Coat_of_arms_of_Macedonia_(1946-2009).svg|Грбот од 1946. </gallery> == Административна поделба == * Во 1952 година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, градски општини и општини, биле за првпат воведени околиите и општините како локални територијални единици. Истата година Народна Република Македонија била поделена на 18 околии, 27 градски општини и 205 општини. {{Административна поделба на НР Македонија (1952-1955)}} * Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 73 општини. ** [[Скопска околија (1955-1957)|Скопската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Драчево|Драчево]], [[Општина Петровец|Петровец]], [[Општина Ракотинци|Ракотинци]], [[Општина Идадија|Идадија]], [[Општина Кале|Кале]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] и [[Општина Саат Кула|Саат Кула]] ** [[Битолска околија (1955-1957)|Битолската околија]] се состоела од 13 општини: [[Општина Битола|Битола]], [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]], [[Општина Дихово|Дихово]], [[Општина Долнени|Долнени]], [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]], [[Општина Крушево|Крушево]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]], [[Општина Мориово|Мориово]], [[Општина Новаци|Новаци]], [[Општина Плетвар|Плетвар]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] и [[Општина Тополчани|Тополчани]]. ** [[Кумановска околија (1955-1957)|Кумановската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Клечевце|Клечевце]], [[Општина Кратово|Кратово]], [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]], [[Општина Куманово|Куманово]], [[Општина Липково|Липково]], [[Општина Орашац|Орашац]], [[Општина Ранковце|Ранковце]], [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] и [[Општина Табановце|Табановце]] ** [[Охридска околија (1955-1957)|Охридската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Белчишта|Белчишта]], [[Општина Брод|Брод]], [[Општина Дебар|Дебар]], [[Општина Кичево|Кичево]], [[Општина Косел|Косел]], [[Општина Осломеј|Осломеј]], [[Општина Охрид|Охрид]], [[Општина Ресен|Ресен]], [[Општина Струга|Струга]] ** [[Тетовска околија (1955-1957)|Тетовската околија]] се состоела од 7 општини: [[Општина Врапчиште|Врапчиште]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Жеровјани|Жеровјани]], [[Општина Маврово|Маврово]], [[Општина Сараќино|Сараќино]], [[Општина Тетово|Тетово]] и [[Општина Теарце|Теарце]] ** [[Титоввелешка околија (1955-1957)|Титовелешката околија]] се состоела од 11 општини: [[Општина Богданци|Богданци]], [[Општина Богомила|Богомила]], [[Општина Валандово|Валандово]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]], [[Општина Градско|Градско]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]], [[Општина Конопиште|Конопиште]], [[Општина Неготино|Неготино]], [[Општина Отовица|Отовица]], [[Општина Велес|Велес]] и [[Општина Чашка|Чашка]] ** [[Штипска околија (1955-1957)|Штипската околија]] се состоела од 15 општини: [[Општина Берово|Берово]], [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Виница|Виница]], [[Општина Делчево|Делчево]], [[Општина Кочани|Кочани]], [[Општина Ново Село|Ново Село]], [[Општина Облешево|Облешево]], [[Општина Пехчево|Пехчево]], [[Општина Пробиштип|Пробиштип]], [[Општина Радовиш|Радовиш]], [[Општина Свети Николе|Свети Николе]], [[Општина Струмица|Струмица]], [[Општина Џумајлија|Џумајлија]] и [[Општина Штип|Штип]] * Во текот на 1962 година бројот на општините бил намален на 61. * Во 1966 година биле укинати околиите. == Демографија == {| class="wikitable" |+Етнички групи во Македонија (1943 — 1991) ! rowspan="2" |Етнички групи ! colspan="2" |1948 ! colspan="2" |1953 ! colspan="2" |1961 ! colspan="2" |1971 ! colspan="2" |1981 ! colspan="2" |1991 |- !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% |- |[[Македонци]] | align="right" | 789,648 | align="right" | 68.5 | align="right" | 860,699 | align="right" | 66.0 | align="right" | 1,000,854 | align="right" | 71.2 | align="right" | 1,142,375 | align="right" | 69.3 | align="right" | 1,281,195 | align="right" | 67.0 | align="right" | 1,328,187 | align="right" | 65.3 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="right" | 197,389 | align="right" | 17.1 | align="right" | 162,524 | align="right" | 12.5 | align="right" | 183,108 | align="right" | 13.0 | align="right" | 279,871 | align="right" | 17.0 | align="right" | 377,726 | align="right" | 19.8 | align="right" | 441,987 | align="right" | 21.7 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="right" | 95,940 | align="right" | 8.3 | align="right" | 203,938 | align="right" | 15.6 | align="right" | 131,481 | align="right" | 9.4 | align="right" | 108,552 | align="right" | 6.6 | align="right" | 86,691 | align="right" | 4.5 | align="right" | 77,080 | align="right" | 3.8 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="right" | 19,500 | align="right" | 1.7 | align="right" | 20,462 | align="right" | 1.6 | align="right" | 20,606 | align="right" | 1.5 | align="right" | 24,505 | align="right" | 1.5 | align="right" | 43,223 | align="right" | 2.3 | align="right" | 52,103 | align="right" | 2.6 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="right" | 29,721 | align="right" | 2.6 | align="right" | 35,112 | align="right" | 2.7 | align="right" | 42,728 | align="right" | 3.0 | align="right" | 46,465 | align="right" | 2.8 | align="right" | 44,613 | align="right" | 2.3 | align="right" | 42,775 | align="right" | 2.1 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | rowspan="2" |1,560 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |1,591 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |3,002 | rowspan="2" |0.2 | rowspan="2" |1,248 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |39,555 | rowspan="2" |2.1 | rowspan="2" |31,356 | rowspan="2" |1.5 |- |[[Муслимани (народ)|Муслимани]] |- |[[Македонски Власи|Власи]] | align="right" | 9,511 | align="right" | 0.8 | align="right" | 8,668 | align="right" | 0.7 | align="right" | 8,046 | align="right" | 0.6 | align="right" | 7,190 | align="right" | 0.4 | align="right" | 6,392 | align="right" | 0.3 | align="right" | 7,764 | align="right" | 0.4 |- |[[Македонски Бугари|Бугари]] | align="right" | 889 | align="right" | 0.1 | align="right" | 920 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,087 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,334 | align="right" | 0.2 | align="right" | 1,984 | align="right" | 0.1 | align="right" | 1,370 | align="right" | 0.1 |- |[[Македонски Хрвати|Хрвати]] | align="right" | 2,090 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,770 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,801 | align="right" | 0.3 | align="right" | 3,882 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,349 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,878 | align="right" | 0.1 |- |[[Црногорци]] | align="right" | 2,348 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,526 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,414 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,246 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,940 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,225 | align="right" | 0.1 |- |[[Југословени]] | | | | | align="right" | 1,260 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,652 | align="right" | 0.2 | align="right" | 14,240 | align="right" | 0.7 | | |- |Други/неопределени | align="right" | 4,390 | align="right" | 0.4 | align="right" | 5,304 | align="right" | 0.4 | align="right" | 4,616 | align="right" | 0.3 | align="right" | 22,988 | align="right" | 1.4 | align="right" | 6,228 | align="right" | 0.3 | align="right" | 45,239 | align="right" | 2.2 |- !Вкупно ! colspan="2" |1,152,986 ! colspan="2" |1,304,514 ! colspan="2" |1,406,003 ! colspan="2" |1,647,308 ! colspan="2" |1,909,136 ! colspan="2" |2,033,964 |} == Раководство == === Претседатели на АСНОМ === :''Видете: [[АСНОМ]]'' * [[Методија Андонов - Ченто]] === Претседатели на Президиумот на Собранието на НРМ === * [[Димитар Влахов]] * [[Богоја Фотев]] * [[Видое Смилевски]] === Претседатели на Собранието на НРМ (од 7 јули 1963 - СРМ) === * [[Борис Спиров]] (1946 - 1947) * [[Димитар Несторов]] (1947 - 1951) * [[Димче Стојанов - Мире]] (1951 - 1953) * [[Лазар Колишевски]] (1953 - 1958, 1958 - 1962) * [[Љупчо Арсов]] (1962 - 1963) * [[Видое Смилевски - Бато]] (1963 - 1967) * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] (1967 - 1968) * [[Никола Минчев]] (1968 - 1974) * [[Благоја Талески]] (1974 - 1978, 1978 - 1982) * [[Бошко Станковски]] (1982 - 1983, 1983 - 1984) * [[Ката Лахтова]] (1984 - 1985) * [[Станко Младеновски]] (1985 - 1986) * [[Вулнет Старова]] (1986 - 1991) === Претседатели на Претседателството на СРМ === * [[Видое Смилевски]] * [[Љупчо Арсов]] * [[Ангел Чемерски]] * [[Благоја Талески]] * [[Томе Буклески]] * [[Ванчо Апостолски]] * [[Драгољуб Ставрев]] * [[Јездимир Богдански]] * [[Владимир Митков]] === Премиери на НРМ/СРМ === * [[Лазар Колишевски]] (1945 – 1953), * [[Љупчо Арсов]] (1953 – 1961), * [[Александар Грличков]] (1961 – 1965), * [[Никола Минчев]] (1965 – 1968), * [[Ксенте Богоев]] (1968 – 1974), * [[Благоја Попов]] (1974 – 1982), * [[Драгољуб Ставрев]] (1982 – 1986), * [[Глигорије Гоговски]] (1986 – 1991) == Поврзано == * [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] * [[Историја на Република Македонија]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 Марксизам, комунизам и антикомунизам (8)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927220616/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 |date=2007-09-27 }}, Стојан Андов * [http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 Хуманоста на македонскиот комунизам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929083149/http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 |date=2007-09-29 }}, Зоран Тодоровски {{Претседатели на СР Македонија}} {{Социјалистичка Федеративна Република Југославија}} [[Категорија:Социјалистичка Република Македонија| ]] ofj5116rmntctdsk17lxnbgc55iihmg 5621300 5621299 2026-08-28T17:40:11Z Buli 2648 5621300 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Демократска Федерална Македонија {{nobold|<small>(1944–1946)</small>}}<hr/>Народна Република Македонија {{nobold|<small>(1946–1963)</small>}}<hr/>Социјалистичка Република Македонија {{nobold|<small>(1963–1991)</small>}}<hr/>Република Македонија {{nobold|<small>(1991)</small>}} | common_name = Македонија | status = [[Административна единица|Сојузна република]] на '''[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]''' | p1 = Царство Бугарија | flag_p1 = Flag of Bulgaria.svg | p2 = Кралство Албанија (1943-1944){{!}}Кралство Албанија | flag_p2 = Flag of Albania (1943-1944).svg | s1 = Република Македонија | flag_s1 = Flag of the Socialist Republic of Macedonia (1946–1991); Flag of North Macedonia (1991-1992).svg | flag = Flag of North Macedonia#History | image_flag = Flag of Macedonia (1946–1992).svg | flag_type = Знаме<br>(1946–1991) | image_coat = State Coat of arms of Macedonia.svg | symbol = National emblem of North Macedonia | symbol_type = Грб | anthem = [[Денес над Македонија]] (1945–1991)<br />{{center|[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]}} | image_map = Locator map Macedonia in Yugoslavia.svg | image_map_caption = Македонија во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] | capital = [[Скопје]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | common_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[српскохрватски]] | religion = [[Секуларна држава]] (''de jure'')<br>[[Државен атеизам]] (''de facto'')<ref>{{Cite book |last1=Kideckel |first1=David |last2=Halpern |first2=Joel |year=2000 |title=Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History |page=165 |publisher=Penn State Press |url=https://books.google.com/books?id=EEBkON-ySQUC|isbn=9780271044354}}</ref><ref>{{cite web |last=Avramović |first=Sima |year=2007 |title=Understanding Secularism in a Post-Communist State: Case of Serbia |url=https://www.iclrs.org/content/blurb/files/Serbia.1.pdf}}</ref> | government_type = {{small|'''1946–1990:'''}}<br> [[Титоизам|Титоистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[социјалистичка држава|социјалистичка република]]<br>{{small|'''1990–1991:'''}}<br> [[Парламентарна република]] | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | title_deputy = | deputy1 = | year_deputy1 = | deputy2 = | year_deputy2 = | deputy3 = | year_deputy3 = | deputy4 = | year_deputy4 = | deputy5 = | year_deputy5 = | deputy6 = | year_deputy6 = | legislature = | era = Студена војна | event_start = [[АСНОМ]] | date_start = 2 август | year_start = 1944 | event1 = Промена на името во НР Македонија | date_event1 = 8 март 1946 | event2 = Донесен е првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]] | date_event2 = 31 декември 1946 | event3 = Промена на името во СР Македонија | date_event3 = 12 април 1963 | event_end = [[Референдум во Македонија (1991)|Референдум за независност]] | year_end = 1991 | date_end = 8 септември | stat_year1 = 1948 | stat_pop1 = 1.1 милиони | stat_year2 = 1971 | stat_pop2 = 1.6 милиони | stat_year3 = 1991 | stat_pop3 = 2 милиони | currency = [[Југословенски динар]] (1945–1991)<ref>''In April 1945 war - time and pre - war currencies were called in and replaced by a new dinar with an exchange rate of one new to ten old dinars.'' For more: Clifford Darby (1966) Short History of Yugoslavia, Cambridge University Press, {{ISBN|9780521046763}}, p. 237.</ref><ref name="Annual1993">{{cite web|title=National Bank of the Republic of Macedonia. Annual Report 1993|url= http://www.nbrm.mk/WBStorage/Files/annual_report_1993.pdf|website=www.nbrm.mk}}</ref><ref>Tomasevich, Jozo (2002) War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration. Stanford University Press. {{ISBN|9780804779241}}, p. 705.</ref>{{efn|По ослободувањето на Македонија кон крајот на 1944 година, привремено продолжиле да се користат окупациските валути — [[албански лек|албанскиот лек]] (во западните делови) и [[Бугарски лев|бугарскиот лев]] (во останатиот дел од територијата). Президиумот на АСНОМ на 3 декември 1944 година донел решение за штембилување на овие банкноти заради спречување на инфлација. Во 1945 година тие биле заменети со југословенскиот динар.<ref>Веднаш штом е завршено штембилувањето на бугарските левови и албанските лекови, со цел упростување на валутното прашање во Македонија, лековите се заменети со левови. За тоа повереникот за финансии при Президиумот на АСНОМ реферира пред претставниците на народноослободителните одбори на конференцијата што е одржана во ослободено Скопје во врска со финансиските проблеми. На тој начин, штембилуваниот лев остана единствена валута на подрачјето на Македонија... Види и Закон за курсевите за повлекување на окупационите банкноти и за регулирање на обврските (Сл. лист на ДФЈ“, број 23 од 19 април 1945). For more see: ASNOM vo sozdavanjeto na državata na makedonskiot narod. Referati od naučen sobir održan od 29 do 31 oktomvri 1984 godina vo Skopje (1987) Makedonska akademija na naukite i umetnostite, str. 380.</ref><ref>Howard M. Berlin (2015) World Monetary Units. An Historical Dictionary, Country by Country. McFarland Incorporated, {{ISBN|9781476606736}}, p. 100.</ref><ref>Bulgarian currency had been used by the short-lived [[Independent Macedonia (1944)|pro-German puppet government]] in the autкmn of 1944. After the [[Capture of Skopje (1944)|capture of Skopje]] in November 1944, the new Macedonian authorities confiscated [[Bulgarian lev|лв.]]430 million, stamps, and other securities from the former [[Bulgarian National Bank]] building. They refused to give the funds to Sofia, and General [[Damyan Velchev]] ordered a Bulgarian artillery regiment to return from South Serbia to shell Skopje and confiscate the funds. The order was rescinded after the intervention of [[Marshal of the Soviet Union]] [[Fyodor Tolbukhin]], preventing an armed conflict. For more see: Добрин Мичев, Македонският въпрос и българо-югославските отношения: 9 септември 1944-1949, Унив. изд-во "Св. Климент Охридски", 1994, {{ISBN|9540701821}}, стр. 119.</ref><ref>According to the article, the author of which is a Bulgarian banking expert and doctor of finance, the used Bulgarian banknotes were stamped with the inscription: ''Democratic Federative Yugoslavia Finance Commission for Macedonia.'' When withdrawing at the beginning of September 1944, the Bulgarian authorities took the available banknotes to the headquarters of the Bulgarian National Bank in Skopje. However, the Bulgarian currency remained in circulation under German occupation. By order of [[Adolf-Heinz Beckerle]], additional quantities [[Bulgarian lev|lev]] were printed at the [[German Reich]] printing house in Berlin, where the Bulgarian banknotes were printed, and were sent to Macedonia. For more: Костадин Христов, За първите македонски банкноти. [https://www.risk-guidance.eu/publications/84-macedonia-bank Управление на риска ООД, 20.09.2017 г.]</ref>}} | today = }} '''Социјалистичка Република Македонија''' (скратено '''СР Македонија''') ― последното име на федеративна [[Македонија|Република Македонија]], кога била дел од [[СФРЈ|ДФЈ/ФНРЈ/СФРЈ]], име кое го носела од 12 април 1963 до 1991 година. Од 8 март 1946 година до 12 април [[1963]] година, земјата го носела името '''Народна Република Македонија''' и тоа име и државно уредување било сменето врз основа на Одлуката за прогласување на Уставот на Социјалистичка Република Македонија, донесена од Народното собрание на Народна Република Македонија, на заедничката седница на Републичкиот собор и Соборот на производителите.<ref>{{нмс | author= | title=Одлука за прогласување на уставот на Социјалистичка Република Македонија | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511115654/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | work= | page=217 | issue=15 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Социјалистичка Република Македонија]] | archivedate=2021-05-11 | date=12 април 1963 | accessdate=11 ноември 2023 | url-status=live }}</ref>. Првото име на современата македонска држава било '''Демократска Федерална Македонија''', како држава во составот на Демократска Федерална Југославија. Ова име било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]]. Во [[1991]] година по пат на [[Референдум во Македонија, 1991|референдумско изјаснување]], [[Република Македонија]] била прогласена за независна држава односно истата држава се отцепила од СФРЈ. Територијата која ја опфаќала ДФМ/НРМ/СРМ, во најголем дел е територијата на [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во текот на своето постоење СРМ, загубила свои делови од територијата кои административно влегле и денес во територијата на тогаш наречената [[Социјалистичка Република Србија|НР Србија]]. Така сè до [[1947]] година, [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Свети Прохор Пчински“]], каде е одржано Првото заседание на [[АСНОМ]], заедно со општините [[Општина Прешево|Прешево]], [[Општина Бујановац|Бујановац]], [[Општина Качаник|Качаник]] и [[Општина Витина|Витина]], административно биле под ДФ/НР Македонија и учествувале со свои претставници на заседанијата на [[АСНОМ]], за по [[1947]] овие територии да влезат во составот на НР Србија заедно со уште некои катастарски општини кои припаѓале во македонската држава.<ref>Според Славе Димитрија Талевски „Границите на Република Македонија“.</ref> == Историја == === Војна и ослободување на Македонија === [[Податотека:Trnica 1.JPG|thumb|left|Споменик на починатите од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] близу [[Гостивар]].]] Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], територијата на идната република била дел од [[Кралството Југославија]]. Оваа територија била вклучена во [[Вардарска Бановина]], една од деветте административни единици на кралството. Кралството Југославија присилно влегло во Втората светска војна во април 1941 година, откако [[Сили на Оската|Силите на Оската]] [[инвазија на Југославија|навлегуваат во државата]]. Државата била поделена на неколку фашистички држави и [[Бугарија]] го добила поголемиот дел на Вардарскиот дел на Македонија, на 19 април. Западот на територијата, кој главно бил населен од [[Македонски Албанци|Албанци]] паднал под контрола на [[Кралство Албанија (1939-1944)|Албанија]] која била под [[Кралство Италија|италијанско]] влијание. Бугарската доминација која станувала сè поопресивна довела до зголемување на чувствата за автономија. Оваа ситуација ја искористиле комунистите кои го признале и го бранеле македонскиот народ. Македонците во тој период биле поделени во две партии, [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] и [[бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Овие две партии ги поддржуваат правата на Македонците за самоопределба и замислуваат голема [[балканска федерација]] низ која голема обединета Македонија (вклучувајќи ги и [[Егејска Македонија|егејските]] и [[Пиринска Македонија|пиринските]] Македонци) ќе добијат автономија.<ref>{{Наведена книга|title=ASNOM et Armée nationale de Libération||publisher=Point de vue communiste|page=18}}</ref> [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]] конечно ја назначува Вардарска Македонија на југословенската партија.<ref>{{harvsp|Lampe|2000|p=102}}</ref> Македонските комунисти, односно партизани, започнуваат да се борат во 1941 година и создаваат единици за саботажа и осамостојување во [[Скопје]], [[Куманово]] и [[Прилеп]].<ref>{{cite web|url=http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|title=The Vardar Part of Macedonia during the War of National Liberation|publisher=Foundation Open Society Institute Skopje|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420185151/http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Manastir Sveti Prohor Pčinjski 02.JPG|thumb|лево|[[Манастир Свети Прохор Пчињски]], во денешна [[Србија]], каде што било одржано Првото заседание на АСНОМ.]] Во 1942, борбата била засилена и востанијата успеваат во ослободувањето на некои мали подрачја. Вториот конгрес на [[АВНОЈ|Антифашистичко собрание за народно ослободување на Југославија]] (АВНОЈ) на 29 ноември 1943 ја претставила македонската комунитичка партија и ја планирала Македонија да го има истиот статус на федерална членка како за Србија, Хрватска, Црна Гора и Босна и Херцеговина. [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија]] (АСНОМ) го одржува првото заседание во Манастирот Свети Прохор Пчињски на 2 август 1944 година, годишнина на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. За време на ова заседание, „Демократска Федерална Македонија“ е прогласена за независна. Истиот месец, бил создадени првите македонски дивизии на [[Југословенски партизани|Народно ослбодителната армија]]. Во септември, дивизиите броеле 60.000 партизани, поделени во три дивизии и три корпуси.<ref name="Georgieva p.19">{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=19}}.</ref> На почетокот на октомври, партизаните држеле контрола врз поголемиот дел од селските зони.<ref name="liberation"/> Бугарите брзо почнуваат да губат територии. Прилеп, е првиот ослободен град од страна на партизаните на 2 ноември и пред 12 ноември, исто така се ослободени Куманово, [[Штип]], Скопје, [[Ресен]], [[Битола]] и [[Охрид]]. Партизаните наидуваат на големо спротивставување кај [[Велес]], кој е сместен во долината на [[Вардар]] и им траело два дена исполнети со борба пред целосното влегување во градот на 11 ноември. [[Тетово]] е последниот ослободен град на 19 ноември.<ref name="liberation">{{harvsp|Rossos|2008|p=203}}</ref> Во средината на ноември, Силите на Оската биле целосно исфрлени и комунистички претставници се поставени во администрацијата<ref name="Georgieva p.19"/>. === Демократска Федерална Македонија === {{Поврзано|АСНОМ}} [[Податотека:Prvata makedonska vlada.jpg|мини|десно|Првата влада на ДФМ во 1945 година.]] Првото име на современата македонска држава е Демократска Федерална Македонија која била дел од [[Демократска Федерална Југославија]] односно првото име на социјалистичка Југославија, а трето име на Југославија воопшто. Ова име ДФ Македонија било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] со закон било сменето во Народна Република Македонија. [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|лево|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] Во виорот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]] одржано на [[2 август]] [[1944]] година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Св. Прохор Пчински]] со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[Соединетите Држави]] и [[Обединетото Кралство]], биле донесени следниве важни одлуки: * Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија * Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓаните на Демократска Македонија * Решението на АСНОМ за воведување на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] како службен јазик во македонската држава * Решението на АСНОМ за прогласување на [[Илинден]] – [[2 август]] за народен и државен празник на македонската држава. [[Првото заседание на АСНОМ]] основало свој [[Президиум]], кој всушност претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]].<ref>[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 www.sobranie.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180125134506/http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 |date=2018-01-25 }}, На 2 август 1944 година, [[Методија Андонов Ченто]] е избран за претседател на Президиумот на ова највисоко државно тело на '''Демократска Федерална Македонија''', која подоцна е именувана како [[Народна Република Македонија]].</ref> Територијата на државата била поделена на народни одбори, околии и општини како облици на локална управа и самоуправа. [[Податотека:Ss. Cyril and Methodius University in Skopje 6.jpg|мини|десно|Првиот универзитет во Македонија - [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] бил основан во 1949 година.]] Излегол првиот број на весникот „''[[Нова Македонија]]''“. Донесена одлука за основање на [[Учителска школа Скопје|Школата за народни учители]]. Била основана [[Народната библиотека „Климент Охридски“]]. Била основана [[Македонската филхармонија]]. [[Божиќни настани на Скопското Кале|Божиќните настани на Скопското Кале]]: одредени единици одбиваат да заминат на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] и наместо тоа сакаат да биде одено кон [[Солун]]. Бил основан [[Македонскиот народен театар]]. Бил одржан [[Првиот црковно-народен собор]] за обновување на [[Македонската православна црква]]. Била створена првата [[Влада на Македонија од 1945|македонска влада]]. Било донесено Решение за утврдување на [[македонската азбука]]. Од печат, излегол првиот македонски [[буквар]]. На [[8 март]] [[1946]] година, [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] донесол закон со кој дотогашното име Демократска Федерална Македонија да биде сменето во Народна Република Македонија.<ref>[http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=25&vId=72114596&lId=1&pmId=25 www.mia.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, На денешен ден, 8 март 1946. Президиумот на Народното собрание на Македонија донесе Закон за измена на името на Демократска Федерална Македонија</ref> == Поважни настани == * [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното Собрание на НР Македонија]] го усвоила првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]]. * Формирано е [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]]. * Основана е [[Македонската опера]]. * [[Информбиро]]то донесува резолуција со која се осудува комунистичка [[ФНРЈ|Југославија]]. * Основан е [[Македонскиот балет]]. * Основан е [[Институтот за национална историја]]. * Одржан е Првиот конгрес на [[Комунистичка партија на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]]. * Основан е [[УКИМ|Универзитетот Кирил и Методиј]]. * Формиран [[ФФМ|Македонскиот фудбалски сојуз]]. * Основано [[Друштвото на ликовните уметници на Македонија]]. * Народното собрание на [[ФНРЈ]] го донесува Законот за самоуправување со претпријатијата и стопанските организации. * Во [[Охрид]] е одржан [[Вториот македонски црковно-народен собор]], каде што е прифатен предлогот за обнова на [[Охридската Архиепископија]], олицетворена во самостојната [[Македонска православна црква]]. * Во [[1963]] се случил катастрофален земјотрес во [[Скопје]]. == Воспоставување на комунистичка власт во НРМ == Пресметката со учесниците на бунтот на некои воени единици во [[Скопје]] и во [[Штип]] е повод во македонските работи во почетокот на [[1945]] година да се вклучи сојузната [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а. Македонската [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а веќе во септември [[1944]] година во Кавадаречко, [[Ресен]]ско и во некои други подрачја има стрелано помали групи означени како [[народни непријатели]], но со доаѓањето на сојузната ОЗН-а почнуваат помасовни стрелања без судења во [[Куманово|Кумановско]], [[Велес|Велешко]], [[Скопје|Скопско]], [[Тетово|Тетовско]] и во [[Гостивар]]ско{{Citation needed}}. Македонија се ослободува во ноември 1944 со исклучиво домашни сили, во соработка со странски мисии. На чело на државата се наоѓа [[Президиумот на АСНОМ]] со [[Методија Андонов-Ченто]]. Постојат одредени размислувања за целосно ослободување на сите делови на Македонија со стапување во врска со тамошните македонски единици. Пречка за заминување на македонската војска за [[Солун]] се СССР и големите сили [[Кримска конференција|договорот од]] [[Јалта]], кои не се согласуваат со менување на границите на [[Грција]] од [[1919]]-[[1941]]. {{Историја на Македонија}} [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] на чело со [[Јосип Броз Тито]], не сакајќи да ги комплицира односите со сојузниците, не се ни обидува да делува на овие одлуки. Стравот од прогласување на независност на Македонската држава е втора но најзначајна причина. Во таа насока, КПЈ инсталира свои кадри, луѓе кои никогаш не биле запознаени и не учествувале во [[НОВ|Народноослободителната војна]] во Македонија{{Citation needed}}. Предводени од [[Лазар Колишевски]] следните години го дезавуираат раководството и скоро сите членови на Президиумот се осудени и отстранети од власта{{Citation needed}}. Тоа исто така е период на елиминација на осомничените народни непријатели поради ''соработка со окупаторот''{{Citation needed}}. === Борба за власт === Во Македонија почнува борба за власт, која трае некаде до крајот на [[1947]] година, а што ја води Комунистичката партија. ОЗН-а и служи како инструмент на насилство. На удар на партијата се: * Интелигенцијата (особено високообразованите кадри и учениците на повисоките класови од гимназиите во [[Битола]], [[Струмица]], [[Прилеп]], [[Кавадарци]], [[Велес]] и др.){{Citation needed}}; * Поимотните луѓе во градовите и селата{{Citation needed}}; * Македонското православно свештенство (''види [[Македонска православна црква]]''){{Citation needed}}. Интелигенцијата доаѓа во судир со власта, бидејќи не ја прифаќа опцијата за решавање на [[македонско прашање|македонското прашање]] исклучиво во рамките на [[Југославија]]. Тие сметаат дека постои историска шанса за обединување на Македонија со помош на [[САД]] и на [[Велика Британија]] и под нивни протекторат до целосна [[независност]]{{Citation needed}}. Припадниците на таа група не биле меѓусебе организациски и политички поврзани, иако имало повеќе изолирани мали кружоци. Раководството на КП преку ОЗН-а јавното дејствување и искажаните мисли и замисли на тие луѓе го оквалификува како „непријателско дејствување против народот и државата“. Иако тие заговарале демократизација на политичкиот живот во земјата, воспоставување и други гласила покрај „[[Нова Македонија]]“ (тоа го барал на пример [[Илија Чулев]]), ним им е судено како на заговорници за „насилно рушење на државата“{{Citation needed}}. [[Методија Андонов - Ченто]], на пример, е осомничен за намера да пребега во [[Грција]] за таму да формира терористички чети за напад врз властите во југословенскиот дел од Македонија. На тие луѓе им се наместени судски процеси и осудувани се на долгогодишна робија, а некои од нив на смрт. Таков е случајот и со некои гимназијалци, кои, како на пример во Струмица, веднаш се стрелани, а некои други го загубиле животот во затворите. Поимотните луѓе во градовите и во селата, иако најголем дел од нив го помагал партизанското движење, осудувани се на долгогодишен затвор{{Citation needed}} за да им се земе имотот и да се создаде база на државна сопственост. Така е уништуван економскиот граѓански слој во Македонија и земјата е комплетно пролетаризирана. === Црковно прашање === Спорот со православното свештенство избива во врска со прашањето за статусот на Православната црква во новата македонска држава. Македонското свештенство бара автокефална [[Македонска православна црква]]. Раководството на [[Сојуз на комунистите на Македонија|КПМ]] ја лансира идејата за [[Југословенска православна црква]], во чии рамки Македонската православна црква би имала [[автономија]]. Поаѓајќи од тој став, партијата го осудува барањето на свештениците за автокефална Македонска православна црква прогласувајќи го за сепаратистичко и непријателско кон државата. Бидејќи би се компромитирала ако јавно брани таква политика, партијата преку ОЗН-а и преку нејзините соработници настојува и успева да конструира случаи за компромитација на угледните свештеници во тоа време, тврдејќи дека тие се крадци и неморални, за да може да ги затвори и осуди. Бидејќи припадниците на интелигенцијата, на економски имотниот слој на градот и на селото и на свештенството не биле меѓусебе политички и организациски поврзани, КП зазема став во најголем дел од судењата на таквите луѓе да се докаже нивна поврзаност со [[ВМРО]] на [[Ванчо Михајлов]]{{Citation needed}}. === Државен терор === Имено, [[ВМРО]] како политичка организација на Македонците можеше да биде центар што би прераснал во политички конкурент на КП. Намерата, пак, процесите против противниците на КП без оглед на кој слој на населението припаѓале, да бидат водени така што ќе се докаже дека обвинетите биле поврзани со ВМРО на [[Ванчо Михајлов]], имала цел осудуваните да ги поврзе со терористичка организација и споменот за ВМРО да остане само спомен за она што било под раководство на Ванчо Михајлов{{Citation needed}}. Специфична непријателска средина партијата утврдила во [[малцинства]]та, особено во турското и во албанското малцинство, и спрема тие луѓе е водена политика на елиминација. Целта на раководството на КП била да создаде општество во Македонија во согласност со [[ленин]]истичките принципи на Комунистичката партија. Се барало и интелигенцијата и свештенството да се приспособат на тие принципи и да се елиминира секаква можност на слобода и [[плурализам]] во [[економија]]та, во политичкиот и во општествениот живот. Паралелно се градеа и институциите на македонската држава, првпат во поновата историја. Но и тој процес и' беше подреден на потребата од комплетна доминација на КП во животот на македонското општество. Затоа беа елиминирани барем половината од оние што ги градеа државата и државните институции. Така на пример, од вкупно 22 члена на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор на АСНОМ]], 10 члена се изложени на [[репресија]], а од вкупно 22 члена на [[Президиумот на АСНОМ]], 11 се изложени на репресија{{Citation needed}}. Според првата и единствена официјална "Информација за преземените мерки на органите на власта спрема државјани на Р Македонија за кои во периодот 1945-1993 година се располагало со основани сомненија дека дејствувале за формирање самостојна и [[обединета Македонија]]", изработена од МВР во [[1993]] година, во периодот [[1945]]-[[1985]] година вкупно во Македонија биле откриени 105 илегални групи и организации со над 1.200 припадници, чие дејствување било насочено кон ''отцепување на Македонија од заедницата на југословенските народи и создавање самостојна и обединета Македонија''. Од нив од слобода биле лишени 1.045 припадници на илегалните групи и организации, од кои 242 биле осудени на смрт или на временска казна до 15 години. Во периодот од [[1945]] до [[1980]] година се одржале околу 700 политички процеси против членовите и припадниците на тајните организации и групи, на кои биле изречени стотици смртни пресуди и долгогодишни затворски казни. За бројот на прогонуваните, затвораните и осудуваните лица со поинакви политички убедувања од постојниот комунистички режим доволно говорат 14.000 политички досиеја што ги водела Службата за државна безбедност при [[МВР]] и 22.000 затворски досиеја на затворените политички лица во затворот [[Идризово]], или вкупно 36.000 досиеја. Тоа се политички досиеја на лица (од разни возрасти и професии - револуционери, интелектуалци, лекари, студенти, обични и полуписмени селани, лица во поодмината возраст и ученици-гимназисти, деца на 16 години), затворани, осудувани, прогонувани и стрелани во периодот 1945-1985 година од новата македонска комунистичка власт, затоа што се бореле за независна [[Република Македонија]] и за идеалите на [[ВМРО]]{{Citation needed}}. Според неофицијални податоци, во периодот [[1949]]-[[1951]] биле затворени 7.330 средношколци, а само во затворот "Идризово" биле затворени 2.500 политички затвореници{{Citation needed}}. == Прва влада на НРМ == Првата [[Влада на РМ|Влада на НРМ]] е формирана на [[16 април]] [[1945]] година со одлука на [[АСНОМ|Третото заседание на АСНОМ]]. Нејзин прв претседател беше [[Лазар Колишевски]]. Како приоритетни цели во програмата на првата Влада беа посочени: подобрување на здравствената заштита, борба против неписменоста, озаконување на [[Кирилица|азбуката]] и [[Правопис на македонскиот јазик|правописот]] на [[македонски јазик|македонскиот литературен јазик]], развој на училиштата и формирање универзитет, развој на народно судство, борба против бирократијата и демократизација на органите на народната власт со спроведување слободни и тајни избори. == Напредување на републиката == [[Податотека:Tito u obilasku spomenika palim borcima NOB u Kumanovu (2).jpg|мини|десно|Претседателот Тито во посета на [[Спомен-костурница (Куманово)|Спомен костурницата]] во Куманово, 7 ноември 1972]] Во 1945, ситуацијата во Македонија е тешка поради чекорите кои требале да се преземат за да се создаде економски и социјален напредок. Било потребно да се кодифицира стандардниот македонски јазик, да се напишат речници, да се отворат училишта, да се воспостават медиуми и национална култура, да се изградат фабрики и електрични централи.<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=22}}</ref> Неписменоста кај населението била 64% во 1944 и отворање на училишта е еден од првите цело на новиот режим. Додека постоеле само 843 училишта во 1939, нивниот број се зголемил на 1487 во 1951. Комунистичките закони им дозволиле на децата од малцинствата да добијат пристап до образование на нивниот мајчин јазик, и истата година имало 1148 училишта на македонски јазик, 214 училишта на албански, 112 на турски и 13 на спрски јазик кои заедно броеле 177.579 ученици. Во 1959, овој број достигнал 211.556 и во 1973 330.698<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=98}}</ref>. Неписменоста значително опаднала: во 1953 40.3% од населението сè уште било неписмено додека во 1988, 10.9%. Овој резултат бил незначителен во споредба со тој во богатите републики како [[Словенија]], но е подобар од тој во [[Босна и Херцеговина]] (14.5%) и [[Косово]] (17.6%), во 1988.<ref name="ref-8">{{harvsp|Lampe|2000|p=340-341}}</ref>. Македонскиот јазик се кодифицирал во 1945 година. Дијалектот зборуван во главниот град Скопје се сметале за близок кон [[српски јазик|српскиот јазик]] и поради тоа дијалектите од Битола и Велес биле одбрани како тие за стандардизација на јазикот; македонската азбука била прифатена на 3 мај, а правописот на 7 јуни во истата година.<ref name="ref-9">{{harvsp|Poulton|2000|p=116}}.</ref> Воспоставувањето на македонската црква независна од српскиот патријархат е уште еден голем момент за македонската нација и уште една од ретките соработки помеѓу водичите на верата и тие на социјалистичката држава. Архиепископијата во Охрид, која исчезнала во 18 век, била повторно поставена во 1958 и нејзината [[автокефална црква|автокефалија]] е прогласена во 1967. Српската црква одбива да ја признае независноста. Односите помеѓу македонската црква и македонските власти останале добри, особено поради тоа што двете требале да се соочат со албанскиот национализам и исламизацијата на државата.<ref name="ref-9" /> [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] (МАНУ), уште една голема национална институција била основана во 1967.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manu.edu.mk/index.htm|title=Вовед во академијата|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420010643/http://www.manu.edu.mk/index.htm|url-status=dead}}</ref> Државата го добила името '''Социјалистичка Република Македонија''' во 1963. === Криза во 1980-те === [[Податотека:Pomnik – muzeum ofiar trzęsienia ziemi - Skopje - 001047n.jpg|мини|десно|Старата железничка станица во Скопје во 1976 год.]] Социјалистичка Република Македонија била соочена со економска и социјална криза во текот на 1980-те како и остатокот на [[Југославија]]. Економската криза зпаочнала со нафтената криза во 1970-те и се зголемила поради огромниот долг на републиката, од околу 20 милијарди [[долар]]и кој бил позајмен со цел да се развива стопанството.<ref name="crise">{{harvsp|Rossos|2008|p=246}}</ref><ref name="Georgieva p.23"/> Републиката престанала да привлекува инвеститори, економскиот пораст почнал да стагнира и квалитетот на живот да се намалува.<ref name="crise"/> Во 1988, стапката на [[инфлација]] достигнува 250% и 27% од [[активна популација|активната популација]] е невработена. Бројката на невработеност била под југословенскиот просек (16,2 %) и имала огромна разлика со таа во Словенија, каде што стапката на невработеност изнесувала само 1.7%. Истата година, бруто-домашниот производ врз жител не достигнал повисоко од 1.399.000 динари за Македонија, додека југословенскиот просек бил 2.045.000 динари а тој на Словенија 3.140.000 динари.<ref name="Georgieva p.23"/> Економската криза довела и до зголемување на етничките тензии помеѓу двете најголеми народи, Македонците и Албанците. Растењето на албанскиот национализам доведува до зголемување на македонскиот. Така во 1987 година, 100 албански официјалци од Тетово биле отпуштени поради „идеолошки разлики“. Се случуваат големи протести на Албанците во 1988 во Куманово и Гостивар и следната година е прилагоден македонскиот амандман.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=128-130}}</ref> Додека претходно, републиката била дефинирана како „Држава за македонскиот народ и на турските и албанските малцинства“, новата дефиниција вклучувала „држава-нација на македонскиот народ“. Албанското малцинство реагирално преку петиции, но ситуацијата останала релативно мирна.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=133}}</ref> == Стопанство == [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[Југославија]] влегува како економски најнеразвиена и од војната најопустошена република. Со доаѓањето на комунистичката власт, македонската економија и стопанство почнуваат коренито да се изменуваат и градат во [[СССР|советскиот]] [[социјализам|социјалистички]] тип на планирано стопанство. Мерките на колективизација и насилната национализација (одземање на приватната сопственост на земјоделското и останатото земјиште на граѓаните) катастрофално ќе се одразат на македонското село. Во исто време започнува и засилена индустријализација на градовите, со што се предизвикува масовен прилив на селско население во градовите. Со изработката на првите петогодишни планови (петолетки) економската состојба и инфраструктура во [[Македонија]] почнува да се гради и да напредува со незапирлив подем. Се започнува со електрификација на градовите и селата, а во овој период на индустријализација се градат и најголемите индустриски капацитети. Договореното стопанство во СР Македонија, доаѓа во целосен колапс и пропаст кон крајот на осумдесеттите години на XX век, за целосно да крахира со распадот на [[СФРЈ]] кога се губат тогашните сигурни пласмани на производите на македонските претпријатија на пазарот во Југославија. [[Македонија]] главно го снабдувала [[СФРЈ|југословенскиот пазар]] со земјоделски производи, градинарски култури и ран [[зеленчук]], [[овошје]], [[тутун]] и цигари, [[челик]] за [[бродоградба]], текстилни производи и полуфабрикати кои најчесто биле дофабрикувани во [[Словенија]] и [[Хрватска]], а подоцна се извезувале и во странство и се пласирале како словенечки и хрватски производи. Сепак, [[Македонија]] поради разни околности, била во подредена економска положба во однос на поголемите републики особено на [[Србија]]. Поради тоа, економскиот развој во [[Македонија]] се задржал само во педесеттите и шеесеттите години на XX век, додека во седумдесеттите и осумдесеттите се забележувале знаци на економска стагнација, додека републики како [[Словенија]], [[Хрватска]] и [[Србија]] економски напредувале во однос на останатите. == Државни симболи== АСНОМ во 1944 година го усвоил првото знаме на Македонија. Тоа било со црвена позадина со жолта ѕвезда на средината. Во 1946, откако републиката влегла во југословенската федерација, ѕвездата била ставена во горниот лев агол. Грбот исто така бил адаптиран во [[1946]] и го користел дизајнот кој бил прифатен на АСНОМ во 1944. Дизајнот го симболизирал сонцето кое се крева над државата и ја симболизира слободата која се шири во Македонија. Централните фигури посочуваат кон Шар Планина со врвот Љуботен на планината Кораб. Под планината е претставено бранувањето на реката Вардар и на Охридското Езеро. На почетокот, претставената планина ја симболизирала планината во Пирид во македонска Бугарија. Опкружени се со пленица (во горниот дел) и со афион во позадината (во долниот дел) кои ја симболизираат флората и земјоделството во државата. Исто така е претставен и мак, растение кое било воведено во Македонија за време на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] и народни дезени. На врвот е зачувана црвената ѕвезда, симбол на [[комунизам|комунизмот]]. <gallery> Image:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|Знамето од 1944. Image:Flag of North Macedonia (1946–1992).svg|Знамето од 1946. Image:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|Грбот од 1944. Image:Coat_of_arms_of_Macedonia_(1946-2009).svg|Грбот од 1946. </gallery> == Административна поделба == * Во 1952 година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, градски општини и општини, биле за првпат воведени околиите и општините како локални територијални единици. Истата година Народна Република Македонија била поделена на 18 околии, 27 градски општини и 205 општини. {{Административна поделба на НР Македонија (1952-1955)}} * Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 73 општини. ** [[Скопска околија (1955-1957)|Скопската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Драчево|Драчево]], [[Општина Петровец|Петровец]], [[Општина Ракотинци|Ракотинци]], [[Општина Идадија|Идадија]], [[Општина Кале|Кале]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] и [[Општина Саат Кула|Саат Кула]] ** [[Битолска околија (1955-1957)|Битолската околија]] се состоела од 13 општини: [[Општина Битола|Битола]], [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]], [[Општина Дихово|Дихово]], [[Општина Долнени|Долнени]], [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]], [[Општина Крушево|Крушево]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]], [[Општина Мориово|Мориово]], [[Општина Новаци|Новаци]], [[Општина Плетвар|Плетвар]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] и [[Општина Тополчани|Тополчани]]. ** [[Кумановска околија (1955-1957)|Кумановската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Клечевце|Клечевце]], [[Општина Кратово|Кратово]], [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]], [[Општина Куманово|Куманово]], [[Општина Липково|Липково]], [[Општина Орашац|Орашац]], [[Општина Ранковце|Ранковце]], [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] и [[Општина Табановце|Табановце]] ** [[Охридска околија (1955-1957)|Охридската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Белчишта|Белчишта]], [[Општина Брод|Брод]], [[Општина Дебар|Дебар]], [[Општина Кичево|Кичево]], [[Општина Косел|Косел]], [[Општина Осломеј|Осломеј]], [[Општина Охрид|Охрид]], [[Општина Ресен|Ресен]], [[Општина Струга|Струга]] ** [[Тетовска околија (1955-1957)|Тетовската околија]] се состоела од 7 општини: [[Општина Врапчиште|Врапчиште]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Жеровјани|Жеровјани]], [[Општина Маврово|Маврово]], [[Општина Сараќино|Сараќино]], [[Општина Тетово|Тетово]] и [[Општина Теарце|Теарце]] ** [[Титоввелешка околија (1955-1957)|Титовелешката околија]] се состоела од 11 општини: [[Општина Богданци|Богданци]], [[Општина Богомила|Богомила]], [[Општина Валандово|Валандово]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]], [[Општина Градско|Градско]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]], [[Општина Конопиште|Конопиште]], [[Општина Неготино|Неготино]], [[Општина Отовица|Отовица]], [[Општина Велес|Велес]] и [[Општина Чашка|Чашка]] ** [[Штипска околија (1955-1957)|Штипската околија]] се состоела од 15 општини: [[Општина Берово|Берово]], [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Виница|Виница]], [[Општина Делчево|Делчево]], [[Општина Кочани|Кочани]], [[Општина Ново Село|Ново Село]], [[Општина Облешево|Облешево]], [[Општина Пехчево|Пехчево]], [[Општина Пробиштип|Пробиштип]], [[Општина Радовиш|Радовиш]], [[Општина Свети Николе|Свети Николе]], [[Општина Струмица|Струмица]], [[Општина Џумајлија|Џумајлија]] и [[Општина Штип|Штип]] * Во текот на 1962 година бројот на општините бил намален на 61. * Во 1966 година биле укинати околиите. == Демографија == {| class="wikitable" |+Етнички групи во Македонија (1943 — 1991) ! rowspan="2" |Етнички групи ! colspan="2" |1948 ! colspan="2" |1953 ! colspan="2" |1961 ! colspan="2" |1971 ! colspan="2" |1981 ! colspan="2" |1991 |- !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% |- |[[Македонци]] | align="right" | 789,648 | align="right" | 68.5 | align="right" | 860,699 | align="right" | 66.0 | align="right" | 1,000,854 | align="right" | 71.2 | align="right" | 1,142,375 | align="right" | 69.3 | align="right" | 1,281,195 | align="right" | 67.0 | align="right" | 1,328,187 | align="right" | 65.3 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="right" | 197,389 | align="right" | 17.1 | align="right" | 162,524 | align="right" | 12.5 | align="right" | 183,108 | align="right" | 13.0 | align="right" | 279,871 | align="right" | 17.0 | align="right" | 377,726 | align="right" | 19.8 | align="right" | 441,987 | align="right" | 21.7 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="right" | 95,940 | align="right" | 8.3 | align="right" | 203,938 | align="right" | 15.6 | align="right" | 131,481 | align="right" | 9.4 | align="right" | 108,552 | align="right" | 6.6 | align="right" | 86,691 | align="right" | 4.5 | align="right" | 77,080 | align="right" | 3.8 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="right" | 19,500 | align="right" | 1.7 | align="right" | 20,462 | align="right" | 1.6 | align="right" | 20,606 | align="right" | 1.5 | align="right" | 24,505 | align="right" | 1.5 | align="right" | 43,223 | align="right" | 2.3 | align="right" | 52,103 | align="right" | 2.6 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="right" | 29,721 | align="right" | 2.6 | align="right" | 35,112 | align="right" | 2.7 | align="right" | 42,728 | align="right" | 3.0 | align="right" | 46,465 | align="right" | 2.8 | align="right" | 44,613 | align="right" | 2.3 | align="right" | 42,775 | align="right" | 2.1 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | rowspan="2" |1,560 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |1,591 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |3,002 | rowspan="2" |0.2 | rowspan="2" |1,248 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |39,555 | rowspan="2" |2.1 | rowspan="2" |31,356 | rowspan="2" |1.5 |- |[[Муслимани (народ)|Муслимани]] |- |[[Македонски Власи|Власи]] | align="right" | 9,511 | align="right" | 0.8 | align="right" | 8,668 | align="right" | 0.7 | align="right" | 8,046 | align="right" | 0.6 | align="right" | 7,190 | align="right" | 0.4 | align="right" | 6,392 | align="right" | 0.3 | align="right" | 7,764 | align="right" | 0.4 |- |[[Македонски Бугари|Бугари]] | align="right" | 889 | align="right" | 0.1 | align="right" | 920 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,087 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,334 | align="right" | 0.2 | align="right" | 1,984 | align="right" | 0.1 | align="right" | 1,370 | align="right" | 0.1 |- |[[Македонски Хрвати|Хрвати]] | align="right" | 2,090 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,770 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,801 | align="right" | 0.3 | align="right" | 3,882 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,349 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,878 | align="right" | 0.1 |- |[[Црногорци]] | align="right" | 2,348 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,526 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,414 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,246 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,940 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,225 | align="right" | 0.1 |- |[[Југословени]] | | | | | align="right" | 1,260 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,652 | align="right" | 0.2 | align="right" | 14,240 | align="right" | 0.7 | | |- |Други/неопределени | align="right" | 4,390 | align="right" | 0.4 | align="right" | 5,304 | align="right" | 0.4 | align="right" | 4,616 | align="right" | 0.3 | align="right" | 22,988 | align="right" | 1.4 | align="right" | 6,228 | align="right" | 0.3 | align="right" | 45,239 | align="right" | 2.2 |- !Вкупно ! colspan="2" |1,152,986 ! colspan="2" |1,304,514 ! colspan="2" |1,406,003 ! colspan="2" |1,647,308 ! colspan="2" |1,909,136 ! colspan="2" |2,033,964 |} == Раководство == === Претседатели на АСНОМ === :''Видете: [[АСНОМ]]'' * [[Методија Андонов - Ченто]] === Претседатели на Президиумот на Собранието на НРМ === * [[Димитар Влахов]] * [[Богоја Фотев]] * [[Видое Смилевски]] === Претседатели на Собранието на НРМ (од 7 јули 1963 - СРМ) === * [[Борис Спиров]] (1946 - 1947) * [[Димитар Несторов]] (1947 - 1951) * [[Димче Стојанов - Мире]] (1951 - 1953) * [[Лазар Колишевски]] (1953 - 1958, 1958 - 1962) * [[Љупчо Арсов]] (1962 - 1963) * [[Видое Смилевски - Бато]] (1963 - 1967) * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] (1967 - 1968) * [[Никола Минчев]] (1968 - 1974) * [[Благоја Талески]] (1974 - 1978, 1978 - 1982) * [[Бошко Станковски]] (1982 - 1983, 1983 - 1984) * [[Ката Лахтова]] (1984 - 1985) * [[Станко Младеновски]] (1985 - 1986) * [[Вулнет Старова]] (1986 - 1991) === Претседатели на Претседателството на СРМ === * [[Видое Смилевски]] * [[Љупчо Арсов]] * [[Ангел Чемерски]] * [[Благоја Талески]] * [[Томе Буклески]] * [[Ванчо Апостолски]] * [[Драгољуб Ставрев]] * [[Јездимир Богдански]] * [[Владимир Митков]] === Премиери на НРМ/СРМ === * [[Лазар Колишевски]] (1945 – 1953), * [[Љупчо Арсов]] (1953 – 1961), * [[Александар Грличков]] (1961 – 1965), * [[Никола Минчев]] (1965 – 1968), * [[Ксенте Богоев]] (1968 – 1974), * [[Благоја Попов]] (1974 – 1982), * [[Драгољуб Ставрев]] (1982 – 1986), * [[Глигорије Гоговски]] (1986 – 1991) == Поврзано == * [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] * [[Историја на Република Македонија]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 Марксизам, комунизам и антикомунизам (8)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927220616/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 |date=2007-09-27 }}, Стојан Андов * [http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 Хуманоста на македонскиот комунизам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929083149/http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 |date=2007-09-29 }}, Зоран Тодоровски {{Претседатели на СР Македонија}} {{Социјалистичка Федеративна Република Југославија}} [[Категорија:Социјалистичка Република Македонија| ]] hd8slpl3p5ipbpwen7kk31onrz6td1y 5621301 5621300 2026-08-28T17:41:47Z Buli 2648 5621301 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Демократска Федерална Македонија {{nobold|<small>(1944–1946)</small>}}<hr/>Народна Република Македонија {{nobold|<small>(1946–1963)</small>}}<hr/>Социјалистичка Република Македонија {{nobold|<small>(1963–1991)</small>}}<hr/>Република Македонија {{nobold|<small>(1991)</small>}} | common_name = Македонија | status = [[Административна единица|Сојузна република]] на '''[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]''' | p1 = Царство Бугарија | flag_p1 = Flag of Bulgaria.svg | p2 = Кралство Албанија (1943-1944){{!}}Кралство Албанија | flag_p2 = Flag of Albania (1943-1944).svg | s1 = Република Македонија | flag_s1 = Flag of the Socialist Republic of Macedonia (1946–1991); Flag of North Macedonia (1991-1992).svg | flag = Flag of North Macedonia#History | image_flag = Flag of Macedonia (1946–1992).svg | flag_type = Знаме<br>(1946–1991) | image_coat = State Coat of arms of Macedonia.svg | symbol = National emblem of North Macedonia | symbol_type = Грб | anthem = [[Денес над Македонија]] (1945–1991)<br />{{center|[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]}} | image_map = Locator map Macedonia in Yugoslavia.svg | image_map_caption = Македонија во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] | capital = [[Скопје]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | common_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[српскохрватски]] | religion = [[Секуларна држава]] (''de jure'')<br>[[Државен атеизам]] (''de facto'')<ref>{{Cite book |last1=Kideckel |first1=David |last2=Halpern |first2=Joel |year=2000 |title=Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History |page=165 |publisher=Penn State Press |url=https://books.google.com/books?id=EEBkON-ySQUC|isbn=9780271044354}}</ref><ref>{{cite web |last=Avramović |first=Sima |year=2007 |title=Understanding Secularism in a Post-Communist State: Case of Serbia |url=https://www.iclrs.org/content/blurb/files/Serbia.1.pdf}}</ref> | government_type = {{small|'''1946–1990:'''}}<br> [[Титоизам|Титоистичка]] [[Еднопартиска држава|еднопартиска]] [[социјалистичка држава|социјалистичка република]]<br>{{small|'''1990–1991:'''}}<br> [[Парламентарна република]] | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | title_deputy = | deputy1 = | year_deputy1 = | deputy2 = | year_deputy2 = | deputy3 = | year_deputy3 = | deputy4 = | year_deputy4 = | deputy5 = | year_deputy5 = | deputy6 = | year_deputy6 = | legislature = | era = Студена војна | event_start = [[АСНОМ]] | date_start = 2 август | year_start = 1944 | event1 = Промена на името во НР Македонија | date_event1 = 8 март 1946 | event2 = Донесен е [[Устав на НР Македонија (1946)|Уставот на НР Македонија]] | date_event2 = 31 декември 1946 | event3 = Промена на името во СР Македонија | date_event3 = 12 април 1963 | event_end = [[Референдум во Македонија (1991)|Референдум за независност]] | year_end = 1991 | date_end = 8 септември | stat_year1 = 1948 | stat_pop1 = 1.1 милиони | stat_year2 = 1971 | stat_pop2 = 1.6 милиони | stat_year3 = 1991 | stat_pop3 = 2 милиони | currency = [[Југословенски динар]] (1945–1991)<ref>''In April 1945 war - time and pre - war currencies were called in and replaced by a new dinar with an exchange rate of one new to ten old dinars.'' For more: Clifford Darby (1966) Short History of Yugoslavia, Cambridge University Press, {{ISBN|9780521046763}}, p. 237.</ref><ref name="Annual1993">{{cite web|title=National Bank of the Republic of Macedonia. Annual Report 1993|url= http://www.nbrm.mk/WBStorage/Files/annual_report_1993.pdf|website=www.nbrm.mk}}</ref><ref>Tomasevich, Jozo (2002) War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration. Stanford University Press. {{ISBN|9780804779241}}, p. 705.</ref>{{efn|По ослободувањето на Македонија кон крајот на 1944 година, привремено продолжиле да се користат окупациските валути — [[албански лек|албанскиот лек]] (во западните делови) и [[Бугарски лев|бугарскиот лев]] (во останатиот дел од територијата). Президиумот на АСНОМ на 3 декември 1944 година донел решение за штембилување на овие банкноти заради спречување на инфлација. Во 1945 година тие биле заменети со југословенскиот динар.<ref>Веднаш штом е завршено штембилувањето на бугарските левови и албанските лекови, со цел упростување на валутното прашање во Македонија, лековите се заменети со левови. За тоа повереникот за финансии при Президиумот на АСНОМ реферира пред претставниците на народноослободителните одбори на конференцијата што е одржана во ослободено Скопје во врска со финансиските проблеми. На тој начин, штембилуваниот лев остана единствена валута на подрачјето на Македонија... Види и Закон за курсевите за повлекување на окупационите банкноти и за регулирање на обврските (Сл. лист на ДФЈ“, број 23 од 19 април 1945). For more see: ASNOM vo sozdavanjeto na državata na makedonskiot narod. Referati od naučen sobir održan od 29 do 31 oktomvri 1984 godina vo Skopje (1987) Makedonska akademija na naukite i umetnostite, str. 380.</ref><ref>Howard M. Berlin (2015) World Monetary Units. An Historical Dictionary, Country by Country. McFarland Incorporated, {{ISBN|9781476606736}}, p. 100.</ref><ref>Bulgarian currency had been used by the short-lived [[Independent Macedonia (1944)|pro-German puppet government]] in the autкmn of 1944. After the [[Capture of Skopje (1944)|capture of Skopje]] in November 1944, the new Macedonian authorities confiscated [[Bulgarian lev|лв.]]430 million, stamps, and other securities from the former [[Bulgarian National Bank]] building. They refused to give the funds to Sofia, and General [[Damyan Velchev]] ordered a Bulgarian artillery regiment to return from South Serbia to shell Skopje and confiscate the funds. The order was rescinded after the intervention of [[Marshal of the Soviet Union]] [[Fyodor Tolbukhin]], preventing an armed conflict. For more see: Добрин Мичев, Македонският въпрос и българо-югославските отношения: 9 септември 1944-1949, Унив. изд-во "Св. Климент Охридски", 1994, {{ISBN|9540701821}}, стр. 119.</ref><ref>According to the article, the author of which is a Bulgarian banking expert and doctor of finance, the used Bulgarian banknotes were stamped with the inscription: ''Democratic Federative Yugoslavia Finance Commission for Macedonia.'' When withdrawing at the beginning of September 1944, the Bulgarian authorities took the available banknotes to the headquarters of the Bulgarian National Bank in Skopje. However, the Bulgarian currency remained in circulation under German occupation. By order of [[Adolf-Heinz Beckerle]], additional quantities [[Bulgarian lev|lev]] were printed at the [[German Reich]] printing house in Berlin, where the Bulgarian banknotes were printed, and were sent to Macedonia. For more: Костадин Христов, За първите македонски банкноти. [https://www.risk-guidance.eu/publications/84-macedonia-bank Управление на риска ООД, 20.09.2017 г.]</ref>}} | today = }} '''Социјалистичка Република Македонија''' (скратено '''СР Македонија''') ― последното име на федеративна [[Македонија|Република Македонија]], кога била дел од [[СФРЈ|ДФЈ/ФНРЈ/СФРЈ]], име кое го носела од 12 април 1963 до 1991 година. Од 8 март 1946 година до 12 април [[1963]] година, земјата го носела името '''Народна Република Македонија''' и тоа име и државно уредување било сменето врз основа на Одлуката за прогласување на Уставот на Социјалистичка Република Македонија, донесена од Народното собрание на Народна Република Македонија, на заедничката седница на Републичкиот собор и Соборот на производителите.<ref>{{нмс | author= | title=Одлука за прогласување на уставот на Социјалистичка Република Македонија | url=https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511115654/https://www.slvesnik.com.mk/Issues/37EB0C4961424D1286094520A974BBC9.pdf | work= | page=217 | issue=15 | publisher=[[Службен весник на Република Македонија|Службен весник на Социјалистичка Република Македонија]] | archivedate=2021-05-11 | date=12 април 1963 | accessdate=11 ноември 2023 | url-status=live }}</ref>. Првото име на современата македонска држава било '''Демократска Федерална Македонија''', како држава во составот на Демократска Федерална Југославија. Ова име било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]]. Во [[1991]] година по пат на [[Референдум во Македонија, 1991|референдумско изјаснување]], [[Република Македонија]] била прогласена за независна држава односно истата држава се отцепила од СФРЈ. Територијата која ја опфаќала ДФМ/НРМ/СРМ, во најголем дел е територијата на [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во текот на своето постоење СРМ, загубила свои делови од територијата кои административно влегле и денес во територијата на тогаш наречената [[Социјалистичка Република Србија|НР Србија]]. Така сè до [[1947]] година, [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот „Свети Прохор Пчински“]], каде е одржано Првото заседание на [[АСНОМ]], заедно со општините [[Општина Прешево|Прешево]], [[Општина Бујановац|Бујановац]], [[Општина Качаник|Качаник]] и [[Општина Витина|Витина]], административно биле под ДФ/НР Македонија и учествувале со свои претставници на заседанијата на [[АСНОМ]], за по [[1947]] овие територии да влезат во составот на НР Србија заедно со уште некои катастарски општини кои припаѓале во македонската држава.<ref>Според Славе Димитрија Талевски „Границите на Република Македонија“.</ref> == Историја == === Војна и ослободување на Македонија === [[Податотека:Trnica 1.JPG|thumb|left|Споменик на починатите од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] близу [[Гостивар]].]] Пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], територијата на идната република била дел од [[Кралството Југославија]]. Оваа територија била вклучена во [[Вардарска Бановина]], една од деветте административни единици на кралството. Кралството Југославија присилно влегло во Втората светска војна во април 1941 година, откако [[Сили на Оската|Силите на Оската]] [[инвазија на Југославија|навлегуваат во државата]]. Државата била поделена на неколку фашистички држави и [[Бугарија]] го добила поголемиот дел на Вардарскиот дел на Македонија, на 19 април. Западот на територијата, кој главно бил населен од [[Македонски Албанци|Албанци]] паднал под контрола на [[Кралство Албанија (1939-1944)|Албанија]] која била под [[Кралство Италија|италијанско]] влијание. Бугарската доминација која станувала сè поопресивна довела до зголемување на чувствата за автономија. Оваа ситуација ја искористиле комунистите кои го признале и го бранеле македонскиот народ. Македонците во тој период биле поделени во две партии, [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] и [[бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Овие две партии ги поддржуваат правата на Македонците за самоопределба и замислуваат голема [[балканска федерација]] низ која голема обединета Македонија (вклучувајќи ги и [[Егејска Македонија|егејските]] и [[Пиринска Македонија|пиринските]] Македонци) ќе добијат автономија.<ref>{{Наведена книга|title=ASNOM et Armée nationale de Libération||publisher=Point de vue communiste|page=18}}</ref> [[Комунистичка интернационала|Коминтерната]] конечно ја назначува Вардарска Македонија на југословенската партија.<ref>{{harvsp|Lampe|2000|p=102}}</ref> Македонските комунисти, односно партизани, започнуваат да се борат во 1941 година и создаваат единици за саботажа и осамостојување во [[Скопје]], [[Куманово]] и [[Прилеп]].<ref>{{cite web|url=http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|title=The Vardar Part of Macedonia during the War of National Liberation|publisher=Foundation Open Society Institute Skopje|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420185151/http://www.soros.org.mk/archive/G07/A07/aar0701.htm|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Manastir Sveti Prohor Pčinjski 02.JPG|thumb|лево|[[Манастир Свети Прохор Пчињски]], во денешна [[Србија]], каде што било одржано Првото заседание на АСНОМ.]] Во 1942, борбата била засилена и востанијата успеваат во ослободувањето на некои мали подрачја. Вториот конгрес на [[АВНОЈ|Антифашистичко собрание за народно ослободување на Југославија]] (АВНОЈ) на 29 ноември 1943 ја претставила македонската комунитичка партија и ја планирала Македонија да го има истиот статус на федерална членка како за Србија, Хрватска, Црна Гора и Босна и Херцеговина. [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија]] (АСНОМ) го одржува првото заседание во Манастирот Свети Прохор Пчињски на 2 август 1944 година, годишнина на [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. За време на ова заседание, „Демократска Федерална Македонија“ е прогласена за независна. Истиот месец, бил создадени првите македонски дивизии на [[Југословенски партизани|Народно ослбодителната армија]]. Во септември, дивизиите броеле 60.000 партизани, поделени во три дивизии и три корпуси.<ref name="Georgieva p.19">{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=19}}.</ref> На почетокот на октомври, партизаните држеле контрола врз поголемиот дел од селските зони.<ref name="liberation"/> Бугарите брзо почнуваат да губат територии. Прилеп, е првиот ослободен град од страна на партизаните на 2 ноември и пред 12 ноември, исто така се ослободени Куманово, [[Штип]], Скопје, [[Ресен]], [[Битола]] и [[Охрид]]. Партизаните наидуваат на големо спротивставување кај [[Велес]], кој е сместен во долината на [[Вардар]] и им траело два дена исполнети со борба пред целосното влегување во градот на 11 ноември. [[Тетово]] е последниот ослободен град на 19 ноември.<ref name="liberation">{{harvsp|Rossos|2008|p=203}}</ref> Во средината на ноември, Силите на Оската биле целосно исфрлени и комунистички претставници се поставени во администрацијата<ref name="Georgieva p.19"/>. === Демократска Федерална Македонија === {{Поврзано|АСНОМ}} [[Податотека:Prvata makedonska vlada.jpg|мини|десно|Првата влада на ДФМ во 1945 година.]] Првото име на современата македонска држава е Демократска Федерална Македонија која била дел од [[Демократска Федерална Југославија]] односно првото име на социјалистичка Југославија, а трето име на Југославија воопшто. Ова име ДФ Македонија било користено во периодот од [[2 август]] [[1944]] до [[8 март]] [[1946]] година, кога [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] со закон било сменето во Народна Република Македонија. [[Податотека:DEKLARACIJA na asnom za prava na graganinot.jpg|мини|лево|Декларација на АСНОМ за основните права на граѓаните на Федерална Македонија (2 август 1944)]] Во виорот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]] одржано на [[2 август]] [[1944]] година во [[Прохор Пчински (манастир)|манастирот Св. Прохор Пчински]] со присуство на делегати од сите краишта на [[Македонија]] и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - [[Соединетите Држави]] и [[Обединетото Кралство]], биле донесени следниве важни одлуки: * Решение за прогласување на АСНОМ за врховно законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија * Декларацијата на АСНОМ за основните права на граѓаните на Демократска Македонија * Решението на АСНОМ за воведување на [[македонски јазик|македонскиот јазик]] како службен јазик во македонската држава * Решението на АСНОМ за прогласување на [[Илинден]] – [[2 август]] за народен и државен празник на македонската држава. [[Првото заседание на АСНОМ]] основало свој [[Президиум]], кој всушност претставува прва македонска влада. Покрај претседател, Президиумот имал двајца потпретседатели, двајца секретари и 17 члена. За претседател е избран [[Методија Андонов - Ченто]].<ref>[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 www.sobranie.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180125134506/http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=55C78CD2E66E334188B3C8C0077BF605 |date=2018-01-25 }}, На 2 август 1944 година, [[Методија Андонов Ченто]] е избран за претседател на Президиумот на ова највисоко државно тело на '''Демократска Федерална Македонија''', која подоцна е именувана како [[Народна Република Македонија]].</ref> Територијата на државата била поделена на народни одбори, околии и општини како облици на локална управа и самоуправа. [[Податотека:Ss. Cyril and Methodius University in Skopje 6.jpg|мини|десно|Првиот универзитет во Македонија - [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] бил основан во 1949 година.]] Излегол првиот број на весникот „''[[Нова Македонија]]''“. Донесена одлука за основање на [[Учителска школа Скопје|Школата за народни учители]]. Била основана [[Народната библиотека „Климент Охридски“]]. Била основана [[Македонската филхармонија]]. [[Божиќни настани на Скопското Кале|Божиќните настани на Скопското Кале]]: одредени единици одбиваат да заминат на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]] и наместо тоа сакаат да биде одено кон [[Солун]]. Бил основан [[Македонскиот народен театар]]. Бил одржан [[Првиот црковно-народен собор]] за обновување на [[Македонската православна црква]]. Била створена првата [[Влада на Македонија од 1945|македонска влада]]. Било донесено Решение за утврдување на [[македонската азбука]]. Од печат, излегол првиот македонски [[буквар]]. На [[8 март]] [[1946]] година, [[Президиум на Народното Собрание|Президиумот на Народното Собрание]] донесол закон со кој дотогашното име Демократска Федерална Македонија да биде сменето во Народна Република Македонија.<ref>[http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=25&vId=72114596&lId=1&pmId=25 www.mia.com.mk]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, На денешен ден, 8 март 1946. Президиумот на Народното собрание на Македонија донесе Закон за измена на името на Демократска Федерална Македонија</ref> == Поважни настани == * [[Уставотворно собрание на Народна Република Македонија|Уставотворното Собрание на НР Македонија]] го усвоила првиот [[Устав на НР Македонија (1946)|Устав на НР Македонија]]. * Формирано е [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]]. * Основана е [[Македонската опера]]. * [[Информбиро]]то донесува резолуција со која се осудува комунистичка [[ФНРЈ|Југославија]]. * Основан е [[Македонскиот балет]]. * Основан е [[Институтот за национална историја]]. * Одржан е Првиот конгрес на [[Комунистичка партија на Македонија|Комунистичката партија на Македонија]]. * Основан е [[УКИМ|Универзитетот Кирил и Методиј]]. * Формиран [[ФФМ|Македонскиот фудбалски сојуз]]. * Основано [[Друштвото на ликовните уметници на Македонија]]. * Народното собрание на [[ФНРЈ]] го донесува Законот за самоуправување со претпријатијата и стопанските организации. * Во [[Охрид]] е одржан [[Вториот македонски црковно-народен собор]], каде што е прифатен предлогот за обнова на [[Охридската Архиепископија]], олицетворена во самостојната [[Македонска православна црква]]. * Во [[1963]] се случил катастрофален земјотрес во [[Скопје]]. == Воспоставување на комунистичка власт во НРМ == Пресметката со учесниците на бунтот на некои воени единици во [[Скопје]] и во [[Штип]] е повод во македонските работи во почетокот на [[1945]] година да се вклучи сојузната [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а. Македонската [[Одделение за заштита на народот|ОЗН]]-а веќе во септември [[1944]] година во Кавадаречко, [[Ресен]]ско и во некои други подрачја има стрелано помали групи означени како [[народни непријатели]], но со доаѓањето на сојузната ОЗН-а почнуваат помасовни стрелања без судења во [[Куманово|Кумановско]], [[Велес|Велешко]], [[Скопје|Скопско]], [[Тетово|Тетовско]] и во [[Гостивар]]ско{{Citation needed}}. Македонија се ослободува во ноември 1944 со исклучиво домашни сили, во соработка со странски мисии. На чело на државата се наоѓа [[Президиумот на АСНОМ]] со [[Методија Андонов-Ченто]]. Постојат одредени размислувања за целосно ослободување на сите делови на Македонија со стапување во врска со тамошните македонски единици. Пречка за заминување на македонската војска за [[Солун]] се СССР и големите сили [[Кримска конференција|договорот од]] [[Јалта]], кои не се согласуваат со менување на границите на [[Грција]] од [[1919]]-[[1941]]. {{Историја на Македонија}} [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] на чело со [[Јосип Броз Тито]], не сакајќи да ги комплицира односите со сојузниците, не се ни обидува да делува на овие одлуки. Стравот од прогласување на независност на Македонската држава е втора но најзначајна причина. Во таа насока, КПЈ инсталира свои кадри, луѓе кои никогаш не биле запознаени и не учествувале во [[НОВ|Народноослободителната војна]] во Македонија{{Citation needed}}. Предводени од [[Лазар Колишевски]] следните години го дезавуираат раководството и скоро сите членови на Президиумот се осудени и отстранети од власта{{Citation needed}}. Тоа исто така е период на елиминација на осомничените народни непријатели поради ''соработка со окупаторот''{{Citation needed}}. === Борба за власт === Во Македонија почнува борба за власт, која трае некаде до крајот на [[1947]] година, а што ја води Комунистичката партија. ОЗН-а и служи како инструмент на насилство. На удар на партијата се: * Интелигенцијата (особено високообразованите кадри и учениците на повисоките класови од гимназиите во [[Битола]], [[Струмица]], [[Прилеп]], [[Кавадарци]], [[Велес]] и др.){{Citation needed}}; * Поимотните луѓе во градовите и селата{{Citation needed}}; * Македонското православно свештенство (''види [[Македонска православна црква]]''){{Citation needed}}. Интелигенцијата доаѓа во судир со власта, бидејќи не ја прифаќа опцијата за решавање на [[македонско прашање|македонското прашање]] исклучиво во рамките на [[Југославија]]. Тие сметаат дека постои историска шанса за обединување на Македонија со помош на [[САД]] и на [[Велика Британија]] и под нивни протекторат до целосна [[независност]]{{Citation needed}}. Припадниците на таа група не биле меѓусебе организациски и политички поврзани, иако имало повеќе изолирани мали кружоци. Раководството на КП преку ОЗН-а јавното дејствување и искажаните мисли и замисли на тие луѓе го оквалификува како „непријателско дејствување против народот и државата“. Иако тие заговарале демократизација на политичкиот живот во земјата, воспоставување и други гласила покрај „[[Нова Македонија]]“ (тоа го барал на пример [[Илија Чулев]]), ним им е судено како на заговорници за „насилно рушење на државата“{{Citation needed}}. [[Методија Андонов - Ченто]], на пример, е осомничен за намера да пребега во [[Грција]] за таму да формира терористички чети за напад врз властите во југословенскиот дел од Македонија. На тие луѓе им се наместени судски процеси и осудувани се на долгогодишна робија, а некои од нив на смрт. Таков е случајот и со некои гимназијалци, кои, како на пример во Струмица, веднаш се стрелани, а некои други го загубиле животот во затворите. Поимотните луѓе во градовите и во селата, иако најголем дел од нив го помагал партизанското движење, осудувани се на долгогодишен затвор{{Citation needed}} за да им се земе имотот и да се создаде база на државна сопственост. Така е уништуван економскиот граѓански слој во Македонија и земјата е комплетно пролетаризирана. === Црковно прашање === Спорот со православното свештенство избива во врска со прашањето за статусот на Православната црква во новата македонска држава. Македонското свештенство бара автокефална [[Македонска православна црква]]. Раководството на [[Сојуз на комунистите на Македонија|КПМ]] ја лансира идејата за [[Југословенска православна црква]], во чии рамки Македонската православна црква би имала [[автономија]]. Поаѓајќи од тој став, партијата го осудува барањето на свештениците за автокефална Македонска православна црква прогласувајќи го за сепаратистичко и непријателско кон државата. Бидејќи би се компромитирала ако јавно брани таква политика, партијата преку ОЗН-а и преку нејзините соработници настојува и успева да конструира случаи за компромитација на угледните свештеници во тоа време, тврдејќи дека тие се крадци и неморални, за да може да ги затвори и осуди. Бидејќи припадниците на интелигенцијата, на економски имотниот слој на градот и на селото и на свештенството не биле меѓусебе политички и организациски поврзани, КП зазема став во најголем дел од судењата на таквите луѓе да се докаже нивна поврзаност со [[ВМРО]] на [[Ванчо Михајлов]]{{Citation needed}}. === Државен терор === Имено, [[ВМРО]] како политичка организација на Македонците можеше да биде центар што би прераснал во политички конкурент на КП. Намерата, пак, процесите против противниците на КП без оглед на кој слој на населението припаѓале, да бидат водени така што ќе се докаже дека обвинетите биле поврзани со ВМРО на [[Ванчо Михајлов]], имала цел осудуваните да ги поврзе со терористичка организација и споменот за ВМРО да остане само спомен за она што било под раководство на Ванчо Михајлов{{Citation needed}}. Специфична непријателска средина партијата утврдила во [[малцинства]]та, особено во турското и во албанското малцинство, и спрема тие луѓе е водена политика на елиминација. Целта на раководството на КП била да создаде општество во Македонија во согласност со [[ленин]]истичките принципи на Комунистичката партија. Се барало и интелигенцијата и свештенството да се приспособат на тие принципи и да се елиминира секаква можност на слобода и [[плурализам]] во [[економија]]та, во политичкиот и во општествениот живот. Паралелно се градеа и институциите на македонската држава, првпат во поновата историја. Но и тој процес и' беше подреден на потребата од комплетна доминација на КП во животот на македонското општество. Затоа беа елиминирани барем половината од оние што ги градеа државата и државните институции. Така на пример, од вкупно 22 члена на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор на АСНОМ]], 10 члена се изложени на [[репресија]], а од вкупно 22 члена на [[Президиумот на АСНОМ]], 11 се изложени на репресија{{Citation needed}}. Според првата и единствена официјална "Информација за преземените мерки на органите на власта спрема државјани на Р Македонија за кои во периодот 1945-1993 година се располагало со основани сомненија дека дејствувале за формирање самостојна и [[обединета Македонија]]", изработена од МВР во [[1993]] година, во периодот [[1945]]-[[1985]] година вкупно во Македонија биле откриени 105 илегални групи и организации со над 1.200 припадници, чие дејствување било насочено кон ''отцепување на Македонија од заедницата на југословенските народи и создавање самостојна и обединета Македонија''. Од нив од слобода биле лишени 1.045 припадници на илегалните групи и организации, од кои 242 биле осудени на смрт или на временска казна до 15 години. Во периодот од [[1945]] до [[1980]] година се одржале околу 700 политички процеси против членовите и припадниците на тајните организации и групи, на кои биле изречени стотици смртни пресуди и долгогодишни затворски казни. За бројот на прогонуваните, затвораните и осудуваните лица со поинакви политички убедувања од постојниот комунистички режим доволно говорат 14.000 политички досиеја што ги водела Службата за државна безбедност при [[МВР]] и 22.000 затворски досиеја на затворените политички лица во затворот [[Идризово]], или вкупно 36.000 досиеја. Тоа се политички досиеја на лица (од разни возрасти и професии - револуционери, интелектуалци, лекари, студенти, обични и полуписмени селани, лица во поодмината возраст и ученици-гимназисти, деца на 16 години), затворани, осудувани, прогонувани и стрелани во периодот 1945-1985 година од новата македонска комунистичка власт, затоа што се бореле за независна [[Република Македонија]] и за идеалите на [[ВМРО]]{{Citation needed}}. Според неофицијални податоци, во периодот [[1949]]-[[1951]] биле затворени 7.330 средношколци, а само во затворот "Идризово" биле затворени 2.500 политички затвореници{{Citation needed}}. == Прва влада на НРМ == Првата [[Влада на РМ|Влада на НРМ]] е формирана на [[16 април]] [[1945]] година со одлука на [[АСНОМ|Третото заседание на АСНОМ]]. Нејзин прв претседател беше [[Лазар Колишевски]]. Како приоритетни цели во програмата на првата Влада беа посочени: подобрување на здравствената заштита, борба против неписменоста, озаконување на [[Кирилица|азбуката]] и [[Правопис на македонскиот јазик|правописот]] на [[македонски јазик|македонскиот литературен јазик]], развој на училиштата и формирање универзитет, развој на народно судство, борба против бирократијата и демократизација на органите на народната власт со спроведување слободни и тајни избори. == Напредување на републиката == [[Податотека:Tito u obilasku spomenika palim borcima NOB u Kumanovu (2).jpg|мини|десно|Претседателот Тито во посета на [[Спомен-костурница (Куманово)|Спомен костурницата]] во Куманово, 7 ноември 1972]] Во 1945, ситуацијата во Македонија е тешка поради чекорите кои требале да се преземат за да се создаде економски и социјален напредок. Било потребно да се кодифицира стандардниот македонски јазик, да се напишат речници, да се отворат училишта, да се воспостават медиуми и национална култура, да се изградат фабрики и електрични централи.<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=22}}</ref> Неписменоста кај населението била 64% во 1944 и отворање на училишта е еден од првите цело на новиот режим. Додека постоеле само 843 училишта во 1939, нивниот број се зголемил на 1487 во 1951. Комунистичките закони им дозволиле на децата од малцинствата да добијат пристап до образование на нивниот мајчин јазик, и истата година имало 1148 училишта на македонски јазик, 214 училишта на албански, 112 на турски и 13 на спрски јазик кои заедно броеле 177.579 ученици. Во 1959, овој број достигнал 211.556 и во 1973 330.698<ref>{{harvsp|Georgieva|Konechni|1998|p=98}}</ref>. Неписменоста значително опаднала: во 1953 40.3% од населението сè уште било неписмено додека во 1988, 10.9%. Овој резултат бил незначителен во споредба со тој во богатите републики како [[Словенија]], но е подобар од тој во [[Босна и Херцеговина]] (14.5%) и [[Косово]] (17.6%), во 1988.<ref name="ref-8">{{harvsp|Lampe|2000|p=340-341}}</ref>. Македонскиот јазик се кодифицирал во 1945 година. Дијалектот зборуван во главниот град Скопје се сметале за близок кон [[српски јазик|српскиот јазик]] и поради тоа дијалектите од Битола и Велес биле одбрани како тие за стандардизација на јазикот; македонската азбука била прифатена на 3 мај, а правописот на 7 јуни во истата година.<ref name="ref-9">{{harvsp|Poulton|2000|p=116}}.</ref> Воспоставувањето на македонската црква независна од српскиот патријархат е уште еден голем момент за македонската нација и уште една од ретките соработки помеѓу водичите на верата и тие на социјалистичката држава. Архиепископијата во Охрид, која исчезнала во 18 век, била повторно поставена во 1958 и нејзината [[автокефална црква|автокефалија]] е прогласена во 1967. Српската црква одбива да ја признае независноста. Односите помеѓу македонската црква и македонските власти останале добри, особено поради тоа што двете требале да се соочат со албанскиот национализам и исламизацијата на државата.<ref name="ref-9" /> [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] (МАНУ), уште една голема национална институција била основана во 1967.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manu.edu.mk/index.htm|title=Вовед во академијата|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|accessdate=18 јуни 2020|archive-date=2011-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110420010643/http://www.manu.edu.mk/index.htm|url-status=dead}}</ref> Државата го добила името '''Социјалистичка Република Македонија''' во 1963. === Криза во 1980-те === [[Податотека:Pomnik – muzeum ofiar trzęsienia ziemi - Skopje - 001047n.jpg|мини|десно|Старата железничка станица во Скопје во 1976 год.]] Социјалистичка Република Македонија била соочена со економска и социјална криза во текот на 1980-те како и остатокот на [[Југославија]]. Економската криза зпаочнала со нафтената криза во 1970-те и се зголемила поради огромниот долг на републиката, од околу 20 милијарди [[долар]]и кој бил позајмен со цел да се развива стопанството.<ref name="crise">{{harvsp|Rossos|2008|p=246}}</ref><ref name="Georgieva p.23"/> Републиката престанала да привлекува инвеститори, економскиот пораст почнал да стагнира и квалитетот на живот да се намалува.<ref name="crise"/> Во 1988, стапката на [[инфлација]] достигнува 250% и 27% од [[активна популација|активната популација]] е невработена. Бројката на невработеност била под југословенскиот просек (16,2 %) и имала огромна разлика со таа во Словенија, каде што стапката на невработеност изнесувала само 1.7%. Истата година, бруто-домашниот производ врз жител не достигнал повисоко од 1.399.000 динари за Македонија, додека југословенскиот просек бил 2.045.000 динари а тој на Словенија 3.140.000 динари.<ref name="Georgieva p.23"/> Економската криза довела и до зголемување на етничките тензии помеѓу двете најголеми народи, Македонците и Албанците. Растењето на албанскиот национализам доведува до зголемување на македонскиот. Така во 1987 година, 100 албански официјалци од Тетово биле отпуштени поради „идеолошки разлики“. Се случуваат големи протести на Албанците во 1988 во Куманово и Гостивар и следната година е прилагоден македонскиот амандман.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=128-130}}</ref> Додека претходно, републиката била дефинирана како „Држава за македонскиот народ и на турските и албанските малцинства“, новата дефиниција вклучувала „држава-нација на македонскиот народ“. Албанското малцинство реагирално преку петиции, но ситуацијата останала релативно мирна.<ref>{{harvsp|Poulton|2000|p=133}}</ref> == Стопанство == [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во [[Југославија]] влегува како економски најнеразвиена и од војната најопустошена република. Со доаѓањето на комунистичката власт, македонската економија и стопанство почнуваат коренито да се изменуваат и градат во [[СССР|советскиот]] [[социјализам|социјалистички]] тип на планирано стопанство. Мерките на колективизација и насилната национализација (одземање на приватната сопственост на земјоделското и останатото земјиште на граѓаните) катастрофално ќе се одразат на македонското село. Во исто време започнува и засилена индустријализација на градовите, со што се предизвикува масовен прилив на селско население во градовите. Со изработката на првите петогодишни планови (петолетки) економската состојба и инфраструктура во [[Македонија]] почнува да се гради и да напредува со незапирлив подем. Се започнува со електрификација на градовите и селата, а во овој период на индустријализација се градат и најголемите индустриски капацитети. Договореното стопанство во СР Македонија, доаѓа во целосен колапс и пропаст кон крајот на осумдесеттите години на XX век, за целосно да крахира со распадот на [[СФРЈ]] кога се губат тогашните сигурни пласмани на производите на македонските претпријатија на пазарот во Југославија. [[Македонија]] главно го снабдувала [[СФРЈ|југословенскиот пазар]] со земјоделски производи, градинарски култури и ран [[зеленчук]], [[овошје]], [[тутун]] и цигари, [[челик]] за [[бродоградба]], текстилни производи и полуфабрикати кои најчесто биле дофабрикувани во [[Словенија]] и [[Хрватска]], а подоцна се извезувале и во странство и се пласирале како словенечки и хрватски производи. Сепак, [[Македонија]] поради разни околности, била во подредена економска положба во однос на поголемите републики особено на [[Србија]]. Поради тоа, економскиот развој во [[Македонија]] се задржал само во педесеттите и шеесеттите години на XX век, додека во седумдесеттите и осумдесеттите се забележувале знаци на економска стагнација, додека републики како [[Словенија]], [[Хрватска]] и [[Србија]] економски напредувале во однос на останатите. == Државни симболи== АСНОМ во 1944 година го усвоил првото знаме на Македонија. Тоа било со црвена позадина со жолта ѕвезда на средината. Во 1946, откако републиката влегла во југословенската федерација, ѕвездата била ставена во горниот лев агол. Грбот исто така бил адаптиран во [[1946]] и го користел дизајнот кој бил прифатен на АСНОМ во 1944. Дизајнот го симболизирал сонцето кое се крева над државата и ја симболизира слободата која се шири во Македонија. Централните фигури посочуваат кон Шар Планина со врвот Љуботен на планината Кораб. Под планината е претставено бранувањето на реката Вардар и на Охридското Езеро. На почетокот, претставената планина ја симболизирала планината во Пирид во македонска Бугарија. Опкружени се со пленица (во горниот дел) и со афион во позадината (во долниот дел) кои ја симболизираат флората и земјоделството во државата. Исто така е претставен и мак, растение кое било воведено во Македонија за време на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] и народни дезени. На врвот е зачувана црвената ѕвезда, симбол на [[комунизам|комунизмот]]. <gallery> Image:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|Знамето од 1944. Image:Flag of North Macedonia (1946–1992).svg|Знамето од 1946. Image:Coat of arms of Macedonia (1944–1946).svg|Грбот од 1944. Image:Coat_of_arms_of_Macedonia_(1946-2009).svg|Грбот од 1946. </gallery> == Административна поделба == * Во 1952 година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, градски општини и општини, биле за првпат воведени околиите и општините како локални територијални единици. Истата година Народна Република Македонија била поделена на 18 околии, 27 градски општини и 205 општини. {{Административна поделба на НР Македонија (1952-1955)}} * Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 73 општини. ** [[Скопска околија (1955-1957)|Скопската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Бутел|Бутел]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]], [[Општина Драчево|Драчево]], [[Општина Петровец|Петровец]], [[Општина Ракотинци|Ракотинци]], [[Општина Идадија|Идадија]], [[Општина Кале|Кале]], [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] и [[Општина Саат Кула|Саат Кула]] ** [[Битолска околија (1955-1957)|Битолската околија]] се состоела од 13 општини: [[Општина Битола|Битола]], [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]], [[Општина Дихово|Дихово]], [[Општина Долнени|Долнени]], [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]], [[Општина Крушево|Крушево]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]], [[Општина Мориово|Мориово]], [[Општина Новаци|Новаци]], [[Општина Плетвар|Плетвар]], [[Општина Прилеп|Прилеп]] и [[Општина Тополчани|Тополчани]]. ** [[Кумановска околија (1955-1957)|Кумановската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Клечевце|Клечевце]], [[Општина Кратово|Кратово]], [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]], [[Општина Куманово|Куманово]], [[Општина Липково|Липково]], [[Општина Орашац|Орашац]], [[Општина Ранковце|Ранковце]], [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] и [[Општина Табановце|Табановце]] ** [[Охридска околија (1955-1957)|Охридската околија]] се состоела од 9 општини: [[Општина Белчишта|Белчишта]], [[Општина Брод|Брод]], [[Општина Дебар|Дебар]], [[Општина Кичево|Кичево]], [[Општина Косел|Косел]], [[Општина Осломеј|Осломеј]], [[Општина Охрид|Охрид]], [[Општина Ресен|Ресен]], [[Општина Струга|Струга]] ** [[Тетовска околија (1955-1957)|Тетовската околија]] се состоела од 7 општини: [[Општина Врапчиште|Врапчиште]], [[Општина Гостивар|Гостивар]], [[Општина Жеровјани|Жеровјани]], [[Општина Маврово|Маврово]], [[Општина Сараќино|Сараќино]], [[Општина Тетово|Тетово]] и [[Општина Теарце|Теарце]] ** [[Титоввелешка околија (1955-1957)|Титовелешката околија]] се состоела од 11 општини: [[Општина Богданци|Богданци]], [[Општина Богомила|Богомила]], [[Општина Валандово|Валандово]], [[Општина Гевгелија|Гевгелија]], [[Општина Градско|Градско]], [[Општина Кавадарци|Кавадарци]], [[Општина Конопиште|Конопиште]], [[Општина Неготино|Неготино]], [[Општина Отовица|Отовица]], [[Општина Велес|Велес]] и [[Општина Чашка|Чашка]] ** [[Штипска околија (1955-1957)|Штипската околија]] се состоела од 15 општини: [[Општина Берово|Берово]], [[Општина Босилово|Босилово]], [[Општина Василево|Василево]], [[Општина Виница|Виница]], [[Општина Делчево|Делчево]], [[Општина Кочани|Кочани]], [[Општина Ново Село|Ново Село]], [[Општина Облешево|Облешево]], [[Општина Пехчево|Пехчево]], [[Општина Пробиштип|Пробиштип]], [[Општина Радовиш|Радовиш]], [[Општина Свети Николе|Свети Николе]], [[Општина Струмица|Струмица]], [[Општина Џумајлија|Џумајлија]] и [[Општина Штип|Штип]] * Во текот на 1962 година бројот на општините бил намален на 61. * Во 1966 година биле укинати околиите. == Демографија == {| class="wikitable" |+Етнички групи во Македонија (1943 — 1991) ! rowspan="2" |Етнички групи ! colspan="2" |1948 ! colspan="2" |1953 ! colspan="2" |1961 ! colspan="2" |1971 ! colspan="2" |1981 ! colspan="2" |1991 |- !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% !Број !% |- |[[Македонци]] | align="right" | 789,648 | align="right" | 68.5 | align="right" | 860,699 | align="right" | 66.0 | align="right" | 1,000,854 | align="right" | 71.2 | align="right" | 1,142,375 | align="right" | 69.3 | align="right" | 1,281,195 | align="right" | 67.0 | align="right" | 1,328,187 | align="right" | 65.3 |- |[[Македонски Албанци|Албанци]] | align="right" | 197,389 | align="right" | 17.1 | align="right" | 162,524 | align="right" | 12.5 | align="right" | 183,108 | align="right" | 13.0 | align="right" | 279,871 | align="right" | 17.0 | align="right" | 377,726 | align="right" | 19.8 | align="right" | 441,987 | align="right" | 21.7 |- |[[Македонски Турци|Турци]] | align="right" | 95,940 | align="right" | 8.3 | align="right" | 203,938 | align="right" | 15.6 | align="right" | 131,481 | align="right" | 9.4 | align="right" | 108,552 | align="right" | 6.6 | align="right" | 86,691 | align="right" | 4.5 | align="right" | 77,080 | align="right" | 3.8 |- |[[Македонски Роми|Роми]] | align="right" | 19,500 | align="right" | 1.7 | align="right" | 20,462 | align="right" | 1.6 | align="right" | 20,606 | align="right" | 1.5 | align="right" | 24,505 | align="right" | 1.5 | align="right" | 43,223 | align="right" | 2.3 | align="right" | 52,103 | align="right" | 2.6 |- |[[Македонски Срби|Срби]] | align="right" | 29,721 | align="right" | 2.6 | align="right" | 35,112 | align="right" | 2.7 | align="right" | 42,728 | align="right" | 3.0 | align="right" | 46,465 | align="right" | 2.8 | align="right" | 44,613 | align="right" | 2.3 | align="right" | 42,775 | align="right" | 2.1 |- |[[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | rowspan="2" |1,560 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |1,591 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |3,002 | rowspan="2" |0.2 | rowspan="2" |1,248 | rowspan="2" |0.1 | rowspan="2" |39,555 | rowspan="2" |2.1 | rowspan="2" |31,356 | rowspan="2" |1.5 |- |[[Муслимани (народ)|Муслимани]] |- |[[Македонски Власи|Власи]] | align="right" | 9,511 | align="right" | 0.8 | align="right" | 8,668 | align="right" | 0.7 | align="right" | 8,046 | align="right" | 0.6 | align="right" | 7,190 | align="right" | 0.4 | align="right" | 6,392 | align="right" | 0.3 | align="right" | 7,764 | align="right" | 0.4 |- |[[Македонски Бугари|Бугари]] | align="right" | 889 | align="right" | 0.1 | align="right" | 920 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,087 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,334 | align="right" | 0.2 | align="right" | 1,984 | align="right" | 0.1 | align="right" | 1,370 | align="right" | 0.1 |- |[[Македонски Хрвати|Хрвати]] | align="right" | 2,090 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,770 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,801 | align="right" | 0.3 | align="right" | 3,882 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,349 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,878 | align="right" | 0.1 |- |[[Црногорци]] | align="right" | 2,348 | align="right" | 0.2 | align="right" | 2,526 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,414 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,246 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,940 | align="right" | 0.2 | align="right" | 3,225 | align="right" | 0.1 |- |[[Југословени]] | | | | | align="right" | 1,260 | align="right" | 0.1 | align="right" | 3,652 | align="right" | 0.2 | align="right" | 14,240 | align="right" | 0.7 | | |- |Други/неопределени | align="right" | 4,390 | align="right" | 0.4 | align="right" | 5,304 | align="right" | 0.4 | align="right" | 4,616 | align="right" | 0.3 | align="right" | 22,988 | align="right" | 1.4 | align="right" | 6,228 | align="right" | 0.3 | align="right" | 45,239 | align="right" | 2.2 |- !Вкупно ! colspan="2" |1,152,986 ! colspan="2" |1,304,514 ! colspan="2" |1,406,003 ! colspan="2" |1,647,308 ! colspan="2" |1,909,136 ! colspan="2" |2,033,964 |} == Раководство == === Претседатели на АСНОМ === :''Видете: [[АСНОМ]]'' * [[Методија Андонов - Ченто]] === Претседатели на Президиумот на Собранието на НРМ === * [[Димитар Влахов]] * [[Богоја Фотев]] * [[Видое Смилевски]] === Претседатели на Собранието на НРМ (од 7 јули 1963 - СРМ) === * [[Борис Спиров]] (1946 - 1947) * [[Димитар Несторов]] (1947 - 1951) * [[Димче Стојанов - Мире]] (1951 - 1953) * [[Лазар Колишевски]] (1953 - 1958, 1958 - 1962) * [[Љупчо Арсов]] (1962 - 1963) * [[Видое Смилевски - Бато]] (1963 - 1967) * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] (1967 - 1968) * [[Никола Минчев]] (1968 - 1974) * [[Благоја Талески]] (1974 - 1978, 1978 - 1982) * [[Бошко Станковски]] (1982 - 1983, 1983 - 1984) * [[Ката Лахтова]] (1984 - 1985) * [[Станко Младеновски]] (1985 - 1986) * [[Вулнет Старова]] (1986 - 1991) === Претседатели на Претседателството на СРМ === * [[Видое Смилевски]] * [[Љупчо Арсов]] * [[Ангел Чемерски]] * [[Благоја Талески]] * [[Томе Буклески]] * [[Ванчо Апостолски]] * [[Драгољуб Ставрев]] * [[Јездимир Богдански]] * [[Владимир Митков]] === Премиери на НРМ/СРМ === * [[Лазар Колишевски]] (1945 – 1953), * [[Љупчо Арсов]] (1953 – 1961), * [[Александар Грличков]] (1961 – 1965), * [[Никола Минчев]] (1965 – 1968), * [[Ксенте Богоев]] (1968 – 1974), * [[Благоја Попов]] (1974 – 1982), * [[Драгољуб Ставрев]] (1982 – 1986), * [[Глигорије Гоговски]] (1986 – 1991) == Поврзано == * [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] * [[Историја на Република Македонија]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 Марксизам, комунизам и антикомунизам (8)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927220616/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=706&ArticleID=45087 |date=2007-09-27 }}, Стојан Андов * [http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 Хуманоста на македонскиот комунизам] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929083149/http://217.16.70.245/?pBroj=1995&stID=61450&pR=7 |date=2007-09-29 }}, Зоран Тодоровски {{Претседатели на СР Македонија}} {{Социјалистичка Федеративна Република Југославија}} [[Категорија:Социјалистичка Република Македонија| ]] ojrbcyvz41iws98uvjbsej897u2w9n0 0 4876 5621478 5586705 2026-08-29T08:30:44Z Bjankuloski06 332 5621478 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Политичка функција |post = Претседател |body = <br />Македонија |insignia = Coat_of_arms_of_the_President_of_North_Macedonia.svg |insigniasize = 100px |insigniacaption = [[Грб на Претседателот на Република Македонија|Грб на Претседателот<br>на Македонија]] |imagesize = 200px |image = Gordana Siljanovska-Davkova (2025-05-15).jpg |incumbent = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] |incumbentsince = 12 мај 2024 |style = |residence = [[Вила Водно]] |termlength = пет години, еднаш повторлив |formation = [[Устав на Република Македонија|Устав на Македонија]]<br />16 април 1991 |inaugural = [[Киро Глигоров]]<br />27 јануари 1991 |salary = 2.680 €/месечно<ref>[https://360stepeni.mk/pretsedatelot-vchera-ja-dobil-platata-od-165-000-denari-zgolemena-za-72-000-denari/ Претседателот вчера ја добил платата од 165 000 денари, зголемена за 72 000 денари]</ref> |website = [http://www.pretsedatel.mk/ pretsedatel.mk] }} {{Политика на Република Македонија}} '''Претседателот на Македонија''' (службено: '''претседател на Република Северна Македонија''', уште и '''претседател на Републиката''') — шеф на државата, како и врховен командант на вооружените сили и главен претставник на [[Македонија|Републиката]] во земјата и во странство. == Обврски и надлежности == === Внатрешна политика === Во однос на [[Внатрешна политика|внатрешната политика]], во согласност со уставните надлежности, претседателот на Републиката: * го определува мандатот за состав на [[Влада на Македонија|Владата]]; * предлага двајца судии на [[Уставен суд на Македонија|Уставниот суд]]; * предлага двајца членови на Судскиот совет; * ги предлага членовите на Советот за меѓунационални односи; * именува и разрешува и други носители на државни и јавни функции утврдени со Уставот и закон; * доделува [[Одликувања и признанија на Македонија|одликувања и признанија]]; * дава [[помилување|помилувања]] Голем дел од активностите на претседателот на државата на внатрешен план не се дефинирани со Уставот и законите и произлегуваат од приоритетите на претседателот посветени на поддршка на политичкиот дијалог, промоција и поддршка на активности на младите, како и проекти и активности во областа на образованието, науката, заштитата на животната средина, граѓанскиот сектор, економската соработка, унапредувањето на правата на ранливите групи во општеството и подобрувањето на инклузијата. Некои од таквите активности се: посети на локално ниво; средби со граѓани; учество на конференции и на други манифестации; покровителства на настани од национален и поширок интерес за државата; одржување предавања на настани; доделување стипендии во соработка со Министерството за образование и наука; активности поврзани со промоција на македонската наука и иноваторство; иницирање и реализирање проекти во соработка со научно-образовни институции и граѓански организации во државата; поддршка на спортски и на културни настани, како и поттикнување и поддршка на политичкиот дијалог.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pretsedatel.mk/внатрешна-политика/|title=Внатрешна политика|work=Претседател на Република Северна Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> === Надворешна политика === Во [[Надворешна политика|надворешната политика]] претседателот на државата има надлежности во однос на стратегиските правци на државата, нејзиното претставување надвор, начинот на кој се води надворешната политика, можностите за нова соработка, како и кадровската поставеност на [[дипломатија]]та. Во согласност со [[меѓународното право]] и обичаи, како највисок претставник на Републиката, претседателот ја претставува државата во меѓународни рамки, особено во контактот и во комуникацијата со другите држави и меѓународни организации. Секогаш кога претседателот престојува во официјална или работна посета на странска држава, ја претставува Републиката, а официјалните изјави на претседателот се и официјален став на државата. Имајќи предвид дека претседателот се избира на општи и непосредни избори и дека својот мандат го црпи директно од граѓаните, претседателот има дополнителна одговорност во претставувањето на државата во странство. Улогата на претседателот во претставувањето на Републиката е дефинирана со Уставот и Законот за надворешни работи. Според Законот за надворешни работи, претседателот на Републиката е прв меѓу четирите „органи за вршење на надворешни работи“, заедно со Собранието, Владата и Министерството за надворешни работи. Органите за вршење на надворешните работи ја создаваат, утврдуваат и спроведуваат надворешната политика на Републиката, согласно со Уставот и законите, и имено ги определуваат општите насоки, донесуваат и усвојуваат одлуки за активностите и ставовите и ги остваруваат со меѓусебна усогласена соработка сите државни активности поврзани со надворешните работи. Според Законот за надворешни работи, во вршењето на надворешните работи претседателот на Републиката: * ја претставува државата во меѓународните односи, согласно со меѓународното право и неговите надлежности; * учествува во создавањето на надворешната политика во соработка со Владата, преку утврдување на општите насоки на надворешната политика, вклучувајќи ги и прашањата од меѓународните односи со импликации врз безбедноста и одбраната на земјата; * го следи спроведувањето на надворешната политика, а за резултатите и евентуалните несогласувања со другите органи за вршење на надворешните работи може да го извести Собранието; * дава предлози и учествува во заземањето на ставови за одредени надворешно-политички прашања од неговата надлежност, вклучувајќи ги и безбедносните и одбранбените аспекти кои произлегуваат од меѓународните односи; * поставува и отповикува со указ амбасадори и пратеници на Републиката во странство; * дава согласност за издавање на агреман на шеф на странско дипломатско претставништво и * ги прима акредитивните и отповиковните писма на странските дипломатски претставници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pretsedatel.mk/nadvoresna-politika/|title=Надворешна политика|work=Претседател на Република Северна Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> === Одбрана и безбедност === Во областа на одбраната и безбедноста, а во согласност со неговите уставни и законски надлежности, претседателот на Републиката како врховен командант на [[Армија на Македонија|вооружените сили]] го поставува и го разрешува [[Началник на Генералштабот на АРМ|началникот на Генералштабот на Армијата]] и поставува и разрешува генерали. Тој е и претседател на Советот за безбедност и именува тројца од членовите на Советот. Претседателот, исто така, го именува и го разрешува директорот на [[Агенција за разузнавање|Агенцијата за разузнавање]]. Според Законот за одбрана, претседателот на Републиката и врховен командант на Армијата: * донесува стратегија за одбрана на Републиката; * донесува план за одбрана на Републиката; * ги пропишува мерките на приправност и наредува нивно спроведување; * пропишува организација и формација на Армијата; * донесува документи за употреба на Армијата и наредува нејзина употреба; * дава согласност на документите за развој на Армијата; * ги определува мерките за зголемување на борбената готовност на Армијата и наредува нивно спроведување; * наредува мобилизација на Армијата; * го пропишува командувањето во Армијата; * донесува прописи што се однесуваат на борбената готовност, вооружената борба и мобилизацијата на Армијата; * поставува старешини на формациски места генерали и унапредува и разрешува генерали и * поставува и отповикува воени претставници на Републиката во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pretsedatel.mk/odbranaibezbednost/|title=Одбрана и безбедност|work=Претседател на Република Северна Македонија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref> == Изборна постапка == [[Податотека:Gordana Siljanovska-Davkova ballot 2024.jpg|мини|десно|[[Гордана Сиљановска-Давкова]] како претседателски кандидат гласа во вториот круг на [[Македонски претседателски избори (2024)|изборите во 2024]]]] Претседателот на Републиката се избира на општи и [[Избори во Македонија|непосредни избори]], со тајно гласање, за мандат од пет години, со можност за најмногу два мандата. Изборот на претседател на Републиката го распишува претседателот на Собранието. Изборот на претседател на Републиката се врши во последните 60 дена од мандатот на претходниот претседател. Во случај на престанок на мандатот на претседателот на Републиката од која било причина, изборот на нов претседател се врши во рок од 40 дена од денот на престанокот на мандатот. Изборот се врши со модифициран систем од два круга. Кандидат може да биде избран во првиот круг само ако добие половина од гласовите од вкупниот број избирачи. Доколку во првиот круг ниту еден кандидат за претседател не го добие потребното мнозинство гласови, во вториот круг можат да учествуваат само двајца кандидати кои добиле најмногу гласови во првиот круг. Вториот круг на гласање се одржува во рок од 14 дена од завршувањето на првиот круг. За претседател е избран кандидатот кој добил мнозинство гласови од избирачите кои гласале, доколку гласале повеќе од 40% од вкупниот број избирачи. Доколку и во вториот круг не се исполнат условите, целата изборна постапка се повторува. === Квалификации === Претседателот на Републиката мора: * да биде македонски државјанин; * на денот на изборите наполнил најмалку 40 години живот; * до денот на изборите бил жител на Републиката најмалку десет години во последните петнаесет години. Кандидат за претседател на Републиката може да предложат најмалку 10.000 избирачи или најмалку 30 пратеници. == Пензија и бенефиции == Според закон, поранешните претседатели имаат право на пензија, чиј износ е еднаков на платата што ја прима актуелниот Претседател. Тие исто така имаат право на канцелариски простор и најмногу до три стручни лица, лично обезбедување, како и право на користење на службено возило и возач.<ref>{{cite act |title=Закон за правата на претседателот на Република Македонија и неговото семејство по престанување на функцијата |year=2004 |series=Службен весник на Република Македонија }}</ref> == Водачи на Македонија (1943 - 1991) == ===[[Социјалистичка Република Македонија]]=== ; Партија {{легенда2|#DD0000|[[Сојуз на комунистите на Македонија|СКМ/КПМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#DDDDDD|[[Независен политичар|Независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} ; Статус {{легенда|#E6E6AA|Вршител на должност|border=black}} {|class="wikitable" style="text-align:center" |- ! # ! width=180|Име<ref>[https://web.archive.org/web/20090101220137/http://www.terra.es/personal2/monolith/macedoni.htm Leaders of Macedonia] {{en}}</ref><br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! colspan=2|Мандат ! Политичка партија |- | align="center" colspan="6" | '''Претседател на Иницијативниот Комитет на АСНОМ'''<br />{{small|1943–1944}} |- ! rowspan=5 style="background:#DD0000; color:white;"| 1 | [[Методија Андонов - Ченто]]<br />{{small|(1902–1957)}} || [[File:Čento-vsv.jpg|60px]] || 1 октомври 1943 || 2 август 1944 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- | align="center" colspan="5" | '''Претседател на [[АСНОМ]]'''<br />{{small|1944–1945}} |- | [[Методија Андонов - Ченто]]<br />{{small|(1902–1957)}} || [[File:Čento-vsv.jpg|60px]] || 2 август 1944 || 1 јануари 1945 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- | align="center" colspan="5" | '''Претседатели на Президиумот на Народното Собрание'''<br><small>1945–1953</small> |- | [[Методија Андонов - Ченто]]<br />{{small|(1902–1957)}} || [[File:Čento-vsv.jpg|60px]] || 1 јануари 1945 || 15 март 1946 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#DD0000; color:white;"| — | [[Димитар Несторов]]<br />{{small|(1890–1968)}} || [[File:No image.png|60px]] || 16 март 1946 || 30 декември 1946 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 2 | [[Благоја Фотев|Богоја Фотев]]<br />{{small|(1900–1993)}} || [[File:Богоја Фотев.jpg|60px]] || 1947 || 4 јануари 1951 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#DD0000; color:white;"| — | [[Видое Смилевски]]<br />{{small|(1915–1979)}} || [[File:Vidoe Smilevski.jpg|60px]] || 4 јануари 1951 || 1953 || [[Сојуз на комунистите на Македонија|Комунистичка партија на Македонија<br />{{small|во 1952 преименувана во}}<br />Сојуз на комунистите на Македонија]] |- | align="center" colspan="6" | '''Претседатели на Народното Собрание'''<br />{{small|1953–1974}} |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 3 | [[Димче Стојанов]]<br />{{small|(1910–1991)}} || [[File:No image.png|60px]] || 1953 || 19 декември 1953 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 4 | [[Лазар Колишевски]]<br />{{small|(1914–2000)}} || [[File:Lazar Koliševski, foto.jpg|60px]] || 19 декември 1953 || 26 јуни 1962 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 5 | [[Љупчо Арсов]]<br />{{small|(1910–1986)}} || [[File:Ljupčo Arsov.jpg|60px]] || 26 јуни 1962 || 24 јуни 1963 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 6 | [[Видое Смилевски]]<br />{{small|(1915–1979)}} || [[File:Vidoe Smilevski.jpg|60px]] || 25 јуни 1963 || 12 мај 1967 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 7 | [[Мито Хаџивасилев]]<br />{{small|(1921–1968)}} || [[Податотека:Мито Хаџивасилев - Jasmin.png|80x80пкс]]|| 12 мај 1967 || 1 август 1968 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 8 | [[Никола Минчев]]<br />{{small|(1915–1997)}} || [[File:No image.png|60px]] || 23 декември 1968 || 6 мај 1974 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- | align="center" colspan="6" | '''Претседатели на Претседателството'''<br />{{small|1974–1991}} |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 9 | [[Видое Смилевски]]<br />{{small|(1915–1979)}} || [[File:Vidoe Smilevski.jpg|60px]] || 6 мај 1974 || 31 октомври 1979 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 10 | [[Љупчо Арсов]]<br />{{small|(1910–1986)}} || [[File:Ljupčo Arsov.jpg|60px]] || 31 октомври 1979 || 29 април 1982 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 11 | [[Ангел Чемерски]]<br />{{small|(1923–2005)}} || [[File:Ангел Чемерски.jpg|60px]] || 29 април 1982 || 29 април 1983 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 12 | [[Благоја Талески]]<br />{{small|(1924–2001)}} || [[File:No image.png|60px]] || 29 април 1983 || 29 април 1984 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 13 | [[Томе Буклески]]<br />{{small|(1921–2018)}} || [[File:No image.png|60px]] || 29 април 1984 || 26 април 1985 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 14 | [[Ванчо Апостолски]]<br />{{small|(1925–2008)}} || [[File:No image.png|60px]] || 26 април 1985 || 28 април 1986 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#DD0000; color:white;"| — | [[Матеја Матевски]]<br />{{small|(1929–2018)}} || [[File:Матеја Матевски.jpg|60px]] || 28 април 1986 || 30 април 1986 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 15 | [[Драгољуб Ставрев]]<br />{{small|(1932–2003)}} || [[File:No image.png|60px]] || 30 април 1986 || мај 1988 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 16 | [[Јездимир Богдански]]<br />{{small|(1930–2007)}} || [[File:Ezdimir Bogdanski.png|60px]] || мај 1988 || 28 април 1990 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DD0000; color:white;"| 17 | [[Владимир Митков]]<br />{{small|(1931–2024)}} || [[File:No image.png|60px]] || 28 април 1990 || 27 јануари 1991 || [[Сојуз на комунистите на Македонија]] |- ! style="background:#DDDDDD; color:black;"| 18 | [[Киро Глигоров]]<br />{{small|(1917–2012)}} || [[File:Kiro-gligorov.jpg|60px]] || 27 јануари 1991 || 18 септември 1991 || [[Независен политичар|Независен]] |} ==Претседатели на независна Македонија== '''Киро Глигоров''' Прв претседател на независна Република Македонија. Тој е роден на 3 мај 1917 година, а почина на 1 јануари 2012 година. Тој ја водеше земјата во периодот на нејзината независност и транзиција. По дипломирањето на Правниот факултет во Белград, тој активно учествуваше во создавањето на првата македонска влада. Во 1991 година, Глигоров беше избран за прв претседател на независна Република Македонија, а неговиот мандат е обележан со тежок период на меѓународно признавање на земјата. Во 1995 година, преживеа обид за атентат, но продолжи да ја води државата до 1999 година. '''Борис Трајковски''' Тој е на 25 јуни 1956 и трагично загина на 26 февруари 2004 година. За време на мандатот на Претседателот Борис Трајковски во Република Македонија се случуваа борбени дејствија, во кои безбедносните сили на републиката се бореа против недефинирана воена сила (ОНА). После борбените дејствија дојде до промена на уставното уредување на Република Македонија со што Македонија од граѓанска држава на Македонскиот народ и останатите народи стана држава на етничките заедници на Македонците, Албанците и останатите. Претседателот Борис Трајковски го заврши својот мандат после неговата трагична смрт во авионска несреќа под неразјаснети околности, со владиниот авион во близина на [[Мостар]], [[Босна и Херцеговина]]. '''Бранко Црвенковски''' Тој е роден на 12 октомври 1962. Бранко е македонски политичар и поранешен претседател на Република Македонија (2004–2009). Претходно, Црвенковски беше премиер на земјата од 2002 до 2004 година, како и лидер на Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ). Неговото политичко влијание започна во 1990-тите години, кога активно учествуваше во политичкиот живот на новоформираната независна држава. Во неговиот мандат како претседател, Црвенковски се фокусираше на европските интеграции на Македонија, стабилизација на политичката ситуација и развој на економијата. '''Ѓорге Иванов''' Тој е роден на 2 мај 1960. Ѓорге е македонски политичар и поранешен претседател на Република Македонија (2009–2019). Тој е член на ВМРО-ДПМНЕ и беше избран за претседател во 2009 година, кога победи на изборите како кандидат на оваа политичка партија. Во текот на неговиот мандат, Иванов работеше на промоција на македонската национална идентитет и беше поддржувач на политиката на евроатлантски интеграции на Македонија, како и на унапредување на економијата и развој на државата. По неговото завршување на функцијата претседател во 2019 година, Иванов остана активен во политичкиот живот на земјата. '''Стево Пендаровски''' Тој е роден на 3 април 1963 година. Стево беше петтиот претседател на Република Северна Македонија, избран во 2019 година. Претходно, Пендаровски беше советник за безбедност и надворешна политика во различни влади, а исто така беше и кандидат за претседател во 2014 година. Како претседател, неговиот фокус беше на евроатлантските интеграции на земјата, стабилноста на регионот и унапредувањето на демократијата и правата на човекот. Пендаровски е познат по својата професионална кариера во областите на дипломатијата и безбедносната политика. '''Гордана Силјановска Дафкова''' Таа е родена на 11 мај 1953 година. Гордана е актуелна и првата жена претседател на Република Северна Македонија, избрана во 2024 година. Таа е универзитетски професор по право и поранешен кандидат на десничарските политички сили. Во 2019 година беше кандидат за претседател, но загуби од Стево Пендаровски. Во својата кариера се фокусираше на правото, политичкиот систем и локалното самоуправување. Следува табеларен приказ на македонските претседатели: ; Партија {{легенда2|Yellow|[[Либерална партија на Македонија|ЛПМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|Turquoise|[[Демократска алтернатива|ДА]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#990000|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#002387|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{легенда2|#DDDDDD|[[Независен политичар|Независен]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{sticky header}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style=text-align:center; <br /> {{легенда|#E6E6AA|Вршител на должност|border=black}} |- ! # ! width=180|Име<br />{{small|(роден–починал)}} ! Слика ! Избран ! colspan=2|Мандат ! Политичка припадност |- | align="center" colspan="7" | '''Претседатели'''<br />{{small|1991–денес}} |- ! style="background:#DDDDDD; color:black;"| 1 | [[Киро Глигоров]]<br />{{small|(1917–2012)}} || [[File:Kiro-gligorov.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (1994)|1994]] || 18 септември 1991 || 4 октомври 1995 || [[Независен политичар|Независен]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:Yellow; color:black;"| — | [[Стојан Андов]]<br />{{small|(1935–2024)}} || [[File:Стојан Андов (1996) (1).jpg|60px]] || — || 4 октомври 1995 || 17 ноември 1995 || [[Либерална партија на Македонија|ЛПМ]] |- ! style="background:#DDDDDD; color:black;"| (1) | [[Киро Глигоров]]<br />{{small|(1917–2012)}} ||[[File:Kiro-gligorov.jpg|60px]]|| — || 17 ноември 1995 || 19 ноември 1999 || [[Независен политичар|Независен]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:lightblue; color:black;"| — | [[Саво Климовски]]<br />{{small|(1947–)}} || [[File:Savo Klimovski 1999.jpg|60px]] || — || 19 ноември 1999 || 15 декември 1999 || [[Демократска алтернатива|ДА]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 2 | [[Борис Трајковски]]<br />{{small|(1956–2004)}} || [[File:BorisTrajkovski1.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (1999)|1999]] || 15 декември 1999 || 26 февруари 2004 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- bgcolor=#E6E6AA ! style="background:#002387; color:white"| — | [[Љупчо Јордановски]]<br />{{small|(1953–2010)}} || [[File:No image.png|60px]] || — || 26 февруари 2004 || 12 мај 2004 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 3 | [[Бранко Црвенковски]]<br />{{small|(1962–)}} || [[File:Branko-Crvenkovski.JPG|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2004)|2004]] || 12 мај 2004 || 12 мај 2009 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 4 | [[Ѓорге Иванов]]<br />{{small|(1960–)}} || [[File:Ǵorge Ivanov 2012-04-27.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2009)|2009]]<br>[[Македонски претседателски избори (2014)|2014]] || 12 мај 2009 || 12 мај 2019 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#002387; color:white"| 5 | [[Стево Пендаровски]]<br />{{small|(1963–)}} || [[File:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2019)|2019]] || 12 мај 2019 || 12 мај 2024 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- ! style="background:#990000; color:white"| 6 | [[Гордана Сиљановска-Давкова]]<br />{{small|(1953-)}} || [[Податотека:GordanaSiljanovskaDavkovka1.jpg|60px]] || [[Македонски претседателски избори (2024)|2024]] || 12 мај 2024 || во служба || [[ВМРО-ДПМНЕ]] |} ==Временска линија== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:18 PlotArea = top:10 bottom:80 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:31/12/2025 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1991 Colors = id:vmro-dpmne value:red legend:ВМРО-ДПМНЕ id:sdsm value:blue legend:СДСМ id:lpm value:yellow legend:ЛПМ id:da value:rgb(0.1,0.8,0.8) legend:ДА id:nez value:rgb(0.8,0.8,0.8) legend:Независен Legend = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75 TextData = pos:(25,30) textcolor:black fontsize:M text:"Политички партии:" BarData = barset:PM PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:PM from: 27/01/1991 till: 04/10/1995 color:nez text:"[[Киро Глигоров|Глигоров]]" fontsize:9 from: 04/10/1995 till: 17/11/1995 color:lpm text:"[[Стојан Андов|Андов]] (в.д.)" fontsize:9 from: 17/11/1995 till: 19/11/1999 color:nez text:"[[Киро Глигоров|Глигоров]]" fontsize:9 from: 19/11/1999 till: 15/12/1999 color:da text:"[[Саво Климовски|Климовски]] (в.д.)" fontsize:9 from: 15/12/1999 till: 26/02/2004 color:vmro-dpmne text:"[[Борис Трајковски|Трајковски]] (†)" fontsize:9 from: 26/02/2004 till: 12/05/2004 color:sdsm text:"[[Љупчо Јордановски|Јордановски]] (в.д.)" fontsize:9 from: 12/05/2004 till: 12/05/2009 color:sdsm text:"[[Бранко Црвенковски|Црвенковски]]" fontsize:9 from: 12/05/2009 till: 12/05/2019 color:vmro-dpmne text:"[[Ѓорге Иванов|Иванов]]" fontsize:9 from: 12/05/2019 till: 12/05/2024 color:sdsm text:"[[Стево Пендаровски|Пендаровски]]" fontsize:9 from: 12/05/2024 till: end color:vmro-dpmne text:"[[Гордана Сиљановска-Давкова|Сиљановска-Давкова]]" fontsize:9 </timeline> == Живи поранешни претседатели == {{Gallery |title= |width=160 |height=170 |align=center |File:Branko-Crvenkovski.JPG|[[Бранко Црвенковски]]<br />(возраст: {{age|1962|10|12}} г.)<br />(2004–2009) |File:Ѓорге Иванов.jpg|[[Ѓорге Иванов]] <br/>(возраст: {{age|1960|05|02}} г.)<br />(2009–2019) |File:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|[[Стево Пендаровски]] <br/>(возраст: {{age|1963|04|03}} г.)<br />(2019–2024) }} == Поврзано == * [[Премиер на Македонија]] * [[Грб на претседателот на Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://pretsedatel.mk/ Официјална страница на Претседателот на Република Македонија] {{ПретМак}} [[Категорија:Претседатели на Македонија| ]] h6g6aq3h7hoi2rhebqpzubb62s3gr8z 0 5346 5621264 5599697 2026-08-28T13:32:41Z Bjankuloski06 332 5621264 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ''Kongeriket Noreg''&nbsp;<small>([[нинорск]])</small><br />''Kongeriket Norge''&nbsp;<small>([[бокмал]])</small> |conventional_long_name = '''Кралство Норвешка''' |common_name = Норвешка |image_flag = Flag of Norway.svg |image_coat = Coat of Arms of Norway.svg |image_map = Europe-Norway.svg |map_caption = {{map caption|location_color=темнозелено|region=[[Европа]]|region_color=темносива|legend=Europe-Norway.svg}} |national_motto = Кралско гесло: ''Alt for Norge''<br /><small>(„Сè за Норвешка“)</small><br />1814 заклетва: ''Enig og tro til Dovre faller''<br /><small>(„Обединето и верни сè додека планините на Довр се затресат“)</small></div> |national_song = Неофицијална: ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>(„Да, ние ја сакаме земјата“)</small><br />Официјална: ''Sønner av Norge'' <br /><small>(„Синови на Норвешка“)</small><ref name="Anthem">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nrk.no/magasin/17_mai/1.6612321|title="Ja, vi elsker" 150 år|last=Herven|first=Marit|date=2009-05-16|work=Norsk rikskringkasting|publisher=NRK|language=no|accessdate=2009-05-22}}</ref> |national_anthem = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>(„Да, ја сакаме оваа земја“)</small><center>[[Податотека:Norway (National Anthem).ogg]]</center> |royal_anthem = ''[[Kongesangen]]''<br /><small>(„Кралска песна“)</small> |official_languages = [[норвешки]]<br />([[нинорск]] и [[букмол]]) |regional_languages = [[севернолапонски јазик|севернолапонски]], [[лулолапонски јазик|лулолапонски]], [[квенски јазик|квенски]] и [[јужнолапонски јазик|јужнолапонски]] |demonym = [[Норвежани]] (Норвежанец/Норвежанка) |ethnic_groups = 81% '''[[Норвежани]]'''<ref name=autogenerated6>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ssb.no/innvbef_en/tab-2011-04-28-01-en.html |title=Statistics Norway – Population 1 January 2010 and 2011 and changes in 2010, by immigration category and country background. Absolute numbers |language=no |publisher=Ssb.no |date=2010-01-01 |accessdate=2011-07-23}}</ref><br />2% [[Лапонци]]<ref name="autogenerated4">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2011-07-23 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html |url-status=dead }}</ref><br />17% други<ref name=autogenerated6 /> |capital = [[Осло]] |latd=59 |latm=56 |latNS=N |longd=10 |longm=41 |longEW=E |cctld=[[.no]] |largest_city = capital |government_type = Унитарна парламентарна уставна монархија |leader_title1 = [[Крал на Норвешка|Крал]] |leader_name1 = [[Хокон VIII]] |leader_title2 = [[Премиер на Норвешка|Премиер]] |leader_name2 = [[Jonas Gahr Støre]] ([[Arbeiderpartiet|Ap]]) (2021–) |leader_title3 = Собраниски претседател |leader_name3 = [[:en:Masud Gharahkhani|Masud Gharahkhani]] ([[:en:Arbeiderpartiet|Ap]]) <small>(2021–)</small> |state_religion = [[Норвешка Црква]] |established_event1 = Обединување на Норвешка |established_date1 = 872 |established_event2 = Устав |established_date2 = 17 мај 1814 |established_event3 =Распад на унијата со Шведска |established_date3 = 7 јуни 1905 |established_event4 = Ослободување од германска окупација |established_date4 = 8 мај 1945 |area_rank = 67-ва |area_magnitude = |area_km2 = 385,207<ref name="kart_2019">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|accessdate=2019-03-26|archive-date=2019-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=dead}}</ref> |area_sq_mi = 148,729<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 5.7{{Smallsup|3}} |population_estimate = {{increase}} 5,627,400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |population_estimate_rank = 120-та |population_estimate_year = 2026 |population_census = 4,485,945|population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 14.6 |population_density_sq_mi = 38 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 213-та |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP = $377.1 милијарди<ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница |title=Norway |publisher=International Monetary Fund |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=9&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=142&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $70,665<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $414.462 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 4та |GDP_nominal_year = 2017 |GDP_nominal_per_capita = $73,450<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 3-та |Gini_year = 2017 |Gini = 23.5 <!--number only--> |Gini_rank = 1ва |Gini_category = <span style="color:#090;">низок</span> |HDI_year = 2022 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.966 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-17|language=en}}</ref> |HDI_rank = 2ва |currency = [[Норвешка круна]] |currency_code = NOK |time_zone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |date_format = dd.mm.yyyy |drives_on = десно |calling_code = 47 |footnote1 = }} '''Норвешка''' ([[норвешки]]: ''Norge [книжевен], Noreg [нов норвешки]''), официјално '''Кралство Норвешка''' (Kongeriket Noreg/ Kongeriket Norge) или ретко '''Норвегија'''<ref>''Правопис на македонскиот јазик, стр. 164, Просветно Дело, Скопје, 2007''</ref> — држава во [[Северна Европа]]. Се наоѓа на [[Скандинавски Полуостров|Скандинавскиот Полуостров]], опфаќајќи го неговиот [[запад]]ен [[брег]]. [[Главен град]] е [[Осло]] кој од оснoвањето во [[1624]] година па сè до [[1925]] година го носеше името Кристијанија. Осло е единствениот град во кој, покрај [[Стокхолм]], се доделува една од [[Нобелова награда|Нобеловите награди]] — [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]]. Таа на [[исток]] граничи со [[Шведска]]; нејзиниот [[Финмарк|најсеверен регион]] граничи со [[Финска]] на [[југ]] и [[Русија]] на запад. [[Обединетото Кралство]] и [[Фарски Острови|Фарските Острови]] лежат западно преку [[Северното Море]], а [[Данска]] лежи на југ. Долгото крајбрежје на Ноpвешка, во северен [[Атлантски Океан]] и [[Баренцово Море|Баренцовото Море]], се дом на нејзините познати [[фјорд]]ови. По завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Норвешка забележува огромен [[економски раст]], и денес е меѓу најбогатите земји во целиот свет. Норвешка е четврт најголем извозник на [[нафта]] во светот, и нејзината петролејска индустрија зафаќа повеќе од четвртина од нејзиниот [[БДП|бруто-домашен производ]]. Норвешка е исто така богата со [[природен гас]], хидроенергија, [[риба]], [[шума|шуми]] и [[минерал]]и. Таа беше најголемиот извозник на морска храна после [[Кина]] во [[2006]] година. Други примарни индустрии се: преработка на храна, бродоградба, металната и хемиската индустрија, [[рударство]]то, [[риболов]]от и производството на производи од хартија и пулпа. Норвешка има скандинавски социјален модел. Норвешка била највисоко оценета од сите земји на полето на развојот на човекот од [[2001]] до 2006, и го дели првото место со [[Исланд]] од [[2007]] до [[2008]]. Исто така, таа била оценета како најмирна земја во светот во 2007 година, и е една од основачите земји на [[НАТО]]. == Потекло на поимот == {{Главна|Име на Норвешка}} == Историја == {{Главна|Историја на Норвешка}} Според [[археологија|археолошките]] ископувања се претпоставува дека Норвешка била населена уште пред околу 12 000 години. Тамошното население се населило на овие простори или од [[Северна Германија]] или од [[Лапонија (Финска)|Северна Финска]] и [[Русија]]. Норвешките традиции биле променети во текот на [[9 век]]. Во текот на [[9 век]], Норвешка претставувала множество од мали кралства. Се смета дека [[Харолд]] бил оној којшто ги соединил сите мали кралства во [[872]] година по Битката кај Хаферсерд. Тој имено станал и првиот [[крал на Норвешка]]. За време на [[Викинзи|викиншката епоха]] од [[8 век]], [[норвежани]]те го населиле [[Исланд]], [[Гренланд]] и дел од островите на [[Велика Британија]]. Тие ги основале и денешните ирски градови [[Лимерик]], [[Даблин]] и [[Вотерфорд]] создавајќи трговска линија преку [[Корк]] и [[Даблин]]. Овие града подоцна станале најважните и најразвиените града во [[Ирска]]. Распространувањето на [[христијанство]]то во Норвешка станало пред сè благодарение на [[Олав Тригвасон]] и Свети Олав, и покрај тоа што [[Хокон Добриот]] бил првиот христијански крал на Норвешка. Со примањето на христијанството, долгите традиции на норвешкото општество се измениле. Во [[1349]] година, се појавила [[епидемија]] на тие простори која предизвикала смрт на околу 50% од населението на Норвешка. Ова довело и до огромно забавување на развојот на Норвешка во економски и политички план. Во времето на Кралица [[Маргарет I]], Норвешка влегла во т.н. [[Калмарски сојуз]] со [[Данска]] и [[Шведска]]. И покрај тоа што [[Шведска]] во [[1523]] година ја напуштила унијата, Норвешка останала во сојузот цели 434 години, сè до [[1387]] година. Во текот на [[национален романтизам|националниот романтизам]], целата кралска, интелектуална и административна власт била сместена во [[Копенхаген]], [[Данска]]. Ова била една од причините за слабеењето на Норвешка. Во [[1537]] година се појавило [[протестанство]]то. Архиепископот во Трохејм бил прогонет и приходите на црквата биле испраќани во [[Данска]]. Во тој период, Норвешка изгубила многу верници како и провинциите [[Бахуслен]] и [[Јемтленд]] по војната со Данска и Шведска. Тие територии биле вклучени во составот на Шведска. [[Податотека:Saami Family 1900.jpg|мини|лево|Семејство Лапонци околу 1900 година]] По нападот на [[Велика Британија]], државата во сојуз со [[Данска]] создала нов сојуз со силите на [[Наполеон Бонапарт]]. Кралот Овденбург бил принуден да абдицира и да го предаде престолот во Шведска. Провинциите [[Исланд]] и [[Гренланд]] останале под власта на [[Данска]]. Веднаш по ова, Норвешка ја објавила својата независност. Данскиот крал [[Кристијан Фредерик]] бил избран за крал на [[17 мај]] [[1814]] година. Шведска од друга страна ја принудила Норвешка династијата Бернадот да управува со земјата. Како замена на тоа, Норвешка ја зачувала својата демократска власт со независни институции. === Независност === [[Кристијан Микаелсен]] станал премиер на Норвешка во [[1905]] година. Тој има голема улога во историјата на Норвешка поради мирниот начин на отстранување на Норвешка од [[Шведска]] на [[7 јуни]] [[1905]] година. Големото незадоволство од месното население била главната причина поради кој бил напуштен сојузот со Шведска. Веднаш по напуштањето на сојузот, бил објавен [[Референдум]] според кој норвешкиот народ ја претпочитале [[монархија]]та пред [[република]]та. Така, норвешката власт го предложил данскиот принц Карл за крал на Норвешка. Тој го зел името [[Хокон VII]]. Во негово време бил даден правото на глас на сите мажи, а по [[1913]] година и на сите жени. === Прва и Втора светска војна === Во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Норвешка останала неутрална. Државата се стремила да ја задржи својата независност и во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Таа била нападната од страна на [[Нацистичка Германија]] на [[9 април]] [[1940]] година. Норвешка не била подготвена за војна, но сепак пружила отпор на [[Германија]] во следните два месеци. Освен [[СССР]], ниту една друга држава во Европа за време на втората светска војна не успеала да ѝ пружи отпор на Нацистичка Германија. По војната, власта била земена од страна на социјалдемократите. Во 1949 година, Норвешка се приклучила кон [[НАТО]]. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Норвешка}} Норвешка се наоѓа во западниот дел на [[Скандинавија]] во [[Северна Европа]]. Дивото крајбрежје, полно со [[фјордови]] и илјадници [[остров]]и, е долго 2,500 километри. Норвешка дели 2,542 километри граница со [[Шведска]], [[Финска]], и кратка гранична линија со [[Русија]] на исток. На запад и југ, се протегаат [[Норвешко Море|Норвешкото Море]], [[Северно Море|Северното Море]], и [[Скагерак|Скагеровиот Проток]]. Исто така и [[Баренцово Море|Баренцовото Море]] ги допира северните брегови на Норвешка. == Политички систем == {{Главна|Политика на Норвешка}} [[Податотека:Stortinget 2009.jpg|мини|лево|Парламентот на Норвешка]] == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Норвешка}} == Стопанство == {{Главна|Економија на Норвешка}} Норвешка има шести најголем БДП по жител (после [[Катар]], [[Луксембург]], [[Сингапур]], [[Брунеј]] и [[Кувајт]]).<ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница|title=Norway | publisher = International Monetary Fund | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=52&pr.y=9&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=142&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref> Норвешка веќе долго време го држи првото место во светот [[ИЧР|показателот]] на човековиот развој според [[УНДП|Програмата за развој на Обединетите нации]], и тоа осум години по ред (2000—2007), а потоа уште седум години по ред (2009—2015).<ref name="UNDP2023" /> Трошоците за живот во Норвешка се околу 30 % повисоки отколку во [[САД|Соединетите Американски Држави]] и 50 % повисоки отколку во [[ОК|Обединетото Кралство]]. [[Животен стандард|Животниот стандард]] во Норвешка е меѓу највисоките во светот. Магазинот ''Форејн полиси'' ја рангирал Норвешка на последното место на државите кои е можно да се распаднат ({{langx|en|Failed States Index}}) за 2009 година, проценувајќи ја Норвешка за најстабилна земја на светот и земја која најдобро функционира. Непрекинатиот извоз на [[нафта]] и [[земен гас|природен гас]], во комбинација со здрава [[економија]] и големо насобрано богатство, доведува до заклучок дека Норвешка во догледна иднина ќе остане меѓу најбогатите земји на светот. Норвешката [[економија]] е пример за мешана економија, составена од [[слободен пазар]] и големо државно поседништво. Владата има огромно поседништво во клучните [[индустрија|индустриски сектори]], како што е нафтениот сектор ([[StatoilHydro]]), [[хидроенергија|хидроенергетското]] производство на [[Електрична енергија|струја]] ([[Starkraft]]), [[алуминиум]]ското производство ([[NorskHydro]]), најголемата Норвешка банка ([[DnB NOR]]) и [[телекомуникациска мрежа|телекомуникацискиот]] услужник ([[Telenor]]). Владата контролира 31.6% од јавно истакнатите компании. ''Табела 1: Годишни реални стапки на растеж на БДП во Норвешка (1990-2013)''<ref>[http://ec.europa.eu/eurostat Eurostat (пристапено на 20.9.2017)]</ref> {| class="wikitable" |- ! !! 1990-1998 !! 1999-2007 !! 2008-2013 !! 1990-2013 |- | ЕУ || || 2,5% || -0,1% || 1,7% |- | Норвешка || 3,8% || 2,4% || 1,0% || 2,6% |} [[Референдум]]ите одржани во 1972 и во 1994 година покажале дека [[Норвежани]]те сакаат да останат надвор од [[Европската Унија]] (EU). Но, Норвешка, заедно со [[Исланд]] и [[Лихтенштајн]], учествува во единствениот пазар на [[Европската Унија]] преку договорот за [[Европска економска заедница|Европската економска зона]] (EEA). Норвешка е исто така потписник на [[Шенгенски договор|Шенгенскиот договорот]] и на неколку други договори со останатите членки на ЕУ. Норвешка е голема [[Поморство|поморска земја]] и има шеста најголема трговска флота на светот, со 1.412 сопствени [[трговски брод]]ови. Таа е и втор најголем извозник на риби (според вредноста веднаш зад [[Кина]]) и шести најголем светски извозник на [[оружје]]. Норвешка е многу богата со природни богатства, како: [[нафта]], [[природен гас]], [[риба]], [[шума|шуми]] и [[минерал]]и. Огромните резерви на нафта и природен гас што биле пронајдени во 1960-тите придонеле за уште поголем развиток на економијата. Норвешка има еден од највисоките стандарди на живеење во светот, како резултат на огромните природни богатства во однос на нејзината популација. Таа, исто така, има многу ниско ниво на [[невработеност]], помалку од 2% (јуни 2007). [[Продуктивност]]а на час и [[плата]]та во Норвешка се едни од највисоките во светот. [[Егалитаризам|Егалитаристичките]] вредности на Норвешкото [[општество]] гарантираат дека разликата во платите помеѓу најниско платените работници и [[менаџер]]ите на големите компании е многу помала за разлика од другите западни економии. Трошоците за живеење во Норвешка се 30% поголеми отколку во [[САД]] и 25% повисоки отколку во [[Обединетото Кралство]]. Како членка на [[Европска асоцијација за слободна трговија|ЕАСТ]] од 1 јануари 1993 година му се приклучила на единствениот запаедноевропски пазар, но на референдумот одржан во 1994 година жителите го одбило полноправното членство во Европската Унија. До откривањето на големи наоѓалишта на нафта и земен гас под Северното Море на крајот на 1960-тите години, стопанството се темелело на [[риболов|рибарство]] и производство на енергетски изискливи индустриски производи, како што се алуминиум и останатите [[обоени метали]], како и [[ѓубриво|вештачки гној]]. Како скандинавска земја, најголем нагласок во својата економија ѝ дава на интеграцијата во европскиотекономски простор, каде годишно разменува стока во вредност од близу 50 милијарди [[американски долар]]и. Таа е значаен извозник на нафта, деривати, хемикалии, дрво, хартија, поморски услуги, бродови, како и [[бакалар]] и други прехранбени производи. Нејзини главни трговски партнери се Обединетото Кралство, Шведска, Германија и САД. Со земјите на ЕАСТ остварува 17 % од извозот и 25 % од увозот, а со земјите на ЕУ 65 % од извозот и 48 % од увозот. [[Норвешка круна|Норвешката круна]] во својата курсна адаптација е врзана за [[Европска валутна единица|₠]], де факто за [[германска марка|германската марка]], па од почетокот на 1990-ите и норвешката монетарна политика била ускладена со политиката на германската [[Бундесбанка]]. Монетарната стабилност и либерализираното стопанство привлекле во 1990-ите многу странски вложувачи, па во 1993 година цените на акциите на берзата во Осло пораснале за 60 %. ===Економска политика=== Од крајот на 1978 година, Норвешка применувала неколку пристапи за водење на монетарната политика придружени со различни режими на [[девизен курс]]:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.norges-bank.no/en/Monetary-policy/ |title=Norges Bank - официјално мрежно место (пристапено на 20.9.2017) |accessdate=2017-10-17 |archive-date=2017-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927195357/http://www.norges-bank.no/en/Monetary-policy/ |url-status=dead }}</ref> * од декември 1978 до мај 1985 година се применувала [[регулација]] на [[Каматна стапка|каматните стапки]] и врзан курс на [[Норвешка круна|норвешката круна]] кон „кошничка“ на валути пондерирана според [[Надворешна трговија|трговијата]] (''trade-weighted basket'') * од мај 1985 до октомври 1990, каматните стапки ги одредувала [[Банка на Норвешка|Банката на Норвешка]], а во 1986 година бил воведен [[фиксен девизен курс]] * од октомври 1990 до декември 1992, круната била врзана за „[[ЕКУ]]“ (''European Currency Unit'', ''ECU'') * од декември 1992 до мај 1994 година, круната [[Флуктуирачки девизен курс|флуктуирала]] * од мај 1994 до март 2001 година, Банката на Норвешка водела политика на стабилен курс на круната во однос на европските валути, со сè поголем нагласок врз [[Стабилност на цените|стабилноста на цените]] * во март 2001 година било воведено [[таргетирање на инфлацијата]]. На 29 март 2001 година, норвешката влада предложила „Нови насоки за норвешката економска политика“, во два дела:<ref>Theo Schewe, „Monetary policy regimes and the Nordic model“, Publication Series from Buskerud and Vestfold University College No 14/2015.</ref> * Новата фискална политикa воспоставила правило за ограничување на дефицитот на државниот [[буџет]]. Правилото наведува дека користењето на приходите од нафта за финансирање на дефицитот во структурниот не-нафтен буџет, со текот на времето, би требало да биде во согласност со очекуваниот реален принос на Државниот пензиски фонд „Глобал“ (GPFG), проценет на 4% годишно во текот на целиот [[бизнис циклус]]. На долг рок, [[Фискална политика|фискалната политика]] поставила горна граница за користење на огромните нафтени приходи во земјата, со цел да се спречат прекумерните активности на зајмување. * Со новата „Регулатива за монетарната политика“, во [[Монетарна политика|монетарната политика]] стапила во сила нова задача: наместо стабилен [[девизен курс]], било воведено [[таргетирање на инфлацијата]]. Притоа, Норвешка прифатила флексибилно таргетирање на инфлацијата како рамка на монетарната политика при што оперативната цел била поставена како одржување годишна [[инфлација]] на потрошувачките цени од близу 2,5%. == Демографија == {{Главна|Демографија на Норвешка}} ;Религија {{bar box |float=right |title=Верници во Норвешка |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Протестанти|blue|83}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|1.8}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|1.8}} {{Столбен постоток|Евреи|pink|0.5}} {{Столбен постоток|Хиндуси|purple|0.5}} {{Столбен постоток|Други|orange|12}} }} Религија во Норвешка е претежно [[протестантство|протестантска]] (Евангелско-Лутеранска), со 82,7% од вкупниот број на населението на Норвешка.<ref>[http://www.ssb.no/english/subjects/07/02/10/kirke_kostra_en/tab-2007-06-19-02-en.html Statistics Norway] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070703101444/http://www.ssb.no/english/subjects/07/02/10/kirke_kostra_en/tab-2007-06-19-02-en.html |date=2007-07-03 }}, numbers from 2006</ref> Раните [[Норвежани]], како и сите народи на [[Скандинавија]], биле многубожници верувајќи во [[Нордиска митологија|Нордиската митологија]]. Благодарение на напорите на христијанските мисионери, Норвешка била постепено [[христијанизација|христијанизирана]]. Тој процес започнал некаде во [[1000]] година, а завршил во околу [[1150]] година. Пред [[Протестантска реформација|реформацијата]], Норвежаните биле дел од [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]], но по [[1536]] година тие го примиле протестантството. [[Ислам]]от е втората најголема религија. Главната причина се гледа поради миграцијата во последните неколку години. Сепак, според пописите, во земјата живеат и голем број на нерелигиозни верници. == Култура == {{Главна|Култура во Норвешка}} Културата на Норвешка е тесно поврзана со историјата и географијата на земјата. Во 19 век, во Норвешка, доаѓа до изразита романтична преродба во која, се развива уметноста и културата во сите домени: музика, литература, архитектура...Дострелите во уметничкото творештво, се со изразити дела кои особено во литературата и дел од музиката ќе бидат меѓу ремек – делата на европското творештво. ===Музика=== [[File:Edvard Grieg (1888) by Elliot and Fry - 02.jpg|thumb|250px|[[Едвард Григ]].]] Првите по значајни класични композитори од Норвешка биле од 18 век<ref>[http://www.llti.lt/failai/04%20AKSDAL.pdf. / THE NORWEGIAN HARDANGER FIDDLE IN CLASSICAL MUSIC]</ref>. Некои од попознатите композитори биле: [[Георг вон Бертуч]], [[Јохан Даниел Берлин]] и [[Јохан Хенрик Берлин]]. Национален романтизам Националниот романтизам, движење кое преовладуваше низ цела Европа, допрело до Норвешка, и почнало да влијае врз класичните музичари и класичната музика во земјата. Виолинистот [[Оле Бул]] (1810-1880) бил првиот голем норвешки музичар. Тој стана светски познат, почнувајќи од 1834 година, настапувајќи не само во Норвешка, туку и во други делови на [[Европа]] и [[САД]], и бил познат како нордиски [[Паганини]]. Покрај него, во овој период се појавиле и неколку други големи композитори, меѓу кои и [[Халфдан Кјерулф]], [[Мартин Андреас Удбије]], кој ја компонирал и првата норвешка опера „Фредула“ и [[Рикард Нордрак]], кој ја компонирал Норвешката државна химна. Од 1831 година, традиционалната норвешка музика почнала да влијае врз класичната сцена, особено преку [[Бул]], кој се спријателил со познатиот традиционален музичар [[Миллагутен]] и преку којшто си овозможил подобро разбирање на традиционалната музика. Бул почнал да свири на хардгардерската виолина, и бил првиот кој ја претставил народни песни на јавноста во урбаните средини, тоа е врвот на норвешкото романтичен национално пробудување. Ова го инспирирало [[Едвард Григ]], којшто во својот опус внел фолклорни музички имотиви. Творештвото на Григ ќе го обележи норвешкото музичко творештво до 20 век. По [[Втората светска војна]], норвешката музика почнала да се движи во нова насока, далеку од нордиските и германските митологии, и кон по-интернационален, особено американски, британски и француски стил. Норвешките композитори биле под влијание на поширока разновидност на стилови кои вклучувале сериализам, нео-експресионизам, како и електронска музика. По познати композитори од овој период се [[Јохан Квандал]], [[Кнут Нистед]], [[Едвард Хагерук Бул]] и [[Егил Ховланд]]. Од особена важност во современта норвешка музика било творештвото [[Паул Хиндемит]] и [[Бела Барток]]. Најистакнат композитор од овој период бил [[Фин Мортенсен]]. Подоцна, композиторите на авангардата како [[Арне Нордхајм]] ги користат технолошките достигнувања, користејќи различни електронски ефекти и бизарни инструменти. Арне Нордхајм „е најважниот композитор на повоената ера“. Уште од 1950 година Нордхајм има огромно влијание врз норвешкиот културен живот. Неговите најпознати дела служеле како пресвртница за современата норвешка музика. До крајот на првата деценија од 21 век, норвешката класична музика станала многу разновидна, инкорпорирајќи елементи од документираната музичка историја во земјата, како и модерниот џез, поп и рок. Композиторите на последниот дел од 20 век се [[Олав Антон Тхомесен]], [[Пер Кристијан Јакобсен]], [[Магне Хегдал]], [[Асe Хедстром]], [[Асбјорн Шатун]], [[Тор Халмастр]], [[Глен Ерик Наугланд]], [[Нилс Хенрик Ашеиам]], [[Сесил Оре]] и [[Кетил Хвослеф]]. Популарното и класично влијаније на народната музика продолжило и со работата на композиторите [[Ласе Торосен]]. Особено за истакнување е специфичниот норвешки џез или алтернативен музички израз, кој зазема најистакнато место во светот: [[Јан Гарбарек]], [[Тереј Рипдал]], [[Мари Боин]], [[Арилд Андерсен]] и [[Буге Веселтофт]]<ref>[https://www.amazon.com/History-Norwegian-Music-Nils-Grinde/dp/0803221355/ A History of Norwegian Music]</ref>. ===Книжевност=== [[File:Hamsun bldsa HA0269.jpg|thumb|upright|[[Кнут Хамсун]], author]] [[File:Ibsen photography.jpg|thumb|left|upright|[[Хенрик Ибсен]]]] Историјата на норвешката книжевност започнува со паганските едеиски песни и скалдиски стихови од 9 и 10 век, и со поети како што се [[Браги Бодсон]] и [[Ејвиндр]] скалдаспилир<ref>[https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Norwegian_literature/ Norwegian literature]</ref>. Пристапувањето кон на христијанството околу 1000 година ја довело Норвешка во контакт со европското средновековно учење, хагиографијата и пишувањето на историјата. Заедно со локалната усна раскажувачка традиција и исландското влијание, во 12–от и почетокот на 13 век поголем број дела од тој период се со историска раскажувачка нарација. Периодот од 14 до 19 век се сметаат за мрачна ера во националната литература, иако писателите од Норвешка, како што се [[Петер Клаусон Фрилис]] и [[Лудвиг Холберг]], нивното творештво придонело за формирање на заедничката литература помеѓу [[Данска]] и Норвешка. Со националната преродба од 19 век, се појавил нов развој на националната литература. Всушност тоа е и еден од најзначајните периоди во норвешката литература, особено со појавата на „славната четворка“:[[Хенрик Ибсен]], [[Бјорнстејме Бјорнсон]], [[Александар Киеланд]] и [[Јонас Ли]]. Драмските дела Хенрик Ибзен зазеле како клучно место во западноевропската литература. Модернистичката литература во Норвешка започнала со литературата на [[Кнут Хамсун]] и [[Сигбјорн Обстфелдер]] кон крајот на 19 век. Во триесеттите години на 20 век, [[Емил Бојсон]], [[Гунар Ларсен]], [[Хокон Буге Махрт]], [[Ролф Стенерсен]] и [[Едит Оберг]] биле меѓу норвешките автори кои експериментирале со модернизмот. Во 1947 година, [[Тарјеи Весаас]] објавил поетска збирка, „Леикен и Линет“, со која настанала голема дебата за формата и ритамот за норвешката поезија. Како резултат на ова било појавувањето на [[Ролф Јакобсен]] кој внел модернистички изрази во поезијата кои биле во корелација со европските паралели. Во 20 век, тројца норвешки романописци ја добија [[Нобелова награда за литература]]: [[Бјорнстерјне Бјорнсо н]] во 1903 година, [[Кнут Хамсун]] за книгата „Плодовите на земјата“ во 1920 година, и [[Сигрид Ундсет]]. [[Карл Уве Кнаусгор]], во 2 век, се појавува со својот шесттомен роман „Мојата борба“, со кој повторно, ја доведува норвешката литература во светски контекст, надоврзувајќи се на литературната иновација на [[Марсел Пруст]]<ref>[https://books.google.mk/books/about/A_History_of_Norwegian_Literature.html?id=blSyHYFvj8YC&redir_esc=y/ A History of Norwegian Literature]</ref>. ===Ликовна уметност=== [[File:The Scream.jpg|thumb| Едвард Мунк ''[[Крик]]'' (1893)]] Вистинското норвешко сликарство и ликовна уметност започнува кон почетокот на 19 век, прво со претстави на портрети,а подоцна со романтично импресивни пејзажи<ref>[https://fineartamerica.com/art/paintings/norwegian?gclid=CjwKCAjw67XpBRBqEiwA5RCocVQKop7kSM_2L1ORgzlQYl5wofgTv0ApugkJNVFKPY526-BfoDwtTRoCrA4QAvD_BwE/ NORWEGIAN PAINTINGS]</ref>. [[Јохан Кристијан Дахл]] (1788-1857), е основоположник на современото норвешко сликарство После него, под негововлијание, се јавувиле нова генерација на уметници коишто продолжиле со пејзажното сликарство : [[Кити Киеланд]], [[Фрит Таулов]], којшто бил под влијание на париската уметничка школа, како што бил [[Кристијан Крог]], реалистички сликар. Еден од најзначајните сликари не само на Норвешка туку и во современото светско сликарство од почетокот на 20 век, особено во доменот на експресионизмот и симболизмо бил [[Едвард Мунк]], кој станал светски познат- по делото„ Крик“, кое ја претставува анксиозноста, стравот, изгубеноста на современиот човек. Меѓу другите уметници се и : [[Харалд Солберг, нео-романтичен сликар и [[Одг Нердрум, симболичен сликар кој тврдел дека неговото дело не е уметност, туку кич. По истакнати уметници 20 век се: [[Харалд Сохлберг]], [[Реидар Аули]], [[Пер Крохг]], [[Арне Екеланд]], [[Каи Фјел]], [[Јакоб Веидеман]], [[Хокон Блекен]], [[Јенс Јоханесен]], [[Лудвиг Карстен]], [[Хенрик Соренсен]], [[Кјатан Слетмарк]], [[Ана-Ева Бергман]], [[Андерс Кјер]], [[Свемин Јохансен]], [[Свеин Болинг]], [[Бјорн Карлсен]], [[Бјорн Рансве]], [[Крере Тветер]], [[Ф ранс Видерберг]], [[Нед Нердрум]], [[Ида Лоренцен]], [[Кнут Роуз, [[Орнсул Опдал]], [[Хавард Вихенх]], [[Леонард Рикхард]], [[Хокон Гулвгаг]], [[Кира Вагер]], [[Халвард Бура]], [[Ларс Елинг]], [[Вибеке Барбел Слисгард]]. Вајарите од 19 век : [[Стефан Сандинг]], [[Гунар Утсонд]], [[Брињулф Бергслиен]] и [[Матијас Скејброк]]. Вајарите на 20 век : [[Густав Вигеланд]], [[Нилс Аас]], [[Арнолд Хаукленд]], [[Брерд Бреивик]], [[Ана Гримален]], [[Кристофер Леирдал]], [[Островот Перл]], [[Нина Сунди]], [[Дире Ваа и [[Вилхелм Расмусен ]]<ref>[https://nuvomagazine.com/art/vancouver-circa-1948/ The Golden Age of Norwegian Art]</ref>. ===Архитектура=== [[File:Stave church Urnes, exterior view 1.jpg|thumb|350px|[[Петспратната црква Урнес]] во [[Лустер, Норвешка]], на листата од [[Светско културно наследство]] од [[УНЕСКО]]]] [[File:Det kongelige slott 2 photo Don Ramey Logan.jpg|thumb|Кралскиот дворец во Осло, типичен претставника на нео - класицицистичката архитектура во Норвешка]] Почетокот на норвешката архитектура била обележана со дрвени градби. Иако не постојат археолошки посигурни докази и прегледи според наодите на викиншките бродови, се оформила по јасна слика за архитектурата и употребата на дрвото. Во архипелагот Лофотен во северна Норвешка, врз основа на ова бил реконструиран замокот на викинзите во музејот „Лофотр Викинг". Денес се зачувани се покрај ова и 28 цркви и најмалку 250 дрвени куќи изградени до 1350 година. Првите камени цркви во Норвешка биле романескни, изградени под влијание на англосаксонските мисионери, особено епископот Николас Брејспер. Подоцнежните цркви биле под влијание на континенталната архитектура –црквата Рингсакер, Квитесеид. Многу од овие цркви или се изгубени или повторно изградени во готски стил, но бројни примери сè уште постојат, особено на Тронденес Чурчат Тронденесин Тромс. Во доцниот среден век, норвешката држава била сериозно ослабена. Во 1389 Норвешка била во унија со Данска. Поради тоа, ренесансната архитектура во Норвешка била мошне скромна во споредба со другите земји. За време на барокот, во Норвешка е изградена најпознатата [[Стифтсгарде – Кралската резиденција во Трондхејм]] која била една од најголемите дрвени згради во Северна Европа. Рококо кратко траело, оставајќи траги, првенствено во декоративната уметност, и главно во ентериериерите, намештајот и луксузни предмети. Во почетокот на 19 век, во Норвешка биле активни помалку од неколку академски обучени архитекти, од кои повеќето биле воени офицери кои студирале градежништво. Норвешка била ретко населена земја без главен град, без суд и без важни државни институции. Архитектурата била од интерес, главно, на помала група богати трговци и земјопоседници. Меѓутоа, кон крајот на 19 век, богатите занаетчии и банкари, остварилезначителен пораст во градежништвото. Тие го вовеле неокласицизмот. Архитект [[Карл Фредерик Стенли]] (1769-1805), образован во [[Копенхаген]], поминал неколку години во Норвешка создавајќи дела за дела за богати патрони околу Осло, но неговото најголемо достигнување ббило реновирањето на единственото седиште на високото образование во Кристијнија, како и Катедралата во [[Осло]], завршено во 1800 година и Парламентот во 1814 година. [[Кристијан Коллет]] (1771-1833), дипломиран на Академијата за рударство во Конгсберг, ја проектирал прекрасната Улефос манор, изградена помеѓу 1802 и 1807 година од сопственикот на пиланата Нилс Аал. Ова е една од ретките градби од тула во Норвешка, со паладијански изглед, централна купола и класична колонада. Во истиот период се појавија и изградба на голем број прекрасни неокласициони куќи во и околу сите градови долж брегот, особено во [[Халден]], Осло, [[Драмен]], [[Арендал]], [[Берген]] и [[Тронхем]]. [[Кристијанија]], која била со статусот на главен град во 1814 година, практично немала згради погодни за многуте нови владини институции. Поради тоа започнала амбициозна програма за градење, но се реализирла многу бавно поради сиромашното стопанство. Првиот голем архитектонски потфат бил Кралскиот дворец, проектиран од [[Ханс Линстоу]] и изграден помеѓу 1824 и 1848 година. А понатаму следеле зградите за Универзитетот, Парламентот (Стортинг) и други институции. [[Кристијан Хајнрих Грош]], бил еден од првите целосно образовани архитекти во Норвешка, ја проектирал оригиналната зграда за берзата во Осло (1826-1828), локалната филијала на Банката на Норвешка (1828), Театаро Кристијанија (1836-1837) и првиот кампус на Универзитетот во Осло (1841-1856). Норвешката романтична преродба имала, влијание врз норвешката архитектура од околу 1840 година - многу класицистички архитекти проектирале згради од црвена тули заживувајќи ги средновековните стилови: романски и готски особено погодни за цркви, јавни институции и фабрики. [[Линстоу]] бил првиот норвешки архитект кој бил инспириран од средниот век во неговиот предлог од 1837 година за плоштад да биде опкружен со јавна зграда [[Југен стилот]], варијантата на [[Арт Нуво]], имал одредено влијание врз поголемиот дел од новата архитектура во Норвешка на почетокот од 20 век. Во главниот град Осло, беа изградени неколку згради Историскиот музеј и владината зграда. Во Берген, главниот театар Ден Натионале Сцене. Во доцните 1920-ти, модернизмот (или меѓународниот стил) бил под влијание и инспирација од другите скандинавските архитекти. Во [[Шведска]] овој архитектонски тренд се нарекувл Функционализам (или колоквијално во Шведска и Норвешка "фуникс"). Модернизмот имал бројни приврзаници меѓу младите архитекти, особено во Норвешка. Неговиот дефинитивен пробив бил на Стокхолмската изложба во 1930 година, по што поголемиот дел од архитектите низ цела Скандинавија се ориентирале кон во модерното движење. Никаде на друго место модернизмот не станал толку цврсто воспоставен како во архитектурата задржувајќи ја својата доминантна позиција до околу 1940 година. Голем број на значајни градби, особено во Осло, беа изградени во функционалистичкиот стил: Ресторан Скансен (1925-1927) од [[Ларс Бакер]], кој беше срушен во 1970 година. Бекер го проектирал и ресторанот во Екеберг, отворен во 1929 година. уметничката галерија Кунстернес Хус. Современ интернационалистички стил Објектите добиле поширок опсег и намена, со сложена функција. На пример, новата оперска зграда (проектирана од Снохета) во Осло. Норвешкиот архитекти од овој период исто така, ја нагласиле интеграцијата со природниот пејзаж<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://theculturetrip.com/europe/norway/articles/top-10-norwegian-architects-you-should-know/ |title=Norwegian Architects |accessdate=2019-07-16 |archive-date=2019-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720203909/https://theculturetrip.com/europe/norway/articles/top-10-norwegian-architects-you-should-know/ |url-status=dead }}</ref>. ===Театар=== [[File:Oslo Nationaltheatret.JPG|alt=Building with stone columns at the base, and marble columns on the top portion.|thumb|left|Националниот театар во Осло.]] На почетокот од дваесеттиот век, Норвешка имала два национални театри: Ден Национална Сцена во Берген (основан во 1876) и [[Националниот театар во Кристијанија]] (подоцна Осло), кој бил отворен во 1899 година. Изградбата на монументалниот Национален театар, била финансиран од новата средна класа на банкари, трговци и правници. Двата театри сè уште работат. Исто така подоцна биле изградени и театрите во крајбрежни градови: [[Кристијансанд]], [[Аренда]]. Историјата на норвешкиот театар по Втората светска војна била обележана со висок степен на децентрализација и зголемување на субвенциите. Како дел од „обновата“ на земјата во поствоената ера, владејачката Лабуристичка партија формулирала агресивна програма за зајакнување на уметноста. Театарските дружини во Осло, Берген, Тронхем и [[Ставангер]] добиле редовни субвенции, со што го осигурувле нивниот опстанок. Норвешкиот театар добива меѓународна актуелност и признанија Театрите брзо ги прифаќаале новите трендови и автори од странство, особено од англиското говорно подрачје. Странските режисери кои работат во Норвешка, исто така, обезбедиле нови импулси во неговиот развој; меѓу нив се [[Силвиу Пуркрет]] {[[Романија]]}, [[Габор Зсамбеки]] ([[Унгарија]]), [[Кристина Скузанка]] ([[Полска]]), [[Сем Бесеков]] ([[Данска]]), [[Џон Бартон]] ([[Англија]]), [[Јан Хјакансон]] (Шведска) и [[Жак Ласал]] ([[Франција]]). Важноста на новите норвешки драми постепено се намалуваше по Ибзен, а до крајот на векот биила се помалку актуелна. По војната се појавуваат нови драмски автори, кои ќе ја вратат актуелноста и значењето на норв]]ешката драматургија: [[Клаус Хагеруп]], [[Тереј Норди]], [[Џулијан Гарнер]], [[Сесили Левејд и други пишуваат постојано интересни драми. Со појавата на [[Џон Фосз]] (1959) како драмски писател во 1994 година, норвешкиот театар веќе е со меѓународно значење. Многумина критичари го прогласија неговото дело најдобро по Ибзен<ref>[https://www.dramaonlinelibrary.com/genres/norwegian-drama-iid-2535?start=10. / Norwegian drama]</ref>. ===Филмска уметност=== [[File:Erik Skjoldbjærg.JPG|thumb|Ерик Склолдбјаер, 2013]] Норвешката кинематографија добила меѓународно признание со документарниот филм „Кон-Тики“ (1950) со ког освои [[Оскар]]. Во 1959 година, „ Деветте животи на Арне Скуен“ бил номиниран, исто така за Оскар. Уште еден значаен филм бил „Глок“ анимиран игран филм во режија на [[Иво Каприно]]. „Патхфиндер“ (1987) на [[Нилс Гауп, бил номинирана за Оскар. „Другата страна на неделата“ на [[Берит Несхајм]] бил номинира за Оскар во 1997 година. Од 1990-тите години, филмската индустрија напредувала, продуцирајќи до 20 играни филмови секоја година. Посебни успеси забележале [[Кристин Лавтрасдатер]], [[Кнут Ерик Јенсен]], [[Ерик Скјолдбјерг]], кој е запаметен по по филмот „Несоница“ Документарецот „Кон-Тики“ од [[Тор Хајердал]] доби Оскар за документарен филм на 24-тата награда на Академијата во 1951 година. Тоа е единствениот игран филм во историјата на Норвешка којшто освоил Оскар. Во 2006 година, норвешкиот/канадскиот анимиран краток филм „Данскиот поет“, во режија на [[Торил Кове]] и раскажан од норвешката легенда [[Лив Улман]], освоил Оскар за анимиран краток филм и станал втора норвешка продукција која добила Оскар. Почнувајќи од 2013 година, пет филмови од Норвешка се номинирани за Оскар за најдобар филм на странски јазик: „Девет животи“ (1957), „Патека“ (1987), „Другата страна од неделата“ (1996), „Елинг“ (2001) и „Кон-Тики“ (2012)<ref>[ https://www.imdb.com/list/ls055293776/ Norwegian films]</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Норвешка како тема во уметноста и во популарната култура== * „Норвешко дрво“ (''Norwegian Wood'') - песна на британската група „[[Битлси]]“ (''The Beatles'') од [[1965]] година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lY5i4-rWh44 YouTube, The Beatles - Norwegian Wood (пристапено на 31.1.2017)]</ref> * „Норвешки девојки“ (''Norvég leányok'') – хорска песна на унгарскиот [[композитор]] [[Золтан Кодаљ]].<ref>Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 41</ref> == Наводи == {{reflist}} == Поврзано == * [[Норвешки јазик]] * [[Осло]] * [[Скандинавија]] * [[Норвежани]] == Надворешни врски == {{рв|Norway}} * [http://www.norway.no/ Официјален портал на Норвешка] * [http://www.ssb.no/english/ Статистика на Нпрвешка] * {{CIA World Factbook link|no|Норвешка}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420178/Norway Норвешка] на Encyclopædia Britannica * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/norway.htm Норвешка на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160126102504/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/norway.htm |date=2016-01-26 }} * {{Wikiatlas|Norway}} * [http://www.visitnorway.com/ Официјален туристички портал] {{Држави на Европскиот континент}} {{гео-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Норвешка| ]] [[Категорија:Северна Европа]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1905 година]] lklitsgyxpn0a94arvydzv4m9p7f4ld 0 8414 5621369 5473388 2026-08-28T20:27:12Z Bjankuloski06 332 /* Од {{римски|16}} век до 1912 година */ Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает 5621369 wikitext text/x-wiki :''За истоимениот град, видете [[Битола]].'' {{внимание}} {{викификација}} {{Infobox settlement | name = Општина Битола | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Bitola Municipality.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Bitola Municipality.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион|Пелагониски]] | established_title = Година кога е основана | established_date = 1913 (во рамки на [[Кралство Србија]]) | seat = [[Битола]] | parts_type = Населени места | parts_style = 66 | p1 = Градот [[Битола]] и селата: [[Барешани]], [[Бистрица (Битолско)|Бистрица]], [[Братин Дол]], [[Брусник (Битолско)|Брусник]], [[Буково]], [[Велушина]], [[Габалавци]], [[Гопеш]], [[Горно Егри]], [[Горно Оризари (Битолско)|Горно Оризари]], [[Граешница]], [[Дихово]], [[Доленци (Битолско)|Доленци]], [[Долно Егри]], [[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]], [[Драгарино]], [[Драгожани]], [[Драгош]], [[Древеник]], [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]], [[Жабени]], [[Злокуќани (Битолско)|Злокуќани]], [[Кажани]], [[Канино]], [[Карамани]], [[Кишава]], [[Кравари]], [[Крклино]], [[Кременица]], [[Крстоар]], [[Кукуречани]], [[Лавци (Битолско)|Лавци]], [[Лажец]], [[Лера]], [[Лисолај]], [[Логоварди]], [[Лопатица (Битолско)|Лопатица]], [[Магарево]], [[Маловиште]], [[Метимир]], [[Меџитлија]], [[Нижеполе]], [[Ново Змирново]], [[Облаково]], [[Олевени]], [[Оптичари]], [[Орехово]], [[Острец]], [[Поешево]], [[Породин]], [[Рамна]], [[Раштани (Битолско)|Раштани]], [[Ротино]], [[Свиниште]], [[Секирани]], [[Снегово]], [[Средно Егри]], [[Српци]], [[Старо Змирново]], [[Стрежево]], [[Трн (село)|Трн]], [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Цапари]], [[Црнобуки]] и [[Црновец]] | government_footnotes = | leader_party = [[ВМРО-ДПМНЕ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Тони Коњановски]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 787,95 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 85164 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +047 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = BT | website = {{URL|http://www.bitola.gov.mk/}} | footnotes = }} [[File:Bitola Municipality.svg|270px|thumb|right|Карта на Општината.]] [[File:Ethnic groups of Bitola Municipality.svg|270px|thumb|right|Демографска карта на Општината.]] '''Општина Битола''' — [[општина]] во јужниот дел на [[Македонија]]. Градоначалник е [[Тони Коњановски]]. Седиштето на општината е во градот [[Битола]]. Општината е проширена со законот за територијална поделба на Македонија од [[2004]] година, кога кон старата Општина Битола се припоиле поранешните општини [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Цапари|Цапари]] и [[Општина Кукуречани|Кукуречани]]. == Географија == Општината се наоѓа во југозападниот дел на Република Македонија. На запад општината се граничи со [[Општина Ресен]], каде границата меѓу двете општини минува низ [[Баба Планина]]. Јужната граница е државната граница со [[Грција]]. На исток и североисток општина Битола се граничи со [[Општина Новаци]] и [[Општина Могила]], додека на север со [[Општина Демир Хисар]]. Општината се наоѓа во [[Пелагонија|Пелагониската Котлина]], достигнувајќи ги највисоките врвови на [[Баба Планина|планината Баба]] со врвот [[Пелистер]]. Најголеми реки коишто течат низ општината се [[Црна Река]], [[Шемница]] и [[Драгор]]. == Историја == === Од {{пне|349}} до 1019 г. од н.е. === Најстарите остатоци од животот на човекот во Пелагониската Котлина потекнуваат од времето на неолитот, со најстариот претставник [[Велушко-породинска култура|Велушко-породинската култура]] која временски припаѓа кон крајот на раниот неолит. Бројните материјални откритија од археолошките наоѓалишта (Велушина, Породин, Беранци) докажуваат културни слоеви на живеење од периодот на бакарно време, бронзено и железно време, додека наодите од античкото наоѓалиште Хераклеја Линкестидска (подигнато од Филип II во 349&nbsp;г. п.н.е) создаваат континуитет со животот на градот во македонско-хелинистички и римски период. По илјадагодишното постоење, во VI век животот во античкиот македонски град Хераклеја престанал. Тоа е времето на масовно населување на Словенските племиња на македонските простори. Во непосредна близина на Хераклеја се доселува македонско – словенското племе Берзити, односно Брсјаци кои почнале да ја создаваат нова словенска населба, којашто туѓинците различно ја нарекувале, како: Бутела, Бутелион додека месното словенско население, својата населба ја именува како Битољ, од што произлегува и денешното современо име Битола. Во времето на владеењето на Цар Самуил, на син му Гаврил Радомир и на внук му Јован Владислав, во Битола постоела царска резиденција, односно царски дворци. Во еден воен поход, царот на Византија Василиј II наредил тие да се запалат, но градот не го зазел. Битола, како и другите средновековни градови, имала своја тврдина за заштита на населението од воени напади и од грабежи. Тврдината била значително оштетена. Во 1015&nbsp;г. царот Гаврил Радомир беше убиен од неговиот братучед Царот Јован Владислав, кој се прогласил за цар и во 1015/16 наредил да се обнови градската тврдина. По тој повод, на видно место, при влезот на тврдината била поставена голема мермерна плоча со словенски текст, каде за првпат се спомнува градот со неговото словенско име т.е. на неа пишува дека тој на ова место подигнал град под име Обител, што значи манастирски стан или семејство. Ова плоча е пронајдена во Солак – [[Сингур Чауш џамија]], која денес се наоѓа во битолскиот музеј. По кусото владеење на царот [[Јован Владислав]], Битола и целото царство потпаднале под византиска управа. Во 1019&nbsp;г. Битола се споменува како седиште на епископ кој бил под црковна управа на Охридската епископија споменувана во делото на Јован Скилица „Кратката историја“ и познатата „[[Грамота]]“ на императорот Василија II, каде што Битола е претставена како значаен словенски град. === Од {{римски|12}} до {{римски|15}} век === Во XII век, Вилхем Тирски борејќи се во [[Прва крстоносна војна|Првата крстоносна војна]], Битола ја спомнува како голем и убав град. Во средината на XIII век слични податоци дава и арапскиот патописец Идризи во своето дело “Географија“ пишувајќи дека Битола е значаен и убав град со убава местоположба, а Теофилакт Охридски за време на Душановото царство во првата половина на XIV век, Битола ја опишува како развиена населба со феудален систем, развиена трговија со Дубровник, Венеција, Солун и Цариград или кратко кажано Битола во средниот век доживува силен процвет непосредно пред пропаѓањето под османлиската власт. Во средниот век Битола исто така претставуваше црковно седиште за областа Пелагонија, а и пошироко. Со продорот на Турците Османлии на Балканскиот Полуостров, Битола пропаднала под османлиската власт во 1382/3 година. Турскиот хроничар од XVII век во своето дело „Настани што воодушевуваат“ забележал: „... додека прилепската тврдина била освоена по мирен пат, битолската беше освоена по пат на сила...“ При освојувањето на градот Битола Турците се стретнале со голем отпор од страна на битолчани, но по неколкудневен отпор истиот бил скршен од надмоќниот освојувач, на чело со Тимурташбег. По заземањето на градот битолската трвдина била урната до темел. Со посебен ферман од Султанот Мурат I градот беше предаден на управување на Евронос бег. Во овој период, во турските документи Битола се споменува под името Манастир, некаде Толи Манастир или само Толи или само Манастир, но и Монастир. Поради важната географска положба, Битола станала важен воено-политички и административно-културен центар во овој дел на балканот. Во периодот кој следи градот доживува крупни етнички промени, турското население станува доминантно население за чии потреби биле изградени верски установи – џамии, други позначајни објекти – медреси (верски училишта), безистени, текии, анови, амами (бањи), сараи (раскошни куќи) и др. Во XV век во градот се доселува еврејскиот етнос кои биле протерани од Шпанија и Португалија, а во XVIII век исто така се доселиле и Власи кои биле принудени да бегаат пред зулумот на Али-паша Јанински кој им го запалил големиот напреден град Москополе во 1778&nbsp;г. Ваквиот растеж на градот овозможил Битола, после Солун да стане најзначаен економски и културен центар на Македонија Османлиската власт, преку својот специфичен тимароспахиски систем на управа, со многу лоши даноци ги оптоварила селаните кои не можеле тоа да го поднесат и почнале да даваат разновиден отпор. Исто така се појавиле и многубројни разбојнички банди кои немилосрдно ги тероризирале жителите на битолските села. Поради тоа тие почнале да бегаат, да го напуштаат селото и да се доселуваат во градот. Со раселувањето на селаните во Битола, кое започнало во XVII век, ќе започне и ресловенизацијата на градот т.е. Битола ќе стане главно етнички македонски град. На местата од иселените постепено се населуваат Албанци. Покрај имотните Турци, Власи и Евреи се јавуваат и имотни Македонци кои имаат свои врски со Трст, Виена, Лајпциг, Цариград, како и со државите Србија, Романија, Бугарија и др. Овие трговци имаат свои магацини и складови во битолската чаршија и доминираат во неа. Во чаршијата се оформиле посебни пазари, каде што се продавал еден вид стока, како што биле: Пекмез-пазар, Ленски-пазар, Овчки-пазар, Дрвен-пазар, Ат-пазар, Маст-пазар и др. Слично било и со населбите во градот, наречени маала: Баир-маала, Бела-Чешма, Чифте-фурни, Арнаут-маале, Ѓупска-маала, Еврејска-маала, Јени-маале и др. === Од {{римски|16}} век до 1912 година === За пазарните денови во чаршијата се слушал, покрај македонскиот, и влашки, ладино (јазикот на Евреите), турски и др. јазици. Ретко ко ј не знаел два, па и три странски јазици. За овој период венецијанскиот пратеник Лоренцо Бернардо оставил прекрасни податоци за градот. Тој пишува: ...Монастерио е мошне населено место... Како што велат, има 1.500 куќи од кои 200 се еврејски... Тврдина нема ... има кадилак (седиште на судија и судски органи), изобилува со жито и тргува со волна, восок, кожи ... Изобилува со вода и со чешми ... Има безистен, убави џамии, карвансарај ...“. Во овој период битолското граѓанство, за своите потреби, за секакви прилики, ја копирало западноевропската мода, во облеката, во контактите, во манирите, а воедно го копирало и надворешниот сјај преку архитектурата, внесувајќи во градот нов стил на живот- прозападен. Тогаш во Битола значајно се зголемува бројот на жителите. Така, од град со околу 8.000 жители во 1807 г., дојде до 46.000 жители во 1858 г., со што спаѓа во редот на развиените градови, не само во Македонија туку и на Балканот. Од 1850-тите Битола како центар за европска Турција побуди интерес кај многу балкански и европски држави да отворат свои конзуларни претставништва и агенции. Тоа доведе Битола да прерасне во значаен воено-економски – политички и културен центар, да ги развие трговските врски со Европа и самата од ориентален град да поприми лик на европски град, во архитектурата, во начинот на живеењето, на однесувањето, облекувањето и сл. Тоа е период кога Битола ги доби епитетите „конзулски град“, „град на клавирите“ , „најопеан град“. Во ноември 1851&nbsp;г. свој конзулат прва отворила Австрија, а потоа свои дипломати испратиле и Русија, Грција, Србија, Италија, Романија, Велика Британија, Франција, така што за деветте децении на конзулскиот период низ Битола поминале стотина конзули. Истовремено со активноста на конзулите во полза на нивните држави или на соседни државички, агресивни кон Македонија, самото нивно присуство во градот, нивните поединечни врски со битолчани, нивното облекување, манирите, етикецијата во контактите, познавањето на повеќе странски јазици, баловите и сл., кај граѓаните влијаеле импозантно, така што поимотните често го имитирале нивниот стил на живеење, кој се ширел и на останатите граѓани, особено на интелегенцијата. Битола изобилува со стара архитектура, која датира од периодот на романтизмот, неоренесансата и необарокот. Над дваесет монументални објекти се заштитени со закон, како што се: Безистенот, Исхак џамија, Гази Хајдар-кади џамија, Саат кулаат, Домот на АРМ, Католичката црква, Ректоратот, црквите „Св. Димитрија“, „Св. Недела“ и „Св. Богородица“, поранешната [[Отоманска банка]], и сл. Со закон се заштитени и десетина поединечни комплекси, како Старата чаршија, Интифа, Големиот плоштад, [[Пафтали џамија]], Чинар и сл. Во почетокот на XIX век (1835 година) Битола станува центар на Румелискиот Вилает. Тоа е период кога за бројниот воено-административен апарат се градат воени и стопански објекти како црвената и белата касарна, военото училиште кое подоцна прераснува во воена академија. Тука се школува во 1898 година, познатиот турски државник, првиот турски претседател и татко на современа Турција, Кемал Ататурк. За време на Илинденското востание Битолскиот револуционерен округ беше главно потприште на бурните настани на Илинденската епопеја. Во 1908&nbsp;г. Битола е повторно главно упориште на револуционерните настани на Младотурската револуција. === Балкански војни и Прва светска војна === Во текот на Балканските војни (1912 – 1913&nbsp;г.) Битола била главно турско упориште. По поразот на Турците и нивното протерување, Македонија е поделена помеѓу Србија, Бугарија и Грција, што претставува најтрагичниот момент во историјата на македонскиот народ и за градот Битола кој се најде во составот на Српското кралство. За Битола и битолско и за нивниот општествено-економски развој, катастрофално значење ќе има вештачко поставената граница меѓу Србија и Грција. Ова предизвикало Битола да го загуби значењето на средиштен економски, културен и политички центар што, реално, за време на османлиското владеење, го имала. Влошувањето на меѓународната положба и избувнувањето на Првата светска војна придонело Бугарија како членка на Централните сили, да ја нападне Србија и да навлезе во Македонија, а потоа на 21.11.1915&nbsp;г. бугарските војски влегле во Битола. Српските силе биле протерани, а бугарската окупација останала сè до есента 1916&nbsp;г. Есента 1916&nbsp;г. сојузничките сили (Англија, Италија, Русија во координација со српските сили) навлегле во Битола, се изврши реокупација на градот. Војските на Антантата го зазедоа градот Битола, со околијата, војските на Централните сили, откако ја загубиле Битола беа принудени да се повлечат по западните и северните висови на Баба Планина – Пелистер. На овие терени и ден денес има остатоци од направени скривници, ровови, сместувалишта за офицерскиот кадар итн. Силите на Антантата ја освоиле Битола, Битола се најде помеѓу две непријателски војски. Тогаш Битола ги доживува најстрашните урнувања од жестоките бомбардирања, која ја претворија во урнатини со многу човечки жртви и страдања (документирани во филмските ленти на првиот снимател на Балканот, Милтон Манаки). === Македонија меѓу двете светски војни === Поради страдањата што ги претрпел, градот Битола бил прогласен за Град херој. Ова признание му е доделено од маршалот Франш д’Епере на 15.09.1923&nbsp;г. Битола во периодот помеѓу двете светски војни била во состав на Кралството Југославија. Народот повторно останал национално обесправен, економски грубо експлоатиран и подложен на асимилација и дискриминација. === Од Втората светска војна до денес === {{Поврзано|Општина Битола (1952-1955)}} По капитулацијата на југословенската војска во априлската војна (1941&nbsp;г.) Битола се најде под фашистичка окупација. Српската окупација е заменета со германско-бугарската окупација. Само три дена по фашистичката окупација на Битола и Битолско, односно на својата седница од 11.04.1941&nbsp;г., Месниот комитет на КПЈ за Битола, под раководство на Стеван Наумов-Стив, одлучил да започнат подготовките за националното ослободување. Во април 1942&nbsp;г. паднале и првите жртви во оружената борба против фашистичките окупатори. Во март 1943&nbsp;г., фашистичкиот окупатор депортира над 3.000 битолски Евреи во логорот на смртта Треблинка во Полска од каде ни еден не се вратил. На 04.11.1944&nbsp;г. градот Битола е ослободен, битолчани тоа утро воодушевено ги пречекале своите ослободители – Седмата битолска бригада и Леринско-костурската бригада. По завршувањето на војната, беше основана Македонска држава за првпат во историјата, во склоп на Југославија. Во 1945&nbsp;г. во Битола е отворена гимназија „Јоспи Броз – Тито“ каде за првпат се употребил македонскиот јазик. Од 1991&nbsp;г. по осамостојувањето на Македонија како независна и суверена држава, за Битола значеше почеток на нова етапа од нејзиниот развој. Градот го врати својот сјај, доби одлики на еден современ европски град, со многубројни конзуларни претставништва и стана регионален центар на поширокото подрачје во многу аспекти на општественото живеење. == Стопанство == Во развојот на битолската економија значаен фактор претставуваат природните услови кои придонесуваат за забрзан просперитет на Битола во наредниот период. Ваквите можности се темелат, пред се, на природниот фактор, и тоа, во прв ред на: земјоделството, шумарскиот потенцијал, минералното богатство и др. Битолското поле го зафаќа најголемиот дел од Пелагониската Котлина, со вкупна обработлива површина од околу 70.000 ха. Од неа, најголем дел се ораници, потоа, градинарски површини, овоштарници, лозја и ливади. Со изградбата на хидросистемот Стрежево, создадени се дополнителни поволни услови за развој на земјоделството и за остварување на многу поголеми приноси. Шумското богатство, исто така, претставува солидна основа за подинамичен развој на севкупната економија на Општината Битола, околните планини Баба – Пелистер, Кајмакчалан и останатите шумски простори располагаат со големи шумски комплекси од огревно и индустриско дрво. Битола и пошироката околина се познати и со своето разновидно минерално богатство. Ова особено е однесува на големи количества од [[лигнит]] и други неметали. Врз основа на овие природни резерви, од 1983&nbsp;г. работи најголемиот електростопански објект во Македонија, Рударско-енергетскиот комбинат РЕК-Битола. Во овој комбинат се вработени 2.500 лица кои годишно, одложуваат 30 милиони кубици јаловина, ископуваат 6 - 7 милиони тони лигнит, произведуваат 4.2 гигавати сати електрична енергија. Друг значаен крупен капацитет од пошироко општествено значење е хидромелиоративниот гигант Стрежево. ЈП „Стежево“ е основано во 1978&nbsp;г. Изградбата траеше 4&nbsp;г. и веќе во 1982&nbsp;г. се отпочна со негова експлоатација. Денес ЈП „Стрежево“ има вкупно 220 вработени. Овој систем ги зафаќа сите води од реките Шемница и Драгор со своите притоки и водотеците од Баба Планина: Кишавска, Граешка, Остречка, Злокуќанска, Стара Река, Киндерка и истите се влеваат во акумулацијата. Браната е изградена на реката Шемница. Преку главниот доводен канал, се дистрибуира акумулираната вода. Стрежево служи за снабдување на Битола и другите населени места со вода за пиење, ги снабдува со индустриска вода одделните капацитети во Битола меѓу кои и РЕК Битола. Овој систем служи за наводнување на повеќе од 20200 хектари земја во Пелагонија. Покрај оваа активност, Стрежево се занимава со производство на електрична енергија во своите хидроцентрали, со одгледување на риби и печурки, со угостителски дејности и др. Системот Стрежево исто така служи за заштита од поплавување на дел од Пелагонија. Како резултат на вака поволни природни можности, во последните децении почнаа да се валоризираат присутните суровински и ресурсни можност во областа на: металната, текстилната, прехранбената, тутунската, графичката индустрија, производството на млеко и млечни производи, алкохолни и безалкохолни пијалаци, шеќер, квасец, шпиритус и др. За битолската економија од посебно големо значење се следните деловни субјекти: ЗК Пелагонија, Фабриката за квасец и алкохол, Лозар Пелистерка, Жито – Битола, Млин Стојчев, ИМБ Млекара Битола, Пивара Битола, Фабриката за шеќер „4 Ноември“, Синпекс – Битола, „Идеал шипка“, „Цермат“, Соко Мак, АД Металец – Заштитно друштво, Заштитно друштво „Енигма“, „Киро Дандаро“, „Микена“, Лантана 2, ГП Пелистер и др. Од текстилната индустрија се истакнуваат Родон, Сат мода, Конигнтон, Мокел - ЕЕИИ, Каревски и др. (Во прилог е дадени списокот од некои позначајни стопански субјекти). Битолската економија игра значајна улога во економијата на Република Македонија. Од податоците кои постојат произлегува дека во државата суштествуваат следните видови на деловни субјекти: 67.026 претпријатија, 72.749 трговски друштва; 20.917 трговци поединци и 14.865 останати, или вкупно 175.557 субјекти. Со компарација на бројот на субјектите во стопанството во Битола и со таквите во државата, се доаѓа до показател дека Битола има 6,31 % од вкупниот број на овие субјекти во државата. Локалната економија на Општината Битола се наоѓа во пост приватизациски циклус и ги следи трендовите на националната економија. Ваквите случувања резултира со непрофитабилност и ликвидирање на големите, поранешни општествени претпријатија или нивна приватизација и силен подем на новоформирани МСП во приватна сопственост кои стануваат основен двигател на локaлната економија. Според спроведеното истражување заклучно со 31.12.2005&nbsp;г. во Евиденцијата на деловни субјекти што се водеше во Државен завод за статистика во општината се запишани вкупно 11.079 деловни субјекти, кои се подолу прикажани по видови и сектори: == Населби според етничко мнозинство == Повеќето села од општината имаат апсолутно [[Македонци|македонско]] мнозинство. Селата [[Кишава]], [[Острец]], [[Меџитлија]], [[Лера]], [[Жабени]], [[Велушина]] и [[Доленци]] имаат [[Албанци|албанско]] мнозинство. Села со апсолутно [[Власи|влашко]] мнозинство се [[Гопеш]] (сега веќ— напуштено село), [[Маловиште]], и [[Нижополе]]. Во [[Трново]] и [[Магарево]] има значително [[Власи|влашко]] малцинство. == Демографија == {{Население низ историјата |1948|63.280 |1953|72.291 |1961|80.696 |1971|97.960 |1981|113.449 |1991|108.147 |1994|96.584 |2002|95.385 |2021|85.164 |footnote=Забелешка: Податоците се однесуваат на населените места во Општина Битола според административната поделба од 2004 година. |source=[http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=47c45812-de99-4abf-9d8b-93ba80ef8391 Државен завод за статистика на Република Македонија] }} Врз основа на резултатите добиени од [[Попис на населението во Македонија (2021)|пописот во 2021 година]], во општината живееле 85.164 жители, 30.154 домаќинства и 43.724 станови.<ref name="ДЗС" /> === Етничка припадност === ;Вкупно резидентно население во Општина Битола според изјаснувањето за етничката припадност {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! width="100px"|'''Етничка припадност'''!!width="100px"| '''Вкупно'''!!width="100px" |'''Удел (%)''' |- | [[Македонци]] | 69.182 | 81,23 |- | [[Македонски Албанци|Албанци]] | 4.018 | 4,72 |- | [[Македонски Турци|Турци]] | 1.174 | 1,38 |- | [[Македонски Роми|Роми]] | 2.890 | 3,39 |- | [[Македонски Власи|Власи]] | 1.205 | 1,41 |- | [[Македонски Срби|Срби]] | 359 | 0,42 |- | [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] | 49 | 0,06 |- | останати | 750 | 0,88 |- | не се изјасниле | 17 | 0,02 |- | непознато | 15 | 0,02 |- | лица без податоци^† | 5.505 | 6,46 |- | '''Вкупно''' | '''85.164''' | '''100,00''' |} === Вероисповед === ;Вкупно резидентно население во Општина Битола според изјаснувањето за религиската припадност {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Вероисповед''' | '''Вкупно''' |- | [[Православието во Македонија|православни]] | 57.143 |- | [[Исламот во Македонија|муслимани]] | 8.232 |- | [[Католицизмот во Македонија|католици]] | 193 |- | христијани | 13.496 |- | [[Протестантството во Македонија|протестанти]] | 28 |- | [[Евангелска црква во Република Македонија|евангелисти]] | 8 |- | [[Евангелско-методистичка црква на Македонија|евангелисти-методисти]] | 1 |- | [[Јеховини сведоци во Македонија|Јеховини сведоци]] | 36 |- | останати | 66 |- | евангелиски протестантски христијани | 357 |- | [[Агностицизам|агностици]] | 72 |- | [[Будизам|будисти]] | 27 |- | лица без податоци^† | 5.505 |- | '''Вкупно''' | '''85.164''' |} === Мајчин јазик === ;Вкупно резидентно население во Општина Битола според мајчиниот јазик {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Јазик''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонски јазик|македонски]] | 73.093 |- | [[Албански јазик|албански]] | 4.032 |- | [[Турски јазик|турски]] | 920 |- | [[Ромски јазик|ромски]] | 649 |- | [[Влашки јазик|влашки]] | 330 |- | [[Српски јазик|српски]] | 211 |- | [[Босански јазик|бошњачки]] | 34 |- | останати | 383 |- | [[македонски знаковен јазик|знаковен јазик]] | 0 |- | непознато | 7 |- | лица без податоци^† | 5.505 |- | '''Вкупно''' | '''85.164''' |} ^† Овие лица учествуваат во вкупното резидентно население, но поради нивно одбивање (бојкотирање) не биле официјално попишани, туку за нив податоците биле преземени од административни извори и затоа не учествуваат во изјаснувањето за етничка припадност, вероисповед и мајчин јазик. Кампањата за бојкот на пописот во 2021 година била најмногу водена кај Македонците, поради што најмногу лица за кои нема податоци се токму етничките Македонци. Според податоците од последниот попис на територијата на Општина Битола во 2021 година, селата го има следниот состав на население. ==== Села по помалку од 100 жители : ==== *[[Гопеш]] (1) *[[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] (3) *[[Древеник]] (3) *[[Орехово]] (9) *[[Драгош]] (10) *[[Рамна]] (22) *[[Ново Змирново]] (23) *[[Кажани]] (31) *[[Црновец]] (31) *[[Српци]] (45) *[[Маловиште]] (50) *[[Секирани]] (74) *[[Магарево]] (81) *[[Драгарино]] (84) *[[Трн (село)|Трн]] (87) *[[Ротино]] (93) ==== Села со население од 100 до 1000 жители : ==== *[[Кременица]] (100) *[[Канино]] (104) *[[Лера]] (110) *[[Драгожани]] (117) *[[Нижеполе]] (125) *[[Породин]] (139) *[[Жабени]] (144) *[[Барешани]] (146) *[[Олевени]] (146) *[[Меџитлија]] (156) *[[Острец]] (161) *[[Лисолај]] (163) *[[Велушина]] (165) *[[Братин Дол]] (168) *[[Кишава]] (185) *[[Брусник (Битолско)|Брусник]] (190) *[[Поешево]] (196) *[[Граешница]] (202) *[[Лопатица (Битолско)|Лопатица]] (212) *[[Дихово]] (213) *[[Средно Егри]] (219) *[[Лажец]] (228) *[[Доленци (Битолско)|Доленци]] (236) *[[Крстоар]] (239) *[[Оптичари]] (242) *[[Трново (Битолско)|Трново]] (263) *[[Црнобуки]] (264) *[[Карамани]] (290) *[[Лавци (Битолско)|Лавци]] (291) *[[Цапари]] (307) *[[Крклино]] (564) *[[Раштани (Битолско)|Раштани]] (550) *[[Логоварди]] (577) *[[Бистрица (Битолско)|Бистрица]] (734) *[[Кукуречани]] (784) *[[Кравари]] (819) ==== Села со над 1000 жители : ==== *[[Буково]] (1 125) *[[Долно Оризари (Битолско)|Долно Оризари]] (1 734) ==== Иселени села ==== *[[Горно Егри]] *[[Долно Егри]] *[[Злокуќани (Битолско)|Злокуќани]] *[[Метимир]] *[[Облаково]] *[[Свиниште]] *[[Снегово]] *[[Стрежево]] *[[Старо Змирново]] ==== Историски села ==== * [[Букри]] * [[Мечкарица]] * [[Смолево]] * [[Чагор]] == Самоуправа и политика == Градоначалник на општина Битола е [[Тони Коњановски]] од редовите на [[ВМРО ДПМНЕ]]. Тој бил повторно избран на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори од 2025 година]] за мандат од четири години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1L5dRdo1hhZKe2k-STM0VdeHicQZL-GMP/view|title=Заклучок за конечност на резултати од гласањето во прв круг за Локалните Избори 2025 година|date=29 октомври 2025|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|accessdate=8 ноември 2025}}</ref> Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 31 член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> == Клима == Од климатски поглед, за градот би подвлекле повеќе одлики. Во Битола, официјално, главната метеоролошка станица започнува со работа од 16.3.1945 г. иако за одредени метеоролошки елементи, има систематски податоци од 1926/27г. Метеоролошката станица во градот се наоѓа на надморска височина од 586 м. Според, метеоролошките податоците, градот има средна годишна температура на воздухот од 11,1°С, но со големи отстапувања во одредени години од 10,1°С во 1975 година до 13,1°С во 1952 г. Најстуден месец е јануари, со просечна месечнатемпература од 0,6°С, но со апсолутна минимална температура од -30,4°С. Најтопол месец е јули, со средна месечна температура од 22.2°С и со апсолутно максимална температура од 41,2°С. Апслолутното годишно варирање на температурата во воздухот изнесува 71,6°С што е специфика на подрачјата со континентална клима. Пролетните и есенските месеци се со пријатни температури на воздухот, но истите можат да добијат специфики и на продолжена зима или на продолжено лето. Според тоа, во Битола, климата, во основа, е со умереноконтинентален карактер, со нагласена континентална компонента, со динамична и со нестабилна клима на суво многу топло лето и на зимски период поделен на пократок, сув и студен. Поинаку кажано, температурата има специфика на континентална клима, а врнежите, на сушна изменето-средоземна или степска клима која, на моменти, има пробиви и на жешки воздушни маси од Северна Африка – Сахара. Просечното годишно количество на врнежи изнесува 601 мм. Со вредности кои се движат од 338 мм до 879 мм, што претставува разлика која е близу до просечното количество. Битола исто така е пример со појавата на поларна светлина. Преку Битола поминува изохазмата (линија која поврзува места со еднаков број на денови со појава на поларна светлост) 0,1, што значи дека на небото на Битола просечно само еднаш во 10 години, се појавува поларната светлост. == Културни и природни знаменитости == ===Шуми=== Релативно поволните природни услови овозможиле и подрачјето на Битола, Битолско и пошироко во далечното минато да има големо богатство во шумски фонд. Најголемите и најквалитетните шумски комплекси во битолската општина се протегаат во подрачјето на планинскиот врв Кајмакчалан на Ниџе Планина и врвот Пелистер со Баба Планина, како и делови до Бигла Планина. Најзастапени видови на дрва се: белиот бор, црниот бор, моликата, буката, дабот, елата и јасиката. Реонот на Кајмакчалан зафаќа површина од 14.800 ха со резерват на квалитетни шуми (црн бор, бор, ела, бука и др.) Реонот на Баба Планина со врвот Пелистер, со исклучок на регионот на Националниот парк „Пелистер“ (прв национален парк во Р Македонија, прогласен во 1948 година) зафаќа површина од 10.400 ха (од кои борот – молика автохтониот ендемски петтоиглен бор Pinus peuce откриен од германскиот ботаничар [[Август Гризебах]] 1839, во т.н. строго заштитена зона зафаќа еден комплекс од 1.600 ха). По источните падини на Баба Планина има исклучително нискостеблести шуми и тоа даб 8.180 ха, бука 2.067 ха и други видови шуми 840 ха или вкупно 11.087 хектари. Во растителноста на “Пелистер“ има специфично ботаничко значење. Тука растат 88 видови дрвенести растенија, класифицирани во 23 фамилии. Планинската растителност на “Пелистер“ се расчленува на: 19 заедници, 11 сојузи, и 7 редови. Од областа на дивата фауна на “Пелистер“ живеат 62 видови животни, меѓу кои се издвојуваат еленот, срната, дивокозата, дивата свиња, мечката, рисот, зајакот, волкот, еребица и камењарката. Од рибите, значајно е да се истакне присуство на Salmo trutta peristericus и пелагониската поточна пастрмка Salmo trutta pelagonicus. ===Вода=== Хидрографските прилики на Битола и нејзината непосредна околина се условени и детерминирани од геолошките, геоморфолошките и климатските одлики. Низ Битола тече реката Драгор во должина од 4,5 км. Драгор настанува од повеќе мали реки и тоа од Диховскиот Драгор (во должина од 12 км. чии изворишен дел го чинат повеќе водотеци што извираат од падините на Пелистер и тоа: Сапунчица, Лак поток, Црвена река и Клисурица) и Братиндолскиот Драгор или Бороица. Вкупната должина на реката Драгор изнесува 25,123 км со обем на вододелниците од 67 км, слив од 188 км² и среден пад од 17,0 ‰ .Количеството на вода во реката зависи исклучиво од врнежите и подземните води на Баба и Пелистер. Просечниот протек на р.Драгор низ градот од ноември до јуни изнесува 2 – 3 м³/сек. Статичкото ниво на подземните води во различни подрачја од градот е различна и се движи о д 0 , 5 0 м па сè до 6,50 м. Од бројните бунари во градот поради урбанистичката изградба нивниот број е речиси преполовен и во повеќето од нив водата е загадена од отпадни води. На 22 км од Битола се наоѓа вештачкото акумулационо езеро “Стрежево“ кое е значаен хидрографски објект за Битола и битолско. Ова езеро зафаќа волумен од 112.000.000 м3 вода, длабочина кај браната од 72 метри, површина од околу 7 км², просечна ширина од околу 1 км и должина од 7 км. Други хидрографски објекти се базенот “Довлеџик“ кој е компензационен базен со должина од 170 м., ширина 60 м., волумен 13.600 м³ вода, длабочина околу 3 м и капацитет од 2 – 3.000 капачи, и “Олимписки базаен“ со димензии 50 х 25м. , како и по еден детски базен на двете места. Во жешките летни денови двата хидрографски објекти се користат за капење и рекреација. На врвот на планината Баба – Пелистер се наоѓаат две леднички езера, повеќе познати како “Пелистерски очи“ – Големото и Малото езеро. ===Почва=== Основен тип на генетско земјиште во Пелагонија се смолниците. Смолниците се хидрогени и настанале на езерската тиња по истекувањето на некогашното Пелагониско езеро. Количеството на хумусот се движи од 2 до 4,5%. Овие почви се искористуваат за житни индустриски и градинарски култури. Наслагите од алувијални почви се движат од десеттина сантиметри до неколку метри. Хумус содржат 0,42 – 3,62 %. На алувијалните почви е концентрирано производство на градинарски и индустриски култури. Делувијалните почви се наоѓаат на периферијата на градот. Тоа се млади почвени типови со мал процент на хумус 1-2 % на кои им е потребно ѓубрење. Црвениците се раширени по периферијата и тоа најповеќе спрема селата Брусник, Лавци, Буково, Крстоар, помалку према Дихово и Братиндол. Содржината на хумусот се движи од 1,18-3,96 % и се одликуваат со помала плодност. ===Енергетски извори=== Во Пелагониската Котлина, особено во битолското подрачје се откриени слоеви на јаглен – лигнит и тоа главно во атарите на селата: Суводол, Гнеотино, Живојно, Биљаник, Врањевци, Паралово и Агларци. По ослободувањето до 1951&nbsp;г. вршена е експлоатација на лигнит кај село Живојно. Од 1973&nbsp;г. започна експлоатацијата на лежиштето кај Суводол каде е изграден рудник со површински коп. Рудникот „Суводол“ се наоѓа во подножјето на Селечка Планина на околу 12 км. источно од Битола. Вкупните резерви на лигнит се проценети на околу 200.000.000 тони со можност за зголемување на резервите. Во близина на овој рудник постојат наоѓалишта на јаглен во уште два наоѓалишта и тоа: Гнеотино и Живојно. Наоѓалиштето “Гнеотино“ е со вкупно рудни резерви од 120.000.000 тони, а наоѓалиштето “Живојно“ околу 100.000.000 тони. Како заклучок може да се констатира дека во јужниот пелагониски басен има вкупно резерви на јаглен од околу 420.000.000 тони, што дава можност за производство на ел. енергија во термоелектраната Битола I, II и III, со потрошувачка од 6 милиони тони годишно. Така би можеле да работат околу 50 – 60 години. == Културни настани == *Меѓународна детска ликовна колонија „Мал битолски монмартр“ *Меѓународен филмски фестивал „Браќа Манаки“ *Фестивал на фолклорни игри и песни „Илинденски денови“ *Фестивал на класична музика „Интерфест“ *Бит Фест *Битолско културно лето *Глумец на годината *Битолско графичко триенале *10 јуни - Ден на Културата *Ликовна изложба „50 години вдист“ *Битолска опера *Фестивал на серенада „Серенада на Широк Сокак“ *Младински фестивал „Битола отворен град“ *Меѓународен фестивал на монодрама *Интернационален фестивал на аматерски документарен филм „Камера 300“ == Личности == * [[Атанас Лозанчев]] (1870-1945) - револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член, раководител и војвода на [[МРО]] * [[Ѓорѓи Сугарев]] (1876-1906) - револуционер, член и војвода на Битолскиот револуционерен округ на [[МРО]] * [[Рајна Алексова]] (1882-1959) - прва жена фармацевт во Македонија * [[Стефан Наумов - Стив]] (1920-1942) - комунист, учесник во [[НОВ]], народен херој * [[Таки Даскало|Димитар Николовски – Таки Даскало]] ([[1921]] - [[1942]]), учесник во [[НОВ]] * [[Естреја Овадија - Мара]] (1923-1944) - учесничка во [[НОВ]], народен херој * [[Јонче Христовски]] (1931-2000) - пејач, текстописец и композитор * [[Петар Ангеловски]] ([[1931]] - [[2003]]) - македонски сценограф * [[Славе Димитров]] ([[1 јуни]] [[1946]]) - македонски композитор, пејач, аранжер и музички продуцент * [[Кире Костов]] ([[1949]]) - македонски композитор, инструменталист и диригент * [[Димитар Илиевски - Мурато]] (1953-1989) - алпинист, прв Македонец кој се искачил на [[Монт Еверест]] * [[Оливера Наковска - Бикова]] (1974-) - спортистка во стрелаштво, добитник на златен медал на [[Летни параолимписки игри 2012|Параолимписките игри 2012]] * [[Каролина Гочева]] (1980-) - поп пејачка * [[Митко Апостоловски]] ([[7 март]] [[1955]] - [[5 август]] [[2022]]) - македонски глумец * [[Ѓорѓи Христов (фудбалер)|Ѓорѓи Христов]] ([[1976]]) - македонски фудбалер * [[Илко Стефановски]] ([[1952]] - [[2011]]) - македонски театарски и филмски глумец * [[Игор Дурловски]] [[1977]], Битола - македонски оперски пејач == Спорт == Во Битола опстојува фудбалскиот клуб [[ФК Пелистер|Пелистер]]. == Иселеништво == * [[Македонци во Австралија]] * [[Рокдејл]] * [[Канадски Македонци]] * [[Американски Македонци]] == Извори == <references /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Bitola Municipality}} * [http://www.bitola.gov.mk/ Општина Битола] * [http://www.bitola.gov.mk/wordpress/wp-content/uploads/2015/06/Profil-na-Opstina-Bitola.pdf „Профил на Општина Битола“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220213172224/http://www.bitola.gov.mk/wordpress/wp-content/uploads/2015/06/Profil-na-Opstina-Bitola.pdf |date=2022-02-13 }} * [http://abv.mk/company.aspx?id=795 Општина Битола во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306140559/http://www.abv.mk/company.aspx?id=795 |date=2016-03-06 }} * [http://www.bitolatourist.info/ Официјален туристички портал на Битола] {{Општина Битола}} {{Општини во Република Македонија}} [[Категорија:Општина Битола| ]] kl6goebuoiiu5icde7ghvpticumyc2b 0 11786 5621482 5617634 2026-08-29T08:49:53Z Bjankuloski06 332 5621482 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Житинени | слика = Поглед на Житинени 4.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Житинени | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 258 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 880 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=34 | lon_sec=15 | слава = | мрежно место = | карта = Житинени во Општина Центар Жупа.svg }} '''Житинени''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини се изјаснило како турско. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа речиси во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Селото се наоѓа во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено на западната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=126}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 880 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Житинени е населено уште од [[Доцна антика|доцната антика]] и [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 6,1&nbsp;км², при што преовладуваат пасиштата со површина од 261,2 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 178,2 хектари, а на обработливото земјиште 114 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|193 |1953|229 |1961|224 |1971|316 |1981|386 |1991|430 |1994|536 |2002|537 |2021|258 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропства|турско]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 15 домаќинства со 38 жители муслимани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Житинени живееле 232 жители, сите [[Македонци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година, во Житинени имало 224 жители, а во 1994 година бројот се зголемил на 536 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Житинени броело 537 жители, од кои 536 [[Македонски Турци|Турци]] и 1 [[Македонски Албанци|Албанец]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 258 жители, од кои 1 [[Македонци|Македонец]], 224 [[Македонски Турци|Турци]] и 33 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|232|—|193|229|224|316|386|430|536|537|258}} === Родови === Житинени е торбешко село.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Македонски муслимански родови:''' **'''Староседелци:''' ''Имеровци'' (5 к.), ''Мијединовци'' (1 к.), ''Цаневци'', ''Дурмишовци'' (10 к.), ''Бастријовци'' (6 к.), ''Идризовци'' (4 к.), ''Мифтаровци'' (3 к.), ''Алијовци'' и ''Ибраимовци'' (1 к.). **'''Доселеници:''' ''Куртовци'' (9 к.), доселени се на самиот почеток на XIX век од селото [[Коџаџик]], потеклото им е турско. Но овде кога дошле одма се измешале со [[Македонци муслимани|Торбешите]], и сега го зборуваат само [[Македонски јазик|македонскиот јазик]]. Помеѓу житиненските родови има приличен број на домазети од селото [[Долени Пешкопеја|Долени]] во близина на [[Пешкопеја]]. * '''Македонски православни родови:''' **'''Доселеници:''' ''Зајекаровци'' (1 к.), доселени се околу 1898 година од селото [[Броштица]] и ''Новковци'' (1 к.), потекнуваат од предокот Новко кој се доселил околу 1846 година од околината на [[Воден]] во [[Егејска Македонија]]. === Иселеништво === Од македонското православно население има голем број на иселеници во [[Софија]], [[Смедерево]], [[Сер]], [[Скопје]] (во населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]), [[Дебар]], [[Лом]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Кавадарци]].<ref name="книга" /> Од торбешкото население до 1954 година иселеници има во [[Турција]] (30 семејства), и тоа во [[Бергама]] (27 семејства), [[Босќој]] крај [[Бергама]], [[Бурса]], потоа во [[Чаушли]] близу [[Дојран]], [[Казандол]] близу [[Валандово]], [[Мокриево]] и [[Чепели]] близу [[Струмица]].<ref name="книга" /> == Општествени установи == * Поранешна амбуланта == Самоуправа и политика == [[Податотека:Џамија во Житинени 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] Кон крајот на {{римски|19}} век, Житинени било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0565 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на деловен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 491 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 510 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-732|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205170258/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-732|archive-date=2023-02-05|dead-url=|accessdate=5 февруари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Манастир (Житинени)|Манастир]] — средновековна населба, црква и некропола; * [[Црков (Житинени)|Црков]] — средновековна некропола; и * [[Чифлик (Житинени)|Чифлик]] — доцноантичка и средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Житинени)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Житинени == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Житинени 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Житинени.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Житинени 3.jpg|Воздушен поглед Податотека:Куќи во Житинени.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Житинени 5.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žitineni}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Житинени| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] doa51c81oc6hnby87wgsvzcczg8ue5k 0 11862 5621324 5616753 2026-08-28T18:49:50Z Ehrlich91 24281 5621324 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Бајловце | слика = Воздушен поглед на Бајловце 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото каде што е сместено основното училиште | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 61 | година = 2021 | поштенски број = 1302 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 600-760 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=49 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=57 | lon_sec=43 | слава = | мрежно место = | карта = Бајловце во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Бајловце''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Воздушен поглед на Бајловце 2.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во турски документи од {{римски|16}} век (1583 г.). Низ годините се споменува под слични варијанти. Доаѓа од личното име Бајило изведено од Бај(о) со додавање на -ило што пак се поврзува со имињата Братислав или Братољуб или од хипонимот брат. Може да доаѓа и од Бајлови или пак од личните имиња Благоја и Братимир.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|31}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Бузовци.jpg|мини|300п|десно|Поглед на маалото Бузовци]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на подрачјето на [[Општина Старо Нагоричане]], во ридско-планинската област [[Козјачија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=16-17}}</ref> Селото има ридски карактер на надморска височина од 600 до 760 метри, а од градот [[Куманово]] е оддалечено 32 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Автопат А2 (Македонија)|државниот пат А2]] кај селото [[Војник (село)|Војник]]. Бајловце било едно од главните села во источниот крај на Кумановскиот крај. Се наоѓа во горниот слив на реката [[Петрошница]], лева притока на [[Пчиња]]. Истото има доста поволна положба. Куќите во поголем дел се допираат со површини погодни за стопанство, како што се обработливите површини на понизок терен (околу 600 метри) и околните пасишта на повисок терен. Водата за пиење доаѓала главно од бунари, а на некои места извираат извори како што се Коруба, Селиште, Барбеш, Блатец и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=118-120|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Дулумџија, Занаја, Лисица, Високо, Коселица, Лојзиште, Падиште, Рамниште, Старо Село или Селиште, Бозовик, Испос, Мишино, Прогон, Барбеш, Козариште, Зука, Бонковица, Илоче, Голема и Мала Чумица, Враница, Раскрсје, Коруба и Блатец.<ref name=":0" /> Селото има разбиен тип, поделено на 13 издвоени маала во кои главно живее еден род и главно се именувани по родовите. Крајните маала се блиску до околните села, па готово и да се допираат со нив.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Спомен-плоча на НОБ во Бајловце.jpg|мини|300п|десно|Спомен-плоча за [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] на ѕид од основното училиште]] Во Бајловце има остатоци на многу културни епохи. На повисок терен кон северозапад се издигнуваат три возвишенија: Високо (878 м.), Коселница и Верса. На врвовите на возвишенијата има срушени ѕидови и други старини од некогашни тврдини.<ref name=":0" /> Во тврдините по народното предание живееле „три цара“: „цар Висле“ (во тврдината Високо), „цар Коста“ (во тврдината Коселница) и „цар Верса“ (во тврдината Верса). Меѓутоа, еднаш тие се судриле меѓу себе поради девојки на месноста Падиште и тука еден од нив загинал. На неговиот гроб има голем камен крст. Позначајна била тврдината на Високо, каде има остатоци од ѕидови, куќи, како и бројни цигли и парчиња стара керамика. Санде Петковски од маалото во подножјето на возвишението ископал земјен ќуп во кој можело да се чува 300 килограми жито. Околу селото има и месност Трговиште, од каде селанецот Јевто Милошевски пренел „три коли цигли“.<ref name=":0" /> Селаните пренесуваат и други кажувања за поранешната тврдина [[Високо (Бајловце)|Високо]]. Тука некогаш бил најважниот град во Кумановско. Дури кога оваа тврдина го изгубила значењето, тогаш средиштето на областа се пренело на просторот помеѓу денешните села Нагоричане и Војник, а во поново време тоа станало Куманово.<ref name=":0" /> Бајловце било и седиште на помала жупа во долината на [[Петрошница]], која била заштитена со тврдина во Бајловце.<ref name=":0" /> Не се знае кога е основано денешното село и тоа не е забележано во историските извори. Меѓутоа, најверојатно тоа се случило кон крајот на {{римски|18}} век, бидејќи околу 1820 година имало само десетина куќи на денешната месност Селиште.<ref name=":0" /> Селиште или Старо Село е место во средишниот дел на атарот, каде биле куќите на предците на денешните селани. Подоцна, таа збиена населба се разбила и тоа се случило уште околу 1820 година. Ова го покажува родословот на родот Височани: Александар (жив, 60 години во 1971 г.)-Доде-Трајко-Велко-Илија, кој се иселил од Селиште во Височко Маало.<ref name=":0" /> Животот на мештаните за време на турската власт бил доста тежок. Селаните биле напаѓани од муслиманските Албанци, кои до 1908 година живееле во некогашното село [[Блаце (Кумановско)|Блаце]].<ref name=":0" /> Во селото постои црквата [[Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце|црква „Св. Димитриј“]], која била подигната во 1938 година на темели од стар храм,<ref name=":0" /> за кој не се знае кога бил изграден.<ref name="енциклопедија" /> Црквата се наоѓа на Селиште заедно со задружниот дом и основното училиште.<ref name=":0" /> Поради поволната положба селото претставувало средиште за околните села и во него постоело училиште уште во турско време. Порано селото било и општинско седиште. Во маалото Герасинци постоела и турска кула за стражарење.<ref name=":0" /> == Стопанство == [[Податотека:Стопански објект кај Бајловце.jpg|мини|300п|десно|Стопански објект во селото]] Атарот е голем и зафаќа простор од 23&nbsp;км². На него преовладуваат пасиштата на површина од 1.380,4 [[хектар]]и, на обработливите површини отпаѓаат 634,6 хектари, а на шумите 39,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во него работеле продавници, како и фабрички погон за преработка на метали и кожарска работилница за изработка на таписерии од кожа.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото мештаните се занимавале со сточарство, при што продавале сточарски производи, како и дел од стоката, за да дојдат до пари. Најмногу одгледувале овци, а нешто помалку кози. Исто така, многумина работеле како пекари во Скопје и Куманово.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|792 |1953|776 |1961|707 |1971|536 |1981|328 |1991|182 |1994|153 |2002|129 |2021|61 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Бајловце живееле 910 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 216.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Бајловце имало 880 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 126-127.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 900 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Бајловце се иселил значителен број од населението, така што тоа преминало од средно во мало село. Во 1961 година селото броело 707 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 153 жители, од кои 148 биле Македонци, а двајца жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото броело 129 жители, од кои 126 [[Македонци]], 2 [[Македонски Срби|Срби]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 61 жител, од кои 57 [[Македонци]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|910|880|792|776|707|536|328|182|153|129|61}} === Родови === Бајловце е македонско село. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1971 година, родови во селото:<ref name=":0" /> * '''Доселени со познато потекло:''' ''Височани'' (19 к.), ''Тресоглавци'' (9 к.), ''Рудињци'' (8 к.) и ''Герасинци'' (6 к.), сите потекнуваат од ист предок, според преданието доселени се од околината на [[Крагуевац]], [[Србија]], поради што порано биле познати како Крагуевци. * '''Доселеници со непознато потекло:''' ''Павлевци'' (15 к.), ''Крстинци'' (6 к.), ''Долнобозовчани'' (13 к.), ''Горнобозовчани'' (8 к.), ''Таверци'' (8 к.), ''Грмаѓани'' (7 к.), ''Белчинци'' (4 к.), ''Грујинци''/''Грујовци'' (4 к.) и ''Ремењарци'' (4 к.). Павлевци и Крстинци потекнуваат од ист предок. Од родот Павлевци порано потекнувале селските свештеници. * '''Ромски родови:''' ''Ѓорговци'' (1 к.), православни Роми, кои биле ковачи во селото. Во Бајловце се доселиле доста рано. Нивни иселеници има во други кумановски села: [[Канарево]] (Стојановски, 1 к.), [[Младо Нагоричане]] (1 к.), [[Љубодраг]] (1 к.), како и во градовите Скопје (1 к.) и Бор (1 к.). === Иселеништво === Бајловце нема многу добри услови за живот, и затоа од него се иселувало населението. Машкото население најпрво одело на печалба во [[Скопје]] и [[Куманово]], а потоа го повлекувало и семејството со себе. Па така од Бајловце има огромен број на иселено население во [[Скопје]] (200 семејства) и во [[Куманово]] (100 семејства).<ref name=":0" /> Има и други постари иселеници во некои кумановски и скопски села. ''Орманци'' иселени се во селото [[Пелинце]]. ''Тодоровци'' иселени се во селото [[Карловце]]. ''Пирајци'' иселени се во селото [[Пузајка]]. ''Трајановци'' иселени се во селото [[Дељадровци]].<ref name=":0" /> Стари иселеници од селото се ''Митровци'' (2 к.) во селото Мала Река во Горна Пчиња и ''Мита'' (1 к.), во Ново Село во Горна Пчиња.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Христијан Карпош“ - Бајловце|Подрачното основно училиште „Христијан Карпош“]], деветгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Христијан Карпош“ - Младо Нагоричане]] * Поранешна пошта * Поранешна здравствена амбуланта <gallery mode="packed" heights="170п"> Податотека:Амбуланта во Бајловце.jpg|Амбулантата Податотека:ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Бајловце.jpg|Основното училиште Податотека:Општествен објект во Бајловце 2.jpg|Општествен објект Податотека:Општествен објект во Бајловце.jpg|Општествен објект </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Бајловце било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово, додека во периодот 1955-1965 било во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната општина Бајловце, во која покрај селото Бајловце се наоѓале и селата Аљинце, Брешко, Добрача, Жељувино и Цвиланце. Во периодот 1950-1952, селото било исто така седиште на некогашната општина Бајловце, во која влегувале селата Аљинце, Бајловце, Брешко, Жељувино и Цвиланце. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1165 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|205}}</ref> * [[Блатец (Бајловце)|Блатец]] — [[Македонија во средниот век|средновековна]] [[населба]] и [[некропола]]; * [[Високо (Бајловце)|Високо]] — [[градиште]] од средниот век; * [[Далјан Бозовиќ (Бајловце)|Далјан Бозовиќ]] — средновековна некропола; и * [[Рамњанска Драка (Бајловце)|Рамњанска Драка]] — средновековна населба. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква во Селиште; * [[Црква „Св. Троица“ - Бајловце|Црква „Св. Троица“]] — главна манастирска црква; и * [[Црква „Св. Богородица и Ана“ - Бајловце|Црква „Св. Богородица и Ана“]] — нова манастирска црква. ;Манастири * [[Бајловски манастир]] — нов манастир во селото. <gallery mode="packed" heights="180п"> Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце.jpg|Главната селска црква „Св. Димитриј“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 10.jpg|Објектот „Св. Спас“ кај црквата „Св. Димитриј“ Податотека:Црква „Св. Богородица и Ана“ - Бајловце.jpg|Манастирската црква „Св. Богородица и Ана“ Податотека:Црква „Св. Троица“ - Бајловце.jpg|Манастирската црква „Св. Троица“ </gallery> == Редовни настани == * Бајловски средби<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kumanovonews.mk/region/vo-nedela-po-15-ti-pat-kje-se-odrzat-bajlovski-sredbi|title=Во недела по 15-ти пат ќе се одржат Бајловски средби|work=KumanovoNews|accessdate=2026-08-26}}</ref> — традиционална манифестација за празникот Крстовден во дворот на селската црква „Св. Димитриј“ == Личности == ;Родени во или по потекло од Бајловце * [[Драгинка Величковска|Драгинка Илиева Величковска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Крстана Димитриевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Гајта Димовска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Росанда Зафироска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Винка Јовановска|Винка Станишковска Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Божана Кипријановска]] (р.1890-) — учесник во НОВ на Македонија <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150п"> Податотека:Амбуланта во Бајловце 2.jpg|Влезот на поранешната амбуланта Податотека:Воздушен поглед на Бајловце 4.jpg|Воздушен поглед во селото Податотека:Амбуланта во Бајловце 3.jpg|Внатрешноста на поранешната амбуланта Податотека:Воздушен поглед на Бајловце.jpg|Воздушен поглед во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Општина Старо Нагоричане]] * [[Куманово]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Bajlovce}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Бајловце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] 27v8u8uiavvzqncivgzfu5j8c9avi3x 0 11871 5621285 5617715 2026-08-28T15:45:17Z Ehrlich91 24281 5621285 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|село во Кумановско|селото во Воденско|Драгоманци}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драгоманце | име2 = Драгоманци | слика = Воздушен поглед на Драгоманце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драгоманце | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 124 | година = 2002 | поштенски број = 1303 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 360-560 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=51 | lon_sec=51 | слава = [[Митровден]] | мрежно место = | карта = Драгоманце во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Драгоманце''' (или '''Драгоманци''') — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Потекло на името == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 140.jpg|мини|300п|лево|Поглед на маалото Село]] Се верува дека името на селото потекнува од основачот на селото, кој бил старешина на група на работници или „драгоман“.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], речиси во самиот средиштен дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], недалеку од левата страна на реката [[Пчиња]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко |title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=17 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=111}}</ref> Селото е ридско, чии маала се издигаат на надморска височина од 360 до 560 метри. Од градот [[Куманово]] селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2244|регионалниот пат 2244]]. Драгоманце се наоѓа на допирот на пониското земјиште околу реката [[Пчиња]] на запад и ридското земјиште на исток. Така, неговите жители имаат услови за земјоделство и сточарство. Водата за пиење се добивала од послабите извори Пештер, Селиште, Голем и Мал Кладенец, како и од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=92-94|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Топла Падина, Бара, Батина Глава, Мрамор, Криви Дол, Уши, Гарван Камен, Језеро, Гладница и други.<ref name=":0" /> Куќите на селото се наоѓаат во две споредни долини во насока североисток-југозапад. Тоа се долините на [[Драгомански Дол|Драгоманскиот Поток]] и долината на Степанска Река, двете леви притоки на Пчиња. Во првата долина се наоѓа поголемото маало Село, додека второто маало е Гладница. Во маалото Гладница се наоѓа осумгодишното основно училиште, заедно со интернат за учениците од другите села.<ref name=":0" /> == Историја == Подрачјето на селото е населено уште од [[Римска Македонија|римско време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] на 500 метри северно од него.<ref name="АрхеоКарта" /> Драгоманце во денешен облик не е многу стара населба, основано е на почетокот на {{римски|19}} век. Како негов основач се споменува некој човек со своите три сина, кои се доселиле од Поповац, од околината на [[Параќин]], [[Србија]].<ref name=":0" /> Куќите на првите жители биле во денешното маало Гладница, во месноста Селиште. Меѓутоа, таму поминувал патот Куманово-Горна Пчиња, поради што трпеле постојани зулуми од минувачите. Поради тоа, селаните почнале да се преместуваат во соседната, но позатскриена долина, кај денешното маало Село. Околу 1900 година, некои од жителите повторно се вратиле во маалото Гладница.<ref name=":0" /> Драгоманце во минатото имало четири анови, бидејќи таму се спојувале два патни правци, едниот Куманово-Горна Пчиња, а другиот Врање-Нагоричане-Овче Поле.<ref name=":0" /> Во селото постои [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|црквата „Св. Јован“]], којашто е мошне стара, но во урнатини и не се знае од кој период потекнува.<ref name="енциклопедија" /> Таа припаѓала на старите мештани кои живееле тука пред денешното село. Пред крајот на турската власт, селаните одлучиле кај црквиштето да го слават [[Митровден]]. Селските гробишта се наоѓаат кај црквиштето.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа површина од 4,5&nbsp;км². На него обработливото земјиште зафаќа површина од 261 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 193 хектари, а на шумите само 7,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото во основа има полјоделска функција. Во селото има продавница и ветеринарна станица.<ref name="енциклопедија" /> До 1963 година, жителите на Драгоманце најмногу живееле од одгледувањето жито и чувањето овци. Откако бил изграден каналот за наводнување, поголемиот дел од жителите се префрлиле на одгледување зеленчук. Најмногу се произведувало пиперки, зелка и кромид.<ref name=":0" /> Во минатото во селото постоел производствен погон на фабриката „ЧИК“ од Куманово,<ref name="енциклопедија" /> кој денес е пренаменет во погон на фабриката „Бонум“. Погонот има капацитет за преработка на 6.000 тони зеленчук, а располага со 5.000 метри квадратни платоа и 5 хектари земјиште.<ref name="вечер">{{наведени вести|url=http://vecer.mk/makedonija/nov-pogon-na-bonum-vo-dragomance|title=Нов погон на "Бонум" во Драгоманце|last=Б.|first=И.|date=9 септември 2005|work=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|publisher=Вечер Прес|language=македонски|accessdate=17 април 2017|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="Погон на Бонум во селото Драгоманце"> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 010.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 011.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 012.jpg| </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|203 |1953|213 |1961|238 |1971|226 |1981|182 |1991|165 |1994|148 |2002|133 |2021|124 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драгоманце имало 295 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драгоманце имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драгоманце е мала населба, којашто во 1961 година броела 238 жители, а во 1994 година 148 жители, од кои 115 [[Македонци]] и 31 [[Срби]]н.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драгоманце имало 133 жители, од кои 124 [[Македонци]] и 9 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 124 жители, од кои 101 [[Македонци|Македонец]], 9 [[Македонски Срби|Срби]] и 14 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|295|240|203|213|238|226|182|165|148|133|124}} === Родови === Драгоманце е македонско село, но имало и ромски родови. Сите родови се доселени. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1970 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Македонски родови:''' ''Попиќевци'' (15 к.), ''Брзаци'' (5 к.), ''Бегови'' (4 к.) и ''Мацанци'' (4 к.). Како се тврди сите потекнуваат од истиот предок доселен од Поповац. Сите слават Свети Никола. Еден постар селанец го памти следниот родослов: Стојан (80 години во 1970 г.)-Спиридон-Ристо-Ѓорѓе, се доселил неговиот татко. * '''Ромски родови:''' ''Ѓорговци'' (6 к.), првин живееле во соседното село [[Врачевце]], а подоцна се преселиле во маалото Гладница. Слават Свети Никола. Веќе не говорат ромски. === Иселеништво === Од Драгоманце има и постари и понови иселеници. Постарите се сретнуваат во кумановските села: [[Стрновац]] (''Биризовчани'', 17 к.), [[Пузајка]] (''Дршљанци'', 7 к.; ''Киринци'', 5 к. и ''Гривинци'', 1 к.) и [[Врачевце]] (''Стошинци'', 2 к.).<ref name=":0" /> Новите иселеници главно се иселувале во градовите [[Куманово]] и [[Скопје]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“]] — деветгодишно основно училиште * Ученички дом „Христијан Тодоровски - Карпош“ <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 147.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 004.jpg|Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Ученичкиот дом во селото </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Драгоманце било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово, додека во периодот 1955-1965 било во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Драгоманце се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Жегљане, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Драгоманце, во која влегувале селата Драгоманце, Добрача, Коинце, Пузајка и Стрновац. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1180 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Врачевце]] и [[Пузајка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|209}}</ref> * [[Гарвани Камен (Драгоманце)|Гарвани Камен]] — некропола од средниот век; * [[Гладница (Драгоманце)|Гладница]] — некропола од доцноантичко време; и * [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref name="енциклопедија" /> * [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|Црква „Св. Јован“]] — стара црква во урнатини, не се знае периодот на градба ;Споменици * Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето ;Реки * [[Драгомански Дол]] (познат и како '''Блатнички''') — мала река низ селото. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Митровден]] — општа селска слава; и * [[Спасовден]] — постара селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Добрача * [[Дана Јакимовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Крст кај Драгоманце.jpg|Крст кај селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 146.jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 149.jpg|Поглед кон маалото Село Податотека:Викиекспедиција Козјачија 141.jpg|Поглед на селото Податотека:Крст кај Драгоманце 2.jpg|Крст кај селото Податотека:Гробишта кај Драгоманце.jpg|Гробишта Податотека:Трпезарија кај Драгоманце.jpg|Трпезарија кај гробиштата Податотека:Трпезарија кај Драгоманце 2.jpg|Внатрешноста на трпезаријата </gallery> == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Средорек (област)]] * [[Драгоманци]] — истоимено село во Воденско, Егејска Македонија == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dragomance}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Драгоманце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] p2cfu6b4wfnkphw6kqszo9x8jwiytyv 5621288 5621285 2026-08-28T15:48:38Z Ehrlich91 24281 5621288 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|село во Кумановско|селото во Воденско|Драгоманци}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драгоманце | име2 = Драгоманци | слика = Воздушен поглед на Драгоманце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драгоманце | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 124 | година = 2002 | поштенски број = 1303 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 360-560 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=51 | lon_sec=51 | слава = [[Митровден]] | мрежно место = | карта = Драгоманце во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Драгоманце''' (или '''Драгоманци''') — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Потекло на името == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 140.jpg|мини|300п|лево|Поглед на маалото Село]] Се верува дека името на селото потекнува од основачот на селото, кој бил старешина на група на работници или „драгоман“.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], речиси во самиот средиштен дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], недалеку од левата страна на реката [[Пчиња]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко |title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=17 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=111}}</ref> Селото е ридско, чии маала се издигаат на надморска височина од 360 до 560 метри. Од градот [[Куманово]] селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2244|регионалниот пат 2244]]. Драгоманце се наоѓа на допирот на пониското земјиште околу реката [[Пчиња]] на запад и ридското земјиште на исток. Така, неговите жители имаат услови за земјоделство и сточарство. Водата за пиење се добивала од послабите извори Пештер, Селиште, Голем и Мал Кладенец, како и од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=92-94|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Топла Падина, Бара, Батина Глава, Мрамор, Криви Дол, Уши, Гарван Камен, Језеро, Гладница и други.<ref name=":0" /> Куќите на селото се наоѓаат во две споредни долини во насока североисток-југозапад. Тоа се долините на [[Драгомански Дол|Драгоманскиот Поток]] и долината на Степанска Река, двете леви притоки на Пчиња. Во првата долина се наоѓа поголемото маало Село, додека второто маало е Гладница. Во маалото Гладница се наоѓа осумгодишното основно училиште, заедно со интернат за учениците од другите села.<ref name=":0" /> == Историја == Подрачјето на селото е населено уште од [[Римска Македонија|римско време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] на 500 метри северно од него.<ref name="АрхеоКарта" /> Драгоманце во денешен облик не е многу стара населба, основано е на почетокот на {{римски|19}} век. Како негов основач се споменува некој човек со своите три сина, кои се доселиле од Поповац, од околината на [[Параќин]], [[Србија]].<ref name=":0" /> Куќите на првите жители биле во денешното маало Гладница, во месноста Селиште. Меѓутоа, таму поминувал патот Куманово-Горна Пчиња, поради што трпеле постојани зулуми од минувачите. Поради тоа, селаните почнале да се преместуваат во соседната, но позатскриена долина, кај денешното маало Село. Околу 1900 година, некои од жителите повторно се вратиле во маалото Гладница.<ref name=":0" /> Драгоманце во минатото имало четири анови, бидејќи таму се спојувале два патни правци, едниот Куманово-Горна Пчиња, а другиот Врање-Нагоричане-Овче Поле.<ref name=":0" /> Во селото постои [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|црквата „Св. Јован“]], којашто е мошне стара, но во урнатини и не се знае од кој период потекнува.<ref name="енциклопедија" /> Таа припаѓала на старите мештани кои живееле тука пред денешното село. Пред крајот на турската власт, селаните одлучиле кај црквиштето да го слават [[Митровден]]. Селските гробишта се наоѓаат кај црквиштето.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа површина од 4,5&nbsp;км². На него обработливото земјиште зафаќа површина од 261 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 193 хектари, а на шумите само 7,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото во основа има полјоделска функција. Во селото има продавница и ветеринарна станица.<ref name="енциклопедија" /> До 1963 година, жителите на Драгоманце најмногу живееле од одгледувањето жито и чувањето овци. Откако бил изграден каналот за наводнување, поголемиот дел од жителите се префрлиле на одгледување зеленчук. Најмногу се произведувало пиперки, зелка и кромид.<ref name=":0" /> Во минатото во селото постоел производствен погон на фабриката „ЧИК“ од Куманово,<ref name="енциклопедија" /> кој денес е пренаменет во погон на фабриката „Бонум“. Погонот има капацитет за преработка на 6.000 тони зеленчук, а располага со 5.000 метри квадратни платоа и 5 хектари земјиште.<ref name="вечер">{{наведени вести|url=http://vecer.mk/makedonija/nov-pogon-na-bonum-vo-dragomance|title=Нов погон на "Бонум" во Драгоманце|last=Б.|first=И.|date=9 септември 2005|work=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|publisher=Вечер Прес|language=македонски|accessdate=17 април 2017|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="Погон на Бонум во селото Драгоманце"> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 010.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 011.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 012.jpg| </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|203 |1953|213 |1961|238 |1971|226 |1981|182 |1991|165 |1994|148 |2002|133 |2021|124 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драгоманце имало 295 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драгоманце имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драгоманце е мала населба, којашто во 1961 година броела 238 жители, а во 1994 година 148 жители, од кои 115 [[Македонци]] и 31 [[Срби]]н.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драгоманце имало 133 жители, од кои 124 [[Македонци]] и 9 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 124 жители, од кои 101 [[Македонци|Македонец]], 9 [[Македонски Срби|Срби]] и 14 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|295|240|203|213|238|226|182|165|148|133|124}} === Родови === Драгоманце е македонско село, но имало и ромски родови. Сите родови се доселени. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1970 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Македонски родови:''' ''Попиќевци'' (15 к.), ''Брзаци'' (5 к.), ''Бегови'' (4 к.) и ''Мацанци'' (4 к.). Како се тврди сите потекнуваат од истиот предок доселен од Поповац. Сите слават Свети Никола. Еден постар селанец го памти следниот родослов: Стојан (80 години во 1970 г.)-Спиридон-Ристо-Ѓорѓе, се доселил неговиот татко. * '''Ромски родови:''' ''Ѓорговци'' (6 к.), првин живееле во соседното село [[Врачевце]], а подоцна се преселиле во маалото Гладница. Слават Свети Никола. Веќе не говорат ромски. === Иселеништво === Од Драгоманце има и постари и понови иселеници. Постарите се сретнуваат во кумановските села: [[Стрновац]] (''Биризовчани'', 17 к.), [[Пузајка]] (''Дршљанци'', 7 к.; ''Киринци'', 5 к. и ''Гривинци'', 1 к.) и [[Врачевце]] (''Стошинци'', 2 к.).<ref name=":0" /> Новите иселеници главно се иселувале во градовите [[Куманово]] и [[Скопје]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“]] — деветгодишно основно училиште * Ученички дом „Христијан Тодоровски - Карпош“ <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 147.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 004.jpg|Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Ученичкиот дом во селото </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Драгоманце било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово, додека во периодот 1955-1965 било во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Драгоманце се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Жегљане, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Драгоманце, во која влегувале селата Драгоманце, Добрача, Коинце, Пузајка и Стрновац. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1180 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Врачевце]] и [[Пузајка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|209}}</ref> * [[Гарвани Камен (Драгоманце)|Гарвани Камен]] — некропола од средниот век; * [[Гладница (Драгоманце)|Гладница]] — некропола од доцноантичко време; и * [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref name="енциклопедија" /> * [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|Црква „Св. Јован“]] — стара црква во урнатини, не се знае периодот на градба ;Споменици * Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето ;Реки * [[Драгомански Дол]] (познат и како '''Блатнички''') — мала река низ селото. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Митровден]] — општа селска слава; и * [[Спасовден]] — постара селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Добрача * [[Дана Јакимовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Крст кај Драгоманце.jpg|Крст кај селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 146.jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 149.jpg|Поглед кон маалото Село Податотека:Викиекспедиција Козјачија 141.jpg|Поглед на селото Податотека:Крст кај Драгоманце 2.jpg|Крст кај селото Податотека:Гробишта кај Драгоманце.jpg|Гробишта Податотека:Трпезарија кај Драгоманце.jpg|Трпезарија кај гробиштата Податотека:Трпезарија кај Драгоманце 2.jpg|Внатрешноста на трпезаријата </gallery> == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Средорек (област)]] * [[Драгоманци]] — истоимено село во Воденско, Егејска Македонија == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dragomance}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Драгоманце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] 2g1rwn5ciit5m5acxxmq6jsb52pi692 5621295 5621288 2026-08-28T17:36:39Z Ehrlich91 24281 5621295 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|село во Кумановско|селото во Воденско|Драгоманци}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драгоманце | име2 = Драгоманци | слика = Воздушен поглед на Драгоманце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драгоманце | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 124 | година = 2002 | поштенски број = 1303 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 360-560 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=51 | lon_sec=51 | слава = [[Митровден]] | мрежно место = | карта = Драгоманце во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Драгоманце''' (или '''Драгоманци''') — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Потекло на името == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 140.jpg|мини|300п|лево|Поглед на маалото Село]] Се верува дека името на селото потекнува од основачот на селото, кој бил старешина на група на работници или „драгоман“.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], речиси во самиот средиштен дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], недалеку од левата страна на реката [[Пчиња]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко |title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=17 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=111}}</ref> Селото е ридско, чии маала се издигаат на надморска височина од 360 до 560 метри. Од градот [[Куманово]] селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2244|регионалниот пат 2244]]. Драгоманце се наоѓа на допирот на пониското земјиште околу реката [[Пчиња]] на запад и ридското земјиште на исток. Така, неговите жители имаат услови за земјоделство и сточарство. Водата за пиење се добивала од послабите извори Пештер, Селиште, Голем и Мал Кладенец, како и од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=92-94|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Топла Падина, Бара, Батина Глава, Мрамор, Криви Дол, Уши, Гарван Камен, Језеро, Гладница и други.<ref name=":0" /> Куќите на селото се наоѓаат во две споредни долини во насока североисток-југозапад. Тоа се долините на [[Драгомански Дол|Драгоманскиот Поток]] и долината на Степанска Река, двете леви притоки на Пчиња. Во првата долина се наоѓа поголемото маало Село, додека второто маало е Гладница. Во маалото Гладница се наоѓа осумгодишното основно училиште, заедно со интернат за учениците од другите села.<ref name=":0" /> == Историја == Подрачјето на селото е населено уште од [[Римска Македонија|римско време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] на 500 метри северно од него.<ref name="АрхеоКарта" /> Драгоманце во денешен облик не е многу стара населба, основано е на почетокот на {{римски|19}} век. Како негов основач се споменува некој човек со своите три сина, кои се доселиле од Поповац, од околината на [[Параќин]], [[Србија]].<ref name=":0" /> Куќите на првите жители биле во денешното маало Гладница, во месноста Селиште. Меѓутоа, таму поминувал патот Куманово-Горна Пчиња, поради што трпеле постојани зулуми од минувачите. Поради тоа, селаните почнале да се преместуваат во соседната, но позатскриена долина, кај денешното маало Село. Околу 1900 година, некои од жителите повторно се вратиле во маалото Гладница.<ref name=":0" /> Драгоманце во минатото имало четири анови, бидејќи таму се спојувале два патни правци, едниот Куманово-Горна Пчиња, а другиот Врање-Нагоричане-Овче Поле.<ref name=":0" /> Во селото постои [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|црквата „Св. Јован“]], којашто е мошне стара, но во урнатини и не се знае од кој период потекнува.<ref name="енциклопедија" /> Таа припаѓала на старите мештани кои живееле тука пред денешното село. Пред крајот на турската власт, селаните одлучиле кај црквиштето да го слават [[Митровден]]. Селските гробишта се наоѓаат кај црквиштето.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа површина од 4,5&nbsp;км². На него обработливото земјиште зафаќа површина од 261 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 193 хектари, а на шумите само 7,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото во основа има полјоделска функција. Во селото има продавница и ветеринарна станица.<ref name="енциклопедија" /> До 1963 година, жителите на Драгоманце најмногу живееле од одгледувањето жито и чувањето овци. Откако бил изграден каналот за наводнување, поголемиот дел од жителите се префрлиле на одгледување зеленчук. Најмногу се произведувало пиперки, зелка и кромид.<ref name=":0" /> Во минатото во селото постоел производствен погон на фабриката „ЧИК“ од Куманово,<ref name="енциклопедија" /> кој денес е пренаменет во погон на фабриката „Бонум“. Погонот има капацитет за преработка на 6.000 тони зеленчук, а располага со 5.000 метри квадратни платоа и 5 хектари земјиште.<ref name="вечер">{{наведени вести|url=http://vecer.mk/makedonija/nov-pogon-na-bonum-vo-dragomance|title=Нов погон на "Бонум" во Драгоманце|last=Б.|first=И.|date=9 септември 2005|work=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|publisher=Вечер Прес|language=македонски|accessdate=17 април 2017|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="Погон на Бонум во селото Драгоманце"> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 010.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 011.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 012.jpg| </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|203 |1953|213 |1961|238 |1971|226 |1981|182 |1991|165 |1994|148 |2002|133 |2021|124 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драгоманце имало 295 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драгоманце имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драгоманце е мала населба, којашто во 1961 година броела 238 жители, а во 1994 година 148 жители, од кои 115 [[Македонци]] и 31 [[Срби]]н.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драгоманце имало 133 жители, од кои 124 [[Македонци]] и 9 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 124 жители, од кои 101 [[Македонци|Македонец]], 9 [[Македонски Срби|Срби]] и 14 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|295|240|203|213|238|226|182|165|148|133|124}} === Родови === Драгоманце е македонско село, но имало и ромски родови. Сите родови се доселени. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1970 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Македонски родови:''' ''Попиќевци'' (15 к.), ''Брзаци'' (5 к.), ''Бегови'' (4 к.) и ''Мацанци'' (4 к.). Како се тврди сите потекнуваат од истиот предок доселен од Поповац. Сите слават Свети Никола. Еден постар селанец го памти следниот родослов: Стојан (80 години во 1970 г.)-Спиридон-Ристо-Ѓорѓе, се доселил неговиот татко. * '''Ромски родови:''' ''Ѓорговци'' (6 к.), првин живееле во соседното село [[Врачевце]], а подоцна се преселиле во маалото Гладница. Слават Свети Никола. Веќе не говорат ромски. === Иселеништво === Од Драгоманце има и постари и понови иселеници. Постарите се сретнуваат во кумановските села: [[Стрновац]] (''Биризовчани'', 17 к.), [[Пузајка]] (''Дршљанци'', 7 к.; ''Киринци'', 5 к. и ''Гривинци'', 1 к.) и [[Врачевце]] (''Стошинци'', 2 к.).<ref name=":0" /> Новите иселеници главно се иселувале во градовите [[Куманово]] и [[Скопје]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“]] — деветгодишно основно училиште * Ученички дом „Христијан Тодоровски - Карпош“ <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 147.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 004.jpg|Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Ученичкиот дом во селото </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Драгоманце било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово, додека во периодот 1955-1965 било во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Драгоманце се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Жегљане, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Драгоманце, во која влегувале селата Драгоманце, Добрача, Коинце, Пузајка и Стрновац. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1180 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Врачевце]] и [[Пузајка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|209}}</ref> * [[Гарвани Камен (Драгоманце)|Гарвани Камен]] — некропола од средниот век; * [[Гладница (Драгоманце)|Гладница]] — некропола од доцноантичко време; и * [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref name="енциклопедија" /> * [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|Црква „Св. Јован“]] — стара црква во урнатини, не се знае периодот на градба ;Споменици * Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето ;Реки * [[Драгомански Дол]] (познат и како '''Блатнички''') — мала река низ селото. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Митровден]] — општа селска слава; и * [[Спасовден]] — постара селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Драгоманце * [[Дана Јакимовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Крст кај Драгоманце.jpg|Крст кај селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 146.jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 149.jpg|Поглед кон маалото Село Податотека:Викиекспедиција Козјачија 141.jpg|Поглед на селото Податотека:Крст кај Драгоманце 2.jpg|Крст кај селото Податотека:Гробишта кај Драгоманце.jpg|Гробишта Податотека:Трпезарија кај Драгоманце.jpg|Трпезарија кај гробиштата Податотека:Трпезарија кај Драгоманце 2.jpg|Внатрешноста на трпезаријата </gallery> == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Средорек (област)]] * [[Драгоманци]] — истоимено село во Воденско, Егејска Македонија == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dragomance}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Драгоманце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] b1piuye1ita8vek0rddpnnogan3x948 5621297 5621295 2026-08-28T17:38:22Z Ehrlich91 24281 5621297 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|село во Кумановско|селото во Воденско|Драгоманци}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Драгоманце | име2 = Драгоманци | слика = Воздушен поглед на Драгоманце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Драгоманце | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 124 | година = 2002 | поштенски број = 1303 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 360-560 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=23 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=51 | lon_sec=51 | слава = [[Митровден]] | мрежно место = | карта = Драгоманце во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Драгоманце''' (или '''Драгоманци''') — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Потекло на името == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 140.jpg|мини|300п|лево|Поглед на маалото Село]] Се верува дека името на селото потекнува од основачот на селото, кој бил старешина на група на работници или „драгоман“.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], речиси во самиот средиштен дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], недалеку од левата страна на реката [[Пчиња]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко |title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=17 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=111}}</ref> Селото е ридско, чии маала се издигаат на надморска височина од 360 до 560 метри. Од градот [[Куманово]] селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2244|регионалниот пат 2244]]. Драгоманце се наоѓа на допирот на пониското земјиште околу реката [[Пчиња]] на запад и ридското земјиште на исток. Така, неговите жители имаат услови за земјоделство и сточарство. Водата за пиење се добивала од послабите извори Пештер, Селиште, Голем и Мал Кладенец, како и од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=92-94|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Топла Падина, Бара, Батина Глава, Мрамор, Криви Дол, Уши, Гарван Камен, Језеро, Гладница и други.<ref name=":0" /> Куќите на селото се наоѓаат во две споредни долини во насока североисток-југозапад. Тоа се долините на [[Драгомански Дол|Драгоманскиот Поток]] и долината на Степанска Река, двете леви притоки на Пчиња. Во првата долина се наоѓа поголемото маало Село, додека второто маало е Гладница. Во маалото Гладница се наоѓа осумгодишното основно училиште, заедно со интернат за учениците од другите села.<ref name=":0" /> == Историја == Подрачјето на селото е населено уште од [[Римска Македонија|римско време]], за што сведочи наоѓалиштето [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] на 500 метри северно од него.<ref name="АрхеоКарта" /> Драгоманце во денешен облик не е многу стара населба, основано е на почетокот на {{римски|19}} век. Како негов основач се споменува некој човек со своите три сина, кои се доселиле од Поповац, од околината на [[Параќин]], [[Србија]].<ref name=":0" /> Куќите на првите жители биле во денешното маало Гладница, во месноста Селиште. Меѓутоа, таму поминувал патот Куманово-Горна Пчиња, поради што трпеле постојани зулуми од минувачите. Поради тоа, селаните почнале да се преместуваат во соседната, но позатскриена долина, кај денешното маало Село. Околу 1900 година, некои од жителите повторно се вратиле во маалото Гладница.<ref name=":0" /> Драгоманце во минатото имало четири анови, бидејќи таму се спојувале два патни правци, едниот Куманово-Горна Пчиња, а другиот Врање-Нагоричане-Овче Поле.<ref name=":0" /> Во селото постои [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|црквата „Св. Јован“]], којашто е мошне стара, но во урнатини и не се знае од кој период потекнува.<ref name="енциклопедија" /> Таа припаѓала на старите мештани кои живееле тука пред денешното село. Пред крајот на турската власт, селаните одлучиле кај црквиштето да го слават [[Митровден]]. Селските гробишта се наоѓаат кај црквиштето.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот е мал и зафаќа површина од 4,5&nbsp;км². На него обработливото земјиште зафаќа површина од 261 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 193 хектари, а на шумите само 7,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото во основа има полјоделска функција. Во селото има продавница и ветеринарна станица.<ref name="енциклопедија" /> До 1963 година, жителите на Драгоманце најмногу живееле од одгледувањето жито и чувањето овци. Откако бил изграден каналот за наводнување, поголемиот дел од жителите се префрлиле на одгледување зеленчук. Најмногу се произведувало пиперки, зелка и кромид.<ref name=":0" /> Во минатото во селото постоел производствен погон на фабриката „ЧИК“ од Куманово,<ref name="енциклопедија" /> кој денес е пренаменет во погон на фабриката „Бонум“. Погонот има капацитет за преработка на 6.000 тони зеленчук, а располага со 5.000 метри квадратни платоа и 5 хектари земјиште.<ref name="вечер">{{наведени вести|url=http://vecer.mk/makedonija/nov-pogon-na-bonum-vo-dragomance|title=Нов погон на "Бонум" во Драгоманце|last=Б.|first=И.|date=9 септември 2005|work=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|publisher=Вечер Прес|language=македонски|accessdate=17 април 2017|location=Скопје}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="Погон на Бонум во селото Драгоманце"> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 010.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 011.jpg| Податотека:Викиекспедиција Козјачија 012.jpg| </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|203 |1953|213 |1961|238 |1971|226 |1981|182 |1991|165 |1994|148 |2002|133 |2021|124 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Драгоманце имало 295 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Драгоманце имало 240 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Драгоманце е мала населба, којашто во 1961 година броела 238 жители, а во 1994 година 148 жители, од кои 115 [[Македонци]] и 31 [[Срби]]н.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Драгоманце имало 133 жители, од кои 124 [[Македонци]] и 9 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=18 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 124 жители, од кои 101 [[Македонци|Македонец]], 9 [[Македонски Срби|Срби]] и 14 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|295|240|203|213|238|226|182|165|148|133|124}} === Родови === Драгоманце е македонско село, но имало и ромски родови. Сите родови се доселени. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1970 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Македонски родови:''' ''Попиќевци'' (15 к.), ''Брзаци'' (5 к.), ''Бегови'' (4 к.) и ''Мацанци'' (4 к.). Како се тврди сите потекнуваат од истиот предок доселен од Поповац. Сите слават Свети Никола. Еден постар селанец го памти следниот родослов: Стојан (80 години во 1970 г.)-Спиридон-Ристо-Ѓорѓе, се доселил неговиот татко. * '''Ромски родови:''' ''Ѓорговци'' (6 к.), првин живееле во соседното село [[Врачевце]], а подоцна се преселиле во маалото Гладница. Слават Свети Никола. Веќе не говорат ромски. === Иселеништво === Од Драгоманце има и постари и понови иселеници. Постарите се сретнуваат во кумановските села: [[Стрновац]] (''Биризовчани'', 17 к.), [[Пузајка]] (''Дршљанци'', 7 к.; ''Киринци'', 5 к. и ''Гривинци'', 1 к.) и [[Врачевце]] (''Стошинци'', 2 к.).<ref name=":0" /> Новите иселеници главно се иселувале во градовите [[Куманово]] и [[Скопје]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“]] — деветгодишно основно училиште * Ученички дом „Христијан Тодоровски - Карпош“ <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 147.jpg|Поглед на основното училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 004.jpg|Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Ученичкиот дом во селото </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Драгоманце било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово, додека во периодот 1955-1965 било во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Драгоманце се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Жегљане, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Драгоманце, во која влегувале селата Драгоманце, Добрача, Коинце, Пузајка и Стрновац. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1180 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Врачевце]] и [[Пузајка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|209}}</ref> * [[Гарвани Камен (Драгоманце)|Гарвани Камен]] — некропола од средниот век; * [[Гладница (Драгоманце)|Гладница]] — некропола од доцноантичко време; и * [[Селиште (Драгоманце)|Селиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref name="енциклопедија" /> * [[Црква „Св. Јован“ - Драгоманце|Црква „Св. Јован“]] — стара црква во урнатини, не се знае периодот на градба ;Споменици * Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски - Карпош]] кај училиштето ;Реки * [[Драгомански Дол]] (познат и како '''Блатнички''') — мала река низ селото. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Митровден]] — општа селска слава; и * [[Спасовден]] — постара селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Драгоманце * [[Дана Јакимовска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Крст кај Драгоманце.jpg|Крст кај селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 146.jpg|Поглед на дел од селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 149.jpg|Поглед кон маалото Село Податотека:Викиекспедиција Козјачија 141.jpg|Поглед на селото Податотека:Крст кај Драгоманце 2.jpg|Крст кај селото Податотека:Гробишта кај Драгоманце.jpg|Гробишта Податотека:Трпезарија кај Драгоманце.jpg|Трпезарија кај гробиштата Податотека:Трпезарија кај Драгоманце 2.jpg|Внатрешноста на трпезаријата </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Општина Старо Нагоричане]] * [[Куманово]] * [[Драгоманци]] — истоимено село во Воденско, Егејска Македонија == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dragomance}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Драгоманце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] j6ox5ncuhu45qi3bmtio2nnc57qnyzm 0 11873 5621291 5617719 2026-08-28T16:46:56Z Ehrlich91 24281 5621291 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Жегљане | слика = | големина на слика = 300п | опис = | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 1302 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 540-680 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=15 | lat_sec=44 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=54 | lon_sec=38 | слава = | мрежно место = | карта = Жегљане во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Жегљане''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 081.jpg|мини|300п|лево|Стари напуштени куќи во главниот дел на селото Жегљане]] Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], од левата страна на реката [[Пчиња]]. Селото е раштркано и има ридски карактер, чии маала се издигаат на надморска височина од 540 до 680 метри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first= Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=13 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=123}}</ref> Од самиот град [[Куманово]] е оддалечено 30 километри.<ref name="енциклопедија" /> Атарот зафаќа површина од 10&nbsp;км². На него обработливото земјиште зазема површина од 464,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 327,3 хектари, а на шумите 185,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Села со кои се граничи Жегљане се: [[Степанце]], [[Малотино]] и [[Кокино]].<ref name="Јован Трифуноски">{{наведена книга|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|title=Кумановска област|accessdate=16 април 2017|year=1974|location=Скопје}}</ref> Жегљане е село од разбиен тип. Во секое маало живеат жители од еден род, поради што маалата се наречени по имињата на родовите.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 083.jpg|мини|300п|десно|Споменикот за основањето на Македонската дивизија]] За времето кога е основано денешното село нема официјални историски извори. Меѓутоа, може да се заклучи дека се работи за старо село: има неколку родови за кои не се знае од каде потекнуваат; воедно, старата селска црква „Св. Ѓорѓи“ потекнува од 1867 година.<ref name="Јован Трифуноски" /> Во XIX век, Жегљане било [[христијани|христијанско]] село во рамките на Кумановската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. На [[10 октомври]] [[1944]] година во ова село е создадена Кумановската (македонска) дивизија, во чиј состав влегоа Шеснаесеттата, Седумнаесеттата и Осумнаесеттата македонска НО бригада.<ref>{{наведени вести|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1972&stID=8612|title=ВРЕМЕПЛОВ|last=|first=|date=10 октомври 2011|work=|accessdate=2011-11-30|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник|language=македонски}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Стопанство == Селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|286 |1953|339 |1961|328 |1971|289 |1981|210 |1991|128 |1994|112 |2002|86 |2021|48 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Жегљане имало 315 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Жегљане имало 386 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 328 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 112 жители, од кои 102 [[Македонци]] и 10 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Жегљане имало 86 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 45 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|315|386|286|339|328|289|210|128|112|86|48}} === Родови === Во Жегљане постојат стари и доселени родови:<ref name="Јован Трифуноски" /> * Стари родови се: Рубејци (6 к.) и Станковци (2 к.), потекнуваат од ист предок и слават Свети Никола; Мартиновци (5 к.), Кљунчинци (3 к.) и Коларци (2 к.), потекнуваат од ист предок и слават Свети Архангел; Пуринци (5 к.), слават Свети Архангел, сместени кон селото Степанце; Поповци (2 к.), слават Свети Архангел, род од кој потекнувале селските свештеници; Биволарци (1 к.) и Ковијанци (1 к.), слават Свети Архангел. * Доселени родови се: Рогожарци (8 к.), слават Петковден, дојдени од негде; Малисорци (4 к.), слават Свети Архангел, дојдени од [[Малесија]]; Рамаданци (3 к.), слават Света Сава, доделени од негде; Козјачани (3 к.), слават Свети Архангел. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1302]]) * Месна заедница * Поранешна здравствена амбуланта <gallery mode=packed heights=130px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 089.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 094.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Општествен објект во Жегљане 4.jpg|Воздушен поглед на општествениот објект Податотека:Општествен објект во Жегљане 3.jpg|Месната заедница Податотека:Општествен објект во Жегљане 2.jpg|Прозорец во општествениот објект Податотека:Општествен објект во Жегљане.jpg|Објект во кој биле сместени повеќе установи Податотека:Поранешна амбуланта во Жегљане.jpg|Поранешната амбуланта Податотека:Поранешна продавница во Жегљане.jpg|Поранешната продавница Податотека:Пошта во Жегљане.jpg|Поштата </gallery> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Жегљане, во која влегувале селата Жегљане, Карловце, Кокино, Коинце и Степанце. Во периодот 1952-1955, селото било исто така седиште на тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Жегљане се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Драгоманце, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Куманово. == Личности == '''Личности родени во Жегљање:''' * [[Милица Антевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Пена Антевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Дана Божиновска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 128.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ во селото]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Жегљане|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, сместена во главниот дел на селото ;Споменици * Споменик од НОБ за создавањето на партизанската бригада == Редовни настани == * [[Велигден]] — народен собир * [[Преображение]] — народен собир * [[26 февруари]] — чествување на датумот на основање на 3. Македонска партизанска бригада во селото <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Жителите на Жегљане најмногу се иселувале во периодот помеѓу двете светски војни и во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Најмногу иселеници има во [[Куманово]] (околу 30 к.) и по некои низински кумановски села. Две семејства се преселиле во [[Шабац]] и [[Глогањ]] во Србија.<ref name="Јован Трифуноски" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 080.jpg|Руинирана куќа во селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 088.jpg|Стара градба спроти селската црква Податотека:Викиекспедиција Козјачија 094.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 126.jpg|Руинирана градба во селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 129.jpg|Селските гробишта во Жегљане Податотека:Викиекспедиција Козјачија 135.jpg|Дел од истурените маала на селото кон [[Карловце]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 136.jpg|Дел од истурените маала на селото кон [[Карловце]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 079.jpg|Крави над селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žegljane}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Жегљане| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] 93n0oy4fv9az74v1ntnmp2arsvpouuq 5621296 5621291 2026-08-28T17:38:03Z Ehrlich91 24281 5621296 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Жегљане | слика = Воздушен поглед на Пуринци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на маалото Пуринци | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 48 | година = 2021 | поштенски број = 1302 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 540-680 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=15 | lat_sec=44 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=54 | lon_sec=38 | слава = | мрежно место = | карта = Жегљане во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Жегљане''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 081.jpg|мини|300п|лево|Стари напуштени куќи во главниот дел на селото Жегљане]] Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], од левата страна на реката [[Пчиња]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first= Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=13 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=123}}</ref> Селото е раштркано и има ридски карактер, чии маала се издигаат на надморска височина од 540 до 680 метри. Од самиот град [[Куманово]] е оддалечено 30 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 2244|регионалниот пат 2244]], од кој се двојат земјени патишта до неговите маала. Куќите на ова село се наоѓаат на допир на пониско земјите на југ (околу 600 метри) и повисоко земјиште на север и исток. Села со кои се граничи Жегљане се: [[Степанце]], [[Малотино]] и [[Кокино]]. Водата за пиење ја добивале од бунари и некои послаби извори. Поважни се два извора: Селски Кладенец (на Селиште) и Бабин Вир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=86-88|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Буклина Чука, Ќосински Рид, Лојцанец, Осоје, Козјак, Длаге Ниве, Жабарке, Врчва, Орлово Гнездо, Кључ, Пударница, Падине, Селиште, Св. Ѓорѓи и други.<ref name=":0" /> Жегљане е село од разбиен тип. Во секое маало живеат жители од еден род, поради што маалата се наречени по имињата на родовите.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 083.jpg|мини|300п|десно|Споменикот за основањето на Македонската дивизија]] За времето кога е основано денешното село нема официјални историски извори. Меѓутоа, може да се заклучи дека се работи за старо село: има неколку родови за кои не се знае од каде потекнуваат; воедно, старата селска [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Жегљане|црква „Св. Ѓорѓи“]] потекнува од 1867 година. Кај селската црква се наоѓаат и гробиштата.<ref name=":0" /> Жегљане има средишна местоположба во однос на десетина околни села, поради што неговата црква за време на турската власт била посетувана од жителите на [[Степанце]], [[Кокино]], [[Малотино]], [[Рамно]], [[Арбанашко]], [[Коинце]], [[Карловце]], [[Враготурце]] и [[Пузајка]]. Во Жегљане порано биле сместени и општинските власти, како и училиштето.<ref name=":0" /> Поради средишната положба во Жегљане постојат повеќе општи собири, односно се одржуваат за време на Свети Јован, Младенци, Благовец, Цветници, Велигден и Преображение. Последните два се најмногубројни. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], собир има и на 26 февруари, кога била основана [[Трета македонска ударна бригада|Третата македонска партизанска бригада]] во Жегљане.<ref name=":0" /> Во селото, на 10 октомври 1944 година била создадена Кумановската (македонска) дивизија, во чиј состав влегле Шеснаесеттата, Седумнаесеттата и Осумнаесеттата македонска бригада.<ref>{{наведени вести|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1972&stID=8612|title=ВРЕМЕПЛОВ|last=|first=|date=10 октомври 2011|work=|accessdate=2011-11-30|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник|language=македонски}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Месноста Селиште е место каде некогаш се наоѓала мала населба. Тоа било старото Жегљане со 9 куќи. Подоцна тоа село се разбило.<ref name=":0" /> За време на турската власт, земјата во атарот била во посед на некои селани. Единствено месноста Козјак со шума припаѓала на некој Турчин. Подоцна, и оваа месност била купена и шумата била поделена на девет делови.<ref name=":0" /> На патот за соседното [[Карловце]] има месност Манастир, за кој селаните кажуваат дека бил „римски“ манастир. Таму биле ископувани стари гробови и камен столб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 10&nbsp;км². На него обработливото земјиште зазема површина од 464,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 327,3 хектари, а на шумите 185,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-сточарска функција. Во него работеле продавници.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|286 |1953|339 |1961|328 |1971|289 |1981|210 |1991|128 |1994|112 |2002|86 |2021|48 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Жегљане имало 315 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Жегљане имало 386 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 328 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 112 жители, од кои 102 [[Македонци]] и 10 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Жегљане имало 86 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 45 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|315|386|286|339|328|289|210|128|112|86|48}} === Родови === Жегљане е македонско село. Родовите се стари и доселени. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1971 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Стари родови се:''' ''Рубејци'' (6 к.) и ''Станковци'' (2 к.), потекнуваат од ист предок и слават Свети Никола; ''Мартиновци'' (5 к.), ''Кљунчинци'' (3 к.) и ''Коларци'' (2 к.), потекнуваат од ист предок и слават Свети Архангел; ''Пуринци'' (5 к.), слават Свети Архангел, сместени кон селото [[Степанце]]; ''Поповци'' (2 к.), слават Свети Архангел, род од кој потекнувале селските свештеници; ''Биволарци'' (1 к.) и ''Ковијанци'' (1 к.), слават Свети Архангел. * '''Доселени родови се:''' ''Рогожарци'' (8 к.), слават Петковден, дојдени од негде; ''Малисорци'' (4 к.), слават Свети Архангел, дојдени од Малесија во Албанија. Го знаат следниот родослов: Стојан (жив, 45 години во 1971 г.)-Андон-Таса-Јован, понатаму не памтат; ''Рамаданци'' (3 к.), слават Света Сава, доделени од негде; ''Козјачани'' (3 к.), слават Свети Архангел, чии куќи се на месноста Козјак, поради што и го добиле името. === Иселеништво === Жителите на Жегљане најмногу се иселувале во периодот помеѓу двете светски војни и во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Најмногу иселеници има во [[Куманово]] (околу 30 к.) и по некои низински кумановски села како ''Козјачани'' во Љубодраг, ''Трајковци'' (5 к.) и ''Станојкови'' (3 к.) во Лопате и ''Благој'' (1 к.) во Долно Коњаре. Две семејства се преселиле во [[Шабац]] и [[Глогањ]] во Србија.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1302]]) * Месна заедница * Поранешна здравствена амбуланта <gallery mode=packed heights=130px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 089.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 094.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Општествен објект во Жегљане 4.jpg|Воздушен поглед на општествениот објект Податотека:Општествен објект во Жегљане 3.jpg|Месната заедница Податотека:Општествен објект во Жегљане 2.jpg|Прозорец во општествениот објект Податотека:Општествен објект во Жегљане.jpg|Објект во кој биле сместени повеќе установи Податотека:Поранешна амбуланта во Жегљане.jpg|Поранешната амбуланта Податотека:Поранешна продавница во Жегљане.jpg|Поранешната продавница Податотека:Пошта во Жегљане.jpg|Поштата </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Жегљане било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Куманово. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било исто така седиште на тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Жегљане се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Драгоманце, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Жегљане, во која влегувале селата Жегљане, Карловце, Кокино, Коинце и Степанце. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1170 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Карловце]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 128.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ во селото]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Жегљане|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, сместена во главниот дел на селото. ;Споменици * Споменик од НОБ за создавањето на партизанската бригада == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Велигден]] — народен собир; * [[Преображение]] — народен собир; и * [[26 февруари]] — чествување на датумот на основање на Третата македонска партизанска бригада во селото. == Личности == ;Родени во или по потекло од Жегљане * [[Милица Антевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Пена Антевска]] — учесник во НОВ на Македонија; и * [[Дана Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 080.jpg|Руинирана куќа во селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 088.jpg|Стара градба спроти селската црква Податотека:Викиекспедиција Козјачија 094.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 126.jpg|Руинирана градба во селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 129.jpg|Селските гробишта во Жегљане Податотека:Викиекспедиција Козјачија 135.jpg|Дел од истурените маала на селото кон [[Карловце]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 136.jpg|Дел од истурените маала на селото кон [[Карловце]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 079.jpg|Крави над селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Општина Старо Нагоричане]] * [[Куманово]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žegljane}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Жегљане| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] oatgu4jslzkuhf2wk3gvc2n1sac2s5x 5621298 5621296 2026-08-28T17:38:37Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5621298 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Жегљане | слика = Воздушен поглед на Пуринци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на маалото Пуринци | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 48 | година = 2021 | поштенски број = 1302 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 540-680 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=15 | lat_sec=44 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=54 | lon_sec=38 | слава = | мрежно место = | карта = Жегљане во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Жегљане''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 081.jpg|мини|300п|лево|Стари напуштени куќи во главниот дел на селото Жегљане]] Населбата се наоѓа во областа [[Козјачија]], во северниот дел на територијата на [[Општина Старо Нагоричане]], од левата страна на реката [[Пчиња]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first= Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=13 април 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=123}}</ref> Селото е раштркано и има ридски карактер, чии маала се издигаат на надморска височина од 540 до 680 метри. Од самиот град [[Куманово]] е оддалечено 30 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото поминува [[Регионален пат 2244|регионалниот пат 2244]], од кој се двојат земјени патишта до неговите маала. Куќите на ова село се наоѓаат на допир на пониско земјите на југ (околу 600 метри) и повисоко земјиште на север и исток. Села со кои се граничи Жегљане се: [[Степанце]], [[Малотино]] и [[Кокино]]. Водата за пиење ја добивале од бунари и некои послаби извори. Поважни се два извора: Селски Кладенец (на Селиште) и Бабин Вир.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=86-88|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Буклина Чука, Ќосински Рид, Лојцанец, Осоје, Козјак, Длаге Ниве, Жабарке, Врчва, Орлово Гнездо, Кључ, Пударница, Падине, Селиште, Св. Ѓорѓи и други.<ref name=":0" /> Жегљане е село од разбиен тип. Во секое маало живеат жители од еден род, поради што маалата се наречени по имињата на родовите.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 083.jpg|мини|300п|десно|Споменикот за основањето на Македонската дивизија]] За времето кога е основано денешното село нема официјални историски извори. Меѓутоа, може да се заклучи дека се работи за старо село: има неколку родови за кои не се знае од каде потекнуваат; воедно, старата селска [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Жегљане|црква „Св. Ѓорѓи“]] потекнува од 1867 година. Кај селската црква се наоѓаат и гробиштата.<ref name=":0" /> Жегљане има средишна местоположба во однос на десетина околни села, поради што неговата црква за време на турската власт била посетувана од жителите на [[Степанце]], [[Кокино]], [[Малотино]], [[Рамно]], [[Арбанашко]], [[Коинце]], [[Карловце]], [[Враготурце]] и [[Пузајка]]. Во Жегљане порано биле сместени и општинските власти, како и училиштето.<ref name=":0" /> Поради средишната положба во Жегљане постојат повеќе општи собири, односно се одржуваат за време на Свети Јован, Младенци, Благовец, Цветници, Велигден и Преображение. Последните два се најмногубројни. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], собир има и на 26 февруари, кога била основана [[Трета македонска ударна бригада|Третата македонска партизанска бригада]] во Жегљане.<ref name=":0" /> Во селото, на 10 октомври 1944 година била создадена Кумановската (македонска) дивизија, во чиј состав влегле Шеснаесеттата, Седумнаесеттата и Осумнаесеттата македонска бригада.<ref>{{наведени вести|url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1972&stID=8612|title=ВРЕМЕПЛОВ|last=|first=|date=10 октомври 2011|work=|accessdate=2011-11-30|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник|language=македонски}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Месноста Селиште е место каде некогаш се наоѓала мала населба. Тоа било старото Жегљане со 9 куќи. Подоцна тоа село се разбило.<ref name=":0" /> За време на турската власт, земјата во атарот била во посед на некои селани. Единствено месноста Козјак со шума припаѓала на некој Турчин. Подоцна, и оваа месност била купена и шумата била поделена на девет делови.<ref name=":0" /> На патот за соседното [[Карловце]] има месност Манастир, за кој селаните кажуваат дека бил „римски“ манастир. Таму биле ископувани стари гробови и камен столб.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа површина од 10&nbsp;км². На него обработливото земјиште зазема површина од 464,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 327,3 хектари, а на шумите 185,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото има полјоделско-сточарска функција. Во него работеле продавници.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|286 |1953|339 |1961|328 |1971|289 |1981|210 |1991|128 |1994|112 |2002|86 |2021|48 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Жегљане имало 315 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 216.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Жегљане имало 386 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 128-129.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 328 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 112 жители, од кои 102 [[Македонци]] и 10 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Жегљане имало 86 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=19 март 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 45 [[Македонци]] и 3 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|315|386|286|339|328|289|210|128|112|86|48}} === Родови === Жегљане е македонско село. Родовите се стари и доселени. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1971 година, родови во селото се:<ref name=":0" /> * '''Стари родови се:''' ''Рубејци'' (6 к.) и ''Станковци'' (2 к.), потекнуваат од ист предок и слават Свети Никола; ''Мартиновци'' (5 к.), ''Кљунчинци'' (3 к.) и ''Коларци'' (2 к.), потекнуваат од ист предок и слават Свети Архангел; ''Пуринци'' (5 к.), слават Свети Архангел, сместени кон селото [[Степанце]]; ''Поповци'' (2 к.), слават Свети Архангел, род од кој потекнувале селските свештеници; ''Биволарци'' (1 к.) и ''Ковијанци'' (1 к.), слават Свети Архангел. * '''Доселени родови се:''' ''Рогожарци'' (8 к.), слават Петковден, дојдени од негде; ''Малисорци'' (4 к.), слават Свети Архангел, дојдени од Малесија во Албанија. Го знаат следниот родослов: Стојан (жив, 45 години во 1971 г.)-Андон-Таса-Јован, понатаму не памтат; ''Рамаданци'' (3 к.), слават Света Сава, доделени од негде; ''Козјачани'' (3 к.), слават Свети Архангел, чии куќи се на месноста Козјак, поради што и го добиле името. === Иселеништво === Жителите на Жегљане најмногу се иселувале во периодот помеѓу двете светски војни и во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Најмногу иселеници има во [[Куманово]] (околу 30 к.) и по некои низински кумановски села како ''Козјачани'' во Љубодраг, ''Трајковци'' (5 к.) и ''Станојкови'' (3 к.) во Лопате и ''Благој'' (1 к.) во Долно Коњаре. Две семејства се преселиле во [[Шабац]] и [[Глогањ]] во Србија.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1302]]) * Месна заедница * Поранешна здравствена амбуланта <gallery mode=packed heights=130px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 089.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 094.jpg|Поглед на старото училиште Податотека:Општествен објект во Жегљане 4.jpg|Воздушен поглед на општествениот објект Податотека:Општествен објект во Жегљане 3.jpg|Месната заедница Податотека:Општествен објект во Жегљане 2.jpg|Прозорец во општествениот објект Податотека:Општествен објект во Жегљане.jpg|Објект во кој биле сместени повеќе установи Податотека:Поранешна амбуланта во Жегљане.jpg|Поранешната амбуланта Податотека:Поранешна продавница во Жегљане.jpg|Поранешната продавница Податотека:Пошта во Жегљане.jpg|Поштата </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Жегљане било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Куманово. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било исто така седиште на тогашната општина Жегљане, во која покрај селото Жегљане се наоѓале и селата Враготурце, Врачевце, Драгоманце, Карловце, Коинце, Кокино, Малотино, М’гленце, Пелинце, Пузајка и Степанце. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Жегљане, во која влегувале селата Жегљане, Карловце, Кокино, Коинце и Степанце. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1170 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Карловце]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Козјачија 128.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“ во селото]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Жегљане|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, сместена во главниот дел на селото. ;Споменици * Споменик од НОБ за создавањето на партизанската бригада == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Велигден]] — народен собир; * [[Преображение]] — народен собир; и * [[26 февруари]] — чествување на датумот на основање на Третата македонска партизанска бригада во селото. == Личности == ;Родени во или по потекло од Жегљане * [[Милица Антевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]; * [[Пена Антевска]] — учесник во НОВ на Македонија; и * [[Дана Божиновска]] — учесник во НОВ на Македонија. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=160px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 080.jpg|Руинирана куќа во селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 088.jpg|Стара градба спроти селската црква Податотека:Викиекспедиција Козјачија 126.jpg|Руинирана градба во селото Податотека:Викиекспедиција Козјачија 129.jpg|Селските гробишта во Жегљане Податотека:Викиекспедиција Козјачија 135.jpg|Дел од истурените маала на селото кон [[Карловце]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 136.jpg|Дел од истурените маала на селото кон [[Карловце]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 079.jpg|Крави над селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Општина Старо Нагоричане]] * [[Куманово]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Žegljane}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Жегљане| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] gr23qxzikzbx9k0hkqyo9ak1jpa5uud 0 11874 5621329 5407566 2026-08-28T19:09:42Z Ehrlich91 24281 5621329 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Жељувино | слика = Воздушен поглед на Жељувино 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на раштрканите маала на Жељувино | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | област = [[Козјачија]] | население = 17 | година = 2021 | поштенски број = 1302 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 600-700 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=13 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=0 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Жељувино во Општина Старо Нагоричане.svg }} '''Жељувино''' — село во [[Општина Старо Нагоричане]], во областа [[Козјачија]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Воздушен поглед на Жељувино 2.jpg|мини|300п|лево|Поглед на маалото Клуновци]] Селото се наоѓа во источниот дел на подрачјето на [[Општина Старо Нагоричане]], во ридско-планинската област [[Козјачија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=124}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 600 до 700 метри, а од градот [[Куманово]] е оддалечено 37 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален земјен пат, кој се двои локалниот асфалтен пат до селото [[Бајловце]]. Куќите на ова село се наоѓаат на благи падини и во долови лево и десно од коритото на реката [[Петрошница]]. Околни села се [[Бајловце]], [[Аљинце]], [[Осиче (Кумановско)|Осиче]] и [[Дејловце]]. Водата за пиење доаѓа од бунари и извори. Попознати извори се Горни Корита (за стоката), Анџиски Кладенец (кај училиштето), Цвеин Кладенец и други.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=116-118|date=1974|location=Скопје}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Соколовац, Густа Падина, Петкова Нива, Коњски Кладенец, Средно Ритче Иванова Нива, Малиње, Дајчин Гроб, Загузина, Вртешка, Чука, Аниште, Колчасте Ливадче Преслап, Оџинац, Широка Орница, Чукар, Добрава, Ливаде, Брестика, Старо Лозје или Селиште, Кљун, Довезеница, Задине, Присоје, Бузалаци и Ковачевац.<ref name=":0" /> Селото има голем број маала. Седум маала се сместени на десниот брег на Петрошница, додека шест се на левиот брег. Маалата се населени со еден род и најчесто го носат нивното име.<ref name=":0" /> == Историја == На месноста Старо Лозје или Селиште во долината на [[Петрошница]] има старини од разни културни епохи. Во нивите, селаните наоѓале големи земјени ќупови, остатоци на ѕидови од куќи и една црква. За тие старини, некои селани велат дека се „римски“.<ref name=":0" /> По народната традиција, денешното село не е многу старо. Било основано од тројца браќа, доселени од кумановското село [[Матејче]]. Од тоа село, браќата побегнале од Албанците околу 1820 година. Неколку години подоцна дошол и родот Думановчани од [[Думановце|истоименото]] село. Тие првин отишле во [[Отошница]], а потоа дошле тука.<ref name=":0" /> Селиште или Старо Село се наоѓа во долината на Петрошница, десно од коритото. Таму биле и куќите на предците на денешните селски родови. Подоцна, тоа село се разбило и настанале денешните многубројни маала. На Селиште се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0" /> Во селото се одржуваат собири на Спасовден и Мала Богородица.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 6,6&nbsp;км². На него преовладуваат обработливите површини на површина од 252,8 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 171,7 хектари, а на шумите 123,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, мештаните се занимавале со земјиделство и сточарство, при што одгледувале најмногу овци и имале многу овоштарници околу своите куќи.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|234 |1953|252 |1961|257 |1971|206 |1981|130 |1991|71 |1994|64 |2002|58 |2021|17 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Жељувино живееле 252 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 216.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Жељувино имало 254 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 126-127.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 257 жители, а во 1994 година 64 жители, од кои 62 биле Македонци, а двајца жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото броело 58 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 17 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|252|264|234|252|257|206|130|71|64|58|17}} === Родови === Жељувино е македонско село. Сите родови се доселени на почетокот на {{римски|19}} век. Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1971 година, родови во селото поделени по маала:<ref name=":0" /> * '''Родови во маала десно од Петрошница:''' ''Брндинци'' (2 к.), ''Ѓоринци'' (2 к.), ''Грци'' (2 к.), ''Анџије'' (2 к.), ''Додевци'' (2 к.), ''Шумарци'' (2 к.) и ''Вељинци'' (1 к.). Сите освен родот Грци потекнуваат од тројцата браќа кои се доселиле од селото [[Матејче]]. Родот Грци се доселени од негде, но не знаат од каде, ниту знаат како го добиле родовското име. * '''Родови во маала лево од Петрошница:''' ''Кљунчини'' (6 к.), ''Шуќуровци'' (6 к.), ''Чукинци'' (3 к.), ''Думановци'' (5 к.), ''Баџинци'' (4 к.), ''Чукинци'' (3 к.) и ''Бисерци'' (1 к.), Сите освен родот Думановци и Баџинци потекнуваат од тројцата браќа кои се доселиле од селото [[Матејче]]. Во родот ''Шуќуровци'' се знае следното родословие: Томислав (жив, 35 години во 1971 г.)-Трпко-Стојан-Арсо-Таско, се доселил неговиот татко. Родот ''Думановци'' се доселени од селото [[Думановце]] и го знаат следното родословие: Пајсије (жив, 62 години во 1971 г.)-Божин-Јован-Атанас-Неделко, кој се доселил. Родот ''Баџинци'' се доселени од негде, но не знаат. === Иселеништво === Поради слабите услови за живот многу од населението почнало да се иселува кон најблиските градови во Македонија, веројатно и во некои градови од поранешна [[СФР Југославија|Југославија]]. Се знае за овие поединечни родови: ''Жељувинци'' во [[Горно Коњари]], ''Ѓуринци'' (4 к.) во [[Канарево]], ''Анѓеловци'' (1 к.) во [[Доброшане]], ''Трајкоски'' и ''Додевски'' (1 к.) во [[Биљановце]] и ''Шоповци'' (5 к.) во [[Студена Бара]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Жељувино било село во [[Кумановска Каза|Кумановската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово, додека во периодот 1955-1965 било во некогашната општина Старо Нагоричане. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Бајловце, во која покрај селото Жељувино се наоѓале и селата Аљинце, Бајловце, Брешко, Добрача и Цвиланце. Во периодот 1950-1952, селото било исто така дел од некогашната општина Бајловце, во која влегувале селата Аљинце, Бајловце, Брешко, Жељувино и Цвиланце. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1168 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> <!--== Културни и природни знаменитости ==--> == Редовни настани == ;Слави * [[Вознесение Христово|Спасовден]] — селски собир; и * [[Рождество на Пресвета Богородица|Мала Богородица]] — селски собир. <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Жељувино == Култура и спорт ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Општина Старо Нагоричане]] * [[Куманово]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Željuvino}} {{Општина Старо Нагоричане}} [[Категорија:Жељувино| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Старо Нагоричане]] gg5r5zc14b051bo3vvp3p6eipx0l1oo 0 15736 5621418 5611484 2026-08-29T00:24:04Z NadyBarbieGirl 63459 5621418 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''1200 милји ''|| 2001 || |- | ''Синот божји'' || || |- |'' Во коси да ти спијам''|| || |- | ''Немир'' || || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2003 || |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- | ''Нај нај ''|| || |- | ''Зошто отиде ''|| || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' || || |- |'' Лагала нас мала ''|| || |- | ''Lady'' || || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Крајње вријеме ''|| || |- |'' Aria ''|| || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 71vpkkdeey97jv1btrar0xs8z67ofge 5621419 5621418 2026-08-29T00:27:05Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621419 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' 1200 милји''|| 2001 || |- | ''Немир'' || || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2003 || |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- | ''Нај нај ''|| || |- | ''Зошто отиде ''|| || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' || || |- |'' Лагала нас мала ''|| || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Крајње вријеме ''|| || |- |'' Aria ''|| || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] fyg0nfgf2tox7dtnlugjmclg9iqqkpy 5621420 5621419 2026-08-29T00:29:19Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621420 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' 1200 милји''|| 2001 || |- | ''Немир'' || || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2003 || |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- | ''Нај нај ''|| || |- | ''Зошто отиде ''|| || |- |'' Лагала нас мала ''|| || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Крајње вријеме ''|| || |- |'' Aria ''|| || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] hjfw6n1uctduyvlddj8whj6uslb6nr7 5621421 5621420 2026-08-29T00:30:54Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621421 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' 1200 милји''|| 2001 || |- | ''Немир'' || || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- | ''Нај нај ''|| || |- | ''Зошто отиде ''|| || |- |'' Лагала нас мала ''|| || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 6qahs12n329s93v8uvbm4bieutjcw33 5621422 5621421 2026-08-29T00:33:46Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621422 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- | ''Нај нај ''|| || |- | ''Зошто отиде ''|| || |- |'' Лагала нас мала ''|| || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 0p3480moifdtj7q1ft77z8o2klg8mpv 5621423 5621422 2026-08-29T00:38:02Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621423 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''|| || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] fizmqjsmp4wobqjjrw7ekayh2cudwag 5621424 5621423 2026-08-29T00:40:39Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621424 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''||2005 || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| 2007 || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 22mjkidgeo076r0sd1znk6i4l8vedwv 5621425 5621424 2026-08-29T00:45:35Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621425 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''||2005 || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| 2007 || |- | ''The Hardest Thing'' || 2009 || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || 2010 || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] i9kxs1yv3rowuewu0l9ozpwkl5q98x9 5621426 5621425 2026-08-29T00:48:26Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621426 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Lady'' || 2004|| |- | ''Љубена'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''||2005 || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| 2007 || |- | ''The Hardest Thing'' || 2009 || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || 2010 || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] egdgrmeit9zx0vyl5las5prhxsp6h4a 5621427 5621426 2026-08-29T00:50:56Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621427 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- |''Излажи ме уште еднаш'' || 2000 || |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Велам лејди'' || 2004|| |- | ''Љубена'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''||2005 || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| 2007 || |- | ''The Hardest Thing'' || 2009 || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || 2010 || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] k8ft4b6l6vq2yscnvwn4t975lgpvjnu 5621428 5621427 2026-08-29T00:52:21Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5621428 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Тоше Проески | Img = Toseproeskiskopje.jpg | Background = solo_singer | Birth_name = Тодор Проески | Alias = Тоше | Occupation = пејач, композитор, изведувач на гитара, текстописец | birth_date= {{роден на|25|јануари|1981}} | birth_place= {{роден во|Прилеп}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date= {{починал на|16|октомври|2007}} {{мали|(возр. 26)}} | death_place= {{починал во|Нова Градишка}}, [[Хрватска]] | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[македонска народна музика]]<br /> [[класична музика]]<br />[[рок]] | Years_active = 1992 — 2007 | URL = [http://www.facebook.com/ToseProeskiMusic FaceBook Page] [http://www.twitter.com/OneToseProeski Twitter] [http://www.youtube.com/ToseProeskiOfficial YouTube Channel] }} '''Тодор „Тоше“ Проески''' ({{роден на|25|јануари|1981}} во {{роден во|Прилеп}} — {{починат на|16|октомври|2007}} во {{починат во|Нова Градишка}}) — познат [[Македонија|македонски]] поп-[[пејач]] и една од најголемите ѕвезди на [[балкан]]ската музичка сцена, каде што е доживуван како заштитен знак на Македонија. Музичката кариера ја започнал со настапот на [[прилеп]]скиот фестивал ''[[Мелфест]]'' во [[1997]], каде што и победил изведувајќи ја песната ''Yesterday'' од ''[[Битлси]]''. Патот кон ѕвездите му го отвораат песните ''Пушти ме'' ([[1997]]) и ''Остани до крај'' ([[1998]]). Имал блиска соработка со [[Џеф Бек]], [[Григор Копров]], [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Леонтина Вукомановиќ]], [[Марина Туцаковиќ]], [[Бора Ѓорѓевиќ]], [[Миро Буљан]], [[Антонија Шола]], [[Тони Цетински]], [[Phoebus]], [[Ања Рупел]] и голем број на други влијателни балкански и светски [[музика|музичари]] и [[композитор]]и. Се смета дека подемот во неговата кариера започнал по изведбата на песната ''Твоите бакнежи на моите бели кошули'' на ''Скопскиот фестивал'' во [[1999]] година. Во меѓувреме Тоше станал дел од продуцентската куќа ''Авалон'', каде што останал сè до истекувањето на неговиот договор во [[април]] [[2002]]. Во [[2004]] година бил прогласен за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. Негов заштитен знак е познатиот израз ''Ве сакам сите''. Загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во сообраќајна несреќа во [[Хрватска]]. Посмртно бил прогласен за заслужен граѓанин на Македонија. Денот на неговиот погреб, [[17 октомври]], бил прогласен за ''Ден на национална жалост.''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.toseproeski.info/ |title=ј ToseProeski.info. |accessdate=2006-08-10 |archive-date=2017-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ }}</ref> == Животопис == === Рани години === [[Податотека:ToseZS.jpg|мини|лево|300п|Тоше на детскиот фестивал ''[[Златно славејче]]'' — Скопје, 1992 година]] Роден е како Тодор Проески во [[Прилеп]], во [[Македонски Власи|влашко семејство]], чие постојано живеалиште било [[Крушево]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |title=Биографија |accessdate=2015-05-30 |archive-date=2014-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827093858/http://tosefansforum.com.mk/index.php?option=com_content&view=featured&Itemid=125 |url-status=dead }}</ref><ref>Historical Dictionary of the Republic of Macedonia, Historical Dictionaries of Europe, Dimitar Bechev, Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810862956, p. 234.</ref><ref>Destination Avdela 2012, or back to the future a travelogue, Paul Beza, Fast-Print Publishing, 2013, ISBN 1780356285, p. 38.</ref> Музичкото образование го стекнува во [[Музичко училиште „Тоше Проески“ - Битола|музичко училиште]] во [[Битола]] и на Музичката академија во [[Скопје]]. Првите почетоци на музички план Тоше Проески ги прави уште во раното детство настапувајќи на детскиот фестивал „[[Златно славејче]]“ во [[1992]] година со песната „Јас и мојот дедо“ испеана на [[влашки јазик]]. Тоше Проески ја започнува својата музичка кариера на фестивалот „''[[Мелфест]]''” каде во 1997 година победува со изведбата на ''Yesterday'' на ''[[Битлси]]''. Истата година учествува и на „''[[Макфест]]''” со композицијата „''Пушти ме''". Тоше работел со еден од најпознатите македонски композитори и текстописци [[Григор Копров]], соработка која му донела два од најголемите хитови ''Усни на усни'' и ''Сонце во твоите руси коси''. Во [[1999]] година го издал својот деби-албум „''Некаде во ноќта''" кој содржи единаесет песни. Летото истата година, Тоше го одржал својот прв [[концерт]], кој, и покрај дождот и лошото време, останува незаборавен за неговите обожаватели. Во [[2000]] година Тоше учествува на „''[[Скопје фест]]''” (од каде се избира македонскиот претставник на ''[[Евровизија]]'') со песната „''Солзи прават златен прстен''" која, и покрај тоа што победува на телегласањето, на крајот го освојува третото место, зад [[Каролина Гочева]] и победниците [[XXL (група)|XXL]]. Во овој период почнува да ги снима и песните за својот втор албум „''Синот Божји''" кој е промовиран во [[јуни]] [[2000]] година. Албумот ќе даде голем број хитови во опусот на Тоше, како „''Немир''" (дует со [[Каролина Гочева]]), „''Во коси да ти спијам''", „''Излажи ме уште еднаш''", како и „''Илузија''" и „''Тајно моја''", две песни компонирани од [[Кире Костов]], (со втората го освојува второто место на фестивалот „[[Сунчане скале]]" во [[Херцег Нови]], [[Црна Гора]]). [[Србија|Српската]] продукциска куќа „''[[BK Sound]]''” ги откупува правата за издавање на следниот албум на Тоше на просторот на [[Југославија|поранешна Југославија]], што пак ќе резултира со ''Оскар на популарноста'' на просторот на [[Југославија|поранешните југословенски републики]] за [[2000]] година, како и со целосно распродадени концерти во [[Скопје]] и [[Белград]]. Во [[2001]] година Тоше, заедно со неколку други македонски пејачи, отпочнува турнеја низ [[Австралија]]. === Ѕвездена слава === Откако минува одредено време заедно со својата нова менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]] снимајќи во студио во [[Атина]], [[Грција]], Тоше го пушта во продажба својот трет албум „''Ако ме погледнеш во очи''" на [[македонски]] и [[српски јазик]]. Следи период на интензивна промоција во [[Македонија]], [[Србија]], [[Босна и Херцеговина]] и [[Бугарија]]. Во [[април]] [[2003]] година, Тоше победува на фестивалот „''[[Беовизија]]''" со песната „''Чија си''" која станува огромен хит во поголем дел од балканските републики. Со цел да го подобри своето [[пеење]], Тоше оди на часови кај маестро [[Вилијам Рајли]] во [[Њујорк (град)|Њуjорк]] кој во својата кариера е и учител на [[Лучано Павароти]]. По враќањето, Тоше одржува низа хуманитарни концерти низ [[Македонија]]. Ја добива ''Хуманитарната награда [[Мајка Тереза]]'' а во [[2003]] година станува регионален [[УНИЦЕФ]] амбасадор. Следната година [[МРТВ]] го избира Тоше за претставник на [[Евровизија|Евровизискиот настап]] кој се одржува во [[Истанбул]], [[Турција]]. Во [[февруари]], со помош на [[телегласање]], жири и лично мислење, избрана е песната ''Ангел си ти''. Во [[април]] Тоше го издава албумот „''Ден за нас''", двојно це-де на кое се сместени осумте песни изведени на изборот за песна на [[Евровизија]]. Следниот месец, Тоше го освојува 14-то место со песната „''Life''", англиската верзија на „''Ангел си ти''”. Пред изборот, станува омилена личност меѓу репортерите, преку демонстрација на неговите извонредни [[опера|оперски]] квалитети на [[прес-конференција|прес-конференциите]]. Во [[2004]] година, именуван е за ''Амбасадор на добрата волја'' на [[УНИЦЕФ]]. По тој повод ја снима песната ''За овој свет'' која има и англиска верзија — ''This World'' и која станува химна на [[УНИЦЕФ]]. Тоше потпишува договор со ''Dallas Records'' за издавање на неговиот следен албум во [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Тоше ја снима „''Krajnje Vreme''” со словенечката пејачка [[Ања Рупел]]. Во [[2005]], неговиот петти албум „''По тебе''” е издаден низ целата територија на поранешна [[Југославија]]. ''По тебе'' е сѐ уште еден од најуспешните албуми било кога издадени на [[Балкан]]от — неколку недели останува на врвот на листите во [[Република Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Босна и Херцеговина]]. Сингловите од овој албум пак, со месеци се задржуваат на највисоките места на музичките топ-списоци во овие земји. Неговиот следен албум — ''Божилак'' — е компилација на 14 избрани [[македонска народна музика|македонски народни песни]] проследени од симфониски оркестар. Во [[2007]] година, Тоше го издава и ''Игри без граници'' — неговиот последен албум. Неговиот последен концерт (уште еден во низата хуманитарни концерти) одржан на [[5 октомври]] [[2007]] година на градскиот стадион во [[Скопје]] бил посветен на ревитализација на македонското школство. На концертот биле присутни повеќе од 40.000 посетители. === Композитор и текстописец === Тоше Проески исто така се потврдува и на полињата на компонирањето музика. Има напишано неколку песни за себе — ''Има ли ден за нас?'', ''Слушаш ли?'', ''Малечка'' и ''Полско цвеќе''. Во [[2004]], Проески ја компонира и ''Муза'' — голем хит за [[Мартин Вучиќ]] и наслов на неговиот следен албум. Во едно интервју, Тоше има речено дека има повеќе од 100 искомпонирани и напишани песни за кои чека прав момент за да ги издаде. === ''Супер Тоше'' === Борба против злото, елиминација на непријателите, победа на доброто биле главните црти на [[стрип]]от „Супер Тоше“, во кој главниот јунак бил правен според ликот на Тоше Проески. „Супер Тоше“ бил првиот стрип во државава во кој главен протагонист бил популарниот пејач, а сето тоа било дел од хуманитарната кампања која се одвивала под мотото „Суперхерој на хуманоста“. „''Во стрипот ги вметнавме сите доблести и одлики на Тоше за да изградиме фиктивен суперхерој, кој се надеваме ќе прерасне во идол на младите. Тоше е идеализиран, но на тој начин сакаме да им дадеме верба на младите за победа на доброто над злото''“, изјавил своевремено Оливер Ромевски, автор на „Супер Тоше“. „''Задачата на Тоше воопшто не беше лесна. Тој како оружје го имаше својот суперглас со кој се обидуваше да го елиминира злото и да ги победи непријателите, меѓу кои предничеше Мистер Пират, главен во пиратеријата во целиот свет, шверцот со деца, криминалците со дрога и оружје''...“ Згодите и незгодите на ''Супер Тоше'' биле стокмени на 32 страници во црно-бела техника, а на дел од нив било сместено и интерактивното катче ''Супер Тоше'' обожавателски клуб, како и хуманитарните содржини наменети за оние што имаат потреба од помош. === Победа на ''Беовизија'' === На [[13 април]] [[2003]] година, Тоше Проески победил на првата [[Беовизија]] (фестивал на кој од 2004 година се избира српско-црногорскиот, а од [[2007]] само српскиот претставник на [[Евровизија]]). Тоше на ''Беовизија'' настапил со песната ''Чија си'', на авторскиот тандем [[Леонтина Вукомановиќ]] и [[Жељко Јоксимовиќ]], која на крајот имал вкупно 75 бода, што било дури за 29 гласа повеќе од второпласираната композиција. Значењето на победата на Тоше била голема пресвртница и значаен момент во неговата кариера, особено поради тоа што на фестивалот настапиле мошне популарни екс-југословенски ѕвезди, а во стручното жири членуваа истакнати музички дејци. Искачувајќи се на сцената, уште еднаш да ја отпее победничката песна, Тоше Проески не пропушти прилика да ја спомне својата земја, истакнувајќи дека би било убаво доколку [[Македонија]] или СЦГ во 2005 ја организираат [[Евровизија]]. Песната ''Чија си'' стана еден од најголемите хитови што Тоше ги испеал во целокупната кариера, песна која заедно со Тајно моја ја лансирала македонската мегаѕвезда директно во редот на најпопуларните изведувачи кај нашиот северен сосед и пошироко. === Тоше Проески на натпреварот за песна на Евровизија 2004 === [[Податотека:Projeski Eurovision 2004.jpg|thumb|290px|Тоше Проески на [[Евровизија 2004]] со песната [[Ангел си ти|Life]]]] На 49-тото издание на Изборот за песна на [[Евровизија]], [[Македонија]] ја претставувала нејзината најголема музичка ѕвезда Тоше Проески. Тоше се претставил со песната ''Life'', која всушност била преработена верзија на оригинално избраната ''[[Ангел си ти]]''. Оваа песна била избрана на [[14 февруари]] [[2004]] година, во конкуренција со уште седум други песни од еминентни музички имиња, напишани специјално за Тоше. Инаку, музиката и аранжманот на песната ''[[Ангел си ти]]'' се на [[Јован Јованов]], а текстот на [[Илија Николовски]]. Оваа композиција била убедливо најдобра, како според телевоутингот, така и според 11-членото жири, а најмногу му се допаднала и на самиот Тоше. На Изборот за песна на Евровизија, Тоше со својата моќна и енергична изведба како и со придружните вокали кои направиле артистично шоу на сцената, успеа да се пласира од полуфиналната на финалната вечер. На финалната вечер, со освоени 47 бода се пласирал на 14-тото место. Иако Тоше не бил задоволен од својот пласман, поради познатата соседска размена на гласови, како и поради самиот евровизиски концепт кој не бара врвни пејачки квалитети, туку акробации и жонглирање на сцена, сепак Македонците достојно ја пречекале својата ѕвезда при враќањето од [[Истанбул]] во толкава бројност и толкава еуфорија, исто како Тоше да победил на Евровизија. === Вториот голем концерт на Градски стадион === На [[23 јуни]] [[2006]] година се случил вториот голем солистички концерт на Тоше, на Градскиот стадион. Спектакуларниот концерт започнал со привлечна танчерска група од [[Белград]] и во ритамот на придружниот состав на Тоше, [[Blue Funky Individuals]]. Воведните стихови на огромниот хит ''По тебе'' ветувале дека журката на Градски ќе биде незаборавна. Легендарната Јужна трибина била преполна, како и тревникот пред бината, што уште повеќе го мотивирал Тоше да го даде својот максимум. Се ределе хитовите од албумот ''По тебе'': ''Рани на усните'', ''Громови на душа'', ''Кој ли ти гризе образи'', ''Полско цвеќе''..., како и песните од претходните изданија: ''Во коси да ти спијам'', ''Лејди'', ''Излажи ме'', ''Сонце во твоите руси коси'', ''Далеку од мене'', ''Ангел си ти''... Секоја од нив била прифатена еуфорично. Некаде на половината на концертот, на сцена се појавил етно-пејачката [[Биља Крстиќ]], која во дует со Тоше ја испеала ''Јовано, Јованке'', а додека Тоше се пресоблекувал, Биља ја почестила публиката со својот голем хит ''Пуче пушка'' од филмот ''[[Зона Замфирова]]''. Со неверојатна енергија, Тоше бил брилијантен и во другиот дел од концертот, кој официјално завршил длабоко по полноќ. На бисот уште еднаш ја отпеал ''По тебе'', како и ''Зајди, зајди''. Веднаш после концертот Тоше заминал за [[Будва]]. === Концерт во Белградска арена === На [[14 февруари]] [[2007]] година, Тоше одржал спектакуларен концерт во српската престолнина — [[Белград]]. На неговиот концерт присуствувале помеѓу 15 и 20 илјади луѓе од сите генерации. Концертот се одржал во Белградската арена, најубавата сала за концертни, културни и спортски активности на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. За концертот на Тоше, српските медиуми известувале неколку дена претходно, респектирајќи го како голем и централен настан во српската метропола. Тоше со своето тричасовно шоу успеал да го докаже тоа. Тој го започнал концертот со песната ''Пратим те'' (македонска верзија По тебе), а потоа се изнаредиле сите негови хитови од српската фаза на неговата кариера, со исклучок на ''Тајно моја'', која публиката на течен македонски ја испеала хорски, од прв до последен збор. „''Ова е најсреќен ден во мојот живот. Првпат ми се случува концертот кој уште да не е почнат, јас се плашам дека ќе заврши''" — рекол Тоше по неколку испеани песни. На одличен [[српски јазик]], Тоше без проблем комуницирал со својата публика како никогаш до сега. Ерупција од задоволства настанале кога најпрво им го честитал православниот празник [[Св. Трифун|Св. Трипун]], па меѓународниот Св. Валентин. Фидбекот постојано се враќал од другата страна, оти обожавателите ги знаеле сите песни напамет. Како што забележале некои медиуми, Тоше на концертот се покажал како одличен гитарист, речиси на самиот старт кога се фатил за гитара, во изведба на ''Лејди''. Со него на сцена биле и членовите на неговиот бенд [[Blue Funky Individuals]], диригентот [[Саша Николовски - Ѓумар]], симфониски оркестар, хор... и сите беспрекорно си ја завршиле својата работа. Тоше на концертот имал и многубројни гости, [[Биља Крстиќ]] со која ги испеала македонските народни песни ''Јовано,Јованке'' и ''Море сокол пие'', [[Џана Нанини]], со која заедничката песна ''Арија'' ја имала својата светска премиера, [[Александра Милиќевиќ]] со која ја испеала песната ''1200 милји'' (во оригиналната изведба со [[Гоца Тржан]]), оркестарот на [[Срѓан Азировиќ]] со кој ја исполнил ''Несаница'' (тема од филмот [[Ивкова слава]]) и [[Танец (ансамбл)|Танец]] кои уште еднаш докажале дека се вистински македонски културни амбасадори. Крајот на концертот бил вистински делириум, бидејќи за крај биле оставени неговите најголеми хитови — ''Лагала нас мала'', ''Чија си'' и ''Срце није камен''. Како специјален подарок од Тоше за неговите обожаватели, тој ги испеал ''Fragile'' од [[Стинг]], ''Nothing else matters'' од [[Металика]] и ''Као какао'' од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]]. На [[12 февруари]] [[2008]] година концертот од Белградската арена започнал да се продава во ДВД-издание. Овој концерт е одлика на неговиот патриотизам и сè она што бил Тоше – велат од неговата матична продукција „Аворд“. На ДВД-то има материјали од хрватскиот Радиски фестивал во [[Хвар]], промоцијата на албумот „Игри без граници“ од [[Загреб]]. === Победа на ''Хрватски радиски фестивал'' === Најпопуларниот македонски пејач Тоше Проески, го продолжил искачувањето кон врвот на балканската музичка сцена со победата на Хрватски радиски фестивал на [[9 јуни]] [[2007]] година. Тој со песната ''Veži me za sebe'', сосема заслужено освоил Гран при во категоријата поп-рок и урбана музика, освојувајќи вкупно 16.589 гласови. === Третиот голем концерт на Градски стадион === Под мотото „Образованието е одговорност на сите“ поп-ѕвездата Тоше Проески, на [[5 октомври]] [[2007]] во 19:30 часот, одржал спектакуларен хуманитарен концерт на Градскиот стадион во [[Скопје]], поддржан од организацијата [[УСАИД]]. Парите од билетите, кои чинеле 200 денари, се искористиле за петгодишниот проект за основно образование финансиран од фондацијата. Со нив ќе бидат реновирани околу 100 училишта во Македонија, ќе се подобри наставната програма и ќе се спроведат образовните реформи. На вечерната прес-конференција во хотелот „Континентал“, освен Тоше, присуствувале претставници од УСАИД. Директорот Мајкл Еди, кој се обратил на македонски, рекол дека се гордее што работи со ѕвезда од рангот на Проески. Тоше истакнак дека „Никола Карев“, училиштето во кое учел во [[Крушево]], забрзано се реновира. — ''Чест ми е што сум дел од проект од вакви размери и од големи планови за македонското образование. Сите концерти ми се драги, но хуманитарните многу ми значат оти остануваат трајно. Ако се подобри образованието во Македонија, ќе имаме поздраво општество'' — изјавил Тоше. Како негови гости настапиле [[Адријан Гаџа]], [[Бојан Маровиќ]] и [[Антонија Шола]]. Тоше на прес-конференцијата непосредно пред концертот истакнал дека секогаш ќе се чувствува како Македонец и никогаш нема да ја напушти својата татковина. — ''На успехот секогаш е залепено зло зашто човечката природа е таква. Се надевам на поддршка од сите за да се справам со злобните луѓе, оти не можам да го направам тоа сам'' — рекол пејачот. Третиот голем солистички концерт на Тоше Проески, на Градскиот стадион, повеќеилјадната публика ќе го памети по неговиот силен и енергичен настап, како и по фактот дека таа ноќ Тоше максимално ѝ се дал на македонската публика. Особено запаметено останува неговото барање: „Сликајте ме со ѕвезденото небо", кога илјадници мобилни телефони и запалки светнале на неговите романтични рефрени. По завршувањето на концертот, на Тоше и на неговите колеги им биле доделени статуетки Мајка Тереза, од истоимената фондација, како знак на благодарност за хуманото дело. Тоше ја предал статуетката на неговата мајка Доминика, која му ја всадила хуманоста од мали нозе. Додека се случувало сето тоа, небото над [[Скопје]], го осветлувало величествен [[огномет]] во чест на Тоше. Со специјални материјали, концертот од 5 октомври 2007 година, бил емитуван на [[Бадник]] — [[6 јануари]] [[2008]] година на [[А1 Телевизија]], од 15 до 19 часот. === Сообраќајна несреќа === Тоше Проески загинал на [[16 октомври]] [[2007]] во трагична сообраќајна несреќа на автопатот [[Загреб]] — [[Липовац]], кај местото [[Нова Градишка]] во [[Република Хрватска]], на возраст од 26 години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=Македонска Информативна Агенција, '''Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа.''' |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731145155/http://www.mia.com.mk/portal/page?_pageid=113,128365&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Во мигот на несреќата, Тоше се наоѓал на совозачкото седиште во возилото ''[[фолксваген]] туарег (Volkswagen Touareg)'' кој со голема брзина удрил во приколката на камионот пред него и потоа во крајпатната заштитна ограда. Останатите двајца патници — возачот [[Ѓорѓе Георгиевски]] поминал со потешки, додека неговата менаџерка [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Лилјана Петровиќ]], со полесни повреди. И двајцата биле вон-животна опасност.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |title=www.makfax.com.mk |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112003711/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86596&NrIssue=479&NrSection=10 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |title=vijesti.hrt.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016165146/http://vijesti.hrt.hr/ShowArticles.aspx?ArticleId=34132 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |title=dnevnik.hr |accessdate=2007-10-16 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016163954/http://dnevnik.hr/naslovnica/vijesti/crnakronika/20071016_28177_76757.php |url-status=dead }}</ref> == Последното испраќање на Тоше == [[Податотека:ToseAleksandar.jpg|thumb|left|270px|Телото на Тоше, пречекано на аеродромот Александар Велики од премиерот и висока владина делегација]] Телото на Тоше пристигна на аеродромот „Александар Велики" од [[Хрватска]], на [[16 октомври]], околу 23 часот, со хеликоптер на Армијата на Република Македонија. Целата нација со солзи го пречека во родната [[Македонија]], со оглед на тоа дека настанот беше пренесуван од сите национални телевизии. На аеродромот, неговото тело беше пречекано од неговите најблиски и од владина делегација на чело со премиерот [[Никола Груевски]]. Беше организирана мала процесија од страна на почесната гарда на Армијата. Во сите македонски градови и села веќе беше отпочнато оплакувањето на најомилениот естраден лик и македонска национална гордост. На плоштадот „Македонија" во [[Скопје]], масовно се палеа свеќи, а народот спонтано излегуваше на улиците за да го пречека и испрати на патот до [[Крушево]]. Погребот на најголемата македонска музичка ѕвезда започна утредента во 13 часот, откако претходно беше одржана комеморација пред споменикот [[Македониум]]. "Крушево и Македонија уште од Илинден 1903-та не ги обземало таква тага и очај. И со право, зашто изгуби ангел. Продолжи Тоше да пееш, на небото, придружуван од ангели" - се прости архиепископот г.г. Стефан од „ангелскиот глас“. Овие зборови на архиепископот г.г. Стефан најдобро ја опишуваат атмосферата во која Македонија се прости од својот „ангелски глас“ Тоше Проески. Со липање и со неизмерна почит верната публика и на крушевско Гумење му го подари последниот аплауз на својот сакан. Премиерот [[Никола Груевски]] во обраќањето рече дека Тоше нè научи на чистота, на јасност, на упорност, на скромност, на хуманост, на искреност. - Нè научи на вредности на кои треба да почива универзумот. „Ни остави песна за да нè теши и да нè потсети како е да се биде човек" - рече Груевски на комеморацијата пред неколку илјади крушевчани, Македонци, почитувачи на Тоше, кои како река дојдоа да се простат со својот миленик. Тажното простување од големата ѕвезда почна уште во 11 часот, во црквата „Пресвета Богородица“, каде што Тоше бил крстен. Од црквата ковчегот беше ставен на лафет од каде што поворката тргна кон месноста Гумење, кај [[Споменик „Илинден“|Споменикот на крушевската револуција]]. Глумицата [[Весна Петрушевска]] со говор се прости од својот пријател. - „Најстрашно е што Македонија го изгуби најдоброто нешто. Мислам дека умре надежта. Мислам дека умре најголемата ѕвезда што некогаш се родила во Македонија". Посмртно прогласен за почесен граѓанин на Македонија, Тоше беше погребан со најголеми државни почести. На неговото испраќање присуствуваше државниот врв, а венци пред ковчегот со неговото тело положија претседателот [[Бранко Црвенковски]], премиерот Груевски, претседателот на Собранието [[Љубиша Георгиевски]] и речиси сите членови на Владата, делегации од политичките партии, хуманитарни организации на кои тој несебично им помагаше. Во реката луѓе што се поклонија пред големиот пејач беа неговите колеги, пејачи од [[Македонија]] и од [[Балкан]]от, глумци, црковниот врв, но и одбојкарите од неговиот клуб, игроорци, неговите пријатели, илјадници обожаватели. Последна почит му оддадоа и многу негови пријатели од балканската естрада, меѓу кои македонската поп дива [[Калиопи]] и нејзиниот сопруг, глумецот [[Васил Зафирчев]], оперската дива [[Весна Гиновска-Илкова]], [[Арбен Шаќири|Бени]] и [[Нора Шакири]], пејачот [[Адријан Гаџа]], хрватските пејачи [[Аки Рахимовски]], [[Тони Цетински]], српските пејачки ѕвезди [[Жељко Јоксимовиќ]], [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражњатовиќ]] и други. Беа и амбасадорката на САД [[Џилијан Миловановиќ]], евроамбасадорот [[Ерван Фуере]] и градоначалникот на Скопје [[Трифун Костовски]]. == ''Македонија навива за вас'' == [[Податотека:St.Preobrazenie Tose Proeski church.jpg|мини|десно|250п|Црквата „Преображение Господово“ што Тоше започнал да ја гради]] Песната „Македонија навива за вас", која, како последен проект во својот живот ја снимил Тоше Проески, со 196 илјади гласа победила на изборот за официјална спортска химна, што се одржала на 10 ноември 2007 во Метрополис арена на Скопски саем. Од оваа манифестација од 213 илјади телефонските гласања собрани биле околу 17 илјади евра, кои биле донирани за помош во лекувањето на малиот Тео Тасев. Авторот на победничката химна, [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], добил ваучер од 3.000 евра, кои, како што рекол тој, исто така ќе бидат донирани за помош на Тео. Претходно на [[фудбал]]скиот натпревар [[Македонија]] — [[Андора]] повеќеилјадна публика го скандирала името на Тоше. Поради големиот интерес, непосредно пред почетокот на фудбалскиот квалификациски натпревар, од безбедносни причини влегувањето на Јужната трибина било запрено. Службените лица од [[УЕФА]] за ваквите пропусти во организацијата имале разбирање. Токму со реприза на отпеаната химна од Тоше во хор со гледалиштето пред натпреварот со [[Англија]], сите се присетиле дека тој бил нераскинлив дел и од спортските настани. Младите, начичкани на скалилата, ги кревале постерите со ликот на крушевчанецот, на кои стоела пораката „Секогаш во срце ќе те носиме“. „Комитите“ од Запад ја повикувале Јужна, а Исток — Северната трибина, сите заедно да го скандираат во хор името на Тоше. „Поздрав за Тоше“, „Тоше е еден“, „Играјте за Тоше“ или само едноставно „Тоше“ ечеле во свежата квечерина преку ридиштата. Како да сакале да ги слушне од неговиот вечен дом во Гумење. [[Андора]] сама за себе на студот ќе привлечела можеби одвај илјада гледачи. Но, повикот на Фудбалската федерација на Македонија, која во знак на почит кон својот навивач ширум ги отворила портите на Градски, бил повод на Денот на жалоста да се слави. Не се славело првата победа по 38 месеци, 80. меч на капитенот [[Гоце Седлоски]], туку се славел ликот и делото на Тоше. Македонските фудбалери излегле на теренот во маички со ликот на Проески, била промовирана националната спортска химна во изведба токму на Тоше, а и головите му биле посветени нему. [[Горан Пандев]] веќе станал фудбалска легенда по головите против [[ФК Реал Мадрид|Реал]], [[Јувентус]] во дресот на [[Лацио]], но се поклонил пред музичката и легенда на хуманоста, кревајќи го погледот и рацете нагоре, по постигнувањето на голот. Тоа било посвета од спортскиот до културниот амбасадор на Македонија. И стрелецот на првиот гол [[Илчо Наумоски]], веднаш по погодокот се стрчал кон Јужната трибина, бакнувајќи го големиот постер со ликот на Тоше. — ''При последната средба со Тоше, ми рече дека сигурно ќе дадам гол на следниот меч за репрезентацијата. Тоше ни ја даде победата'' — вели Наумоски. Македонија ја прекинала лошата серија од три години и два месеца без победа на свој терен, но Наумоски рекол дека нема многу причини за радост. — ''Пред мечот го загубивме еден од нашите најверни навивачи и другар на репрезентацијата. Два дена жалиме за Тоше. Ова беше меч посветен нему. Сите погодоци и победата се во негова чест'' — вели Наумоски, кој настапувал за австрискиот [[Матерсбург]]. — ''Тоше често знаеше да не посети и мене и [[Гоце Седлоски]]. Се дружевме во Виена. Тој беше еден од најголемите навивачи на нашата репрезентација. Постојано нè бодреше, а често знаеше да дојде и на мечевите што ги игравме и на гости. Знам дека и вечерва ќе беше на стадион и ќе навиваше. Вака, нè гледаше од небото. Тој беше најмилата личност. Не знам зошто [[Господ]] ги зема добрите, но знам дека Тоше сега е во [[рај]]от'' — скршен од болка вели Наумоски, кој по мечот во публиката ги фрлил дресот и тренерките. „Збогум голем човеку“, „Ангел беше на земјата, ангел ќе бидеш на небото“, „Гордост наша, почивај во мир, Тоше“, се дел од транспарентите истакнати на оградата на стадионот. Таканаречените „мексикански бранови“ во текот на второто полувреме биле вибрациите во чест на Тоше од тие што успеале да влезат на стадионот. Навивачите од прва ја запаметиле и „Македонија навива за вас“, спортската химна што со толку страст ја отпеал токму Тоше. Химната, која е само една од 12-те што ги одбрала Агенцијата за млади и спорт и што ќе се натпреваруваат за официјалната навивачка химна, била промовирана на паузата меѓу двете полувремиња. Тоа било и последна снимена композиција на Проески. Македонија навивала за Тоше. == Реакции по смртта на Тоше == Веста за смртта на Тоше Проески е објавена од најголемите светски новински агенции<ref>[http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 '''МАКФАКС'''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081112003716/http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=10&IdPublication=2&NrArticle=86690&NrIssue=479&NrSection=10 |date=2008-11-12 }}, Светските медиуми за Тоше</ref>. Најголем дел од нив го нарекуваат „''најголема балканска ѕвезда''“, а ''Би-Би-Си''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7046808.stm '''BBC'''], Balkan pop star dies in car crash, Proeski's fame transcended ethnic divisions in the Balkans Macedonian pop star Tose Proeski, a hugely popular singer in the Balkans, has died in a car crash in Croatia</ref>, неговата слава на [[Балкан]]от ја поистоветува со онаа на [[Елвис Присли]] во [[САД]]. По повод смртта на Тоше Проески, на главниот плоштад во [[Скопје]] се отворени книги на жалост, а илјадници скопјани оставаат пораки, палат свеќи и се потпишуваат во книгата на жалоста. Отворена е и петиција за името на Тоше Проески да го носи ''Средното музичко училиште'' во градот [[Битола]], каде учел Тоше Проески. Истата петиција важи и за промоција на хуманитарен фестивал кој ќе се одржува секоја година на денот на неговата смрт 16 октомври и кој ќе го носи неговото име и ќе опфаќа музичари од сите музички жанрови, сè со цел да им се помогне на сите оние на кои им треба хуманитарна помош. <center><gallery> Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 1.jpg Tose-Skopje2.JPG Tose-Skopje3.jpg Tose-Skopje4.JPG Tose-Skopje5.JPG Tose Proeski commemoration Skopje Macedonia 4.jpg Tose-Skopje7.JPG Tose-Skopje8.jpg </gallery></center> == Посмртни признанија == [[Податотека:Toseproeski.jpg|thumb|right|200px|Тоше Проески.]] На 10 декември 2007 година во Загреб официјално стартуваше продажбата на албумот „Ako me pogledaš u oči“, во [[Македонија]] објавен пред пет години, кој на некој начин беше и пресвртница во кариерата на легендарниот пејач. Ова е деби на овој носач на звук, во издание на Hit records, а секој негов купувач учествуваше во хуманитарниот проект Dodaj notu dobrote. Овој албум е прво негово издание кое е работено на македонски и српскохрватски јазик. На албумот се наоѓаат песните: Ćini, Ako me pogledaš u oči, Još jedan stepenik, Soba za tugu... Овој албум за само три недели продажба достигна платинест тираж во Хрватска, со продадени 10.222 копии. Издавачката куќа Hit records која за хрватскиот пазар објави неколку албуми на Тоше, јавно обелодени дека неговиот последен албум Igra bez granica во Хрватска '''го достигна платинестиот тираж''', со продадени 50.000 копии. Во рамките на промоцијата, оваа издавачка куќа на главните автори на проектот Igra bez granica: Мирослав Рус, Никша Братош и Миро Буљан им врачи платинести плакети, а платинеста плоча посмртно му беше доделена и на Тоше. Од [[15 декември]] [[2007]] година, '''еден милион поштенски марки со ликот на Тоше''' почнаа да кружат низ светот, исто како и неговата песна. Марката на која Тоше е фотографиран со гулаб, во кој гледа со неизмерна нежност, смиреност и добрина, дело на фотографот [[Дарко Мораитов]], беше официјално промовирана во [[Македониум]]от во Крушево. Издадената поштенска марка е преседан во историјата на Македонска пошта. По ограничениот број марки со ликот на загинатиот претседател [[Борис Трајковски]], за првпат се издава марка на великан од чие дело не поминале најмалку 50 години. Оваа одлука, главните луѓе на Македонска пошта, со солзи во очите ја донеле истиот ден кога Тоше трагично го загуби својот живот во сообраќајната несреќа во Нова Градишка, Хрватска. Парите од продадените марки (една марка чинеше 12 денари) се слеаја во Фондацијата Тоше Проески и се распределуваа во хуманитарни цели. Месеци по смртта на македонскиот великан Тоше, вратите од куќата на семејството Проески, на фамозната адреса Томе Никле 32, беа отворени, и во неа со изразита почит и љубов, влегуваа посетителите на вечното почивалиште на пејачот. [[Податотека:Спомен куќа на Тодор Проески, Крушево.jpg|мини|десно|250п|[[Спомен куќа на Тоше Проески|Спомен куќата]] на Тоше Проески во родното Крушево.]] [[Податотека:Spomen sobata na Toshe 011.JPG|мини|десно|250п|Спомен-собата на Тоше Проески во конаците на Преображенскиот манастир]] [[Податотека:Toše Proeski na Mostot na umetnosta (4).JPG|мини|Споменик на Тоше Проески на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]]]] Во '''специјалната божиќна програма на телевизија Ватикан''' е прикажана посебна репортажа за духовната и хуманата посветеност на македонскиот поп пејач Тоше Проески. Во 15-минутната приказна за Тоше и неговото верување во Бога се истакнува дека за својот краток век, тој со целото свое битие беше посветен на верата, црквата и хуманоста, неговите песни со текстовите и музиката беа молитви, информира граѓанската асоцијација „Скопјанката Мајка Тереза“, Тоше ги радуваше и сплотуваше луѓето без разлика на која нација, вера или генерација припаѓаат. Пееше на македонски, на мајчиниот влашки, на англиски, српски, хрватски, шпански, италијански, руски, француски и други јазици. Беше поп-ѕвезда, но пееше и изворна народна музика, а не ги достигна височините на светската оперска сцена за што ги имаше сите потенцијали. Телевизија [[Ватикан]] пренесувајќи дека Тоше Проески за своја водилка во хуманоста ја сметаше блажената [[Мајка Тереза]], со татковско влашко потекло, открива дека тој бил член на организацијата „Скопјанката Мајка Тереза“ и во нејзината спомен соба и светилиште во родниот град [[Скопје]] во честите молитви пред нејзиниот портрет го пронаоѓал мирот во душата и инспирацијата во работата. Во репортажата се пренесува чинот кога Проески на неговиот хуманитарен концерт на стадионот во Скопје ја прима последната награда во својот живот - токму статуата на Мајка Тереза и која и ја предава на својата мајка Домника, нагласувајќи дека добрината и хуманоста ги наследил од родителите. Во телевизискиот запис се истакнува дека Тоше е личност на годината во Македонија и во Хрватска. Покрај манастирот што го градеше, до неговиот гроб во родниот град Крушево ќе биде подигната и црква во чест Тоше Проески. Потенцирајќи дека Тоше го посетил [[Ватикан]], телевизијата, која емитува програма на 40 јазици, објавува делови од настапите што во чест на [[Мајка Тереза]] ги имал во [[Македонската академија на науките и уметностите]] во Скопје и инсерти и пораки од повеќето негови хуманитарни мисии. Истакнувајќи дека Тоше е идол на младите и симбол за хуманоста, се пренесува идејата за негова световна канонизација во куќата на сестрите на Мајка Тереза во Ватикан. Тоше посмртно е добитник на '''специјално признание за придонес во спортот''' во изборот организиран од Сојузот на спортските федерации на Македонија и од [[Агенцијата за млади и спорт]]. Проески беше награден со ова признание поради исклучителниот придонес во спортот воопшто, а особено во одбојката. Проески ја возобнови одбојката во својот град [[Крушево]], со заживувањето на клубот Синалко, чиј активен член беше. Во име на семејството Проески, признанието го прими претставник на клубот. На [[23 јануари]] [[2008]], два дена пред роденденот на трагично загинатиот Тоше Проески во [[Спомен куќа на Мајка Тереза|Спомен куќата на Мајка Тереза]], беше откриена бронзена биста со неговиот лик. Отворена беше и изложба со 27 фотографии од хуманитарните акции на Тоше. „Таа љубов кон него и за него не сјати и овде, во овој храм на хуманоста, во оваа мало катче во кое Тоше наоѓаше дел од својот мир, од каде повикуваше на мир, на хуманост, на добрина, на човекољубие“, изјави [[Стојан Тренчевски]]. [[Борис Трајанов]], уметник на мирот на УНЕСКО апелираше, македонската јавност да и упати благодарност на менаџерката на Тоше, [[Лилјана Петровиќ (менаџер)|Љиљана Петровиќ]]. Чествувањето на хуманоста на Тоше Проески повторно ги собра неговите млади обожаватели, повторно солзи и потсетување на трагедијата, но и на големината на Тоше, дојдоа и неговите колеги естрадни уметници и претставници на семејството. „Некој рече дека пород не направил, нема фамилија, фамилија му се песните, фамилија му е цела Македонија“, рече [[Есма Реџепова]], Бронзената статуа е дело на вајарот [[Митко Тошев]] од [[Струмица]], кој на 25 јануари ќе ја подари на родителите на Тоше. „Додека го работев ликот на Тоше почувствував дека Тоше има ангелски лик и можев да влезам внатре во неговата душа и да откријам дел од неговата чиста душа“, изјави Митко Тошев. Изложбата на фотографиите патуваше низ градовите во [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Индија]], [[Ватикан]] и [[Велика Британија]]. == ''The hardest thing'' == На [[31 мај]] [[2008]], на Хрватскиот радиски фестивал во [[Опатија]], беше промовиран видео записот за песната The hardest thing (Најтешкото нешто).Од следниот ден, истиот започна да се емитува и на MTV Adria. Спотот го изработи „Ем-ти-ви Адрија“ од снимки направени во [[Лондон]] и на [[Јамајка]], како и кадри од некои приватни моменти на покојната ѕвезда. Тоше во 2006 година престојуваше 20 дена на Јамајка со менаџерката Лилјана Петровиќ и со Ласто Николовски од „Аворд продукција. Тие биле придружувани од Брајан Тејлор, менаџер на Тоше за странскиот пазар и композиторот, Енди Рајт кој ги направил првите пет албуми на „Симпли ред“. Обожавателите на Проески во [[Опатија]] настанот го проследија со транспаренти, маици со негов лик и со македонски знамиња. Во првите редови на публиката беше и неговата менаџерка Петровиќ. По емитувањето на спотот, во чест на Тоше беа прикажани и снимки од изведбата на „Вежи ме за себе“, со која лани победи на овој фестивал што се одржа на [[Хвар]], како и дуетскиот спот со [[Антонија Шола]] за „Волим осмијех твој“.„Хит рекордс“ им врачи дијамантски плочи на зетот на Тоше, Славен Ристоски и на менаџерката Петровиќ. Специјално за овој настан пристигнаа обожавателите на Тоше од сите поранешни југословенски републики, како и почитувачи на неговото дело од [[Фиренца]]. Хрватските обожаватели направија 20-метарско платно на кое беше напишано „Тоше, заувјек твоји потписујемо“. Платното ќе му го подарат на семејството на Проески, за да стои во спомен-куќата. Поради вонредното значење на овој настан - објавувањето на првиот сингл од англискиот проект на Тоше, фестивалот го пренесуваше и Македонската национална телевизија. Цела македонска нација со особено внимание го проследи настанот и се потсети на својот непреболен ангел. На [[6 јуни]] [[2008]] година, во етерот на македонската телевизија [[Канал 5]], премиерно беше пуштен краткиот документарец снимен за време на престојот на Тоше Проески во [[Јамајка]]. На него може да се забележи „креативниот процес“ на создавање на песните од англискиот албум и нескриеното задоволство што Тоше го искажува во врска со материјалите и соработката со Брајан Тејлор. Во документарецот меѓу другото, Тоше ја издвојува песната The hardest thing како песна „која ги вади сите емоции од него“, со што се обвистинуваат прогнозите дека токму таа е песната со која тој требаше да се пробие и да го освои светскиот музички пазар. Во краткиот документарец има и секвенци од видео-записот за темата Aria (итал. воздух), која Тоше ја отпеа заедно со италијанската дива [[Џана Нанини]]. == Концерт во чест на Тоше == На [[5 октомври]] [[2008]] година, на Градскиот стадион во Скопје се одржа хуманитарен концерт, во чест на најголемата балканска ѕвезда - Тоше. Избран беше овај датум, бидејќи на 5 октомври 2007 година, исто така на Градскиот стадион Тоше одржа еден од најголемите хуманитарни концерти досега. Неговата желба беше пак наредната година да го наполни Градскиот стадион, па во таа чест беше одржан овој концерт, кој се претпоставува дека ќе премине во традиција. На концертот под мотото: „Тоше - те сакаме сите“ настапија голем број на музички ѕвезди, меѓу кои и [[Калиопи]], [[Гоца Тржан]], [[Тони Цетински]], [[Руслана]], [[Синтезис]] и други. == Филм посветен на животот од Тоше == [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура и туризам на Македонија]] најавило игран филм, документарен филм и телевизиска серија во чест на животот на Тоше Проески. Се очекувало да се приклучат поголем дел од националните телевизии од Балканот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.filmneweurope.com/news/macedonia-news/item/126622-multiple-formats-announced-about-macedonian-music-legend-tose-proeski|title=Multiple Formats Announced about Macedonian Music Legend Toše Proeski - FilmNewEurope.com|last=Lazarevska|first=Marina|work=www.filmneweurope.com|language=en-gb|accessdate=2025-02-27}}</ref> [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио-телевизија]] во 2025 година ќе одржи конкурс за филмаџии заинтересирани да работат на неодамна најавениот проект како документарен, долгометражен и телевизиска серија за Тоше Проески, проект кој треба да биде готов во следните две години според изјавите на министерот за култура и туризам [[Зоран Љутков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|title=MRTV to hold contest for Toshe Proeski documentary, feature, TV series in 2025|last=Reed|first=Magdalena|date=2024-12-20|work=Mia.mk|language=en|accessdate=2025-02-27|archive-date=2025-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227110604/https://mia.mk/en/story/mrtv-to-hold-contest-for-toshe-proeski-documentary-feature-tv-series-in-2025|url-status=dead}}</ref> МРТ најави дека за снимањето на филмот за познатиот македонски пејач ќе бидат издвоени 1.473.475 евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lom.com.mk/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC-%D0%B8-%D1%82%D0%B2-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%82%D0%BE%D1%88%D0%B5/|title=Се снима игран филм и ТВ серија за Тоше Проески, обезбеден е буџет од милион долари, објави македонскиот министер|last=Игор|date=2024-12-21|work=Lom.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-02-27}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[17 јуни]] [[2026|2026 година]], Пеце Талевски — продуцент од Охо Продукција најавил дека снимање за филмот и телевизиска серија би почнало во [[јануари]] [[2027|2027 година]]. Зад [[Режија|режијата]] бил Игор Стоименов и Ѓорѓи Унковски. [[Сценарист|Сценаристи]] биле Игор Стоименов, Милана Влаовиќ и Андреј Волкашин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.faktor.mk/produkcija-oho-najavuva-vo-januari-2027-godina-pochnuva-snimanjeto-na-filmot-za-toshe-proeski|title=Продукција „Охо“ најавува: Во јануари 2027 година почнува снимањето на филмот за Тоше Проески|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Албуми == * [[1999]], [[Некаде во ноќта (албум)|Некаде во ноќта]] * [[2000]], [[Синот божји (албум)|Синот божји]] * [[2002]], [[Ако ме погледнеш во очи (албум)|Ако ме погледнеш во очи]] * 2002, Ako me pogledaš u oči * [[2004]], [[Ден за нас (албум)|Ден за нас]] * 2004, Dan za nas * [[2004, DVD Тоше Проески - стадион '04- Live]] * [[2005]], [[По тебе (албум)|По тебе]] * 2005, Pratim te * [[2006]], [[Божилак (албум)|Божилак]] (анг: Rainbow) * [[2006, DVD Тоше Проески - стадион '06 - Live]] * 2006, DVD Toše Proeski - Live Skenderija '06 * [[2007]], [[Игри без граници (албум)|Игри без граници]] * 2007, Igra bez granica * [[2008]], DVD Toše Proeski - Live 2007, Beogradska Arena * [[2009]], [[The hardest thing (албум)|The Hardest Thing]] [post mortem] * 2009, DVD Тоше Проески - стадион '07 - Live * [[2010]], Тоше и пријателите - Сè уште сонувам дека сме заедно * [[2011]], Со љубов од Тоше *2018, Secret Place [post mortem] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |'' Остани до крај'' || 1999 || |- |'' Морска звезда'' || 2000 || Томато продукција |- |''Твојте бакнежи на мојте врели кошули'' || 2000 || |- | ''Во коси да ти спијам''|| 2000|| |- |''Излажи ме уште еднаш'' || 2000 || |- | ''Синот божји'' || 2000 || |- |'' Немир''|| 2000 || |- | ''1200 милји'' ||2001 || |- | ''Немаш ни благодарам'' ||2002 ||Томато продукција |- | ''Магија ''|| 2002|| |- |'' Ако ме погледнеш во очи'' || 2002 || |- | ''Велам лејди'' || 2004|| |- | ''Љубена'' || 2004|| |- | ''Зошто отиде ''||2004 || |- | ''Ангел си ти ''|| 2004 || |- |'' По тебе'' || 2005 || |- |'' Сите сме нивни деца'' || 2005 || |- | ''Кој ли ти гризе образи'' ||2005 || |- | ''Нај нај ''||2005 || |- |'' За овој свет'' || 2005 || |- |'' Крајње вријеме ''|| 2005 || |- |'' Лагала нас мала ''||2005 || |- |'' Волим осмех твој ''|| 2007 || |- |'' Aria ''|| 2007 || |- | ''The Hardest Thing'' || 2009 || |- | ''Још увек сањам да смо заједно'' || 2010 || |- | ''Жао ми је ''|| 2006 || |- | ''Све је ово премало за крај ''|| 2013|| |- | ''If you wanna leave me'' || 2016 || |- | ''Secret Place'' || 2018 || |- | ''When I've Got The Sunlight'' || 2018 || |- |} == Најголеми хитови == * ''Чија си'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 БиХ * ''Немаш ни благодарам'' * ''Тајно моја'' - #1 Македонија * ''Ако ме погледнеш во очи'' - #1 Македонија, #1 СЦГ * ''Соба за тага'' * ''Life'' - #1 Македонија, #2 СЦГ #49 Јужна Африка * ''Жао ми је'' * ''Кој ли ти гризе Образи (Ко ти то гризе образе)'' - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска * ''Лагала нас мала'' (со [[Тони Цетински]]) - #1 Македонија, #1 СЦГ, #1 Хрватска (20 недели) * ''По тебе'' * ''Срце није камен'' (Хит на годината во Хрватска) * ''Вежи ме за себе'' (#1 на „Радиски фестивал“ во Хрватска) * ''Никој како тебе не бакнува'' - #1 во Македонија * ''Месечина'' * ''Волим осмијех твој'' (со Антонија Шола) - #1 во Хрватска * ''Боже, чувај ја од зло'' * ''Игри без граници'' - #1 на Балканот(3 месеци).... * ''The Hardest thing'' * ''Сè уште сонувам дека сме заедно'' ==Дуети== *„Лагала нас мала“-Тони Цетински *„Магија“ - [[Есма Реџепова]] *„Волим осмех твој“ - [[Антонија Шола]] *„Крајње време“ - Ања Рупел *„Арија“ - Џана Нанини *"1200 милји" - [[Гоца Тржан]] *"Немир" - [[Каролина Гочева]] *"Ој девојче, девојче" - [[Синтезис]] *"When I've Got The Sunlight" - Rebecca Poole Aka Purdy *"Жена Балканска" - [[Синтезис]] == Извори == <div class="references-small"> <references /> <ol> <li value="9"> [http://www.360macedonia.com/macedonia/en/index.php 360macedonia.com Virtual Panorama IN MEMORIAM - Tose Proeski] </li> </ol> </div> == Надворешни врски == * [http://www.ringeraja.mk/dve-tazhni-godini-bez-nashiot-angel_463.html Две тажни години без нашиот ангел на Рингераја] {{mk}} * [http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html Снимка од погребот на Тоше, Македонска радио-телевизија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071225223305/http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/Razno/403825/index.html |date=2007-12-25 }} * [http://tose.krusevo.gov.mk/ Официјална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081005070420/http://tose.krusevo.gov.mk/ |date=2008-10-05 }} * [http://toshe4ever.com Неoфицијална книга на жалост посветена на Тоше] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101001114117/http://toshe4ever.com/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.toseproeski.info/ Официјално мрежно место на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170117075413/http://www.toseproeski.info/ |date=2017-01-17 }} {{mk}} {{en}} * [http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html Стар портал на Тоше Проески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090304130637/http://www.toseproeski-music.com/main_eng.html |date=2009-03-04 }} {{mk}} * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 Дискографија на „Тоше Проески“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160510160413/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=10105 |date=2016-05-10 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички регистар] '''(македонски)''' {{Тоше Проески}} {{Македонија на Евровизија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} __ИНДЕКС__ {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Проески, Тоше}} [[Категорија:Тоше Проески| ]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] jh2b27r10b0jfp6ro22zeedukn5yq9c 10 21491 5621305 5620659 2026-08-28T18:05:05Z Buli 2648 5621305 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox/песок|infoboxTemplate |templatestyles = Template:Infobox country/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}} |<div class="fn org country-name">{{{conventional_long_name|}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}} |<div class="ib-country-names"><!-- -->{{br separated entries |{{{native_name|}}} |{{#if:{{{name|}}} |<div class="ib-country-name-style fn org country-name">{{{name|}}}</div> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class="fn org">[[Micronation]]</span> }} |<div class="fn org country-name">{{PAGENAMEBASE}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{life_span|}}} | {{{life_span}}} | {{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}{{#if:{{{year_end|}}}|–{{{year_end}}} }} }} }} | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}} |{{infobox country/imagetable |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|}}}|sizedefault=125px|size={{if empty|{{{flag_width|}}}|{{{flag_size|}}}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{if empty|{{{alt_flag|}}}|{{{flag_alt|}}}}}|title=Знаме на {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}}}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{if empty|{{{alt_flag2|}}}|{{{flag_alt2|}}}}}}} |caption1= {{#ifexist:{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{if empty |{{{flag_type|}}} |Знаме}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{if empty |{{{flag_type|}}} |Знаме}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }}|{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Знаме}}]] |{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Знаме}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{if empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}} |size={{if empty|{{{symbol_width|}}}|{{{coa_size|}}}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{if empty|{{{alt_coat|}}}|{{{coat_alt|}}}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{if empty|{{{symbol_type|}}}|Грб}} на {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} | {{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}}]] |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}} }} }} }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}} |'''Гесло:&nbsp;'''{{if empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<div>{{{englishmotto}}}</div> }} }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}} |'''Химна:'''&nbsp;{{if empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}} }}{{#if:{{{anthems|}}} |'''Химни:'''&nbsp;{{{anthems}}} }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Royal anthem]]:'''&nbsp;{{{royal_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{flag_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Flag anthem]]:'''&nbsp;{{{flag_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{national_march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''National march:'''&nbsp;{{{national_march}}}</div> }}{{#if:{{{territorial_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Territorial anthem:'''&nbsp;{{{territorial_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{regional_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Regional anthem:'''&nbsp;{{{regional_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{state_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''State anthem:'''&nbsp;{{{state_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''March:'''&nbsp;{{{march}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | '''{{if empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}<!-- -->{{if empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}} }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{image_map_size|}}}}}|alt={{if empty|{{{alt_map|}}}|{{{image_map_alt|}}}}}|title={{if empty|{{{map_caption|}}}|{{{image_map_caption|}}}|Location of {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|}}}{{{image_map_caption|}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{if empty|{{{map_caption|}}}|{{{image_map_caption|}}}}}</div>}} }} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{if empty|{{{map2_width|}}}|{{{image_map2_size|}}}}}|alt={{if empty|{{{alt_map2|}}}|{{{image_map2_alt|}}}}}|title={{if empty|{{{map_caption2|}}}|{{{image_map2_caption|}}}|Location of {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|}}}{{{image_map2_caption|}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{if empty|{{{map_caption2|}}}|{{{image_map2_caption|}}}}}</div>}} }} | label6 = Статус | data6 = {{#if:{{{status|}}}|{{Infobox country/status text|status={{{status|}}}|status_text={{{status_text|}}}|empire={{{empire|}}}|year_end={{{year_end|}}}|year_exile_start={{{year_exile_start|}}}|year_exile_end={{{year_exile_end|}}} }} }} | label7 = Location | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | Главен град }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><div class="ib-country-largest">и {{if empty|{{{largest_settlement_type|}}}|најголем град}}</div> }} | data8 = {{#if:{{{capital|}}}|{{{capital}}}{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label9 = Capital-in-exile | data9 = {{#ifexist:{{{capital_exile|}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} | rowclass10 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label10 = {{if empty|{{{admin_center_type|}}}| Administrative&nbsp;center }} | data10 = {{#switch:{{{admin_center|}}} |capital | = |[[{{{capital|}}}]] = |{{{capital|}}} = |#default = {{{admin_center}}}{{#if:{{{capital|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} }} | rowclass11 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}|mergedbottomrow}} | label11 = Најголем {{if empty|{{{largest_settlement_type|}}}|град}} | data11 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{if empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} }} }} | rowclass12 = mergedtoprow | label12 = Службени&nbsp;јазици | data12 = {{{official_languages|}}} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_languages|}}}|Recognized|Признати}}&nbsp;јазици</span> | data13 = {{if empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_national_languages|}}}|Recognized|Recognised}} national&nbsp;languages</span> | data14 = {{if empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_regional_languages|}}}|Recognized|Recognised}} regional&nbsp;languages</span> | data15 = {{if empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | label16 = Говорени&nbsp;јазици | data16 = {{{common_languages|}}} | rowclass17 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label17 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty| {{{languages_type|}}} | Other&nbsp;languages }}</div> |{{if empty| {{{languages_type|}}} | Other&nbsp;languages }} }} | data17 = {{{languages|}}} | rowclass18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Other&nbsp;languages }}</div> |{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Other&nbsp;languages }} }} | data18 = {{{languages2|}}} | label19 = [[Ethnic group|Ethnic&nbsp;groups]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<div class="ib-country-ethnic"> ({{{ethnic_groups_year}}}){{{ethnic_groups_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-ethnic">{{{ethnic_groups_ref|}}}</div>}} | data19 = {{{ethnic_groups|}}} | label20 = Вероисповед <!-- -->{{#if:{{{religion_year|}}} |<div class="ib-country-religion"> ({{{religion_year}}}){{{religion_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-religion">{{{religion_ref|}}}</div>}} | data20 = {{{religion|}}} | label21 = [[Демоним|Демоним{{pluralize from text|{{{demonym|}}}|plural=и}}]] | data21 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} people | [[{{{demonym}}} people|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label22 = Type | data22 = {{{org_type|}}} | label23 = {{if empty|{{{membership_type|}}} | Membership }} | data23 = {{{membership|}}} | label24 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Уредување}}]]<!-- -->| {{#ifexist:Политика на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Политика на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Уредување}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Уредување}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data24 = {{{government_type|}}} | header25 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->Leaders | <!--template being used for country/territory: -->Government }} }} }} | rowclass26 = mergedrow | data26 = {{#if:{{{leader_name1|}}}|{{Infobox country/multirow|{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} |{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} |{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} |{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} |{{{leader_title5|}}} |{{{leader_name5|}}} |{{{leader_title6|}}} |{{{leader_name6|}}} |{{{leader_title7|}}} |{{{leader_name7|}}} |{{{leader_title8|}}} |{{{leader_name8|}}} |{{{leader_title9|}}} |{{{leader_name9|}}} |{{{leader_title10|}}} |{{{leader_name10|}}} |{{{leader_title11|}}} |{{{leader_name11|}}} |{{{leader_title12|}}} |{{{leader_name12|}}} |{{{leader_title13|}}} |{{{leader_name13|}}} |{{{leader_title14|}}} |{{{leader_name14|}}} |{{{leader_title15|}}} |{{{leader_name15|}}} }} }} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{title_leader|}}}| {{{title_leader}}} }} | data27 = {{#if:{{{title_leader|}}}|&nbsp;}} | rowclass28 = mergedrow | data28 = {{#if:{{{year_leader1|}}} | {{Infobox country/multirow|{{{year_leader1|}}} |{{{leader1|}}} |{{{year_leader2|}}} |{{{leader2|}}} |{{{year_leader3|}}} |{{{leader3|}}} |{{{year_leader4|}}} |{{{leader4|}}} |{{{year_leader5|}}} |{{{leader5|}}} |{{{year_leader6|}}} |{{{leader6|}}} |{{{year_leader7|}}} |{{{leader7|}}} |{{{year_leader8|}}} |{{{leader8|}}} |{{{year_leader9|}}} |{{{leader9|}}} |{{{year_leader10|}}} |{{{leader10|}}} |{{{year_leader11|}}} |{{{leader11|}}}|{{{year_leader12|}}} |{{{leader12|}}}|{{{year_leader13|}}} |{{{leader13|}}}|{{{year_leader14|}}} |{{{leader14|}}}|{{{year_leader15|}}} |{{{leader15|}}} }} }} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{title_representative|}}}| {{{title_representative}}} }} | data29 = {{#if:{{{title_representative|}}}|&nbsp;}} | rowclass30 = mergedrow | data30 = {{#if:{{{year_representative1|}}}|{{Infobox country/multirow|{{{year_representative1|}}} |{{{representative1|}}} |{{{year_representative2|}}} |{{{representative2|}}} |{{{year_representative3|}}} |{{{representative3|}}} |{{{year_representative4|}}} |{{{representative4|}}} |{{{year_representative5|}}} |{{{representative5|}}}|{{{year_representative6|}}} |{{{representative6|}}}|{{{year_representative7|}}} |{{{representative7|}}}|{{{year_representative8|}}} |{{{representative8|}}} }} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|{{{title_deputy}}} }} | data31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|&nbsp;}} | rowclass32 = mergedrow | data32 = {{#if:{{{year_deputy1|}}}|{{Infobox country/multirow|{{{year_deputy1|}}} |{{{deputy1|}}} |{{{year_deputy2|}}} |{{{deputy2|}}} |{{{year_deputy3|}}} |{{{deputy3|}}} |{{{year_deputy4|}}} |{{{deputy4|}}} |{{{year_deputy5|}}} |{{{deputy5|}}} |{{{year_deputy6|}}} |{{{deputy6|}}}|{{{year_deputy7|}}} |{{{deputy7|}}}|{{{year_deputy8|}}} |{{{deputy8|}}}|{{{year_deputy9|}}} |{{{deputy9|}}}|{{{year_deputy10|}}} |{{{deputy10|}}}|{{{year_deputy11|}}} |{{{deputy11|}}}|{{{year_deputy12|}}} |{{{deputy12|}}}|{{{year_deputy13|}}} |{{{deputy13|}}}|{{{year_deputy14|}}} |{{{deputy14|}}}|{{{year_deputy15|}}} |{{{deputy15|}}} }} }} | label40 = Законодавно тело | data40 = {{{legislature|}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{type_house1|}}}|[[Горен дом]]}}</div> | data41 = {{if empty|{{{upper_house|}}}|{{{house1|}}}}} | rowclass42 = mergedbottomrow | label42 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{type_house2|}}}|[[Долен дом]]}}</div> | data42 = {{if empty|{{{lower_house|}}}|{{{house2|}}}}} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedtoprow}} | header43 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<div class="ib-country-sovereignty">{{{sovereignty_note}}}</div>}} | {{#if:{{{established|}}}| | Establishment }} }} }} | label44 = Establishment | data44 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | label45 = {{#if:{{{era|}}}|Историски период|Историја}} | data45 = {{#if:{{{era|}}} |{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} | {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|&nbsp;}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data46 = {{#if:{{{established_date1|}}}|{{Infobox country/multirow |{{{established_event1|}}} |{{{established_date1||}}} |{{{established_event2|}}} |{{{established_date2||}}} |{{{established_event3|}}} |{{{established_date3|}}} |{{{established_event4|}}} |{{{established_date4|}}} |{{{established_event5|}}} |{{{established_date5|}}} |{{{established_event6|}}} |{{{established_date6|}}} |{{{established_event7|}}} |{{{established_date7|}}} |{{{established_event8|}}} |{{{established_date8|}}} |{{{established_event9|}}} |{{{established_date9|}}} |{{{established_event10|}}} |{{{established_date10|}}} |{{{established_event11|}}} |{{{established_date11|}}} |{{{established_event12|}}} |{{{established_date12|}}} |{{{established_event13|}}} |{{{established_date13|}}} |{{{established_event14|}}} |{{{established_date14|}}} |{{{established_event15|}}} |{{{established_date15|}}} |{{{established_event16|}}} |{{{established_date16|}}} |{{{established_event17|}}} |{{{established_date17|}}} |{{{established_event18|}}} |{{{established_date18|}}} |{{{established_event19|}}} |{{{established_date19|}}} |{{{established_event20|}}} |{{{established_date20|}}} }} }} | rowclass47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|{{Infobox country/multirow |{{{event_pre|}}} |{{{date_pre|}}} |{{if empty|{{{event_start|}}}|Основана}} |{{{date_start|}}} {{{year_start|}}} |{{{event1|}}} |{{{date_event1|}}} |{{{event2|}}} |{{{date_event2|}}} |{{{event3|}}} |{{{date_event3|}}} |{{{event4|}}} |{{{date_event4|}}} |{{{event5|}}} |{{{date_event5|}}} |{{{event6|}}} |{{{date_event6|}}}|{{{event7|}}} |{{{date_event7|}}}|{{{event8|}}} |{{{date_event8|}}}|{{{event9|}}} |{{{date_event9|}}}|{{{event10|}}} |{{{date_event10|}}} |{{if empty|{{{event_end|}}}|Престанала да постои}} |{{{date_end|}}} {{{year_end|}}} |{{{event_post|}}} |{{{date_post|}}} }} }} | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|Површина {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | {{#ifexist:Географија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Географија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|Површина {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | Површина {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass61 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{area_label|}}}|Вкупна}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by area|{{{area_rank}}}]]) }} }} | rowclass62 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Land</div> | data62 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_km2|}}}|km2|{{{area_land_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label63 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Вода</div> | data63 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_water_km2|}}}|km2|{{{area_water_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_water_ha|}}}|ha|{{{area_water_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label64 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Вода&nbsp;(%)</div> | data64 = {{{percent_water|}}} | rowclass65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label65 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass66 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label66 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data66 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass67 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label67 = {{{stat_year1|}}}{{{ref_area1|}}} | data67 = {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area1|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass68 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label68 = {{{stat_year2|}}}{{{ref_area2|}}} | data68 = {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area2|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass69 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label69 = {{{stat_year3|}}}{{{ref_area3|}}} | data69 = {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area3|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass70 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label70 = {{{stat_year4|}}}{{{ref_area4|}}} | data70 = {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area4|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass71 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label71 = {{{stat_year5|}}}{{{ref_area5|}}} | data71 = {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area5|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[List of countries and dependencies by area|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass89 = mergedbottomrow | label89 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data89 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[List of countries and dependencies by area|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass90 = mergedtoprow | header90 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | {{#ifeq:{{{population_link}}}|no|Население|[[{{{population_link}}}|Население]]}}<!-- -->| {{#ifexist:Демографија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Демографија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|Население]]<!-- -->| Население<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass91 = mergedrow | label91 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}} estimate|Estimate}}</div> | data91 = {{#if:{{{population_estimate|}}} |{{{population_estimate}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by population|{{{population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass92 = mergedrow | label92= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data92= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass93= mergedrow | label93= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data93= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass94= mergedrow | data94= {{#if:{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}}|{{infobox country/multirow|{{{stat_year1|}}}{{{ref_pop1|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}|{{{stat_year2|}}}{{{ref_pop2|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}|{{{stat_year3|}}}{{{ref_pop3|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}|{{{stat_year4|}}}{{{ref_pop4|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}|{{{stat_year5|}}}{{{ref_pop5|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}} }} }} | rowclass95= mergedrow | label95= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;census|Census}}</div> | data95= {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by population|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass96= mergedrow | label96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|{{nobold|1=&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})}}}}}} | data96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data97= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass98 = mergedrow | label98= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data98= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass99 = mergedbottomrow | label99= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Density{{{FR_foot5|}}}</div> | data99= {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{population_density_km2|}}}|/km2|{{{population_density_sq_mi|}}}|/sqmi|1|abbr=on}}{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by population density|{{{population_density_rank}}}]])}} }} | rowclass100 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label100 = Membership | data100= {{{nummembers|}}} | rowclass101= mergedtoprow | label101= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Gross domestic product|GDP]]&nbsp;{{nobold|([[Purchasing power parity|PPP]])}} | data101= {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}estimate }} | rowclass102= mergedrow | label102= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total</div> | data102= {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (PPP)|{{{GDP_PPP_rank}}}]])}} }} | rowclass103= mergedbottomrow | label103= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Per capita</div> | data103= {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (PPP) per capita|{{{GDP_PPP_per_capita_rank}}}]])}} }} | rowclass104= mergedtoprow | label104= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Gross domestic product|GDP]]&nbsp;{{nobold|(nominal)}} | data104= {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}estimate }} | rowclass105= mergedrow | label105= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total</div> | data105= {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (nominal)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass106= mergedbottomrow | label106= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Per capita</div> | data106= {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (nominal) per capita|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label107= [[Џиниев коефициент|Џиниев коеф.]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{Gini_year}}})}}}} | data107= {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{Gini}}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=60 |{{color|red|very high inequality}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=46 <!-- -->| {{color|darkred|high inequality}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=30 <!-- -->| {{color|#707070|medium inequality}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=0 <!-- -->| {{color|forestgreen|low inequality}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;([[List of countries by income equality|{{{Gini_rank}}}]])<!-- -->}}<!-- -->}} | label108= [[Индекс на човековиот развој|ИЧР]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{HDI_year}}})}}}} | data108= {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{HDI}}}>1 <!-- -->| {{error|Error: HDI value greater than 1}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.799 <!-- -->| {{color|darkgreen|very high}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.699 <!-- -->| {{color|forestgreen|high}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.549 <!-- -->| {{color|orange|medium}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>=0.000<!-- -->| {{color|red|low}}<!-- -->| {{error|Error: HDI value less than 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid HDI value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|}}} |&nbsp;([[List of countries by Human Development Index|{{{HDI_rank}}}]])<!-- -->}}<!-- -->}} | label109= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|Валута}} | data109= {{#if:{{{currency|}}} | {{{currency}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |([[ISO 4217|{{{currency_code}}}]])}} }} | rowclass119= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label119= Временска зона | data119= {{#if:{{{utc_offset|}}} |{{nowrap|[[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset}}}}} {{#if:{{{time_zone|}}}|({{{time_zone}}})}} |{{{time_zone|}}} }} | rowclass120= {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label120= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Summer&nbsp;([[Daylight saving time|DST]])</div> | data120= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}} |{{nowrap|[[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}}} {{#if:{{{time_zone_DST|}}}|({{{time_zone_DST}}})|{{#if:{{{DST|}}}|({{{DST}}})}}}} |{{if empty|{{{time_zone_DST|}}}|{{{DST|}}}}} }} | rowclass121= mergedbottomrow | label121= <nowiki /> | data121= {{{DST_note|}}} | label122 = [[Antipodes]] | data122= {{{antipodes|}}} | label123 = Date format | data123= {{{date_format|}}} <!---| label125= [[Left- and right-hand traffic|Drives on]] | data125= {{#if:{{{drives_on|}}} | {{ucfirst:{{{drives_on}}}}} }} Suppressed after [[Template talk:Infobox country/Archive 16#Driver side]] ---> | label126= {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:Telephone numbers in {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Telephone numbers in {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|Calling code]] | Повикувачки број }} }} | data126= {{{calling_code|}}} | label127= [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | data127= {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#if:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}|nocat=true}} | [[ISO 3166-2:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}}|{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}}]] }} }} |#default = [[ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}}]] }} | label128= [[Највисок државен домен|НДД]] | data128= {{{cctld|}}} | data129 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div class="ib-country-website">'''Website'''<br/>{{{official_website}}}</div> }} | data130= {{#if:{{{image_map3|}}}{{{location_map|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{image_map3|}}}|{{{location_map|}}}}}|size={{{map3_width|}}}|alt={{{alt_map3|}}}|title=Location of {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div class="ib-country-map-caption3">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data134 = {{#if:{{{p1|}}}{{{s1|}}} |{{Infobox country/formernext|flag_p1={{{flag_p1|}}}|image_p1={{{image_p1|}}}|p1={{{p1|}}}|border_p1={{{border_p1|}}}|flag_p2={{{flag_p2|}}}|image_p2={{{image_p2|}}}|p2={{{p2|}}}|border_p2={{{border_p2|}}}|flag_p3={{{flag_p3|}}}|image_p3={{{image_p3|}}}|p3={{{p3|}}}|border_p3={{{border_p3|}}}|flag_p4={{{flag_p4|}}}|image_p4={{{image_p4|}}}|p4={{{p4|}}}|border_p4={{{border_p4|}}}|flag_p5={{{flag_p5|}}}|image_p5={{{image_p5|}}}|p5={{{p5|}}}|border_p5={{{border_p5|}}}|flag_p6={{{flag_p6|}}}|image_p6={{{image_p6|}}}|p6={{{p6|}}}|border_p6={{{border_p6|}}}|flag_p7={{{flag_p7|}}}|image_p7={{{image_p7|}}}|p7={{{p7|}}}|border_p7={{{border_p7|}}}|flag_p8={{{flag_p8|}}}|image_p8={{{image_p8|}}}|p8={{{p8|}}}|border_p8={{{border_p8|}}}|flag_p9={{{flag_p9|}}}|image_p9={{{image_p9|}}}|p9={{{p9|}}}|border_p9={{{border_p9|}}}|flag_p10={{{flag_p10|}}}|image_p10={{{image_p10|}}}|p10={{{p10|}}}|border_p10={{{border_p10|}}}|flag_p11={{{flag_p11|}}}|image_p11={{{image_p11|}}}|p11={{{p11|}}}|border_p11={{{border_p11|}}}|flag_p12={{{flag_p12|}}}|image_p12={{{image_p12|}}}|p12={{{p12|}}}|border_p12={{{border_p12|}}}|flag_p13={{{flag_p13|}}}|image_p13={{{image_p13|}}}|p13={{{p13|}}}|border_p13={{{border_p13|}}}|flag_p14={{{flag_p14|}}}|image_p14={{{image_p14|}}}|p14={{{p14|}}}|border_p14={{{border_p14|}}}|flag_p15={{{flag_p15|}}}|image_p15={{{image_p15|}}}|p15={{{p15|}}}|border_p15={{{border_p15|}}}|flag_p16={{{flag_p16|}}}|image_p16={{{image_p16|}}}|p16={{{p16|}}}|border_p16={{{border_p16|}}}|flag_p17={{{flag_p17|}}}|image_p17={{{image_p17|}}}|p17={{{p17|}}}|border_p17={{{border_p17|}}}|flag_p18={{{flag_p18|}}}|image_p18={{{image_p18|}}}|p18={{{p18|}}}|border_p18={{{border_p18|}}}|flag_p19={{{flag_p19|}}}|image_p19={{{image_p19|}}}|p19={{{p19|}}}|border_p19={{{border_p19|}}}|flag_p20={{{flag_p20|}}}|image_p20={{{image_p20|}}}|p20={{{p20|}}}|border_p20={{{border_p20|}}}|flag_p21={{{flag_p21|}}}|image_p21={{{image_p21|}}}|p21={{{p21|}}}|border_p21={{{border_p21|}}}|flag_p22={{{flag_p22|}}}|image_p22={{{image_p22|}}}|p22={{{p22|}}}|border_p22={{{border_p22|}}}|flag_s1={{{flag_s1|}}}|image_s1={{{image_s1|}}}|s1={{{s1|}}}|border_s1={{{border_s1|}}}|flag_s2={{{flag_s2|}}}|image_s2={{{image_s2|}}}|s2={{{s2|}}}|border_s2={{{border_s2|}}}|flag_s3={{{flag_s3|}}}|image_s3={{{image_s3|}}}|s3={{{s3|}}}|border_s3={{{border_s3|}}}|flag_s4={{{flag_s4|}}}|image_s4={{{image_s4|}}}|s4={{{s4|}}}|border_s4={{{border_s4|}}}|flag_s5={{{flag_s5|}}}|image_s5={{{image_s5|}}}|s5={{{s5|}}}|border_s5={{{border_s5|}}}|flag_s6={{{flag_s6|}}}|image_s6={{{image_s6|}}}|s6={{{s6|}}}|border_s6={{{border_s6|}}}|flag_s7={{{flag_s7|}}}|image_s7={{{image_s7|}}}|s7={{{s7|}}}|border_s7={{{border_s7|}}}|flag_s8={{{flag_s8|}}}|image_s8={{{image_s8|}}}|s8={{{s8|}}}|border_s8={{{border_s8|}}}|flag_s9={{{flag_s9|}}}|image_s9={{{image_s9|}}}|s9={{{s9|}}}|border_s9={{{border_s9|}}}|flag_s10={{{flag_s10|}}}|image_s10={{{image_s10|}}}|s10={{{s10|}}}|border_s10={{{border_s10|}}}|flag_s11={{{flag_s11|}}}|image_s11={{{image_s11|}}}|s11={{{s11|}}}|border_s11={{{border_s11|}}}|flag_s12={{{flag_s12|}}}|image_s12={{{image_s12|}}}|s12={{{s12|}}}|border_s12={{{border_s12|}}}|flag_s13={{{flag_s13|}}}|image_s13={{{image_s13|}}}|s13={{{s13|}}}|border_s13={{{border_s13|}}}|flag_s14={{{flag_s14|}}}|image_s14={{{image_s14|}}}|s14={{{s14|}}}|border_s14={{{border_s14|}}}|flag_s15={{{flag_s15|}}}|image_s15={{{image_s15|}}}|s15={{{s15|}}}|border_s15={{{border_s15|}}}|flag_s16={{{flag_s16|}}}|image_s16={{{image_s16|}}}|s16={{{s16|}}}|border_s16={{{border_s16|}}}|flag_s17={{{flag_s17|}}}|image_s17={{{image_s17|}}}|s17={{{s17|}}}|border_s17={{{border_s17|}}}|flag_s18={{{flag_s18|}}}|image_s18={{{image_s18|}}}|s18={{{s18|}}}|border_s18={{{border_s18|}}}|flag_s19={{{flag_s19|}}}|image_s19={{{image_s19|}}}|s19={{{s19|}}}|border_s19={{{border_s19|}}}|flag_s20={{{flag_s20|}}}|image_s20={{{image_s20|}}}|s20={{{s20|}}}|border_s20={{{border_s20|}}}|flag_s21={{{flag_s21|}}}|image_s21={{{image_s21|}}}|s21={{{s21|}}}|border_s21={{{border_s21|}}}|flag_s22={{{flag_s22|}}}|image_s22={{{image_s22|}}}|s22={{{s22|}}}|border_s22={{{border_s22|}}}}} }} | label135 = Денес дел од | data135 = {{{today|}}} | data136 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-alpha"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data137 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-num"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | data138 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div class="ib-country-fn">{{{footnotes}}}{{#if:{{{footnotes2|}}}|<br>{{{footnotes2}}}}}</div>}} | data177 = {{{module|}}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија за држава со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox country]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center_type | admin_center | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | anthems | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | regexp1 = border_[ps][%d]+ | calling_code | capital_exile | capital_type | capital | cctld | coa_size | coat_alt | common_languages | common_name | conventional_long_name | coordinates | currency_code | currency | date_end | regexp2 = date_event[%d]+ | date_format | date_post | date_pre | date_start | demonym | regexp3 = deputy[%d]+ | drives_on | DST_note | DST | empire | englishmotto | era | regexp4 = established_date[%d]+ | regexp5 = established_event[%d]+ | established | ethnic_groups_ref | ethnic_groups_year | ethnic_groups | event_end | event_post | event_pre | event_start | regexp6 = event[%d]+ | flag| flag_alt | flag_alt2 | flag_border | flag_caption | flag_caption | regexp7 = flag_[ps][%d]+ | flag_size | flag_type | flag_type_article | flag_width | flag2_border | regexp8 = footnote_[a-h] | regexp9 = footnote[%d]+ | footnotes | footnotes2 | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_metropole_population | FR_metropole | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | FR_total_population_estimate | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_nominal | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | GDP_PPP | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | Gini | government_type | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | HDI | house1 | house2 | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map | image_map2_alt | image_map2_caption | image_map2_size | image_map2 | image_map3 | regexp10 = image_[ps][%d]+ | image_symbol | iso3166code | languages_sub | languages_type | languages | languages2_sub | languages2_type | languages2 | largest_city | largest_settlement_type | largest_settlement | regexp11 = leader_name[%d]+ | regexp12 = leader_title[%d]+ | regexp13 = leader[%d]+ | legislature | life_span | linking_name | location_map | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership_type | membership | micronation | module | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol_type | other_symbol | regexp14 = [ps][%d]+ | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census_rank | population_census_year | population_census | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_estimate | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | regexp15 = ref_area[%d]+ | regexp16 = ref_pop[%d]+ | regional_languages | recognized_regional_languages | religion_ref | religion_year | religion | regexp17 = representative[%d]+ | royal_anthem | flag_anthem | march | national_march | regional_anthem | territorial_anthem | state_anthem | sovereignty_note | sovereignty_type | regexp18 = stat_area[%d]+ | regexp19 = stat_pop[%d]+ | regexp20 = stat_year[%d]+ | status_text | status | symbol| symbol_type_article | symbol_type | symbol_width | text_symbol_type | text_symbol | time_zone_DST | time_zone | title_deputy | title_leader | title_representative | today | type_house1 | type_house2 | upper_house | utc_offset_DST | utc_offset | regexp21 = year_deputy[%d]+ | year_end | year_exile_end | year_exile_start | regexp22 = year_leader[%d]+ | regexp23 = year_representative[%d]+ | year_start}}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|A]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|B]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|C]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|D]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|E]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|F]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|G]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|H]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|I]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|J]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|K]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|L]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|M]]}} }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|O]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{flag_type|}}}|[[Категорија:Страници со инфокутија „Држава“ или „Поранешна држава“ со параметар flag_caption или type|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{flag_caption|}}}|[[Категорија:Страници со инфокутија „Држава“ или „Поранешна држава“ со параметар flag_caption или type|C{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}}}<!-- Tracking categories from merge with {{infobox former country}}. After all cats are empty/have been checked, these can be removed. -->{{#if:{{{status_text|}}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Colony|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Exile|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}}}}} }}<!--End of former country tracking cats--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> p3ou6le8t1czdsq1tomocmcpdr5yrqc 5621306 5621305 2026-08-28T18:05:47Z Buli 2648 5621306 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Infobox/песок|infoboxTemplate |templatestyles = Template:Infobox country/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above = {{#if:{{{conventional_long_name|}}}{{{native_name|}}}{{{name|}}} | {{#if:{{{conventional_long_name|}}} |<div class="fn org country-name">{{{conventional_long_name|}}}</div> }}{{#if:{{{native_name|}}}{{{name|}}} |<div class="ib-country-names"><!-- -->{{br separated entries |{{{native_name|}}} |{{#if:{{{name|}}} |<div class="ib-country-name-style fn org country-name">{{{name|}}}</div> }}}}</div> }}<!-- -->{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes |<span class="fn org">[[Micronation]]</span> }} |<div class="fn org country-name">{{PAGENAMEBASE}}</div>}} | subheader = {{#if:{{{life_span|}}} | {{{life_span}}} | {{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}{{#if:{{{year_end|}}}|–{{{year_end}}} }} }} }} | image1 = {{#if:{{{image_coat|}}}{{{image_symbol|}}}{{{image_flag|}}}{{{image_flag2|}}} |{{infobox country/imagetable |image1a = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag|}}}|sizedefault=125px|size={{if empty|{{{flag_width|}}}|{{{flag_size|}}}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{if empty|{{{alt_flag|}}}|{{{flag_alt|}}}}}|title=Знаме на {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}}}} |image1b = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{{image_flag2|}}}|sizedefault=125px|size={{{flag_width|}}}|maxsize=250|border={{yesno |{{{flag2_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{if empty|{{{alt_flag2|}}}|{{{flag_alt2|}}}}}}} |caption1= {{#ifexist:{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} | {{if empty |{{{flag_type|}}} |Знаме}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{flag_type_article|}}} |{{{flag|}}} |{{if empty |{{{flag_type|}}} |Знаме}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }}|{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Знаме}}]] |{{if empty |{{{flag_caption|}}} |{{{flag_type|}}} |Знаме}} }} |image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|suppressplaceholder={{main other||no}}|image={{if empty|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}} |size={{if empty|{{{symbol_width|}}}|{{{coa_size|}}}}}|sizedefault=85px|alt={{#if:{{{image_coat|}}}|{{if empty|{{{alt_coat|}}}|{{{coat_alt|}}}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|title={{if empty|{{{symbol_type|}}}|Грб}} на {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}}}} |caption2= {{#ifexist:{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} |[[{{if empty |{{{symbol_type_article|}}} |{{{symbol|}}} |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}} на {{if empty |{{{linking_name|}}} |{{{common_name|}}} |{{{name|}}} |{{PAGENAME}} }} }} | {{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}}]] |{{if empty |{{{symbol_type|}}} |Грб}} }} }} }} | data1 = {{#if:{{{national_motto|}}}{{{motto|}}} |'''Гесло:&nbsp;'''{{if empty|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{englishmotto|}}}|<div>{{{englishmotto}}}</div> }} }} | class2 = anthem | data2 = {{#if:{{{national_anthem|}}}{{{anthem|}}} |'''Химна:'''&nbsp;{{if empty|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}} }}{{#if:{{{anthems|}}} |'''Химни:'''&nbsp;{{{anthems}}} }}{{#if:{{{royal_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Royal anthem]]:'''&nbsp;{{{royal_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{flag_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''[[Flag anthem]]:'''&nbsp;{{{flag_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{national_march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''National march:'''&nbsp;{{{national_march}}}</div> }}{{#if:{{{territorial_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Territorial anthem:'''&nbsp;{{{territorial_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{regional_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''Regional anthem:'''&nbsp;{{{regional_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{state_anthem|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''State anthem:'''&nbsp;{{{state_anthem}}}</div> }}{{#if:{{{march|}}} | <div class="ib-country-anthem">'''March:'''&nbsp;{{{march}}}</div> }} | data3 = {{#if:{{{other_symbol|}}}{{{text_symbol|}}} |{{#if:{{{other_symbol_type|}}}{{{text_symbol_type|}}} | '''{{if empty|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}'''<br/>}}<!-- -->{{if empty|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}} }} | data4 = {{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{image_map_size|}}}}}|alt={{if empty|{{{alt_map|}}}|{{{image_map_alt|}}}}}|title={{if empty|{{{map_caption|}}}|{{{image_map_caption|}}}|Location of {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption|}}}{{{image_map_caption|}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{if empty|{{{map_caption|}}}|{{{image_map_caption|}}}}}</div>}} }} | data5 = {{#if:{{{image_map2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map2|}}}|size={{if empty|{{{map2_width|}}}|{{{image_map2_size|}}}}}|alt={{if empty|{{{alt_map2|}}}|{{{image_map2_alt|}}}}}|title={{if empty|{{{map_caption2|}}}|{{{image_map2_caption|}}}|Location of {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}} }} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption2|}}}{{{image_map2_caption|}}}|<div class="ib-country-map-caption">{{if empty|{{{map_caption2|}}}|{{{image_map2_caption|}}}}}</div>}} }} | label6 = Статус | data6 = {{#if:{{{status|}}}|{{Infobox country/status text|status={{{status|}}}|status_text={{{status_text|}}}|empire={{{empire|}}}|year_end={{{year_end|}}}|year_exile_start={{{year_exile_start|}}}|year_exile_end={{{year_exile_end|}}} }} }} | label7 = Location | data7 = {{{loctext|}}} | label8 = {{#if:{{{capital_type|}}} | {{{capital_type}}} | Главен град }}{{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!------------------------------------------ capital is largest_city/_settlement: ------------------------------------------- --><div class="ib-country-largest">и {{if empty|{{{largest_settlement_type|}}}|најголем град}}</div> }} | data8 = {{#if:{{{capital|}}}|{{{capital}}}{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} | rowclass9 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label9 = Capital-in-exile | data9 = {{#ifexist:{{{capital_exile|}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} | rowclass10 = {{#if:{{{capital|}}}|mergedrow}} | label10 = {{if empty|{{{admin_center_type|}}}| Administrative&nbsp;center }} | data10 = {{#switch:{{{admin_center|}}} |capital | = |[[{{{capital|}}}]] = |{{{capital|}}} = |#default = {{{admin_center}}}{{#if:{{{capital|}}}||{{#if:{{{coordinates|}}}|<br/>{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:city}}}} }} }} | rowclass11 = {{#if:{{{capital|}}}{{{admin_center|}}}|mergedbottomrow}} | label11 = Најголем {{if empty|{{{largest_settlement_type|}}}|град}} | data11 = {{#ifeq: {{#ifeq:{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}|capital |capital<!-- -->|{{#switch:{{{capital}}} | [[{{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}}]] = capital | {{{largest_city|}}}{{{largest_settlement|}}} = capital | not capital }}<!-- -->}}|capital <!-- (#ifeq:)-->|<!-- nothing already appears above --> | {{if empty| {{{largest_city|}}} | {{{largest_settlement|}}} }} }} | rowclass12 = mergedtoprow | label12 = Службени&nbsp;јазици | data12 = {{{official_languages|}}} | rowclass13 = mergedrow | label13 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_languages|}}}|Recognized|Признати}}&nbsp;јазици</span> | data13 = {{if empty| {{{recognized_languages|}}} | {{{recognised_languages|}}} }} | rowclass14 = mergedrow | label14 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_national_languages|}}}|Recognized|Recognised}} national&nbsp;languages</span> | data14 = {{if empty| {{{recognized_national_languages|}}} | {{{recognised_national_languages|}}} | {{{national_languages|}}} }} | rowclass15 = mergedrow | label15 = <span class="ib-country-lang">{{#if:{{{recognized_regional_languages|}}}|Recognized|Recognised}} regional&nbsp;languages</span> | data15 = {{if empty| {{{recognized_regional_languages|}}} | {{{recognised_regional_languages|}}} | {{{regional_languages|}}} }} | label16 = Говорени&nbsp;јазици | data16 = {{{common_languages|}}} | rowclass17 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedrow}} |{{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} }} | label17 ={{#ifeq:{{{languages_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty| {{{languages_type|}}} | Other&nbsp;languages }}</div> |{{if empty| {{{languages_type|}}} | Other&nbsp;languages }} }} | data17 = {{{languages|}}} | rowclass18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |mergedbottomrow}} | label18 = {{#ifeq:{{{languages2_sub|}}}|yes |<div class="ib-country-lang">{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Other&nbsp;languages }}</div> |{{if empty|{{{languages2_type|}}} | Other&nbsp;languages }} }} | data18 = {{{languages2|}}} | label19 = [[Ethnic group|Ethnic&nbsp;groups]] <!-- -->{{#if:{{{ethnic_groups_year|}}} |<div class="ib-country-ethnic"> ({{{ethnic_groups_year}}}){{{ethnic_groups_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-ethnic">{{{ethnic_groups_ref|}}}</div>}} | data19 = {{{ethnic_groups|}}} | label20 = Вероисповед <!-- -->{{#if:{{{religion_year|}}} |<div class="ib-country-religion"> ({{{religion_year}}}){{{religion_ref|}}}</div>|<div class="ib-country-religion">{{{religion_ref|}}}</div>}} | data20 = {{{religion|}}} | label21 = [[Демоним|Демоним{{pluralize from text|{{{demonym|}}}|plural=и}}]] | data21 = {{#if:{{{demonym|}}} |{{#ifexist:{{{demonym}}} people | [[{{{demonym}}} people|{{{demonym}}}]] | {{{demonym}}} }} }} | label22 = Type | data22 = {{{org_type|}}} | label23 = {{if empty|{{{membership_type|}}} | Membership }} | data23 = {{{membership|}}} | label24 = {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{politics_link|}}} | [[{{{politics_link}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Уредување}}]]<!-- -->| {{#ifexist:Политика на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Политика на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|{{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Уредување}}]]<!-- -->| {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Organizational structure|Уредување}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} | data24 = {{{government_type|}}} | header25 = {{#if:{{{government_type|}}} || {{#if:{{{leader_title1|}}}{{{leader_name1|}}} | {{#if:{{{name|}}}{{{membership|}}} | <!--template being used for geopolitical org:-->Leaders | <!--template being used for country/territory: -->Government }} }} }} | rowclass26 = mergedrow | data26 = {{#if:{{{leader_name1|}}}|{{Infobox country/multirow|{{{leader_title1|}}} |{{{leader_name1|}}} |{{{leader_title2|}}} |{{{leader_name2|}}} |{{{leader_title3|}}} |{{{leader_name3|}}} |{{{leader_title4|}}} |{{{leader_name4|}}} |{{{leader_title5|}}} |{{{leader_name5|}}} |{{{leader_title6|}}} |{{{leader_name6|}}} |{{{leader_title7|}}} |{{{leader_name7|}}} |{{{leader_title8|}}} |{{{leader_name8|}}} |{{{leader_title9|}}} |{{{leader_name9|}}} |{{{leader_title10|}}} |{{{leader_name10|}}} |{{{leader_title11|}}} |{{{leader_name11|}}} |{{{leader_title12|}}} |{{{leader_name12|}}} |{{{leader_title13|}}} |{{{leader_name13|}}} |{{{leader_title14|}}} |{{{leader_name14|}}} |{{{leader_title15|}}} |{{{leader_name15|}}} }} }} | rowclass27 = mergedrow | label27 = {{#if:{{{title_leader|}}}| {{{title_leader}}} }} | data27 = {{#if:{{{title_leader|}}}|&nbsp;}} | rowclass28 = mergedrow | data28 = {{#if:{{{year_leader1|}}} | {{Infobox country/multirow|{{{year_leader1|}}} |{{{leader1|}}} |{{{year_leader2|}}} |{{{leader2|}}} |{{{year_leader3|}}} |{{{leader3|}}} |{{{year_leader4|}}} |{{{leader4|}}} |{{{year_leader5|}}} |{{{leader5|}}} |{{{year_leader6|}}} |{{{leader6|}}} |{{{year_leader7|}}} |{{{leader7|}}} |{{{year_leader8|}}} |{{{leader8|}}} |{{{year_leader9|}}} |{{{leader9|}}} |{{{year_leader10|}}} |{{{leader10|}}} |{{{year_leader11|}}} |{{{leader11|}}}|{{{year_leader12|}}} |{{{leader12|}}}|{{{year_leader13|}}} |{{{leader13|}}}|{{{year_leader14|}}} |{{{leader14|}}}|{{{year_leader15|}}} |{{{leader15|}}} }} }} | rowclass29 = mergedrow | label29 = {{#if:{{{title_representative|}}}| {{{title_representative}}} }} | data29 = {{#if:{{{title_representative|}}}|&nbsp;}} | rowclass30 = mergedrow | data30 = {{#if:{{{year_representative1|}}}|{{Infobox country/multirow|{{{year_representative1|}}} |{{{representative1|}}} |{{{year_representative2|}}} |{{{representative2|}}} |{{{year_representative3|}}} |{{{representative3|}}} |{{{year_representative4|}}} |{{{representative4|}}} |{{{year_representative5|}}} |{{{representative5|}}}|{{{year_representative6|}}} |{{{representative6|}}}|{{{year_representative7|}}} |{{{representative7|}}}|{{{year_representative8|}}} |{{{representative8|}}} }} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|{{{title_deputy}}} }} | data31 = {{#if:{{{title_deputy|}}}|&nbsp;}} | rowclass32 = mergedrow | data32 = {{#if:{{{year_deputy1|}}}|{{Infobox country/multirow|{{{year_deputy1|}}} |{{{deputy1|}}} |{{{year_deputy2|}}} |{{{deputy2|}}} |{{{year_deputy3|}}} |{{{deputy3|}}} |{{{year_deputy4|}}} |{{{deputy4|}}} |{{{year_deputy5|}}} |{{{deputy5|}}} |{{{year_deputy6|}}} |{{{deputy6|}}}|{{{year_deputy7|}}} |{{{deputy7|}}}|{{{year_deputy8|}}} |{{{deputy8|}}}|{{{year_deputy9|}}} |{{{deputy9|}}}|{{{year_deputy10|}}} |{{{deputy10|}}}|{{{year_deputy11|}}} |{{{deputy11|}}}|{{{year_deputy12|}}} |{{{deputy12|}}}|{{{year_deputy13|}}} |{{{deputy13|}}}|{{{year_deputy14|}}} |{{{deputy14|}}}|{{{year_deputy15|}}} |{{{deputy15|}}} }} }} | label40 = Законодавно тело | data40 = {{{legislature|}}} | rowclass41 = mergedrow | label41 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{type_house1|}}}|[[Горен дом]]}}</div> | data41 = {{if empty|{{{upper_house|}}}|{{{house1|}}}}} | rowclass42 = mergedbottomrow | label42 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{type_house2|}}}|[[Долен дом]]}}</div> | data42 = {{if empty|{{{lower_house|}}}|{{{house2|}}}}} | rowclass43 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedtoprow}} | header43 = {{#if:{{{established_event1|}}}{{{sovereignty_type|}}} |{{#if:{{{sovereignty_type|}}} | {{{sovereignty_type}}}<!-- -->{{#if:{{{sovereignty_note|}}} |&nbsp;<div class="ib-country-sovereignty">{{{sovereignty_note}}}</div>}} | {{#if:{{{established|}}}| | Establishment }} }} }} | label44 = Establishment | data44 = {{#if:{{{sovereignty_type|}}} | |{{{established|}}} }} | label45 = {{#if:{{{era|}}}|Историски период|Историја}} | data45 = {{#if:{{{era|}}} |{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} | {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|&nbsp;}}}} | rowclass46 = {{#if:{{{established_event1|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data46 = {{#if:{{{established_date1|}}}|{{Infobox country/multirow |{{{established_event1|}}} |{{{established_date1||}}} |{{{established_event2|}}} |{{{established_date2||}}} |{{{established_event3|}}} |{{{established_date3|}}} |{{{established_event4|}}} |{{{established_date4|}}} |{{{established_event5|}}} |{{{established_date5|}}} |{{{established_event6|}}} |{{{established_date6|}}} |{{{established_event7|}}} |{{{established_date7|}}} |{{{established_event8|}}} |{{{established_date8|}}} |{{{established_event9|}}} |{{{established_date9|}}} |{{{established_event10|}}} |{{{established_date10|}}} |{{{established_event11|}}} |{{{established_date11|}}} |{{{established_event12|}}} |{{{established_date12|}}} |{{{established_event13|}}} |{{{established_date13|}}} |{{{established_event14|}}} |{{{established_date14|}}} |{{{established_event15|}}} |{{{established_date15|}}} |{{{established_event16|}}} |{{{established_date16|}}} |{{{established_event17|}}} |{{{established_date17|}}} |{{{established_event18|}}} |{{{established_date18|}}} |{{{established_event19|}}} |{{{established_date19|}}} |{{{established_event20|}}} |{{{established_date20|}}} }} }} | rowclass47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | data47 = {{#if:{{{date_start|}}}{{{year_start|}}}|{{Infobox country/multirow |{{{event_pre|}}} |{{{date_pre|}}} |{{if empty|{{{event_start|}}}|Основана}} |{{{date_start|}}} {{{year_start|}}} |{{{event1|}}} |{{{date_event1|}}} |{{{event2|}}} |{{{date_event2|}}} |{{{event3|}}} |{{{date_event3|}}} |{{{event4|}}} |{{{date_event4|}}} |{{{event5|}}} |{{{date_event5|}}} |{{{event6|}}} |{{{date_event6|}}}|{{{event7|}}} |{{{date_event7|}}}|{{{event8|}}} |{{{date_event8|}}}|{{{event9|}}} |{{{date_event9|}}}|{{{event10|}}} |{{{date_event10|}}} |{{if empty|{{{event_end|}}}|Престанала да постои}} |{{{date_end|}}} {{{year_end|}}} |{{{event_post|}}} |{{{date_post|}}} }} }} | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{#if:{{{area_link|}}} | [[{{{area_link}}}|Површина {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | {{#ifexist:Географија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Географија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|Површина {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}]] | Површина {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|claimed|}}<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass61 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label61 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{if empty|{{{area_label|}}}|Вкупна}}{{{FR_foot4|}}}</div> | data61 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_ha|}}}{{{area_sq_mi|}}}{{{area_acre|}}} |{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_footnote|}}}{{#if:{{{area_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by area|{{{area_rank}}}]]) }} }} | rowclass62 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label62 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Land</div> | data62 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_km2|}}}|km2|{{{area_land_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_land_ha|}}}|ha|{{{area_land_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_land_footnote|}}} }} | rowclass63 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{percent_water|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label63 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Вода</div> | data63 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{area_water_km2|}}}|km2|{{{area_water_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}} |{{#if:{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}} |{{convinfobox|{{{area_water_ha|}}}|ha|{{{area_water_acre|}}}|acre|abbr=on}} }} }}{{{area_water_footnote|}}} }} | rowclass64 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label2|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label64 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Вода&nbsp;(%)</div> | data64 = {{{percent_water|}}} | rowclass65 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{area_label3|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label65 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label2|}}}</div> | data65 = {{#if:{{{area_label2|}}}| {{{area_data2|}}} }} | rowclass66 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label66 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{area_label3|}}}</div> | data66 = {{#if:{{{area_label3|}}}| {{{area_data3|}}} }} | rowclass67 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label67 = {{{stat_year1|}}}{{{ref_area1|}}} | data67 = {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area1|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass68 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label68 = {{{stat_year2|}}}{{{ref_area2|}}} | data68 = {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area2|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass69 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label69 = {{{stat_year3|}}}{{{ref_area3|}}} | data69 = {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area3|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass70 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}{{{stat_area5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label70 = {{{stat_year4|}}}{{{ref_area4|}}} | data70 = {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area4|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass71 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label71 = {{{stat_year5|}}}{{{ref_area5|}}} | data71 = {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{convinfobox|{{{stat_area5|}}}|km2||sqmi}} }} | rowclass72 = mergedrow | label72 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data72 = {{#if:{{{FR_metropole|}}}| <nowiki /> }} | rowclass73 = mergedrow | label73 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Institut Géographique National|IGN]]{{{FR_foot2|}}}</div> | data73 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_IGN_area_km2|}}}{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}} |{{convinfobox|{{{FR_IGN_area_km2|}}}|km2|{{{FR_IGN_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_IGN_area_rank|}}}|&#32;([[List of countries and dependencies by area|{{{FR_IGN_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass89 = mergedbottomrow | label89 = <div class="ib-country-fake-li2">•&nbsp;[[Cadastre]]{{{FR_foot3|}}}</div> | data89 = {{#if:{{{FR_metropole|}}} |{{#if:{{{FR_cadastre_area_km2|}}}{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{FR_cadastre_area_km2|}}}|km2|{{{FR_cadastre_area_sq_mi|}}}|sqmi|abbr=on}}{{#if:{{{FR_cadastre_area_rank|}}}|&#32;([[List of countries and dependencies by area|{{{FR_cadastre_area_rank|}}}]])}} }} }} | rowclass90 = mergedtoprow | header90 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} |{{#if:{{{population_link|}}} | {{#ifeq:{{{population_link}}}|no|Население|[[{{{population_link}}}|Население]]}}<!-- -->| {{#ifexist:Демографија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Демографија на {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|Население]]<!-- -->| Население<!-- -->}}<!-- -->}} }} | rowclass91 = mergedrow | label91 = <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_estimate_year|}}} |{{{population_estimate_year}}} estimate|Estimate}}</div> | data91 = {{#if:{{{population_estimate|}}} |{{{population_estimate}}}<!-- -->{{#if:{{{population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by population|{{{population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass92 = mergedrow | label92= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label2|}}}</div> | data92= {{#if:{{{population_label2|}}}|{{{population_data2|}}}}} | rowclass93= mergedrow | label93= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{population_label3|}}}</div> | data93= {{#if:{{{population_label3|}}}|{{{population_data3|}}}}} | rowclass94= mergedrow | data94= {{#if:{{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}}|{{infobox country/multirow|{{{stat_year1|}}}{{{ref_pop1|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}|{{{stat_year2|}}}{{{ref_pop2|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}|{{{stat_year3|}}}{{{ref_pop3|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}|{{{stat_year4|}}}{{{ref_pop4|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}|{{{stat_year5|}}}{{{ref_pop5|}}} |{{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}} }} }} | rowclass95= mergedrow | label95= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{#if:{{{population_census_year|}}} |{{{population_census_year}}}&nbsp;census|Census}}</div> | data95= {{#if:{{{population_census|}}} |{{{population_census}}}<!-- -->{{#if:{{{population_census_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by population|{{{population_census_rank}}}]])}} }} | rowclass96= mergedrow | label96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|{{nobold|1=&nbsp;({{{FR_total_population_estimate_year}}})}}}}}} | data96 = {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate_year|}}}|<nowiki />}}}} | rowclass97 = mergedrow | label97= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total{{{FR_foot|}}}</div> | data97= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{#if:{{{FR_total_population_estimate|}}} |{{{FR_total_population_estimate}}}{{#if:{{{FR_total_population_estimate_rank|}}}|&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_total_population_estimate_rank}}}]])}} }} }} | rowclass98 = mergedrow | label98= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;{{{FR_metropole}}}</div> | data98= {{#if:{{{FR_metropole_population|}}}|{{{FR_metropole_population}}}{{#if:{{{FR_metropole_population_estimate_rank|}}} |&#32;([[List of countries by population in 2005|{{{FR_metropole_population_estimate_rank}}}]])}} }} | rowclass99 = mergedbottomrow | label99= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Density{{{FR_foot5|}}}</div> | data99= {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}} | {{convinfobox|{{{population_density_km2|}}}|/km2|{{{population_density_sq_mi|}}}|/sqmi|1|abbr=on}}{{{pop_den_footnote|}}}<!-- -->{{#if:{{{population_density_rank|}}} |&#32;([[List of countries and dependencies by population density|{{{population_density_rank}}}]])}} }} | rowclass100 = {{#if:{{{population_estimate|}}}{{{population_census|}}}{{{FR_metropole_population|}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label100 = Membership | data100= {{{nummembers|}}} | rowclass101= mergedtoprow | label101= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Gross domestic product|GDP]]&nbsp;{{nobold|([[Purchasing power parity|PPP]])}} | data101= {{#if:{{{GDP_PPP|}}}{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_PPP_year|}}} |{{{GDP_PPP_year}}}&nbsp;}}estimate }} | rowclass102= mergedrow | label102= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total</div> | data102= {{#if:{{{GDP_PPP|}}} |{{{GDP_PPP}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (PPP)|{{{GDP_PPP_rank}}}]])}} }} | rowclass103= mergedbottomrow | label103= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Per capita</div> | data103= {{#if:{{{GDP_PPP_per_capita|}}} |{{{GDP_PPP_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_PPP_per_capita_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (PPP) per capita|{{{GDP_PPP_per_capita_rank}}}]])}} }} | rowclass104= mergedtoprow | label104= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Claimed|}} [[Gross domestic product|GDP]]&nbsp;{{nobold|(nominal)}} | data104= {{#if:{{{GDP_nominal|}}}{{{GDP_nominal_per_capita|}}} |{{#if:{{{GDP_nominal_year|}}} |{{{GDP_nominal_year}}}&nbsp;}}estimate }} | rowclass105= mergedrow | label105= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Total</div> | data105= {{#if:{{{GDP_nominal|}}} |{{{GDP_nominal}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (nominal)|{{{GDP_nominal_rank}}}]])}} }} | rowclass106= mergedbottomrow | label106= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Per capita</div> | data106= {{#if:{{{GDP_nominal_per_capita|}}} | {{{GDP_nominal_per_capita}}}<!-- -->{{#if:{{{GDP_nominal_per_capita_rank|}}} |&#32;([[List of countries by GDP (nominal) per capita|{{{GDP_nominal_per_capita_rank}}}]])}} }} | label107= [[Џиниев коефициент|Џиниев коеф.]]{{#if:{{{Gini_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{Gini_year}}})}}}} | data107= {{#if:{{{Gini|}}} | {{#switch:{{{Gini_change|}}} |increase = {{increaseNegative}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decreasePositive}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{Gini}}}{{{Gini_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add Gini category:---------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{Gini}}}>100 <!-- -->| {{error|Error: Gini value above 100}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=60 |{{color|red|very high inequality}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=46 <!-- -->| {{color|darkred|high inequality}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=30 <!-- -->| {{color|#707070|medium inequality}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{Gini}}}>=0 <!-- -->| {{color|forestgreen|low inequality}}<!-- -->| {{error|Error:Gini value below 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid Gini value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -----------Add Gini_rank (if supplied):---------- -->{{#if:{{{Gini_rank|}}} |&nbsp;([[List of countries by income equality|{{{Gini_rank}}}]])<!-- -->}}<!-- -->}} | label108= [[Индекс на човековиот развој|ИЧР]]{{#if:{{{HDI_year|}}} |&nbsp;{{nobold|1=({{{HDI_year}}})}}}} | data108= {{#if:{{{HDI|}}} | {{#switch:{{{HDI_change|}}} |increase = {{increase}}&nbsp;<!-- -->|decrease = {{decrease}}&nbsp;<!-- -->|steady = {{steady}}&nbsp;<!-- -->}}{{{HDI}}}{{{HDI_ref|}}}<br/><!-- ---------Evaluate and add HDI category:--------- -->{{nowrap|1=<!-- -->{{#iferror:<!-- -->{{#ifexpr:{{{HDI}}}>1 <!-- -->| {{error|Error: HDI value greater than 1}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.799 <!-- -->| {{color|darkgreen|very high}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.699 <!-- -->| {{color|forestgreen|high}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>0.549 <!-- -->| {{color|orange|medium}}<!-- -->| {{#ifexpr:{{{HDI}}}>=0.000<!-- -->| {{color|red|low}}<!-- -->| {{error|Error: HDI value less than 0}}<!--Handled by outer #iferror, not visible to users--><!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->| {{error|Error: Invalid HDI value}}{{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Country articles requiring maintenance]] }}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- ----------Add HDI_rank (if supplied):----------- -->{{#if:{{{HDI_rank|}}} |&nbsp;([[List of countries by Human Development Index|{{{HDI_rank}}}]])<!-- -->}}<!-- -->}} | label109= {{#ifeq:{{{micronation|}}}|yes|Purported currency|Валута}} | data109= {{#if:{{{currency|}}} | {{{currency}}} {{#if:{{{currency_code|}}} |([[ISO 4217|{{{currency_code}}}]])}} }} | rowclass119= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}}{{{DST_note|}}} |mergedtoprow}} | label119= Временска зона | data119= {{#if:{{{utc_offset|}}} |{{nowrap|[[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset}}}}} {{#if:{{{time_zone|}}}|({{{time_zone}}})}} |{{{time_zone|}}} }} | rowclass120= {{#if:{{{DST_note|}}} |mergedrow |mergedbottomrow}} | label120= <div class="ib-country-fake-li">•&nbsp;Summer&nbsp;([[Daylight saving time|DST]])</div> | data120= {{#if:{{{utc_offset_DST|}}} |{{nowrap|[[Coordinated Universal Time|UTC]]{{{utc_offset_DST}}}}} {{#if:{{{time_zone_DST|}}}|({{{time_zone_DST}}})|{{#if:{{{DST|}}}|({{{DST}}})}}}} |{{if empty|{{{time_zone_DST|}}}|{{{DST|}}}}} }} | rowclass121= mergedbottomrow | label121= <nowiki /> | data121= {{{DST_note|}}} | label122 = [[Antipodes]] | data122= {{{antipodes|}}} | label123 = Date format | data123= {{{date_format|}}} <!---| label125= [[Left- and right-hand traffic|Drives on]] | data125= {{#if:{{{drives_on|}}} | {{ucfirst:{{{drives_on}}}}} }} Suppressed after [[Template talk:Infobox country/Archive 16#Driver side]] ---> | label126= {{#if:{{{calling_code|}}} |{{#ifexist:Telephone numbers in {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | [[Telephone numbers in {{if empty|{{{linking_name|}}}|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}|Calling code]] | Повикувачки број }} }} | data126= {{{calling_code|}}} | label127= [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | data127= {{#switch:{{{iso3166code|}}} |omit = <!--(do nothing)--> | = <!--if iso3166code is not supplied: -->{{#if:{{{common_name|}}} | {{#if:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}|nocat=true}} | [[ISO 3166-2:{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}}|{{ISO 3166 code|{{{common_name}}}}}]] }} }} |#default = [[ISO 3166-2:{{uc:{{{iso3166code}}}}}|{{uc:{{{iso3166code}}}}}]] }} | label128= [[Највисок државен домен|НДД]] | data128= {{{cctld|}}} | data129 = {{#if:{{{official_website|}}} |<div class="ib-country-website">'''Website'''<br/>{{{official_website}}}</div> }} | data130= {{#if:{{{image_map3|}}}{{{location_map|}}} | {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{image_map3|}}}|{{{location_map|}}}}}|size={{{map3_width|}}}|alt={{{alt_map3|}}}|title=Location of {{if empty|{{{common_name|}}}|{{{name|}}}|{{{linking_name|}}}|{{PAGENAME}}}} }}<!-- -->{{#if:{{{map_caption3|}}}|<div class="ib-country-map-caption3">{{{map_caption3|}}}</div>}} }} | data134 = {{#if:{{{p1|}}}{{{s1|}}} |{{Infobox country/formernext|flag_p1={{{flag_p1|}}}|image_p1={{{image_p1|}}}|p1={{{p1|}}}|border_p1={{{border_p1|}}}|flag_p2={{{flag_p2|}}}|image_p2={{{image_p2|}}}|p2={{{p2|}}}|border_p2={{{border_p2|}}}|flag_p3={{{flag_p3|}}}|image_p3={{{image_p3|}}}|p3={{{p3|}}}|border_p3={{{border_p3|}}}|flag_p4={{{flag_p4|}}}|image_p4={{{image_p4|}}}|p4={{{p4|}}}|border_p4={{{border_p4|}}}|flag_p5={{{flag_p5|}}}|image_p5={{{image_p5|}}}|p5={{{p5|}}}|border_p5={{{border_p5|}}}|flag_p6={{{flag_p6|}}}|image_p6={{{image_p6|}}}|p6={{{p6|}}}|border_p6={{{border_p6|}}}|flag_p7={{{flag_p7|}}}|image_p7={{{image_p7|}}}|p7={{{p7|}}}|border_p7={{{border_p7|}}}|flag_p8={{{flag_p8|}}}|image_p8={{{image_p8|}}}|p8={{{p8|}}}|border_p8={{{border_p8|}}}|flag_p9={{{flag_p9|}}}|image_p9={{{image_p9|}}}|p9={{{p9|}}}|border_p9={{{border_p9|}}}|flag_p10={{{flag_p10|}}}|image_p10={{{image_p10|}}}|p10={{{p10|}}}|border_p10={{{border_p10|}}}|flag_p11={{{flag_p11|}}}|image_p11={{{image_p11|}}}|p11={{{p11|}}}|border_p11={{{border_p11|}}}|flag_p12={{{flag_p12|}}}|image_p12={{{image_p12|}}}|p12={{{p12|}}}|border_p12={{{border_p12|}}}|flag_p13={{{flag_p13|}}}|image_p13={{{image_p13|}}}|p13={{{p13|}}}|border_p13={{{border_p13|}}}|flag_p14={{{flag_p14|}}}|image_p14={{{image_p14|}}}|p14={{{p14|}}}|border_p14={{{border_p14|}}}|flag_p15={{{flag_p15|}}}|image_p15={{{image_p15|}}}|p15={{{p15|}}}|border_p15={{{border_p15|}}}|flag_p16={{{flag_p16|}}}|image_p16={{{image_p16|}}}|p16={{{p16|}}}|border_p16={{{border_p16|}}}|flag_p17={{{flag_p17|}}}|image_p17={{{image_p17|}}}|p17={{{p17|}}}|border_p17={{{border_p17|}}}|flag_p18={{{flag_p18|}}}|image_p18={{{image_p18|}}}|p18={{{p18|}}}|border_p18={{{border_p18|}}}|flag_p19={{{flag_p19|}}}|image_p19={{{image_p19|}}}|p19={{{p19|}}}|border_p19={{{border_p19|}}}|flag_p20={{{flag_p20|}}}|image_p20={{{image_p20|}}}|p20={{{p20|}}}|border_p20={{{border_p20|}}}|flag_p21={{{flag_p21|}}}|image_p21={{{image_p21|}}}|p21={{{p21|}}}|border_p21={{{border_p21|}}}|flag_p22={{{flag_p22|}}}|image_p22={{{image_p22|}}}|p22={{{p22|}}}|border_p22={{{border_p22|}}}|flag_s1={{{flag_s1|}}}|image_s1={{{image_s1|}}}|s1={{{s1|}}}|border_s1={{{border_s1|}}}|flag_s2={{{flag_s2|}}}|image_s2={{{image_s2|}}}|s2={{{s2|}}}|border_s2={{{border_s2|}}}|flag_s3={{{flag_s3|}}}|image_s3={{{image_s3|}}}|s3={{{s3|}}}|border_s3={{{border_s3|}}}|flag_s4={{{flag_s4|}}}|image_s4={{{image_s4|}}}|s4={{{s4|}}}|border_s4={{{border_s4|}}}|flag_s5={{{flag_s5|}}}|image_s5={{{image_s5|}}}|s5={{{s5|}}}|border_s5={{{border_s5|}}}|flag_s6={{{flag_s6|}}}|image_s6={{{image_s6|}}}|s6={{{s6|}}}|border_s6={{{border_s6|}}}|flag_s7={{{flag_s7|}}}|image_s7={{{image_s7|}}}|s7={{{s7|}}}|border_s7={{{border_s7|}}}|flag_s8={{{flag_s8|}}}|image_s8={{{image_s8|}}}|s8={{{s8|}}}|border_s8={{{border_s8|}}}|flag_s9={{{flag_s9|}}}|image_s9={{{image_s9|}}}|s9={{{s9|}}}|border_s9={{{border_s9|}}}|flag_s10={{{flag_s10|}}}|image_s10={{{image_s10|}}}|s10={{{s10|}}}|border_s10={{{border_s10|}}}|flag_s11={{{flag_s11|}}}|image_s11={{{image_s11|}}}|s11={{{s11|}}}|border_s11={{{border_s11|}}}|flag_s12={{{flag_s12|}}}|image_s12={{{image_s12|}}}|s12={{{s12|}}}|border_s12={{{border_s12|}}}|flag_s13={{{flag_s13|}}}|image_s13={{{image_s13|}}}|s13={{{s13|}}}|border_s13={{{border_s13|}}}|flag_s14={{{flag_s14|}}}|image_s14={{{image_s14|}}}|s14={{{s14|}}}|border_s14={{{border_s14|}}}|flag_s15={{{flag_s15|}}}|image_s15={{{image_s15|}}}|s15={{{s15|}}}|border_s15={{{border_s15|}}}|flag_s16={{{flag_s16|}}}|image_s16={{{image_s16|}}}|s16={{{s16|}}}|border_s16={{{border_s16|}}}|flag_s17={{{flag_s17|}}}|image_s17={{{image_s17|}}}|s17={{{s17|}}}|border_s17={{{border_s17|}}}|flag_s18={{{flag_s18|}}}|image_s18={{{image_s18|}}}|s18={{{s18|}}}|border_s18={{{border_s18|}}}|flag_s19={{{flag_s19|}}}|image_s19={{{image_s19|}}}|s19={{{s19|}}}|border_s19={{{border_s19|}}}|flag_s20={{{flag_s20|}}}|image_s20={{{image_s20|}}}|s20={{{s20|}}}|border_s20={{{border_s20|}}}|flag_s21={{{flag_s21|}}}|image_s21={{{image_s21|}}}|s21={{{s21|}}}|border_s21={{{border_s21|}}}|flag_s22={{{flag_s22|}}}|image_s22={{{image_s22|}}}|s22={{{s22|}}}|border_s22={{{border_s22|}}}}} }} | label135 = Денес дел од | data135 = {{{today|}}} | data136 = {{#if:{{{footnote_a|}}}{{{footnote_b|}}}{{{footnote_c|}}}{{{footnote_d|}}}{{{footnote_e|}}}{{{footnote_f|}}}{{{footnote_g|}}}{{{footnote_h|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-alpha"> {{#if:{{{footnote_a|}}}|<li value=1>{{{footnote_a|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_b|}}}|<li value=2>{{{footnote_b|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_c|}}}|<li value=3>{{{footnote_c|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_d|}}}|<li value=4>{{{footnote_d|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_e|}}}|<li value=5>{{{footnote_e|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_f|}}}|<li value=6>{{{footnote_f|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_g|}}}|<li value=7>{{{footnote_g|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote_h|}}}|<li value=8>{{{footnote_h|}}}</li>}} </ol></div>}} | data137 = {{#if:{{{footnote1|}}}{{{footnote2|}}}{{{footnote3|}}}{{{footnote4|}}}{{{footnote5|}}}{{{footnote6|}}}{{{footnote7|}}}{{{footnote8|}}} |<div class="ib-country-fn"><ol class="ib-country-fn-num"> {{#if:{{{footnote1|}}}|<li value=1>{{{footnote1|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote2|}}}|<li value=2>{{{footnote2|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote3|}}}|<li value=3>{{{footnote3|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote4|}}}|<li value=4>{{{footnote4|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote5|}}}|<li value=5>{{{footnote5|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote6|}}}|<li value=6>{{{footnote6|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote7|}}}|<li value=7>{{{footnote7|}}}</li> }}{{#if:{{{footnote8|}}}|<li value=8>{{{footnote8|}}}</li>}} </ol></div>}} | data138 = {{#if:{{{footnotes|}}}|<div class="ib-country-fn">{{{footnotes}}}{{#if:{{{footnotes2|}}}|<br>{{{footnotes2}}}}}</div>}} | data177 = {{{module|}}} | belowclass = mergedtoprow noprint | below = {{#if:{{{navbar|}}}| {{navbar|{{{navbar|}}}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници што користат инфокутија за држава со непознати параметри|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox country]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| admin_center_type | admin_center | alt_coat | alt_flag | alt_flag2 | alt_map | alt_map2 | alt_map3 | alt_symbol | anthem | anthems | antipodes | area_acre | area_data2 | area_data3 | area_footnote | area_ha | area_km2 | area_label | area_label2 | area_label3 | area_land_acre | area_land_footnote | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_link | area_rank | area_sq_mi | area_water_acre | area_water_footnote | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_sq_mi | regexp1 = border_[ps][%d]+ | calling_code | capital_exile | capital_type | capital | cctld | coa_size | coat_alt | common_languages | common_name | conventional_long_name | coordinates | currency_code | currency | date_end | regexp2 = date_event[%d]+ | date_format | date_post | date_pre | date_start | demonym | regexp3 = deputy[%d]+ | drives_on | DST_note | DST | empire | englishmotto | era | regexp4 = established_date[%d]+ | regexp5 = established_event[%d]+ | established | ethnic_groups_ref | ethnic_groups_year | ethnic_groups | event_end | event_post | event_pre | event_start | regexp6 = event[%d]+ | flag| flag_alt | flag_alt2 | flag_border | flag_caption | flag_caption | regexp7 = flag_[ps][%d]+ | flag_size | flag_type | flag_type_article | flag_width | flag2_border | regexp8 = footnote_[a-h] | regexp9 = footnote[%d]+ | footnotes | footnotes2 | FR_cadastre_area_km2 | FR_cadastre_area_rank | FR_cadastre_area_sq_mi | FR_foot | FR_foot2 | FR_foot3 | FR_foot4 | FR_foot5 | FR_IGN_area_km2 | FR_IGN_area_rank | FR_IGN_area_sq_mi | FR_metropole_population_estimate_rank | FR_metropole_population | FR_metropole | FR_total_population_estimate_rank | FR_total_population_estimate_year | FR_total_population_estimate | GDP_nominal_per_capita_rank | GDP_nominal_per_capita | GDP_nominal_rank | GDP_nominal_year | GDP_nominal | GDP_PPP_per_capita_rank | GDP_PPP_per_capita | GDP_PPP_rank | GDP_PPP_year | GDP_PPP | Gini_change | Gini_rank | Gini_ref | Gini_year | Gini | government_type | HDI_change | HDI_rank | HDI_ref | HDI_year | HDI | house1 | house2 | image_coat | image_flag | image_flag2 | image_map_alt | image_map_caption | image_map_size | image_map | image_map2_alt | image_map2_caption | image_map2_size | image_map2 | image_map3 | regexp10 = image_[ps][%d]+ | image_symbol | iso3166code | languages_sub | languages_type | languages | languages2_sub | languages2_type | languages2 | largest_city | largest_settlement_type | largest_settlement | regexp11 = leader_name[%d]+ | regexp12 = leader_title[%d]+ | regexp13 = leader[%d]+ | legislature | life_span | linking_name | location_map | loctext | lower_house | map_caption | map_caption2 | map_caption3 | map_width | map2_width | map3_width | membership_type | membership | micronation | module | motto | name | national_anthem | national_languages | national_motto | native_name | navbar | nummembers | official_languages | official_website | org_type | other_symbol_type | other_symbol | regexp14 = [ps][%d]+ | patron_saint | patron_saints | percent_water | politics_link | pop_den_footnote | population_census_rank | population_census_year | population_census | population_data2 | population_data3 | population_density_km2 | population_density_rank | population_density_sq_mi | population_estimate_rank | population_estimate_year | population_estimate | population_label2 | population_label3 | population_link | recognised_languages | recognised_national_languages | recognised_regional_languages | recognized_languages | recognized_national_languages | regexp15 = ref_area[%d]+ | regexp16 = ref_pop[%d]+ | regional_languages | recognized_regional_languages | religion_ref | religion_year | religion | regexp17 = representative[%d]+ | royal_anthem | flag_anthem | march | national_march | regional_anthem | territorial_anthem | state_anthem | sovereignty_note | sovereignty_type | regexp18 = stat_area[%d]+ | regexp19 = stat_pop[%d]+ | regexp20 = stat_year[%d]+ | status_text | status | symbol| symbol_type_article | symbol_type | symbol_width | text_symbol_type | text_symbol | time_zone_DST | time_zone | title_deputy | title_leader | title_representative | today | type_house1 | type_house2 | upper_house | utc_offset_DST | utc_offset | regexp21 = year_deputy[%d]+ | year_end | year_exile_end | year_exile_start | regexp22 = year_leader[%d]+ | regexp23 = year_representative[%d]+ | year_start}}{{main other| {{#if:{{both|{{{image_coat|}}}|{{{image_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|A]] }}{{#if:{{both|{{{alt_coat|}}}|{{{alt_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|B]] }}{{#if:{{both|{{{motto|}}}|{{{national_motto|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|C]] }}{{#if:{{both|{{{national_anthem|}}}|{{{anthem|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|D]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol|}}}|{{{text_symbol|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|E]] }}{{#if:{{both|{{{other_symbol_type|}}}|{{{text_symbol_type|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|F]] }}{{#if:{{both|{{{largest_city|}}}|{{{largest_settlement|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|G]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_languages|}}}|{{{recognised_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|H]] }}{{#if:{{both|{{{recognized_national_languages|}}}|{{{recognised_national_languages|}}}}}{{both|{{{recognized_regional_languages|}}}|{{{recognised_regional_languages|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|I]] }}{{#if:{{{official_languages|}}}||{{#if:{{{recognized_languages|}}}{{{recognised_languages|}}}{{{recognized_national_languages|}}}{{{recognised_national_languages|}}}{{{recognized_regional_languages|}}}{{{recognised_regional_languages|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|J]]}} }}{{#if:{{both|{{{area_km2|}}}|{{{area_ha|}}}}}{{both|{{{area_land_km2|}}}|{{{area_land_ha|}}}}}{{both|{{{area_water_km2|}}}|{{{area_water_ha|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|K]] }}{{#if:{{both|{{{DST|}}}|{{{time_zone_DST|}}}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|L]] }}{{#if:{{{time_zone|}}}{{{utc_offset|}}}||{{#if:{{{time_zone_DST|}}}{{{utc_offset_DST|}}}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|M]]}} }}{{#if:{{both|{{{sovereignty_type|}}}|{{{established|}}} }}|[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|O]] }}{{#if:{{{languages|}}}|{{#if:{{{languages_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{languages2|}}}|{{#if:{{{languages2_type|}}}||[[Category:Pages using infobox country with syntax problems|P]]}} }}{{#if:{{{flag_type|}}}|[[Категорија:Страници со инфокутија Држава или Поранешна држава со параметар flag_caption или type|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{flag_caption|}}}|[[Категорија:Страници со инфокутија Држава или Поранешна држава со параметар flag_caption или type|C{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_type|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|T{{PAGENAME}}]] }}{{#if:{{{symbol_caption|}}}|[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|C{{PAGENAME}}]] }}}}<!-- Tracking categories from merge with {{infobox former country}}. After all cats are empty/have been checked, these can be removed. -->{{#if:{{{status_text|}}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Colony|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}|{{#ifeq:{{ucfirst:{{{status|}}}}}|Exile|{{main other|[[Category:Former country articles using status text with Colony or Exile]]}}}}}} }}<!--End of former country tracking cats--><noinclude> {{documentation}} </noinclude> eqoqk82e0ijb396cx4cgutv7u7fsmc7 0 29676 5621287 5456635 2026-08-28T15:48:11Z Ehrlich91 24281 5621287 wikitext text/x-wiki {{другизначења|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“}} {{Инфокутија Основно училиште | име = Христијан Тодоровски-Карпош | слика = Викиекспедиција Козјачија 145.jpg | опис = Поглед на основното училиште | место = [[Драгоманце]] | општина = [[Општина Старо Нагоричане]] | наречено_по = [[Христијан Тодоровски - Карпош]] | адреса = с. Драгоманце | основање = | актуелен директор = | број на ученици = | настава на = македонски | веб = | е-пошта = ouh.karpos_dragomance@yahoo.com | телефон = 031/495-101 | факс = 031/495-101 }} '''Основно училиште „Христијан Тодоровски-Карпош“''' (официјално: '''Основно општинско училиште „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце'''; скратено: '''ООУ „Христијан Тодоровски Карпош“''') — централно основно училиште во селото [[Драгоманце]], едно од трите основни училиште во [[Општина Старо Нагоричане]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mon.gov.mk/page/?id=2053|title=Листа на активни регистри|work=[[Министерство за образование и наука на Македонија|Министерство за образование и наука]]|accessdate=2024-12-15|archive-date=2025-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250616180325/https://mon.gov.mk/page/?id=2053|url-status=dead}}</ref> Училиштето е именувано по македонскиот комунист и истакнат партизан [[Христијан Тодоровски-Карпош]]. == Местоположба == Училиштето се наоѓа во средишниот дел на селото [[Драгоманце]], веднаш до самиот локален пат кон селата [[Кокино]] и [[Арбанашко]]. == Настава == Во училиштето наставата се изведува на [[Македонски јазик|македонски наставен јазик]]. == Подрачни училишта == Во составот на училиштето влегува следново подрачно училиште: * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Арбанашко]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик; * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Пелинце]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик; и * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Челопек]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 004.jpg|Биста на народниот херој [[Христијан Тодоровски-Карпош]] Податотека:Викиекспедиција Козјачија 005.jpg|Биста Христијан Тодоровски-Карпош Податотека:Викиекспедиција Козјачија 006.jpg|Влезот Податотека:Викиекспедиција Козјачија 142.jpg|Влезот Податотека:Викиекспедиција Козјачија 143.jpg|Споменик во училишниот двор Податотека:Викиекспедиција Козјачија 007.jpg|Поглед на училишната зграда Податотека:Викиекспедиција Козјачија 147.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Викиекспедиција Козјачија 148.jpg|Спортско игралиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Поглед на интернатот </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Христијан Тодоровски-Карпош, Драгоманце}} [[Категорија:Основни училишта во Општина Старо Нагоричане]] [[Категорија:Драгоманце]] [[Категорија:Училишта посветени на Христијан Тодоровски-Карпош|Драгоманце]] [[Категорија:Основни училишта во Македонија]] 472athnv1luseyhysog2exwc0p06ib0 5621289 5621287 2026-08-28T15:50:46Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5621289 wikitext text/x-wiki {{другизначења|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“}} {{Инфокутија Основно училиште | име = Христијан Тодоровски-Карпош | слика = Викиекспедиција Козјачија 145.jpg | опис = Поглед на основното училиште | место = [[Драгоманце]] | општина = [[Општина Старо Нагоричане]] | наречено_по = [[Христијан Тодоровски - Карпош]] | адреса = с. Драгоманце | основање = | актуелен директор = | број на ученици = | настава на = македонски | веб = | е-пошта = ouh.karpos_dragomance@yahoo.com | телефон = 031/495-101 | факс = 031/495-101 }} '''Основно училиште „Христијан Тодоровски-Карпош“''' (официјално: '''Основно општинско училиште „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце'''; скратено: '''ООУ „Христијан Тодоровски Карпош“''') — централно основно училиште во селото [[Драгоманце]], едно од трите основни училиште во [[Општина Старо Нагоричане]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mon.gov.mk/page/?id=2053|title=Листа на активни регистри|work=[[Министерство за образование и наука на Македонија|Министерство за образование и наука]]|accessdate=2024-12-15|archive-date=2025-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250616180325/https://mon.gov.mk/page/?id=2053|url-status=dead}}</ref> Училиштето е именувано по македонскиот комунист и истакнат партизан [[Христијан Тодоровски-Карпош]]. == Местоположба == Училиштето се наоѓа во средишниот дел на селото [[Драгоманце]], веднаш до самиот локален пат кон селата [[Кокино]] и [[Арбанашко]]. == Настава == Во училиштето наставата се изведува на [[Македонски јазик|македонски наставен јазик]]. == Подрачни училишта == Во составот на училиштето влегува следново подрачно училиште: * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Арбанашко]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик; * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Пелинце]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик; и * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Челопек]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 005.jpg|Биста на Христијан Тодоровски-Карпош Податотека:Викиекспедиција Козјачија 006.jpg|Влезот Податотека:Викиекспедиција Козјачија 142.jpg|Влезот Податотека:Викиекспедиција Козјачија 143.jpg|Споменик во училишниот двор Податотека:Викиекспедиција Козјачија 007.jpg|Поглед на училишната зграда Податотека:Викиекспедиција Козјачија 147.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Викиекспедиција Козјачија 148.jpg|Спортско игралиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Поглед на интернатот </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Христијан Тодоровски-Карпош, Драгоманце}} [[Категорија:Основни училишта во Општина Старо Нагоричане]] [[Категорија:Драгоманце]] [[Категорија:Училишта посветени на Христијан Тодоровски-Карпош|Драгоманце]] [[Категорија:Основни училишта во Македонија]] oq00qvdo4d9vzaccwdj7jmpk5drgfyq 5621290 5621289 2026-08-28T15:51:04Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5621290 wikitext text/x-wiki {{другизначења|ОУ „Христијан Тодоровски Карпош“}} {{Инфокутија Основно училиште | име = Христијан Тодоровски-Карпош | слика = Викиекспедиција Козјачија 145.jpg | опис = Поглед на основното училиште | место = [[Драгоманце]] | општина = [[Општина Старо Нагоричане]] | наречено_по = [[Христијан Тодоровски - Карпош]] | адреса = с. Драгоманце | основање = | актуелен директор = | број на ученици = | настава на = македонски | веб = | е-пошта = ouh.karpos_dragomance@yahoo.com | телефон = 031/495-101 | факс = 031/495-101 }} '''Основно училиште „Христијан Тодоровски-Карпош“''' (официјално: '''Основно општинско училиште „Христијан Тодоровски Карпош“ - Драгоманце'''; скратено: '''ООУ „Христијан Тодоровски Карпош“''') — централно основно училиште во селото [[Драгоманце]], едно од трите основни училиште во [[Општина Старо Нагоричане]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mon.gov.mk/page/?id=2053|title=Листа на активни регистри|work=[[Министерство за образование и наука на Македонија|Министерство за образование и наука]]|accessdate=2024-12-15|archive-date=2025-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250616180325/https://mon.gov.mk/page/?id=2053|url-status=dead}}</ref> Училиштето е именувано по македонскиот комунист и истакнат партизан [[Христијан Тодоровски-Карпош]]. == Местоположба == Училиштето се наоѓа во средишниот дел на селото [[Драгоманце]], веднаш до самиот локален пат кон селата [[Кокино]] и [[Арбанашко]]. == Настава == Во училиштето наставата се изведува на [[Македонски јазик|македонски наставен јазик]]. == Подрачни училишта == Во составот на училиштето влегува следново подрачно училиште: * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Арбанашко]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик; * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Пелинце]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик; и * [[ПУ „Христијан Тодоровски-Карпош“ - Челопек]], петгодишно подрачно училиште на македонски наставен јазик. == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Викиекспедиција Козјачија 005.jpg|Биста на Христијан Тодоровски-Карпош Податотека:Викиекспедиција Козјачија 006.jpg|Влезот Податотека:Викиекспедиција Козјачија 142.jpg|Влезот Податотека:Викиекспедиција Козјачија 143.jpg|Споменик во училишниот двор Податотека:Викиекспедиција Козјачија 007.jpg|Поглед на училишната зграда Податотека:Викиекспедиција Козјачија 148.jpg|Спортско игралиште Податотека:Викиекспедиција Козјачија 150.jpg|Поглед на интернатот </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Христијан Тодоровски-Карпош, Драгоманце}} [[Категорија:Основни училишта во Општина Старо Нагоричане]] [[Категорија:Драгоманце]] [[Категорија:Училишта посветени на Христијан Тодоровски-Карпош|Драгоманце]] [[Категорија:Основни училишта во Македонија]] a61m232k0ahq4hl2kzb1ia39ddyzldy 3 40875 5621495 5545969 2026-08-29T09:32:19Z Aspiriniks 17121 /* Волф Ошлис */ ново заглавие 5621495 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <imagemap> Image:Flag of Mongolia.svg|150px|border|left|Знаме на Монголиiа default [[Знаме на Монголија]] desc none </imagemap> <imagemap> Image:Flag of Vanuatu.svg|150px|border|right|Знаме на Вануату default [[Знаме на Вануату]] desc none </imagemap> <div class="messagebox cleanup metadata plainlinks">{{native name|mk|Нова порака оставаіте наідолу. Обично тука одговарам, но во случаі да е нешто многу важно очекуваіте порака на вашата страна за разговор!|paren=omit}}</div> {{Clear}} <div style="font-family: Palatino Linotype;font-size:16px;padding: 8px;background: #FFFACD; color: #00416A; border: 2px solid red;-moz-border-radius: 20px;"> {{Архиви|авто=долга]]}} {{Clear}} ---- <!--НОВИТЕ ПОРАКИ ПОД ОВОЈ ЗНАК--> == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 15:07, 26 јули 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:10, 7 октомври 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Вашата страниза за Борислав Павловски == Добар ден, сакав да Ве преудпредам дека странца за Борислав Павловски веќе постои на хрватски https://hr.wikipedia.org/wiki/Borislav_Pavlovski и на српскохрватски и дека треба да ја врзете со тие јазици, инаку ќе остане „сама“. Благодарам на вниманието, Јасмина [[User:Јасмина Шопова|Јасмина Шопова]] <small>([[User talk:Јасмина Шопова|разговор]])</small> 17:32, 26 март 2025 (CET) :: Благодарам. Средено е. Секое добро!--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:27, 9 април 2025 (CEST) == Identify village in Macedonia == Drawing a detailed map of the border between Greater Albania and Greater Bulgaria during WWII including its smaller changes, I found [https://macedonia.kroraina.com/nk2/nk_2.htm#5<nowiki>] in Bulgarian, the paragraph that refers to footnote 201 lists villages that were ceeded from Bulgaria to Albania. All are east of Kicevo, I found them quickly, exept one: Подусел/Podusel. Can you identfy it?--</nowiki>[[User:Antemister|Antemister]] <small>([[User talk:Antemister|разговор]])</small> 13:44, 18 април 2025 (CEST) :Hi, I saw this message by accident, and as I visit personally these villages as part of our expeditionary project, and based that every mentioned village in the sentence are part of the small ethnographic-historical area Rabetinkol, my answer is that the village Podusel is actually the Miokazi ([[Миокази]]). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:|разговор]])</small> 17:59, 18 април 2025 (CEST) ::{{ping|Ehrlich91}}, wow, what I quick reply, thank you! Seems that this Rabetinkol area as a whole was exchanged. There was a treaty signed on 29/30/31 March 1943 between "Albania" and Bulgaria, in which the demarcation line was fixed, with small changes "north of Kachanik", the mentioned Rabetinkol area and at Lake Ohrid. Was unfortunately still not able to find that treaty. Maybe you could try google for that in Makedonian if you find that text or at least some more details about it?--[[User:Antemister|Antemister]] <small>([[User talk:Antemister|разговор]])</small> 12:00, 20 април 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден MacedonianBoy, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:02, 27 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден MacedonianBoy, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:46, 27 јуни 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Правопис == Здраво, бидејќи предлошката за главна лента е заклучена, не можам да сменам правопис. Правилно е ,,добре дојде" со празен простор, а не ,,добредојде" во овој случај. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:22, 19 октомври 2025 (CEST) ::Здраво. Супер штон се следат промени :) Да, да, секако тоа, во фаза на пробување/ освежување сум на главната, секој предлог и подобрување е добредојдено. Позз--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:42, 19 октомври 2025 (CEST) :::Предлог: Да се вметне врска кон статистиката за колку има активни членови, статии итн. кога ќе се притисне на вкупниот број на статии како претходно. Само што не можам да го најдам линкот кон тоа. И по „Википедија“ можеби треба да се стави запирка. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:14, 19 октомври 2025 (CEST) == Википедија:Нова статија == Добар ден, околу [[Википедија:Нова статија]], можеби кога ќе се притисне '''Започни ја!''' директно да носи до '''Создавање на''' (име на статија), наместо до '''Исход од пребарувањето'''? [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:23, 20 октомври 2025 (CEST) ::Ја барам таа опција уште :D --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 13:24, 20 октомври 2025 (CEST) == Александар Наумоски == Здраво Никола, не те разбирам со постапкава за бришење на статијава, ако имаме редица други статии за градоначалници, како баш оваа не е доволно значајна? За да немаме уредувачка војна, кажи ја причината поради која го имаш шаблонот за бришење? --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 21:31, 20 октомври 2025 (CEST) ::Пишав на страната за разговор. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 21:31, 20 октомври 2025 (CEST) == Правопис, правило бр. 66== Здраво, Никола. Те молам види го правилото бр. 66 под в), стр. 45 од [https://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Pravopis-na-Makedonskiot-Jazik.pdf Правописот од 2017 г.] „Именките запад, исток, север, југ кога со нив се именува општествен, политички или културен простор: борба меѓу Истокот и Западот, разлики меѓу Северот и Југот, како и придавките западен, источен, северен, јужен, среден итн. кога се составен дел на географски имиња, без разлика дали означуваат подрачја во географска, културна, политичка или историска смисла: Југоисточна Европа, Западна Европа, Источна Европа, Средна Европа, Западен Балкан, Јужна Македонија, Северна Италија, Западна Полска, Источна Бугарија.“ Приметив бидејќи ги враќаш именките назад со мала буква, а тоа е погрешно. :) Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:02, 31 октомври 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Помоћ == Здраво колега, ја сам уредник на википедији на српском језику, извини пишем ти на српском, али одлично се разумемо:) Треба ми једна помоћ. Видим да си ти поставио 2022. страницу [[Арлии]]. Тренутно сам узео да допуним страницу [https://sr.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%98%D0%B5&veaction=edit Арлије] ( на српском). Исто је клица ( ''никулец'') као и ваша страница. Имаш ли било какву референцу (''наводи'') за: ''Тие, за време на [[Отоманската Империја]], биле донесени од [[Анадолија]] и се населиле во тогашната покраина Румелија ?'' Тражим на интернету и не могу нигде да нађем навод за овакву тврдњу. Ова страница ( о Арлии) постоји само на македонском, српском и енглеском. Претпостављам да ви у Македонији имате више сазнања ... Благодарим за одговор и појашњење. [[User:Pisanija|Pisanija]] <small>([[User talk:Pisanija|разговор]])</small> 00:27, 5 декември 2025 (CET) :Здраво. Да, добра забелешка, нема многу информации на интернет за оваа група. Може да има во пишани медиуми (книги, статии) но моментално не ни се достапни нам. Ако случајно начекам такви информации, ќе ве известам. Секое добро <big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 08:07, 6 декември 2025 (CET) == Проблем со пробугарски уредувач на македонска википедија == @[[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] мислам дека си запознат со корисникот @[[Корисник:Jingiby|Jingiby]] кој пред неколку години исто така имаше проблем со тебе и непрекинато правеше вандализиам на статиите за [[Историја на македонскиот народ|историја на Македонија]] осoбено за [[Пајонија]] и [[Антички Македонци|Античките Македонци]]. Но сега ја пика својата великобугарска пропаганда и на статијата [[Бугари]], каде што посочил дека Бугарите се [[Јужни Словени|јужнословеснки народ]] и дека [[Македонци|Македонците]] порано се изјаснувале и биле запишувани како Бугари и дека наводно има големо [[Македонски Бугари|Бугарско малцинство во Македонија]]. Тој исто така креирал статија за да си ги исполни своите великобугарски ставови, [[Генетски проучувања на Бугарите]] каде што пробува да докаже дека Бугарите се јужнословеснки народ, а кога во реалност не се. Овој корисник мора веднашка да биде [[Википедија:Начела за блокирање|блокиран]] од [[македонска википедија]], тој не припаѓа овде и треба да му се стави забрана за уредување во целост. Со оглед на тоа што си [[Википедија:Список на администратори/TOC|администратор на македонска википедија]] имаш право да го блокираш од уредување на [[Македонска Википедија]]. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 15:49, 7 декември 2025 (CET) ::Здраво. Ќе ги разгледаме уредувањата, а за блокирање само ако има основа. Не блокираме само заради тоа што има други ставови, макар и вакви квази научно-бугарски. Позз--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:12, 14 декември 2025 (CET) == Викисредба (9 февруари 2026) == Добар ден MacedonianBoy, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:36, 2 февруари 2026 (CET) [[Мета-дијалектика]] Почитуван MacedonianBoy, би сакал да Ве информирам дека повеќе уредници и еден администратор со континуирани шаблони за бришење вандализираат сатијата [[Мета-дијалектика]]. Се работи за легитимен филозофски термин (филозофската терминилогија) која е надвор од какво било познавање и едикација од наведените арогантни лица.[[User:Мета-дијалектика|Мета-дијалектика]] <small>([[User talk:Мета-дијалектика|разговор]])</small> 02:48, 11 февруари 2026 (CET) == Update request == Hello, MacedonianBoy. Can you remove Nagorno-Karabakh, which ceased to exist in 2023, and the Armenian language from the map of Azerbaijan, which is no longer spoken after the [[:en:Expulsion of Nagorno-Karabakh Armenians]] in 2023, from the current-day maps which have no fixed date: * [[:File:Languages of Europe - mk.svg]] * [[:File:Languages of Europe.svg]] * [[:File:Languages of Europe eo.svg]] * [[:File:Simplified Languages of Europe map-eo.svg]] * [[:File:Languages of Europe fi.svg]] * [[:File:Europallingues.jpg]] * [[:File:Kaukasus klein.png]] * [[:File:How to say Hungary in European languages?.jpg]] * [[:File:Germany Name European Languages de.svg]] * [[:File:Germany Name European Languages.svg]] * [[:File:Germany Name European Languages.svg]] * [[:File:Word for Tea in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Wine in European languages.svg]] * [[:File:Word for Monday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Tuesday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Wednesday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Thursday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Friday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Saturday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Sunday in European Languages.svg]] Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 11:11, 9 март 2026 (CET) == Correction request == Hello, MacedonianBoy. In [[:File:Kurdish languages map.svg]], can you completely remove Kurdish from the map of Azerbaijan? After the abolition of [[:en:Kurdistan Uezd]] and the [[:en:Deportations of Kurds from Transcaucasia|en:Deportation of Kurds from Azerbaijan]] to Central Asia by Stalin in 1929, the Kurds never returned and Kurdish is no longer spoken in Azerbaijan. The same area was completely depopulated and repopulated three times (1929, 1993, 2020), which is now inhabited only by Azeris. I lack the knowledge in eduting SVG files, and the only thing I can do is to revert SVG files. Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 08:45, 13 март 2026 (CET) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 април 2026 (CEST) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Волф Ошлис]] == Hello MacedonianBoy, you startet this article in 2008.<br> Wolf Oschlies died on August 18th, see [https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/wolf-oschlies this obituary ad. Best regards, [[User:Aspiriniks|Aspiriniks]] <small>([[User talk:Aspiriniks|разговор]])</small> 11:32, 29 август 2026 (CEST) 3vq7s32gy1odzvn1popdu2ydofq0uqs 5621496 5621495 2026-08-29T09:32:35Z Aspiriniks 17121 /* Волф Ошлис */ 5621496 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <imagemap> Image:Flag of Mongolia.svg|150px|border|left|Знаме на Монголиiа default [[Знаме на Монголија]] desc none </imagemap> <imagemap> Image:Flag of Vanuatu.svg|150px|border|right|Знаме на Вануату default [[Знаме на Вануату]] desc none </imagemap> <div class="messagebox cleanup metadata plainlinks">{{native name|mk|Нова порака оставаіте наідолу. Обично тука одговарам, но во случаі да е нешто многу важно очекуваіте порака на вашата страна за разговор!|paren=omit}}</div> {{Clear}} <div style="font-family: Palatino Linotype;font-size:16px;padding: 8px;background: #FFFACD; color: #00416A; border: 2px solid red;-moz-border-radius: 20px;"> {{Архиви|авто=долга]]}} {{Clear}} ---- <!--НОВИТЕ ПОРАКИ ПОД ОВОЈ ЗНАК--> == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 15:07, 26 јули 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:10, 7 октомври 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Вашата страниза за Борислав Павловски == Добар ден, сакав да Ве преудпредам дека странца за Борислав Павловски веќе постои на хрватски https://hr.wikipedia.org/wiki/Borislav_Pavlovski и на српскохрватски и дека треба да ја врзете со тие јазици, инаку ќе остане „сама“. Благодарам на вниманието, Јасмина [[User:Јасмина Шопова|Јасмина Шопова]] <small>([[User talk:Јасмина Шопова|разговор]])</small> 17:32, 26 март 2025 (CET) :: Благодарам. Средено е. Секое добро!--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:27, 9 април 2025 (CEST) == Identify village in Macedonia == Drawing a detailed map of the border between Greater Albania and Greater Bulgaria during WWII including its smaller changes, I found [https://macedonia.kroraina.com/nk2/nk_2.htm#5<nowiki>] in Bulgarian, the paragraph that refers to footnote 201 lists villages that were ceeded from Bulgaria to Albania. All are east of Kicevo, I found them quickly, exept one: Подусел/Podusel. Can you identfy it?--</nowiki>[[User:Antemister|Antemister]] <small>([[User talk:Antemister|разговор]])</small> 13:44, 18 април 2025 (CEST) :Hi, I saw this message by accident, and as I visit personally these villages as part of our expeditionary project, and based that every mentioned village in the sentence are part of the small ethnographic-historical area Rabetinkol, my answer is that the village Podusel is actually the Miokazi ([[Миокази]]). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:|разговор]])</small> 17:59, 18 април 2025 (CEST) ::{{ping|Ehrlich91}}, wow, what I quick reply, thank you! Seems that this Rabetinkol area as a whole was exchanged. There was a treaty signed on 29/30/31 March 1943 between "Albania" and Bulgaria, in which the demarcation line was fixed, with small changes "north of Kachanik", the mentioned Rabetinkol area and at Lake Ohrid. Was unfortunately still not able to find that treaty. Maybe you could try google for that in Makedonian if you find that text or at least some more details about it?--[[User:Antemister|Antemister]] <small>([[User talk:Antemister|разговор]])</small> 12:00, 20 април 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден MacedonianBoy, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:02, 27 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден MacedonianBoy, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:46, 27 јуни 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Правопис == Здраво, бидејќи предлошката за главна лента е заклучена, не можам да сменам правопис. Правилно е ,,добре дојде" со празен простор, а не ,,добредојде" во овој случај. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:22, 19 октомври 2025 (CEST) ::Здраво. Супер штон се следат промени :) Да, да, секако тоа, во фаза на пробување/ освежување сум на главната, секој предлог и подобрување е добредојдено. Позз--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:42, 19 октомври 2025 (CEST) :::Предлог: Да се вметне врска кон статистиката за колку има активни членови, статии итн. кога ќе се притисне на вкупниот број на статии како претходно. Само што не можам да го најдам линкот кон тоа. И по „Википедија“ можеби треба да се стави запирка. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:14, 19 октомври 2025 (CEST) == Википедија:Нова статија == Добар ден, околу [[Википедија:Нова статија]], можеби кога ќе се притисне '''Започни ја!''' директно да носи до '''Создавање на''' (име на статија), наместо до '''Исход од пребарувањето'''? [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:23, 20 октомври 2025 (CEST) ::Ја барам таа опција уште :D --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 13:24, 20 октомври 2025 (CEST) == Александар Наумоски == Здраво Никола, не те разбирам со постапкава за бришење на статијава, ако имаме редица други статии за градоначалници, како баш оваа не е доволно значајна? За да немаме уредувачка војна, кажи ја причината поради која го имаш шаблонот за бришење? --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 21:31, 20 октомври 2025 (CEST) ::Пишав на страната за разговор. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 21:31, 20 октомври 2025 (CEST) == Правопис, правило бр. 66== Здраво, Никола. Те молам види го правилото бр. 66 под в), стр. 45 од [https://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Pravopis-na-Makedonskiot-Jazik.pdf Правописот од 2017 г.] „Именките запад, исток, север, југ кога со нив се именува општествен, политички или културен простор: борба меѓу Истокот и Западот, разлики меѓу Северот и Југот, како и придавките западен, источен, северен, јужен, среден итн. кога се составен дел на географски имиња, без разлика дали означуваат подрачја во географска, културна, политичка или историска смисла: Југоисточна Европа, Западна Европа, Источна Европа, Средна Европа, Западен Балкан, Јужна Македонија, Северна Италија, Западна Полска, Источна Бугарија.“ Приметив бидејќи ги враќаш именките назад со мала буква, а тоа е погрешно. :) Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:02, 31 октомври 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Помоћ == Здраво колега, ја сам уредник на википедији на српском језику, извини пишем ти на српском, али одлично се разумемо:) Треба ми једна помоћ. Видим да си ти поставио 2022. страницу [[Арлии]]. Тренутно сам узео да допуним страницу [https://sr.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B8%D1%98%D0%B5&veaction=edit Арлије] ( на српском). Исто је клица ( ''никулец'') као и ваша страница. Имаш ли било какву референцу (''наводи'') за: ''Тие, за време на [[Отоманската Империја]], биле донесени од [[Анадолија]] и се населиле во тогашната покраина Румелија ?'' Тражим на интернету и не могу нигде да нађем навод за овакву тврдњу. Ова страница ( о Арлии) постоји само на македонском, српском и енглеском. Претпостављам да ви у Македонији имате више сазнања ... Благодарим за одговор и појашњење. [[User:Pisanija|Pisanija]] <small>([[User talk:Pisanija|разговор]])</small> 00:27, 5 декември 2025 (CET) :Здраво. Да, добра забелешка, нема многу информации на интернет за оваа група. Може да има во пишани медиуми (книги, статии) но моментално не ни се достапни нам. Ако случајно начекам такви информации, ќе ве известам. Секое добро <big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 08:07, 6 декември 2025 (CET) == Проблем со пробугарски уредувач на македонска википедија == @[[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] мислам дека си запознат со корисникот @[[Корисник:Jingiby|Jingiby]] кој пред неколку години исто така имаше проблем со тебе и непрекинато правеше вандализиам на статиите за [[Историја на македонскиот народ|историја на Македонија]] осoбено за [[Пајонија]] и [[Антички Македонци|Античките Македонци]]. Но сега ја пика својата великобугарска пропаганда и на статијата [[Бугари]], каде што посочил дека Бугарите се [[Јужни Словени|јужнословеснки народ]] и дека [[Македонци|Македонците]] порано се изјаснувале и биле запишувани како Бугари и дека наводно има големо [[Македонски Бугари|Бугарско малцинство во Македонија]]. Тој исто така креирал статија за да си ги исполни своите великобугарски ставови, [[Генетски проучувања на Бугарите]] каде што пробува да докаже дека Бугарите се јужнословеснки народ, а кога во реалност не се. Овој корисник мора веднашка да биде [[Википедија:Начела за блокирање|блокиран]] од [[македонска википедија]], тој не припаѓа овде и треба да му се стави забрана за уредување во целост. Со оглед на тоа што си [[Википедија:Список на администратори/TOC|администратор на македонска википедија]] имаш право да го блокираш од уредување на [[Македонска Википедија]]. [[User:Инквизитор771|Инквизитор771]] <small>([[User talk:Инквизитор771|разговор]])</small> 15:49, 7 декември 2025 (CET) ::Здраво. Ќе ги разгледаме уредувањата, а за блокирање само ако има основа. Не блокираме само заради тоа што има други ставови, макар и вакви квази научно-бугарски. Позз--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:12, 14 декември 2025 (CET) == Викисредба (9 февруари 2026) == Добар ден MacedonianBoy, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:36, 2 февруари 2026 (CET) [[Мета-дијалектика]] Почитуван MacedonianBoy, би сакал да Ве информирам дека повеќе уредници и еден администратор со континуирани шаблони за бришење вандализираат сатијата [[Мета-дијалектика]]. Се работи за легитимен филозофски термин (филозофската терминилогија) која е надвор од какво било познавање и едикација од наведените арогантни лица.[[User:Мета-дијалектика|Мета-дијалектика]] <small>([[User talk:Мета-дијалектика|разговор]])</small> 02:48, 11 февруари 2026 (CET) == Update request == Hello, MacedonianBoy. Can you remove Nagorno-Karabakh, which ceased to exist in 2023, and the Armenian language from the map of Azerbaijan, which is no longer spoken after the [[:en:Expulsion of Nagorno-Karabakh Armenians]] in 2023, from the current-day maps which have no fixed date: * [[:File:Languages of Europe - mk.svg]] * [[:File:Languages of Europe.svg]] * [[:File:Languages of Europe eo.svg]] * [[:File:Simplified Languages of Europe map-eo.svg]] * [[:File:Languages of Europe fi.svg]] * [[:File:Europallingues.jpg]] * [[:File:Kaukasus klein.png]] * [[:File:How to say Hungary in European languages?.jpg]] * [[:File:Germany Name European Languages de.svg]] * [[:File:Germany Name European Languages.svg]] * [[:File:Germany Name European Languages.svg]] * [[:File:Word for Tea in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Wine in European languages.svg]] * [[:File:Word for Monday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Tuesday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Wednesday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Thursday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Friday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Saturday in European Languages.svg]] * [[:File:Word for Sunday in European Languages.svg]] Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 11:11, 9 март 2026 (CET) == Correction request == Hello, MacedonianBoy. In [[:File:Kurdish languages map.svg]], can you completely remove Kurdish from the map of Azerbaijan? After the abolition of [[:en:Kurdistan Uezd]] and the [[:en:Deportations of Kurds from Transcaucasia|en:Deportation of Kurds from Azerbaijan]] to Central Asia by Stalin in 1929, the Kurds never returned and Kurdish is no longer spoken in Azerbaijan. The same area was completely depopulated and repopulated three times (1929, 1993, 2020), which is now inhabited only by Azeris. I lack the knowledge in eduting SVG files, and the only thing I can do is to revert SVG files. Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 08:45, 13 март 2026 (CET) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 април 2026 (CEST) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == [[Волф Ошлис]] == Hello MacedonianBoy, you startet this article in 2008.<br> Wolf Oschlies died on August 18th, see [https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/wolf-oschlies this obituary ad]. Best regards, [[User:Aspiriniks|Aspiriniks]] <small>([[User talk:Aspiriniks|разговор]])</small> 11:32, 29 август 2026 (CEST) 5zkdrphefsevvdt6te2lg7abw1pfhqh 0 44208 5621415 5521712 2026-08-29T00:14:17Z NadyBarbieGirl 63459 5621415 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Калиопи Букле |Background = khaki |Img =ESC2016_-_Macedonia_02.jpg |Img_capt =Калиопи претставувајќи ја [[Македонија на Евровизија|Македонија]] на [[Евровизија 2016]]. |Alias = |Born = {{роден на и возраст|1966|12|28|df=yes}} <br />[[Охрид]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |Occupation = [[пејач]]ка |Genre = [[поп-рок]] |Years_active = 1976 - |Instrument = [[вокал]] |First_album = Калиопи - 1986 |Latest_album = Јас, Исидора - 2005 |Notable_albums = Роѓени, Обои ме, Ако денот ми е ноќ |Notable_songs = Роѓени, Месечина, Ако денот ми е ноќ |Label [[Kaliopi Music Production]] |Associated_acts = |URL = [http://www.kaliopi.com.mk/ www.kaliopi.com.mk] }} '''Калиопи Букле''' (родена како '''Калиопи Буклеска'''; р. {{рн|28|декември|1966}}) — позната и истакната [[Македонија|македонскa]] [[уметник|уметничка]], вокален изведувач, [[композитор]] и [[текстописец]] од [[Македонски Власи|влашка]] [[народност]]. Во својата татковина често е нарекувана ''Поп дива'' или ''Кралица на македонската поп-музика''. Таа е доста позната на поранешните југословенски простори каде врвот на кариерата го достигнала во осумдесеттите. Во [[Македонија]], таа важи за вонсериски уметник од светски калибар, кој покрај извонредните вокални способности во рамките на поп-музиката, изведува и компонира музика за филм, театар и балет. == Почетоци == Калиопи е родена на [[28 декември]] [[1966]] година во [[Охрид]], а детството го поминала во [[Кичево]]. Татко ѝ е со [[Македонски Власи|влашко]], а мајка ѝ со [[Македонци|македонско потекло]], но Калиопи не го зборува [[Влашки јазик|влашкиот јазик]].<ref>[http://www.mmm.com.mk/?ItemID=751A6D5221216B44B207AF47417105CE Чекајте! Моето време допрва доаѓа!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312132504/http://mmm.com.mk/?itemid=751a6d5221216b44b207af47417105ce |date=2016-03-12 }} на mmm.com.mk</ref> Ќе биде запаметена по победата на едно од првите изданија на детскиот музички фестивал ''[[Златно Славејче]]'', во [[1976]] година, со песната ''Мојата учителка''. Потоа, Калиопи го продолжува својот пат кон славата преку учеството во хорот „Развигорче“ на [[Запро Запров]], со кој учествува на бројни турнеи во Чехословачка, Словенија, Австрија, во периодот од 1978 до 1980. Се приклучува во класата на Марија Николовска и четири години изучува соло пеење. Соло пеењето ќе биде и нејзин академски избор со запишувањето на Музичката академија во 1984, во класата на Благоја Николовски. Калиопи освоила трето место на Југословенскиот натпревар во соло пеење во 1984, каде настапила како најмлад пејач на класична музика. == Група ''Калиопи'' == Својата посериозна музичка кариера ја започнала во бендот ''Калиопи'', заедно со нејзиниот поранешен сопруг, авторот [[Ромео Грил]]. Своите први две песни - ''Томи'' и ''Немој да ме будиш'', бендот ги снима за [[Македонското радио]]. Во почетокот, групата била ориентирана кон реализација на повеќе фестивалски настапи со цел успешно да се промовира на широкиот југословенски музички пазар. Првиот успешен сејугословенски хит кој произлезе од работата на оваа група беше ''Лео'', чиј автор е познатиот македонски композитор [[Глигор Копров]]. Со оваа песна, на фестивалот ''[[Опатија]]'' во [[1985]] година, Калиопи ја добива наградата за најдобра интерпретација од страна на акредитираните југословенски новинари. Истата година, групата го добива првото место на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Лето е авантура''. Исто така, тие беа претставници на [[СФРЈ|Југославија]] на ''Меѓународниот средоземен фестивал'' во Тунис, каде освојуваат второ место. Следната година, бендот го објавува својот прв албум со назив ''Калиопи''. Истата година учествува и на реномираниот ''[[Сплитски фестивал]]'' со песната ''Da more zna'' и добива награда за најдобар деби-изведувач на фестивалот, а самата песна е прогласена за една од најслушаните. Во 1986, групата повторно добива прва награда на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Остани во мене''. Вториот албум ''Rodjeni'' излегува во 1987 година. Албумот се снима во [[Загреб]] и содржи девет дотогаш необјавени песни, меѓу кои и југословенскиот мегахит ''Bato (Rodzeni)'' на кој денес се гледа како еден од апсолутно најголемите хитови во рамките на поранешната [[Југославија]]. За неа е снимен и музички спот, режиран од Антон Марти. Останати големи хитови од времето на групата ''Калиопи'' се: ''Kofer ljubavi, Ostani u meni, Nebo mi sja, Bolero Lora''... После тоа следуваат голем број настапи,програми ширум целиот простор на поранешна Југославија, а и голема концертна турнеја во тогашниот Советски Сојуз.Овој период од кариерата на Калиопи беше обележан со бројни награди меѓу кои: награда "Млад Борец" (1986), награда на "Вечер" за најпопуларно ТВ лице (1986), награда на "Нова Македонија" за најдобар изведувач (1986), награда на "Екран", за најдобар поп пејач во СФРЈ и Македонија (1986) и други. По успешната промоција на многубројните фестивали, бендот објавува дека повеќе нема да има национални фестивалски учества. Единствен исклучок беше Југословенскиот Евровизиски избор во 1988 година, каде се претставија со песната ''Емануел'' и освоија 10-то место. Во време на својата најголема популарност, Калиопи и нејзиниот поранешен сопруг и основач на групата, Ромео Грил, заминуваат во Швајцарија, со што групата се распаѓа и следи 10 годишна пауза и престанок на нивната активна музичка кариера, но сепак цело време се присутни на електронските медиуми во Македонија со своите дотогаш снимени аудио и видео материјали. Од официјалниот распад на групата во 1988 година, Калиопи одржа само еден соло концерт во Универзалната сала, во декември 1988 година. == Соло кариера и ''Обои ме'' == Калиопи во полн сјај се врати на македонската музичка естрада во 1996 година. Нејзиниот настап на Скопскиот фестивал со песната ''Само ти'', за која освои Grand Prix, беше најава за големиот come back на естрадата.Македонската забавна музика во тој период продукциски сѐ уште беше во зародиш, па враќањето на Калиопи означуваше голем чекор напред во тој правец. Таа година, Калиопи како победник на фестивалот од кој се одбира македонскиот претставник на Песна на Евровизија, требаше да ја претставува Македонија на овој избор, меѓутоа поради наметнати контроверзни правила во полуфиналето, таа не успеа да се претстави на евровизиската сцена. Во 1997 година, Калиопи освои Grand prix на фестивалот за забавни мелодии Еврофест, со песната ''Не плачи''. Следната година, таа повторно учествуваше на македонскиот избор за Песна на Евровизија, со песната ''Не заборавај'' и заврши на 9 место. Во декември 1998 година, Калиопи го објави својот прв соло албум (а трет во целокупната кариерата) ''Обои ме''. Албумот беше снимен во Базел, Швајцарија и предизвика вистинска еуфорија во Македонија. Овој албум успеа да придобие генерациски различни почитувачи на Калиопи, бидејќи понуди нови и автентични песни, кои наидоа на широк прием кај публиката. Песната ''Обои ме'' прерасна во огромен хит, кој високо котираше на сите топ листи. Во хитови прераснаа и песните:'' Дај да пијам'', ''Не плачи'', ''Черги'', ''Азија''... Подоцна, во едно свое интервју за дневниот весник Вест, Калиопи ќе изјави: ''Свесна сум дека "Обои ме" беше албум кој се случи во вистинско време, вистински албум за кам бек.'' Македонската телевизија снима специјална емисија во која Калиопи презентира видео верзии на сите песни од албумот ''Обои ме''. Во овој период, Калиопи го круниса својот успех со неколку освоени награди: Буба Мара за најдобра пејачка за 1999 и 2000, како и 12 Величествени за најдобра пејачка и најдобар албум (Обои ме) за 1999 и 2000 година. Во јануари 2000 година Калиопи ја започнува својата промотивна турнеја и го пушти новиот сингл од албумот ''Дај да пијам'', заедно со видео спот. Истата година, таа основа своја сопствена продукциска куќа - Kaliopi Music Production, која се занимава исклучиво со проекти врзани со работата на Калиопи. Во остатокот од 2000 година, таа имаше и летна турнеја, а почна да го подготвува својот втор соло албум. == ''Ако денот ми е ноќ'' == На почетокот на 2001 година, Калиопи официјално го објави својот втор албум и соработката со продуцентот, аранжер и композитор Дарко Димитров. Албумот го носи насловот ''Ако денот ми е ноќ'' и содржи 10 композиции на нејзин текст и музика и една бонус песна - преработка на старата македонска народна песна ''Сношти минав покрај вази''. Овој албум беше полн погодок за Калиопи. На него се најдоа вонсериски композиции кои веднаш станаа апсолутни хитови: носечката ''Ако денот ми е ноќ'', ''Дали ме сакаш'', ''Месечина'', ''За само еден ден'', ''На пат до Македонија''... Со издавањето на нејзиниот втор соло албум се совпадна и документарниот филм ''Повторно Калиопи'', во продукција на Македонската Телевизија, кој се емитуваше во јуни. Во јули 2001 година, Калиопи одржа unplugged концерт во античкиот амфитеатар на Хераклеја, Битола. На концертот беа присутни околу 4000 луѓе. Концертот го започна со традиционалната ''Сношти минав покрај вази'', а потоа следеа сите нејзини хитови, кои таа ги пееше заедно со публиката. == ''На пат до Македонија'' - врв на патриотските чувства == Во екот на конфликтот во Македонија од 2001 година, Калиопи го објави видео записот на песната ''На пат до Македонија'' - композиција од нејзиниот втор соло албум ''Ако денот ми е ноќ''. Песната им беше посветена на бројните македонски бранители кои ги дадоа своите животи за нивната татковина. Во спотот се претставени прекрасни живописни места од Македонија, а Калиопи е завиена во националното знаме. Песната ги разгоре патриотските чувства на Македонците и многу брзо се претвори во родољубива химна на македонскиот народ. Во едно свое интервју, Калиопи ќе изјави: ''Посакувам секој Македонец, без оглед на која националност е, а живее во Македонија и се смета како дел од оваа држава да ги почувствува зборовите и музиката како што јас ги имам почувствувано''. Во тој период, Калиопи го посети Тетово - градот кој најмногу настрада во вооружениот конфликт. Подоцна, таа го опиша чувството додека патувала за Тетово како "страотно" и дека "се чувствувала како странец во своја земја". Меѓу другото, Калиопи за ова свое искуство ќе додаде: ''Тоа ми даде надеж. Се симнавме до борбените линии каде имав средба со нашите безбедносни сили. Видов многу лица кои до ден денес ми се вржани во гради и нема никогаш да ги заборавам. Тоа се нечии деца, синови, браќа, татковци, кои ме прифатија буквално како сестра. По таа средба чувствував како од нивна уста да е кажано "да одиш Калиопи да го пренесеш ова што тука ни се случува, и да и кажеш на цела Македонија глас од сите нас, кажи како да е од нас кажано".'' На медиумското поистоветување на оваа нејзина постапка со посетата на Мерилин Монро во Виетнам, Калиопи едноставно порача дека не била поведена од маркетинг или бизнис, туку дека ја водело длабоко чувство. Калиопи со оваа песна им порача љубов и мир на сите луѓе кои живеат во Македонија: ''Сакам да порачам љубов. Сакајте се, сакајте го тоа што го имате зашто предоцна е кога нештата ќе се изгубат тогаш да почнат да се сакаат. Се е кажано за бранителите, секој еден е бранител кој доволно ја сака земјата и знае да го каже вистинскиот збор на вистинско место. Никогаш нема да ја заборавам чесноста и искреноста што ја видов во очите на нашите бранители. Ја имав приликата да ги видам одблиску. Единствено да знаат дека не се сами дека сме со нив. Тие се тие, наши синови, наши браќа, наши деца, наши бранители. Не се сами и ова е најмалку што можам да го направам за нив. Зашто сепак, тие не се бранители само на Македонците во Македонија, тие се бранители и на Албанците во Македонија кои сакаат мирен живот, на секој човек од било која националност кој е жител на Македонија. Бранители на сите луќе кои го сакаат мирот во Македонија.'' Потоа, во ноември 2001 година, следуваше големата турнеја наречена ''На пат до Македонија'', во рамките на која Калиопи имаше концерти во Кочани, Гевгелија, Куманово, Велес, Прилеп, Кавадарци, Штип, Струмица, Охрид, Радовиш, Битола и три концерти во Скопје. Истиот месец во етерот се појави и видео спотот за антологиската тема ''Месечина'', која Калиопи му ја посвети на својот син Пако, а воедно и една од песните миленички на нејзината публика, која редовно на концертите ја пее од првиот до последниот стих. == ''Најмила'' == По бројните награди за најдобар пејач, автор, песна, лице на годината, Калиопи продолжува да реди успеси во нејзината кариера. Во 2002 година повторно учествуваше со своја авторска песна на Македонскиот избор за песна на Евровизија, но овој пат не како изведувач. ''Песна за нас'', целосно потпишана од Калиопи, ја изведуваше младиот талентиран пејач Ѓорги Крстевски. На изборот, Калиопи пееше придружни вокали и свиреше на пијано, давајќи му ја својата поддршка на младиот пејач. Песната се пласираше на 5-тото место. Во јули, Калиопи го реализираше својот мега популарен сингл ''Најмила'', а веќе во октомври го објави албумот ''Најмила - Калиопи, Live and Unreleased''. Овој албум ги содржеше нејзините најголеми хитови испеани во живо, како и две нови песни - ''Најмила'' и ''Заслужена земја''. == Дива на македонскиот поп == Во 2003, Калиопи го објави својот најнов сингл ''Не ми го земај времето'', кој воедно беше најава за нејзиниот следен голем проект. Спотот за песната Не ми го земај времето привлече голем медиумски интерес бидејќи беше прв "one time shoot" спот во Македонија, снимен одеднаш, во три круга, со истите личности, во различни улоги. Главната улога ја имаше младиот глумец [[Васил Зафирчев]], а покрај него имаше уште 30 статисти. Во ноември го објави следниот сингл ''За кого постојам'', кој исто така беше проследен со извонреден видео спот. На крајот на декември, Калиопи го објави својот трет студиски соло албум ''Не ми го земај времето''. Со новиот албум, Калиопи го објави својот прв сингл наменет за екс-југословенскиот музички пазар ''Смех''. Калиопи имаше турнеја низ Македонија со цел да го промовира новиот албум, а воедно го објави новиот сингл ''Тоа сум јас'', заедно со видео запис. Потоа Калиопи заедно со [[Васил Зафирчев]] го снима дуетот ''Пурпурни дождови''. Спотот за оваа песна е едно од најартистичните остварувања што досега се видени на македонскиот телевизиски етер и пошироко. На самиот крај на 2004 година, Калиопи го објавува и дуетот со нејзината дологодишна пријателка и кума, кралицата на ромската музика [[Есма Реџепова - Теодосиевска]]. Песната го носи насловот ''Бел ден''. Во текот на 2004 година, Калиопи со својата музика е присутна и на "штиците што живот значат". Имено таа ја реализираше музиката за претставата ''Таа глумечка куќа'' (адаптација на ''Дневникот на Ана Франк'') во која главните улоги ги одиграа: [[Васил Зафирчев]], Ѕвездана Ангеловска, Ана Костовска, Милица Стојановска и други. На 15 октомври 2004 година, во Скопје се одржа премиерната изведба на првиот македонски мјузикл ''Чија си'', кој во текот на летото веќе беше промовиран во Охрид и Битола. Калиопи ја одигра улогата на Нина. Мјузиклот ''Чија си'' е дело на режисерката Виолета Џолева, која осмислуваќи го, инспирацијата ја нашла во истоимениот легендарен шлагер на Славе Димитров. Сценариото е на драмскиот писател Сашко Насев. Во овој неверојатен сценски перформанс, Калиопи покрај веќе афирмираниот вокал ги истакна и своите глумечки способности. Во декември 2004 година, се случи премиерата на претставата „Танц на ноќните пеперутки во Ориент-експресот“ на режисерката Виолета Џолева, работена по драмскиот текст на Петре Бакевски. Музиката за оваа претстава исто така беше дело на Калиопи. Во 2005 година Калиопи беше избрана заедно со уште четири други македонски пејачи за изборот на Песна за Евровизија. Но, таа се откажа од овој начин на избор и во од преостанатите изведувачи, во финалето се најдоа Александра Пилева и Мартин Вучиќ. Сепак, Калиопи беше присутна и на овој избор на Песна за Евровизија, како композитор на песната ''"Не"'' во интерпретација на Александра Пилева. Оваа моќна балада заврши на третото место. Во мај, Калиопи имаше два концерти во Шведска и настап во хрватскиот град Дубровник. Во Дубровник, Калиопи беше присутна заедно со Тоше Проески и Есма Реџепова - Теодосиевска, кои исто така се претставија на овој фестивал. Калиопи во оваа прилика ја воодушеви хрватската публика со изведбата на песната ''Želim ti reći''. Во текот на 2005 таа исто така се јави и како композитор на песната ''Само уште еден ден'' за популарната пејачка Каролина Гочева. Во септември 2005 година Калиопи го издаде албумот ''Јас, Исидора'' Во 2010 таа го издаде новиот албум Порака,кој беше одлично прифатен од јавноста. Во 2011 од страна на МРТ таа ја доби можноста да ја претставува Македонија на Евровизија 2012 во Баку каде успеа да се планира во финалето на фестивалот и го освои 12 место со песната „Црно и бело“.<ref>http://www.eurovision.tv/page/news?id=tonight_the_grand_final_of_eurovision_2012</ref> На 24 ноември 2015 година, од страна на МРТ таа повторно ја доби шансата да ја претставува Македонија на Евровизија 2016 во Стокхлом. Калиопи во Столкхлом ќе ја претстави Македонија со песната "[[Дона (песна од Калиопи)|Дона]]" од авторот и писателот Ромео Грил. Песната беше презентирана на Македонската радио-телевизија на 7 ми Март 2016 година. === Албуми === Обои ме (2000) Ако денот ми е ноќ (2001) Не ми го земај времето (2004) Желим ти речи (2008) Порака / Poruka (2010) Мелем (2013) Албум (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Лео'' || 1986 || [[МТВ|TV Skopje]] |- | ''Бато'' || 1988 || |- | ''Обои ме'' || 1999 || VIDEOLAB Production |- | ''Дај да пијам'' || 2000 || VIDEOLAB Production |- | ''Дали ме сакаш'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Ако денот ми е ноќ'' || 2001 || Томато продукција |- | ''За само еден ден'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Најмила'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Заслужена земја'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Не ми го земај времето'' || 2003 || |- | ''Дари дари дам'' || 2003 || Zoom Videolution |- | ''Тоа сум јас'' || 2003 ||Zoom Videolution |- | ''Бел ден'' || 2003 || Томато продукција |- | ''За кого постојам'' || 2004 || Томато продукција |- | ''Кога проклето ти требам'' || 2004 || Фабрика продукција |- | ''Пурпурни дождови'' || 2005 ||Томато продукција |- | ''1000 божји цветови'' || 2006 || Томато продукција |- | ''Силна'' || 2006 || |- | ''Грев'' || 2007 ||Васил Зафирчев |- | ''Пробуди ме'' || 2007 || |- | ''Љуби''|| 2008 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Желим ти речи'' || 2008 || |- | ''Љубичице'' || 2009 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Не сум како ти'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Ти'' || 2010 || D’Knock Production and 5 Group |- | ''Порука'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Мелем'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Црно и бело''|| 2012 || |- | ''Вучица'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- |'' Мрвица'' || 2013 ||Данчо Стефков |- | ''Локомотива'' || 2013 || Огнен Шапковски |- | ''Мојот дом'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Јутро'' || 2015 || Огнен Шапковски |- | ''Пожели'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Дона'' || 2016 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кестени'' || 2016 || NN Media |- | ''Роџендан'' || 2016 || NN Media |- | ''Пресуда'' || 2018 || NN Media |- | ''Хајде да пјевамо'' || 2018 || NN Media |- | ''Знам'' || 2023 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кад осване'' || 2023 || Огнен Шапковски |- | ''Ела'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Зашто'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Казна'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај ми комад душе'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај,дај ми дај'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Добро вече и лаку ноч'' || 2025 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Води ме'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,steadyflow |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.kaliopi.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200223220337/http://www.kaliopi.com.mk/ |date=2020-02-23 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=QP5DzfAz5Ek „Месечина“] во изведба на Калиопи. * [http://www.youtube.com/watch?v=KtG_CcNJfaE „Обои ме“] - официјален видео запис. * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 Дискографија на Калиопи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160520152815/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 |date=2016-05-20 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички Регистар]. {{s-start}} {{s-ach}} {{Succession box | before = [[Влатко Илиевски]]<br />со „[[Русинка (песна)|Русинка]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2012|2012]] | after = [[Влатко Лозаноски]] & [[Есма Реџепова]]<br />со „[[Пред да се раздени]]“ }} {{Succession box | before = [[Даниел Кајмакоски]]<br />со „[[Лисја есенски]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2016|2016]] | after =[[Јана Бурческа]]<br />со „[[Dance Alone]]“ }} {{s-end}} {{Македонија на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Луѓе од Кичево]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] owk4r4zehe9czzjd5qrso38dq7wf72h 5621416 5621415 2026-08-29T00:17:45Z NadyBarbieGirl 63459 /* Албуми */ 5621416 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Калиопи Букле |Background = khaki |Img =ESC2016_-_Macedonia_02.jpg |Img_capt =Калиопи претставувајќи ја [[Македонија на Евровизија|Македонија]] на [[Евровизија 2016]]. |Alias = |Born = {{роден на и возраст|1966|12|28|df=yes}} <br />[[Охрид]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |Occupation = [[пејач]]ка |Genre = [[поп-рок]] |Years_active = 1976 - |Instrument = [[вокал]] |First_album = Калиопи - 1986 |Latest_album = Јас, Исидора - 2005 |Notable_albums = Роѓени, Обои ме, Ако денот ми е ноќ |Notable_songs = Роѓени, Месечина, Ако денот ми е ноќ |Label [[Kaliopi Music Production]] |Associated_acts = |URL = [http://www.kaliopi.com.mk/ www.kaliopi.com.mk] }} '''Калиопи Букле''' (родена како '''Калиопи Буклеска'''; р. {{рн|28|декември|1966}}) — позната и истакната [[Македонија|македонскa]] [[уметник|уметничка]], вокален изведувач, [[композитор]] и [[текстописец]] од [[Македонски Власи|влашка]] [[народност]]. Во својата татковина често е нарекувана ''Поп дива'' или ''Кралица на македонската поп-музика''. Таа е доста позната на поранешните југословенски простори каде врвот на кариерата го достигнала во осумдесеттите. Во [[Македонија]], таа важи за вонсериски уметник од светски калибар, кој покрај извонредните вокални способности во рамките на поп-музиката, изведува и компонира музика за филм, театар и балет. == Почетоци == Калиопи е родена на [[28 декември]] [[1966]] година во [[Охрид]], а детството го поминала во [[Кичево]]. Татко ѝ е со [[Македонски Власи|влашко]], а мајка ѝ со [[Македонци|македонско потекло]], но Калиопи не го зборува [[Влашки јазик|влашкиот јазик]].<ref>[http://www.mmm.com.mk/?ItemID=751A6D5221216B44B207AF47417105CE Чекајте! Моето време допрва доаѓа!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312132504/http://mmm.com.mk/?itemid=751a6d5221216b44b207af47417105ce |date=2016-03-12 }} на mmm.com.mk</ref> Ќе биде запаметена по победата на едно од првите изданија на детскиот музички фестивал ''[[Златно Славејче]]'', во [[1976]] година, со песната ''Мојата учителка''. Потоа, Калиопи го продолжува својот пат кон славата преку учеството во хорот „Развигорче“ на [[Запро Запров]], со кој учествува на бројни турнеи во Чехословачка, Словенија, Австрија, во периодот од 1978 до 1980. Се приклучува во класата на Марија Николовска и четири години изучува соло пеење. Соло пеењето ќе биде и нејзин академски избор со запишувањето на Музичката академија во 1984, во класата на Благоја Николовски. Калиопи освоила трето место на Југословенскиот натпревар во соло пеење во 1984, каде настапила како најмлад пејач на класична музика. == Група ''Калиопи'' == Својата посериозна музичка кариера ја започнала во бендот ''Калиопи'', заедно со нејзиниот поранешен сопруг, авторот [[Ромео Грил]]. Своите први две песни - ''Томи'' и ''Немој да ме будиш'', бендот ги снима за [[Македонското радио]]. Во почетокот, групата била ориентирана кон реализација на повеќе фестивалски настапи со цел успешно да се промовира на широкиот југословенски музички пазар. Првиот успешен сејугословенски хит кој произлезе од работата на оваа група беше ''Лео'', чиј автор е познатиот македонски композитор [[Глигор Копров]]. Со оваа песна, на фестивалот ''[[Опатија]]'' во [[1985]] година, Калиопи ја добива наградата за најдобра интерпретација од страна на акредитираните југословенски новинари. Истата година, групата го добива првото место на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Лето е авантура''. Исто така, тие беа претставници на [[СФРЈ|Југославија]] на ''Меѓународниот средоземен фестивал'' во Тунис, каде освојуваат второ место. Следната година, бендот го објавува својот прв албум со назив ''Калиопи''. Истата година учествува и на реномираниот ''[[Сплитски фестивал]]'' со песната ''Da more zna'' и добива награда за најдобар деби-изведувач на фестивалот, а самата песна е прогласена за една од најслушаните. Во 1986, групата повторно добива прва награда на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Остани во мене''. Вториот албум ''Rodjeni'' излегува во 1987 година. Албумот се снима во [[Загреб]] и содржи девет дотогаш необјавени песни, меѓу кои и југословенскиот мегахит ''Bato (Rodzeni)'' на кој денес се гледа како еден од апсолутно најголемите хитови во рамките на поранешната [[Југославија]]. За неа е снимен и музички спот, режиран од Антон Марти. Останати големи хитови од времето на групата ''Калиопи'' се: ''Kofer ljubavi, Ostani u meni, Nebo mi sja, Bolero Lora''... После тоа следуваат голем број настапи,програми ширум целиот простор на поранешна Југославија, а и голема концертна турнеја во тогашниот Советски Сојуз.Овој период од кариерата на Калиопи беше обележан со бројни награди меѓу кои: награда "Млад Борец" (1986), награда на "Вечер" за најпопуларно ТВ лице (1986), награда на "Нова Македонија" за најдобар изведувач (1986), награда на "Екран", за најдобар поп пејач во СФРЈ и Македонија (1986) и други. По успешната промоција на многубројните фестивали, бендот објавува дека повеќе нема да има национални фестивалски учества. Единствен исклучок беше Југословенскиот Евровизиски избор во 1988 година, каде се претставија со песната ''Емануел'' и освоија 10-то место. Во време на својата најголема популарност, Калиопи и нејзиниот поранешен сопруг и основач на групата, Ромео Грил, заминуваат во Швајцарија, со што групата се распаѓа и следи 10 годишна пауза и престанок на нивната активна музичка кариера, но сепак цело време се присутни на електронските медиуми во Македонија со своите дотогаш снимени аудио и видео материјали. Од официјалниот распад на групата во 1988 година, Калиопи одржа само еден соло концерт во Универзалната сала, во декември 1988 година. == Соло кариера и ''Обои ме'' == Калиопи во полн сјај се врати на македонската музичка естрада во 1996 година. Нејзиниот настап на Скопскиот фестивал со песната ''Само ти'', за која освои Grand Prix, беше најава за големиот come back на естрадата.Македонската забавна музика во тој период продукциски сѐ уште беше во зародиш, па враќањето на Калиопи означуваше голем чекор напред во тој правец. Таа година, Калиопи како победник на фестивалот од кој се одбира македонскиот претставник на Песна на Евровизија, требаше да ја претставува Македонија на овој избор, меѓутоа поради наметнати контроверзни правила во полуфиналето, таа не успеа да се претстави на евровизиската сцена. Во 1997 година, Калиопи освои Grand prix на фестивалот за забавни мелодии Еврофест, со песната ''Не плачи''. Следната година, таа повторно учествуваше на македонскиот избор за Песна на Евровизија, со песната ''Не заборавај'' и заврши на 9 место. Во декември 1998 година, Калиопи го објави својот прв соло албум (а трет во целокупната кариерата) ''Обои ме''. Албумот беше снимен во Базел, Швајцарија и предизвика вистинска еуфорија во Македонија. Овој албум успеа да придобие генерациски различни почитувачи на Калиопи, бидејќи понуди нови и автентични песни, кои наидоа на широк прием кај публиката. Песната ''Обои ме'' прерасна во огромен хит, кој високо котираше на сите топ листи. Во хитови прераснаа и песните:'' Дај да пијам'', ''Не плачи'', ''Черги'', ''Азија''... Подоцна, во едно свое интервју за дневниот весник Вест, Калиопи ќе изјави: ''Свесна сум дека "Обои ме" беше албум кој се случи во вистинско време, вистински албум за кам бек.'' Македонската телевизија снима специјална емисија во која Калиопи презентира видео верзии на сите песни од албумот ''Обои ме''. Во овој период, Калиопи го круниса својот успех со неколку освоени награди: Буба Мара за најдобра пејачка за 1999 и 2000, како и 12 Величествени за најдобра пејачка и најдобар албум (Обои ме) за 1999 и 2000 година. Во јануари 2000 година Калиопи ја започнува својата промотивна турнеја и го пушти новиот сингл од албумот ''Дај да пијам'', заедно со видео спот. Истата година, таа основа своја сопствена продукциска куќа - Kaliopi Music Production, која се занимава исклучиво со проекти врзани со работата на Калиопи. Во остатокот од 2000 година, таа имаше и летна турнеја, а почна да го подготвува својот втор соло албум. == ''Ако денот ми е ноќ'' == На почетокот на 2001 година, Калиопи официјално го објави својот втор албум и соработката со продуцентот, аранжер и композитор Дарко Димитров. Албумот го носи насловот ''Ако денот ми е ноќ'' и содржи 10 композиции на нејзин текст и музика и една бонус песна - преработка на старата македонска народна песна ''Сношти минав покрај вази''. Овој албум беше полн погодок за Калиопи. На него се најдоа вонсериски композиции кои веднаш станаа апсолутни хитови: носечката ''Ако денот ми е ноќ'', ''Дали ме сакаш'', ''Месечина'', ''За само еден ден'', ''На пат до Македонија''... Со издавањето на нејзиниот втор соло албум се совпадна и документарниот филм ''Повторно Калиопи'', во продукција на Македонската Телевизија, кој се емитуваше во јуни. Во јули 2001 година, Калиопи одржа unplugged концерт во античкиот амфитеатар на Хераклеја, Битола. На концертот беа присутни околу 4000 луѓе. Концертот го започна со традиционалната ''Сношти минав покрај вази'', а потоа следеа сите нејзини хитови, кои таа ги пееше заедно со публиката. == ''На пат до Македонија'' - врв на патриотските чувства == Во екот на конфликтот во Македонија од 2001 година, Калиопи го објави видео записот на песната ''На пат до Македонија'' - композиција од нејзиниот втор соло албум ''Ако денот ми е ноќ''. Песната им беше посветена на бројните македонски бранители кои ги дадоа своите животи за нивната татковина. Во спотот се претставени прекрасни живописни места од Македонија, а Калиопи е завиена во националното знаме. Песната ги разгоре патриотските чувства на Македонците и многу брзо се претвори во родољубива химна на македонскиот народ. Во едно свое интервју, Калиопи ќе изјави: ''Посакувам секој Македонец, без оглед на која националност е, а живее во Македонија и се смета како дел од оваа држава да ги почувствува зборовите и музиката како што јас ги имам почувствувано''. Во тој период, Калиопи го посети Тетово - градот кој најмногу настрада во вооружениот конфликт. Подоцна, таа го опиша чувството додека патувала за Тетово како "страотно" и дека "се чувствувала како странец во своја земја". Меѓу другото, Калиопи за ова свое искуство ќе додаде: ''Тоа ми даде надеж. Се симнавме до борбените линии каде имав средба со нашите безбедносни сили. Видов многу лица кои до ден денес ми се вржани во гради и нема никогаш да ги заборавам. Тоа се нечии деца, синови, браќа, татковци, кои ме прифатија буквално како сестра. По таа средба чувствував како од нивна уста да е кажано "да одиш Калиопи да го пренесеш ова што тука ни се случува, и да и кажеш на цела Македонија глас од сите нас, кажи како да е од нас кажано".'' На медиумското поистоветување на оваа нејзина постапка со посетата на Мерилин Монро во Виетнам, Калиопи едноставно порача дека не била поведена од маркетинг или бизнис, туку дека ја водело длабоко чувство. Калиопи со оваа песна им порача љубов и мир на сите луѓе кои живеат во Македонија: ''Сакам да порачам љубов. Сакајте се, сакајте го тоа што го имате зашто предоцна е кога нештата ќе се изгубат тогаш да почнат да се сакаат. Се е кажано за бранителите, секој еден е бранител кој доволно ја сака земјата и знае да го каже вистинскиот збор на вистинско место. Никогаш нема да ја заборавам чесноста и искреноста што ја видов во очите на нашите бранители. Ја имав приликата да ги видам одблиску. Единствено да знаат дека не се сами дека сме со нив. Тие се тие, наши синови, наши браќа, наши деца, наши бранители. Не се сами и ова е најмалку што можам да го направам за нив. Зашто сепак, тие не се бранители само на Македонците во Македонија, тие се бранители и на Албанците во Македонија кои сакаат мирен живот, на секој човек од било која националност кој е жител на Македонија. Бранители на сите луќе кои го сакаат мирот во Македонија.'' Потоа, во ноември 2001 година, следуваше големата турнеја наречена ''На пат до Македонија'', во рамките на која Калиопи имаше концерти во Кочани, Гевгелија, Куманово, Велес, Прилеп, Кавадарци, Штип, Струмица, Охрид, Радовиш, Битола и три концерти во Скопје. Истиот месец во етерот се појави и видео спотот за антологиската тема ''Месечина'', која Калиопи му ја посвети на својот син Пако, а воедно и една од песните миленички на нејзината публика, која редовно на концертите ја пее од првиот до последниот стих. == ''Најмила'' == По бројните награди за најдобар пејач, автор, песна, лице на годината, Калиопи продолжува да реди успеси во нејзината кариера. Во 2002 година повторно учествуваше со своја авторска песна на Македонскиот избор за песна на Евровизија, но овој пат не како изведувач. ''Песна за нас'', целосно потпишана од Калиопи, ја изведуваше младиот талентиран пејач Ѓорги Крстевски. На изборот, Калиопи пееше придружни вокали и свиреше на пијано, давајќи му ја својата поддршка на младиот пејач. Песната се пласираше на 5-тото место. Во јули, Калиопи го реализираше својот мега популарен сингл ''Најмила'', а веќе во октомври го објави албумот ''Најмила - Калиопи, Live and Unreleased''. Овој албум ги содржеше нејзините најголеми хитови испеани во живо, како и две нови песни - ''Најмила'' и ''Заслужена земја''. == Дива на македонскиот поп == Во 2003, Калиопи го објави својот најнов сингл ''Не ми го земај времето'', кој воедно беше најава за нејзиниот следен голем проект. Спотот за песната Не ми го земај времето привлече голем медиумски интерес бидејќи беше прв "one time shoot" спот во Македонија, снимен одеднаш, во три круга, со истите личности, во различни улоги. Главната улога ја имаше младиот глумец [[Васил Зафирчев]], а покрај него имаше уште 30 статисти. Во ноември го објави следниот сингл ''За кого постојам'', кој исто така беше проследен со извонреден видео спот. На крајот на декември, Калиопи го објави својот трет студиски соло албум ''Не ми го земај времето''. Со новиот албум, Калиопи го објави својот прв сингл наменет за екс-југословенскиот музички пазар ''Смех''. Калиопи имаше турнеја низ Македонија со цел да го промовира новиот албум, а воедно го објави новиот сингл ''Тоа сум јас'', заедно со видео запис. Потоа Калиопи заедно со [[Васил Зафирчев]] го снима дуетот ''Пурпурни дождови''. Спотот за оваа песна е едно од најартистичните остварувања што досега се видени на македонскиот телевизиски етер и пошироко. На самиот крај на 2004 година, Калиопи го објавува и дуетот со нејзината дологодишна пријателка и кума, кралицата на ромската музика [[Есма Реџепова - Теодосиевска]]. Песната го носи насловот ''Бел ден''. Во текот на 2004 година, Калиопи со својата музика е присутна и на "штиците што живот значат". Имено таа ја реализираше музиката за претставата ''Таа глумечка куќа'' (адаптација на ''Дневникот на Ана Франк'') во која главните улоги ги одиграа: [[Васил Зафирчев]], Ѕвездана Ангеловска, Ана Костовска, Милица Стојановска и други. На 15 октомври 2004 година, во Скопје се одржа премиерната изведба на првиот македонски мјузикл ''Чија си'', кој во текот на летото веќе беше промовиран во Охрид и Битола. Калиопи ја одигра улогата на Нина. Мјузиклот ''Чија си'' е дело на режисерката Виолета Џолева, која осмислуваќи го, инспирацијата ја нашла во истоимениот легендарен шлагер на Славе Димитров. Сценариото е на драмскиот писател Сашко Насев. Во овој неверојатен сценски перформанс, Калиопи покрај веќе афирмираниот вокал ги истакна и своите глумечки способности. Во декември 2004 година, се случи премиерата на претставата „Танц на ноќните пеперутки во Ориент-експресот“ на режисерката Виолета Џолева, работена по драмскиот текст на Петре Бакевски. Музиката за оваа претстава исто така беше дело на Калиопи. Во 2005 година Калиопи беше избрана заедно со уште четири други македонски пејачи за изборот на Песна за Евровизија. Но, таа се откажа од овој начин на избор и во од преостанатите изведувачи, во финалето се најдоа Александра Пилева и Мартин Вучиќ. Сепак, Калиопи беше присутна и на овој избор на Песна за Евровизија, како композитор на песната ''"Не"'' во интерпретација на Александра Пилева. Оваа моќна балада заврши на третото место. Во мај, Калиопи имаше два концерти во Шведска и настап во хрватскиот град Дубровник. Во Дубровник, Калиопи беше присутна заедно со Тоше Проески и Есма Реџепова - Теодосиевска, кои исто така се претставија на овој фестивал. Калиопи во оваа прилика ја воодушеви хрватската публика со изведбата на песната ''Želim ti reći''. Во текот на 2005 таа исто така се јави и како композитор на песната ''Само уште еден ден'' за популарната пејачка Каролина Гочева. Во септември 2005 година Калиопи го издаде албумот ''Јас, Исидора'' Во 2010 таа го издаде новиот албум Порака,кој беше одлично прифатен од јавноста. Во 2011 од страна на МРТ таа ја доби можноста да ја претставува Македонија на Евровизија 2012 во Баку каде успеа да се планира во финалето на фестивалот и го освои 12 место со песната „Црно и бело“.<ref>http://www.eurovision.tv/page/news?id=tonight_the_grand_final_of_eurovision_2012</ref> На 24 ноември 2015 година, од страна на МРТ таа повторно ја доби шансата да ја претставува Македонија на Евровизија 2016 во Стокхлом. Калиопи во Столкхлом ќе ја претстави Македонија со песната "[[Дона (песна од Калиопи)|Дона]]" од авторот и писателот Ромео Грил. Песната беше презентирана на Македонската радио-телевизија на 7 ми Март 2016 година. === Албуми === * Обои ме (2000) * Ако денот ми е ноќ (2001) * Не ми го земај времето (2004) * Желим ти речи (2008) * Порака / Poruka (2010) * Мелем (2013) *Албум (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Лео'' || 1986 || [[МТВ|TV Skopje]] |- | ''Бато'' || 1988 || |- | ''Обои ме'' || 1999 || VIDEOLAB Production |- | ''Дај да пијам'' || 2000 || VIDEOLAB Production |- | ''Дали ме сакаш'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Ако денот ми е ноќ'' || 2001 || Томато продукција |- | ''За само еден ден'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Најмила'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Заслужена земја'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Не ми го земај времето'' || 2003 || |- | ''Дари дари дам'' || 2003 || Zoom Videolution |- | ''Тоа сум јас'' || 2003 ||Zoom Videolution |- | ''Бел ден'' || 2003 || Томато продукција |- | ''За кого постојам'' || 2004 || Томато продукција |- | ''Кога проклето ти требам'' || 2004 || Фабрика продукција |- | ''Пурпурни дождови'' || 2005 ||Томато продукција |- | ''1000 божји цветови'' || 2006 || Томато продукција |- | ''Силна'' || 2006 || |- | ''Грев'' || 2007 ||Васил Зафирчев |- | ''Пробуди ме'' || 2007 || |- | ''Љуби''|| 2008 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Желим ти речи'' || 2008 || |- | ''Љубичице'' || 2009 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Не сум како ти'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Ти'' || 2010 || D’Knock Production and 5 Group |- | ''Порука'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Мелем'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Црно и бело''|| 2012 || |- | ''Вучица'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- |'' Мрвица'' || 2013 ||Данчо Стефков |- | ''Локомотива'' || 2013 || Огнен Шапковски |- | ''Мојот дом'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Јутро'' || 2015 || Огнен Шапковски |- | ''Пожели'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Дона'' || 2016 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кестени'' || 2016 || NN Media |- | ''Роџендан'' || 2016 || NN Media |- | ''Пресуда'' || 2018 || NN Media |- | ''Хајде да пјевамо'' || 2018 || NN Media |- | ''Знам'' || 2023 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кад осване'' || 2023 || Огнен Шапковски |- | ''Ела'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Зашто'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Казна'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај ми комад душе'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај,дај ми дај'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Добро вече и лаку ноч'' || 2025 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Води ме'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,steadyflow |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.kaliopi.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200223220337/http://www.kaliopi.com.mk/ |date=2020-02-23 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=QP5DzfAz5Ek „Месечина“] во изведба на Калиопи. * [http://www.youtube.com/watch?v=KtG_CcNJfaE „Обои ме“] - официјален видео запис. * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 Дискографија на Калиопи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160520152815/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 |date=2016-05-20 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички Регистар]. {{s-start}} {{s-ach}} {{Succession box | before = [[Влатко Илиевски]]<br />со „[[Русинка (песна)|Русинка]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2012|2012]] | after = [[Влатко Лозаноски]] & [[Есма Реџепова]]<br />со „[[Пред да се раздени]]“ }} {{Succession box | before = [[Даниел Кајмакоски]]<br />со „[[Лисја есенски]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2016|2016]] | after =[[Јана Бурческа]]<br />со „[[Dance Alone]]“ }} {{s-end}} {{Македонија на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Луѓе од Кичево]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 54bmnd7cqtqr5ctfh74xe1xgunfzjnr 5621417 5621416 2026-08-29T00:20:14Z NadyBarbieGirl 63459 5621417 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Калиопи Букле |Background = khaki |Img =ESC2016_-_Macedonia_02.jpg |Img_capt =Калиопи претставувајќи ја [[Македонија на Евровизија|Македонија]] на [[Евровизија 2016]]. |Alias = |Born = {{роден на и возраст|1966|12|28|df=yes}} <br />[[Охрид]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |Occupation = [[пејач]]ка |Genre = [[поп-рок]] |Years_active = 1976 - |Instrument = [[вокал]] |First_album = Калиопи - 1986 |Latest_album = Јас, Исидора - 2005 |Notable_albums = Роѓени, Обои ме, Ако денот ми е ноќ |Notable_songs = Роѓени, Месечина, Ако денот ми е ноќ |Label [[Kaliopi Music Production]] |Associated_acts = |URL = [http://www.kaliopi.com.mk/ www.kaliopi.com.mk] }} '''Калиопи Букле''' (родена како '''Калиопи Буклеска'''; р. {{рн|28|декември|1966}}) — позната и истакната [[Македонија|македонскa]] [[уметник|уметничка]], вокален изведувач, [[композитор]] и [[текстописец]] од [[Македонски Власи|влашка]] [[народност]]. Во својата татковина често е нарекувана ''Поп дива'' или ''Кралица на македонската поп-музика''. Таа е доста позната на поранешните југословенски простори каде врвот на кариерата го достигнала во осумдесеттите. Во [[Македонија]], таа важи за вонсериски уметник од светски калибар, кој покрај извонредните вокални способности во рамките на поп-музиката, изведува и компонира музика за филм, театар и балет. == Почетоци == Калиопи е родена на [[28 декември]] [[1966]] година во [[Охрид]], а детството го поминала во [[Кичево]]. Татко ѝ е со [[Македонски Власи|влашко]], а мајка ѝ со [[Македонци|македонско потекло]], но Калиопи не го зборува [[Влашки јазик|влашкиот јазик]].<ref>[http://www.mmm.com.mk/?ItemID=751A6D5221216B44B207AF47417105CE Чекајте! Моето време допрва доаѓа!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312132504/http://mmm.com.mk/?itemid=751a6d5221216b44b207af47417105ce |date=2016-03-12 }} на mmm.com.mk</ref> Ќе биде запаметена по победата на едно од првите изданија на детскиот музички фестивал ''[[Златно Славејче]]'', во [[1976]] година, со песната ''Мојата учителка''. Потоа, Калиопи го продолжува својот пат кон славата преку учеството во хорот „Развигорче“ на [[Запро Запров]], со кој учествува на бројни турнеи во Чехословачка, Словенија, Австрија, во периодот од 1978 до 1980. Се приклучува во класата на Марија Николовска и четири години изучува соло пеење. Соло пеењето ќе биде и нејзин академски избор со запишувањето на Музичката академија во 1984, во класата на Благоја Николовски. Калиопи освоила трето место на Југословенскиот натпревар во соло пеење во 1984, каде настапила како најмлад пејач на класична музика. == Група ''Калиопи'' == Својата посериозна музичка кариера ја започнала во бендот ''Калиопи'', заедно со нејзиниот поранешен сопруг, авторот [[Ромео Грил]]. Своите први две песни - ''Томи'' и ''Немој да ме будиш'', бендот ги снима за [[Македонското радио]]. Во почетокот, групата била ориентирана кон реализација на повеќе фестивалски настапи со цел успешно да се промовира на широкиот југословенски музички пазар. Првиот успешен сејугословенски хит кој произлезе од работата на оваа група беше ''Лео'', чиј автор е познатиот македонски композитор [[Глигор Копров]]. Со оваа песна, на фестивалот ''[[Опатија]]'' во [[1985]] година, Калиопи ја добива наградата за најдобра интерпретација од страна на акредитираните југословенски новинари. Истата година, групата го добива првото место на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Лето е авантура''. Исто така, тие беа претставници на [[СФРЈ|Југославија]] на ''Меѓународниот средоземен фестивал'' во Тунис, каде освојуваат второ место. Следната година, бендот го објавува својот прв албум со назив ''Калиопи''. Истата година учествува и на реномираниот ''[[Сплитски фестивал]]'' со песната ''Da more zna'' и добива награда за најдобар деби-изведувач на фестивалот, а самата песна е прогласена за една од најслушаните. Во 1986, групата повторно добива прва награда на ''Видео спот фестивал'' со песната ''Остани во мене''. Вториот албум ''Rodjeni'' излегува во 1987 година. Албумот се снима во [[Загреб]] и содржи девет дотогаш необјавени песни, меѓу кои и југословенскиот мегахит ''Bato (Rodzeni)'' на кој денес се гледа како еден од апсолутно најголемите хитови во рамките на поранешната [[Југославија]]. За неа е снимен и музички спот, режиран од Антон Марти. Останати големи хитови од времето на групата ''Калиопи'' се: ''Kofer ljubavi, Ostani u meni, Nebo mi sja, Bolero Lora''... После тоа следуваат голем број настапи,програми ширум целиот простор на поранешна Југославија, а и голема концертна турнеја во тогашниот Советски Сојуз.Овој период од кариерата на Калиопи беше обележан со бројни награди меѓу кои: награда "Млад Борец" (1986), награда на "Вечер" за најпопуларно ТВ лице (1986), награда на "Нова Македонија" за најдобар изведувач (1986), награда на "Екран", за најдобар поп пејач во СФРЈ и Македонија (1986) и други. По успешната промоција на многубројните фестивали, бендот објавува дека повеќе нема да има национални фестивалски учества. Единствен исклучок беше Југословенскиот Евровизиски избор во 1988 година, каде се претставија со песната ''Емануел'' и освоија 10-то место. Во време на својата најголема популарност, Калиопи и нејзиниот поранешен сопруг и основач на групата, Ромео Грил, заминуваат во Швајцарија, со што групата се распаѓа и следи 10 годишна пауза и престанок на нивната активна музичка кариера, но сепак цело време се присутни на електронските медиуми во Македонија со своите дотогаш снимени аудио и видео материјали. Од официјалниот распад на групата во 1988 година, Калиопи одржа само еден соло концерт во Универзалната сала, во декември 1988 година. == Соло кариера и ''Обои ме'' == Калиопи во полн сјај се врати на македонската музичка естрада во 1996 година. Нејзиниот настап на Скопскиот фестивал со песната ''Само ти'', за која освои Grand Prix, беше најава за големиот come back на естрадата.Македонската забавна музика во тој период продукциски сѐ уште беше во зародиш, па враќањето на Калиопи означуваше голем чекор напред во тој правец. Таа година, Калиопи како победник на фестивалот од кој се одбира македонскиот претставник на Песна на Евровизија, требаше да ја претставува Македонија на овој избор, меѓутоа поради наметнати контроверзни правила во полуфиналето, таа не успеа да се претстави на евровизиската сцена. Во 1997 година, Калиопи освои Grand prix на фестивалот за забавни мелодии Еврофест, со песната ''Не плачи''. Следната година, таа повторно учествуваше на македонскиот избор за Песна на Евровизија, со песната ''Не заборавај'' и заврши на 9 место. Во декември 1998 година, Калиопи го објави својот прв соло албум (а трет во целокупната кариерата) ''Обои ме''. Албумот беше снимен во Базел, Швајцарија и предизвика вистинска еуфорија во Македонија. Овој албум успеа да придобие генерациски различни почитувачи на Калиопи, бидејќи понуди нови и автентични песни, кои наидоа на широк прием кај публиката. Песната ''Обои ме'' прерасна во огромен хит, кој високо котираше на сите топ листи. Во хитови прераснаа и песните:'' Дај да пијам'', ''Не плачи'', ''Черги'', ''Азија''... Подоцна, во едно свое интервју за дневниот весник Вест, Калиопи ќе изјави: ''Свесна сум дека "Обои ме" беше албум кој се случи во вистинско време, вистински албум за кам бек.'' Македонската телевизија снима специјална емисија во која Калиопи презентира видео верзии на сите песни од албумот ''Обои ме''. Во овој период, Калиопи го круниса својот успех со неколку освоени награди: Буба Мара за најдобра пејачка за 1999 и 2000, како и 12 Величествени за најдобра пејачка и најдобар албум (Обои ме) за 1999 и 2000 година. Во јануари 2000 година Калиопи ја започнува својата промотивна турнеја и го пушти новиот сингл од албумот ''Дај да пијам'', заедно со видео спот. Истата година, таа основа своја сопствена продукциска куќа - Kaliopi Music Production, која се занимава исклучиво со проекти врзани со работата на Калиопи. Во остатокот од 2000 година, таа имаше и летна турнеја, а почна да го подготвува својот втор соло албум. == ''Ако денот ми е ноќ'' == На почетокот на 2001 година, Калиопи официјално го објави својот втор албум и соработката со продуцентот, аранжер и композитор Дарко Димитров. Албумот го носи насловот ''Ако денот ми е ноќ'' и содржи 10 композиции на нејзин текст и музика и една бонус песна - преработка на старата македонска народна песна ''Сношти минав покрај вази''. Овој албум беше полн погодок за Калиопи. На него се најдоа вонсериски композиции кои веднаш станаа апсолутни хитови: носечката ''Ако денот ми е ноќ'', ''Дали ме сакаш'', ''Месечина'', ''За само еден ден'', ''На пат до Македонија''... Со издавањето на нејзиниот втор соло албум се совпадна и документарниот филм ''Повторно Калиопи'', во продукција на Македонската Телевизија, кој се емитуваше во јуни. Во јули 2001 година, Калиопи одржа unplugged концерт во античкиот амфитеатар на Хераклеја, Битола. На концертот беа присутни околу 4000 луѓе. Концертот го започна со традиционалната ''Сношти минав покрај вази'', а потоа следеа сите нејзини хитови, кои таа ги пееше заедно со публиката. == ''На пат до Македонија'' - врв на патриотските чувства == Во екот на конфликтот во Македонија од 2001 година, Калиопи го објави видео записот на песната ''На пат до Македонија'' - композиција од нејзиниот втор соло албум ''Ако денот ми е ноќ''. Песната им беше посветена на бројните македонски бранители кои ги дадоа своите животи за нивната татковина. Во спотот се претставени прекрасни живописни места од Македонија, а Калиопи е завиена во националното знаме. Песната ги разгоре патриотските чувства на Македонците и многу брзо се претвори во родољубива химна на македонскиот народ. Во едно свое интервју, Калиопи ќе изјави: ''Посакувам секој Македонец, без оглед на која националност е, а живее во Македонија и се смета како дел од оваа држава да ги почувствува зборовите и музиката како што јас ги имам почувствувано''. Во тој период, Калиопи го посети Тетово - градот кој најмногу настрада во вооружениот конфликт. Подоцна, таа го опиша чувството додека патувала за Тетово како "страотно" и дека "се чувствувала како странец во своја земја". Меѓу другото, Калиопи за ова свое искуство ќе додаде: ''Тоа ми даде надеж. Се симнавме до борбените линии каде имав средба со нашите безбедносни сили. Видов многу лица кои до ден денес ми се вржани во гради и нема никогаш да ги заборавам. Тоа се нечии деца, синови, браќа, татковци, кои ме прифатија буквално како сестра. По таа средба чувствував како од нивна уста да е кажано "да одиш Калиопи да го пренесеш ова што тука ни се случува, и да и кажеш на цела Македонија глас од сите нас, кажи како да е од нас кажано".'' На медиумското поистоветување на оваа нејзина постапка со посетата на Мерилин Монро во Виетнам, Калиопи едноставно порача дека не била поведена од маркетинг или бизнис, туку дека ја водело длабоко чувство. Калиопи со оваа песна им порача љубов и мир на сите луѓе кои живеат во Македонија: ''Сакам да порачам љубов. Сакајте се, сакајте го тоа што го имате зашто предоцна е кога нештата ќе се изгубат тогаш да почнат да се сакаат. Се е кажано за бранителите, секој еден е бранител кој доволно ја сака земјата и знае да го каже вистинскиот збор на вистинско место. Никогаш нема да ја заборавам чесноста и искреноста што ја видов во очите на нашите бранители. Ја имав приликата да ги видам одблиску. Единствено да знаат дека не се сами дека сме со нив. Тие се тие, наши синови, наши браќа, наши деца, наши бранители. Не се сами и ова е најмалку што можам да го направам за нив. Зашто сепак, тие не се бранители само на Македонците во Македонија, тие се бранители и на Албанците во Македонија кои сакаат мирен живот, на секој човек од било која националност кој е жител на Македонија. Бранители на сите луќе кои го сакаат мирот во Македонија.'' Потоа, во ноември 2001 година, следуваше големата турнеја наречена ''На пат до Македонија'', во рамките на која Калиопи имаше концерти во Кочани, Гевгелија, Куманово, Велес, Прилеп, Кавадарци, Штип, Струмица, Охрид, Радовиш, Битола и три концерти во Скопје. Истиот месец во етерот се појави и видео спотот за антологиската тема ''Месечина'', која Калиопи му ја посвети на својот син Пако, а воедно и една од песните миленички на нејзината публика, која редовно на концертите ја пее од првиот до последниот стих. == ''Најмила'' == По бројните награди за најдобар пејач, автор, песна, лице на годината, Калиопи продолжува да реди успеси во нејзината кариера. Во 2002 година повторно учествуваше со своја авторска песна на Македонскиот избор за песна на Евровизија, но овој пат не како изведувач. ''Песна за нас'', целосно потпишана од Калиопи, ја изведуваше младиот талентиран пејач Ѓорги Крстевски. На изборот, Калиопи пееше придружни вокали и свиреше на пијано, давајќи му ја својата поддршка на младиот пејач. Песната се пласираше на 5-тото место. Во јули, Калиопи го реализираше својот мега популарен сингл ''Најмила'', а веќе во октомври го објави албумот ''Најмила - Калиопи, Live and Unreleased''. Овој албум ги содржеше нејзините најголеми хитови испеани во живо, како и две нови песни - ''Најмила'' и ''Заслужена земја''. == Дива на македонскиот поп == Во 2003, Калиопи го објави својот најнов сингл ''Не ми го земај времето'', кој воедно беше најава за нејзиниот следен голем проект. Спотот за песната Не ми го земај времето привлече голем медиумски интерес бидејќи беше прв "one time shoot" спот во Македонија, снимен одеднаш, во три круга, со истите личности, во различни улоги. Главната улога ја имаше младиот глумец [[Васил Зафирчев]], а покрај него имаше уште 30 статисти. Во ноември го објави следниот сингл ''За кого постојам'', кој исто така беше проследен со извонреден видео спот. На крајот на декември, Калиопи го објави својот трет студиски соло албум ''Не ми го земај времето''. Со новиот албум, Калиопи го објави својот прв сингл наменет за екс-југословенскиот музички пазар ''Смех''. Калиопи имаше турнеја низ Македонија со цел да го промовира новиот албум, а воедно го објави новиот сингл ''Тоа сум јас'', заедно со видео запис. Потоа Калиопи заедно со [[Васил Зафирчев]] го снима дуетот ''Пурпурни дождови''. Спотот за оваа песна е едно од најартистичните остварувања што досега се видени на македонскиот телевизиски етер и пошироко. На самиот крај на 2004 година, Калиопи го објавува и дуетот со нејзината дологодишна пријателка и кума, кралицата на ромската музика [[Есма Реџепова - Теодосиевска]]. Песната го носи насловот ''Бел ден''. Во текот на 2004 година, Калиопи со својата музика е присутна и на "штиците што живот значат". Имено таа ја реализираше музиката за претставата ''Таа глумечка куќа'' (адаптација на ''Дневникот на Ана Франк'') во која главните улоги ги одиграа: [[Васил Зафирчев]], Ѕвездана Ангеловска, Ана Костовска, Милица Стојановска и други. На 15 октомври 2004 година, во Скопје се одржа премиерната изведба на првиот македонски мјузикл ''Чија си'', кој во текот на летото веќе беше промовиран во Охрид и Битола. Калиопи ја одигра улогата на Нина. Мјузиклот ''Чија си'' е дело на режисерката Виолета Џолева, која осмислуваќи го, инспирацијата ја нашла во истоимениот легендарен шлагер на Славе Димитров. Сценариото е на драмскиот писател Сашко Насев. Во овој неверојатен сценски перформанс, Калиопи покрај веќе афирмираниот вокал ги истакна и своите глумечки способности. Во декември 2004 година, се случи премиерата на претставата „Танц на ноќните пеперутки во Ориент-експресот“ на режисерката Виолета Џолева, работена по драмскиот текст на Петре Бакевски. Музиката за оваа претстава исто така беше дело на Калиопи. Во 2005 година Калиопи беше избрана заедно со уште четири други македонски пејачи за изборот на Песна за Евровизија. Но, таа се откажа од овој начин на избор и во од преостанатите изведувачи, во финалето се најдоа Александра Пилева и Мартин Вучиќ. Сепак, Калиопи беше присутна и на овој избор на Песна за Евровизија, како композитор на песната ''"Не"'' во интерпретација на Александра Пилева. Оваа моќна балада заврши на третото место. Во мај, Калиопи имаше два концерти во Шведска и настап во хрватскиот град Дубровник. Во Дубровник, Калиопи беше присутна заедно со Тоше Проески и Есма Реџепова - Теодосиевска, кои исто така се претставија на овој фестивал. Калиопи во оваа прилика ја воодушеви хрватската публика со изведбата на песната ''Želim ti reći''. Во текот на 2005 таа исто така се јави и како композитор на песната ''Само уште еден ден'' за популарната пејачка Каролина Гочева. Во септември 2005 година Калиопи го издаде албумот ''Јас, Исидора'' Во 2010 таа го издаде новиот албум Порака,кој беше одлично прифатен од јавноста. Во 2011 од страна на МРТ таа ја доби можноста да ја претставува Македонија на Евровизија 2012 во Баку каде успеа да се планира во финалето на фестивалот и го освои 12 место со песната „Црно и бело“.<ref>http://www.eurovision.tv/page/news?id=tonight_the_grand_final_of_eurovision_2012</ref> На 24 ноември 2015 година, од страна на МРТ таа повторно ја доби шансата да ја претставува Македонија на Евровизија 2016 во Стокхлом. Калиопи во Столкхлом ќе ја претстави Македонија со песната "[[Дона (песна од Калиопи)|Дона]]" од авторот и писателот Ромео Грил. Песната беше презентирана на Македонската радио-телевизија на 7 ми Март 2016 година. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Калиопи]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 7 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 48 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * Обои ме (2000) * Ако денот ми е ноќ (2001) * Не ми го земај времето (2004) * Желим ти речи (2008) * Порака / Poruka (2010) * Мелем (2013) *Албум (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Лео'' || 1986 || [[МТВ|TV Skopje]] |- | ''Бато'' || 1988 || |- | ''Обои ме'' || 1999 || VIDEOLAB Production |- | ''Дај да пијам'' || 2000 || VIDEOLAB Production |- | ''Дали ме сакаш'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Ако денот ми е ноќ'' || 2001 || Томато продукција |- | ''За само еден ден'' || 2001 || Фабрика продукција |- | ''Најмила'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Заслужена земја'' || 2002 || Zoom Videolution |- | ''Не ми го земај времето'' || 2003 || |- | ''Дари дари дам'' || 2003 || Zoom Videolution |- | ''Тоа сум јас'' || 2003 ||Zoom Videolution |- | ''Бел ден'' || 2003 || Томато продукција |- | ''За кого постојам'' || 2004 || Томато продукција |- | ''Кога проклето ти требам'' || 2004 || Фабрика продукција |- | ''Пурпурни дождови'' || 2005 ||Томато продукција |- | ''1000 божји цветови'' || 2006 || Томато продукција |- | ''Силна'' || 2006 || |- | ''Грев'' || 2007 ||Васил Зафирчев |- | ''Пробуди ме'' || 2007 || |- | ''Љуби''|| 2008 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Желим ти речи'' || 2008 || |- | ''Љубичице'' || 2009 || [[Дејан Милиќевиќ]] |- | ''Не сум како ти'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Ти'' || 2010 || D’Knock Production and 5 Group |- | ''Порука'' || 2010 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Мелем'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Црно и бело''|| 2012 || |- | ''Вучица'' || 2012 || Александар Ристовски-Принц |- |'' Мрвица'' || 2013 ||Данчо Стефков |- | ''Локомотива'' || 2013 || Огнен Шапковски |- | ''Мојот дом'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Јутро'' || 2015 || Огнен Шапковски |- | ''Пожели'' || 2015 || Томато продукција |- | ''Дона'' || 2016 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кестени'' || 2016 || NN Media |- | ''Роџендан'' || 2016 || NN Media |- | ''Пресуда'' || 2018 || NN Media |- | ''Хајде да пјевамо'' || 2018 || NN Media |- | ''Знам'' || 2023 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Кад осване'' || 2023 || Огнен Шапковски |- | ''Ела'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Зашто'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Казна'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај ми комад душе'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Дај,дај ми дај'' || 2024 || Огнен Шапковски |- | ''Добро вече и лаку ноч'' || 2025 || Александар Ристовски-Принц |- | ''Води ме'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,steadyflow |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски== * [http://www.kaliopi.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200223220337/http://www.kaliopi.com.mk/ |date=2020-02-23 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=QP5DzfAz5Ek „Месечина“] во изведба на Калиопи. * [http://www.youtube.com/watch?v=KtG_CcNJfaE „Обои ме“] - официјален видео запис. * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 Дискографија на Калиопи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160520152815/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7034 |date=2016-05-20 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички Регистар]. {{s-start}} {{s-ach}} {{Succession box | before = [[Влатко Илиевски]]<br />со „[[Русинка (песна)|Русинка]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2012|2012]] | after = [[Влатко Лозаноски]] & [[Есма Реџепова]]<br />со „[[Пред да се раздени]]“ }} {{Succession box | before = [[Даниел Кајмакоски]]<br />со „[[Лисја есенски]]“ | title = [[Македонија на Евровизија]] | years = [[Евровизија 2016|2016]] | after =[[Јана Бурческа]]<br />со „[[Dance Alone]]“ }} {{s-end}} {{Македонија на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Луѓе од Кичево]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] 61ifllt04xt1w5k6gqcygmhr52wd55q 10 64896 5621441 373039 2026-08-29T05:34:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Infobox Boxer]] на [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] 373039 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Boxer | name = Marcel Cerdan | image = Marcel Cerdan.jpg | caption = | nickname = ''Le Bombardier Marocain'' (The Moroccan Bomber)<br>Casablanca Clouter | realname = Marcellin Cerdan | weight = [[Middleweight]] | nationality={{flagicon|FRA}} [[France|French]] | birth_date = [[July 22]], [[1916]] | birth_place = [[Sidi Bel Abbes]], [[French Algeria]] (now [[Algeria]]) | death_date = {{death date and age|1949|10|27|1916|7|22|mf=y}} | death_place = [[São Miguel Island]], [[Azores]], [[Portugal]] | style = Orthodox | total = 117 | wins = 113 | KO = 66 | losses = 4 | draws = 0 | no contests = 0 | footnotes = }} 9n5ylbtywgbhd6vla6lsppouirv532d 5621445 5621441 2026-08-29T05:53:21Z Bjankuloski06 332 5621445 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap | _template = Infobox sportsperson | _include-positional = yes | _alias-map = module2:module3 | _exclude = reach, stance, total, wins, KO, losses, draws, no_contests, box_rec_name, box_rec | embed_header = Кариера | career_header = Кариера | template_name = Инфокутија Боксер | weight_class_type = [[Тежинска категорија|Тежинска&nbsp;категорија]] | module2 = {{Infobox | child = yes | autoheaders = yes | headerstyle = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: #CCCC99; color: black;}} | label1 = Досег | data1 = {{#if:{{{reach|}}}|{{Infobox person/length|{{{reach}}}}}}} | label2 = Став | data2 = {{{stance|}}} | header3 = Boxing record{{#if:{{{box_rec|}}}|{{refn|1={{Cite web |url=https://boxrec.com/en/boxer/{{{box_rec|}}} |title=Boxing record for {{If empty|{{{box_rec_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |website=BoxRec}}}}}} | label4 = Вк.&nbsp;борби | data4 = {{{total|}}} | label5 = Победи | data5 = {{{wins|}}} | label6 = Нокаутски&nbsp;победи | data6 = {{{KO|}}} | label7 = Порази | data7 = {{{losses|}}} | label8 = Нерешени | data8 = {{{draws|}}} | label9 = Неостварени&nbsp;борби | data9 = {{{no_contests|}}} }} }}<!-- Tracking categories -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] | cat = | module2; module3 | child; embed | stance; style }}<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude> {{документација}} </noinclude> c4mp266ni3g30zof5f4jkarblpucnso 5621446 5621445 2026-08-29T05:53:56Z Bjankuloski06 332 5621446 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Template wrapper|wrap | _template = Infobox sportsperson | _include-positional = yes | _alias-map = module2:module3 | _exclude = reach, stance, total, wins, KO, losses, draws, no_contests, box_rec_name, box_rec | embed_header = Кариера | career_header = Кариера | template_name = Инфокутија Боксер | weight_class_type = [[Тежинска категорија|Тежинска&nbsp;категорија]] | module2 = {{Infobox | child = yes | autoheaders = yes | headerstyle = {{#ifeq:{{If empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||background-color: #CCCC99; color: black;}} | label1 = Досег | data1 = {{#if:{{{reach|}}}|{{Infobox person/length|{{{reach}}}}}}} | label2 = Став | data2 = {{{stance|}}} | header3 = Boxing record{{#if:{{{box_rec|}}}|{{refn|1={{Cite web |url=https://boxrec.com/en/boxer/{{{box_rec|}}} |title=Boxing record for {{If empty|{{{box_rec_name|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |website=BoxRec}}}}}} | label4 = Вк.&nbsp;борби | data4 = {{{total|}}} | label5 = Победи | data5 = {{{wins|}}} | label6 = Нокаутски&nbsp;победи | data6 = {{{KO|}}} | label7 = Порази | data7 = {{{losses|}}} | label8 = Нерешени | data8 = {{{draws|}}} | label9 = Неостварени&nbsp;борби | data9 = {{{no_contests|}}} }} }}<!-- Tracking categories -->{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] | cat = | module2; module3 | child; embed | stance; style }}<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за боксот]] </noinclude> 66fruw4b1jbds8fjvwk1c0td0fyjqq5 0 68414 5621474 5408130 2026-08-29T07:10:18Z Кочев 51418 /* Претседатели */ 5621474 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација |name = Македонски научен институт |native_name = Македонски научен институт |native_name_lang = [[Бугарски јазик|бугарски]] |image = Македонски научен институт.png |image_border = |size = 100п |caption = |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = МНИ |motto = |formation = {{start date and age|df=yes|1923|12|21}} |extinction = |type = Институт |status = активен |purpose = |headquarters = ул. „Пиротска“ бр. 5 |location = [[Софија]], [[Бугарија]] |region_served = |membership = |language = [[Бугарски јазик|бугарски]] |leader_title = Претседател |leader_name = [[Георги Николов]]<ref name="претседател">{{cite web |url=http://www.mni.bg/2020/08/mni-izbra-nov-predsedatel-i-rukovodni.html |title=МНИ избра нов председател и ръководни органи |last= |first= |date=1 август 2020 |website=http://www.mni.bg/ |publisher=Македонски научен институт |access-date=19 јануари 2021}}</ref> |main_organ = |parent_organization = |affiliations = [[ВМРО-БНД]]<ref name="мни-бнд" /><ref name="мни-бнд1" /> |num_staff = |num_volunteers = |budget = >100,000 [[Бугарски лев|лева]]<ref name="мни-бнд">{{cite news |last=Паунова |first=Полина |date=26 ноември 2020 |title="Какъв е вашият проблем". Как ВМРО урежда пари от бюджета за близки сдружения |url=https://www.svobodnaevropa.bg/a/30967858.html |work=Свободна Европа |language=бугарски |location=Бугарија |access-date=19 јануари 2021}}</ref> |website = [http://www.mni.bg/ mni.bg] |remarks = }} '''Македонскиот научен институт''' ({{langx|bg|Македонски научен институт}}, скрат. '''МНИ''') — организациjа создадена во [[Софија]], [[Бугарија]] во [[1923]] година чија главна цел е застапување и бранење на тезата за бугарскиот карактер на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Македонци|македонскиот народ]].<ref name="мни-бнд1">{{cite news |last= |first= |date=27 ноември 2020 |title=Институт на Каракачанов со владини пари го „разобличува“ бугарскиот карактер на Македонија |url=https://p.dw.com/p/3ltHy |work=DW Македонија |location=Македонија |access-date=19 јануари 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mni.bg/2013/06/ustav-na-mni.html |title=Настоящ устав на МНИ |last= |first= |date=17 јуни 2013 |website=http://www.mni.bg/ |publisher=Македонски научен институт |access-date=19 јануари 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mni.bg/2013/06/kratka-istoria-na-makedonskia-nauchen.html |title=Кратка история на Македонския научен институт |last= |first= |date=25 јуни 2013 |website=http://www.mni.bg/ |publisher=Македонски научен институт |access-date=19 јануари 2021}}</ref> За остварување на своите цели, Македонскиот научен институт добива финансиски средства од [[Бугарија|бугарската влада]].<ref name="мни-бнд" /> Македонскиот научен институт дел од своите активности во Македонија ги изведува во соработка со [[Бугарски културен клуб - Скопје|Бугарскиот културен клуб во Скопје]] преку страницата за вести [http://tatkovina.info/ tatkovina.info].<ref>{{cite web |url=http://tatkovina.info/контакти/ |title=Импресум на tatkovina.info |access-date=22 јануари 2021 |publisher=tatkovina.info |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030173014/http://tatkovina.info/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8/ |archive-date=30 октомври 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bkks.org/rakovodstvo |title=Раководство на БККС |access-date=22 јануари 2021 |publisher=Бугарски културен клуб - Скопје |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924215754/https://www.bkks.org/rakovodstvo |archive-date=24 септември 2020}}</ref> == Историjа == == Современост == == ''Македонски преглед'' == {{главна|Македонски преглед}} '''''Македонски преглед''''' е тримесечно списание на Македонскиот научен институт. Првото издание е испечатено во [[1924]]. Главната цел на списанието е пропагирање на целите и активностите на МНИ. == Претседатели == {|class="wikitable" style="text-align:center" |-- ! width=8|# ! width=175|Име<br><small>(роден – починал) ! Слика ! width=200 colspan=2|Мандат |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 1 | [[Иван Георгов]]<br><small>(1862–1936) || [[Податотека:Ivan Georgov (portrait).jpg|60px]] || [[21 декември]]<br/>[[1923]] || [[1927]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 2 | [[Љубомир Милетиќ]]<br><small>(1863–1937) || [[Податотека:Lyubomir Miletich Shtip.jpg|60px]] || [[1928]] || [[1937]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 3 | [[Никола Стоjанов]]<br><small>(1874–1967) || [[Податотека:Nikola Stoyanov 1922.jpg|60px]] || [[1938]] || [[1945]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 4 | [[Димитар Силјановски]]<br><small>(1892–1971) || [[Податотека:Dimitar Siliјanovski mni.jpg|60px]] || [[1945]] || [[1945]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 5 | [[Георги Кулишев]]<br><small>(1885–1974) || [[Податотека:Georgi Kulishev portrait.jpg|60px]] || [[1945]] || [[1947]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 6 | [[Петар Шапкарев]]<br><small>(1908–1997) || [[Податотека:Petar Shapkarev mni.jpg|60px]] || [[1990]] || [[1997]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 7 | [[Димитар Гоцев]]<br><small>(1945-) || [[Податотека:Dimitar Gocev mni.jpg|60px]] || [[1997]] || [[2008]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 8 | [[Трендафил Митев]]<br><small>(1950-) || [[Податотека:Trendafil Mitev mni.jpg|60px]] || [[2008]] || [[14 јуни]]<br/>[[2014]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 9 | [[Александар Гребенаров]]<br><small>(1953-) || [[Податотека:Aleksandar Grebenarov mni.jpg|60px]] || [[14 јуни]]<br/>[[2014]] || [[1 август]]<br/>[[2020]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 10 | [[Георги Николов (историчар)|Георги Николов]]<br><small>(1957-) || [[Податотека:Georgi Nikolov mni.jpg|60px]] || [[1 август]]<br/>[[2020]]<ref name="претседател" /> || [[9 март]]<br/>[[2026]] |-- ! style="background:#005ab3; color:white;"| 11 | [[Милен Михов]]<br><small>(1961-) || || [[9 март]]<br/>[[2026]] || на функција |-- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mni.bg/ Мрежно место на Македонскиот научен институт] [[Категорија:Македонски научен институт| ]] jktiyje60ye8tqxhkuhpuskfljdfuq3 0 100741 5621327 5500891 2026-08-28T18:55:31Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621327 wikitext text/x-wiki {{Infobox Harry Potter character |image =Hermione Granger.jpg |caption = [[Ема Ватсон]] како Хермиона Гренџер <br />во ''[[Хари Потер и Редот на фениксот (филм)|Хари Потер и Редот на фениксот]]'' |name = Хермиона Џин Гренџер |house = [[Грифиндор]] |portrayer = [[Ема Ватсон]] |House = Грифиндор |appearance = ''[[Хари Потер и Каменот на мудроста]]'' }} '''Хермиона Џин Гренџер''' ({{langx|en|Hermione Jean Granger}}) — [[измислен лик]] и една од тројцата [[протагонист]]и (останатите двајца се [[Хари Потер (лик)|Хари Потер]] и [[Рон Визли]]) во серијалот романи ''[[Хари Потер]]'' на [[Џ. К. Роулинг]]. За првпат се појавува во првиот роман, ''[[Хари Потер и Каменот на мудроста]]'', како нова ученичка на пат кон [[Хогвортс]]. Како што напредува серијалот, таа развива цврсто пријателство со [[Хари Потер (лик)|Хари Потер]] и честопати ја користи својата остроумност, својот брз разум и енциклопедиско знаење за да му помогне. Роулинг има изјавено дека Хермиона ја потсетува на самата себе како помлада, со нејзината несигурност и страв од неуспех.<ref>{{Citation |last=Rowling |first=J.K. |title=Section:Extra Stuff - Hermione Granger |url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8 |publisher=jkrowling.com |date= |accessdate=2008-09-19 |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916201222/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8 |url-status=dead }}</ref> Во македонскиот превод на првите пет книги, како и повеќето ликови, така и кај овој презимето е променето да одговара на поглавните особини на ликот. Преведувачот, „за да го доближи романот до нашата читателска публика, одредени имиња транскрибира, давајќи им македонски значења, со забелешка за малата недоследност при преводот, бидејќи се налетува на нелогични македонско - англиски комбинации“ објаснето во весникот ''[[Вест (дневен весник)|Вест]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=20187&idg=2&idb=450&rubrika=Kultura|accessdate=2009-12-13|title=архивски примерок|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191054/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=20187&idg=2&idb=450&rubrika=Kultura|url-status=dead}}</ref> Во овој случај, ''Хермиона Гренџер'' е променета во ''Хермиона Желбогорска''. Во преводот на шестиот дел кој е преземан од друга издавачка куќа името е оставено во оригинал. == Појавувања == === Прва книга === Хермиона првпат се појавува во ''[[Хари Потер и Каменот на мудроста|Каменот на мудроста]]'' кога ги запознава идните соучесници Хари и Рон на [[Хогвортс Експрес]]. Таа постојано ги нервира со своето знаење, поради што на почетокот Хари и Рон ја сметаат за арогантна, особено откако го прекорува Рон за тоа како ја изговорил магијата за ''[[Магии во Хари Потер#Wingardium Leviosa|левитација]]''.<ref name="{{ХП1}}ch69">{{ХП1}}, глави 6-9.</ref> И на двајцата таа не им се допаѓа, но тоа се променува кога и двајцата ризикуваат да бидат казнети и решаваат да ја спасат од трол. Во знак на благодарност таа ја презема вината кога надлежните откриваат за спасувањето. Оваа случка го означува почетокот на нивното пријателство.<ref name="{{ХП1}}ch9">{{ХП1}}, глава 10.</ref> Добрата логика на Хермиона подоцна му овозможува на триото да решат загатка неопходна за повраќање на каменот на мудроста, а и помага во поразувањето на растението ѓаволска стапица. Роулинг на своето мрежно место вели дека се спротивставувала на барањата на нејзиниот уредник да ја отстрани сцената со тролот. „Хермиона е толку здодевна во раниот дел на ''Каменот на мудроста'' поради што јас навистина почувствував дека е потребно нешто (бувално) огромно да ја зближи со Хари и Рон“"<ref name="rowlinghermione">{{cite web |last=Rowling |first=J. K. |title=Extra Stuff |url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916201222/http://www.jkrowling.com/textonly/en/extrastuff_view.cfm?id=8 |archive-date=16 September 2008 |access-date=19 September 2008 |website=J.K. Rowling Official Site |publisher=}}</ref> === Втора до четврта книга === Во ''[[Хари Потер и Одајата на тајните]]'', ликот на Хермиона е се поотворен на читателите. Таа почнува да го симпатизира новиот и згоден професор по [[Хогвортс#Одбрана од мрачните вештини|одбрана од мрачните вештини]], [[Гилдерој Локхарт]].<ref name="{{ХП2}}ch6">{{ХП2}}, глава 6.</ref> За време на утринско соочување помеѓу грифиндорскиот и слитеринтскиот [[квидич]]ки тим, [[Драко Малфој]] ја нарекува ''Калливокрвка''. Двата настани придонесуваат во развојот на ликот, со тоа што Хермиона учи да се справи со сите предрасуди што ги имаат волшебници кон луѓето од неволшебничко семејство и согледува дека не е секогаш во право откако се открива вистинскиот идентитет на професорот Локхарт. Кога т.н. наследник на Слитерин повторно ја отвора одајата на тајните, Хермиона решава да приготви полисоковна напивка, која би му овозможила на триото да заземат лик на ученици од Слитерин, а со тоа да му се приближат на Малфој и да ги расчистат нивните сомнежи. Сепак, таа не им се придружува на Хари и Рон во истрагата бидејќи по грешка се претвора во мачка наместо во Милсент Балстрод, ученичка од Слитерин со која Хермиона е во пар на секцијата по двобој; таа завршува во болница поради грешната трансформација. Хермиона е скаменета од [[Басилиск (Хари Потер)|басилискот]] откако успешно го идентификува истиот; иако лежи онеспособена во болничкото крило, нејзината информација е клучна за Хари и Рон во нивната успешна мисија да ја разрешат мистеријата на [[Хогвортс#Одајата на тајните|одајата на тајните]]. Хермиона се отскаменува откако Хари го убива басилискот, но е разурната кога дознава дека завршните тестови се откажани од страна на училиштето.<ref name="{{ХП2}}ch18">{{ХП2}}, глава 18.</ref> == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни книги == * [http://www.hp-lexicon.org/wizards/granger.html#Hermione Hermione's entry] at [[Harry Potter Lexicon]] {{Хари Потер}} {{DEFAULTSORT:Гренџер, Хермиона}} [[Категорија:Ликови од Хари Потер]] [[de:Figuren der Harry-Potter-Romane#Hermine Granger]] 2ynj577kiarvxj7r0cchqq8382xmra0 0 110471 5621281 4340172 2026-08-28T15:12:41Z Gurther 105215 /* */ 5621281 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=17}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија и Океанија == 1wyd7gbdb4p0e5pbdnzgokm37pkr9df 0 110597 5621282 4340705 2026-08-28T15:13:19Z Gurther 105215 /* */ 5621282 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=47}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија и Океанија == 0zkblr3b464sherrqopktj1co7y1odw 0 110682 5621283 4340927 2026-08-28T15:13:45Z Gurther 105215 /* */ 5621283 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=67}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија и Океанија == 1g3qn78n282odlq9l42veqs45neynfr 0 113556 5621280 4339637 2026-08-28T15:12:11Z Gurther 105215 /* */ 5621280 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1217}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == 387pj2a422mlir7pciitwv2vunkolq6 0 113558 5621279 4341053 2026-08-28T15:11:29Z Gurther 105215 /* */ 5621279 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=783}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == 9re2b3rzzst7xoz6vn5xma54qbogg50 0 113562 5621278 4341054 2026-08-28T15:10:48Z Gurther 105215 /* */ 5621278 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=784}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == g6vt3nphzzx9elme5xvop88qwuc8kbz 0 113580 5621277 4339631 2026-08-28T15:09:03Z Gurther 105215 /* */ 5621277 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1211}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == g4pqr7o61utd17t0uvnzo1mifw5ztrq 0 115996 5621437 5325241 2026-08-29T05:33:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Германски боксер]] на [[Боксер (кучешка раса)]] 5325241 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Внимание}} {{Викифицирање}} [[Податотека:Male fawn Boxer undocked.jpg|мини]] '''Боксерот''' е потомок на борбените кучиња уште од античко време. Ова куче е со средни димензии, во облик на коца (должината и висината на телото се еднакви). Исто така има коцкеста [[глава]] со силна и широка [[вилица]].<ref name="BoxerHead">{{cite web |url= http://www.worldwideboxer.com/PAGE6.html |title= The Boxer Head |author=The Worldwide Boxer }}</ref> Изразот на лицето не смее да му биде тажен или остар. Погледот треба да оддава енергија и интелегенција и да зрачи со верност. Ова куче е брзо и елегантно и не смее да биде премногу слаб. Влакната му се кратки и сјајни, од темноеленеста до [[жолта]] боја, а најбарана е бојата помеѓу овие две. == Особености == Иако се вбројува во службени кучиња, пред сè е домашно куче. Палав е, разигран, извонредно внимателен кон децата и останатите членови на семејството. Карактеристично за него е да ги турка домашните со муцката со што ја покажува својата наклоност. Неговите кратки [[влакна]] лесно се негуваат. Скромен е и задоволен со престојот во стан, каде не лае премногу. Неговата живост и потреба за движење бара редовни и долги прошетки. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Кучешки раси]] dbpm5vscmjp58ip2eblpcpuxxoku28t 1 138789 5621439 681236 2026-08-29T05:33:42Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Германски боксер]] на [[Разговор:Боксер (кучешка раса)]] 681236 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} fi9ukiti4ejqtjl9wpque6tk8asqqvm 0 166570 5621444 5570831 2026-08-29T05:52:24Z Bjankuloski06 332 5621444 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Херцеговина | native_name = Hercegovina<br />Херцеговина | native_name_lang = sh | settlement_type = [[Историски регион]] на [[Босна и Херцеговина]] | image_map = File:Herzegovina location map simple.svg | map_caption = Областа Херцеговина | coordinates = {{coord|43|28|37|N|17|48|54|E|region:BA|display=inline,title}} | subdivision_type = Регион | subdivision_name = [[Источна Херцеговина]],<br />[[Херцеговско-неретвански кантон]],<br />[[Западнохерцеговски кантон]] | seat_type = Најголем град | seat = [[Мостар]] | established_date = 15. век | named_for = | area_footnotes = | area_land_km2 = 12,276 | population_total = | population_density_km2 = | population_demonym = Херцеговци<br/><small>(Херцеговац/Херцеговка)</small> | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 }} '''Херцеговина''' ([[Српскохрватски јазик|српскохрватски]]: ''Hercegovina / Херцеговина'') — [[Југ|јужен]] и помал од двата главни географски [[регион]]и на [[Босна и Херцеговина]] (другиот е [[Босна (регион)|Босна]]). Никогаш немал строго дефинирани географски или културно-историски граници, ниту пак било дефинирано како административна целина во геополитичката и економската поделба на Босна и Херцеговина. [[Босна (регион)|Босна]], поголемиот од двата региони, лежи на запад и север од Херцеговина, додека хрватскиот регион [[Далмација]] лежи на југ и југозапад, а [[Црна Гора]] лежи на исток и југоисток. површина на Херцеговина зафаќа околу 11.500 до 12.300&nbsp;km², или околу 23-24% од земјата. Најголемиот град е [[Мостар]], во центарот на регионот. Другите големи градови вклучуваат [[Требиње]], [[Столац]], [[Широки Бриег|Широки Бријег]], [[Посушје]], [[Љубушки]], [[Груба|Груде]], [[Коњиќ]] и [[Čаплина|Шаплина]]. Самото име ''Херцеговина'' произлегува од архаичниот српскохрватски термин позајмен од [[Германски јазик|германски]], {{Wikt-lang|sh|Hercegovina|hercegovina}}, земја со која управува Херцог (германски термин за војвода) и значи буквално „војводство“. == Етимологија == Името ''Hercegovina'' потекнува од [[Архаизам|архаичниот]] {{Јаз|sh|herceg}}, како искривено позајмување на [[Германски јазик|германската]] именка Herzog (што значи војвода), така што ја прави буквално ''Херцеговина''. Првиот меѓу војводите Косача што ја употребил именката ''херцег'' наместо ''војвода'' бил Стјепан Вукшиќ Косаша кој ја земал како своја титула ''Херцог на Хум'' во 1448 година. Во декември 1481 година, земјите на наследниците на Стјепан Вукшиќ биле конечно окупирани од османлиските сили. Османлиите први официјално го користеле името Херцеговина ({{Јаз|tr|Hersek}}) за регионот во нивните административни работи во 1454 година, и претставувале [[Санџак|сањак]] со тоа име во 1470 година, [[Херцеговински Санџак|Херцеговински санџак]], со прво седиште во [[Фоча]].<ref name="Ćirković-Istorija-Bosne-pp.336+">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PO02AAAAMAAJ&q=editions:OQ9SR41mPXUC|title=Istorija srednjovekovne bosanske države|last=Ćirković|first=Sima M.|date=1964|publisher=Srpska književna zadruga|pages=starting with 336|language=sr|chapter=Chepter 7: Slom Bosanske države; Part 3: Pad Bosne|author-link=Sima Ćirković|access-date=21 March 2021}}</ref><ref>John V.A. Fine, "The Medieval and Ottoman Roots of Modern Bosnian Society", in Mark Pinson, ed., ''The Muslims of Bosnia-Herzegovina: Their Historic Development from the Middle Ages to the Dissolution of Yugoslavia'', Harvard Middle East Monographys '''28''', Harvard University Center for Middle Eastern Studies, 2nd ed, 1996 {{ISBN|0932885128}}, p. 11</ref><ref>B. Djurdjev, "Bosna" in ''Encyclopaedia of Islam'' 2nd ed.</ref> == Географија == [[Податотека:Hercegovacko_Neretvanski_kanton.jpg|десно|мини|300x300пкс| Херцеговина на пролет кај Иван Седло, планински превој помеѓу планините [[Иван планина|Иван]] и [[Бјелашница|Бјелажница]] .]] [[Податотека:Čvrsnica_0339.jpg|десно|мини|200x200пкс| Западни падини на Авршница, како што се гледа од [[Парк на природата Блидиње|платото Блидиње]] .]] Херцеговина е [[Југ|јужен]] [[регион]] на [[Босна и Херцеговина]]. Нејзините граници и територија никогаш не биле строго дефинирани географски или културно-историски, ниту пак биле дефинирани како административна целина во геополитичката и економската поделба на Босна и Херцеговина, што е исто така точно со оглед на [[регионализација]]та во современа Босна и Херцеговина. Поголемиот од двата региона на Босна и Херцеговина, [[Босна (регион)|Босна]], е на запад и север од Херцеговина, а границата меѓу два региона, Херцеговина и Босна, е нејасна, бидејќи никогаш не била строго дефинирана. На југ и југозапад од регионот лежи хрватскиот регион [[Далмација]], а на исток и југоисток е [[Црна Гора]] . Површината на територијата е 11.500 км², или околу 23% од вкупната површина на денешна Босна и Херцеговина, до 12.300 км² или околу 24% од земјата. [[Податотека:NERETVA_RIVER_VALLEY_NEAR_POCITELJ.jpg|лево|мини|260x260пкс| Долина на [[Неретва|реката Неретва]]]] [[Податотека:Park_prirode_Bilećko_jezero_Bileća_PPP001_42.832399,_18.437960.jpg|десно|мини|200x200пкс| [[Билеќко Езеро|Билешко езеро]]]] Теренот на Херцеговина е претежно ридски [[карст]] со високи планини на север како што се [[Rsвршница|Авршница]] и [[Прењ]]е, освен во централната долина на реката [[Неретва]]. Горниот тек на реката Неретва лежи во северна Херцеговина, силно пошумено подрачје со брзи реки и високи планини. Коњиќ и Јабланица лежат на овие простори. Неретва се издига на планината Лебржник, близу до [[Црна Гора|границата со Црна Гора]], и додека реката тече на запад, влегува во Херцеговина. Целиот горен слив на Неретва претставува скапоцен екорегион со многу ендемски и загрозени видови. Реката се издвојува низ немирниот карстен терен, обезбедувајќи одлични можности за [[сплаварење]] и [[кајак]], додека спектакуларната сценографија на околните планини и шуми претставува предизвик за планинарски терен. Притоките на Неретва во горниот тек се главно кратки, поради планинскиот терен: реката Ракитница сече длабок кањон, а нејзините води се едни од најмалку истражуваните области во овој дел на Европа. Ракитница се влева во Неретва возводно од Коњиќ. Потоа, Неретва тече северозападно, преку Коњиќ. Влегува во акумулацијата Јабланица (''Jablaničko jezero''), една од најголемите во Босна и Херцеговина. Езерото завршува во близина на градот Јабланица. Од тука па натаму, Неретва се свртува кон југ, продолжувајќи кон [[Јадранско Море|Јадранското Море]] . Со постепено повлекување на планините што ги поставуваат нејзините брегови, Неретва влегува во долината каде лежи [[Мостар|градот Мостар.]] Тече под стариот мост (''[[Стар мост (Мостар)|Стари мост]]'') и продолжува, сега пошироко, кон градот Шапјина и [[Делта Неретва|делтата Неретва]] во Хрватска пред да се испразни во [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. === Градови и градови === Најголемиот град е [[Мостар]], во центарот на регионот. Другите поголеми градови вклучуваат [[Требиње]], [[Столац]], [[Широки Бриег|Широки Бријег]], [[Посушје]], [[Љубушки]], [[Груба|Груде]], [[Коњиќ]] и [[Čаплина|Шаплина]]. [[Мостар]] е најпозната урбана област и официјален главен град. Тој е единствениот град со над 100.000 граѓани. Нема други големи градови во Херцеговина, иако некои имаат славна историја. [[Столац]], на пример, е можеби најстариот град во Херцеговина. Населбите датираат од [[Старо камено време|палеолитскиот]] период ([[пештера Бадањ]]). [[Илирско племе]] живеело во градот [[Даорсон]]. Иманеколку римски населби покрај реката [[Брегава]] и [[Среден век|средновековните]] жители оставиле големи камени гробни споменици наречени [[Стеќак|стечак]] во [[Радимjaа|Радимља]]. [[Требиње]], на реката Требињица, е најјужниот град во Босна и Херцеговина, близу границата со [[Црна Гора]]. [[Čаплина|Чапљина]] и [[Љубушки]] се познати по својата историја и нивните реки; селото [[Меѓугорје|Мегугорје]] има религиозно значење за многу [[Римокатоличка црква|римокатолици]] . == Администрација == Во современата држава Босна и Херцеговина, областа Херцеговина е поделена помеѓу два ентитета, [[Република Српска]] и [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]]. Делот на Република Српска во Херцеговина, кој обично се нарекува [[Источна Херцеговина]] или „Регион Требиње“, е административно поделен на општини [[Требиње]], [[Билеша|Билеќа]], [[Гацко|Гачко]], [[Невесиње]], [[Убиње|Љубиње]], [[Берковиќи]] и [[Источни Мостар]]. Во рамките на Федерацијата на Босна и Херцеговина, Херцеговина е административно поделена помеѓу кантоните [[Херцеговско-неретвански кантон|Херцеговина-Неретва]] и [[Западнохерцеговски кантон|Западна Херцеговина]]. <gallery> Податотека:Mezoregija Trebinje PP.PNG|[[East Herzegovina|Источна Херцеговина]] или „Регион Требиње“ во [[Republika Srpska|Република Српска]] Податотека:Herzegovina-Neretva in Federation of Bosnia and Herzegovina.svg|[[Herzegovina-Neretva Canton|Херцеговско-неретвански кантон]] во [[Federation of Bosnia and Herzegovina|Федерацијата Босна и Херцеговина]] Податотека:West Herzegovina in Federation of Bosnia and Herzegovina.svg|[[West Herzegovina Canton|Западнохерцеговски кантон]] во [[Federation of Bosnia and Herzegovina|Федерацијата Босна и Херцеговина]] Податотека:Economic region of Herzegovina.png|Економски регион на Херцеговина, планиран од 2013 година. </gallery> == Популација == [[Податотека:Herzegovina1991.png|мини|Етнички состав на Херцеговина во 1991 година <ref>{{Наведена книга|title=Ethnic composition of Bosnia-Herzegovina population, by municipalities and settlements, 1991|publisher=Zavod za statistiku Bosne i Hercegovine|year=1991|volume=Bilten no.234|location=Sarajevo}}</ref>]] Месното население на Херцеговина е познато по [[демоним]]ијата '''Херцеговина''' ([[Српскохрватски јазик|српскохрватски]]: {{Јаз|sh-Latn|Hercegovci}} / {{Јаз|sh-Cyrl|Херцеговци}} ; {{Мали|еднина машки:}} {{Јаз|sh-Latn|Hercegovac}} / {{Јаз|sh-Cyrl|Херцеговац}}, {{Мали|женски:}} {{Јаз|sh-Latn|Hercegovka}} / {{Јаз|sh-Cyrl|Херцеговка}}), за кои претпочитаат да се нарекуваат повеќе отколку [[Босанците|Босанци]]. Додека населението во Херцеговина низ историјата е етнички мешано, [[Босанска војна|Босанската војна]] во 90те години резултираше со масовно [[етничко чистење]] и големо раселување на луѓето. Последниот превоен попис во 1991 година бележи население од 437.095 жители. * [[Хрвати]]те генеално ги населуваат областите најблиску до хрватската граница фокусирани на [[Мостар]], [[Љубушки]], [[Широки Бриег|Широки Бријег]], [[Читлук|Шитлук]], [[Груба|Груде]], [[Посушје]], [[Čаплина|Чапљина]], [[Неум|Ноум]], [[Столац]], [[Равно (Босна и Херцеговина)|Равно]], [[Ливно]], [[Томиславград]], [[Купрес]] и [[Прозор-Рама]] . * [[Бошњаци]]те главно живеат во областите долж [[Неретва]], како [[Мостар]], [[Коњиќ]] и [[Јабланица, Босна и Херцеговина|Јабланица]], во значителна мера во [[Столац]], [[Čаплина|Чапљина]], а во помала мера и во [[Невесиње]], [[Гачко|Гацко]], [[Требиње]] . * [[Срби]]те се мнозинство во [[Источна Херцеговина]], вклучувајќи ги општините [[Берковиќи]], [[Билеќа]], [[Гацко]], [[Источен Мостар]], [[Љубиње]], [[Невесиње]] и [[Требиње]] . == Историја == Словените се населиле на Балканот во 7 век. Она што подоцна стана познато како Херцеговина било поделено меѓу Хрватска, Захлумија и Травунија во [[Ран среден век|раниот среден век]]. Со делови од регионот подоцна владееле разни средновековни владетели, со источниот дел претежно во [[Србија во средниот век|средновековна Србија]], а со западниот дел во [[Хрватска во унија со Унгарија|Кралството Хрватска]]. Во текот на 13 и 14 век, босанските ''банови'' Стјепан Први Котроманиќ и Стјепан Втори Котроманиќ им се придружиле на овие региони во босанската држава, со кралот [[Твртко I|Твртко Први Котроманиќ]] проширувајќи територии уште подалеку, над она што е соодветно за денешна Херцеговина. Во овие времиња, со делови од Херцеговина или Хум, како што се нарекувала во тоа време, владееле моќни босански магнати од [[Косаша|семејствата Косача]] и [[Вуковиќ]], пред сè од [[Влатко Вуковиќ]], [[Сандаj Храниќ|Сандаљ Храниќ]] и внукот на [[Стјепан Вукчиќ|Сандаj Стјепан Вукшиќ]] од босанското семејство. Регионот Хум независно, само номинално признавајќи го босанското надвладение. Во документот испратен до [[Фридрих III (Свето Римско Царство)|Фридрих Трети]] на 20 јануари 1448 година, Стјепан Вукчиќ бил насловен како ''Херцог (војвода) на [[Свети Сава]], господар на Хум и Приморски, [[Големиот војвода на Босна|голем војвода]] на [[Кралство Босна|Кралството Босна]]''. По освојувањето на Османлиите и падот на Босанското Кралство, [[Војводството Свети Сава]] (познато и како ''[[Захумје|Војводството Хум]]'') стана познато како ''земји на Херцог'' или ''Херцеговина''. === Отомански период === [[Податотека:Western_Herzegovina_1760_flag.svg|мини| Знаме на [[Херцеговински пашалак|Херцеговинскиот пашалак]] (1833–1851)]] [[Податотека:Hercegovački_begunci,_Uroš_Predić.jpg|десно|мини| ''Бегалци од'' ''[[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговинското востание]]'' од [[Урош Предиќ]]]] Во 1482 година, земјите на наследниците на Стефан Вукшиќ биле окупирани од османлиските сили. Османлиите први започнале официјално да го користат името Херцеговина (Херсек) за регионот. Босанскиот бејлербеј [[Иса-бег Исаковиќ]] го спомнал името во писмо од 1454 година. Во [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], Херцеговина била организирана како ''[[санџак]]'', [[Херцеговински Санџак|Херцеговински санџак]], во рамките на [[Босански пашалак|Босанскиот пашалак]]. Според турскиот попис на Херцеговина од 1477 година, некои села биле споменати како „во владение на Власите“, додека други биле наведени како „српски населби“ и главно напуштени.<ref>Sima Ćirković; (2004) ''The Serbs'' p. 130; Wiley-Blackwell, {{ISBN|0631204717}}</ref> Според османлиските [[Дефтер|бранители]], на крајот на 15 век во Херцеговина имало најмалку 35 000 Власи.<ref>Noel Malcolm; (1995), ''Povijest Bosne - kratki pregled'' p. 105; Erasmus Gilda, Novi Liber, Zagreb, Dani-Sarajevo, {{ISBN|953-6045-03-6}}</ref> За време на [[Долгата војна во Унгарија|Долгата војна (1591–1606)]], Србите се востанале во Херцеговина (1596–97), но тие биле брзо потиснати по поразот на полето [[Гацко]]. [[Отоманско-венецијанска војна (1645–1669)|Кандијанската војна]] од 1645 до 1669 година му нанесла голема штета на регионот бидејќи [[Венецијанска Република|Република Венеција]] и Отоманската Империја се бореле за контрола над [[Далмација]] и крајбрежна Херцеговина. Како резултат на [[Договор од Карловци|Договорот од Карловиц]] од 1699 година, Османлиите добиле пристап до [[Јадранско Море|Јадранското Море]] преку крајбрежната област [[Неум]] - [[Клек (полуостров)|Клек.]] [[Дубровничка Република (1358-1808)|Дубровничката Република]] го отстапила ова за да се дистанцираат од влијанието на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Османлиите имале корист од ова во стекнувањето на солта во регионот. Како резултат на [[Големо босанско востание|Босанското востание (1831–32)]], Вилаетот бил поделен за да се формира посебен Херцеговински пашалак, управувана од полунезависниот [[везир]] [[Али-паша Ризванбеговиќ]] . По неговата смрт, пашалак во Босна и Херцеговина биле споени. Новиот заеднички ентитет бил по 1853 година најчесто нарекуван Босна и Херцеговина. Србите во регионот се побуниле против Османлиите (1852–62) и им помагале на Црногорците, кои барале ослободување на [[Срби|српскиот народ]] од османлиското владеење. Србите на Херцеговина честопати се кревале против османлиското владеење; кулминирајќи со [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговинското востание (1875-78)]], кое било поддржано од [[Кнежевство Србија|Кнежевството Србија]] и Црна Гора. Црна Гора навистина успеала да ослободи и анектира големи делови на Херцеговина пред [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] во 1878 година, вклучително и областа [[Никшиќ|Никчиќ;]] историскиот регион на Херцеговина припоен кон Црна Гора е познат како Источна или Стара Херцеговина . === Понова историја === [[Податотека:Flag_of_Herzegovina_(1878-1918).svg|мини| Знаме на Херцеговина, за време на [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|австроунгарското владеење во Босна и Херцеговина]] (1878–1918)]] Како резултат на [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Берлинскиот конгрес (1878)]], Херцеговина, заедно со Босна, биле окупирани од Австроунгарија, само номинално останале под османлиска власт. Историскиот регион Херцеговина во [[Кнежевство Црна Гора|Кнежевството Црна Гора]] бил познат како Источна или [[Стара Херцеговина]]. Српското население во Херцеговина и Босна се надевало на припојување кон [[Србија]] и Црна Гора. Францисканскиот ред го отвори првиот универзитет во Херцеговина во 1895 година во [[Мостар]]. Во 1908 година, Австроунгарија ја анексира покраината, што доведе до [[Босанска криза|Босанската криза]], меѓународен спор кој едвај не успеа да предизвика светска војна веднаш, и беше важен чекор во зголемувањето на меѓународните тензии во текот на годините пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Убиството на [[Франц Фердинанд]] се случи како директен резултат на незадоволството на Србите на Босна и Херцеговина против австроунгарското владеење. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Херцеговина била сцена на меѓуетнички конфликт. За време на војната, австроунгарската влада формира [[Шуцкори]], муслимански паравоени единици. Шуцкорите единици биле особено активни во Херцеговина. Прогонството на Србите спроведено од австроунгарските власти бил ''прв инцидент на активно „етничко чистење“ во Босна и Херцеговина''.<ref>{{Harvnb|Lampe|2000}}</ref> Во 1918 година, Херцеговина станала дел од новоформираното [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна преименувано во [[Кралство Југославија]]). Во 1941 година Херцеговина паднала под власта на [[Фашизам|фашистичката]] [[Независна Држава Хрватска]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Херцеговина била бојно поле меѓу [[Усташи]]те, ројалистичките Срби [[Четници]] и[[југословенски партизани]]. Херцеговина била дел од [[Независна Држава Хрватска|Независна држава Хрватска]], административно поделена на окрузите Хум и Дубрава, а потоа во 1945 година, [[Социјалистичка Република Босна и Херцеговина]] стана една од републиките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. Така остана сè до распадот на Југославија во раните 90ти. За време на [[Босанска војна|Босанската војна]], големи делови од западна и централна Херцеговина стапија под контрола на хрватската република [[Хрватска Република Херцег-Босна|Херцег-Босна]] (која подоцна се приклучи на [[Федерација Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]]), додека источна Херцеговина стана дел од [[Република Српска]]. == Култура == === Споменици === Регионот има богата историја и разновидна култура, со различни важни споменици на културно-историско наследство, како што се следниве споменици на културата; [[Могорјело]], [[Стар мост (Мостар)|Стари мост]], [[Стеќак|Стечи]] и [[Теќе|Текија]] . === Религија === [[Устав на Босна и Херцеговина|Уставот на Босна и Херцеговина]] гарантира слобода на вероисповед.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mpr.gov.ba/biblioteka/zakoni/bs/ZAKON%20o%20slobodi%20vjere.pdf|title=Freedom of religion Law..., Official Gazette of B&H 5/04|work=Mpr.gov.ba|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229070149/http://mpr.gov.ba/biblioteka/zakoni/bs/ZAKON%20o%20slobodi%20vjere.pdf/|archive-date=29 December 2016|accessdate=4 January 2018}}</ref> * [[Епархија на Захумlе и Херцеговина|Епархија на Захумље и Херцеговина]] на [[Српска православна црква|Српската православна црква]] * [[Римокатоличка епархија Мостар-Дувно]] и [[Римокатоличка епархија Требиње-Мркан]] * [[Исламот во Босна и Херцеговина|Ислам]] (види: [[Исламска заедница на Босна и Херцеговина]] ) === Музика === * [[Ганга (музика)|Ганга]] * [[Гусла|Гасле]] * [[Севдалинка]] {{Gallery|File:Serbian national costume from Trebinje, end of XIX c.jpg|Српски народни носии од [[Требиње]] и [[Источна Херцеговина]]|File:Narodna nošnja iz Tomislavgrada.jpg|Народни носии од [[Томисловград]]|title=Традиционални носии од Херцеговина|align=center|state=|height=|width=|mode=|captionstyle=|alt1=|alt2=}} == Туризам == Природните знаменитости на Херцеговина вклучуваат многу одлики. * Водопадите [[Кравица (водопад)|Кравица]], на реката [[Требижат (река)|Требијат]], се состојат од неколку водопади во близина на градот јубушки и популарно место за месното население, да се бањаат под жешкото херцеговинско време или само да уживаат во глетката. * [[Хутово Блато]] е резерват за птици, еден од најважните во Европа и место за собирање на многу меѓународни орнитолози. * [[Вјетреница]] е пештерски систем и единствен екосистем. Сместено е во близина на границата со Хрватска, во [[Попово Поле|Попово Поjeе]] во општината [[Равно (Босна и Херцеговина)|Равно.]] Пештерата сè уште не е истражена тотално, но е отворена за посетители. Откриен е голем број ендемски видови живеалишта во пештери, а може да се очекува уште да бидат откриени нови. * [[Благај]] е познат и како потекло на реката [[Буна (река)|Буна]], внатре во пештерски систем. * [[Неум]] на Јадранското Море, единствениот крајбрежен град на Босна и Херцеговина, е исто така туристичка атракција. * [[Межугорје|Межгорје]] има една од најпосетуваните места во Босна и Херцеговина. == Галерија со слики == <gallery widths="200px" heights="160px"> Hajdučka Vrata.JPG|Карпеста формација „Хајдушка врата“ на [[Čvrsnica|Швршница]] Stari Most 2004.jpg|„Стариот мост“ („Стари мост“) во [[Mostar|Мостар]], обновен во 2004 година. NeumCoastBH.jpg|[[Neum|Неум]] и херцеговинскиот брег. Hajji Alija Mosque and Počitelj Fortress, Počitelj 2005.png|[[Počitelj|Пожетели]], стар град Ramska prehrada s desitkami ostruvku a zalivu.jpg|[[Rama Lake (Bosnia and Herzegovina)|Езерото Рама]] во [[Prozor-Rama|Прозор-Рама]] Međugorje St.James Church.jpg|[[Medjugorje|Меѓугорје]] Blidinjsko jezero.jpg|[[Blidinje|Блидиње]] Trebinje River.jpg|[[Trebinje|Требиње]] Neretva in Mostar.JPG|Река [[Neretva|Неретва]] [[Mostar|во Мостар]], 2004 година Bilećko Lake.JPG|Bilećko Језеро ( [[Bileća|Билеќа]] Езеро) Čvrsnica 0058.jpg|Rsвршница Gracanica Church, Trebinje (43547615082).jpg|[[Hercegovačka Gračanica|Херцеговачка Грачаница]] </gallery> == Користена литература ==  {{Наводи}} == Дополнителна литература == {{Refbegin|40em}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wB-5AAAAIAAJ|title=The Serbs of Bosnia & Herzegovina: History and Politics|last=Bataković|first=Dušan T.|date=1996|publisher=Dialogue|isbn=9782911527104|location=Paris|author-link=Dušan T. Bataković}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC|title=The Serbs|last=Ćirković|first=Sima|publisher=Blackwell Publishing|year=2004|isbn=9781405142915|location=Malden|author-link=Sima Ćirković}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt|title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250|last=Curta|first=Florin|publisher=Cambridge University Press|year=2006|location=Cambridge|author-link=Florin Curta|url-access=registration}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C|title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century|last=Fine|first=John Van Antwerp Jr.|date=1991|publisher=University of Michigan Press|isbn=0472081497|location=Ann Arbor, Michigan|author-link=John Van Antwerp Fine Jr.|orig-year=1983}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|last=Fine|first=John Van Antwerp Jr.|publisher=University of Michigan Press|year=1994|isbn=0472082604|location=Ann Arbor, Michigan|author-link=John Van Antwerp Fine Jr.|orig-year=1987}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fm5pAAAAMAAJ|title=Srednjovjekovna Bosna: Politički položaj bosanskih vladara do Tvrtkove krunidbe (1377. g.)|last=Klaić|first=Nada|publisher=Grafički zavod Hrvatske|year=1989|isbn=9788639901042|location=Zagreb|author-link=Nada Klaić}} {{refend}} [[Категорија:Херцеговина]] [[Категорија:Статии со извори на српскохрватски (sh)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 8b929dm9qihz7a94o18417rox10r4ay 0 167058 5621475 5595118 2026-08-29T07:31:38Z NadyBarbieGirl 63459 5621475 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Лејди Гага <br />Lady Gaga | Img = Lady Gaga in Rome.jpg | Img_capt = | Img_size = 250px | Background = solo_singer | Birth_name = Стефани Џоан Анџелина Германота | Born = {{роден на|28|март|1986}} | Died = | Instrument = глас, пијано, синтисајзер | Voice_type = | Genre = поп, електронска музика, денс | Occupation = пејач, текстописец, музичар | Years_active = 2002-денес | Label = | Associated_acts = | URL = [http://www.ladygaga.com www.ladygaga.com/] }} '''Стефани Џоан Анџелина Германота''' ([[англиски јазик|англ.]] ''Stefani Joanne Angelina Germanotta''; родена 28 март 1986), позната по сценското име '''Лејди Гага''' ([[англиски јазик|англ.]] ''Lady Gaga'') — [[америка]]нска [[поп-музика|поп]]-пејачка, текстописец и глумица. Таа е влијателна фигура во [[Забавна музика|популарната музика]] и се смета за [[поп-икона]]. Во 2007 година потпишала договор со [[Interscope Records|Интерскоп Рекордс]], а светска популарност стекнува со нејзиниот прв студиски албум, [[The Fame|„Славата]]“ (2008), и со неговото реиздание ''[[The Fame Monster|„Чудовиште на славата“]]'' (2009). Овој проект исфрлил низа успешни синглови: „Just Dance“ (Само играј), „Poker Face“ (Покер лице), „[[Bad Romance]]“ (Лоша романса), „[[Telephone (песна)|Telephone]]“ (Телефон) и „[[Alejandro (песна)|Alejandro]]“ (Алехандро). Следните пет студиски албуми од Лејди Гага дебитирале на врвот на американската топ-листа за албуми [[Билборд 200|''Билборд'' 200]]. Нејзиниот втор албум, ''[[Born This Way|„Родена ваква“]]'' (2011), содржел елементи на електронски рок и [[Синтисајзерски поп|техно-поп]], а [[Born This Way (песна)|насловната песна]] наскоро станала најбрзо продавана песна на [[iTunes Store|АјТјунс продавницата]]; имала над еден милион преземања за помалку од една недела. По третиот албум ''АРТПОП'' (2013), кој бил под влијание на електронска денс-музика и чијшто најпознат сингл е „Applause“ (Аплауз), Лејди Гага со [[Тони Бенет]] го издала заедничкиот [[џез]]-албум ''Образ на образ'' (2014), а потоа софт-рок албумот ''Џоен'' (2016), со сингловите „Perfect Illusion“ (Совршена илузија), „John Wayne“ (Џон Вејн), „Million Reasons“ (Mилион причини). Започнала со глума и освоила награди за главните улоги во мини-серијата ''Американска хорор приказна: Хотел'' (2015–2016) и во музичкиот филм ''[[Се роди ѕвезда (филм од 2012)|Ѕвездата е родена]]'' (2018). Придонела за саундтракот на филмот ''Ѕвездата е родена,'' а меѓу другите го напишала и го продуцирала наградуваниот сингл „Shallow“ (Плитко) со кој станала прва жена која освоила [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]], [[BAFTA|БАФТА]], [[Награди Златен глобус|Златен глобус]] и [[Награди Греми|Греми]] во една година. Гага се вратила кон денс-поп стилот со нејзиниот шести студиски албум, ''Кроматика'' (2020), кој исфрлил уште еден сингл, „Rain on Me“ (Врни на мене), кој се искачил на врвот на топ-листите и го издала нејзиниот втор и последен заеднички албум со Бенет, ''Љубов на продажба'' (2021). Потоа глумела главни улоги во филмовите ''Династијата на Гучи (House of Gucci'') (2021) и ''[[Џокер: Лудило во двојка]]'' (2024) од кој забележала уште еден хит на прво место [[Billboard Global 200|''на Билобордовата'' Светска топ-200 листа]], „Die with a Smile“ (Умри со насмевка) (2024). На почетокот на 2025 година, таа започнува со најавување на својот седми студиски албум „Мејхем“ (Хаос), со сингловите „Disease“ (Зараза) и „Abracadabra“ (Абракадабра). Со продадени преку 170{{Меѓупростори}}милиони музички записи, Гага се вбројува меѓу музичарите со најголема продажба во светот и е единствена соло-пејачка која имала четири синглови продадени во барем 10{{Меѓупростори}}милиони примероци на светско ниво. Освоила: 13 Греми-награди, две награди „Златен глобус“, 18 [[МТВ Видео Музички Награди|видеомузички награди од MTV]], добила награди од [[Куќа на славата на текстописците|Куќата на славата на текстописците]] и од Советот на модни дизајнери на Америка и признанија од ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' за музичар на годината (2010) и [[Billboard Women in Music|жена на годината]] (2015). Во 2010 и 2019 година ''[[Time (magazine)|Тајм]]'' ја вметнал Гага меѓу 100-те највлијателни луѓе во светот и ја ставил на нивната листа од 100 модни икони на сите времиња. == Ран живот (1986 {{Endash}} 2004) == Стефани Германота е родена на 28 март 1986 година,<ref>Birth details: * {{cite magazine|title=Artists: Lady Gaga|magazine=[[NME]]|url=https://www.nme.com/artists/lady-gaga|access-date=September 19, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001023358/http://www.nme.com/artists/lady-gaga|archive-date=October 1, 2017}} * {{cite magazine|last1=Spedding|first1=Emma|title=It's Lady Gaga's 27th Birthday! We Celebrate With Her 10 Style Highlights Of The Year|url=http://www.graziadaily.co.uk/fashion/news/its-lady-gagas-27th-birthday-we-celebrate-with-her-10-crazy-style-highlights-of-the-year|magazine=[[Grazia]]|url-status=dead|archive-date=April 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130402055054/http://www.graziadaily.co.uk/fashion/news/its-lady-gagas-27th-birthday-we-celebrate-with-her-10-crazy-style-highlights-of-the-year|date=March 28, 2013}}</ref> како прво дете на италијанските родители кои се преселиле во Америка, Џозеф и Синтија Германота (моминско Бисет),<ref>Family background details: * {{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/02/05/the-gospel-according-to-lady-gaga/|title=The provocative faith of Lady Gaga|last=Graves-Fitzsimmons|first=Guthrie|date=February 5, 2017|newspaper=The Washington Post|access-date=October 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206165201/https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/02/05/the-gospel-according-to-lady-gaga/|archive-date=February 6, 2017|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1677929/lady-gaga-dad-italian-restaurant/|title=Lady Gaga Opens Italian Restaurant With Her Dad|last=Kaufman|first=Gil|date=January 26, 2012|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029174636/http://www.mtv.com/news/1677929/lady-gaga-dad-italian-restaurant/|archive-date=October 29, 2017|access-date=October 29, 2017|url-status=live}} * {{cite magazine|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a10701/lady-gaga-386961/|title=Lady Gaga|magazine=[[Elle (magazine)|Elle]]|date=December 1, 2009|access-date=December 3, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102113/https://www.elle.com/culture/celebrities/a10701/lady-gaga-386961/|archive-date=December 4, 2018|url-status=live}}</ref> во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Свирејќи пијано по слух уште од четири години, таа продолжува со тоа што ја напишува својата прва пијано [[балада]] на тринаесет и започнува да изведува на отворените вечери на четиринаесет годиншна возраст. На единаесет години, пејачката требало да се придружи на училиштето „Џулијард“ во Менхетен, но наместо тоа таа се придружила во „Манастирот на Светото Срце“, приватно римокатоличко училиште. Таа се опишува себеси во средно училиште како „многу посветена, многу трудољубива, многу дисциплинирана“ но исто така „малку несигурна“ како што кажа во едно интервју: „Имав обичај да правам забавни работи со тоа што бев или премногу провокативна или премногу ексцентрична, па почнав да го потиснувам тоа. Не се вклопував во средината и се чувствував како наказа.“ На седумнаесет години, Германота добива ран прием на Универзитетот во Њујорк во одделот за уметности. Таму, таа ја изучувала музиката и ги развивала своите вештини во пишувањето текстови со композирање на есеи и аналитички текстови, фокусирајќи се на теми како што е уметноста, религијата, социјалните проблеи и политиката. Подоцна таа се повлекува од училиштето за да и се посвети на нејзината музичка кариера. == Започнување на кариерата (2005 {{Endash}} 2007) == [[Податотека:Lady Gaga at Lollapalooza 2007.jpg|thumb|Гага (''десно'') изведува со Лејди Старлајт (''лево'') на Лолапалуза, 2007]] Германота во почетокот потпишала договор со Def Jam Recordings на деветнаесет годишна возраст, кога директорот на Island Def Jam Music Group и L. A. Reid ја слушнал како пее во ходникот пред неговата канцеларија. По три месеци, таа излегла од Def Jam, иако во исто време, нејзината поранешна менаџмент компанија ја запознала со текстописецот и продуцентот RedOne, на кои исто така му биле менаџери. Првата песна која таа ја продуцираше со RedOne беше „[[Boys Boys Boys]]“ (Момчиња момчиња момчиња), мешавина инспирирана од песната „Girls, Girls, Girls“ (Девојки, девојки, девојки) на Mötley Crüe и „T.N.T.“ (Т.Н.Т) на AC/DC. Таа се иселила од куќата на своите родители и започнала да изведува во центарот на клуб сцената на Lower East Side, со бендовите Mackin Pulsifer и SGBand. Наскоро таа почнува да изведува на булрескни шоуа. Таа вели дека тоа нејзиниот татко „едноставно не го разбирал“, и дека не можел да ја погледна неколку месеци. Музичкиот продуцент Rob Fusari, кој и помогнал да напише неколку од нејзините рани песни, го споредил нејзиниот гласовен стил со оној на Freddie Mercury. Fusari и помогнал да го создава псевдонимот Гага, по песната на Queen, „Radio Ga Ga“ (Радио Га Га). пејачката била во процес на барање на сценско име, кога добила SMS порака од Fusari на која едноставно пишувало „Lady Gaga“. „Секој ден кога Стеф доаѓаше во студиото, наместо да рече ‘здраво’, таа почнуваше да ја пее ‘Radio Ga Ga’. Тоа беше нејзината песна за влегување. Lady Gaga всушност беше грешка; јас напишав ‘Radio Ga Ga’ во пораката и отидов на автокорекција и некако Radio се смени во Lady. Таа ми пиша назад, ‘Тоа е тоа’. Од тој ден, таа беше Лејди Гага. Ни кажа: ‘Немој никогаш повеќе да ме викате Стефани’.“ - Rob Fusari Од тогаш таа е позната како Лејди Гага. Низ 2007 година, таа соработувала со изведувач артистот Lady Starlight, која и помогнала да ги создаде своите костуми за на сцената. Тие две започнале да свираат на свирки во клубови во центарот како што се Mercury Lounge, The Bitter End и Rockwood Music Hall, со изведување во живо на нивното уметничко парче познато како Lady Gaga and Starlight Revue (Ревијата на Лејди Гага и Старлајт). Оценета како „Врвно Поп Бурлескно Рок-шоу“, нивниот акт беше лоу-фи признавање на мноштвото акти од седумдесеттите. Во август 2007 година, таа и Lady Starlight биле поканети да играат на американскиот музички фестивал Lollapalooza. Шоуто беше критички потврдено, и нивниот настап доби високи позитивни критики. Иако во почетокот се фукусираше на авангардата и електонската денс музика, Лејди Гага го најде своето музичко ниче кога почна да работи со поп мелодии и глам-рокот на David Bowie и Queen во микс. За тоа време таа била придружник во неколку песни во две аудио книги и беше спремна да оди со детската книга „The Portal in the Park“ (Преминот во паркот) од Cricket Casey. Таа пееше заедно со Melle Mel на песните „World Family Tree“ (Светско семејно дрво) и „The Fountain Of Truth“ (Фонтаната на вистината). Rob Fusari испратил песни кој тој ги продуцирал со неа на неговиот пријател, продуцент и извршен симател, Vincent Herbert. Herbert бил брз и ја пријавил во Streamline Records, отисок на Interscope Records, веднаш по нивното формирање во 2007. Таа го назначи Herbert како човекот кој ја открил, додека додава дека „Навистина се чувствувам како да создадовме поп историја и ќе продолжиме со тоа“. Бидејќи веќе имала одредено искуство во пишување под стаж на Famous Music Publishing, што подоцна беше стекнато од страна на Sony/ATV Music Publishing, со таа потоа потпиша договор за издавање музика со Sony/ATV. Како резултат на тоа, таа беше најмена да пишува песни за Britney Spears, како и за артистите на Interscope какви што се New Kids On The Block, Fergie и Pussycat Dolls. Додека таа пишувала во Interscope, пејачот и текстописец Akon ги препознал нејзините гласовни способности додека таа пеела гласовно повикување за една од неговите песни во студиото. Тогаш тој го убедил директорот на Interscope-Geffen-A&M и директорот на СЕО Jimmy Iovine да формираат споен договор и да и дадат неа исто така што се пријави под неговата ознака, Kon Live Distribution, и подоцна ќе ја нарече неа негов „франшиза играч“. Таа ја продолжи својата соработка со RedOne со тоа што работеше со него во студиото цела недела на нејзиниот деби албум, пуштајќи ги деби меѓународните хит синглови „[[Just Dance]]“ (Само танцувај) и „[[Poker Face]]“ (Покерско лице). Таа исто така се придружи и на Cherrytree Records, отисок на Interscope основан од продуцентот и текстописец Martin Kierszenbaum, откако напишала четири песни со Kierszenbaum, вклучувајќи го и сигнлот [[Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)]] (Е, Е (Ништо друго не можам да кажам)). == ''The Fame'' (Славата) и ''The Fame Monster'' (Чудовиште на славата) (2008{{Endash}}) == До 2008 година, Гага се пресели во Лос Анџелес, работејќи потесно со својата снимачка ознака за да го заврши својот деби албум [[The Fame]] (Славата). Таа вели дека комбинирала многу различни жанрови во албумот, „од Def Leppard тапани и плескање со рака, до метал тапани од урбани песни“. Таа почнува да работи со колектив наречен [[Haus of Gaga]], кои работат со неа на нејзината облека, поставувањето на сцената и звукот. The Fame (Славата) доби претежно позитивни критики од критичарите; според анкетата од критичарите на музика во Metacritic, албумот добил просечна оценка 71 од 100 можни. Times Online го опиша албумот како „фантастичен микс од Bowie-чки балади, драматично темпо инспирирано од Queen и бројни синт-засновани денс песни што си играат мајтап со богатите деца кои ги прогонуваат ѕвездите“. The Fame (Славата) се искачи на прво место во Австрија, Обединетото Кралство, [[Канада]] и Ирска и во првите пет во Австралија и Соединетите Американски Држави. Водечкиот сингл на албумот, „Just Dance“ (Само танцувај), беше објавен на 8 април 2008 година и се искачи на првото место во шест држави – Австралија, Канада, Холандија, Ирска, Обединетото Кралство и Соединетите Американски Држави. Доби Греми номинации за Најдобра Денс Песна, но изгуби наспроти „Harder, Better, Faster, Stronger“ (Посилно, подобро, побрзо, посилно) од Daft Punk. Вториот сингл, „[[Poker Face]]“ (Покерско лице), беше објавен на 23 септември 2008 година и стигна на првото место во речиси дваесет држави, вклучувајќи ги и речиси сите огромни музички маркети во светот. „Poker Face“ (Покерско лице) стана нејзиниот втор број еден хит на Billboard Hot 100 во април 2009 година. Потоа, Haus of Gaga го сврте својот фокус подалеку на америкаскиот маркет со тоа што Гага отиде на првата турнеја со дружељубива поп група на Interscope, реформираните New Kids On The Block. Таа го започна ограниченото патување со нив во Лос Анџелес на 8 октомври 2008, и продолжи до крајот на ноември. Нејзината прва северноамериканска турнеја, The Fame Ball Tour (Турнеја Бал на Славата), започна на 12 март 2009 година, и доби позитивен поздрав и одзив од критичарите. Таа ја отвори турнејата на Pussycat Dolls во Обединетото Кралство и во Австралија на нивната World Domination Tour (Турнеја Доминација над Светот) во мај. Нејзините настапи таму беа добро прифатени, со критичар кој напиша дека таа „ги засенила Куклите“. Во тоа време, музичкото видео за нејзиниот меѓународен трет сингл, „[[LoveGame]]“ (ЉубовнаИгра), беше забрането од страна на австралискиот канал Network Ten, кои одбија да го пуштат видеото поради тоа што содржело сексуално експлицитни снимки. Гага се појави полугола, носејќи само пластични балони од сапуница, на насловната страница на годишното Hot 100 издание на списанието Rolling Stone во мај 2009 година. Во списанието таа откри дека додека ги правела своите почетоци на клуб сцената во Њујорк, била во романтична врска со хеви-метал тапанар. Таа ја опиша нивната врска и раскинување, велејќи за тоа „Јас бев неговата Сенди, а тој беше мојот Дени (од ‘Брилијантин’), и јас едноставно се скршив“. Тој подоцна станал инспирација зад некои од песните на нејзиниот деби албум The Fame (Славата). Таа подоцна се покаја поради откривањето на нејзината ориентација, велејќи „Јас не сакам да бидам некоја која ја користи геј популацијата да изгледа отфрлено. Јас сум слободна сексуална жена и ми се допаѓа тоа што ми се допаѓа. Не сакам луѓето да пишуваат за мене затоа што се чувствувам така или изгледа дека кажувам, затоа што се обидувам да бидам отфрлена и underground“. Таа претходно и кажа на толпата народ на еден од нејзините концерти дека нејзинта песна „Poker Face“ (Покерско лице) буквално расправа за фантазирање за жена додека е во кревет со маж. Таа се појави на сиглот на раперот Wale, насловен како „[[Chillin’]]“ (Уживан’е). Гага беше номинирана за сите девет награди на MTV Video Music Awards во 2009 година, вклучувајќи ги наградите за Видео на Годината, Најдобар Нов Артист, Најдобро Женско Видео и Најдобро Поп Видео за „Poker Face“ (Покерско лице) и Најдобра Дирекција, Најдобро Завршување, Најдобри Специјални Ефекти, Најдобра Кинематографија и Најдобра Уметничка Дирекција за „[[Paparazzi]]“ (Папараци). Таа ја освои наградата за Најдобар Нов Артист, додека нејзиниот сингл „Paparazzi“ (Папараци) доби две награди за Најдобра Уметничка Дирекција и Најдобри Специјални Ефекти. Во октомври 2009 година, Гага ја доби наградата на списанието Billboard за Издигнувачка Ѕвезда во 2009 година. Таа присуствуваше на Националната Вечера организирана од страна на Human Rights Campaign во Вашингтон. „Во музичката индустрија сѐ уште постои огромен број на прилагодувањето на хомофобијата. […] Затоа земам учество“, коментираше таа. Гага настапи на излагањето на Imagine (Замисли) на John Lennon, менувајќи го текстот да се однесува на убиството на Matthew Shepard во 1998 година; смртта на студентот е сплотувачки плач за движењето за геј правата. Во ноември 2009 година, таа го најави објавувањето на [[The Fame Monster]] (Славното чудовиште), колекција од осум песни коишто се занимаваат со темната страна на славата како што таа ја искусила за време на 2008 до 2009 година, додека патувала околу светот, и сето тоа е изразено преку метафората „чудовиште“. „Bad Romance“ (Лоша романса) беше објавен како нејзин прв сингл од албумот. Се искачи на првите места на топ-листите во Британија, Канада, Ирска, Финска, Данска и Шведска и на првите две места во Соединетите Американски Држави, Италија, Австралија и Нов Зеланд. На 11 декември 2009 година, таа се средна и ја пееше Speechless (Без текст) за кралицата Елизабета II. Таа исто така ја најави The Monster Ball Tour (Турнеја Бал на Чудовишта) поврзана со објавувањето на нејзиниот втор албум. пејачката беше именувана за главен креативен шеф полицаец за линија измислени производи за Polaroid на Consumer Electronics Show на 7 јануари 2010 година. Таа изјави „Работам на тоа да ви донесам инстант филмска камера како дел од иднината“. На 14 јануари 2010 година, Гага мораше да го откаже Monster Ball (Бал на Чудовишта) концертот во Западен Лафајет, Индијана, поради здравствени причини; таа имала проблеми со дишењето во часовите пред шоуто, и лекарите подоцна утврдија дека таа страда од нередовно отчувкување на срцето како резултат на дехидратација и исцрпеност. Во интервју со Barbara Walters, таа порекна една урбана легенда, дека таа е интрасексуалец (хермафродит) и одговори на прашањето со проблемот велејќи: „Во почетокот беше многу чудно и речиси сите кажаа ‘Тоа е навистина јака приказна!’ Но, всушност, јас се портретирам себеси на многу андрогински начин, и ја сакам андрогинијата“. Гага ја освои својата прва Греми Награда на 52 доделување на Греми Наградите на 31 јануари 2010 година. Таа беше номинирана за Песна на Годината, Снимка на Годината и Најдобра Денс Песна за нејзиниот сингл „Poker Face“ (Покерско лице), и ја доби наградата за Најдобра Денс Песна. The Fame (Славата) пак беше номинирана за Албум на Годината и доби Греми Награда за Најдобар Електронски/Денс Албум. Таа победи на сите три Брит Номинации, добивајќи награда за Најдобар Интернационален Пробивачки Артист, Најдобар Интернационален Албум и Најдобар Интернационален Женски Соло Артист. == ''Born This Way'' (Родена ваква) == Во текот на 2010 година Гага објави две песни од нејзиниот нов албум. Првата песна беше [[You and I]](Јас и ти) која ја испеа на [[The Today Show]](Денес шоуто). Втората песна беше [[Living on the radio]] (Живеам во радиото) која ја испеа на нејзината турнеја. Низ текот на 2010 година Гага изјави дека нејзиниот трет албум е најдобриот до сега. Тоа го потврдија и луѓето кои работе со неа како продуцентот [[RedOne]] и [[Elton John]]. На [[2010 MTV Video Music Awards]] (2010-те MTV видео музички награди) кога ја прими наградата за видео на годината, Гага го објави името на новиот албум, [[Born This Way]] (Родена ваква) и испеа дел од рефренот на истоимената песна. На нова година Гага објави на [[Twitter]] дека првиот сингл од новиот албум ќе биде пуштен во продажба на 13 февруари 2011, додека албумот на 23 мај 2011 година. Во втората половина на јануари Гага објави ремикс на една од песните од ''Born This Way'', кој беше премирно пуштен на ревијата на модната куќа [[Mugler]]. На крајот од јануари на интернет почнаа да се појавуваат делови од текстот на песната ''Born This Way'', по што Гага на ''Twitter'' им вети на своите ''мали чудовишта'' дека ако зборот ''#bornthiswaylyrics'' стане тренд на ''Twitter'' таа ќе ги објави целиот текст за песната. За неполн час зборот станува тренд број еден на ''Twitter'' и Гага ги објавува текстот. Во текстот на песната се гледа поддршката која Гага им ја дава на неприфатените групи во општеството како со зборовите "Без разлика дали геј, стрејт, бисексуалец, лезбејски или транссексуален живот На добра патека сум, Родена сум да преживеам" со што сака да ја посочи еднаквоста без разлика на сексуалната ориентација. Во другите делови од текстот таа зборува за расната еднаквост, хендикипираните, како и за луѓето кои се малтретирани од други луѓе. Во неколку наврати таа изјави дека текстот е без многу метафори и директен. На 7 февруари Гага објави на ''Twitter'' дека ќе го објави синглот два дена порано на 11ти февруари 2011 година. Следниот ден таа објави слика од синглот каде можеа да се забележат простетски импланти на лицето и рамената на Гага. Песната ''Born This Way'' беше објавена на 11ти февруари 2011 година и за неколку часа стана број еден песна на [[iTunes]]. Песната сруши многу рекорди и стана 1000от број еден сингл на американската топ 100 листа. Во неделата на доделувањето на Греми наградите Гага повторно привлече внимание кога стигна на црвениот ќилим во јајце која таа го нарекува брод. Таа го образложи целиот настап како повторно раѓање на нова раса во самата раса на човештвото, раса која не знае за предрасуди. Наредната недела Гага објави уште неколку наслови на песни од новиот албум, како и името на вториот сингл [[Judas]]. Другите песни од новиот албум според сите шпекулации се: [[Edge of Glory]], [[Hair]], [[Americano]], [[Government Hooker]], [[Bad Kids]], [[Marry the night]] и [[You and I]]. == Музички стил и влијание == Лејди Гага е под влијаније на глам-рок-музичарите какви што се David Bowie и Freddie Mercury, но исто така и од поп артистите какви што се Madonna и Michael Jackson. John Dingwall од Daily Record напиша: „[Гага] вели дека била инспирирана од Madonna и подоцнежниот стил на Michael Jackson, но нејзината број еден инспирација е бил Freddie Mercury.“ Песната на Queen Radio Ga Ga (Радио Га Га) го инспираше нејзиното сценско име. Гага коментираше: „Го обожавав Freddie Mercury и Queen имаа хит којшто се викаше Radio Ga Ga (Радио Га Га). Затоа го сакам името. Freddie беше уникатен – еден од луѓето со најголема персоналност во светот на поп-музиката“. Madonna за Rolling Stone изјави дека се гледа „себеси во Лејди Гага“. Како одговор на споредбите меѓу неа и Madonna, Лејди Гага изјави: „Не сакам да звучам претенциозно, но за цел си поставив да направам револуција во поп-музиката. Последната револуција беше направена од страна на Madonna пред 25 години“. Модната икона/глумица/пејачка Grace Jones исто така беше посочена како инспирација. Таа чесно се меша со пејачката на Blondie, Debbie Harry. Alice Cooper го нарече нејзинот стил „ваудервилански“. Гласот на Лејди Гага повлече постојана компарација со оној на Madonna и Gwen Stefani, додека за структурата на нејзината музика беше речено дека посетува на класичниот поп од ’80 и на европопот од ’90. Како критика за нејзиниот деби албум The Fame (Слава), The Sunday Times тврдеше дека „во комбинирање на музика, мода, уметност и технологија, Лејди Гага ги предизвикува Madonna, Gwen Stefani, Kylie Minogue и Grace Jones во моментот“. Многу слично критиката на Sarah Rodman од Boston Globe кометираше дека таа влече „очигледна инспирација од Madonna до Gwen Stefani... со нејзините женствени, но јаки звуци и меуриливите битови“. Baby A. Gil од The Philippine Star тврдеше дека нејзиниот глас е „токму за микс од денс и рок, токму каков што таа прави“. Alexis Petridis од The Guardian коментираше дека иако, како артист, таа тежнее кон оригиналноста, „поп-музиката не мора да биде заслепувачки оригинална или паметна за да функционира: и требаат звуци, а Лејди Гага е фантастично добра со звуците“. Иако за нејзините текстови се вели дека имаат недостаток од интелектуална стимулација „[таа] успева да те натера да се движиш и танцуваш речиси без напор“. Лејди Гага изјави дека таа е „многу по модата“. Според некои критики таа со своите модни дизајни без панталони се наоѓа на трето место во светот по кретивност. == Достигнувања == Иако Лејди Гага е релативно нова на музичката сцена, сепак тоа не ја спречи да има неколку врвни достигнувања. Нејзиниот прв албум The Fame (Славата) се најде на прво место на топ листите во САД и во Велика Британија. Лејди Гага стана исто така и првиот музички изведувач во историјата што имаше четири број еден хитови на деби албум. Нејзиниот втор албум The Fame Monster (Славата чудовиште) исто така се најде на првите места на неколку топ листи, а хитот Bad Romance (Лоша романса) стана најслушаната песна во последните 17 години, влегувајќи дури и во книгата на Гинесови рекорди со 10.456 пати пуштена само на радио. „[[Bad Romance]]“ (Лоша романса) стана исто така и најгледаното видео на познатото мрежно место YouTube над 150.000.000 пати погледнато, несметајќи колку пати е погледнато на VEVO YouTube страницата затоа што таму не се води евиденција од таков вид. Видеото за синглот „Paparazzi“ (Папараци) беше вистинско ремек дело и беше едно од најинтересните за 2009 година, со времетраење од над седум минути. Неговото продолжение беше најновиот спот на Гага во придружба со мегапопуларната Beyoncé, кој излезе на 12 март 2010 година, видеото насловено како „[[Telephone (песна)|Telephone]]“ (Телефон) кое трае точно 9 минути и 32 секунди. Гага и Beyoncé снимија уште едно видео пред Telephone (Телефон), во октомври 2009, насловено како Video Phone (Видеофон) каде што Гага беше придружник на Beyoncé. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Лејди Гага]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 7 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 35 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * The Fame (2008) * Born This Way (2011) * Artpop (2013) * Joanne (2016) * Chromatica (2020) * Harlequin (2024) * Mayhem (2025) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Just Dance'' || 2008 || Мелина Мацукас |- |'' Beautiful, Dirty, Rich ''|| 2008 || Мелина Мацукас |- | ''Poker Face'' || 2008 || Реј Кај |- | ''Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)'' || 2009 || Џозеф Кан |- | ''LoveGame'' || 2009|| Џозеф Кан |- | ''Chillin ''|| 2009 || Крис Робинсон |- | ''Paparazzi ''|| 2009 || Џонас Акерлунд |- |'' Bad Romance'' || 2009 || Френсис Лавренс |- | ''Video Phone ''|| 2009 || Хјуп Вилијамс |- |'' Telephone'' || 2010 || Јонас Акерлунд |- |'' Alejandro ''|| 2010 || Стивен Клајн |- | ''Born This Way ''|| 2011 || Ник Најт |- |'' Judas'' || 2011 ||Лејди Гага,Лоријан Гибсон |- | ''The Edge of Glory ''|| 2011 || Haus of Gaga |- |'' 3-Way (The Golden Rule)'' || 2011 || Акива Шафер,Хорма Таконе |- |'' You and I ''|| 2011 || Лоријан Гибсон |- |'' Marry the Night'' || 2011 || Лејди Гага |- |'' Applause'' || 2013 || Инес Ван Ламсвирд,Винуд Матадин |- | ''G.U.Y.'' || 2014 || Лејди Гага |- |'' Til It Happens to You'' || 2015 || Кетрин Хардвик |- | ''Perfect Illusion'' || 2016 || Рут Хогбен,Андреа Жералдин |- |'' Million Reasons'' || 2016 || Лејди Гага,Рут Хогбен,Андреа Жералдин |- | ''John Wayne'' || 2017 || Џонас Акерлунд |- | ''Shallow'' || 2018 || — |- | ''Look What I Found'' || 2018 || — |- | ''I'll Never Love Again'' || 2018 || — |- |'' Stupid Love ''|| 2020 || Даниел Аскил |- |'' Rain On Me ''|| 2020 || Роберт Родригес |- |'' 911 ''|| 2020 || Tarsem Singh |- |'' Hold My Hand ''|| 2022 || Џозеф Косински |- |'' Die With A Smile ''|| 2024 || Бруно Марс,Даниел Рамос |- |'' Disease ''|| 2024 ||Тану Муињо |- |''Abracadabra ''|| 2025 ||Лејди Гага,Парис Гобел,Бетаи Варгас |- |''Dead dance ''|| 2025 ||Тим Бартон |- |''Runnaway''|| 2026 ||Парис Гобел |- |''TBA''|| 2026 || |- |''TBA''|| 2026 || |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Спот!! Година !! Режисер |- | ''Love For Sale'' || 2021 || Jennifer Lebeau |- | ''I've Got You Under My Skin''|| 2021 || Jennifer Lebeau |- | '' Dream Dancing ''|| 2021 || Jennifer Lebeau |- |'' Night And Day '' || 2021 || Jennifer Lebeau |} === Филмографија === {| class="wikitable" |- | 2013. || '' Machete Kills '' || La Chameleón |- | 2014. || '' Sin City: A Dame to Kill For '' || Берта |- | 2015. || '' American Horror Story: Hotel '' ||Елизабет Џонсон/The Countess |- | 2016. || '' American Horror Story: Roanoke '' || Scáthach |- | 2017. || '' Gaga: Five Foot Two '' || самата себе |- | 2018. || ''A Star Is Born '' || Ели |- | 2021. || ''House of Gucci '' || Патриција Реџани |- | 2024. || ''Joker: Folie à Deux '' || Харли Квин |- | 2025. || ''Wednesday '' ||Розелин Ротвуд |- | 2026. || ''The Devil Wears Prada 2'' ||Лејди Гага |} == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == *{{Наведена книга | last = Херберт | first = Емили | year = 2010 | title = [[Lady Gaga: Queen of Pop]] | publisher = [[John Blake Publishing]] | isbn = 978-1-84454-963-4 }} *{{Наведена книга | last = Парвис | first = Сара | title = Лејди Гага | url = https://archive.org/details/ladygaga0000parv | year = 2010 | publisher = [[Andrews McMeel Publishing]] | isbn = 0740797956}} *{{Наведена книга | last = Феникс | first = Хелија | year = 2010 | title = Lady Gaga: Just Dance—The Biography | publisher = [[Orion Publishing Group]] | isbn = 978-1-40911-567-0}} *{{Наведена книга | last = Гудман | first= Елизабет | year = 2010 | title = Lady Gaga: Critical Mass Fashion | url = https://archive.org/details/ladygagacritical0000good | publisher = [[St. Martin's Press]] | isbn = 0312668406}} *{{Наведена книга | last = Морган | first = Џони | title = Гага | url = https://archive.org/details/isbn_9781402780592 | year = 2010 | publisher = [[Sterling Publishing]] | isbn = 1402780591}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{wikiquote}} * {{Official website|http://www.ladygaga.com/}} * {{IMDb name|3078932}} * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/53051/year-in-gaga-a-provocative-2010#index/0 Year in Gaga: A Provocative 2010 ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101219135856/http://www.life.com/image/first/in-gallery/53051/year-in-gaga-a-provocative-2010#index/0 |date=2010-12-19 }}— слајдшоу од ''[[Life magazine]]'' * [http://hken.ibtimes.com/articles/118272/20110303/lady-gaga-fashion-debut-paris-fashion-week-thierry-mugler-fall-winter-2011-2012-stylist-nicola-formi.htm Lady Gaga’s catwalk debut at Paris Fashion Week] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713001222/http://hken.ibtimes.com/articles/118272/20110303/lady-gaga-fashion-debut-paris-fashion-week-thierry-mugler-fall-winter-2011-2012-stylist-nicola-formi.htm |date=2011-07-13 }} слајдшоу од [http://hken.ibtimes.com IBTimes HK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110911132348/http://hken.ibtimes.com/ |date=2011-09-11 }} {{Лејди Гага}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Гага, Лејди}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Лејди Гага| ]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] oo4l7ncg8d9lyufq5pb9fl791mq4xuu 0 171738 5621458 5274101 2026-08-29T06:04:25Z Vlad5250 77190 обновување 5621458 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Област во Украина | име = Киевска Област<ref>{{Cite book|last1=Syvak|first1=Nina|last2=Ponomarenko|first2=Valerii|last3=Khodzinska|first3=Olha|last4=Lakeichuk|first4=Iryna|date=2011|editor-last=Veklych|editor-first=Lesia|others=scientific consultant Iryna Rudenko; reviewed by Nataliia Kizilowa; translated by Olha Khodzinska|title=Toponymic Guidelines for Map and Other Editors for International Use|url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/Toponymic%20guidelines%20PDF/Ukraine/Verstka.pdf|page=20|access-date=2020-10-06|via=[[United Nations Statistics Division]]|publisher=DerzhHeoKadastr and Kartographia|publication-place=Kyiv|isbn=978-966-475-839-7|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125171426/https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/Toponymic%20guidelines%20PDF/Ukraine/Verstka.pdf|url-status=live}}</ref> | изворно име = Київська область | знаме = Flag of Kyiv Oblast.svg | местоположба = Map of Ukraine political simple Oblast Kiew.png | опис = Карта на Украина, Киевската Област е означена со црвено | админ = [[Киев]] | јазици = [[Украински]] | површина = 28.131 | население = {{Ua-pop-est2022|1.795.079|.}} | попис = | реони = 7 | регистер = AI, KI, ТІ, МЕ | управител = Микола Калашник }} '''Киевска Област''' ({{langx|uk|Київська область}}; исто така се нарекува ''Киевшчина'' - украински: ''Київщина'') ― област во централниот дел на [[Украина]]. Административен центар на [[област]]а е градот [[Киев]]. == Географија == Киевската Област има вкупна површина од 28.100 км²<ref>Статистичний збірник «Регіони України» 2016. Частина І / За редакцією І. М. Жук. Відповідальний за випуск М. Б. Тімоніна. — К.: Державна служба статистики України, 2016. (укр.)</ref> (околу 35 пати поголема од областа на [[Киев|град Киев]]) и е сместена во централна-северна [[Украина]]. На запад се граничи со [[Житомирска Област|Житомирската Област]], на југозапад со [[Виничка Област|Виничката Област]], на југ со [[Черкаска Област|Черкаската Област]], на југоисток со [[Полтавска Област|Полтавската Област]], на исток и североисток со [[Черниговска Област|Черниговската]], и на север со [[Гомељска Област|Гомељската Област]] ([[Белорусија]]). Областа е подеднакво поделена помеѓу двата брега на реката [[Днепар]] на исток и запад од Киев. Други значајни реки во областа се: Припјат, Десна, Рос' и Тетерив. Административен центар на областа е [[Киев]] (украински: ''Київ'', Киев), исто така, е [[главен град]] на Украина. И покрај тоа што се наоѓа во центарот на Киевската Област, Киев сам по себе е со специјален статус и не е под надлежност на областа. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://koda.gov.ua/ Официјална страна на Киевската Област] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260825235717/https://koda.gov.ua/ |date=2026-08-25 }} {{uk}}/{{en}} * [http://patent.net.ua/symbol/regions/kv/ua.html patent.net.ua] - симболи на областа * [http://www.chernobyl.in.ua/ Комерцијална страна со слики и карти] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060211003927/http://www.chernobyl.in.ua/ |date=2006-02-11 }} {{en}}/{{uk}} * [http://www.catalogue.biz.ua/eng/guides/guide_index/1/11/ catalogue.biz.ua] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111003230433/http://www.catalogue.biz.ua/eng/guides/guide_index/1/11/ |date=2011-10-03 }} поштеснки кодови {{uk}}/{{ru}}/{{en}} * [http://baryshivka.org.ua/ Баришивка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080927030805/http://baryshivka.org.ua/ |date=2008-09-27 }} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Области во Украина]] [[Категорија:Киевска Област| ]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1932 година]] 4jab0kl708gt6zl9sd1yeom1nbcoabz 0 172271 5621433 5303872 2026-08-29T05:30:24Z Bjankuloski06 332 /* Животопис */ 5621433 wikitext text/x-wiki '''Вели Мумин''' ({{роден во|Скопје|}}, {{роден на|22|март|1980}}) — македонски [[бокс]]ер. Тој е висок 156 [[Сантиметар|см]], а тежи околу 52 [[Килограм|кг]]. == Животопис == Мумин е роден на [[22 март]] [[1980]] во [[Скопје]] во седумчлено сиромашно [[Македонски Роми|ромско]] семејство. Мумин бил оженет за Бугарката Маја Полиска, која во [[2002]] година ја освоила титулата „Мис фитнес на Бугарија“. Поради оддалеченоста и несогласувањето околу местото на живеење, нивната врска постепено се распаднала, а потоа се развеле. Својата втора сопруга Менка, Мумин ја запознал во салата на клубот „Скопје“, каде таа дошла да учи бокс, а тој ѝ бил учител. Тогаш, Менка студирала на Педагошкиот факултет, а тој ги завршувал постдипломските студии на Факултетот за безбедност. Набрзо, двајцата стапиле во брак во кој ги добиле момчињата Максимилијан (роден во [[2013]] година) и Кристофер (роден во [[2014]] година). Мумин со семејството живее во [[Скопје]], во населбата [[Топаанско Поле]], а работи како надзорен инспектор во Агенцијата за спорт и млади.<ref name="ReferenceA">Андријана Андова, „Децата ги крстивме по генерал Максимилијан и по Кристофер Колумбо“, ''Антена'', број 864, 16 јануари 2015, стр. 6-7.</ref> ==Кариера== Уште како многу млад, Мумин решил да му се посвети на боксот. Неговиот талент, уште во пионерските денови во [[БК Скопје|БК „Скопје“]] прв го забележал неговиот тренер [[Руждија Калач]]. Во [[2003]] година, во [[Бангког]], [[Тајланд]], во категоријата до 51 кг, Мумин го освоил петтото место, а две години подоцна, во [[Мијанијанг]], [[Кина]], тој бил на 16 позиција. Најголем негов успех е [[Бронза|бронзениот]] медал на Европското првенство од [[2006]], кое се одржало во [[Пловдив]], [[Бугарија]]. Мумин учествувал уште на четири Европски првенства во сениорска конкуренција и притоа, двапати во [[Тампере]], [[Финска]] и во [[Пула]], [[Хрватска]], успеал да стигне до петтото место во категоријата до 48 кг.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|title=ЛИЧНОСТ НА ДЕНОТ - Вели Мумин|date=28 декември 2006|publisher=Утрински Весник|accessdate=2009-11-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304150908/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|url-status=dead}}</ref> Секоја година по ред, од [[1994]] до [[2007]], Мумин ја освојувал титулата првак на Македонија (вкупно, 22 титули), а во [[1997]] за првпат станал [[Балкански Полуостров|балкански]] шампион, по што освоил уште две балкански титули. Трипати го освоил „[[Златен гонг|златниот гонг]]“ и двапати е прогласен за [[спортист на Македонија]]. Последниот турнир на којшто настапил било Светското првенство во [[Казахстан]] во [[2013]] година, каде имал една победа. Во својата кариера, тој има боксувано на преку 250 меча, од кои победил на преку 200. Мумин е добитник на орден за заслуги и афирмација на Македонија.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=1069&ArticleID=70230|title=ПО МЕЃУНАРОДНИОТ ДЕН НА РОМИТЕ - 4 успешни ромски приказни; Вели Мумин: Достојно ги претставувам и Ромите и Македонија .|date=15 април 2007|publisher=Време|accessdate=2009-11-07}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Мумин}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски боксери]] [[Категорија:Македонски Роми]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] cuv1z40t72m0g675e8smr6wegvenf79 5621434 5621433 2026-08-29T05:30:46Z Bjankuloski06 332 5621434 wikitext text/x-wiki '''Вели Мумин''' ({{роден во|Скопје|}}, {{рн|22|март|1980}}) — македонски [[бокс]]ер. Тој е висок 156 [[Сантиметар|см]], а тежи околу 52 [[Килограм|кг]]. == Животопис == Мумин е роден во седумчлено сиромашно [[Македонски Роми|ромско]] семејство. Мумин бил оженет за Бугарката Маја Полиска, која во [[2002]] година ја освоила титулата „Мис фитнес на Бугарија“. Поради оддалеченоста и несогласувањето околу местото на живеење, нивната врска постепено се распаднала, а потоа се развеле. Својата втора сопруга Менка, Мумин ја запознал во салата на клубот „Скопје“, каде таа дошла да учи бокс, а тој ѝ бил учител. Тогаш, Менка студирала на Педагошкиот факултет, а тој ги завршувал постдипломските студии на Факултетот за безбедност. Набрзо, двајцата стапиле во брак во кој ги добиле момчињата Максимилијан (роден во [[2013]] година) и Кристофер (роден во [[2014]] година). Мумин со семејството живее во [[Скопје]], во населбата [[Топаанско Поле]], а работи како надзорен инспектор во Агенцијата за спорт и млади.<ref name="ReferenceA">Андријана Андова, „Децата ги крстивме по генерал Максимилијан и по Кристофер Колумбо“, ''Антена'', број 864, 16 јануари 2015, стр. 6-7.</ref> ==Кариера== Уште како многу млад, Мумин решил да му се посвети на боксот. Неговиот талент, уште во пионерските денови во [[БК Скопје|БК „Скопје“]] прв го забележал неговиот тренер [[Руждија Калач]]. Во [[2003]] година, во [[Бангког]], [[Тајланд]], во категоријата до 51 кг, Мумин го освоил петтото место, а две години подоцна, во [[Мијанијанг]], [[Кина]], тој бил на 16 позиција. Најголем негов успех е [[Бронза|бронзениот]] медал на Европското првенство од [[2006]], кое се одржало во [[Пловдив]], [[Бугарија]]. Мумин учествувал уште на четири Европски првенства во сениорска конкуренција и притоа, двапати во [[Тампере]], [[Финска]] и во [[Пула]], [[Хрватска]], успеал да стигне до петтото место во категоријата до 48 кг.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|title=ЛИЧНОСТ НА ДЕНОТ - Вели Мумин|date=28 декември 2006|publisher=Утрински Весник|accessdate=2009-11-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304150908/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|url-status=dead}}</ref> Секоја година по ред, од [[1994]] до [[2007]], Мумин ја освојувал титулата првак на Македонија (вкупно, 22 титули), а во [[1997]] за првпат станал [[Балкански Полуостров|балкански]] шампион, по што освоил уште две балкански титули. Трипати го освоил „[[Златен гонг|златниот гонг]]“ и двапати е прогласен за [[спортист на Македонија]]. Последниот турнир на којшто настапил било Светското првенство во [[Казахстан]] во [[2013]] година, каде имал една победа. Во својата кариера, тој има боксувано на преку 250 меча, од кои победил на преку 200. Мумин е добитник на орден за заслуги и афирмација на Македонија.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=1069&ArticleID=70230|title=ПО МЕЃУНАРОДНИОТ ДЕН НА РОМИТЕ - 4 успешни ромски приказни; Вели Мумин: Достојно ги претставувам и Ромите и Македонија .|date=15 април 2007|publisher=Време|accessdate=2009-11-07}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Мумин}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски боксери]] [[Категорија:Македонски Роми]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] 9jv6f97h5w6wkyc6ilx4ie3gabicl7g 5621435 5621434 2026-08-29T05:31:19Z Bjankuloski06 332 5621435 wikitext text/x-wiki '''Вели Мумин''' ({{роден во|Скопје|}}, {{рн|22|март|1980}}) — македонски [[бокс]]ер. Тој е висок 156 [[Сантиметар|см]], а тежи околу 52 [[Килограм|кг]]. == Животопис == Мумин е роден во седумчлено сиромашно [[Македонски Роми|ромско]] семејство. Мумин бил оженет за Бугарката Маја Полиска, која во [[2002]] година ја освоила титулата „Мис фитнес на Бугарија“. Поради оддалеченоста и несогласувањето околу местото на живеење, нивната врска постепено се распаднала, а потоа се развеле. Својата втора сопруга Менка, Мумин ја запознал во салата на клубот „Скопје“, каде таа дошла да учи бокс, а тој ѝ бил учител. Тогаш, Менка студирала на Педагошкиот факултет, а тој ги завршувал постдипломските студии на Факултетот за безбедност. Набрзо, двајцата стапиле во брак во кој ги добиле момчињата Максимилијан (роден во [[2013]] година) и Кристофер (роден во [[2014]] година). Мумин со семејството живее во [[Скопје]], во населбата [[Топаанско Поле]], а работи како надзорен инспектор во Агенцијата за спорт и млади.<ref name="ReferenceA">Андријана Андова, „Децата ги крстивме по генерал Максимилијан и по Кристофер Колумбо“, ''Антена'', број 864, 16 јануари 2015, стр. 6-7.</ref> ==Кариера== Уште како многу млад, Мумин решил да му се посвети на боксот. Неговиот талент, уште во пионерските денови во [[БК Скопје|БК „Скопје“]] прв го забележал неговиот тренер [[Руждија Калач]]. Во [[2003]] година, во [[Бангког]], [[Тајланд]], во категоријата до 51 кг, Мумин го освоил петтото место, а две години подоцна, во [[Мијанијанг]], [[Кина]], тој бил на 16 позиција. Најголем негов успех е [[Бронза|бронзениот]] медал на Европското првенство од [[2006]], кое се одржало во [[Пловдив]], [[Бугарија]]. Мумин учествувал уште на четири Европски првенства во сениорска конкуренција и притоа, двапати во [[Тампере]], [[Финска]] и во [[Пула]], [[Хрватска]], успеал да стигне до петтото место во категоријата до 48 кг.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|title=ЛИЧНОСТ НА ДЕНОТ - Вели Мумин|date=28 декември 2006|publisher=Утрински Весник|accessdate=2009-11-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304150908/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|url-status=dead}}</ref> Секоја година по ред, од [[1994]] до [[2007]], Мумин ја освојувал титулата првак на Македонија (вкупно, 22 титули), а во [[1997]] за првпат станал [[Балкански Полуостров|балкански]] шампион, по што освоил уште две балкански титули. Трипати го освоил „[[Златен гонг|златниот гонг]]“ и двапати е прогласен за [[спортист на Македонија]]. Последниот турнир на којшто настапил било Светското првенство во [[Казахстан]] во [[2013]] година, каде имал една победа. Во својата кариера, тој има боксувано на преку 250 меча, од кои победил на преку 200. Мумин е добитник на орден за заслуги и афирмација на Македонија.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=1069&ArticleID=70230|title=ПО МЕЃУНАРОДНИОТ ДЕН НА РОМИТЕ - 4 успешни ромски приказни; Вели Мумин: Достојно ги претставувам и Ромите и Македонија .|date=15 април 2007|publisher=Време|accessdate=2009-11-07}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мумин, Вели}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски боксери]] [[Категорија:Македонски Роми]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] 0p9v9hgy156ufj2xxgl1s3n1gpfp52a 5621436 5621435 2026-08-29T05:31:49Z Bjankuloski06 332 5621436 wikitext text/x-wiki '''Вели Мумин''' ({{роден во|Скопје|}}, {{рн|22|март|1980}}) — македонски [[бокс]]ер. Тој е висок 156 [[Сантиметар|см]], а тежи околу 52 [[Килограм|кг]]. == Животопис == Мумин е роден во седумчлено сиромашно [[Македонски Роми|ромско]] семејство. Мумин бил оженет за Бугарката Маја Полиска, која во [[2002]] година ја освоила титулата „Мис фитнес на Бугарија“. Поради оддалеченоста и несогласувањето околу местото на живеење, нивната врска постепено се распаднала, а потоа се развеле. Својата втора сопруга Менка, Мумин ја запознал во салата на клубот „Скопје“, каде таа дошла да учи бокс, а тој ѝ бил учител. Тогаш, Менка студирала на Педагошкиот факултет, а тој ги завршувал постдипломските студии на Факултетот за безбедност. Набрзо, двајцата стапиле во брак во кој ги добиле момчињата Максимилијан (роден во [[2013]] година) и Кристофер (роден во [[2014]] година). Мумин со семејството живее во [[Скопје]], во населбата [[Топаанско Поле]], а работи како надзорен инспектор во Агенцијата за спорт и млади.<ref name="ReferenceA">Андријана Андова, „Децата ги крстивме по генерал Максимилијан и по Кристофер Колумбо“, ''Антена'', број 864, 16 јануари 2015, стр. 6-7.</ref> ==Кариера== Уште како многу млад, Мумин решил да му се посвети на боксот. Неговиот талент, уште во пионерските денови во [[БК Скопје|БК „Скопје“]] прв го забележал неговиот тренер [[Руждија Калач]]. Во [[2003]] година, во [[Бангкок]], [[Тајланд]], во категоријата до 51 кг, Мумин го освоил петтото место, а две години подоцна, во [[Мијанијанг]], [[Кина]], тој бил на 16 позиција. Најголем негов успех е [[Бронза|бронзениот]] медал на Европското првенство од [[2006]], кое се одржало во [[Пловдив]], [[Бугарија]]. Мумин учествувал уште на четири Европски првенства во сениорска конкуренција и притоа, двапати во [[Тампере]], [[Финска]] и во [[Пула]], [[Хрватска]], успеал да стигне до петтото место во категоријата до 48 кг.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|title=ЛИЧНОСТ НА ДЕНОТ - Вели Мумин|date=28 декември 2006|publisher=Утрински Весник|accessdate=2009-11-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304150908/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=77BD5DDA6C44044B8D91B1F52A83D444|url-status=dead}}</ref> Секоја година по ред, од [[1994]] до [[2007]], Мумин ја освојувал титулата првак на Македонија (вкупно, 22 титули), а во [[1997]] за првпат станал [[Балкански Полуостров|балкански]] шампион, по што освоил уште две балкански титули. Трипати го освоил „[[Златен гонг|златниот гонг]]“ и двапати е прогласен за [[спортист на Македонија]]. Последниот турнир на којшто настапил било Светското првенство во [[Казахстан]] во [[2013]] година, каде имал една победа. Во својата кариера, тој има боксувано на преку 250 меча, од кои победил на преку 200. Мумин е добитник на орден за заслуги и афирмација на Македонија.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=1069&ArticleID=70230|title=ПО МЕЃУНАРОДНИОТ ДЕН НА РОМИТЕ - 4 успешни ромски приказни; Вели Мумин: Достојно ги претставувам и Ромите и Македонија .|date=15 април 2007|publisher=Време|accessdate=2009-11-07}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мумин, Вели}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски боксери]] [[Категорија:Македонски Роми]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] 7lz5hbpzkbtcjvytk8lvfynw0j0djkr 0 173588 5621248 5620699 2026-08-28T13:00:53Z SpectralWiz 106165 5621248 wikitext text/x-wiki {{напомена|за населбата во Истанбул|Караќој (Истанбул)}} {{Инфокутија Место во Грција |name = Караќој |name_local = Κατάφυτο |image_skyline = |caption_skyline = |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Неврокоп | ширина = | опис = <center>Местоположба на Караќој во [[Неврокоп (Егејска Македонија)|Неврокоп]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Караќој | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 21 | ГШ_сек = 6 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 41 | ГД_сек = 28 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 21.6 |lon_deg = 23 |lon_min = 41.28 |elevation_min = |elevation = 760 |elevation_max = |periph = [[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit = [[Драма (округ)|Драмски]] |prefec = |municipality = [[Неврокоп (Егејска Македонија)|Неврокоп]] |municunit = |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 87 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = |area_code = |licence = |website = }} '''Караќој''' или '''Манастир''' — село во [[Драмско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Неврокоп (Егејска Македонија)|Неврокоп]] на [[Драма (округ)|Драмскиот Округ]], Грција. Сè до 1920-тите било населено со [[Македонци]].<ref name="Симовски">{{Симовски|1|168-169}}</ref> == Географија == Селото се наоѓа меѓу планините [[Славјанка]] од север и [[Црна Гора (Егејска Македонија)|Црна Гора]] од југ во историско-географската област [[Мрвачко]]. Оддалечено е 16 км [[Зрново]]. == Историја == === Во Отоманското Царство === Во XIX век Караќој било големо чисто македонско село во Неврокопската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Старото име на селото е '''Манастир''', '''Голем Манастир''' или '''Манастириште'''. Ова име се среќава во турски документи од XVII и XVIII век.<ref name="Иванов12">{{Местните|12}}</ref> До опаѓањето на железната индустрија во [[Мрвачко]] на крајот од XIX век селото било едно од најразвиените рударски населби во областа и најголем добавувач на руда ([[магнетит|магнетитен песок]]).<ref name="Иванов12"/> Голем дел од селото се занимавал исклучиво со промивање на магнетитен песок. Плавењето (промивањето) на рудата се одвивало главно во пролет, есен и зима, кога имало повеќе вода во промивниците. наречени ''задми''. Задмите биле по течението на Караќојска Река. Во селото имало 8 [[Самоков (металургија)|самокови]] и 4–5 печки. Караќој било и познато ковачко село, и во речиси секоја куќа имало железарска работилница. Селото се специјализирало во изработката на клинци за потковици и заедно со соседното [[Нова Ловча|Ловча]] го снабдувале целиот [[Солунски Вилает|Солунски вилает]].<ref name="Иванов13">{{Местните|13}}</ref> По замирањето на железарството во средината на XIX век жителите на Караќој оделе на југ на Света Гора и околните планини како јагленари, но преку зимата се враќале во селото.<ref name="Иванов13"/> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Манастирџик Караќој'' (''Monastirdjik karakeuī'') било село со 190 домаќинства на 650 жители Македонци.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|126 – 127}}</ref> Во 1889 г. [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) го обележал ''Кара Ќој (Монастирџик)'' како село со 190 македонски куќи.<ref name="БИМ" /><ref>{{Веркович|234 – 235}}</ref> Во 1891 г. [[Георги Стрезов]] напишал за селото: {{цитатник|Кара-ќој, село на Ј од градот 7 часа пат. Сместено е сред една стрмна каменлива месност која се образува од падините на [[Црна Гора (Егејска Македонија)|Црна Гора]]. Најобилно растат ореви и лешници по Црна Гора. Во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Караќој|Св. Богородица]]“ се служи мешано; прекрасна училишна зграда до црквата со еден учител и 65 ученици кои учат на грчки и бугарски. Куќи 300, Македонци.<ref>нарекувајќи ги „Бугари“ под влијание на бугарската пропаганда.</ref><ref>{{Стрезов|7}}</ref>}} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. селото имало 1.400 жители, сите Македонци христијани.<ref name="БИМ" /><ref>{{МЕС|194|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_21.htm}}</ref> На почетокот на XX век целото село било под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и во него работела [[бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда]]. По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Караќој имало 2.000 Македонци егзархисти.<ref name="БИМ" /> Работело бугарско основно училиште со 2 учители и 75 ученици.<ref>{{Бранков|112 – 113}}</ref> Во извештај до митрополитот Иларион Неврокопски од 1909 г. селото е опишано вака: {{цитатник|С. Кара-Ќој... е сместено во пазувите на Црна Гора и Алиботуш. Низ него минува тесен премин — Просека, за [[Валовишта|Демир Хисар]]. Има 294 куќи со 1300 души население. Селаните се занимаваат со земеделие и сточарство. Многу од Македонците одат на работа во [[Солунско]], [[Ѓумурџинско]], [[Гевгелиско]] и сл. Црквата е изградена во 1865 г. и се нарекува „Успение на Пресвета Богородица“. Таа е големо, убаво и масивно здание. Внатре е убаво украсена и има голем двор во кој е и училиштето. Училиштето исто така е убаво, големо и старо здание, изградено во 1874–5 г... Меѓу селаните има расправии. Едните се [[Сојуз на бугарските уставни клубови|клубисти]], а другите [[Народна федеративна партија|санданисти]]. Второспоменатите се помалобројни, но ги тероризираат другите. Санданистите нападнаа луѓе на клубистите за време на Божиќните празници. Двете страни се давале на суд. Црковно-училишните приходи се во безредие. Постои анархија во селско-општинските работи.<ref name="Извори 82">{{наведена книга |title= Рапорт за положението и въвеждането на учебното дело през първото полугодие на 1908 – 1909 г. в Неврокопска каза – В: Извори за българската етнография, том 3: Етнография на Македония. Материали из архивното наследство |year= 1998 |publisher=Македонски научен институт, Етнографски институт с музей, Академично издателство „Проф. Марин Дринов“ |location=София |pages= 82 }}</ref>}}<ref name="БИМ" /> === Во Грција === За време на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] селото е окупирано од бугарска војска, а по [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. е припоено кон Грција согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Таа година населението броело 1.153 жители.<ref>{{нмс| last = Λιθοξόου| first = Δημήτρης| url = http://www.freewebs.com/onoma/1913.htm| title = Απαρίθμηση των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913 – Μακεδονία| accessdate = 3 мај 2009| archiveurl = https://archive.today/20120731002754/http://www.freewebs.com/onoma/1913.htm| archivedate = 2012-07-31| lang-hide = | lang = el| url-status = live}}</ref> По [[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]] голем дел од населението се иселил во [[Пиринска Македонија]] — во [[Неврокоп]] и околината, [[Бања (Пиринско)|Бања]], [[Разлошко]], како и во [[Кричим]] и др. места. На нивно место се доведени 30–40 [[Грци|грчки]] колонисти од [[Мала Азија]].<ref name="Иванов13"/> Од 1915 до 1924 г. кмет на селото бил Никола Бакаров.<ref>[http://toppresa.com/78607/potomakat-na-bezhantsi-ot-egejska-makedoniya-dupnichaninat-j-plyakov Потомъкът на бежанци от Егейска Македония, дупничанинът Й. Пляков]</ref> Македонското население што останало во селото е подложено на терор и летото 1924 г. се случил таканаречениот Караќојски инцидент. {{цитатник|На 24 јули 1924 г. по наредба на офицерот Дуксакис е пукната бомба во центарот на с. [[Трлис]]. Никој не нстрадал, но два дена подоцна во с. Караќој уапсени се 13 души, кон кои на местото на „атентатот“ се вклучени уште 14. Групата е одведена кон с. Горно Броди на распит. Нејасно е зшто ја водат по црн пат и до едно изворче, по изговор за мал одмор, несреќниците стануваат лесен плен на жедните за смрт. Во паниката која настапила десетина сепак успеале да избегаат, но тројца од нив се тешко ранети. Не е можно тој случај да се прикрие. Пред специјална комисија од ОН Грците постфактум ги обвинуваат жртвите дека членувале во ВМРО (каков грев!) и дека ги потпомагале нејзините чети. Дуксакис сепак е укорен, дури и осуден — 15 дена условно.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vestnikataka.com/?module=displaystory&story_id=26412&format=print&edition_id=413 |title=Зловещото ехо на Ньойския договор отеква в Америка |accessdate=2024-05-13 |archive-date=2024-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513110809/http://www.vestnikataka.com/?module=displaystory&story_id=26412&format=print&edition_id=413 |url-status=dead }}</ref>|}} По инцидентот 1.168 селани пребегале во Бугарија и во селото останале само десетина македонски семејства. На нивно место власта довела грчки колонисти.<ref name="Симовски" /> Во 1928 г. Караќој е заведен како мешано мештанско-дојденско село со 476 жители<ref name="Симовски" />, од кои 408 лица (124 семејства) биле грчки дојденци, а останатите македонски мештани.<ref>{{Citation |title=Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928 |url=http://www.freewebs.com/onoma/eap.htm |accessdate=30 јуни 2012 |archivedate=30 јуни 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120630054150/www.freewebs.com/onoma/eap.htm }}</ref> Селото силно настрадало и во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] (1946-1949), а от 1960-тите започнало иселување во големите градови.<ref name="Симовски" /> Населението произведува тутун, компири, жито и други земјоделски производи, а се занимава и со сточарстви.<ref name="Симовски" /> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+ Месности во Караќој преименувани со службен указ на 13 јануари 1969 г. ! Име !! Грчки !! Ново име !! Грчки !! Опис |- || Хасаница<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> || Χασάνιτσα || Ксирорема || Ξυρόρρεμα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || река ЈЗ од Караќој, десна притока на [[Белица (Егејска Македонија)|Белица]]<ref name="Ген"/> |- || Филакион Пресеки || Φυλάκιον Πρεσέκι || Филакион Агијас Параскевис || Φυλάκειον ῾Αγίας Παρασκευῆς<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || |- || Друхала || Ντρόχαλα || Петрес || Πέτρες<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || |- || Рамнака<ref name="Местните 182">{{Местните|182}}</ref> || Ραμνάκα || Исома || Ἴσωμα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || ниви С од Караќој<ref name="Местните 182"/> |- || Звелица<ref name="Ген"/> или Свелица<ref name="Serrai">{{наведена книга | title = Serrai GSGS (Series); 4439. 1st ed. Lambert conical orthomorphic spheroid Bessel proj. Prime meridians: Greenwich and Athens. "Reproduced from M.D.R. | 2 = 610/10395." In collections: Greece 1:100k Topographic Maps. Digital Archive McMaster University | last = | first = | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1944 | edition = | publisher = War Office | location = London | isbn = | doi = | pages = | url = https://digitalarchive.mcmaster.ca/islandora/object/macrepo%3A20636 | accessdate = | quote = | lang-hide = | lang = | archive-date = 2024-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20241224211909/http://digitalarchive.mcmaster.ca/islandora/object/macrepo%3A20636 | url-status = dead }}</ref> || Σβέλιτσα || Панорама || Πανόραμα<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || врв (1.337 м) СЗ од Караќој<ref name="Ген"/> |- || Кајнар<ref name="Ген"/> || Καϊνάρ || Пиги || Πηγή<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || месност СИ од Караќој и С од Трлис<ref name="Serrai"/> и горното течение на Трлиска Река<ref name="Ген"/> |- || Кара Каја || Καρὰ Καγιὰ || Маврос Врахос || Μαῦρος Βράχος<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || |- || Мањаско || Μανιάσκο || Тригоно || Τρίγωνον<ref name="Περὶ μετονομασίας"/> || |- || Пресеки<ref name="Ген"/> || Дјавасис Агијас Параскевис || Тригоно || Διάβασις Αγίας Παρασκευῆς<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 3а 1969|19}}</ref> || врв (1.202 м) ЈЗ од Караќој<ref name="Ген"/> |- |} == Културни и природни знаменитости == * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Караќој|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] == Население == {{Пописи-ЕМ|983|278|415|300|220|218|165|232|87}} == Личности == * Георги Димитров — зограф * Георги Ковачев (1896 – 1923) — политичар во Бугарија * Георги Минев (? – 1942) — духовник * [[Димитар Јосифов (копаничар)|Димитар Јосифов]] — копаничар * [[Димитар Илиев (копаничар)|Димитар Илиев]] — копаничар * [[Димитар Неделчев]] — зограф * [[Иван Левенов|Иван Андонов Левенов]] (1870 – по 1943) — револуционер * Илия Атанасов Гомов (1879 - 1931) — револуционер и просветен деец * [[Илија Јосифов (копаничар)|Илија Јосифов]] (1878 – 1942) — копаничар и градител * [[Јосиф Јосифов (резбар)|Јосиф Јосифов]] (1840 – 1910) — револуционер и копаничар * Костадин Иванов Левенов (1912 – 1944) — комунистички деец, секретар на ГК на БКП Разлог<ref>[http://www.omda.bg/uploaded_files/files/articles/partizan.xls Списък на убити партизани ]</ref> * [[Мина Марков]] — зограф * Никола Икономов — адвокат,<ref name="Македонците 62">{{Македонците|62}}</ref> во 1907 г. стапил во новоотвореното Правничко училиште во Солун<ref name=":267">{{наведена книга|last=Константинова|first=Юра|title=Българите в османския Солун|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|year=2020|publisher=Институт по балканистика с Център по тракология, Българска академия на науките|location=София|isbn=978-619-7179-12-5|pages=267}}</ref> * [[Петар Манолев]] (1915 – 2013) — пилот во Бугарија, полковник со многу успеси, витез на воениот орден „За храброст“. * [[Серги Георгиев]] (1820 - 1890) — зограф * Сотир Илиев Сораџиев (1921 – ?) — комунистички деец и борец<ref name="ГУАМС 385">{{cite book |title= Пътеводител по мемоарните документи за БКП, съхранявани в Централния държавен архив. Архивни справочници, том 6 |year=2003 |publisher= Главно управление на архивите при Министерския съвет. Централен държавен архив |location=София |isbn= 954-9800-36-9 |pages=385 |url=http://www.archives.government.bg/guides/12_P_BKP2.pdf |accessdate=5 септември 2015}}</ref> * Стефан Караџов (1869 – ?) — завршил филологија во Јена<ref name="Танчев 52">{{наведено списание| last = Танчев | first = Иван | authorlink = | coauthors = | year =2001 | month = | title =Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912) | journal =Македонски преглед | volume =XXIV | issue = 3 | pages = 52 | doi = | id = | url = https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view | format = | accessdate = }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Неврокоп (Егејска Македонија)}} [[Категорија:Неврокоп (Егејска Македонија)]] 2nga81plqrosc23piv4wn7i85mqtpvr 0 190958 5621507 5600011 2026-08-29T09:49:15Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5621507 wikitext text/x-wiki {{внимание}} :''За истоимената писателка видете [[Сузана В. Спасовска]]'' {{Infobox musical artist | name = Сузана Спасовска | image =Сузана Спасовска.jpg | image_size = 300п | occupation = Музички уметник | birth_date = {{родена на и возраст|df=yes|1964|8|24}} | birth_place ={{роден во|Скопје}}, [[Македонија]] | death_date = | death_place = | years_active = [[1986]] - сè уште }} '''Сузана Спасовска''' ({{родена во|Скопје}}, {{родена на|24|август|1964}}) — [[македонци|македонска]] музичка ѕвезда која од 80-тите години на [[XX век]] ја негува македонската песна и има снимено над 25 самостојни аудио, двд и видео изданија, многу видео записи со врвен квалитет, музички антологии, самостојни концерти и има настапувано на речиси сите фестивали. Нарекувана е ''„Сузе Национале“, „златното грло“, „славејот македонски“, „наследничка на Васка Илиева“'' . Позната е по своите уникатни настапи и кореографии<ref>{{наведени вести|url=http://www.vest.com.mk/default.asp?ItemID=C6F625AD18664A4EBDFDD56AB71835B3|title=Леди Гага ме копира|publisher=Вест|accessdate=2010-03-28}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Почетоците на музичката кариера == [[Податотека:Сузана Спасовска-Почеток на музичката кариера.jpg|мини|Хитови кои се поврзуваат со почетоците се: Чудна судба / Кога љуби мома млада / Марко, Марко / Ти верував до крај / Хит-касетата „Јас бев твоја робинка“ - 1992 (обр. на фотографија: Д. Величковиќ)]] Спасовска е родена во [[Скопје]] на [[24 август]]. Уште од дете настапувала во голем број хорски ансамбли и пејачки групи (на 11 години членува во детскиот хор „Развигорче“, солист во пионерскиот дом „Карпош“, Младинскиот хор „25 Мај“... Почетоците на професионалната кариера се поврзани со членување во пејачката група „Сирма“, како и со забавните групи „Калиопи“ и „Макакус“.) Почетоците започнуваат со првите снимки за Продукцијата на МРТВ во '86 и '87, потоа настапот на манифестацијата „Студентско лето '87“ во Маглај, Босна и Херцеговина. Следната година ја објавува првата касета со наслов „Земи ме“, настапува на Фолк Фест Валандово '88 и тогаш нејзината кариера започнува да оди нагоре. Следува првата турнеја во Австралија, Канада, Германија, Шведска... Од тогаш, Сузана забрзано чекори по патот на македонската песна, учествувајќи речиси на сите фестивали и манифестации, освојувајќи високи и значајни награди.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://suzanaspasovska.mk/%d0%b1%d0%b8%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d0%b8%d1%98%d0%b0/|title=БИОГРАФИЈА|date=2018-08-15|work=Сузана Спасовска - Suzana Spasovska|language=mk-MK|accessdate=2024-07-23|archive-date=2024-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723103733/https://suzanaspasovska.mk/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/|url-status=dead}}</ref> Подоцна постигнува извонредна пејачка кариера, изведувајќи неколку стотици народни и авторски фолк песни<ref>{{наведена книга|title=Македонска енциклопедија|publisher=[[МАНУ]]|location=Скопје|edition=прво|volume=II|isbn=978-608-203-024-2}}</ref>. [[Податотека:Концерт Етно Симфонија - Сузана Спасовска со Камерниот оркестар на Битола - Битола, 2024.jpg|мини|/29.11.2024/ Концерт „Етно Симфонија“ со Камерниот оркестар на Битола, во рамките на „Фестивал на музика од светот“. Учесници: Сузана Спасовска - вокал, Благојче Трајковски - кларинетист, Петар Горко - актер. Отпеани се најубавите македонски народни песни: Кирјана, Со маки сум се родила, Земјо македонска, Црна се чума зададе... (Преземено од Центар за култура Битола)]] == Митот за „Сузе Национале“ == Крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите се мошне значајни за кариерата на Сузана Спасовска. Редовно, тема на разговор се нејзините настапи, сценскиот изглед и вокалната интерпретација. Забележани и значајни се нејзините настапи на Фолк Фест Валандово, кога меѓу другото, публиката се интересира како ќе биде облечена Сузана Спасовска. Како најголеми хитови на овој фестивал во тоа време се издвојуваат хитовите „Води ме во рај“, „Зошто лажеш. зошто мамиш“, „Кога љуби мома млада“... [[Податотека:28. издание Златна бубамара на популарноста - Сузана Спасовска.jpg|мини|Сузана Спасовска на 28. издание Златна бубамара на популарноста - Добиена награда за Трајни музички вредности.19.2.2025 год.]] Прва ги воведува високите потпетици и прва се појавува со високи чизми, перики во разни бои и кратки здолништа, леќи во боја, вештачки трепки во боја... Прва прави револуцијата на македонската сцена и остава впечаток кај публиката после секој настап. Сузана создава креативен печат, изграден врз чувството на иновативност и креативност за комплетен уметник. Тогаш се раѓа Сузе Национале. Во тој период соработува со најголемите автори и музичари во Македонија. За неа песните ги пишуваат: Хилми Билбил, Мате Грујовски, Димитар Чемков, Љупчо Трајковски-Фис, а најдолго Тодор Трајчевски со кого има остварено долга и значајна соработка. Редовно настапувала на сите фестивали: Валандово, Цветници, Фолк Хит, Гоце Фест, Песна на летото, Охридски трубадури, Интерфест... Незаборавни рефрени кои се врежани во меморијата на публиката од тие фестивали се: Марко, Марко изведена на Цветници, Зошто лажеш и Кога љуби кома млада на Валандово, Чудна судба на Фолк Хит... потоа, „Јас бев твоја робинка“, „Стара мајко“, „Супер пар“... Во нејзин стил, а сепак поразлично од сè претходно, меѓу најпознатите песни е љубовната и веќе легендарна „Ти верував до крај“ изведена на Цветници во 1993 година, која многумина ја нарекуваат минисимфонија. Во почетокот на деведесеттите години објавува два хитовски албума: „Сузана 1992“ со насловната песна „Јас бев твоја робинка“, и албумот „Сузана 1994“ од кој неколку песни се издвоија како хитови, кои ги овековечи на солистичките концерти во Универзалната сала, и тоа: еден по друг во '92г. и рекордни четири концерти во '94г. Во тоа време прва одржува и два концерти во Домот на синдикатите во Белград, изведувајќи само македонски песни пред многубројната публика, и голем број колеги музичари и актери од српската естрада. Специјални гости на концертот беа Предраг Гојковиќ - Цуне и Станиша Стошиќ, а оркестарската придружба беше под водство на маестро Бранимир Ѓокиќ. Единствено за неа е напишана театарската претстава „Кој ја уби Сузана Спасовска“, која во тоа време беше изведувана по неколкупати во сите градови. Во 2006 година учествува во претставата „Ќелавата пејачка“<ref name=":0" /> со врвни македонски актери. Во 1996 година, го издава албумот со стари македонски песни „Македонски бисери“, кој е првиот албум во тоа време издаден со македонски народни песни од музичките легенди, обновени со нови аранжмани и изведба со лирскиот глас на Сузана. Нејзината оригиналност повторно ја води кон целовечерен концерт во Универзална сала, интерпретирајќи само стари македонски песни, а нејзини специјални гости се музичките легенди Јонче Христовски и Пепи Бафтировски. Многу подоцна, во 2008 год. за нив изработува нови 10 видео записи кои редовно се емитуваат во Македонија на повеќе телевизии, како и во Бугарија. Еден од најзначајните настапи во нејзината кариерата е настапот како гостин на прошталниот концерт на легендарната Васка Илиева, по повод „50 години песна“, изведувајќи ја вековната и тешко болната „Судбо моја“. Тогаш, го добива од неа аманетот да продолжи по патот на народната песна, да ја изведува, заштитува и афирмира насекаде низ светот. == По патот на родољубивата песна == До 2000 год., има отпеано неколку песни со патриотска и родољубива тематика кои останаа забележани од тоа време, а најмногу „Земјо моја“ како за крај на стариот милениум.<ref name=":0" /> * '''Роден крај''' ''(1991 / [[Гоце Фест]])'' * '''Судбо македонска''' ''(1992 / Гоце Фест)'' * '''Мајка Македонија''' ''(1993)'' * '''Земјо моја''' ''(1998 / [[Гоце Фест]])'' Во 2001. го објавува хитовскиот албум „Бомба“ кој и овој го прави за сечиј вкус, со песни во модерен фолк ритам и патриотска тематика. На албумот, народот како најголем хит ја издвојува „Гордо Македонијо“ која во тие судбински денови си го наоѓа својот пат. Во тој период се закитува со наградите „'''Фолк пејач на годината“, „Пејач на деценијата“''' и '''„Спот на годината''' („Земјо моја)“. Денес, Сузана Спасовска важи за уметник со најмногу отпеани песни за татковината. Меѓу народот важи за пејач на кој му се верува зашто пее искрено и достоинствено за Македонија. Па така, Сузана продолжува да чекори по патот на родољубивата песна, учествувајќи на фестивали и настани на кои одбележува и опева значајни ликови, празници, бранители, татковината... === Песни со родољубива и патриотска тематика === * Гордо Македонијо ''(2000)'' - Објавена на албумот „Бомба“ - 2001 год. * Расти сине ''(2001)'' * Егејска мака ''(2001)'' * Стани Македонијо ''(2002 / Гоце Фест)'' * По горите македонски (2003 / Проект на Стевче Стојкоски) * Навек векуваш, Македонијо ''(2004 / Тетовски фолк фест)'' * Александар цар Македонски ''(2004)'' * Пусти да се тие граници ''(2005)'' * Наша татковино ''(2005)'' * Moјата земја ''(2005 / Фолк Фест Роса)'' * Родно огниште ''(2005 / Тетовски фолк фест)'' - Најслушана песна меѓу два фестивала. * Памти ги мајко јунаците ''(2009)'' * И ние сме деца на Македонија ''(2010)'' * Една е, една Македонија ''(2011 - Лешочки Фолк Фест)'' * Оган да го гори ''(2011)'' * Солун, граде мој ''(2012 / Гоце фест)'' - 2 награда од стручното жири * Земјо македонска ''(2014)'' * Таму долу крај Белото море ''(2013/2014)'' * Има една земја ''(2015)'' * Дома си е дома ''(2016 / Лешочки фолк фест)'' * Земјата на сонцето ''(2016 / Цветници)'' - 2 награда * Древна земја ''(2017 / Лешочки фолк фест)'' * Мајковина ''(2022 - Лешочки фолк фест)'' * Во моето село ''(2023 - Лешочки фолк фест)'' * Народе македонски ''(2023 / Проект Македонијо, во срце те носиме)'' * Туѓа земја ''(2024 / Лешочки фолк фест)'' * [https://www.youtube.com/watch?v=YEWqtoHJhls Нека живеј Македонија] ''(2025 / Проект Македонијо, во срце те носиме. Оригинален наслов: Има една земја сонце што ја грее-Гоце Николовски)'' === Посветени песни === * Лешочките камбани ''(2002)'' - Посветена на '''Лешочкиот манастир''' кој бил разурнат и повторно обновен. * Каде се дванаесетмината ''(2003)'' - Посветена на '''дванаесетмината киднапирани''' и убиени на Шар Планина во 2001. * На бисерот бисерите ''(2007)'' - За '''Гоце Николовски''', отпеана на Фолк Фест Валандово. * Послание ''(2007)'' - Посветена по повод 40 години автокефалност на Македонската православна црква. * Тага Балканска ''(2008)'' - За '''Тоше Проески''', отпеана на Тетовски фолк фест. * Градат Мијаци крст до облаци ''(2008)'' * Осум бигори на Македонија ''(2009)'' - Посветена на '''загинатите кај Вејце''' во 2001. * Вечнаја памјат, владико Кирил ''(2013)'' - Посветена на '''Владика Кирил'''. * Љубов, ах, љубов ''(2022)'' - ''Тестаментална песна од Зафир Хаџиманов'', отпеана на Фолк Фест Валандово 2022. * За славејот од Битола ''(2023)'' - Посветена на Ајри Демировски. * Во моето село ''(2023)'' - Посветена на '''с. Бељаковце, Кумановско'''. Паралелно ја негува и трудовата тематика, па ги изведува композициите: Печалбарска елегија, Празнична, Македонска крвава свадба, Бериќет, а меѓу најголемите хитови се издвојува и веселата „'''Здравоживо домаќини'''“, изведена на Фолк Фест Роса 2003. Во тој период уште еден значаен настап е во Опера Хаус-Сиднеј, по повод манифестацијата „100 години Илинден“. Паралелно настапувала и снима во Бугарија, и во 2004 год. го објавува заедничкиот албум со Васко Лазаров, „Балканска Вистина“. Неколкупати има забележано учество на фестивалот „Пирин Фолк“ во Сандански, добивајќи неколку високи награди, и неколкупати настапува ревијално како специјален гостин со свои хитови. Низ кариерата, посветува и композиции за значајни празници кои низ годините стануваат обичајни песни во секој дом... Па така, ги снима: '''Божиќна''', '''Песна за Водици''', '''Илинденска''', '''Велигден сè до Спасовден''', за подоцна да ги сними и овековечи најубавите и најзначајните православни и црковни химни во проектот „'''Терирем'''“. Има забележани дуети снимени со повеќе пејачи, почнувајќи од Мишко Талески („Верувај во овој живот<nowiki>''</nowiki>,„Навек векуваш Македонијо<nowiki>''</nowiki>,„Прочка<nowiki>''</nowiki>, „Вечнаја памјат владико Кирил<nowiki>''</nowiki> и др.), [[Наум Петрески]] („Животот е многу убав<nowiki>''</nowiki>, Пеј, бистро пеј<nowiki>''</nowiki>, „Невено, Невенке<nowiki>''</nowiki>, „Цветините очи черешови<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Лино, моме Лино<nowiki>''</nowiki>), со [[Ефто Пупиновски]] („Ќе се женат другари<nowiki>''</nowiki>), со [[Миле Кузмановски]] („Што спечаливме<nowiki>''</nowiki>, „Ацано млада невесто“), со Спасен Силјановски („Мерак песна<nowiki>''</nowiki>), гр. До-Ре-Ми („Свадбарска<nowiki>''</nowiki>), [[Борис Чоревски]] („Печалбарска балада<nowiki>''</nowiki>, „Столетна<nowiki>''</nowiki>), Дарко Нечовски („Бог го има секој клуч<nowiki>''</nowiki>), [[Група Биоритам]] („Назад, назад, Калино моме<nowiki>''</nowiki>, „Девојко мори убава"), [[Група Академци]] („Петка, глава“), Оливер Додев („Имала мајка рани две“), како и уметникот од Бугарија - Васко Лазаров („Балканска вистина“, „Терзиче младо<nowiki>''</nowiki>, „Еден е животот<nowiki>''</nowiki>, „Пусти да се тие граници<nowiki>''</nowiki>)... Низ неколкудецениската кариера, Сузана успешно ѝ дава композиции на Македонија кои оставаат белег и се познати кај народот, а особено се впечатливи и забележани оние отпеани на Лешочкиот фестивал последните десетина година. „Една е, една Македонија“, „[https://www.youtube.com/watch?v=kjF9OmT217g Древна земја]“, „[https://www.youtube.com/watch?v=BjHe-a3d5oo Мајковина]“, „[https://www.youtube.com/watch?v=7lq7N_P7txE Во моето село“], но ја опева и судбината на секој Македонец преку песните „[https://www.youtube.com/watch?v=I3_lJtuX5Zs Дома си е дома]“ и можеби најреалната, „[https://www.youtube.com/watch?v=L0fdReBde-o Туѓа земја].“ Па така, Сузана се смета за уметник со најмногу отпеани песни за татковината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8uNGPnMG3gBjdfrIqfsOwY|title=Сузана Спасовска - Фестивалски настапи|work=YouTube|language=mk-MK|accessdate=2024-09-21}}</ref> Во нејзината музичка биографија се и запишани дел од најважните награди за еден уметник. * Златна бубамара на популарноста за '''Трајни музички вредности''' - ''доделена на 28. Златна бубамара 2025 год.'' * '''Признание за животно достигнување''' во категоријата „легенди“- ''Прва фолк вечер на популарноста / Кочани, 2023 год''. * Награда за '''Животно дело''' - ''додели Радио Роса на 20. издание на Фолк Фест Роса / 2019 год.'' * '''Највисоко семакедонско признание - Титула Македонски сенатор''' / ''додели: Светски македонски конгрес на јубилејниот концерт по повод 30 години / 2016 год.'' * '''Плакета за особен придонес и афирмација на традиционалниот македонски мелос и фолклор''' / ''додели: Национална установа-Историски музеј / Крушено Етно град, 2012 год.'' * '''Признание и Плакета за заслуги за Македонија''' за особен придонес во заштитата на духовното културно наследство и ширење на македонската традиционална песна во дијаспората / додели: Матица на иселеници од Македонија / Трнво, 2.8.2012 год. Па така, може да се каже дека Сузана важи за уметник со најголем број добиени награди, признанија, заслуги и аплаузи во повеќедецениското постоење на сцената.<ref name=":0" /> == Јубилеен концерт „30 години Музика, Сцена, За Македонија“ (2016 год.) == Првиот дел од концертот беше наменет за потсетување на нејзините безвременски хитови од почетокот на кариерата: „Кога љуби мома млада, „Марко Марко“, „Стара мајко“, „Личен Дејан“... „Т’га за југ“, арија од Пучини, песна на кинески јазик... Со совршена леснотија во својата изведба, Сузана Спасовска им ги подари овие музички изненадувања, поразлични од нејзиниот вообичаен репертоар, на сите оние што дојдоа на нејзиниот јубилеен концерт, што се одржа на 4 март, во салонот на МОБ. За трите децении на македонската естрада, колку што Сузе национале ги одбележа со овој концерт во 2016 година, насловен како „30 години сцена, музика, за Македонија“, се докажаа гласовните капацитети на музичка примадона. Сузе национале, епитет што го носи, ја делеше сцената со нејзините пријатели и колеги и ги испеа сите најголеми хитови. Имаше многу аплаузи, солзи, емоции, награди и други бројни изненадувања. Заедно беа изведени народните песни „Параходот, Судбо моја, Назад, назад Калино моме<nowiki>'' во заендичка изведба со машкиот хор на Танец, како и музичката симфонија “Т'</nowiki>га за југ“ на крајот од музичкиот блок, изведена со гудачки квартет. Концерт на Спасовска започна со нејзините песни, кои беа хитови од нејзината рана фаза, крајот на осумдесеттите и деведесеттите години: „Кога љуби мома млада“, „Зошто лажеш зошто мамиш“, „Марко, Марко“, „Стара мајко“, „Личен Дејан“ и др. Вистинската моќ на гласот на славеничката, во придружба на само еден инструмент, гитара, првпат се покажа во вториот дел од концертот, со песната „Стојане, сто те убиле“. Потоа, со секоја песна само се потврдуваше впечатокот и се надградуваше концертното доживување. Нејзиниот ѕвонлив, силен, пробивен, но истовремено нежен глас, се вивна во невидени височини, но допре и до најдлабоките катчиња на душите на сите присутни во салата. Таа во придружба на виолината на [[Зоран Џорлев]] продолжи со „Параходот ми пристигна“ од албумот „Виолина и глас“, „Јано севдалино“, „Судбо моја“ и дуетот со машката пејачка група од „Танец“ на песната „Назад Калино моме“. Како гости на концерот се појавија хармоникашите и композитори Тодор Трајчевски, со заедничка изведба на „Ти верував до крај“, со Гоце Џуклески, “Пеј, играј со мене“, како и Милан Завков со песната „Засвири една наша Милане“, како и Сашо Ливрински со песната „Вино му се пие“. Големо изненадување за публиката во овој блок беше и оперската арија од Пучини "O mio babino caro" и народна кинеска песна, на која се придружи нејзиниот професор по кинески јазик. Публиката со големи овации ја придружуваше и заедничката изведба на „[[Македонско девојче]].“ Во третиот дел од концертот беа изведени композиции кои низ годините беа хитови, а некои од нив се се' уште. Има ли некој кој не се сеќава на песните во периодот од 1998 до 2003 г.? Како такви беа испеани: „Гордо Македонијо“, „Песно развесели ме“, „Супер пар“, „Робинка“, „Навек Векуваш Македонијо“ со Мишко Талески... Но големо изненадување за публиката беше сплетот од безвременските песни како „Бомба“, „Ај со среќа денот“, за да финалето на концертот се случи со безвременкиот хит „Џингрлака џикицак“, неизбежен елемент за весела атмосфера насекаде. По сплетот од весели рефрени, кога Сузе на нозе ја крена цела сала, концертот заврши со песната на легендарната [[Васка Илиева]], која токму Сузе Национале ја прогласи за своја наследничка - „Земјо Македонска“, заедно со сите кои беа дел од овој јубилеј. === Доделени награди и признанија на јубилејниот концерт === * Плакета '''Македонски Сенатор - Највисоко семакедонско признание''' доделено од Светскиот македонски конгрес по повод триесетгодишниот јубилеј на македонската сцена. * '''Признание за заштита и афирмација на македонската сцена''' - додели Роса Продукција * '''Признание за трајни вредности во македонската музика''' - додели Сојузот на децата Бегалци на Македонците од егејскиот дел на Македонија. * '''Благодарница за придонес во афирмација на кинескиот јазик и култура''' во Република Македонија - додели Институтот Конфуциј при Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ * '''Благодарница за активно учество во програмите на друштвото''' - додели Друштвото за кинеско-македонско пријателство. * '''Признание за особен придонес за чување и негување на македонското црковно и духовно наследство и христијанските вредности''' - додели Куманосвско-осоговска епархија при Македонска православна црква. * '''Признание за штедрото помагање на Македонската православна црква и особен придонес во афирмација на православната вера и култура''' - додели Тетовско-гостиварска епархија при Македонска православна црква-Охридска архиепископија == Дискографија == Сузана Спасовска гостувалa речиси низ целиот свет: [[САД]], [[Канада]], [[Европа]], [[Австралија]], а имала и настапи на врвни светски сцени, како: '''Ватрослав Лисински''' - [[Загреб]], Дом на синдикати - Белград, '''Цанкарјев дом''' - [[Љубљана]], '''Брукс центар''' - [[Мелбурн]], '''Опера хаус''' - [[Сиднеј]], Пекинг-Кина, Осака-Јапонија (со Танец) и др. Почнувајќи од [[1986]] до [[2019|2024]] година, таа има издадено повеќе од 21 албум, промотивни проекти, меѓу кои и неколку двд и видео изданија. === Солистички албуми === # ''(1988)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_EDm7u-nj3oPM2PXmSb7wN Земи ме]- со оркестарот Урнебес: „Дојди пиле љубено“,„ Ах мил, убав мој“, „Земи ме“, „Води ме во рај“, „Не сум ти кукла“, „Не ти верувам“, „Младост остани“, „Од твојте очи“, „Илија момче сојлија“, „Јас те чекам“, „Една насмевка“. # ''(1992)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_xMAMxkutCV9WKFw1Lj8xz Јас бев твоја робинка] : „Јас бев твоја робинка“, „Грешно вљубени', „Пари, пари“, „Мандолини и гитари“, „Ќе го љубам довека“, „Што ми фали“, „Чувај се мој војнику“, „Не ме сонувај“, „Свадба убава“, „Ајде Душко Кажи ми“. # ''(1994)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8ubGQE3NYUwosxGa2c8W6H Стара мајко] : „Џаро ми е драг“, „Стара мајко“, „Си имам јадови“, „Казни ја Боже“, „Ти, ти“, „Бегај ѓаволе“, „Супер пар“, „Нема да дозволам“, „Ако сакаш љуби ме“. # ''(1996)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8UQ-DZq-NRPjT_GM36WX30 Македонски бисери] (изворни песни): „Не виткај се Софче“, „Параходот ми пристигна“,„Билбил пее“ „Бор садила мома Евгенија“, „Со маки сум се родила“, „Не си го продавај Кољо чифликот“, „Пилето ми пее“,„Јано мори“, „Судбо моја“, „Благуно дејче (дует со Пепи Бафтировски)“ # ''(1998)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_LZqHLrJAt7IoJX9s3w-DO Песно, развесели ме] : „Песно развесели ме“, „Ти си ми по мерак“, „Не е штос“, „Личен Дејан“, „Добар чочек пари вреди“, „Фалбаџијо“, „Плати ми“, „Гори срце, гори“, „Не ми треба богатство“,„Отров ти е душата“+екстра хит „Џингрлака Џикица“ (во втората верзија на касетата, 1999 г.) # ''(2001)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG9Pzwhk_E5H3IF0uWO2IqXK Бомба] : „Бомба“, „Миле, Миле“, „Ај со среќа денот“, „Аман, аман“, „Среќен роденден“, „Чоколада“, „Гордо Македонијо“, „Расти сине“, „Егејска мака“,„Земјо моја“, „Стара мајко“. # ''(2005)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG997BHvw7tcVpbrRsTWUX_I Здравоживо домаќини] : „Здравоживо домаќини“, „Две лози“, „За нас“, Зумба, зумба“, „Дај ја сметката“, „Јас те сакам“, „Од љубов не се бега“, „Животот е многу убав“, „Ако душо, ако“, „Младо Охриѓанче“, „Засвири една наша“, „Стојане сто те убиле“, „Отров ти е душата“, „Грешно вљубени“, „Печалбарска балада“. # ''(2005)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8YxT-WlBbh41Xmv-pqshhW Песни за татковината] (2005) - Двојно цд со Здравоживо домаќини: „Столетна“, „Навек векуваш Македонијо-дует со М.Т“, „Александар цар Македонски“, „Стани Македонијо“, „Пусти да се тие граници“, „Лешочките камбани“, „Каде се дванаесетмината“, „Егејска мака“, „Наша татковино“, „Бошја реч“, „Гордо Македонијо“, „Расти сине“, „Пеј, бистро пеј-дует со Н.П.“, „Земјо моја“. # ''(2008)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG-f5y8Zgr9RId2G6iO6s-Dx Празнична] : „Празнична“, „Вино му се пие“, „Бериќет“, „Илинденска“, „Ќе се женат другари-дует со Е.П.“, „Родно огниште“, „Низ корија зелена“, „Митра низ двори шеташе“, „Китуше, Митуше-дует со гр.Бекрии“, „Жилче, доме мој“, „Саде ти се чудам Цвето“, „Младост“, „Љубов“, „Урнебес“, „Прочка-дует со М.Т.“. # ''(2013)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_sjufNbVBV7ZS-ylkVRQaa Сполај ти, Боже] двојно цд: „Заради децата“, „Градат Мијаци крсто до облаци“, „Печалбарска елегија“, „Сполај ти Боже“, „Еден е животот-дует со В.Л.“, „Велигден дојде“, „Денес ми е роденден“, „Оган да го гори“, „Една е, една Македонија“, „Мерак песна-дует со С.Сиљановски.“, „Осум бигори на Македонија“, „Свадбарска-дует со гр. До Ре Ми“, „Велигден сè до Спасовден“, „Божиќна“, „Те љубам“. # (''2013)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_0ToZ8frUuTxwoLeSfZRWc Македонски бисери 2] (народни песни)- Двојно цд со „Сполај ти Боже“: „Ој Јоване“, „С каменички флат мамо“, „По друм одам мајче“, „Белите манастири“, „Виното и песната“, „Сношти појдов мила мамо“, „Пушко ле, пушко“, „Внуците на Гоце“, „Ој девојче, ран бел мој“, „Море сокол пие“, „Што имала к'смет Стамена“, „Сестра кни брата на вечера“, „Таму долу крај Белото Море“, „Македонки билбилјанки“, „Калино моме“. # ''(2014'') [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG9F_iNVADi-XpXBo4ClE124 Македонски бисери 3] - народни песни: „Земјо Македонска“, Петро ле, пиле шарено“, „Три години стана“, „Мори сваќе, сваќе“, „Таму долу крај Белото Море“, „Остана Ратка млада удовица“, „Болен лежи млад Стојан“, „Ајде да си речеме една песна“, „Македонско девојче“, „И ние сме деца на Македонија“. # ''(2017)'' Спомени - BoxSet со 3 цд - ЦД1/ Ти верувај до крај, ЦД2/ Кој пее зло не мисли, ЦД3/ Кога љуби мома млада ''(Изд. Сузана Спасовска / Југотон Рекордс)'' # ''(2017)'' Земјата на сонцето - BoxSet со 3 цд - ЦД1/ Мојата земја, ЦД2/ Божја реч, ЦД3/ Ден да се памети (''Изд. Сузана Спасовска / Југотон Рекордс)'' # ''(2001-2022)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_uAlUkec0EPU279-eYD4Th Приказна] - Јубилеен проект по повод 35 години на сцената. Изданието се состои од албум-цд, усб клуч, усб касета и касета. ''(Изд. Сузана Спасовска / самостојно издание)'' # ''(2023)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8cFmBMN7btn5qI3zq6eiZG Терирем] - Православни и црковни [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8cFmBMN7btn5qI3zq6eiZG песнопеења] ''(Изд. Сузана Спасовска / самостојно издание)'' # ''(2023)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG9K2OYKdEHGFX6qMX7bziVU Судбо моја] - [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG9K2OYKdEHGFX6qMX7bziVU етно] ''(Изд. Сузана Спасовска / самостојно издание)'' === Дуетски албуми === 18. ''(2004)'' Балканска вистина (албум со Васко Лазаров, издаден за Бугарски пазар): „Високи чардаци-В.Л.“, „Здравоживо домаќини-С.С.“, „Кирчо на чардак-В.Л.“, „Засвири една наша-С.С.“, „Като Лена-В.Л.“, „Свадба убава-С.С.“, „Маико-В.Л.“, „Билбил пее-С.С.“, „Балканска вистина (дует)“. 19. ''(2008)'' Македонске народне пјесме - Дует Бакрдан издаден за Хрватскиот пазар: „Смилјана“, „Македонско девојче“, „Сношти појдов мила мамо“, „Невесто мори убава“, „Ој девојче, ран бел мој“, „Ацано млада невесто“, „Там дека има високи чардаци“, „Каде се чуло видело“, „Билјана платно белеше“. 20. ''(2013)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG8BAhOP8H3UZ6hstOWAECwN Тоа сме ние] - Авторски албум на Гоце Џуклески: „Тоа сме ние“, „Денес ми е роденден“, „Во срцево те насликав“, „Нека памети“, „Новогодишна снегулка“, „Пеј, играј со мене“, „Валцер за младенците“, „Песна за Водици“. 21. ''(2013)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG9MVCyKqstgDB7LaJVHA8pG Виолина и глас] - (народни македонски песни, снимени со виолината на Зоран Џорлев, гудачки квартет, аранжмански видувања на Сашо Ливрински, интерпретирани од Сузана Спасовска): „Те видов и се заљубив“, „Налеј, налеј“, „По друм одам мајче“, „Ајде брала мома“, Жали Горо“, „Параходот ми пристигна“, „Градел Илија манастир“, „Црна се чума зададе“, „Сношти појдов, мила мамо“, „Т'га за југ“. === Видео проекти === 22. ''(1993)'' Сузана - Видео касета од промотивниот концерт во Универзална сала по објавување на касетата „Јас бев твоја робинка“. 23. ''(1997)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG9GjQ9AJwhSGiMYfLHiI5iw Македонски бисери] ''(Изд.Сенатор рекордс, Битола)'' 24. ''(2006)'' Здравоживо домаќини ''(Изд.Сенатор рекордс, Битола)'' 25. (''2008)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG909QivpmYlXODipb_kJYhG Македонски бисери] - народни песни ''(Изд. VVD Руичев / ТВ Родина, Бугарија)'' 26. ''(2016)'' [https://www.youtube.com/watch?v=-sJnBFVWlL8&t=1653s 30 години музика, сцена, за Македонија] DVD - јубилеен концерт одржан на 4. март 2016 во МОБ по повод 30 години на сцената. ''(Издавач на прво изд. Сенатор рекордс, Битола / Второ самостојно издание - Сузана Спасовска)'' 27. (''2017)'' [https://www.youtube.com/playlist?list=PLsCOSfJA3vG_IWNJsdRpNwiltg42h91Yu Солзана] - Промотивен албум со аудио и двд издание. ''(Изд. Сузана Спасовска / самостојно издание)'' 28. ''(2024)'' Терирем - 16 видео записи снимени во неколку цркви, манастири и храмови во Скопската архиепископија ''(Арт Студио Продукција)''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://preminportal.com.mk/nauka-kultura/83-stavovi/26909-terirem-eruptiven-izblik-na-dolgo-chuvan-i-zreen-duhoven-naboj|title=„ТЕРИРЕМ“ – ЕРУПТИВЕН ИЗБЛИК НА ДОЛГО ЧУВАН И ЗРЕЕН ДУХОВЕН НАБОЈ|work=preminportal.com.mk|accessdate=2025-01-17}}</ref> === Учество на други аудио-проекти === * ''(2006)'' '''Антологија на македонската чалгија''' - ''32 песни''. Учествуваат: Наум Петрески, Виолета Томовска, Душко Георгиевски, Виданка Георгиевска, Круме Спасовски... * ''(2003)'' '''Танец – родољубиви песни''' * ''(2004)'' '''Имала мајка рани две''' - албум на Оливер Додев - дуетска песна * ''(2004)'' '''Од љубов не се бега''' – Танец и пријателите * ''(2009)'' Албум „'''Исправи се Македонијо'''“ – 2 дуетски песни со Миле Кузмановски * ''(2009)'' '''Авторски опус''' – авторско цд на Гоце Џуклески – 1 песна * ''(2011)'' '''Езерска прошетка''' – авторско цд на Гоце Џуклески - 1 песна * ''(2015)'' Проект „'''Непокор'''“ - револуционерни песни - 1 песна (Леле, Јано) * ''(2015)'' '''Балади и валцери''' – авторско цд на Гоце Џуклески - 5 песни * ''(2017)'' '''Балади за вечна љубов''' – авторско цд на Гоце Џуклески – 3 песни * ''(2023)'' Проект со патриотска музика '''„Македонијо, во срце те носиме'''“ – 1 песна („Народе македонски“) * ''(2025)'' Втор дел од проектот „'''Македонијо, во срце те носиме'''“ - 1 песна самостојно („Нека живеј Македонија“) и 2 песни изведени со група пејачи („Роде мој“ и „Нема друга Македонија“) * Разни компилациски изданија со фолк хитови објавени од Сенатор Рекордс, Битола === Музички емисии за Архивата на МРТ === * Мал концерт со Сузана Спасовска (МРТ, Архива - 1989 / Промоција на првата касета „Земи ме“) * Ден да се памети (МРТ, Архива - 2001 / Емисија со снимени спотови во Продукција на МРТ) * Меракот, песната (МРТ - 2008) * Минути со... (МРТ, Архива - 2013 / Промоција на албумот „Македонски бисери 2“) * [https://www.youtube.com/watch?v=70XxBtoK_4c&t=1544s Музиката, мојот живот] (МРТ - 2018) * [https://www.youtube.com/watch?v=lpJ3f9JxbNM&t=763s Пејачи и песни] - портретна емисија (МРТ - 2021) Спасовска истовремено работела како Директор во нејзината матична продукција „С Национале’’, основана во [[2010]] година. Ги има реализирано концертите: 10 години од смртта на [[Васка Илиева]], насловен како „Земјо Македонска’’ во [[2011]] година; „Македонско име нема да загине’’ во 2011 година; Концертот во чест на [[Секула Пупиновски]] во 2012 година; Етно фест „Три Круши ’’ во 2010, 2011 и 2012 година; снимен еден циклус на музички емисии „Здравоживо домаќини’’. Илинденски Етно Фест 2013, 2014г. Таа 16 години е директор на Лешочки Фолк Фест. Во организација на „Роса продукција“, на [[4 март]] [[2016]] година, Спасовска одржа голем јубилеен концерт по повод 30 години од нејзината музичка кариера, насловен како „30 години Музика, Сцена, За Македонија“. Од 2013 год. Сузана Спасовска е вработена во Танец како солист-првенец, и настапува на сите концерти и турнеи на националниот ансамбл. Со тоа, Сузана остава трага во изведбата на народното творештво. == Концерти и значајни настани == * (1992) Солистички концерт во Универзална сала-Скопје / ''2 концерти еден по друг.'' * (1992) Учество на Канбера фест (композиција: Плати ми) * (1994) Солистички концерт во Универзална сала-Скопје / 4 концерти еден по друг. * (1994) Солистички концерти во Домот на Синдикати - Белград / 2 концерти еден по друг * (1996) Солистички концерт со традиционални македонски песни во Универзална Сала. * Гостин на солистичките концерти на Ѓоко Дончев, Драган Вучиќ, Круме Спасовски, Васка Илиева, Леб и Сол, Миле Кузмановски, Гоце Џуклески, Јордан Митев... * Учество на многу хуманитарни акции и концерти. * (2000) Специјален гостин на последниот концерт на Васка Илиева во Универзална сала, на кој ја назначува за Наследничка на македонската народна песна. * Учество на Пирин Фолк, гр.Сандански (2001, 2003, 2010) * Концерти во најголемите концертни сали во Австралија заедно со естрадни уметници и друштва. * (2003) Настап во Опера хаус-Сиднеј по повод 100 години Илинден. * Специјален гостин на концерти и турнеи на Танец, до 2014 год. * Специјален гостин на концерт на ARA MUSIC во Софија. * Чест гостин на манифестацијата „10 дена Крушевска Република“ и „Етно град Крушево“, самостојно и со Танец. * (2007) Неколку настапи на Фолк Фест Валандово во ревијален дел, а во 2007год. со композиција посветена на Гоце Николовски. * (2008) Специјален гостин на концертот на Леб и Сол во Метрополис арена, со композицијата „Ајде сонце, зајде“ / (2013) Гостин на „Денови на македонската музика“ заедно со Македонска филхармонија и Леб и Сол. * (2011) Концерт по повод 10 години од смртта на Васка Илиева - МОБ, Скопје * (2011) Настап и посета на Македонците во Корча, Албанија. * Долгогодишни настапи на државни и верски празници во организација на МПЦ. * Учество на иселенички средби низ цела Македонија. * (2013) Настап во Егејскиот дел на Македонија со целовечерен концерт, исклучиво со македонски песни. * (2014) Концерт „Виолина и глас“, со Зоран Џорлев - МНТ, Скопје * (2016) Редовен учесник и специјален гостин на сите настани и манифестации на Кинеското друштво во Македонија и Институтот Конфуциј-Скопје, интерпретирајќи подеднакво македонски и кинески песни. * (2016) Јубилеен концерт по повод 30 години јубилеј - МОБ, Скопје * (2016/2017) Настап со Танец во Пекинг, Кина * (2023) Концерт „Терирем“ во црквата Св. Петка во Прилеп со црковен клирос Пелагонитиса * (2023-2024) Проект „Македонијо, во срце те носиме“. Композиција: „Народе македонски“. Турнеја низ сите градови во Македонија. Швајцарија-февруари, 2024. Завршен концерт со Филхармониски оркестар во Филхармонија (2024) * (2024) Концерт „Етно Симфонија“ со Камерниот оркестар на Битола.[https://kultura24.mk/mk/2024/11/30/etno-simfonija-gi-spoi/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260109092539/https://kultura24.mk/mk/2024/11/30/etno-simfonija-gi-spoi/ |date=2026-01-09 }} * (2025) - Добитник на награда за трајни музички вредности на Златна бубамара на популарноста. * (2025) Концертна турнеја од вториот дел од проектот „Македонијо, во срце те носиме“ - 8 градови * (2025) Концерт „Терирем“ со Црковен клирос Пелагонитиса во МПЦО Света Петка, Диселдорф, Германија * (2025) Концерт по повод 38. издание на фолк Фест Валандово 2025, градски плоштад, Валандово.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/balkanlend/prva-predfestivalska-vecher-vo-valandovo-kiko-spasovska-i-tamara-so-oro-hitovi-i-emoczii-go-krenaa-duhot-na-publikata-foto/69758/|title=Прва предфестивалска вечер во Валандово: Кико, Спасовска и Тамара со оро, хитови и емоции го кренаа духот на публиката (Фото)|last=Muzika24|date=2025-05-24|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2026-05-27}}</ref> * (2025) Специјален гостин на концертот на „Воениот оркестар на АРМ“ со две композиции, како и гостин во ревијалниот дел на фолк фест Охридски трубадури 2025<ref>{{Наведување|title=СУЗАНА СПАСОВСКА -|url=https://www.youtube.com/watch?v=_DdA7ndGl2c|date=2026-05-25|accessdate=2026-07-25|last=Ohrid Fest}}</ref>. * (2025) Гостин на концертите на Миле Кузмановски, Бојана Скендеровски, како и на концертот „Миланова игра“ во чест на Милан Зафков во 2026 г. * (2026) Учество на фестивалот за чалгиска музика [https://www.youtube.com/watch?v=GNLWCToqaZI „Ваташа 2026“] == Интернационални турнеи == * Настап на Македонска вечер, „Вечери на Балканот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://balkanmusic.tv/makedonska-vecer-vo-blagoevgrad-ja-spoi-kulturata-i-idninata/|title=Македонската вечер во Благоевград ја спои културата и иднината на второто издание од „Вечери на Балканот“ (Фото+Видео) - BalkanMusicTV|last=Muzika 24|date=2026-02-01|language=en-US|accessdate=2026-03-19}}</ref>“ во Благоевград, Бугарија, со Благоја Грујовски. * Концерт со црковни православни песнопеења од проектот „Терирем“ во црква Света Петка, Германија (ноември, 2025) * Концерт како солист првенец на НА Танец, во рамките на ЕКСПО 2025, Осака, Јапонија. (април, 2025) * Концертна турнеја како солист-првенец, дел од НА за игри и песни „Танец“ во Црна Гора, Словенија и Хрватска. (септември, 2024) * Турнеја низ Македонија и Швајцарија како дел од проектот „Македонијо, во срце те носиме“, во организација на продукција Скендеровски (2023-2024) * 2 посети во Кина / 2 турнеи во Канада / 2 турнеи во САД / 21 турнеја во Австралија * Концерти во Германија, Швајцарија, Италија, Белгија, Франција, Шведска, Бугарија, Словенија, Албанија, Хрватска и Србија * Учество на турнејата „Бисер балкански“ во Македонија, Канада и Австралија. * „Македонска музичка експедиција“ - Двонеделна турнеја во Австралија (2016). Учесници: Благоја Грујовски, Милица Кузмановска и Ибуш Ибраимовски. === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |Албум: Македонски бисери # Не виткај се Софче # Судбо моја # Параходот ми пристигна # Јано мори # Пилето ми пее # Билбил пее # Со маки сум се родила # Не си го продавај Кољо # Бор садила мома Евгенија # Благуно дејче - дует со Пепи Бафтировски |1997 |Сенатор Рекордс |- | ''Да се памти овој ден''|| 2001 || МТВ |- |Гордо Македонијо |2001 |МТВ |- |Земјо моја |2001 |МТВ |- |Стојане сто те убиле |2001 |МТВ |- |Печалбарска балада - со Борис Чоревски |2001 |МТВ |- |Опомена |2001 |МТВ |- | Верувај во овој живот - дует со Мишко Талески|| 2001 || МТВ |- |Подај рака || 2001 || МТВ |- | Расти сине || 2001 || МТВ |- | Те љубам || 2002 || МТВ |- | Божја реч|| 2002 || МТВ |- | Стани Македонијо || 2002 || МТВ |- |Ај со среќа денот |2002 |МТВ |- | Дај ја сметката || 2002 || МТВ |- |'' Грешно вљубени '' || 2003 || Видео Бокс Продукција |- |Верувај во овој живот |2003 | |- | Лешочките камбани|| 2003 || |- | ''Здравоживо домаќини ''|| 2003 || - |- | ''Китуше Митуше - со група Бекрии''|| 2005 || - |- |'' Божиќна''|| 2006 || |- | ''Митра низ двори шеташе''|| 2006 || |- |Саде ти се чудам Цвето |2008 |ТВ Родина |- |Промотивно ДВД „Празнична“ # Ќе се женат другари - со Ефто Пупиноски # Вино му се пие # Празнична # Низ корија зелена # Родно огниште # Здравоживо домаќини # Две лози # Александар цар македонски # Илинденска |2008 |Тв Морис, Охрид |- | ''Сон сум сонил '' || 2009 || - |- |Свадбарска - дует со група До ре ми | | |- |Еден е животот - дует со Васко Лазаров |2010 |ТВ Родина |- |Терзиче младо - дует со Васко Лазаров |2010 |ТВ Родина |- | # Стојане, сто те убиле # Здравоживо домаќини # Бериќет # Две лози # Македонско девојче # Сполај ти, Боже # Стара мајко # Ах, каде е мојто либе # За пусти пари проклети # Пеј, играј со мене |2011 |С Национале |- |Едно мирно топло лето - со Тајфата |2014 |Томато Продукција |- |Леле Јано |2015 |МРТ |- | ''Тагувам со насмевка ''|| 2015 || Фабрика Продукција |- | ''Лажи ме ''|| 2015 || - |- |'' Има една земја'' || 2015 || - |- | ''Спомени ''|| 2016 || Фабрика Продукција |- |Велигден се’ до Спасовден |2017 |MТВ |- |Проект „Солзана“ -Македонска митологија # Солзана # Жетварско # Илинден # Елен врв # Собрале се, набрале # Сардисале мома Цвета # Зете царе # Македонија рајот # Марија Мадона # Самовила Веста |2017 |ИН Продукција, Охрид |- | ''Рамо за плачење''|| 2018 || Фабрика Продукција |- | ''Девојко мори убава - дует со група Биоритам''|| 2018 || [[Миле Грозданоски]] |- | Со тебе имам се’|| 2018 || Фабрика Продукција |- | ''Ти верував до крај ''|| 2021 || МТВ |- |Саноќ ми билбил пропеа |2021 |МТВ |- | ''Рибарот мој ''|| 2021 || МТВ |- |Среќо мајкина |2021 |МТВ |- | ''Народе Македонски'' || 2023 || Скендеровски Продукција |- |Проект „Терирем“ - црковни и православни песнопеења 1.Спаси ни, сине Божји 2. Да исправитсја молитва моја 3. Господи помилуј 4. Тебе поем 5. Кресту твоему 6. Свјатиј Боже 7. Стихири на Пасха 8. Тропар на Свети Никола 9. Терирем 10. Елици во Христа 11. Тропар на Света Петка Римјанка 12. Господи помилуја 13. Достојно Ест 14. Богородице Дево 15. Катавасии на Рождество Христово 16. Света Дево Владичице |2024 |Арт Студио |- |[https://www.youtube.com/watch?v=YEWqtoHJhls Нека живеј Македонија] (оригинален наслов: Има една земја сонце што ја грее-Г. Николовски) |2025 |Скендеровски Продукција |- |[https://www.youtube.com/watch?v=h6y619hell8 Роде мој] / [https://www.youtube.com/watch?v=8mL_GWcvWdk Нема друга Македонија] - песни со група изведувачи |2025 |Скендеровски Продукција |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/@SuzanaSpasovskaMK Сузана Спасовска] на [[YouTube]] * [http://www.facebook.com/suzanaspasovskamk Сузана Спасовска] на [[Facebook]] - Фан страна * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=17410 Податоци за изданија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200412073558/https://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=17410 |date=2020-04-12 }} евидентирани од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички Регистар]. {{рв|Suzana Spasovska}} {{DEFAULTSORT:Спасовска, Сузана}} [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски фолк пејачи]] [[Категорија:Носители на титулата „Македонски сенатор“]] [[Категорија:Македонски ѕвезди]] 2eykv54z64uxe5pud8ahfm40uu4bwtt 0 193307 5621413 5586251 2026-08-29T00:08:48Z NadyBarbieGirl 63459 5621413 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Кејти Пери |Img =KatyPerryWestminst111224_(81_of_95)_(54206733094)_(cropped_2).jpg |Img_capt = Кејти Пери 2024 |Img_size = |Birth_name = Кетрин Елизабет Хадсон |Background = solo_singer |Born = {{Birth date and age|df=yes|1984|10|25}}<br/>[[Санта Барбара, Калифорнија]],<br/>САД |Instrument = [[Пеење|Вокали]], [[гитара]], [[пијано]] |Genre = [[Поп музика|Поп]], [[поп рок]], [[денс-поп]], [[електропоп]], [[европоп]], [[Contemporary Christian music|CCM]] |Occupation = [[Пејач-текстописец]], [[актер]]ка |Influences = [[Аланис Морисет]], [[Џо Бек]], [[Пет Банатар]], [[Џоан Џет]], [[Шарли Мансон]] |Years_active = 2001–present |Label = [[Red Hill Records|Red Hill]], [[Island Records|Island]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Capitol Records|Capitol]] |URL = {{URL|katyperry.com}}<br/><br/>Потписот на Кејти Пери }} '''Кетрин Елизабет Хадсон''' ([[англиски]]: ''Katheryn Elizabeth Hudson'', {{роден на|25|октомври|1984}}) или попозната како '''Кејти Пери''' (''Katy Perry'') е [[САД|американска]] [[пејач]]ка и [[текстописец]]. ==Животопис== Кејти Пери е родена и израсната во [[Санта Барбара, Калифорнија]], во религиозно [[семејство]] на [[Евангелистичка црква|евангелисти]], така што слушала само религиозна [[музика]]. Пери имала долга врска со [[Трави Меккој]], а се омажила со [[Расел Бренд]] на [[23 октомври]] [[2010]] година.<ref>{{наведени вести|title=Katy Perry, Russell Brand Wed in Elaborate Indian Ceremony |url=http://www.usmagazine.com/celebritynews/news/katy-perry-russell-brand-tie-the-knot-20102310|work=US Weekly|date=October 23, 2010}}</ref> Во [[2012]] година, таа се развела од Расел Бренд, по што започнала бурна врска со [[музичар]]от Џон Маер, со кого неколкупати се разделила и повторно се смирила.<ref name="ReferenceA">„Им изигрувам мајка на сите околу мене“, ''Антена'', број 866, 30.1.2015, стр. 11.</ref> ==Музичка кариера== По завршувањето на средното [[училиште]], Кејти Пери ја започнала својата музичка кариера. Како Кејти Худсон, таа издала [[Katy Hudson (албум)|госпел албум наречен како неа]] во [[2001]] година, кој поради затворањето на нејзината издавачка куќа, бил прогласен за неуспешен. Таа подоцна снимила [[''The Matrix'' (албум)|албум]] со продукцискиот тим „[[The Matrix (снимачки продукциски тим)|The Matrix]]“ и завршила поголем дел од својот соло албум од [[2004]]–[[2005]] година, но ниту еден не бил издаден. Откако потпишала со [[Capitol Music Group]] во [[2007]] година, нејзината четврта издавачка куќа за седум години, таа го присвоила името Кејти Пери и во [[ноември]] истата година го издала својот прв интернет сингл „[[Ur So Gay]]“, кој го привлекол внимание на публиката, но не се искачил на топ-листите. Нејзината слава се зголемила со издавањето на нејзиниот втор сингл „[[I Kissed a Girl]]“ во [[2008]] година, кој се искачил меѓу првите места на топ-листите ширум светот. Подоцна, во истата година, излегол првиот студиски албум на Кејти Пери, ''[[One of the Boys (албум на Кејти Пери)|One of the Boys]]'' кој се пласирал на 33. место на списокот на најпродаваните албуми во светот во 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifpi.org/content/library/top50-2008.pdf|title=Top 50 Global Best Selling Albums for 2008|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|accessdate=June 16, 2010|format=PDF|archive-date=2009-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090407080035/http://www.ifpi.org/content/library/top50-2008.pdf|url-status=dead}}</ref> Албумот добил платинска сертификација од [[RIAA]], додека „I Kissed a Girl“ и нејзиниот втор сингл „[[Hot n Cold]]“ добиле повеќеплатинска сертификација. Нејзиниот следен студиски албум ''[[Teenage Dream (албум на Кејти Пери)|Teenage Dream]]'' бил издаден во [[август]] [[2010]] година и се искачил на првото место на „[[Билборд 200]]“. Албумот ги вклучувал хит-сингловите „[[California Gurls]]“, „[[Teenage Dream (песна на Кејти Пери)|Teenage Dream]]“, „[[Firework (песна)|Firework]]“ и „[[E.T. (песна)|E.T.]]“ и сите се искачиле на „[[Билборд Хот 100]]“.<ref>[http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/weekly-chart-notes-katy-perry-jennifer-lopez-1005106502.story "Weekly Chart Notes: Katy Perry, Jennifer Lopez, Tommy Shaw"] 31 март 2011, Billboard.com</ref> Во текот на [[2014]]-[[2015]] година, Пери била на светска турнеја, наречена „Призматик“, која започнала во [[мај]] 2014 година, а завршила на [[22 март]] [[2015]] година, при што одржала 128 концерти. ==Други активности== Кејти Пери се појавила како гостин од судиите на [[The X Factor (7 сезона Обединето Кралство)|седмата сезона]] од британското телевизиско шоу [[The X Factor (Обединето Кралство)|''The X Factor'']]; издала парфем наречен „Purr“; и се појавила на филмот ''[[Штрумпфови (филм)|Штрумпфови]]''. Во [[февруари]] [[2015]] година, Кејти Пери била главната ѕвезда на музичкото шоу во рамките на финалето на [[Американска фудбалска лига|Американската фудбалска лига]] „Супербоул“, каде настапила заедно со [[Лени Кравиц]].<ref name="ReferenceA"/> {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Кејти Пери]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 7 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 50 |Singles = |1Option = 1 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} == Албуми == * ''[[Katy Hudson (албум)|Katy Hudson]]'' (2001) * ''[[One of the Boys (албум на Кејти Пери)|One of the Boys]]'' (2008) * ''[[Teenage Dream (албум на Кејти Пери)|Teenage Dream]]'' (2010) * ''[[Prism (албум на Кејти Пери)|Prism]]'' (2013) * ''[[Witness (албум на Кејти Пери)|Witness]]'' (2017) * ''[[Smile (албум на Кејти Пери)|Smile]]'' (2020) * ''[[143 (албум на Кејти Пери)|143]]'' (2024) * ''[[TBA (албум на Кејти Пери)|TBA]]'' (2026) == Филмографија == {|border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !colspan="4" style="background: LightSteelBlue;"|ТВ |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" |- !Година !Наслов !Улога !class="unsortable"|Забелешки |- |2008 |''[[Млади и неуморни]]'' |Самата | 8914 епизода |- |2008 |''[[Див Оган (ТВ серии)|Див Оган]]'' |Самата |(Сезона 4, епизода 8) |- |2010 |'' [[Американски Идол]]'' |Гостински судија |„[[Американски Идол (сезона 9)|Сезона 9, епизода 5]]" |- |2010 |''[[The X Factor (Обединето Кралство)|The X Factor]]'' |Гостински судија |„[[The X Factor (сезона 7 Обединето Кралство)|Сезона 7, епизода 2]]“ |- |2010 |''[[Улицата Сезаме]]'' | Самата | Онлајн специјално |- |2010 | ''[[Симпсонови]]'' | Самата | 1 епизода, „[[Борбата Пред Божиќ (Симпсонови)|Борбата Пред Божиќ]]“ |- |2011 | ''[[Како Ја Запознав Мајка Ви]]'' | Мед | 1 епизода, „[[Ох, Меду]]“ |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !colspan="4" style="background: LightSteelBlue;"|Филм |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !година !наслов !улога !забелешка |- |2010 |''[[Get Him to the Greek]]'' |Кејти Пери | |- |2011 |''[[Штрумпфови (филм)|Штрумпфови]]'' |[[Штрумпфета]] |глас |} === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !!Година !! Режисер |- | ''Ur So Gay'' || 2007 || Валтер Меј |- | ''Thinking of You'' || 2007 || |- | ''I Kissed a Girl'' || 2008 || Кинга Бурза |- | ''Hot n Cold'' || 2008 || Алан Фергусон |- | ''Thinking of You'' || 2008 || Мелина Мацукас |- | ''Waking Up in Vegas'' || 2009 || Џозеф Кан |- | ''Starstrukk'' || 2009 || Марк Класфелд,Steve Jocz |- |'' If We Ever Meet Again''|| 2010 || Paul "Coy" Allen |- | ''California Gurls'' || 2010|| Метју Кулен |- | ''Teenage Dream'' || 2010 || Јоан Лемоин |- | ''Firework'' || 2010 || Дејв Мејерс |- | ''E.T'' || 2011 || Флорија Сигисмонди |- | ''Last Friday Night (T.G.I.F.)'' || 2011 || Марк Класфелд, Дени Локвуд |- | ''The One That Got Away '' || 2011 || Флорија Сигисмонди |- |''Part of Me'' || 2012 || Бен Мор |- | ''Wide Awake'' || 2012 || Tony T. Datis |- | ''Roar'' || 2013 || Гради Хол, Марк Кудси |- | ''Unconditionally'' || 2013 || Брент Бонакорсо |- | ''Who You Love'' || 2013 || Софи Мулер |- | ''Dark Horse'' || 2014 || Метју Кулен |- | ''Birthday'' || 2014 || Марк Класфелд, Дени Локвуд |- | ''This Is How We Do'' || 2014 || Џоел Кефали |- | ''Rise'' || 2016 || Пол Гор |- | ''Chained to the Rhythm'' || 2017 || Метју Кулен |- | ''Bon Appétit''|| 2017 || Dent De Cuir |- | ''Swish Swish'' || 2017 || Дејв Мејерс |- | '' Hey Hey Hey'' || 2017 || Исак Рен |- | '' 365'' || 2019 || Варен Фу |- | '' Never Really Over'' || 2019 || Филипа Прајс |- | '' Small Talk'' || 2019 || Tanu Muino |- | '' Harleys In Hawaii'' || 2019 || MANSON |- | '' Cozy Little Christmas'' || 2019 || WATTS |- | '' Never Worth White'' || 2020 || J.A.C.K |- | '' Daisies'' || 2020 || Лиза Волошин |- | '' Daisies (Can't Cancel Pride)'' || 2020 || Ешли Еванс, Antony Ginandjar |- | '' Smile'' || 2020 || Метју Кулен |- | '' Harleys In Hawaii (The Smile Video Series)'' || 2020 || Hoku & Adam |- | '' Cry About It Later (The Smile Video Series)'' || 2020 || Sykosan |- | '' Champagne Problems (The Smile Video Series)'' || 2020 || Кејт Холоуел |- | '' Resilient (The Smile Video Series)'' || 2020 || Аја Танимура |- | '' Not The End Of The World'' || 2020 || Шарлота Фаслер, Дани Гирдвуд |- | ''Electric'' || 2021 || Карлос Лопес Естрада |- | ''When I'm Gone'' || 2022 || Хана Лукс Дејвис |- | ''Did Somebody Say'' || 2022 || Дејв Мејерс |- | ''Where we started'' || 2022 || P.Tracy |- | ''Woman's world'' || 2024 || Шарлот Радерфорд |- | ''Lifetimes'' || 2024 || Stillz |- | ''I'm His,He's mine'' || 2024 ||Torso |- | ''Bandaids'' || 2025 || Кристијан Бреслауер |- | ''Watch it Burn'' || 2026 || Кристијан Бреслауер |- | ''Go To Hell'' || 2026 || Кристијан Бреслауер |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Верзија !! Година !! Режисер |- | ''Never Really Over (Vertical Video)'' || 2019 || Лиза Волошин |- | ''Small Talk (Vertical Video)'' || 2019 || |- | ''Harleys In Hawaii (Vertical Video)'' || 2019 || |- | ''Smile (Performance Video)'' || 2020 || Antony Ginandjar/Ashley Evans |- | ''I'll Be Home For Christmas / Cozy Little Christmas'' || 2020 || Antony Ginandjar/Ashley Evans |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Wikiquote|Katy Perry}} * [http://www.katyperry.com Официјална страница] * {{IMDb name|2953537|Кејти Пери}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Снуп Дог]]| title=Водител на [[MTV Европски Музички Награди]]| years=2008–09| after=[[Ева Лонгорија]]}} {{S-end}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пери, Кејти}} [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Кејти Пери| ]] [[Категорија:Американски феминистки]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] 1hhrnzkg3hljch04rftr4tu1iutl559 5621414 5621413 2026-08-29T00:10:28Z NadyBarbieGirl 63459 5621414 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Кејти Пери |Img =KatyPerryWestminst111224_(81_of_95)_(54206733094)_(cropped_2).jpg |Img_capt = Кејти Пери 2024 |Img_size = |Birth_name = Кетрин Елизабет Хадсон |Background = solo_singer |Born = {{Birth date and age|df=yes|1984|10|25}}<br/>[[Санта Барбара, Калифорнија]],<br/>САД |Instrument = [[Пеење|Вокали]], [[гитара]], [[пијано]] |Genre = [[Поп музика|Поп]], [[поп рок]], [[денс-поп]], [[електропоп]], [[европоп]], [[Contemporary Christian music|CCM]] |Occupation = [[Пејач-текстописец]], [[актер]]ка |Influences = [[Аланис Морисет]], [[Џо Бек]], [[Пет Банатар]], [[Џоан Џет]], [[Шарли Мансон]] |Years_active = 2001–present |Label = [[Red Hill Records|Red Hill]], [[Island Records|Island]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Capitol Records|Capitol]] |URL = {{URL|katyperry.com}}<br/><br/>Потписот на Кејти Пери }} '''Кетрин Елизабет Хадсон''' ([[англиски]]: ''Katheryn Elizabeth Hudson'', {{роден на|25|октомври|1984}}) или попозната како '''Кејти Пери''' (''Katy Perry'') е [[САД|американска]] [[пејач]]ка и [[текстописец]]. ==Животопис== Кејти Пери е родена и израсната во [[Санта Барбара, Калифорнија]], во религиозно [[семејство]] на [[Евангелистичка црква|евангелисти]], така што слушала само религиозна [[музика]]. Пери имала долга врска со [[Трави Меккој]], а се омажила со [[Расел Бренд]] на [[23 октомври]] [[2010]] година.<ref>{{наведени вести|title=Katy Perry, Russell Brand Wed in Elaborate Indian Ceremony |url=http://www.usmagazine.com/celebritynews/news/katy-perry-russell-brand-tie-the-knot-20102310|work=US Weekly|date=October 23, 2010}}</ref> Во [[2012]] година, таа се развела од Расел Бренд, по што започнала бурна врска со [[музичар]]от Џон Маер, со кого неколкупати се разделила и повторно се смирила.<ref name="ReferenceA">„Им изигрувам мајка на сите околу мене“, ''Антена'', број 866, 30.1.2015, стр. 11.</ref> ==Музичка кариера== По завршувањето на средното [[училиште]], Кејти Пери ја започнала својата музичка кариера. Како Кејти Худсон, таа издала [[Katy Hudson (албум)|госпел албум наречен како неа]] во [[2001]] година, кој поради затворањето на нејзината издавачка куќа, бил прогласен за неуспешен. Таа подоцна снимила [[''The Matrix'' (албум)|албум]] со продукцискиот тим „[[The Matrix (снимачки продукциски тим)|The Matrix]]“ и завршила поголем дел од својот соло албум од [[2004]]–[[2005]] година, но ниту еден не бил издаден. Откако потпишала со [[Capitol Music Group]] во [[2007]] година, нејзината четврта издавачка куќа за седум години, таа го присвоила името Кејти Пери и во [[ноември]] истата година го издала својот прв интернет сингл „[[Ur So Gay]]“, кој го привлекол внимание на публиката, но не се искачил на топ-листите. Нејзината слава се зголемила со издавањето на нејзиниот втор сингл „[[I Kissed a Girl]]“ во [[2008]] година, кој се искачил меѓу првите места на топ-листите ширум светот. Подоцна, во истата година, излегол првиот студиски албум на Кејти Пери, ''[[One of the Boys (албум на Кејти Пери)|One of the Boys]]'' кој се пласирал на 33. место на списокот на најпродаваните албуми во светот во 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifpi.org/content/library/top50-2008.pdf|title=Top 50 Global Best Selling Albums for 2008|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|accessdate=June 16, 2010|format=PDF|archive-date=2009-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090407080035/http://www.ifpi.org/content/library/top50-2008.pdf|url-status=dead}}</ref> Албумот добил платинска сертификација од [[RIAA]], додека „I Kissed a Girl“ и нејзиниот втор сингл „[[Hot n Cold]]“ добиле повеќеплатинска сертификација. Нејзиниот следен студиски албум ''[[Teenage Dream (албум на Кејти Пери)|Teenage Dream]]'' бил издаден во [[август]] [[2010]] година и се искачил на првото место на „[[Билборд 200]]“. Албумот ги вклучувал хит-сингловите „[[California Gurls]]“, „[[Teenage Dream (песна на Кејти Пери)|Teenage Dream]]“, „[[Firework (песна)|Firework]]“ и „[[E.T. (песна)|E.T.]]“ и сите се искачиле на „[[Билборд Хот 100]]“.<ref>[http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/weekly-chart-notes-katy-perry-jennifer-lopez-1005106502.story "Weekly Chart Notes: Katy Perry, Jennifer Lopez, Tommy Shaw"] 31 март 2011, Billboard.com</ref> Во текот на [[2014]]-[[2015]] година, Пери била на светска турнеја, наречена „Призматик“, која започнала во [[мај]] 2014 година, а завршила на [[22 март]] [[2015]] година, при што одржала 128 концерти. ==Други активности== Кејти Пери се појавила како гостин од судиите на [[The X Factor (7 сезона Обединето Кралство)|седмата сезона]] од британското телевизиско шоу [[The X Factor (Обединето Кралство)|''The X Factor'']]; издала парфем наречен „Purr“; и се појавила на филмот ''[[Штрумпфови (филм)|Штрумпфови]]''. Во [[февруари]] [[2015]] година, Кејти Пери била главната ѕвезда на музичкото шоу во рамките на финалето на [[Американска фудбалска лига|Американската фудбалска лига]] „Супербоул“, каде настапила заедно со [[Лени Кравиц]].<ref name="ReferenceA"/> {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Кејти Пери]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 7 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 50 |Singles = |1Option = 1 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} == Албуми == * ''[[Katy Hudson (албум)|Katy Hudson]]'' (2001) * ''[[One of the Boys (албум на Кејти Пери)|One of the Boys]]'' (2008) * ''[[Teenage Dream (албум на Кејти Пери)|Teenage Dream]]'' (2010) * ''[[Prism (албум на Кејти Пери)|Prism]]'' (2013) * ''[[Witness (албум на Кејти Пери)|Witness]]'' (2017) * ''[[Smile (албум на Кејти Пери)|Smile]]'' (2020) * ''[[143 (албум на Кејти Пери)|143]]'' (2024) * ''[[TBA (албум на Кејти Пери)|TBA]]'' (2026) == Филмографија == {|border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !colspan="4" style="background: LightSteelBlue;"|ТВ |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" |- !Година !Наслов !Улога !class="unsortable"|Забелешки |- |2008 |''[[Млади и неуморни]]'' |Самата | 8914 епизода |- |2008 |''[[Див Оган (ТВ серии)|Див Оган]]'' |Самата |(Сезона 4, епизода 8) |- |2010 |'' [[Американски Идол]]'' |Гостински судија |„[[Американски Идол (сезона 9)|Сезона 9, епизода 5]]" |- |2010 |''[[The X Factor (Обединето Кралство)|The X Factor]]'' |Гостински судија |„[[The X Factor (сезона 7 Обединето Кралство)|Сезона 7, епизода 2]]“ |- |2010 |''[[Улицата Сезаме]]'' | Самата | Онлајн специјално |- |2010 | ''[[Симпсонови]]'' | Самата | 1 епизода, „[[Борбата Пред Божиќ (Симпсонови)|Борбата Пред Божиќ]]“ |- |2011 | ''[[Како Ја Запознав Мајка Ви]]'' | Мед | 1 епизода, „[[Ох, Меду]]“ |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !colspan="4" style="background: LightSteelBlue;"|Филм |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !година !наслов !улога !забелешка |- |2010 |''[[Get Him to the Greek]]'' |Кејти Пери | |- |2011 |''[[Штрумпфови (филм)|Штрумпфови]]'' |[[Штрумпфета]] |глас |} === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !!Година !! Режисер |- | ''Ur So Gay'' || 2007 || Валтер Меј |- | ''Thinking of You'' || 2007 || |- | ''I Kissed a Girl'' || 2008 || Кинга Бурза |- | ''Hot n Cold'' || 2008 || Алан Фергусон |- | ''Thinking of You'' || 2008 || Мелина Мацукас |- | ''Waking Up in Vegas'' || 2009 || Џозеф Кан |- | ''Starstrukk'' || 2009 || Марк Класфелд,Steve Jocz |- |'' If We Ever Meet Again''|| 2010 || Paul "Coy" Allen |- | ''California Gurls'' || 2010|| Метју Кулен |- | ''Teenage Dream'' || 2010 || Јоан Лемоин |- | ''Firework'' || 2010 || Дејв Мејерс |- | ''E.T'' || 2011 || Флорија Сигисмонди |- | ''Last Friday Night (T.G.I.F.)'' || 2011 || Марк Класфелд, Дени Локвуд |- | ''The One That Got Away '' || 2011 || Флорија Сигисмонди |- |''Part of Me'' || 2012 || Бен Мор |- | ''Wide Awake'' || 2012 || Tony T. Datis |- | ''Roar'' || 2013 || Гради Хол, Марк Кудси |- | ''Unconditionally'' || 2013 || Брент Бонакорсо |- | ''Who You Love'' || 2013 || Софи Мулер |- | ''Dark Horse'' || 2014 || Метју Кулен |- | ''Birthday'' || 2014 || Марк Класфелд, Дени Локвуд |- | ''This Is How We Do'' || 2014 || Џоел Кефали |- | ''Rise'' || 2016 || Пол Гор |- | ''Chained to the Rhythm'' || 2017 || Метју Кулен |- | ''Bon Appétit''|| 2017 || Dent De Cuir |- | ''Swish Swish'' || 2017 || Дејв Мејерс |- | '' Hey Hey Hey'' || 2017 || Исак Рен |- | '' 365'' || 2019 || Варен Фу |- | '' Never Really Over'' || 2019 || Филипа Прајс |- | '' Small Talk'' || 2019 || Tanu Muino |- | '' Harleys In Hawaii'' || 2019 || MANSON |- | '' Cozy Little Christmas'' || 2019 || WATTS |- | '' Never Worth White'' || 2020 || J.A.C.K |- | '' Daisies'' || 2020 || Лиза Волошин |- | '' Daisies (Can't Cancel Pride)'' || 2020 || Ешли Еванс, Antony Ginandjar |- | '' Smile'' || 2020 || Метју Кулен |- | '' Harleys In Hawaii (The Smile Video Series)'' || 2020 || Hoku & Adam |- | '' Cry About It Later (The Smile Video Series)'' || 2020 || Sykosan |- | '' Champagne Problems (The Smile Video Series)'' || 2020 || Кејт Холоуел |- | '' Resilient (The Smile Video Series)'' || 2020 || Аја Танимура |- | '' Not The End Of The World'' || 2020 || Шарлота Фаслер, Дани Гирдвуд |- | ''Electric'' || 2021 || Карлос Лопес Естрада |- | ''When I'm Gone'' || 2022 || Хана Лукс Дејвис |- | ''Did Somebody Say'' || 2022 || Дејв Мејерс |- | ''Where we started'' || 2022 || P.Tracy |- | ''Woman's world'' || 2024 || Шарлот Радерфорд |- | ''Lifetimes'' || 2024 || Stillz |- | ''I'm His,He's mine'' || 2024 ||Torso |- | ''Bandaids'' || 2025 || Кристијан Бреслауер |- | ''Watch it Burn'' || 2026 || Кристијан Бреслауер |- | ''Go To Hell'' || TBA|| Кристијан Бреслауер |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Верзија !! Година !! Режисер |- | ''Never Really Over (Vertical Video)'' || 2019 || Лиза Волошин |- | ''Small Talk (Vertical Video)'' || 2019 || |- | ''Harleys In Hawaii (Vertical Video)'' || 2019 || |- | ''Smile (Performance Video)'' || 2020 || Antony Ginandjar/Ashley Evans |- | ''I'll Be Home For Christmas / Cozy Little Christmas'' || 2020 || Antony Ginandjar/Ashley Evans |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Wikiquote|Katy Perry}} * [http://www.katyperry.com Официјална страница] * {{IMDb name|2953537|Кејти Пери}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Снуп Дог]]| title=Водител на [[MTV Европски Музички Награди]]| years=2008–09| after=[[Ева Лонгорија]]}} {{S-end}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пери, Кејти}} [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Кејти Пери| ]] [[Категорија:Американски феминистки]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] d3c8vv2okliicve1adkhuds3pp04e24 0 200973 5621365 5621223 2026-08-28T20:26:55Z Bjankuloski06 332 /* Османлиско Царство */ Правописна исправка, replaced: Румелиски вилает → Румелиски Вилает (3), Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621365 wikitext text/x-wiki '''Историјата на административните поделби на Македонија''' е мошне сложена. Она што се нарекувало Македонија имало различна големина и било различно политички организирано. Од различни причини, границите и имињата на политичките поделби биле менувани, некогаш следејќи ја топографијата на теренот, некогаш за да се ослабнат претходните административни и државни структури, некогаш да се остварат идеолошките и филозофските идеали за управување, но најчество од причини на воено управување со територијата. Не постојат многу исцрпни и веродостојни историски записи за административните поделби на Македонија во дамнешните времиња, така што подолу опишаните административни едници се приближно опишани. По осамостојувањето на Македонија од Југославија, се прават низа на промени во границите на административните единици (општини) со цел да се задржи унитарниот карактер на државата наспрема тенденцијата на одредени политички центри за нејзина административна дезинтеграција на региони кои би го имале етничкиот предзнак. == Античка Македонија == === Кралство Македонија === {{Главна|Античка Македонија|Кралство Македонија|Аргеади}} Природните граници на Античка Македонија биле најчесто по високите планински венци и поголемите речни долини. На југ планината [[Олимп]], [[Камбурските планини]] и реката [[Пенеј]]. На југозапад планината [[Пинд]], на запад планините од шарпланинскиот масив а на север планината [[Јакупица]], реката [[Пчиња]], [[Осоговските планини]] до планината [[Рила]] и на исток до источните падини на [[Пирин Планина]] и реката [[Места]]. Античките автори разликувале Горна и Долна Македонија. '''[[Долна Македонија]]''' ги опфаќала јужните претежно рамничарски предели со престолнина во [[Ајга]] а подоцна во [[Пела]], со следниве области:Пиерија, Ботиаја, Алмопија, Амфакситида, Мигдонија, Антемунт, Ботика, Крусида, Бисалтија, Крестонија, Пиерида, Еднида, а во политичка смисла и Еордаја <ref name="ReferenceA">Историја на Аргеадите, Наде Проева, Скопје, 2004</ref>. '''[[Горна Македонија]]''' ги опфаќала претежно планинските предели: [: Тимфаја, Параваја, Дасаретида, Орестида, Линкестида, Пелагонија, Дериоп, Пајонија, Парорбелија, Синтика и Одомантика <ref name="ReferenceA"/>. Кралот [[Филип II]] направил реформа со цел да ги приспособи институциите на царството во согласност со големата експанзија за време на неговото владеење, кога македонската држава се простирала на запад до [[Јонското Море]] на исток до [[Црното Море]], на север границата во главно останала непроменета, на југ до грчките области [[Етолија]] и [[Фокида]]. Биле формирани четири региони, од кои секој со свое собрание. Оваа поделба не следела некоја историска поделба, туку едноставно се работело за административна поделба на царството.<ref>[[Наде Проева]], Историја на Аргеадите, Скопје, 2004</ref> === Македонска империја === {{Главна|Античка Македонија|Дијадоси|Селевкиди|Антигониди|Птолемеи}} [[Податотека:Diadochen1.png|400п|мини|десно|Поделба на Македонија околу 290 гпне]] [[Александар Македонски]] проширувајќи ги границите на [[Кралството Македонија]] го покорил персиското царство а границите ги проширил далеку на исток до реката [[Инд]] на југ северниот дел на Африка, со што ја создал [[Македонската империја]]. На новосвоените територии на исток, Александар ја обновил сатрапската администрација и титулата сатрап карактеристична за [[Персиската империја]] и нејзините претходнички. По смртта на Александар, империјата некое време била одржувана, но со [[дијадоси|дијадошките војни]] започнала нејзината дезинтеграцијата која завршила некаде во почетокот на 3. век пред нашата ера со поделба на неколку држави владеани од посебни македонски династии: * [[Птоломејската династија]] владеела со [[Египет]]. * [[Селевкидската династија]] владеела со [[Сирија]], [[Вавилонија]], [[Мала Азија]] и поголемиот дел од поранешните персиски територии. * [[Антигонидската династија]] владеела во Европскиот дел на Македонската империја. === Римска Македонија === {{Главна|Македонија (римска провинција)|Македонско-римски војни|Македонија Прима|Македонија Секунда|Македонска диецеза}} [[Податотека:Map Macedonia province.png|thumb|250px|Македонија, како провинција во рамките на [[Римско Царство|Римското Царство]], околу 120 г.]] После [[Македонско-римски војни|македонско-римските војни]], водени од 215 до 168 година пред нашата ера водени со [[Римската Република]], Македонија била поделена на четири [[Мерида|мериди]]/региони: * '''[[Прва македонска мерида]]''' со главен град [[Амфипол]]; * '''[[Втора македонска мерида]]''' со главен град [[Тесалоника]], автономна административно-политичка и економска област. Меридата на исток граничи со [[Стримон]], без [[Хераклеја Синтика]] и [[Бисалтија]], додека на запад се протега до р. [[Аксиј]], вклучувајќи ги и [[Пајонци]]те, кои живеат источно од Аксиј; * '''[[Трета македонска мерида]]''' со главен град [[Пела]], * '''[[Четврта македонска мерида]]''' со главен град [[Пелагонија]]. Подоцна Македонија станала провинција во рамките на [[Римското Царство]], составена од [[Епир вет]], [[Тесалија]] и делови од [[Илирија]] и [[Тракија]]. При првата поделба во III и IV век, провинцијата била поделена на: [[Македонија Прима]] на југ со седиште во [[Тесалоника]] и [[Македонија Салутарис]] на север со седиште во [[Стоби]]. При втората поделба, во средината на V век, биле формирани [[Македонија Прима]] со седиште во [[Тесалоника]] и [[Македонија Секунда]] со седиште во [[Стоби]]. [[Македонија Прима]] и [[Македонија Салутарис]] биле вклучени во рамките на [[Македонска диецеза|Македонската диецеза]], една од трите диецези во рамките на [[Илирикска префектура|Илирикската префектура]] создадена во 318 година, кога Илирикската префектура била поделена на Источен и Западен Илирик во 379 година, Македонските провинции станале дел од [[Источен Илирик]]. Македонија, по распадот на Римското Царство и негова поделба на Западно и Источно царство во 395 година, станала дел од [[Византиско царство|Византија]]. == Византиска Македонија == {{Главна|Тема (управна единица)|Тема Македонија|Тема Бугарија|Самоилово Царство|Вардарија|}} [[Податотека:Byzantine Macedonia 1045CE.svg|thumb|right|250px|Македонија, поделба на Византија на теми, 1045 година.]] Во времето на [[Византија|византиската власт]] во Македонија постоеле воено-административни области наречени теми: [[Тема Солун|Солун]], [[Тема Стримон|Стримон]], [[Тема Нов Стримон|Нов Стримон]], [[Тема Драгувитија|Драгувитија]] и [[Тема Верија|Верија]]. Византија ги менува етногеографските имиња на областите и ги заменува со соседни за нив именувајќи го населението според името на темата, со тенденција населението да го асимилира во [[Ромеи]] (Византијци). Во почетокот на XI век Византија териториите на најголемиот дел од Македонија, цела [[Србија]], [[Војводина]] до [[Срем]], делови од [[Албанија]] и [[Црна Гора]] ги сместува во новофомирана [[Тема Бугарија]], додека етногеографската територија на [[Бугарија]] ја сместува во [[Тема Паристрион]], уште наречена [[Мизија]] или [[Загоре]]. Географската област [[Тракија]] византијците ја инкорпорираат во [[Тема Македонија]], а пак областа околу [[Цариград]] во [[Тема Тракија]]. [[Темата Бугарија]] се состоела од [[комитат]]и: [[Брегалнички комитат|Брегалнички]], [[Деволски комитат|Деволски]], [[Кутмичевички комитат|Кутмичевица]] и др. Јужниот дел на Македонија, бил поместен во [[Темата Солун]]. Во времето на Самуила Македонија била поделена на повеќе помали или поголеми воено-административни области: Струмичка, Мегленска, Воденска, [[Колидрон]], [[Сервија]] и др. Мошне значајни промени во статусот на македонските територии се случиле во втората половина од 10. в., кога синовите на комитот Никола, [[комитопул]]ите Давид, Мојсеј, Арон и Самуил, како поранешни претставници на бугарскиот воено-административен апарат, формирале посебна и наполно независна државна формација, што е позната како [[Самуилово Царство]] (прва претстолнина Преспа, потоа Охрид). Јадрото на новата држава во голем дел се совпаѓало со териториите од поранешниот [[Деволски комитат]]. Кон пространите матични македонски територии, без Солун, Самуил (976-1014), со освојувања, кон својата држава ги вклучил следниве територии: [[Tесалија]], [[Епир]], [[Албанија]], [[Дукља]], [[Далмација]], [[Босна]], [[Рашка]] и поголем дел од денешната Бугарија. Tериторијата на Македонија и пошироко веројатно била поделена на повеќе помали или поголеми воено-административни области, а секоја од нив за свој центар имала некој поголем и добро утврден град. На чело на секоја област се наоѓал управник (најчесто во византиските извори именуван како [[архонт]]), под чија непосредна власт се наоѓале и околните тврдини. По 1018 г., кога било уништено [[Самуиловото Царство]], Македонија била одново вклучена во византискиот тематски воено-административен систем. Од крајот на IX до XIII в., познати се следниве теми: [[Солунска тема|Солунска]], [[Струмичка тема|Струмичка]], [[Берска тема|Берска]], [[Костурска тема|Костурска]], [[Мегленска тема|Мегленска]], [[Пелагониска тема|Пелагониска]], [[Охридска тема|Охридска]], [[Вардарска тема|Вардарска]], [[Скопска тема|Скопска]] и др. Во периодот кога во Византија владеела [[династијата на Палеолозите]], најраспространета административна единица е [[катепанат]]от. Од втората пол. на XIII в. познати се следниве катепанати: [[Каламарија]], [[Ермилија]], [[Јерис]], [[Касандрија]], [[Апрос]], [[Стримон]], [[Рендина]], [[Стефанијана]], [[Завалтија]], [[Пополија]], [[Зихна]], [[Сер]], [[Лангада]], [[Вардар]], [[Христопол]], [[Валавиште]] и веројатно [[Меглен]], [[Мелник]], [[Верија]], [[Сланица]], [[Анаклусирон]] и [[Пелагонија]]. Како дел од централизираната Душанова држава, Македонија била разделена на повеќе области, а од нив некои биле именувани како [[жупа|жупи]]. По смртта на Душан биле формирани неколку независни феудални области со висок суверенитет. == Османлиско Царство == {{Главна|Румелиски Пашалак|Битолски Вилает}} [[Податотека:Vilayet of Kosovo (1881–1913) map.png|thumb|250px|Македонија, поделба на Отоманското Царство на вилаети (XIII-IX век).]] Административната поделба на [[Османлиското Царство]] била устроена според принципите на воено администрирање. Административната поделба на империјата не ги опфаќала териториите на вазалните држави. [[Вилает]]от (на турски vilâyet) била најголема административна територијална единица. На чело на вилаетот стоел [[валија]]. Вилаетите со текот на времето ги менувале своте граници. На почетокот имало два големи вилаети: [[Румелиски Вилает|Румелискиот]] и [[Анадолски вилает|Анадолскиот]]. Подоцна за времето на [[Сулејман I]] (1529 - 1566) имало 6 вилаети. Најголем број на вилаети имало 1600 година - 53. Подоцна бројот на вилаетите се намалува, за да од 1867 година се сведе на 28 вилаети, кога и е извршена поделба помеѓу воената и цивилната управа, при што валијата ги задржува раководните функции во граѓанскиот сектор. Основна административна единица била [[Санџак]]от, како составен дел на Вилаетот. На чело на Санџакот бил [[турски бег]]. Секој Санџак се делел на кази (окрузи) и нахии (општини). Во текот на XV и XVI век речиси целата територија на Македонија припаѓала во таканаречениот [[Румелиски Пашалак]]/[[беглербеглук]], чиј административен центар бил во [[Софија]]. [[Солунски Санџак|Солунскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]], [[Скопски Санџак|Скопскиот]], [[Одрински санџак|Одринскиот]] и [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилскиот Санџак]] биле санџаци во рамките на [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]] во чии граници се простирала територијата на Македонија. Со административната реформа во Османлиското Царство од 1834 г. територијата на Македонија влегла во рамките на три пашалаци: [[Румелиски Пашалак|Румелиски]], [[Скопски Пашалак|Скопски]] и [[Солунски Пашалак]]. [[Румелиски Пашалак|Румелискиот Пашалак]] во најголем дел од времето (1838, 1846, 1859/60) се состоел од: [[Битолски Санџак|Битолскиот]], [[Костурски Санџак|Костурскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и [[Скадарски санџак|Скадарскиот санџак]]. Во [[Скопски елајте|Скопскиот пашалак]] (1846; 1853) влегувале: [[Скопски Санџак|Скопскиот]], [[Приштински Санџак|Приштинскиот]] и [[Призренски Санџак|Призренскиот Санџак]]. [[Солунски Пашалак|Солунскиот Пашалак]] (1846; 1853) бил составен од: [[Солунски Санџак|Солунскиот]], [[Серски Санџак|Серскиот]], [[Драмски Санџак|Драмскиот]] и [[Трикалски санџак|Трикалскиот санџак]]. Во согласност со Законот за административна поделба на Османлиското Царство (1864), во 1867 г. бил формиран [[Солунски вилает|Солунскиот вилает]] со седиште во Солун, во чиј состав влегувале санџаците: [[Битолски Санџак|Битолски]], [[Скопски Санџак|Скопски]], [[Солунски Санџак|Солунски]], [[Серски Санџак|Серски]] и [[Драмски Санџак|Драмски]]. Во 1873 г. со одвојување на еден дел од територијата на [[Солунски вилает|Солунскиот вилает]] бил формиран [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] со центар во [[Битола]]. Во неговиот состав влегувале: [[Битолски Санџак|Битолскиот]], [[Призренски Санџак|Призренскиот]], [[Скадарски санџак|Скадарскиот]], [[Скопски Санџак|Скопскиот]] и [[Дебарски Санџак|Дебарскиот Санџак]]. Tретиот вилает што ја опфаќал територија на Македонија бил [[Косовски Вилает|Косовскиот Вилает]], формиран во 1877 г. со одземање територии од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]], со центар во [[Приштина]], а од 1888 г. во [[Скопје]]. Во него влегувале санџаците: [[Скопски Санџак|Скопје]], [[Приштински Санџак|Приштина]], [[Новопазарски санџак|Нови Пазар]], [[Ташлиџа санџак|Tашлиџа (Плевле)]] и [[Пеќки санџак|Пеќ]]. [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилскиот Санџак]] е еден од најголемите санџаци во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]], во себе вклучувал 14 кази: [[Ќустендилска каза|Ќустендилска]], [[Радомирска каза|Радомирска]], [[Дупничка каза|Дупничка]], [[Петричка Каза|Петричка]], [[Мелничка Каза|Мелничка]], [[Дојранска Каза|Дојранска]], [[Тиквешка Каза|Тиквешка]], [[Велешка Каза|Велешка]], [[Струмичка Каза|Струмичка]], [[Радовишка Каза|Радовишка]], [[Штипска Каза|Штипска]], [[Кратовска Каза|Кратовска]], [[Врањанска каза|Врањанска]] и [[Кривопаланечка каза|Кривопаланечка]]. Во [[Охридски Санџак|Охридскиот Санџак]], влегол поголем дел од Западна Македонија. [[Скопски Санџак|Скопскиот Санџак]] бил формиран исклучително од македонска територија. [[Солунски Санџак|Солунскиот Санџак]] ги опфатил териториите на Јужна Македонија. [[Лерин]] се споменува како посебен санџак. Во таканаречениот [[Паша-санџак]] влегувале нахиите [[Тетовска Нахија|Тетово]], [[Кичевска нахија|Кичево]], [[Велешка Нахија|Велес]], [[Прилепска Нахија|Прилеп]], [[Битолска Нахија|Битола]], [[Ениџе-Вардарска Нахија|Ениџе-Вардар]], [[Воденска Нахија|Воден]], [[Берска Нахија|Бер]], [[Серфиџска Нахија|Серфиџе]], [[Хрупишка Нахија|Хрупиште]], [[Костурска Нахија|Костур]], [[Биглишка Нахија|Биглиште]], [[Драмска Нахија|Драма]], [[Серска Нахија|Сер]], [[Зихнишка Нахија|Зихна]], [[Неврокопска Нахија|Неврокоп]], [[Демирхисарска Нахија|Демир Хисар]] и [[Сидерокапска Нахија|Сидерокапса]]. == Вардарска Македонија == {{Главна|Вардарска Бановина|Вардарска Македонија}} [[Податотека:Административна карта на Вардарска Македонија, 1914.svg|мини|Административна поделба на Вардарскиот дел на Македонија, во рамки на Кралството Србија, 1914 година.]] [[Податотека:Dokument od tetovskiot okrug, 1916.JPG|мини|Документ од тетовскиот округ со наредба до околиските началници. Документот е од 22 јануари 1916 година, кога Тетовскиот Округ се наоѓа под Царство Бугарија.]] [[Податотека:Banovine Jugoslavia.png|мини|250п|Вардарскиот дел на Македонија во рамките на Вардарска Бановина, [[Кралството Југославија]], 1929-1941.]] Вардарскиот дел од територијата на Македонија бил под власта на Србија, Бугарија и Kралството на СХС/Југославија (1912–1915; 1915–1918; 1919–април 1941). Од 1912 до 1915 г. Вардарскиот дел на Македонија бил окупиран од Србија. Административно-територијално бил поделен на 7 [[округ|окрузи]], окрузите биле поделени на [[околија|околии]] и [[општина|општини]]. Од есента на 1915 до есента 1918 г. Вардарскиот дел на Македонија бил окупиран од [[Бугарија]], прогласен за единствена воено-административна управна област под име „[[Македонска воено инспекциска област]]“ ([[МВИО]]), која била поделена на 9 окрузи, од кои 7 биле целосно на македонска територија. Од 1918 до април 1941 г. Вардарскиот дел на Македонија бил во составот на [[Kралството Југославија|Кралството СХС/Југославија]]. Во почетокот бил поделен на 7 округа, околии и општини. Со Уставот од 28 јули 1921 овој дел на Македонија бил поделен на 3 области: [[Битолска Област|Битолска]], [[Брегалничка Област|Брегалничка]] и [[Скопска Област|Скопска]], а областите на 31 околија и општини. Со Законот за „името и поделбата на Kралството на управни подрачја“ од 3 октомври 1929 г. Вардарскиот дел на Македонија е во составот на [[Вардарска Бановина]] и бил поделен на 29 околии и општини.<ref>Надежда Цветковска, Локалната управа во Вардарскиот дел на Македонија меѓу двете светски војни (1919–1941), „Историја“, бр. 1-4, Скопје, 1988/1989.</ref> == Пиринска Македонија == {{Главна|Пиринска Македонија}} Пирискиот дел на Македонија под власта на Бугарија (1912 -) станал округ на Царството Бугарија, именуван како [[Струмички округ]], со административен центар во [[Струмица]]. Округот административно бил поделен на околии со околиски центри во: [[Горна Џумаја]] (Благоевград), [[Мехомија]] ([[Разлог]]), [[Петрич]], [[Неврокоп]] ([[Гоце Делчев]]) и [[Мелник]]. После [[Версајската мировна конференција]], Струмица со дел од нејзината дотогашна околија и била одземена на Бугарија и доделена на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Струмичкиот округ бил преименуван во [[Петрички округ]], од 1920 до 1934 година, со центар во градот Петрич. Петричкиот округ бил укинат од 1934 - 1943 година а Горноџумајската, Петричката и Светиврачката околија биле присоединети на [[Софиската област]], а Неврокопската и Разлошката околија на [[Пловдивската област]]. По Втората светска војна на неколку наврати биле правени административно-територијални промени. Пиринскиот дел на Македонијаја претставувал Горноџумајски округ (1950 - 198 година), за потоа да биде укинат и присоединет на Софиската област.<ref>Десанка Тодоровиќ, Окупацијата на Струмица 1919 година, „Гласник“, X/1, Скопје, 1966</ref><ref>Бугарска енциклопедија, БАН, Софија, 1978</ref> == Егејска Македонија == {{Главна|Егејска Македонија}} По [[Втората балканска војна]] (по 1913) и по силата на [[Букурешкиот мировен договор]] (10 јули 1913) на грчката држава ѝ припаднале 34.000&nbsp;км² или 51% од територијата на Македонија. Tериторијата на Егејска Македонија била поделена на три генерални дирекции: Централна Македонија со центар во Солун (со окрузите Солунски, Халкидички, Кукушки, Воденски и Берски), Источна Македонија со центар во Кавала (со окрузите Серски, Драмски, Кавалски) и Западна Македонија со центар во Кожани (со окрузите Кожански, Костурски и Лерински). На чело на провинцијата бил наименуван гувернер со функција министер за Северна Грција.<ref>Историја на Македонскиот народ, IV, Скопје, 2000.</ref> == Прва светска војна == == Втора светска војна == {{Главна|Македонија во Втората светска војна}} [[Податотека:Brojnost na ziteli vo Makedonija po regioni.pdf|мини|Бројност на жители во Македонија по региони. (11.01.1945)]] Македонија, за време на [[Втората светска војна]], била окупирана од страна на фашистичките сили и поделена на окупациони зони. Бугарија, која претходно ја контролирала [[Пиринска Македонија]], го окупирала и поголемиот дел од [[Вардарска Македонија]] како и источниот дел од [[Егејска Македонија]]. Бугарија ја поделила окупираната територија на две административни области: Скопска и Битолска. Во овие области започнале да важат граѓанските и административните закони на [[царството Бугарија]]. Во власта влегло и месно население што било лојално на новиот режим. Бугарскиот јазик бил прогласен за единствен службен јазик, на населението од окупираните територии му се наметнало бугарско државјанство и се одзело правото на секој поединец да се изјаснува како Македонец, биле менувани имињата и презимињата со цел да добијат бугарска форма. Наставата во училиштата била на бугарски јазик, со бугарски наставници. Бугарската православна црква воспоставила црковна управа поставувајќи свои свештеници. Италија го окупирала поголемиот дел од Западна Македонија (Тетово, Гостивар, Кичево, Дебар и Струга), преспанските села и [[Костурско]] во западниот дел на [[Егејска Македонија]]. Во рамките на Италијанските окупациони зони, квинслишка Албанија контролирала делови од Македонија. Била воспоставена албанско-италијанска власт, била формирана окружна управа (префектура) со центар во Дебар каде се наоѓала и командата на италијанската дивизија „Фиренца“. Функционирале Албанските судови, жандармеријата (карабињерите) под италијанска команда, и полицијата (квестурата) под албанска команда. Подоцна со капитулацијата на Италија 1943 година, оваа окупациона зона ја презеле германските нацисти, а власта и понатаму била во рацете на албанските колаборационисти. Албанскиот јазик бил прогласен за официјален, целокупната администрација се водела на албански јазик, наставата во училиштата се одвивала на албански јазик. Биле преименувани градовите и селата во Западна Македонија, како и имињата и презимињата на македонското население. Преостанатиот дел од [[Егејска Македонија]] го окупирале германските окупациони сили. == Република Македонија == {{Главна|Демократска Федеративна Македонија|Народна Република Македонија|Социјалистичка Република Македонија|Република Македонија}} [[Податотека:Opstini vo Makedonija.png|thumb|right|300px|Карта на општините во Република Македонија]] [[Податотека:Resenie za podelba na Makedonija po oblasti.pdf|мини|Решение за поделба на Македонија по области, односно на: Скопска, Битолска и Штипска Област. Шеста седница на Президиумот на АСНОМ (21.10.1944)]] Неколку дена по прогласувањето на македонската држава на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија#Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]], во текот на [[Втората светска војна]], [[Президиумот на АСНОМ]], на 6 август 1944 година во [[кумановско]]то село [[Рамно]], за прв пат во историјата на македонската држава објавува правент акт, Решение за поделба на Македонија на области, околии и општини, со кое се опфаќа прашањето за административно-територијалната поделба на македонската држава. Тогаш Македонија е поделена на четири области: Скопска, Битолска, Штипска и Кичевско-Дебарска. По неполни три месеци е направена првата промена: Кичевско-Дебарската област е укината, а поголемите градови се подигнати во ранг на околии. Тогаш кон територијата на Македонија се приклучени и Прешевската и Качаничката околија.<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 39.</ref> На [[30 август]] [[1945]] година, Президиумот на Народното собрание на Македонија го донесе [[Закон]]от за територијална поделба на федерална Македонија на окрузи. Според овој Закон, федерална Македонија била поделена на 4 округа и град Скопје како посебна единица, и тоа: Град Скопје, со седиште во [[Скопје]], Скопски округ со седиште во Скопје, Велешки округ со седиште во [[Велес]], Битолски округ со седиште во [[Битола]] и Штипски округ со седиште во [[Штип]]. Во Скопскиот округ влегувале следниве околии: Кривопаланечка околија, Кумановска околија, Козјачка околија, Маџарска околија, Ѓорчепетровска околија, Драчевска околија, Теаречка околија, Тетовска околија, Гостиварска околија и Дебарска околија. Во Скопски округ - град, покрај градот Скопје, влегувале и селата: [[Горно Водно]], [[Долно Водно]], [[Горно Нерези]], [[Долно Нерези]], [[Визбегово]], [[Бутел]], [[Тафталиџе]], [[Кисела Вода]] и [[Керамидница]].<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 40.</ref> Народното собрание на [[Народна Република Македонија]], на седницата одржана на [[3 јануари]] [[1947]] година, го донела Законот за територијална поделба на НР Македонија, според кој територијата на НР Македонија административно била поделена на подрачја на градови и подрачја на административни околии. Административните околии ги опфаќале подрачјата на реонските народни одбори, а градот [[Скопје]] бил поделен на четири реони. На седницата одржана на [[15 февруари]] [[1947]] година, Президиумот на Народното собрание на НР Македонија, донело решение со кое првиот и вториот реон на град Скопје се соединуваат и образуваат еден реон, кој се викал Први реон, а третиот и четвртиот реон се соединуваат во еден реон, кој бил наречен Втори реон. Секој реон имал Народен одбор. Во [[1949]] година, со Законот за поделба на територијата на Народна Република Македонија, биле образувани три области: Скопска, Битолска и Штипска. Со Законот за административно-територијална поделба на НР Македонија, Македонија била поделена на 27 околуу и 446 месни народни одбори.<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 41.</ref> На [[10 април]] [[1952]] година, со Законот за поделба на Народна Република Македонија на околии, легуваградови, градски општини и општини, НР Македонија била поделена на 18 околии, еден градски народен одбор, 27 градски општини и 205 општини. Главниот град на НР Македонија, Скопје, и натаму се третирал како посебна административно-територијална единица, во која покрај потесното градско подрачје, влегувале и селата: Горно Маџари и Трубарево. Во 1955 година, со Законот за подрачјата на околиите и општините, во Народна Република Македонија имало 7 околии и 86 општини. Во јули 1957 година, дошло до укинување на некои општини, со што нивниот број се намалил на 73.<ref>Административно-територијални поделби на Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје, 2007, стр. 42.</ref> Во [[февруари]] [[1962]] година бројот на општините бил намален на 61, а во [[јануари]] [[1965]] година, територијата на Македонија била поделена на 32 општини. Во 1966 година биле укинати околиите. Следната промена настапува во декември 1968 година, кога е донесен Законот за образување на оштина на град Скопје. Со овој закон, општините Идадија, Кале и Кисела Вода се споиле во една општина под називот Општина на град Скопје. Во март 1976 година, повторно доаѓа до промена, со што на подрачјето на град Скопје се формирале пет општини: Гази Баба, Карпош, Кисела Вода, Центар и Чаир. Во септември 1996 година, со Законот за територијална поделба на Република Македонија и определувањето на подрачјата на единиците на локалната самоуправа, биле воведени 123 општини. Градот Скопје фигурира како посебна единица на локалната самоуправа, и има седум општини: Гази Баба, Ѓорче Петров, Карпош, Кисела Вода, Центар, Чаир и Шуто Оризари. Со Законот за територијална организација на локалната самоуправа во Република Македонија од [[16 август]] [[2004]] година, биле востановени 84 општини. Според предлог-измените за територијална поделба во 2013 г. општината [[Општина Вранештица|Вранештица]] се припоила кон [[Општина Кичево]], заедно со општините [[Општина Зајас|Зајас]], [[Општина Другово|Другово]] и [[Општина Осломеј|Осломеј]]<ref name="нова мк">{{наведени вести|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=7271294075&id=9&setIzdanie=22641|title=ДУИ бара помош од иселениците|publisher=Нова Македонија|language=македонски|accessdate=2012-11-20}}</ref> со воспоставување на новата локална власт по изборите на 24 март 2013 г. == Литература == * [[Бранко Панов]], Македонска средновековна држава, Скопје, 1999 * Административно-територијални поделби во Македонија 1944-2004, ИНИ, Скопје 2007, избор и редакција: проф. д-р Ѓорѓи Чакарјаневски, проф. д-р Тодор Чепреганов, Стојан Аврамовски * Гордана Сиљановска-Давкова, Владимир Митков, Локална самоуправа, Скопје, 2000 == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Административна поделба на Македонија]] [[Категорија:Поранешни административни единици|Македонија]] [[Категорија:Историја на Македонија|Административна поделба]] qxft0vgdinscqtegoj5kwbuq07e7vi1 0 201041 5621308 5620896 2026-08-28T18:11:33Z Bjankuloski06 332 /* Кази во Охридскиот Санџак */ 5621308 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Охридски Санџак<br>Sanxhaku i Ohrit<br>Ohri Sancağı<br> |common_name = Охридски Санџак |subdivision = [[санџак]] |nation = [[Отоманското Царство]] |p1 = Прилепско Кралство |s1 = |year_start = 1395 |event_end = [[Битолски Вилает]] |year_end = 1864 |date_end = |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = |image_map_caption = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = [[Image:Herb mrnjavcevici.jpg|20px|House of Mrnjavčević]] --> |s1 = Битола |flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg |border_s1 = no |image_s1 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Битола]], [[Охрид]] <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = Прилепско Кралство |flag_p1 = Coat of arms of Mrnjavčević family (small).svg |p2 = |flag_p2 = |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Битолски Санџак |flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg |border_s1 = no |image_s1 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |border_s2 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s2 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = [[Македонија]] и [[Албанија]] |footnotes = }} '''Охридскиот Санџак''' спаѓал меѓу најстарите санџаци формирани во [[Румелискиот вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот вилает]] [[Категорија:Отомански Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] spj9cuqlaqcnnran8ifoncvd3ssglgp 5621353 5621308 2026-08-28T20:23:07Z Bjankuloski06 332 5621353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Ohri Sancağı | conventional_long_name = Охдирски Санџак | common_name = Охридски | subdivision = [[санџак]] | nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] | year_start = 1395 | event_end = Основање на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] | year_end = 1864 | date_end = | image_coat = Osmanli-nisani.svg | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Битола]], [[Охрид]] <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> | p1 = Прилепско Кралство | flag_p1 = Royal banner of Mrnjavčević family.svg | s1 = Битолски Санџак | flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg | border_s1 = no | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Македонија]]<br />[[Албанија]] | footnotes = | image_flag = Ottoman Flag.svg }} '''Охридски Санџак''' — еден од најстарите санџаци формирани во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот вилает]] [[Категорија:Отомански Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] 39ju7xfuqv3durq8v0yduq4s6qfxd8w 5621355 5621353 2026-08-28T20:25:29Z Bjankuloski06 332 5621355 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Ohri Sancağı | conventional_long_name = Охдирски Санџак | common_name = Охридски | subdivision = [[санџак]] | nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] | year_start = 1395 | event_end = Основање на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] | year_end = 1864 | date_end = | image_coat = Osmanli-nisani.svg | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Битола]], [[Охрид]] | entities = [[Охридска Каза]] [[Дебарска Каза]] | p1 = Прилепско Кралство | flag_p1 = Royal banner of Mrnjavčević family.svg | s1 = Битолски Санџак | flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg | border_s1 = no | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Македонија]]<br />[[Албанија]] | footnotes = | image_flag = Ottoman Flag.svg }} '''Охридски Санџак''' — еден од најстарите санџаци формирани во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот вилает]] [[Категорија:Отомански Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] jdnn2gmwnz3ny65awm9o8407wkgawzl 5621356 5621355 2026-08-28T20:25:36Z Bjankuloski06 332 5621356 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Ohri Sancağı | conventional_long_name = Охдирски Санџак | common_name = Охридски | subdivision = [[санџак]] | nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] | year_start = 1395 | event_end = Основање на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] | year_end = 1864 | date_end = | image_coat = Osmanli-nisani.svg | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Битола]], [[Охрид]] | entities = [[Охридска Каза]], [[Дебарска Каза]] | p1 = Прилепско Кралство | flag_p1 = Royal banner of Mrnjavčević family.svg | s1 = Битолски Санџак | flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg | border_s1 = no | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Македонија]]<br />[[Албанија]] | footnotes = | image_flag = Ottoman Flag.svg }} '''Охридски Санџак''' — еден од најстарите санџаци формирани во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот вилает]] [[Категорија:Отомански Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] 94xfu2ckvg1l634x7gdhk0uzrv3fvzo 5621370 5621356 2026-08-28T20:27:15Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621370 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Ohri Sancağı | conventional_long_name = Охдирски Санџак | common_name = Охридски | subdivision = [[санџак]] | nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] | year_start = 1395 | event_end = Основање на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] | year_end = 1864 | date_end = | image_coat = Osmanli-nisani.svg | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Битола]], [[Охрид]] | entities = [[Охридска Каза]], [[Дебарска Каза]] | p1 = Прилепско Кралство | flag_p1 = Royal banner of Mrnjavčević family.svg | s1 = Битолски Санџак | flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg | border_s1 = no | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Македонија]]<br />[[Албанија]] | footnotes = | image_flag = Ottoman Flag.svg }} '''Охридски Санџак''' — еден од најстарите санџаци формирани во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Отомански Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] jxjy1d4fniimbdyrf226tqciaqwml59 5621379 5621370 2026-08-28T20:28:00Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Отомански Охрид]]; додадена [[Категорија:Историја на Охрид]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5621379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Ohri Sancağı | conventional_long_name = Охдирски Санџак | common_name = Охридски | subdivision = [[санџак]] | nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] | year_start = 1395 | event_end = Основање на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] | year_end = 1864 | date_end = | image_coat = Osmanli-nisani.svg | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Битола]], [[Охрид]] | entities = [[Охридска Каза]], [[Дебарска Каза]] | p1 = Прилепско Кралство | flag_p1 = Royal banner of Mrnjavčević family.svg | s1 = Битолски Санџак | flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg | border_s1 = no | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Македонија]]<br />[[Албанија]] | footnotes = | image_flag = Ottoman Flag.svg }} '''Охридски Санџак''' — еден од најстарите санџаци формирани во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот вилает]] [[Категорија:Историја на Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] f7n4xiv8x9vo4fge4c2en29w45x8jr5 5621384 5621379 2026-08-28T20:29:16Z Bjankuloski06 332 5621384 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Ohri Sancağı | conventional_long_name = Охдирски Санџак | common_name = Охридски | subdivision = [[санџак]] | nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] | year_start = 1395 | event_end = Основање на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] | year_end = 1864 | date_end = | image_coat = Osmanli-nisani.svg | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Битола]], [[Охрид]] | entities = [[Охридска Каза]], [[Дебарска Каза]] | p1 = Прилепско Кралство | flag_p1 = Royal banner of Mrnjavčević family.svg | s1 = Битолски Санџак | flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg | border_s1 = no | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Македонија]]<br />[[Албанија]] | footnotes = | image_flag = Ottoman Flag.svg }} '''Охридски Санџак''' — еден од најстарите санџаци формирани во [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Како прв санџак-бег се смета ајдинскиот бег [[Џунеjд бег]], кој на таа функциjа се споменува во 1406 година. Според турски документи, Охрид под турска власт паднал 1395 година. Преземањето го извршил [[Чандарли Хајрудин Паша]], кој станал везир во функциjа на највисок воен командант и највисока личност по султанот. Како сигурен податок за присуството на Османлиите во Охрид, се наведува еден натпис од [[Црква „Св. Илија“ - Елшани|црквата Свети Илиjа]], во охридското село [[Елшани]] кој датира од 1408 година. Според трускиот попис од 1582 г., Охридската нахиjа имала вкупно 88, а Дебрца 32 села, или двете заедно 120 села. Вкупниот број на население во двете нахии изнесувало 18.243 луѓе, од кои 13.592 во Охридската нахиjа и 4.561 во Дебрца. Врз основа на имињата на старешините на семеjствата од пописот може да се заклучи дека најголемиот дел од населението било македонско.<ref>[http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm www.ohrid.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090213202229/http://ohrid.org.mk/mk/istorija/osmanlii.htm |date=2009-02-13 }}, Падот под османлиска власт, пребарано на 24 мај 2010</ref> == Кази во Охридскиот Санџак == * Охридска Каза со следниве нахии: [[Охридска Нахија|Охридска]], [[Нахија Дебрца|Дебрца]]. * Дебарска Каза со следниве нахии: Горни Дебар, Жупа, Река и делумно Долго (Голо) Брдо. * == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Историја на Охрид]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] qtb5g4mwminrylnxehms26ui9b6y6lz 10 201048 5621371 3922471 2026-08-28T20:27:17Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621371 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Санџаци во Румелискиот Вилает | title = [[Санџак|Санџаци]] во [[Румелија|Румелискиот Вилает]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Босански Санџак|Босански]] * [[Видински Санџак|Видински]] * [[Елбасански Санџак|Елбасански]] * [[Никополски Санџак|Никополски]] * [[Охридски Санџак|Охридски]] * [[Призренски Санџак|Призренски]] * [[Скопски Санџак|Скопски]] * [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] * [[Солунски Санџак|Солунски]] * [[Софиски Санџак|Софиски]] * [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] | below = }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает| ]] [[Категорија:Предлошки за Отоманското Царство|Санџаци, Румелиски]] </noinclude> ns7jd1rx17phame448h9tg3vrbwjhzf 5621380 5621371 2026-08-28T20:28:47Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Санџаци во Румелискиот вилает]] на [[Предлошка:Санџаци во Румелискиот Вилает]] 5621371 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Санџаци во Румелискиот Вилает | title = [[Санџак|Санџаци]] во [[Румелија|Румелискиот Вилает]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = * [[Босански Санџак|Босански]] * [[Видински Санџак|Видински]] * [[Елбасански Санџак|Елбасански]] * [[Никополски Санџак|Никополски]] * [[Охридски Санџак|Охридски]] * [[Призренски Санџак|Призренски]] * [[Скопски Санџак|Скопски]] * [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] * [[Солунски Санџак|Солунски]] * [[Софиски Санџак|Софиски]] * [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] | below = }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает| ]] [[Категорија:Предлошки за Отоманското Царство|Санџаци, Румелиски]] </noinclude> ns7jd1rx17phame448h9tg3vrbwjhzf 0 201049 5621375 5619207 2026-08-28T20:27:30Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621375 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = {{transl|ota|Liva-i Selanik}}''/''{{transl|ota|Sancak-i Selanik}} {{small|([[османлиски јазик|османлиски]])}} |conventional_long_name = Солунски Санџак |common_name = Солун |subdivision = [[Санџак]] |nation = на [[Отоманското Царство]] |year_start = 1430 |event_start = [[Опсада на Солун (1422–1430)|Отоманско освојување]] |event_end = [[Прва балканска војна|Грчко освојување]] |year_end =1912 |date_end = |image_coat = |image_map = Salonica Vilayet — Memalik-i Mahruse-i Shahane-ye Mahsus Mukemmel ve Mufassal Atlas (1907).jpg |image_map_caption = Карта на Отоманското Царство од 1907 година на Солунскиот Пашалак |capital = [[Солун]] (Selanik) |p1 = Република Венеција |flag_p1 = Flag of Most Serene Republic of Venice.svg |s1 = Солун (округ) |flag_s1 = Flag of Greece (1822-1978).svg |s2 = Вардарска Македонија |flag_s2 = State Flag of Serbia (1882-1918).svg |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = {{flag|Greece}}<br>{{flag|North Macedonia}} |footnotes = }} '''Солунскиот Санџак''' припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. Според турскиот попис од 1878 г. во Солунскиот Санџак има 55.667 куќи, и машко население: 39.441 муслимани, 126.000 Македонци<ref>Во пописите кои ги вршела администрација на Отоманското Царство се попишувало според верската припадност, при што како „Бугари“ биле попишувани сите оние кои биле под влијание на Бугарската православна црква, вклучително и поголемиот дел од Македонците по етнос.</ref>, 13.279 погрчени Македонци и нешто Грци, 1.751 Роми и 2.862 Македонци муслимани. Кон крајот на 18 век и почетокот на 19 век Струмичката Каза била во состав на Солунскиот Санџак. Во тоа време во Солунскиот Санџак имало 119 егзархиски училишта со 133 наставника и 2810 ученика. Во Солунскиот Санџак како училиштен инспектор работел [[Пере Тошев]], македонски револуционер и еден од основоположниците на ТМОРО во Битолскиот револуционерен округ и учесник во Илинденското востание од 1903 година. Согласно [[Мирцштегски реформи|Мирцштешките реформи]], турската влада била приморана да направи реформи во управувањето со Македонија, според кои Солунскиот Санџак им бил доделен на руски офицери. == Кази во Солунскиот Санџак == * Солун, Воден, Кукуш, Кепрели (Велес, Струмица и Дојран) == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Османлиски Солун]] [[Категорија:Солунски вилает]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1912 година]] qputjv2lwpkiltivogy8qpm7jbh4kx5 0 201050 5621373 5621193 2026-08-28T20:27:25Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621373 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Скопски Санџак<br>Üsküb Sancağı<br> |common_name = Скопски Санџак |subdivision = [[Санџак]] |nation = на [[Отоманското Царство]] |p1 = |s1 = |year_start = 14 век |event_end = Лондонски договор (1913) |year_end = 1913 |date_end = 30 мај 1913 |image_flag = Ottoman flag.svg |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = Sanjak of Üsküb (c.1900).svg |image_map_caption = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = Косовско деспотство |flag_p1 = Coat of arms of Branković family (small).svg |border_p1 = border |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Кралство Србија |flag_s1 = Civil flag of Serbia.svg |border_s1 = border |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Скопје]] |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = [[Македонија]] |footnotes = }} '''Скопскиот Санџак''' на почетокот од османлиските освојувања на Балканот припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. 1392 година Скопје потпаѓа под османлиска власт и станува административе центар на новоформираниот санџак. Скопскиот Санџак бил прва организирана османлиска провинција на територијата на балканските земји и база за навлегување кон север и запад. Скопје, станува дел од Отоманското Царство на 6 јануари 1392 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.skopskokale.com.mk/en/aboutkale.php|title = Archeological exavations "Skopsko Kale"|publisher = skopskokale.com.mk|accessdate = 2011-02-07|last = |first = |quote = The handwriting of the triod of the Khludov collection in the Moscow Historical Museum no. 162, completed on 6 January 1392, on the day of the Ottoman conquest of Skopje.|archive-date = 2011-02-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20110207061943/http://www.skopskokale.com.mk/en/aboutkale.php|url-status = dead}}</ref> Прв отомански управител на Скопје бил Паша Јигит Бег.<ref>{{Citation | last = Houtsma | first = Martijn Theodoor | author-link = Martijn Theodoor Houtsma | title = [[Encyclopaedia of Islam]] | volume = VIII | page = 876 | publisher = E.J. Brill and Luzac and Co. | place = Netherlands | publication-date = 1993}}</ref> Следен управител бил [[Исак-бег]], кој бил испратен да ги предводи воените операции во Србија во текот на 1439 година. Подоцна Исак-бег бил заменет од неговиот син [[Иса-бег Исаковиќ]] на позицијата санџакбег на Скопскиот Санџак.<ref>{{Наведено списание|journal=Godišnjak|year=1953|accessdate=29 May 2011|page=46|publisher=Društvo Istoričara Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo, SFR Yugoslavia|language=sh|quote=To se najbolje vidi iz sadržine vijesti na osnovu koje znamo za njihovu prisutnost u Bosni 1438 godine, a još bolje iz činjenice da se u proljeće sljedeće godine ovdje pojavio novi skopski sandžakbeg Isa-beg, sin dotadašnjeg skopskog sandžaka Ishak bega koji je bio upućen na akcije u Srbiji}}</ref> Скопскиот Санџак е формиран околу 1553/54 година, т.е. во средина на 16 век. Во рамките на Скопскиот Санџак влегувале четири нахии, како и вакафските имоти во Скопје, Скопско, Тетово и Тетовско. Во склоп на Скопскиот Санџак влегувале нахиите: *[[Скопска нахија]], *[[Тетовска нахија]], *[[Прилепска нахија]] и *[[Кичевска нахија]].<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ, Архив на Македонија, Скопје, 1984, том VI, книга I, стр. 7.</ref> Пред создавањето на Скопскиот Санџак, споменатите четири нахии биле во составот на [[Паша-санџак]]от. Оригиналот на Опширниот пописен дефтер за Скопскиот Санџак (Defter-i mufassal liva-i Uskup) се чува во Главната катастарска управа во Анкара. Во 1875 година Скопскиот Санџак влегува во состав на [[Битолскиот Вилает]], а под негова ингеренција биле казите во: [[Скопска Каза|Скопје]], [[Кумановска Каза|Кумaново]], [[Штипска Каза|Штип]], [[Криво Паланечка|Крива Паланка]], [[Радовишка Каза|Радовиш]], [[Кочанска Каза|Кочани]] и [[Кратовска Каза|Кратово]]. На почетокот од 20. век Скопскиот Санџак му припаѓал на [[Косовскиот Вилает]]. Афуз-паша изградил повеќе објекти во тогашно Скопје. Подигнал занаетчиско училиште „Ислахане“, во кое учеле сиромашните деца од градот. Во училиштето имало и интернат. Ја изградил и гимназијата „Идадија - мектеби“. Ги уредил коритата на реките [[Вардар]] и [[Серава]].<ref>[http://star.vest.com.mk/default.asp?id=148823&idg=8&idb=2325&rubrika=Skopje vest.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140802205640/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=148823&idg=8&idb=2325&rubrika=Skopje |date=2014-08-02 }}, Улицата Афуз-пашина е крстена по турскиот паша Афуз, пребарано на 24 мај 2010 г.</ref> За време на Илинденското востание, 1903 година во Скопскиот Санџак, биле опожарени и подложени на поголеми или помали клања селата: [[Долно Трогерци (Штипско)]], [[Ново Село]], [[Витоша]], [[Вранинци]], [[Просек (Кочанско)]], [[Луково (Штипско)]] и др. Вкупно во санџакот биле опожарени 94 куќи и испоклани 60 души. Согласно [[Мирцштешки реформи|Мирцштешките реформи]], турската влада била приморана да направи реформи во управувањето со Македонија, според кои Скопскиот Санџак им бил доделен на австриски офицери. == Расформирање == {{Главна|Прва балканска војна|Лондонски договор (1913)}} Во текот на Првата балканска војна, 1912 година и на почетокот од 1913 година Скопскиот Санџак бил окупиран од Кралството Србија. Врз основа на Лондонскиот договор, потпишан на Лондонската конференција 1913 година, неговите територии станале дел од Србија. == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Отоманско Скопје]] [[Категорија:Косовски Вилает]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1913 година]] 4fbt39yevk6ojuoef7kyldcnqd8aifq 0 201052 5621374 5002530 2026-08-28T20:27:27Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Смедеревски санџак<br>Semendire Sancağı<br>Smederevski sandžak<br> |common_name = Смедеревски санџак |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Османлиско Царство]] <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |title_leader = [[санџакбег]] |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> |leader1 = [[Али Бег Михалоглу]] |year_leader1 = <!-- Years served --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister (up to six) --> |year_deputy1 = <!-- Years served --> |p1 = Српско деспотство |flag_p1 = SLazarevic Coat of Arms.png |s1 = Кнежество Србија |flag_s1 = Civil flag of Serbia.svg |year_start = 1459 |event_end = |year_end = 1817 |date_end = |image_coat = |image_map = Belgrade pashaluk.png |image_map_caption = |capital = [[Смедерево]], [[Белград]] |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = [[Србија]] |footnotes = }} '''Смедеревскиот санџак''' (исто така познат како '''Белградски пашалак''') припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. == Кази во Смедеревскиот санџак == == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Смедерево]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1817 година]] [[Категорија:Историја на Срем]] pf359xxzylk8f4qbvtv8x5w7x9lb1im 0 201053 5621367 5443615 2026-08-28T20:27:05Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает 5621367 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Никополски Санџак<br>Niğbolu Sancağı<br>Никополски санджак |common_name = Никопол |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |title_leader = [[Санџак-бег]] |leader1 = |year_leader1 = <!-- Years served --> |p1 = Видинско Царство |flag_p1 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |p2 = |flag_p2 = |s1 = Кнежевство Бугарија |flag_s1 = Flag of Bulgaria.svg |year_start = 1396 |event_start = [[Битка кај Никопол]] |year_end = 1878 |event_end = |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = |image_map_caption = |capital = [[Никопол]] |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category = |today = [[Бугарија]] |footnotes = }} '''Никополски Санџак''' ({{langx|tr|Niğbolu Sancağı|links=no}}; {{langx|bg|Никополски санджак|links=no}}) ― [[санџак]] во [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], со [[Никопол]] (во денешна [[Бугарија]]) како административно средиште. Санџакот бил основан надвор од териториите на [[Видинско Царство|Видинското Царство]], по [[Битка кај Никопол|Битката кај Никопол]] во 1396 година. == Администрација == Најраниот [[дефтер]] на Никополскиот Санџак е составен во средината на XV век. Една група изучувачи го датирале овој дефтер во 1430 година, додека друга група изучувачи го датирале со 1479/1480 година.<ref name="ЦветковаМутафчиева1966">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1novAQAAMAAJ|title=Търски извори за българската история: серия XV-XVI|last=Цветкова|first=Бистра Андреева|last2=Мутафчиева|first2=Вера П|last3=науките)|first3=Институт за история (Българска академия на|publisher=[[БАН|Българската академия науките]]|year=1966|pages=161–334}}</ref> Ова е првиот [[Отоманско Царство|османлиски]] дефтер во кој биле споменати [[Роми]]те, кој живеел во 431 домаќинство или 3,5 отсто од домаќинствата во овој санџак.<ref name="Marushiakova2001">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VDm769--fZQC&pg=PA27|title=Gypsies in the Ottoman Empire: A Contribution to the History of the Balkans|last=Marushiakova|first=Elena|publisher=Univ of Hertfordshire Press|year=2001|isbn=978-1-902806-02-0|page=27|quote=The first mention of Gypsies in the tax documentation of the Ottoman Empire dates from 1430 and is found in the Register of Timars for the Nikopol sanjak or region, in which 431 Gypsy households are registered, 3.5% of the total listed.|author-link=Елена Марушијакова}}</ref> === Административна поделба === Во собраните белешки на [[Евлија Челебија]] (средината на XVII век) како еден од 24-те [[Отоманско Царство|османлиски]] [[Санџак|санџаци]] во [[Румелија]], е споменат Никополискиот Санџак со 20 [[зијамет]]и и 244 [[тимар]]и и приход од 40.000 [[Акче|акчиња]].<ref name="ÇelebiHammer-Purgstall1834">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ|title=Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa in the Seventeenth Century|last=Челебија|first=Евлија|last2=Hammer-Purgstall|first2=Joseph Freiherr von|publisher=Oriental Translation Fund|year=1834|page=[https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ/page/n119 98]|author-link=Евлија Челебија|author-link2=Јозеф Фрајхер фон Хамер-Пургштал}}</ref> Во средината на 19 век имало 15 [[Кадилак (административна единица)|кадилаци]].<ref name="SmedleyRose1845">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lJxGAQAAIAAJ|title=Encyclopaedia metropolitana: or Universal dictionary of knowledge...comprising the twofoldadvantage of a philosophical and an alphabetical arrangement, with appropriate engravings|last=Smedley|first=Edward|last2=Rose|first2=Hugh James|last3=Rose|first3=Henry John|publisher=B. Fellowes|year=1845|page=149|quote=This Sanjdk contains fifteen Kddiliks, the chief of which Nicopolis.|author-link=Едвард Смидли|author-link2=Хју Џејмс Роуз|author-link3=Хенри Џон Роуз}}</ref> === Санџак-бегови === [[Бугарија|Бугарскиот]] [[историчар]] Руси Стојков верувал дека [[Скендербег]] бил спомнат во 1430 година на [[Отоманско Царство|османлискиот]] [[дефтер]] како [[санџак-бег]] на Никополскиот Санџак.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EOQgAAAAMAAJ|title=Bulletin de la Société historique bulgare|publisher=Izd-vo na Bŭlgarskata akademii︠a︡ na naukite|year=1968|page=242|quote=...преди няколко години от Р. Стойков мнение, че описът на хасовете, зеа- метите и тимарите в Никополския санджак е от 1430 г. и че споменатият в него Искандер бей бил идентичен с албанския национален герой Скен- дербег,}}</ref> Според ова гледиште тој бил назначен на оваа положба набргу откако бил избран за функцијата санџак-бег на [[Дебарски Санџак|Дебарскиот Санџак]]. [[Турција|Турскиот]] историчар [[Халил Иналџик]] објаснил дека за Скендербег „ова било голема промоција бидејќи Никопол бил еден од најголемите санџаци на [[Румелија|европска Турција]]“.<ref name="Kiel1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2xYzAAAAIAAJ|title=Ottoman architecture in Albania, 1385-1912|last=Kiel|first=Machiel|publisher=Research Centre for Islamic History, Art and Culture|year=1990|isbn=978-92-9063-330-3|pages=173, 187|quote=Skanderbeg,... of Kruja between 1438 and 1440, after which date he was promoted to the rank of sanjak-bey of Dibra (Debar) and shortly afterwards to the important Nikopol in Northern ... 7) Inalcik, article Arnavudluk in E.I. In fact this was a big promotion as Nikopol was one of the largest sanjaks of European Turkey}}</ref> Историчарот [[Страшимир Димитров]] го датирал овој дефтер во 1479–1480 година и верувал дека Искандер-бег споменат во него не е Скендербег, туку некоја друга личност која била на функцијата [[мирлива]] во [[Никопол]].<ref name="naukite)1970">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WLTiAAAAMAAJ|title=Poredit︠s︡a "Balkani".|last=|first=|publisher=Институт за балканистика при БАН|year=1970|page=15|quote=... в който се споменава Искандер бей, мир-лива на Никопол. Този регистър се оказва не от първата половина на XV в., а от 1479 — 1480 г. и споменатият в. него Искандер бей няма нищо общо с Г. Кастриоти}}</ref> За време на владеењето на [[Список на султани на Османлиското Царство|султанот]] [[Мурат II]] санџак-бег бил Мехмед-бег, син на Фируз-бег.<ref name="Lewis1974">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=AWxtAAAAMAAJ|title=Islam, from the Prophet Muhammad to the Capture of Constantinople: Politics and war|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Harper & Row|year=1974|page=142|quote=The bey of the Sanjak of Nicopolis, Mehmed Bey, the son of Firuz Bey, ...|author-link=Бернард Луис}}</ref> Во март 1834 година, Хусеин-паша бил назначен за санџак-бег на Никополскиот Санџак и [[Видински Санџак|Видинскиот Санџак]].<ref name="bart.)1836">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/excursionsinmed02tempgoog|title=Excursions in the Mediterranean|last=sir Grenville Temple|year=1836|page=[https://archive.org/details/excursionsinmed02tempgoog/page/n294 277]|quote=Husseyn pasha confirmed to the sanjaks of Widin and Nicopolis, and to the command of the fortress of Widin}}</ref> == Економија == Никополскиот Санџак бил еден од шесте [[Отоманско Царство|османлиски]] [[Санџак|санџаци]] со најразвиено [[бродоградба]] (покрај [[Смедеревски Санџак|Смедеревскиот]], [[Видински Санџак|Видинскиот]], [[Пожешки Санџак|Пожешкиот]], [[Зворнички Санџак|Зворничкиот]] и [[Мохачки Санџак|Мохачкиот Санџак]]).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nVTjAAAAMAAJ|title=Godis̆njak grada Beograda|publisher=Beogradske novine|year=1979|page=35|quote=Ипак градња бродова се посебно везивала за шест санџака: никопољски, видински, смедеревски, зворнички, пожешки и мохачки.|access-date=6 јануари 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Престаноци во 1878 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1396 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1878 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1396 година]] [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] ictobha7x19jspw5a3wm7wngi49daoc 0 201054 5621360 4531357 2026-08-28T20:26:37Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621360 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bosanski pašaluk 1600. godine.png|мини|Босански санџак и околната територија околу 1600 година.]] '''Босанскиот санџак''' припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. == Кази во Босанскиот санџак == == Наводи == <references /> {{никулец}} {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1878 година]] 6wfdhfa0hcuo49qigkjmz81k5j0v1ip 0 201055 5621376 5107760 2026-08-28T20:27:32Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621376 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = Софиски санџак<br>Софийски санджак |conventional_long_name = Sanjak of Sofia |common_name = Софиски санџак |subdivision = [[санџак]] |nation = [[Отоманското Царство]] |p1 = Бугарска империја |s1 = Кнежевство Бугарија |s2 = |year_start = околу 1393 |event_end = Берлински конгрес |year_end = 1878 |date_end = 1 јули 1878 |image_coat = |image_map = |image_map_caption = |p1 = Бугарска империја |flag_p1 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |s1 = Кнежевство Бугарија |flag_s1 = Flag of Bulgaria.svg |border_s1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |border_s2 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s2 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Софија]] <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = Бугарска империја |flag_p1 = Coat of Arms of the Emperor of Bulgaria (by Conrad Grünenberg).png |p2 = |flag_p2 = |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Кнежевство Бугарија |flag_s1 = Flag of Bulgaria.svg |border_s1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |stat_area1 = |stat_pop1 = 25,910 |stat_year1 = 1520's |category= |today = [[Бугарија]] |footnotes = }} '''Софискиот санџак''' припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. == Кази во Софискиот санџак == == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Историја на Софија]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1878 година]] e31rtw1dlnvsb202n8ezmxyil2oysg2 0 201056 5621361 4803442 2026-08-28T20:26:40Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621361 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Baba Vida Klearchos 1.jpg|мини|Тврдината Баба Вида]] [[Податотека:Mala tvrđava na utvrđenju Fetislam.JPG|мини|Мала тврдина]] '''Видинскиот санџак''' припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. == Кази во Видинскиот санџак == == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Видин]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1878 година]] 47ellw6f07h37lm13m8xl8zz0i4ffdr 0 201058 5621372 5620961 2026-08-28T20:27:19Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621372 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Призренски Санџак<br>Prizren Sancağı<br> |common_name = Призренски Санџак |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Отоманското Царство]] |p1 = |s1 = |year_start = 15 век |event_end = Лондонски договор (1913) |year_end = 1913 |date_end = 30 мај 1913 |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = Sanjak of Prizren, Ottoman Balkans (late 19th century).png |image_map_caption = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = Српско деспотство |flag_p1 = SLazarevic Coat of Arms.png |border_p1 = border |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Кралство Србија |flag_s1 = Civil flag of Serbia.svg |border_s1 = no |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Призрен]] |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = [[Косово]] |footnotes = }} '''Призренскиот Санџак''' ({{langx|tr|Prizren Sancağı}}, {{langx|sq|Sanxhaku i Prizrenit}}) припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. Санџакот бил управна единица на [[Отоманско Царство|Турскиот султанат]] на подрачјето на јужна [[Метохија]] и околните области, а постоел во периодот од 1455 година до 1912 година, со центар во градот Призрен. Призренскиот Санџак бил во состав на [[Румелиски пашалук|Румелискиот пашалук]] сè до втората половина на 19 век, кога влегол во состав прво на [[Скадарски вилает|Скадарскиот вилает]], потоа на [[Призренски Вилает|Призренскиот Вилает]], и на крајот во состав на [[Косовски Вилает|Косовскиот Вилает]]. == Кази во Призренскиот Санџак == * [[Призренска каза]], * [[Тетовска Каза]], * [[Приштинска каза]], * [[Ѓаковска каза]], * [[Пеќска каза]], * [[Гњиланска каза]], * [[Вучитрнска каза]] и * [[Гусињска каза]]. == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Призрен]] [[Категорија:Косовски Вилает]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1913 година]] m6wwdza2pzrkq9etgv381z344kxpqh4 0 201059 5621363 5610940 2026-08-28T20:26:49Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (3) 5621363 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Елбасански санџак<br>İlbasan Sancağı |common_name = Елбасански санџак |subdivision = [[санџак]] |nation = [[Османлиско Царство]] |p1 = |s1 = |year_start = 1466 |event_start = Заземање на [[Елбасанска тврдина]] |event_end = [[Прва балканска војна]] |year_end = 1913 |date_end = |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_map = Sanjak of Elbasan (c.1900).svg |image_map_caption = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Кнежество Албанија |flag_s1 = Albania 1914 Flag.svg |border_s1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |capital = [[Елбасан]] <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Кнежество Албанија |flag_s1 = Albania 1914 Flag.svg |border_s1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |border_s2 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_s2 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year1 = |category= |today = [[Албанија]] |footnotes = }} '''Елбасанскиот санџак''' припаѓал на [[Румелискиот Вилает]]. == Кази во Елбасанскиот санџак == == Наводи == <references /> {{Санџаци во Румелискиот Вилает}} {{Санџаци во Европа}} [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Елбасан]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Битолски Вилает]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1913 година]] qsr8snkv0oj49dm0iq0x5qyubev0zla 0 201068 5621387 5595083 2026-08-28T20:31:16Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Историја на Балканот по регион]]; додадена [[Категорија:Историја на Балканот по период]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5621387 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелиски Пашалак}} [[Податотека:Rumelia_map.jpg|десно|мини| Карта на Румелија во 1801 година.]] '''Румелија''' ({{Langx|ota|روم ايلى|Rum İli|Земја на [[Римска Империја|Римјаните]]}};{{Efn|Во тоа време значело [[Православие|православни]] [[христијани]] и поконкретно христијани со [[источноримски обред]]}} {{Langx|tr|Rumeli}}; {{Langx|el|Ρωμυλία}}) ― името на [[Историско-географска област|историската област]] во [[Југоисточна Европа]], со кој управувала [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], приближно одговарајќи на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Во својата поширока смисла, името било користено за да се однесува на сите отомански поседи и [[Вазална држава|вазали]] во [[Европа]]. Тие подоцна геополитички би биле класифицирани како „Балкан“, иако [[Унгарија]] и [[Молдавија]] понекогаш се исклучувани.<ref>{{Наведено списание|last=Juhász|first=József|date=2015|title=Hungary and the Balkans in the 20th Century — From the Hungarian Perspective|url=http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-4acf4d74-0230-4935-89ff-5cd70c155701|journal=Prague Papers on the History of International Relations|language=|issue=|pages=115|quote=After 1918, with the massive reduction of Hungary’s territory and influence, many Western observers held Hungary to be one of the nations of the Balkans. But Hungary never regarded itself as part of that region, especially since the term ’Balkans’ carried negative connotations.|via=CEJSH}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=A new Europe for the old?|url=https://archive.org/details/neweuropeforold0000unse|date=1999|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-7658-0465-5|editor-last=Graubard|editor-first=Stephen Richards|location=New Brunswick, N.J., U.S.|pages=[https://archive.org/details/neweuropeforold0000unse/page/70 70]-73}}</ref> == Етимологија == [[Податотека:William_Faden._European_Dominions_of_the_Ottomans_or_Turkey_in_Europe._1795.jpg|лево|мини| Карта на Румелија во 1795 година.]] Зборот „[[Рум (ендоним)|рум]]“ во овој контекст значи „римски“ и „ели“ значи „земја“, а со тоа и Румелија ({{Langx|ota|روم ايلى}}, ''Rūm-ėli''; [[Турски јазик|турски]]: ''Rumeli'') значи „Земја на Римјаните/Римјанија“ на [[Османски турски јазик|отомански турски јазик]]. Се однесува на земјите освоени од [[Отоманската Империја]] на [[Балканот]], кои порано и припаѓале на [[Римско Царство|Римската империја]]. Поимот опстојува на неколку јазици во регионот: {{Langx|sq|Rumelia}}; {{Langx|bg|Румелия}}; {{Langx|el|Ρωμυλία}}, или Ρούμελη; {{Langx|sh|Румелија}}/{{Јаз|sh-Latn|Rumelija}}; како и {{Langx|ro|Rumelia}}. Старите [[латински]] документи во Џенова го користат поимот Романија, вообичаеното име за Римската Империја во [[Среден век|средниот век]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cambridgeillustr00robe|title=The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages|last=Fossier|first=Robert|last2=Sondheimer|first2=Janet|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26644-4|location=Cambridge, England}}</ref> Првично, [[Селџуци]]те го користеле името „Земја на Рум(ите)“ (Римјаните) за да ја дефинираат [[Мала Азија|Анадолија]], која војските на [[Селџучко Царство|Селџучката Империја]] постепено ја освојувале од Римската Империја по [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битката кај Манцикерт]] во 1071 година. Анадолискиот селџучки султанат од неговите современици бил наречен [[Икониски Султанат|Румски Султанат]], што значи „Султанат на Римската Империја“ или „Римски султанат“, кој претежно ја покривал средишна Анадолија до [[Битка кај Ќосе Даг|Битката кај Ќосе Даг]] во 1243 година. Анадолија била нарекувана Земја на христијаните, па оттука и Рум. Подоцна, тој бил заменет со [[Анадолски бејлици|анадолските бејлици]], меѓу кои османлискиот бејлик станал познат во 14 и 15 век и на крајот станал [[Отоманско Царство|Отоманска Империја]]. Меѓутоа, по [[Подем на Отоманското Царство|проширувањето на Отоманската Империја]] во Анадолија и на Балканот во втората половина на 14 век и по [[Пад на Цариград (1453)|освојувањето на Константинопол]] (сега [[Истанбул]]) во 1453 година од [[Мехмед II]], поимот Румели(ја) бил применуван исклучиво на балканскиот регион на Отоманската Империја. Регионот останал првенствено населен со [[христијани]]; иако постепено, значителен број [[Исламизација на Албанија|Албанци]], [[Исламизација на Босна и Херцеговина|Бошњаци]], како и во помал број [[Грци-муслимани|Грци]], [[Срби-муслимани|Срби]], [[Бугарски муслимани|Бугари]], [[Македонци муслимани|Македонци]], [[Исламот во Црна Гора|Црногорци]] и Власи, преминале во [[ислам]]. Многу [[Список на големи везири на Отоманското Царство|големи везири]], [[везир]]и, [[Паша|паши]] и [[беглербег]]ови биле по потекло од Румелија. == Географија == [[Податотека:Twierdza_Rumeli_Istambuł_RB1.jpg|десно|мини|300x300пкс| [[Румелихисар|Румели Хисар]] (во превод Римска тврдина, изградена 1452 година) на европскиот брег на [[Босфор]]скиот [[Проток|теснец]] во [[Истанбул]].]] Румелија ги опфаќала областите [[Тракија]], [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Мизија]], кои сега се [[Бугарија]] и [[Источна Тракија|турска Тракија]], на север граничат со реките [[Сава]] и [[Дунав]], на запад со [[Јадранско Море|јадранскиот брег]] и на југ со [[Мореја]]. Во почетокот главен град бил градот [[Пловдив]], потоа [[Софија]].<ref name="Reclus">{{Наведена книга|url=http://www.bibliotecavirtualmadrid.org/bvmadrid_publicacion/i18n/catalogo_imagenes/imagen.cmd?path=1034975&posicion=15|title=Novísima Geografía Universal|last=Reclus|first=Onésime|last2=Ibáñez|first2=Vicente Blasco|last3=Reclus|first3=Élisée|last4=Doré|first4=Gustave|publisher=Madrid La Edit. Española-Americana|year=1907|pages=636|language=es|oclc=432767489|access-date=2025-03-06|archive-date=2017-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114045438/http://www.bibliotecavirtualmadrid.org/bvmadrid_publicacion/i18n/catalogo_imagenes/imagen.cmd?path=1034975&posicion=15|url-status=dead}}</ref> Името „Румелија“ на крајот било применето за една помала област составена од средишна Албанија и северозападна Македонија, а најважниот град бил [[Битола]]. По [[Административна поделба на Отоманското Царство|административната реорганизација]] направена од страна на османлиската влада помеѓу 1870 и 1875 година, името Румелија престанало да одговара на каква било политичка поделба. [[Источна Румелија]] била конституирана како автономна покраина на Отоманската Империја, со [[Македонија и Берлинскиот конгрес|Берлинскиот договор (1878)]],<ref name="Reclus"/> но на 6 септември 1885 година, по бескрвна револуција, била [[Бугарско обединување|обединета]] со [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref name="Frucht">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA807|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|last=Frucht|first=Richard|publisher=ABC-CLIO|year=2004|isbn=1576078000|pages=807}}</ref> [[Косовски Вилает|Косовскиот Вилает]] бил создаден во 1877 година.<ref name="Knaus-Warrander">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uSaH1bKAb8QC&q=Kosovo+Vilayet+1877&pg=PA11|title=Kosovo|last=Verena Knaus|last2=Gail Warrander|publisher=Bradt Travel Guides|year=2010|isbn=978-1841623313|pages=11}}</ref> Во [[Турција]], зборот Тракија сега најмногу го заменил зборот Румели(ја) за да се однесува на делот од Турција што се наоѓа во [[Европа]] (покраините [[Одрин (покраина)|Одрин]], [[Лозенград (покраина)|Лозенград]], [[Текирдаг (покраина)|Текирдаг]], северниот дел на [[Чанаккале (покраина)|Чанаккале]] и западниот дел на покраината Истанбул). Сепак, „Румелија“ останува во употреба во историски контекст и сè уште е користена во контекст на културата на сегашното турско население на Балканот и на потомците на турските доселеници од Балканот. Регионот во Турција е нарекуван и [[Источна Тракија]] или Турска Тракија. Во [[Грција]], поимот {{Јаз|el|Ρούμελη}} (Румели) е користен уште од отоманско време за да се однесува на [[Средна Грција (географска област)|Средна Грција]], особено кога е сопоставен со [[Пелопонез]] или Мореја. Зборот Румели исто така е користен во некои случаи, најчесто во Истанбул, за да се однесува исклучиво на делот од покраината Истанбул што е западно од теснецот [[Босфор]]. == Поврзано == {{Портал|Отоманско Царство|Турција|Македонија|Бугарија|Грција|Албанија|Србија|Црна Гора}} * [[Ада Кале]] * [[Милет (Отоманско Царство)]] * [[Отоманска Албанија]] * [[Отоманска Босна и Херцеговина]] * [[Отоманска Бугарија]] * [[Османлиска Грција|Отоманска Грција]] * [[Отоманско Косово]] * [[Отоманска Србија]] * [[Отоманска Македонија]] * [[Османлиски војни во Европа]] * [[Рум-милет]] * [[Румелиски Пашалак]] * [[Икониски Султанат|Римски Султанат]] * [[Балкански Турци]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} == Општи и цитирани наводи == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cz7pbGvCqhwC|title=Empires and Peninsulas: Southeastern Europe Between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829|last=Bronza|first=Boro|publisher=LIT Verlag|year=2010|isbn=9783643106117|location=Berlin|pages=51–62|chapter=The Habsburg Monarchy and the Projects for Division of the Ottoman Balkans, 1771–1788}} == Надворешни врски == * {{Cite EB1911|wstitle=Rumelia |volume=23 |short=x}}   {{Нормативна контрола}} {{Coord|41.0000|N|21.3333|E|source:wikidata}} [[Категорија:Административна поделба на Отоманското Царство]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Историски области]] [[Категорија:Византија]] [[Категорија:Турски топомини]] [[Категорија:Отомански Балкан]] [[Категорија:Историја на Балканот по период]] [[Категорија:Појавено во 15 век во Отоманското Царство]] gol7qmc7lh896alwyvorh56qtbo8mff 0 201076 5621357 5549973 2026-08-28T20:26:25Z Bjankuloski06 332 /* Пашалаци во 1609 */ Правописна исправка, replaced: Румелиски вилает → Румелиски Вилает 5621357 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Map-of-Ottoman-Empire-in-1900-Macedonian.svg|мини|десно|350п|Карта на Отоманското Царство во 1900 г.]] '''Административната поделба на Отоманското Царство''' претставува територијална поделба заснована на воената администрација но со цивилна управа. Оваа поделба не ги опфаќала [[вазални држави|вазалните]] и потчинетите држави. Постоеле два вида на територијална организација. Првиот вид се однесува на првобитната организација кој се развивала паралелно со развојот на Отоманското Царство, а другиот вид се појавил после големите административни реформи во [[1864]] година. == Првобитна организација == Првобитната организација има свои корени уште во времето на настанувањето на Отоманското Царство, како вазална држава на [[Селџуци]]те (Uç Beyliği) во централана [[Анадолија]]. Проширувањата настанале врз основа на веќе постоечката административна структура на селџучкиот систем, во која наследните владеачи на овие територии ја имале титулата [[бег]]. Овие бегови (локални водачи) продолжиле да владеат под [[сузерен]]ство на Отоманските султани. Титула бег од тогаш не се однесувала само на постоечките и поранешните владеачи туку и на новите управници кои султанот ги поставувал на местото на оние кои ги разрешувал. Отоманското Царство на почетокот било поделено на суверени [[Санџак|санџаци]] и санџаци доделени на султановите синови. Со санџаците управувале [[санџак-бег]]ови, воени управници кои добивале од страна на султанот знаме, или [[барјак]] таканаречен ''санџак''. Како што се ширело царството низ [[Европа]], се појавила потреба за формирање на нови административни единици од повисоко ниво. За време на владеењето на [[Мурат I]] (владеел од [[1359]]-[[1389]]), [[беглер-бег]]овите биле одредувани да управуваат со [[Румелија]], т.е. со европскиот дел на царството. После формирањето на [[беглер-беглук|беглер-беглуците]], санџаците станувале второстепени административни единци. Беглер-беговите покрај тоа што имале обврска да управуваат со доделената територија, биле и команданти на сите воени трупи на својата територија. === Првостепени административни единици === ==== Пашалаци 1299-1609 ==== Од средината на XIV век па до крајот на XVI век, настанал само еден беглер-беглук - Караман. ==== Пашалаци настанати пред 1609 ==== [[Ејалет]]ите кои настанувале пред [[1609]] и пашалаците кои настанале после 1609 се: * Абхазија (1578-?) * Ахишка (околу 1603-?) * Дагистан (1578-?) * Туманис (околу 1584-?) * Ганџа (околу 1588-1604) * Гори (околу 1588-?) * Ѓаник (1594-1598) * Кахети (околу 1578-?), кахетскиот крал станал наследен бег * Лори (околу 1584-?) * Молдавија (само 1595) * Начиван (околу 1603) * Поти (1579-?) * Сана (1567-1569) * Шемаха (околу 1583) * Зигетвар (околу 1596), подоцна префрлен на Кањижа. * Ширван (1578-1604) * Тебриз (1585-1603) * Тифлис (1578-1586) * Влашка (само 1595) * Ереван (1583-1604) * Зебид (1567-1569) ==== Пашалаци во 1609 ==== [[Податотека:Ottoman empire 1481-1683.jpg|thumb|250px|Отоманско Царство, [[1481]]-[[1683]]]] Освојувањата на [[Селим I]] и [[Сулејман I]] во XVII век значеле потреба за нови административни единици. До крајот на втората половина од XVII век имало 42 пашалаци, како што тогаш се нарекувале беглер-беглуците. Во следната табела е прикажана административната поделба од 1609 година. {| class=wikitable !width="10%"|Вилает !width="15%"|Турски назив !width="5%"|Воспоставен !width="15%"|Денешна локација !width="55%"| |- |Абисинија |Habeş |околу 1554 |[[Саудиска Арабија]], [[Судан]], [[Еритреја]], [[Сомалија]] |Му припаѓале области од двете страни на Црвеното Море. Го нарекувале и "Мека и Медина". |- |Адана |''آضنه'' ''Ażana'' (Adana) |околу 1608 |[[Турција]] | |- |Џезаир (Егејски архипелаг) |Cezayir |средина на 1500-те |[[Грција]] | |- |Халеп |'''حلب''' ''Ḥaleb'' (Halep) |околу 1516-1521 |[[Сирија]], [[Турција]] | |- |Џезаир Карп |'''جزاير غرب''' ''Cezâyîr-i Ġarb'' (Cezayir Garp) |1519 |[[Алжир]] | |- |[[Анадолски вилает|Анадолски]] |Anadolu |околу 1365 |[[Турција]] | |- |[[Багдадски вилает|Багдадски]] |'''بغداد''' ''Baġdâd'' (Bağdat) |1535 |[[Ирак]] | |- |Басра |'''بصره''' ''Baṣra'' (Basra) |околу 1552. |[[Ирак]], [[Кувајт]] | |- |[[Босански Вилает|Босански]] |Bosna |околу 1520-те |[[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Црна Гора]] | |- |[[Будимски Вилает|Будимски]] |Budin |1541 |[[Унгарија]], [[Хрватска]], [[Србија]] | |- |[[Кипарски вилает|Кипарски]] |'''قبرص''' ''Ḳıbrıṣ'' (Kıbrıs) |1571 |[[Кипар]], [[Турција]] |од околу 1660-1703 и 1784 па натаму, дел од вилаетот на Егејскиот архипелаг (Џезаир) |- |Дијарбекир |'''دياربكر''' ''Diyârbekir'' (Diyarbakır) |1515 |[[Турција]], [[Ирак]] | |- |Егир |'''اكر''' ''Egir'' (Eğri) |1596 |[[Унгарија]] | |- |[[Мисирски вилает|Египет]] (Мисир) |'''مصر''' ''Mıṣır'' (Mısır) |1517 |[[Египет]], [[Израел]], [[Јордан]], [[Саудиска Арабија]] | |- |Ерзурум |Erzurum |околу 1514-1534 |[[Турција]] | |- |Ал-Хаса |Lahsa |околу 1579 |[[Саудиска Арабија]] | |- |Кефе |Kefe |околу 1581 |[[Украина]], [[Русија]] | |- |[[Кањишки вилает|Кањишки]] |Kanije |1600 |[[Унгарија]], [[Хрватска]] | |- |[[Карамански вилает|Карамански]] |Karaman |околу 1470 |[[Турција]] | |- |Карс |Kars |1579 |[[Турција]], [[Грузија]] | |- |Мараш |Maraş, Dulkadır |околу 1522 |[[Турција]] | |- |Мусул |Musul |касни 1500-те |[[Ирак]] | |- |Рака |Rakka |касни 1500-те |[[Сирија]], [[Турција]], [[Ирак]] | |- |[[Румелиски Вилает|Румелиски]] |Rumeli |околу 1365 |[[Бугарија]], [[Грција]], [[Република Македонија]], [[Албанија]], [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Турција]] |Со Анадолскиот, еден од двата првобитни пашалаци. |- |Самше |Çıldır |околу 1579 |[[Грузија]], [[Турција]] | |- |Шеризор |Şehrizor |средина на 1500-те |[[Ирак]], [[Иран]] | |- |[[Силистриски вилает|Силистриски]] |Silistre |околу 1599 |[[Бугарија]], [[Романија]], [[Молдавија]], [[Украина]] | |- |Шивас |Sivas |ране 1500-те |[[Турција]] | |- |[[Сириски вилает|Сириски]] |Şam |1516-17 |[[Сирија]], [[Либан]], [[Израел]], [[Палестина]], [[Јордан]], деол од [[Турција]] и дел од [[Ирак]] | |- |[[Темишварски вилает|Темишварски]] |Tımışvar |1552 |[[Романија]], [[Србија]], [[Унгарија]] | |- |Трабзон |Trabzon |касни 1500-те |[[Турција]], [[Грузија]] |исто така познат како Требизондски вилает |- |Триполи (Источен Триполи) |Trablus-ı Şam (Trablusşam) |околу 1570 |[[Либан]], [[Сирија]] | |- |Триполитанија (Западен Триполи) |Trablus-ı Garb (Trablusgarp) |1551 |[[Либија]] | |- |[[Туниски вилает|Туниски]] |Tunus |1574 |[[Тунис]] | |- |[[Вански вилает|Вански]] |Van |1548 |[[Турција]] | |- |[[Јеменски вилает|Јеменски]] |Yemen |1517-18, 1539 |[[Јемен]], [[Саудиска Арабија]] | |} ==== Пашалаци кои настанале 1609-1683 ==== * Крит (1669/70– ) * Мора (1620–1687) и (1715–1829) * Подолија (само 1674–1699) * Сидон (1660– ) * Ујвар (1663–1685) * Варад (1661–1692) ==== Пашалаци кои настанале 1683-1864 ==== === Второстепени административни единици === Вилаетите биле поделени на санџаци со кои управувале [[санџак-бег]]ови. Некои, како [[Муташарифатски санџак|Муташарифатскиот]] санџак (Ерусалимски), не биле дел од ниту еден вилает. Санџак-беговите служели и како воени командири со своја [[коњица]] од својот санџак. Некои вилаети (како [[Египетски вилает|Египтскиот]], [[Багдадски вилает|Багдадскиот]], [[Абисиниски вилает|Абисинискиот]] и [[Ал-Хасански Вилает|Ал-Хасанскиот]]) не биле поделени на санџаци. == Административна реформа од 1864 година == Како што слабеело Отоманското Царство, административната структура била разнишана. Со Отоманскиот закон од [[1864]] направена е реформа на административната поделба на царството во која [[ејалет]]ите станале мали вилаети со кои управувале [[валија|валии]]. Вилаетите биле поделени на санџаци, муташарифати и вазални држави како што биле [[Србија]], [[Романија]] и [[Црна Гора]], кои останале надвор од овој административен систем. === Вилаети од 1877 === Западни: * Босна (Bosna) * Подунавски (Дунав) (Tuna), прв вилает формиран во 1864 * Једирне (Edirne), исто така нарекуван и Адријанополски * Истанбул (İstanbul), исто така нарекуван и Цариградски * Јанина (Yanya) * Чаталџа (Çatalca) автономен санџак, не е вилает (Çatalca Sancağı) * Кипар (Kıbrıs) остров со посебен статус (Kıbrıs Adası) * Косово (Kosova) * Крит (Girit) * Манастир (Manastır), исто така нарекуван и Битолски 1873/74 (бил укинат 1878, а повторно бил обновен во 1879) * Мека (Mekke) автономен шарифат, не е вилает (Mekke Şerifliği) * Мосул (Musul) од 1879. * Планина Либан (Cebel-i Lübnan [Cebeli Lübnan]) муташарифат на Бејрут, не е вилает (Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı) * Салоника (Selanik), исто така нарекуван и Солунски 1867 * Сервија санџак (Serfije, Servia), не е дел од вилает * Сирија (Şam), исто така нарекуван и Дамаски * Сисам (Sisam) остров со посебен статус (Sisam Beyliği) * Скадар (İşkodra) * Софија (Sofya) * Триполитанија (Trablusu-Garb [Trablusgarp]) * Тунис (Tunus) автономен елает, со него владееле наследни бегови (Tunus Eyaleti) * Херцеговина (Hersek) Анадолија: * Адана (Adana) * Ајдин (Aydın) * Анкара (Ankara) * Бига (Biga) автономен санџак, не е вилает (Biga Sancağı) * Битлис (Bitlis) * Ван (Van) * Џарбекир (Diyarbekır [Diyarbakır]) * Егејски архипелаг (Cezayir-i Bahr-i Sefid [Akdeniz Adaları]) * Ерзурум (Erzurum) * Халеп (Haleb [Halep]) Источни: * Багдад (Bağdad [Bağdat]) * Басра (Basra) * Бејрут (Beyrut) * Бенгази (Bingazi), автономен санџак, не е вилает (Bingazi Sancağı) * Дар изор (Deyr-i Zor) * Египет (Mısır), автономен кадиват, не е вилает (Mısır Hidivliği) * Измит (İzmid [İzmit]), автономен санџак, не е вилает (İzmid Sancağı) * Јерусалим (Kudüs-i Şerif) муташарифат, не е дел од ниеден вилает (Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı) * Карпут (Mamuret-ül Aziz [Mamuretülaziz]) * Кастамону (Kastamonu) * [[Конија]] (Konya) * Хиџаз (Hicaz) * Худавендигар (Hüdavendigar), исто така нарекуван и Бурсански * Шивас (Sivas) === Вилаети 1915 === После Танзимат реформите од [[1885]], [[Мала Азија|малоазиската]] област со кое управувало Отоманското Царство е поделена на 15 вилаета, едан санџак и едан утершафлик на Цариградскиот вилает (и двата од азиската страна на [[Босфор]]). Секој вилает бил поделен на неколку санџаци. Западни: * Независни [[вилает Дарданели]] * [[санџак Усчудар]] Анадолија: * [[Измирски вилает]], поделен на санџаците Маниса, Измир, Ајдин, Денизли, Ментезе * [[Бурсански Вилает]], поделен на санџаците Баликесир, Бурса, Ердогул, Кјутахја и Афион * [[Кониски Вилает]], поделен на санџаците Бурдур, Хамид абад, Аталија, Конија и Нигде * [[Вилает Кастамону]], поделен на санџаците Болу, Чанкири, Кастамону и Синоп * [[Анкарски виалет]], поделен на санџаците Анкара, Киршехир, Ѓозгат и Кајшери * [[Аданански виалет]], поделен на санџаците Исел, Адана, Козан, Османија * [[Шиваски виалет]], поделен на санџаците Шивас, Токат, Амасја и Себинкарахисар * [[Трабзонски виалет]], поделен на санџаците Самсун, Трабзон, Џумушхан и Лазистан * [[Ерзурумски виалет]] * [[Бутлиски виалет]], поделен на санџаците Муш, Генк и Ширт * [[Вански виалет]], поделен на санџаците Ван и Хаќари * Независен [[Измитски мутершафлик]] Источни: * [[Мосулски вилает]], поделен на санџаците Мосул, Шехризор и Сулејманијех * [[Мамур ул Азизиски вилает]], поделен на санџакот Џарбакир и мутершафликот Зор * [[Халепски вилает]], поделен на санџаците Халеп, Урфа и Мараш === Вилаети 1918 === Западни: * Истанбул Анадолија: * [[Аданански вилает]] * [[Анкарски вилает]] * [[Ајдински вилает]] * [[Битлисски вилает]] * [[Џарбекирски вилает]] * [[Едимански вилает]] * [[Ерзурумски вилает]] * [[Худавендигарски вилает]] * [[Измитски вилает]] * [[Вилает Конја]] * [[Мамурет ел Азизски вилает]] * [[Шивасски вилает]] * [[Трабзонски вилает]] * [[Вански вилает]] Источни: * [[Мосулски вилает]], поделен на санџаците Мосул, Шеризан и Сулејманих == Користена литература == <small> * Colin Imber. The Ottoman Empire, 1300-1650: The structure of Power. (Houndmills, Basingstoke, Hampshire, UK: Palgrave Macmillan, 2002.) * Halil Inalcik. The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600. Trans. Norman Itzkowitz and Colin Imber. (London: Weidenfeld & Nicolson, 1973.) * Donald Edgar Pitcher. ''An Historical Geography of the Ottoman Empire'' (Leiden, Netherlands: E.J.Brill,1972.) </small> {{Османлиско Царство}} {{Административна поделба на Отоманското Царство}} [[Категорија:Управување со Отоманското Царство]] [[Категорија:Административна поделба на Отоманското Царство|*]] 4v7gjrf70epkod4e6r7jrhbgv83ty0p 5621454 5621357 2026-08-29T06:02:20Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: беглук → беглак (2) 5621454 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Map-of-Ottoman-Empire-in-1900-Macedonian.svg|мини|десно|350п|Карта на Отоманското Царство во 1900 г.]] '''Административната поделба на Отоманското Царство''' претставува територијална поделба заснована на воената администрација но со цивилна управа. Оваа поделба не ги опфаќала [[вазални држави|вазалните]] и потчинетите држави. Постоеле два вида на територијална организација. Првиот вид се однесува на првобитната организација кој се развивала паралелно со развојот на Отоманското Царство, а другиот вид се појавил после големите административни реформи во [[1864]] година. == Првобитна организација == Првобитната организација има свои корени уште во времето на настанувањето на Отоманското Царство, како вазална држава на [[Селџуци]]те (Uç Beyliği) во централана [[Анадолија]]. Проширувањата настанале врз основа на веќе постоечката административна структура на селџучкиот систем, во која наследните владеачи на овие територии ја имале титулата [[бег]]. Овие бегови (локални водачи) продолжиле да владеат под [[сузерен]]ство на Отоманските султани. Титула бег од тогаш не се однесувала само на постоечките и поранешните владеачи туку и на новите управници кои султанот ги поставувал на местото на оние кои ги разрешувал. Отоманското Царство на почетокот било поделено на суверени [[Санџак|санџаци]] и санџаци доделени на султановите синови. Со санџаците управувале [[санџак-бег]]ови, воени управници кои добивале од страна на султанот знаме, или [[барјак]] таканаречен ''санџак''. Како што се ширело царството низ [[Европа]], се појавила потреба за формирање на нови административни единици од повисоко ниво. За време на владеењето на [[Мурат I]] (владеел од [[1359]]-[[1389]]), [[беглер-бег]]овите биле одредувани да управуваат со [[Румелија]], т.е. со европскиот дел на царството. После формирањето на [[беглербеглак|беглербеглаците]], санџаците станувале второстепени административни единци. Беглер-беговите покрај тоа што имале обврска да управуваат со доделената територија, биле и команданти на сите воени трупи на својата територија. === Првостепени административни единици === ==== Пашалаци 1299-1609 ==== Од средината на XIV век па до крајот на XVI век, настанал само еден беглербеглак - Караман. ==== Пашалаци настанати пред 1609 ==== [[Ејалет]]ите кои настанувале пред [[1609]] и пашалаците кои настанале после 1609 се: * Абхазија (1578-?) * Ахишка (околу 1603-?) * Дагистан (1578-?) * Туманис (околу 1584-?) * Ганџа (околу 1588-1604) * Гори (околу 1588-?) * Ѓаник (1594-1598) * Кахети (околу 1578-?), кахетскиот крал станал наследен бег * Лори (околу 1584-?) * Молдавија (само 1595) * Начиван (околу 1603) * Поти (1579-?) * Сана (1567-1569) * Шемаха (околу 1583) * Зигетвар (околу 1596), подоцна префрлен на Кањижа. * Ширван (1578-1604) * Тебриз (1585-1603) * Тифлис (1578-1586) * Влашка (само 1595) * Ереван (1583-1604) * Зебид (1567-1569) ==== Пашалаци во 1609 ==== [[Податотека:Ottoman empire 1481-1683.jpg|thumb|250px|Отоманско Царство, [[1481]]-[[1683]]]] Освојувањата на [[Селим I]] и [[Сулејман I]] во XVII век значеле потреба за нови административни единици. До крајот на втората половина од XVII век имало 42 пашалаци, како што тогаш се нарекувале беглер-беглуците. Во следната табела е прикажана административната поделба од 1609 година. {| class=wikitable !width="10%"|Вилает !width="15%"|Турски назив !width="5%"|Воспоставен !width="15%"|Денешна локација !width="55%"| |- |Абисинија |Habeş |околу 1554 |[[Саудиска Арабија]], [[Судан]], [[Еритреја]], [[Сомалија]] |Му припаѓале области од двете страни на Црвеното Море. Го нарекувале и "Мека и Медина". |- |Адана |''آضنه'' ''Ażana'' (Adana) |околу 1608 |[[Турција]] | |- |Џезаир (Егејски архипелаг) |Cezayir |средина на 1500-те |[[Грција]] | |- |Халеп |'''حلب''' ''Ḥaleb'' (Halep) |околу 1516-1521 |[[Сирија]], [[Турција]] | |- |Џезаир Карп |'''جزاير غرب''' ''Cezâyîr-i Ġarb'' (Cezayir Garp) |1519 |[[Алжир]] | |- |[[Анадолски вилает|Анадолски]] |Anadolu |околу 1365 |[[Турција]] | |- |[[Багдадски вилает|Багдадски]] |'''بغداد''' ''Baġdâd'' (Bağdat) |1535 |[[Ирак]] | |- |Басра |'''بصره''' ''Baṣra'' (Basra) |околу 1552. |[[Ирак]], [[Кувајт]] | |- |[[Босански Вилает|Босански]] |Bosna |околу 1520-те |[[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Црна Гора]] | |- |[[Будимски Вилает|Будимски]] |Budin |1541 |[[Унгарија]], [[Хрватска]], [[Србија]] | |- |[[Кипарски вилает|Кипарски]] |'''قبرص''' ''Ḳıbrıṣ'' (Kıbrıs) |1571 |[[Кипар]], [[Турција]] |од околу 1660-1703 и 1784 па натаму, дел од вилаетот на Егејскиот архипелаг (Џезаир) |- |Дијарбекир |'''دياربكر''' ''Diyârbekir'' (Diyarbakır) |1515 |[[Турција]], [[Ирак]] | |- |Егир |'''اكر''' ''Egir'' (Eğri) |1596 |[[Унгарија]] | |- |[[Мисирски вилает|Египет]] (Мисир) |'''مصر''' ''Mıṣır'' (Mısır) |1517 |[[Египет]], [[Израел]], [[Јордан]], [[Саудиска Арабија]] | |- |Ерзурум |Erzurum |околу 1514-1534 |[[Турција]] | |- |Ал-Хаса |Lahsa |околу 1579 |[[Саудиска Арабија]] | |- |Кефе |Kefe |околу 1581 |[[Украина]], [[Русија]] | |- |[[Кањишки вилает|Кањишки]] |Kanije |1600 |[[Унгарија]], [[Хрватска]] | |- |[[Карамански вилает|Карамански]] |Karaman |околу 1470 |[[Турција]] | |- |Карс |Kars |1579 |[[Турција]], [[Грузија]] | |- |Мараш |Maraş, Dulkadır |околу 1522 |[[Турција]] | |- |Мусул |Musul |касни 1500-те |[[Ирак]] | |- |Рака |Rakka |касни 1500-те |[[Сирија]], [[Турција]], [[Ирак]] | |- |[[Румелиски Вилает|Румелиски]] |Rumeli |околу 1365 |[[Бугарија]], [[Грција]], [[Република Македонија]], [[Албанија]], [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Турција]] |Со Анадолскиот, еден од двата првобитни пашалаци. |- |Самше |Çıldır |околу 1579 |[[Грузија]], [[Турција]] | |- |Шеризор |Şehrizor |средина на 1500-те |[[Ирак]], [[Иран]] | |- |[[Силистриски вилает|Силистриски]] |Silistre |околу 1599 |[[Бугарија]], [[Романија]], [[Молдавија]], [[Украина]] | |- |Шивас |Sivas |ране 1500-те |[[Турција]] | |- |[[Сириски вилает|Сириски]] |Şam |1516-17 |[[Сирија]], [[Либан]], [[Израел]], [[Палестина]], [[Јордан]], деол од [[Турција]] и дел од [[Ирак]] | |- |[[Темишварски вилает|Темишварски]] |Tımışvar |1552 |[[Романија]], [[Србија]], [[Унгарија]] | |- |Трабзон |Trabzon |касни 1500-те |[[Турција]], [[Грузија]] |исто така познат како Требизондски вилает |- |Триполи (Источен Триполи) |Trablus-ı Şam (Trablusşam) |околу 1570 |[[Либан]], [[Сирија]] | |- |Триполитанија (Западен Триполи) |Trablus-ı Garb (Trablusgarp) |1551 |[[Либија]] | |- |[[Туниски вилает|Туниски]] |Tunus |1574 |[[Тунис]] | |- |[[Вански вилает|Вански]] |Van |1548 |[[Турција]] | |- |[[Јеменски вилает|Јеменски]] |Yemen |1517-18, 1539 |[[Јемен]], [[Саудиска Арабија]] | |} ==== Пашалаци кои настанале 1609-1683 ==== * Крит (1669/70– ) * Мора (1620–1687) и (1715–1829) * Подолија (само 1674–1699) * Сидон (1660– ) * Ујвар (1663–1685) * Варад (1661–1692) ==== Пашалаци кои настанале 1683-1864 ==== === Второстепени административни единици === Вилаетите биле поделени на санџаци со кои управувале [[санџак-бег]]ови. Некои, како [[Муташарифатски санџак|Муташарифатскиот]] санџак (Ерусалимски), не биле дел од ниту еден вилает. Санџак-беговите служели и како воени командири со своја [[коњица]] од својот санџак. Некои вилаети (како [[Египетски вилает|Египтскиот]], [[Багдадски вилает|Багдадскиот]], [[Абисиниски вилает|Абисинискиот]] и [[Ал-Хасански Вилает|Ал-Хасанскиот]]) не биле поделени на санџаци. == Административна реформа од 1864 година == Како што слабеело Отоманското Царство, административната структура била разнишана. Со Отоманскиот закон од [[1864]] направена е реформа на административната поделба на царството во која [[ејалет]]ите станале мали вилаети со кои управувале [[валија|валии]]. Вилаетите биле поделени на санџаци, муташарифати и вазални држави како што биле [[Србија]], [[Романија]] и [[Црна Гора]], кои останале надвор од овој административен систем. === Вилаети од 1877 === Западни: * Босна (Bosna) * Подунавски (Дунав) (Tuna), прв вилает формиран во 1864 * Једирне (Edirne), исто така нарекуван и Адријанополски * Истанбул (İstanbul), исто така нарекуван и Цариградски * Јанина (Yanya) * Чаталџа (Çatalca) автономен санџак, не е вилает (Çatalca Sancağı) * Кипар (Kıbrıs) остров со посебен статус (Kıbrıs Adası) * Косово (Kosova) * Крит (Girit) * Манастир (Manastır), исто така нарекуван и Битолски 1873/74 (бил укинат 1878, а повторно бил обновен во 1879) * Мека (Mekke) автономен шарифат, не е вилает (Mekke Şerifliği) * Мосул (Musul) од 1879. * Планина Либан (Cebel-i Lübnan [Cebeli Lübnan]) муташарифат на Бејрут, не е вилает (Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı) * Салоника (Selanik), исто така нарекуван и Солунски 1867 * Сервија санџак (Serfije, Servia), не е дел од вилает * Сирија (Şam), исто така нарекуван и Дамаски * Сисам (Sisam) остров со посебен статус (Sisam Beyliği) * Скадар (İşkodra) * Софија (Sofya) * Триполитанија (Trablusu-Garb [Trablusgarp]) * Тунис (Tunus) автономен елает, со него владееле наследни бегови (Tunus Eyaleti) * Херцеговина (Hersek) Анадолија: * Адана (Adana) * Ајдин (Aydın) * Анкара (Ankara) * Бига (Biga) автономен санџак, не е вилает (Biga Sancağı) * Битлис (Bitlis) * Ван (Van) * Џарбекир (Diyarbekır [Diyarbakır]) * Егејски архипелаг (Cezayir-i Bahr-i Sefid [Akdeniz Adaları]) * Ерзурум (Erzurum) * Халеп (Haleb [Halep]) Источни: * Багдад (Bağdad [Bağdat]) * Басра (Basra) * Бејрут (Beyrut) * Бенгази (Bingazi), автономен санџак, не е вилает (Bingazi Sancağı) * Дар изор (Deyr-i Zor) * Египет (Mısır), автономен кадиват, не е вилает (Mısır Hidivliği) * Измит (İzmid [İzmit]), автономен санџак, не е вилает (İzmid Sancağı) * Јерусалим (Kudüs-i Şerif) муташарифат, не е дел од ниеден вилает (Kudüs-i Şerif Mutasarrıflığı) * Карпут (Mamuret-ül Aziz [Mamuretülaziz]) * Кастамону (Kastamonu) * [[Конија]] (Konya) * Хиџаз (Hicaz) * Худавендигар (Hüdavendigar), исто така нарекуван и Бурсански * Шивас (Sivas) === Вилаети 1915 === После Танзимат реформите од [[1885]], [[Мала Азија|малоазиската]] област со кое управувало Отоманското Царство е поделена на 15 вилаета, едан санџак и едан утершафлик на Цариградскиот вилает (и двата од азиската страна на [[Босфор]]). Секој вилает бил поделен на неколку санџаци. Западни: * Независни [[вилает Дарданели]] * [[санџак Усчудар]] Анадолија: * [[Измирски вилает]], поделен на санџаците Маниса, Измир, Ајдин, Денизли, Ментезе * [[Бурсански Вилает]], поделен на санџаците Баликесир, Бурса, Ердогул, Кјутахја и Афион * [[Кониски Вилает]], поделен на санџаците Бурдур, Хамид абад, Аталија, Конија и Нигде * [[Вилает Кастамону]], поделен на санџаците Болу, Чанкири, Кастамону и Синоп * [[Анкарски виалет]], поделен на санџаците Анкара, Киршехир, Ѓозгат и Кајшери * [[Аданански виалет]], поделен на санџаците Исел, Адана, Козан, Османија * [[Шиваски виалет]], поделен на санџаците Шивас, Токат, Амасја и Себинкарахисар * [[Трабзонски виалет]], поделен на санџаците Самсун, Трабзон, Џумушхан и Лазистан * [[Ерзурумски виалет]] * [[Бутлиски виалет]], поделен на санџаците Муш, Генк и Ширт * [[Вански виалет]], поделен на санџаците Ван и Хаќари * Независен [[Измитски мутершафлик]] Источни: * [[Мосулски вилает]], поделен на санџаците Мосул, Шехризор и Сулејманијех * [[Мамур ул Азизиски вилает]], поделен на санџакот Џарбакир и мутершафликот Зор * [[Халепски вилает]], поделен на санџаците Халеп, Урфа и Мараш === Вилаети 1918 === Западни: * Истанбул Анадолија: * [[Аданански вилает]] * [[Анкарски вилает]] * [[Ајдински вилает]] * [[Битлисски вилает]] * [[Џарбекирски вилает]] * [[Едимански вилает]] * [[Ерзурумски вилает]] * [[Худавендигарски вилает]] * [[Измитски вилает]] * [[Вилает Конја]] * [[Мамурет ел Азизски вилает]] * [[Шивасски вилает]] * [[Трабзонски вилает]] * [[Вански вилает]] Источни: * [[Мосулски вилает]], поделен на санџаците Мосул, Шеризан и Сулејманих == Користена литература == <small> * Colin Imber. The Ottoman Empire, 1300-1650: The structure of Power. (Houndmills, Basingstoke, Hampshire, UK: Palgrave Macmillan, 2002.) * Halil Inalcik. The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600. Trans. Norman Itzkowitz and Colin Imber. (London: Weidenfeld & Nicolson, 1973.) * Donald Edgar Pitcher. ''An Historical Geography of the Ottoman Empire'' (Leiden, Netherlands: E.J.Brill,1972.) </small> {{Османлиско Царство}} {{Административна поделба на Отоманското Царство}} [[Категорија:Управување со Отоманското Царство]] [[Категорија:Административна поделба на Отоманското Царство|*]] mzv09vjm43j8rrb1ytju5ibrcajdpzn 14 205635 5621366 5313999 2026-08-28T20:26:57Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Румелиски вилает → Румелиски Вилает 5621366 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Румелиски Вилает|Санџаци]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа|Румелија]] l3qrxm59xobvya5fkeespyaguu3l01m 5621385 5621366 2026-08-28T20:29:30Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Категорија:Санџаци во Румелискиот вилает]] на [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] без да остави пренасочување: (преку [[ВП:КМ|КМ]]) 5621366 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Румелиски Вилает|Санџаци]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа|Румелија]] l3qrxm59xobvya5fkeespyaguu3l01m 14 205636 5621386 3511474 2026-08-28T20:29:59Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Категорија:Румелиски вилает]] на [[Категорија:Румелиски Вилает]] без да остави пренасочување: (преку [[ВП:КМ|КМ]]) 3511474 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Вилаети во Отоманското Царство|Румелиски]] a1uim9vy0p0uy15pjweac6y9yvwkg7n 5621388 5621386 2026-08-28T20:37:05Z Bjankuloski06 332 5621388 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Вилаети во Отоманското Царство|Румелиски]] cwsits8euq2li4ombgwm25bd34f3a9k 0 217588 5621471 5352680 2026-08-29T06:33:38Z Vlad5250 77190 обновување 5621471 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |settlement_type = Град |name = Кременчук |native_name = Кременчук |nickname = |image_skyline = Collage of Kremenchuk.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = Flag of Kremenchuk.svg |image_shield = Coat of Arms of Kremenchuk.svg |motto = |image_map = Krementschuk-Ukraine-Map.png |mapsize = |map_caption = Карта на Украина каде е означен Кременчук |coordinates_display = |coordinates_region = UA |subdivision_type = Држава |subdivision_name = {{УКР}} |subdivision_type1 = [[Области во Украина|Област]] |subdivision_name1 = [[Полтавска Област]] |subdivision_type2 = Реон |subdivision_name2 = |parts_type = Реони |parts_style = |parts = 2 |p1 = Автозаводски |p2 = Крјуковски |established_title = Основан |established_date = 1571 |established_title1 = |established_date1 = |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = Виталиј Малецки |area_magnitude = |area_total_km2 = 109 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2022 |population_note = |population_total = 215.271<ref name="населението">[http://www.ukrstat.gov.ua/ Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2022 року», &nbsp;— Київ, Державна служба статистики України, 2022]</ref> |population_footnotes = |population_metro = |population_density_km2 = 2460 |latd=49 |latm=4 |lats=47 |latNS=N |longd=33 |longm=25 |longs=57 |longEW=E |elevation_m = |postal_code_type = [[Поштенски број]] |postal_code = 39600-39689 |area_code = +380 536(6) |website = [http://www.kremen.gov.ua kremen.gov.ua] |footnotes = }} {{Без извори|датум=август 2010}} '''Кременчук''' — важен индустриски град во [[Полтавска Област|Полтавската Област]] во централна [[Украина]], сместен на брегот на реката [[Днепар]]. Зафаќа површина од 96&nbsp;км² и според проценката од 2022 г. има 215.271 жител. Збратимен е со македонскиот град [[Битола]]. == Наводи == {{наводи}} {{Украина-гео-никулец}} [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Градови во Полтавската Област]] [[Категорија:Кременчук]] [[Категорија:Населени места основани во 1571 година]] ewma7exrvu356ghkta24rae0ozwlsao 0 282358 5621408 5605840 2026-08-28T23:02:47Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ references. 5621408 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|десно|мини|250п|Пеле во 2010 г.]] '''Едсон Арантес до Насименто''' (23 октомври 1940 - 29 декември 2022), попознат како '''Пеле''' — [[бразил]]ски фудбалер, и најголемиот наод сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=‘Greatest of all time': Pelé as described by his peers |url =https://apnews.com/article/pele-remembrance-soccer-stars-1809b2c5c2d1fab940915a518a3720c1 |publisher =Associated Press |accessdate =2 август 2026}}</ref> == Животопис == Во [[ноември]] [[2014]] г., на возраст од 74 години, Пеле бил задржан во една [[болница]] во [[Саун Пауло]], поради болки во [[стомак]]от. Поради тоа била откажана промоцијата на неговата [[книга]], што требало да се одржи во неговиот роден [[град]], Сантос.<ref>„Пеле превентивно заврши во болница“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> Починал на 29 декември 2022 по тешката борба со [[Рак на дебелото црево|ракот на дебелото црево]]. ==Клупска кариера== Пеле станал член на фудбалскиот клуб ''Сантос'' во [[1956]] г. и го предводел тимот до светското клупско првенство во [[1962]] год. Во [[1969]] год. за време на неговиот 909-ти натпревар, тој го постигнал својот 1.000-ти гол. Пеле ја комбинирал неговата сила за удар и прецизноста со извонредната способност да ги предвиди чекорите на другите играчи. Во [[1975]] год. Пеле станал член на „Космос“ од [[Њујорк]] во Северноамериканската фудбалска лига (NASL). Тој се повлекол од фудбалот откако го однел тимот во лигашкото првенство во [[1977]] год. Во [[1978]] год., Пеле ја добил меѓународната награда за мир, а во [[1980]] год. бил прогласен за спортист на векот.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 7, стр. 151.</ref> ==Репрезентативни настапи== Пеле бил дел од три бразилски државни репрезентации, кои станале светски прваци ([[1958]], [[1962]] и [[1970]]). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеле}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Родени на 23 октомври]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1962]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1966]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1970]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њујорк Космос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] iv78w83e5c8r4mxkneg3xz3dm0wnb5m 5621409 5621408 2026-08-28T23:04:35Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5621409 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|десно|мини|250п|Пеле во 2010 г.]] '''Едсон Арантес до Насименто''' (23 октомври 1940 - 29 декември 2022), попознат како '''Пеле''' — [[бразил]]ски фудбалер, и најголемиот сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=‘Greatest of all time': Pelé as described by his peers |url =https://apnews.com/article/pele-remembrance-soccer-stars-1809b2c5c2d1fab940915a518a3720c1 |publisher =Associated Press |accessdate =2 август 2026}}</ref> == Животопис == Во [[ноември]] [[2014]] г., на возраст од 74 години, Пеле бил задржан во една [[болница]] во [[Саун Пауло]], поради болки во [[стомак]]от. Поради тоа била откажана промоцијата на неговата [[книга]], што требало да се одржи во неговиот роден [[град]], Сантос.<ref>„Пеле превентивно заврши во болница“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> Починал на 29 декември 2022 по тешката борба со [[Рак на дебелото црево|ракот на дебелото црево]]. ==Клупска кариера== Пеле станал член на фудбалскиот клуб ''Сантос'' во [[1956]] г. и го предводел тимот до светското клупско првенство во [[1962]] год. Во [[1969]] год. за време на неговиот 909-ти натпревар, тој го постигнал својот 1.000-ти гол. Пеле ја комбинирал неговата сила за удар и прецизноста со извонредната способност да ги предвиди чекорите на другите играчи. Во [[1975]] год. Пеле станал член на „Космос“ од [[Њујорк]] во Северноамериканската фудбалска лига (NASL). Тој се повлекол од фудбалот откако го однел тимот во лигашкото првенство во [[1977]] год. Во [[1978]] год., Пеле ја добил меѓународната награда за мир, а во [[1980]] год. бил прогласен за спортист на векот.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 7, стр. 151.</ref> ==Репрезентативни настапи== Пеле бил дел од три бразилски државни репрезентации, кои станале светски прваци ([[1958]], [[1962]] и [[1970]]). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеле}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Родени на 23 октомври]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1962]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1966]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1970]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њујорк Космос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] 3ndxtig92tqobzzjndhjac67h1vlv59 5621411 5621409 2026-08-28T23:12:20Z Γεώργιος Τερζής 1 134849 /* */ 5621411 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pelé Africa do Sul Cropped.jpg|десно|мини|250п|Пеле во 2010 г.]] '''Едсон Арантес до Насименто''' (23 октомври 1940 - 29 декември 2022), попознат како '''Пеле''' — [[бразил]]ски фудбалер, најголемиот сите времиња.<ref>{{Наведена мрежна страница |title =Pelé has been voted the greatest footballer of all time |url =https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|publisher =The Independent |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=‘Greatest of all time': Pelé as described by his peers |url =https://apnews.com/article/pele-remembrance-soccer-stars-1809b2c5c2d1fab940915a518a3720c1 |publisher =Associated Press |accessdate =2 август 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url =https://dw.com/en/pele-a-hero-in-brazil-and-footballs-greatest-legend/a-64243115 |title =Pele: A Brazilian hero and football legend|publisher =Deutche Wellke |accessdate = 28 август 2026|archiveurl =https://web.archive.org/web/20230101003018/https://dw.com/en/pele-a-hero-in-brazil-and-footballs-greatest-legend/a-64243115|archivedate =1 јануари 2023}}</ref> == Животопис == Во [[ноември]] [[2014]] г., на возраст од 74 години, Пеле бил задржан во една [[болница]] во [[Саун Пауло]], поради болки во [[стомак]]от. Поради тоа била откажана промоцијата на неговата [[книга]], што требало да се одржи во неговиот роден [[град]], Сантос.<ref>„Пеле превентивно заврши во болница“, ''Дневник'', година XVIII, број 5617, петок, 14 ноември 2014, стр. 24.</ref> Починал на 29 декември 2022 по тешката борба со [[Рак на дебелото црево|ракот на дебелото црево]]. ==Клупска кариера== Пеле станал член на фудбалскиот клуб ''Сантос'' во [[1956]] г. и го предводел тимот до светското клупско првенство во [[1962]] год. Во [[1969]] год. за време на неговиот 909-ти натпревар, тој го постигнал својот 1.000-ти гол. Пеле ја комбинирал неговата сила за удар и прецизноста со извонредната способност да ги предвиди чекорите на другите играчи. Во [[1975]] год. Пеле станал член на „Космос“ од [[Њујорк]] во Северноамериканската фудбалска лига (NASL). Тој се повлекол од фудбалот откако го однел тимот во лигашкото првенство во [[1977]] год. Во [[1978]] год., Пеле ја добил меѓународната награда за мир, а во [[1980]] год. бил прогласен за спортист на векот.<ref>''Британика Енциклопедиски Речник''. Топер, МПМ, 2005, Книга 7, стр. 151.</ref> ==Репрезентативни настапи== Пеле бил дел од три бразилски државни репрезентации, кои станале светски прваци ([[1958]], [[1962]] и [[1970]]). == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеле}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Родени на 23 октомври]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1962]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1966]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1970]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Њујорк Космос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сантос]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] hyj19qp91w34rbf2bmff2e4fh69shq9 0 699452 5621400 5607515 2026-08-28T21:17:43Z NadyBarbieGirl 63459 5621400 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = Емина Јаховиќ Сандал | Img = Emina Jahović 2013 (2).jpg | Img_capt = | Img_size = | Landscape = | Background = solo_singer | Birth_name = Емина Јаховиќ | Alias = Емина Туркан | Born = {{роден на|15|јануари|1982}} | Died = | Origin = Нови Пазар, [[Србија]], [[СФРЈ]] | Instrument = Пејач | Genre = [[Поп музика|Поп]] | Occupation = [[Пејач]] | Years_active = 2000-денес | Label = Сити рекордс | Associated_acts = [[Теодора Џехверовиќ]],[[Сара Јовановиќ]] | URL = [http://www.eminaweb.com/ Eminaweb.com] | Notable_instruments = }}{{Внимание}}[[Податотека:Emina Jahović logo.png|мини|десно|357п|Лого на Емина Јаховиќ]] '''Емина Јаховиќ Сандал''' ([[15 јануари]] [[1982]] - [[Нови Пазар]], [[Србија]], поранешна [[Југославија]]) е српска пејачка, глумица и манекенка. Јаховиќ е сопруга на познатиот турски пејач [[Мустафа Сандал]]. Нејзиниот брат, [[Мирсад Туркан]] е успешен кошаркар, кој е првиот играч на [[НБА]] како граѓанин на [[Турција]]. Емина има едно дете по име Јаман. Емина моментално ја игра главната улога во турскиот ТВ-серија: „Лале поле“. == Животопис == Емина Јаховиќ е родена во [[Нови Пазар]] на 15 јануари 1982 година. Нејзината витка линија и голема сличност со глумицата [[Пенелопе Круз]] и го донесе прекарот – српската Пенелопе. Таа е популарна пејачка во [[Србија]], [[Босна]] и другите земји на поранешна [[Југославија]] но и во [[Турција]], каде се омажи со популарниот [[Мустафа Сандал]]. Досега Емина има изработено четири албуми од кои произлегоа многу хитови. Нејзината популарност и убавина и ја донесе главната улога во хит серијата Лале која се емитуваше на програмата на [[Канал 5]]. Популарната пејачка од соседството Емина Јаховиќ, која веќе долги години живее во [[Турција]] каде е омажена за еден од тамошните најголеми пејачи ѕвезди Мустафа Сандал, периодов не излегува од студио. Така е затоа што Емина работи на нова песна, која според оние што ја слушнале ќе го надмине хитот „Да можам“. И тоа не е се кога е новата песна во прашање, пејачката решила името на новата композиција да го дадат нејзините обожаватели од социјалните мрежи. Предлози стигнале еден куп, но на крајот било решено песната да се вика „Во сенката исти“. Инаку, текстот и музиката ги потпишува токму пејачката, која од пред неколку месеци стана мајка по вторпат. Со Мустафа, Јаховиќ има два сина,Јаман и Јавуз Сандал. Таа се породила во американската болница во Истанбул, каде живее по венчавањето со трската музчка ѕвезда Мустафа Сандал. Босанските медиуми пренесуваат дека балканската Пенелопе Круз, се породила со царски рез и додека траело породувањето сопругот постојано бил со неа и дека среќните родители сè уште не знаат како ќе им се вика синчето. Менаџерот на Емина, Нинослав Продановиќ, за весникот "Блиц" изјавиле дека во болницата во Истанбул владала општа еуфорија, зашто колку што е Емина Популарна на Балканот, уште попопуларен е нејзиниот сопруг Мустафа во Турција. Двете пејачки ѕвезди се запознале случајно 2004 година на една плажа во Бодрум, Турција. Кога тој и пришол на Емина да се запознаат таа не ни била свесна дека пред неа стои најголемата труска пејачка ѕвезда. Првиот бакнеж им се случил во авион и на почетокот врската ја криеја дури и од најблиските членови на семејството. По неколку години забавување раскинаа за да по извесно време повторно се смират и во јануари годинава се венчаат во истанбулскиот хител "Лес Отоманс". Веднаш по свадбата се рассчу дека Емина е бремена и дека на лето ќе роди дин. во 2013 година на иста модна ревија во Турција се појавија светскиот топ модел Андриана Лима и познатата српска пејачка Емина Јаховиќ. По најавувањето на Емина Јаховиќ дека ќе се појави на иста модна писта со топ моделот Андирана Лима, тоа и се реализира. Имено, тие се појавија на ревијата на познатиот бренд Dosso Dossi , која што се одржа во Анталија, Турција, каде што Емина изведе неколку свои песни, а Андриана ги носеше моделите од истоимениот бренд. Српската пејачка била воодушевена од познатиот бразилски модел, а своите импресии ги сподели на социјалната мрежа Twitter : == Дискографија == Дискографијата на Емина Јаховиќ, српска поп пејачка се состои од 4 студиски албуми, 1 најголемите хитови албум, дваесет и девет промотивни и не-промотивни синглови, тринаесет компилациски албуми и бројни музички видеа. === Студиски албуми === * Осми дан (2002) * Радије раније (2005) * Exhale (2008) * Вила(2009) * Метаморфоза (2014) * Даље (2018) * Свитање (2025) === Најголемите хитови албуми === ;''Singles & Duets'' (2008) #Cool žena #Da l' ona zna (ремикс) #Nije vise tvoja stvar #La gitana #Emina #Još ti se nadam === Синглови === *"Tačka" (2002) *"Osmi dan" (2002) *"U, la-la" feat. KC (2002) *"Uzalud se budim" (2003) *"Radije, ranije" (2004) *"Tvoja greška" (2005) *"Emina" feat. [[:en:Knez (singer)|Knez]] (2005) *"Da l' ona zna" (2006) *"Nije vise tvoja stvar" (2006) *"Pola ostrog noza" (2006) *"Cool žena" (2007) *"La gitana" feat. [[:en:Flamingosi|Flamingosi]] (2007) *"Exhale" (2008) *"Push It" feat. [[:en:Cory Gunz|Cory Gunz]] (2008) *"Još ti se nadam" feat. [[:en:Saša Kovačević (singer)|Saša Kovačević]] (10 декември 2008) *"Pile moje" (21 мај 2009) *"Ne zaboravi" feat. [[:en:İzel Çeliköz|İzel]] (2009) *"Med" feat. [[Дино Мерлин]] (30 јули 2009) *"Nemilo" feat. Miligram (2009) *"Ti kvariigro" (2010) *"Gospodine" feat. [[:en:Nataša Bekvalac|Nataša Bekvalac]] (8 март 2011 [[Меѓународен ден на жената]]) *"[[:en:Posle mene (single)|Posle mene]]" (2011) *"Beograd priča" feat. Dženan Lončarević (14 февруари 2012 [[Денот на вљубените]]) *"Broken" feat. Erdem Kınay (2012) *"Çek Gönder" feat. Мустафа Сандал (2012) *"Da mogu" (2012) *"[[:en:Kimse Yok Mu? (single)|Kimse Yok Mu?]]" (2012) *"Yakışmaz" (2013) *"Во сенката исти" (2013) === Компилациони албуми === *''BH Eurosong'' ([[:en:Radio and Television of Bosnia and Herzegovina|Muzička produkcija javnog servisa BH]] 2002) *''Super hitovi Vol.13'' (Сити рекордс 2003)<ref>http://www.worldcat.org/title/super-hitovi-vol13/oclc/781201838&referer=brief_results</ref> *''Vanilla'' (City Records 2005) *''Gordost i predrasude'' (Сити рекордс 2006) *''Miligram'' (Miligram Music 2009) *''Karizma'' ([[:tr:Seyhan Müzik|Seyhan Müzik]] 2009)<ref>http://www.dr.com.tr/Muzik/Karizma/Mustafa-Sandal/Albumler/Turkce-Pop-Rock/Pop-Turkce/urunno=0000000304159#</ref> *''Ornament'' (City Records 2010) *''Platinum Collection 19 hitova'' (Mascom EC 2011)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://music.ovi.com/in/en/pc/Product/Sa%C5%A1a-Kova%C4%8Devi%C4%87/Jos-ti-se-nadam/35779441 |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://archive.today/20130216150330/http://music.ovi.com/in/en/pc/Product/Sa%C5%A1a-Kova%C4%8Devi%C4%87/Jos-ti-se-nadam/35779441 |url-status=dead }}</ref> *''Proje'' (Seyhan Müzik 2012)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.seyhanmuzik.com/urun-detay.php?urun_id=28300 |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203054541/http://seyhanmuzik.com/urun-detay.php?urun_id=28300 |url-status=dead }}</ref> *''Hitovi leta 2012'' (City Records 2012)<ref>https://itunes.apple.com/us/album/hitovi-leta-2012/id562806364</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cityrecords.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=121:letnji-hitovi-u-prodaji&catid=35:novosti-a-dogaaji&Itemid=27 |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225607/http://www.cityrecords.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=121:letnji-hitovi-u-prodaji&catid=35:novosti-a-dogaaji&Itemid=27 |url-status=dead }}</ref> *''Organik'' ([[:tr:Poll Production|Poll Production]] 2012)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ttnetmuzik.com.tr/album/Organik/266331 |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305081218/https://www.ttnetmuzik.com.tr/album/Organik/266331 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.dr.com.tr/Muzik/Organik/Mustafa-Sandal/Yerli-Albumler/Turkce-Pop/urunno=0000000402720</ref> *''Best of 2012/13 CD 1'' (Сити рекордс 2013)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cityrecords.rs/index.php?option=com_djcatalog2&view=item&id=905:the-best-of-2012-2013&cid=1:cd-izdanja&Itemid=2 |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202222436/http://www.cityrecords.rs/index.php?option=com_djcatalog2&view=item&id=905:the-best-of-2012-2013&cid=1:cd-izdanja&Itemid=2 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.ebay.co.uk/itm/SUPER-HITOVI-2-CD-S-BEST-2012-13-ACA-LUKAS-EMINA-JAHOVIC-JELENA-KARLEUSA-/251220491696?pt=B%C3%BCcher_Unterhaltung_Music_CDs&hash=item3a7de87db0{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''Super hitovi CD 2'' (Сити рекордс 2013) == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |- ! Земја ! Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | белешки |- ! colspan="4"| Телевизија |- | {{знаме|Turkey}} | 2010-2011 | ''Lale Devri'' | Lale Taşkıran Ilgaz | Водечка улога (Show TV, FOX)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.showtv.com.tr/dizi/lale-devri/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215113526/http://www.showtv.com.tr/dizi/lale-devri/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fox.com.tr/laledevri/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218210313/http://www.fox.com.tr/laledevri/ |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Bosnia}} | 2011-2012 | ''Polje lala'' | Lala Taškran Ilgaž | Водечка улога (Pink BH) |- | {{знаме|Czech Republic}} | 2011-2012 | ''Čas tulipánů'' | Lale Taškiranová Ilgazová | Водечка улога (TV Barrandov)<ref>http://www.barrandov.tv/67341-cas-tulipanu</ref> |- | {{знаме|Macedonia}} | 2011-2012 | ''Лале'' | Лале Таксиран Илгаз | Водечка улога ([[Канал 5]])<ref>http://kanal5.com.mk/%28S%28x2pw2445lbr2mnz1uvtemi45%29%29/default.aspx?mId=102&egId=19&eventId=79075</ref> |- | {{знаме|Montenegro}} | 2011-2012 | ''Поље лала'' | Лала Ташкиран Иглаз | Водечка улога (Pink M) |- | {{знаме|Serbia}} | 2011-2012 | ''Поље лала'' | Лала Ташкиран Иглаз | Водечка улога ([[RTV Pink]]) |- | {{знаме|Slovakia}} | 2011-2012 | ''Láska v Istanbule'' | Lále Taškiranová Ilgazová | Водечка улога (JOJ Plus)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://plus.joj.sk/laska-v-istanbule/laska-v-istanbule-postavy/lale-taskiranova.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013248/http://plus.joj.sk/laska-v-istanbule/laska-v-istanbule-postavy/lale-taskiranova.html |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Slovenia}} | 2011-2012 | ''Doba tulipanov'' | Lala Taškran Ilgaž | Водечка улога (Pink SI) |- | {{знаме|Greece}} | 2012 | ''Λάλε, Έρωτας στην Κωνσταντινούπολη'' | Λάλε Τασκιράν Ιλγκάζ | Водечка улога (Alpha TV)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.alphatv.gr/Microsites/Lale/Lale.aspx |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116040845/http://www.alphatv.gr/Microsites/Lale/Lale.aspx |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Iran}} | 2012 | ''Omre Gole Laleh'' | Laleh Tashkyran Aylgas | Водечка улога ([[:fa:جم تی‌وی|GEM TV]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gemonline.tv/en/programs/201/1632/The-Tulip-Age-Episode2 |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2013-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604045936/http://www.gemonline.tv/en/programs/201/1632/The-Tulip-Age-Episode2 |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Kazakhstan}} | 2012 | ''Пора тюльпанов'' | Лале Ташкыран Илгаз | Водечка улога ([[:ru:Ел Арна|El-Arna]])<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.elarna.kz/rus/serials/724.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-02-16 |archive-date=2012-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105091332/http://www.elarna.kz/rus/serials/724.html |url-status=dead }}</ref> |- | {{знаме|Turkey}} | 2012 | ''Turkcell Akıllı Telefon Hareketi'' | Фокален карактер | Turkcell ТВ реклама |- | {{знаме|Turkey}} | 2013 | ''Maxi'yi Alan Yaşadı'' | Фокален карактер | Turkcell ТВ реклама |} {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Емина Јаховиќ]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 7 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 48 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Тачка'' || 2002 || — |- | ''Осми дан'' || 2002 || — |- | ''Твоја грешка'' || 2005 || Visual Infinity |- | ''Да л’ она зна'' || 2006 || Visual Infinity |- | ''La gitana'' || 2007 || — |- | ''Exhale'' || 2008 || Visual Infinity |- | ''Још ти се надам'' || 2008 || — |- | ''Пиле моје'' || 2009 || — |- | ''Мед'' || 2009 || — |- | ''После мене'' || 2011 || Милош Надаждин |- | ''Београд прича'' || 2012 || Харис Дубица |- | ''И да могу'' || 2012 || Милош Надаждин |- | ''Недостајеш'' || 2013 || Ведад Јашаревиќ |- | ''Опет си са њом'' || 2014 || Ведад Јашаревиќ |- | ''Несаница'' || 2014 || Миша Обрадовиќ |- | ''Не плашим се'' || 2014 || Петар Пасиќ |- | ''Мушке приче'' || 2015 || CODE |- | ''Ромео'' || 2016 || Нихат Одабаси |- | ''Лоло'' || 2016 || NN Media |- | ''Кост'' || 2016 || Дарио Радушин |- | ''Против свих'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Лимунада'' || 2017 || Djordje Trbovic, Љуба |- | ''Карма'' || 2017 || Борис Зец |- | ''Два авиона'' || 2018 || Борис Зец |- | ''Güzelliğine'' || 2018 || Нихат Одабаси |- | ''Прстен'' || 2018 || Андреј Илиќ |- | ''Вукови'' || 2019 || NN Media |- | ''Експлозив'' || 2019 || NN Media |- | ''Мушко више не могу'' || 2019 || NN Media |- | ''Кризирам'' || 2020 || NN Media |- | ''Добро сам'' || 2020 || Андреј Илиќ |- | ''Малена'' || 2021 || Андреј Илиќ |- | ''Deja Vu'' || 2021 || Љуба |- | ''Слагачу вас све'' || 2023|| NN Media |- | ''Рано је'' || 2023|| NN Media |- | ''Додирни ме'' || 2023|| petar kacketdole & dffrntvibe |- | ''Зидови'' || 2024|| Cem Talu |- | ''Свитање'' || 2025||Ведрана Вукојевиќ |- | ''Феникс'' || 2025|||Ведрана Вукојевиќ |- | ''Нема више љубави'' || 2025|||Ведрана Вукојевиќ |- | ''Ништа или све'' || 2025|| Ведрана Вукојевиќ |- | ''Мани га се'' || 2025||Ведрана Вукојевиќ |- | ''Нисам на време'' || 2025||Ведрана Вукојевиќ |- | ''Заљубила сам се '' || 2025||Ведрана Вукојевиќ |- | ''Одлазим да одем'' || 2025||Харис Дубица |- | ''Пробала сам'' || 2025||Харис Дубица |- | ''Круне'' || 2026|| Ведрана Вукојевиќ |- | ''Судар светова'' || 2026||NN Media |- | ''TBA'' || 2026||NN Media |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Emina Jahović}} * [http://www.eminaweb.com/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110128145709/http://eminaweb.com/ |date=2011-01-28 }} * [http://www.eminajahovic.net/ Мрежно место на Емина Јаховиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130517172535/http://www.eminajahovic.net/ |date=2013-05-17 }} * [http://twitter.com/Yaemina Twitter] * [http://www.facebook.com/pages/Emina-Jahovic/136859929936 Facebook] * [http://www.myspace.com/eminajahovicofficial Myspace] * [http://www.youtube.com/user/eminaweb YouTube] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јаховиќ, Емина}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] [[Категорија:Луѓе од Нови Пазар]] [[Категорија:Луѓе од Истанбул]] [[Категорија:Српски гитаристи]] [[Категорија:Српски фотомодели]] [[Категорија:Српски музички продуценти]] [[Категорија:Српски муслимани]] [[Категорија:Српски кантавтори]] [[Категорија:Српски телевизиски глумци]] [[Категорија:Српски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Срби од 20 век]] [[Категорија:Срби од 21 век]] j6d7a6ba6wam21b88it6mdxvwsck5fp 0 731124 5621346 5462270 2026-08-28T20:07:48Z Andrew012p 85224 5621346 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = Големата вода | image = Големата вода постер.jpg | caption = Големата вода | director = [[Иво Трајков]] | producer = Роберт Јазаџиски | writer = [[Живко Чинго]]<br/>Иво Трајков | starring =[[Сашо Кекеновски]]<br>[[Маја Станковска]]<br>[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Митко Апостоловски]]<br>[[Верица Недеска]]<br>[[Петар Мирчевски]]<br>[[Владимир Светиев]]<br>[[Кирил Гравчев]]<br>[[Владимир Ендровски]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Раде Шербеџија]]<br>[[Емил Рубен]]<br>[[Петре Арсовски]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Јордан Витанов]] | music = [[Кирил Џајковски]] | cinematography = | editing = Атанас Ѓорѓиев | distributor = | released = [[30 април]] [[2004]] | runtime = 93 мин | country = [[Македонија]] | language = [[македонски јазик|македонски]] | budget = |genre=[[драма (филмски жанр)|драма]] }} '''''Големата вода''''' — [[Македонија|македонски]] [[филм]] од 2004 година, во [[режија]] на [[Иво Трајков]]. Главните улоги во филмот ги играат [[Сашо Кекеновски]], [[Маја Станковска]], [[Митко Апостоловски]], [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] и [[Верица Недеска]]. Музиката е создадена од [[Кирил Џајковски]]. Филмот е работен според мотиви од [[Големата вода (роман)|истоимениот роман]] на [[Живко Чинго]]. Местото на снимање во затворот било во [[Хавзипашини конаци|Хавзипашините конаци]] во село [[Бардовци]], Скопско. Филмот ја освоил Големата награда во Валенсија на филмскиот фестивал. Бил македонски кандидат за „[[Оскар]]“ во категоријата „Најдобар странски филм“ за 2004 година, но не успеал да добие номинација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |title=„Големата вода“ на PictureThis. |accessdate=2013-03-31 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625082524/http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |url-status=dead }}</ref> Филмската критика позитивно го оценила целокупниот проект и замисла, добивајќи оценка 71 % од можни 100 % од страна на оценувачите од [[Rotten Tomatoes]]. [[Metacritic]] дала оценка 62 по 15 прегледувања.<ref>[http://www.metacritic.com/film/titles/greatwater?q=Great%20Water „Големата вода“]{{Мртва_врска|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} според ''Metacritic''</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Приказната започнува во [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], каде Лем Никодиноски, младо момче, е одземен од неговото [[семејство]] и испратен во комунистичко сиропиталиште, кое наликува и има улога на логор/затвор. Таму, Лем го запознава таинствениот Исак Кејтен, постар логораш што го зема под своја закрила. Момчето изгледа поседува некои исцелителски способности и е поврзан со [[обред]]и. Исак станува наставник на Лем и негов најдобар другар, учејќи го да чита и воведувајќи го во моќта на книжевноста. Како што Лем расте во логорот, тој создава длабока врска со Исак, кој му дава мудрост и вештини за критичко размислување. Меѓутоа, нивниот однос е сложен од суровата стварност на животот во логорот и идеолошките разлики меѓу нив. Лем напредува во логорот, додека Исак развива бунтовен дух и почнува да го доведува во прашање авторитетот на водачите на сиропиталиштето, еден од нив е управителот Аритон Јаковлески. Исак, исто така, станува занесен од една млада девојка по име Ленче. Како што Лем созрева, се бори да ја помири својата верност кон Исак со неговата желба за слобода и поединечност. Исак сѐ повеќе се разочарува од комунистичката идеологија и почнува отворено да ги предизвикува властите, што води до неговиот пад. Имајќи ги на ум учењата и насоките на Исак, Лем тргнува за [[Белград]], решен да го кова својот пат и да го живее животот по свои услови. Филмот завршува со заминувањето на Лем од сиропиталиштето, симболизирајќи го неговото патешествие кон слободата и самооткривањето. И покрај предизвиците со кои се соочува, Лем ги носи со себе предавањата што ги научил од Исак и надежта за подобра иднина. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Сашо Кекеновски]] |Лем Никодиноски (во детството) |- |[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] |Лем Никодиноски (постар) |- |[[Маја Станковска]] |Исак Кејтен |- |[[Митко Апостоловски]] |управителот Аритон Јаковлески |- |[[Верица Недеска]] |Оливера Срезоска |- |[[Ристо Гоговски]] |ѕвонарот Анески |- |Марина Чакалова |Ленче |- |Зоран Поповски |Николче |- |Оливер Трифунов |Спаско |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{IMDb title|0365285|Големата вода}} * [http://www.youtube.com/watch?v=U8Fz49Ue6WM „Големата вода“ на YouTube] [[Категорија:Македонски филмови од 2000-тите]] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Филмови на Иво Трајков]] [[Категорија:Филмови со Сашо Кекеновски]] [[Категорија:Филмови со Маја Станковска]] [[Категорија:Филмови со Митко Апостоловски]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Верица Недеска]] [[Категорија:Филмови со Игор Ангелов]] [[Категорија:Живко Чинго]] [[Категорија:Македонски дела од 2004 година]] [[Категорија:Појавено во 2004 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] 40aoqau9s6v9gw4duqjrdt2ctp1ysur 5621347 5621346 2026-08-28T20:08:14Z Andrew012p 85224 5621347 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = Големата вода | image = Големата вода постер.jpg | caption = Големата вода | director = [[Иво Трајков]] | producer = Роберт Јазаџиски | writer = [[Живко Чинго]]<br/>Иво Трајков | starring = [[Сашо Кекеновски]]<br>[[Маја Станковска]]<br>[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Митко Апостоловски]]<br>[[Верица Недеска]]<br>[[Петар Мирчевски]]<br>[[Владимир Светиев]]<br>[[Кирил Гравчев]]<br>[[Владимир Ендровски]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Раде Шербеџија]]<br>[[Емил Рубен]]<br>[[Петре Арсовски]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Јордан Витанов]] | music = [[Кирил Џајковски]] | cinematography = | editing = Атанас Ѓорѓиев | distributor = | released = [[30 април]] [[2004]] | runtime = 93 минути | country = {{МКД}} | language = [[македонски јазик|македонски]] | budget = | genre = [[драма (филмски жанр)|драма]] }} '''''Големата вода''''' — [[Македонија|македонски]] [[филм]] од 2004 година, во [[режија]] на [[Иво Трајков]]. Главните улоги во филмот ги играат [[Сашо Кекеновски]], [[Маја Станковска]], [[Митко Апостоловски]], [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] и [[Верица Недеска]]. Музиката е создадена од [[Кирил Џајковски]]. Филмот е работен според мотиви од [[Големата вода (роман)|истоимениот роман]] на [[Живко Чинго]]. Местото на снимање во затворот било во [[Хавзипашини конаци|Хавзипашините конаци]] во село [[Бардовци]], Скопско. Филмот ја освоил Големата награда во Валенсија на филмскиот фестивал. Бил македонски кандидат за „[[Оскар]]“ во категоријата „Најдобар странски филм“ за 2004 година, но не успеал да добие номинација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |title=„Големата вода“ на PictureThis. |accessdate=2013-03-31 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625082524/http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |url-status=dead }}</ref> Филмската критика позитивно го оценила целокупниот проект и замисла, добивајќи оценка 71 % од можни 100 % од страна на оценувачите од [[Rotten Tomatoes]]. [[Metacritic]] дала оценка 62 по 15 прегледувања.<ref>[http://www.metacritic.com/film/titles/greatwater?q=Great%20Water „Големата вода“]{{Мртва_врска|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} според ''Metacritic''</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Приказната започнува во [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], каде Лем Никодиноски, младо момче, е одземен од неговото [[семејство]] и испратен во комунистичко сиропиталиште, кое наликува и има улога на логор/затвор. Таму, Лем го запознава таинствениот Исак Кејтен, постар логораш што го зема под своја закрила. Момчето изгледа поседува некои исцелителски способности и е поврзан со [[обред]]и. Исак станува наставник на Лем и негов најдобар другар, учејќи го да чита и воведувајќи го во моќта на книжевноста. Како што Лем расте во логорот, тој создава длабока врска со Исак, кој му дава мудрост и вештини за критичко размислување. Меѓутоа, нивниот однос е сложен од суровата стварност на животот во логорот и идеолошките разлики меѓу нив. Лем напредува во логорот, додека Исак развива бунтовен дух и почнува да го доведува во прашање авторитетот на водачите на сиропиталиштето, еден од нив е управителот Аритон Јаковлески. Исак, исто така, станува занесен од една млада девојка по име Ленче. Како што Лем созрева, се бори да ја помири својата верност кон Исак со неговата желба за слобода и поединечност. Исак сѐ повеќе се разочарува од комунистичката идеологија и почнува отворено да ги предизвикува властите, што води до неговиот пад. Имајќи ги на ум учењата и насоките на Исак, Лем тргнува за [[Белград]], решен да го кова својот пат и да го живее животот по свои услови. Филмот завршува со заминувањето на Лем од сиропиталиштето, симболизирајќи го неговото патешествие кон слободата и самооткривањето. И покрај предизвиците со кои се соочува, Лем ги носи со себе предавањата што ги научил од Исак и надежта за подобра иднина. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Сашо Кекеновски]] |Лем Никодиноски (во детството) |- |[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] |Лем Никодиноски (постар) |- |[[Маја Станковска]] |Исак Кејтен |- |[[Митко Апостоловски]] |управителот Аритон Јаковлески |- |[[Верица Недеска]] |Оливера Срезоска |- |[[Ристо Гоговски]] |ѕвонарот Анески |- |Марина Чакалова |Ленче |- |Зоран Поповски |Николче |- |Оливер Трифунов |Спаско |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{IMDb title|0365285|Големата вода}} * [http://www.youtube.com/watch?v=U8Fz49Ue6WM „Големата вода“ на YouTube] [[Категорија:Македонски филмови од 2000-тите]] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Филмови на Иво Трајков]] [[Категорија:Филмови со Сашо Кекеновски]] [[Категорија:Филмови со Маја Станковска]] [[Категорија:Филмови со Митко Апостоловски]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Верица Недеска]] [[Категорија:Филмови со Игор Ангелов]] [[Категорија:Живко Чинго]] [[Категорија:Македонски дела од 2004 година]] [[Категорија:Појавено во 2004 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] jrnfd7a86mrmp7ke64mufb7vzmw55j1 0 744991 5621462 5064456 2026-08-29T06:10:32Z Bjankuloski06 332 5621462 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake |lake_name = Женевско Езеро |image_lake = Genfersee satellit.jpg |caption_lake = сателитска снимка |image_bathymetry = |caption_bathymetry = |location = Швајцарија, Франција |coords = {{Coord|46|26|N|6|33|E|type:waterbody_scale:500000|display=inline,title}} |lake type = [[Ледничко езеро]] |inflow = [[Рона]], [[Дранс]] |outflow = [[Рона]] |residence_time = 11.4 години |catchment = 7975 км² |basin_countries = Швајцарија, Франција |length = {{convert|73|km|mi|abbr=on}} |width = {{convert|14|km|mi|abbr=on}} |area = 580.03 км² |depth = {{convert|154.4|m|ft|abbr=off}} |max-depth = {{convert|310|m|ft|abbr=off}} |volume = 89 км³ |shore = |elevation = {{convert|372|m|ft|abbr=on}} |islands = Ил де Пелиз, [[Шато де Чиљон]], Ил де Салањон, [[Ил де ла Харп]], Ил Росо, Ил де Чојс |cities = [[Женева]] (ШВА), [[Лозано (град)|Лозано]] (ШВА), [[Евијан]] (ФРА), [[Монтро]] (ШВА), [[Тонон]] (ФРА), [[Вевеј]] (ШВА) }} '''Женевско Езеро''' ([[француски]]. ''Lac Léman'' или ''Lac de Genève''; [[германски]]. ''Genfersee'') — најголемо од сите алпски езера и прави широка полумесечина заедно со реката [[Рона]] која во него се влева од југоисточниот крај, а излегува од југозападниот. Иако езерото во најширокиот дел има 14 км, силните ветрови можат да предизвикаат силни бури што повеќе се својствени за морињата и внатрешноста на копното. Северниот брег е густо населен, а најважни градови се [[Женева]] и [[Лозана]]. Падините по должината на езерскиот брег, свртени кон југ, претставуваат најголеми лозарски области во [[Швајцарија]].<ref>[http://www.rhone-geneve.ch/sousindicateur.php?ID_indicateur=9&ID_domaine=2&ID_sousindicateur=40&typecat= Seujet / Lac Léman] rhone-geneve.ch. Посетено на 2009-07-20</ref> {{рв|Lake Geneva}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Езера во Швајцарија]] [[Категорија:Езера во Франција]] [[Категорија:Меѓународни езера во Европа]] cojyuv6ivzv13lwtp8zeejh8736z1sr 0 746984 5621244 5510793 2026-08-28T12:34:48Z NadyBarbieGirl 63459 5621244 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Тејлор Свифт|Img=Taylor_Swift_2_-_2019_by_Glenn_Francis.jpg|Img_capt=Taylor Swift at the 2019 iHeartRadio Music Awards|Img_size=|Birth_name=Тејлор Алисон Свифт|Background=solo_singer|Born={{Birth date and age|df=yes|1989|12|13}}<br/>[[Вест Ридинг, Пенсилванија]],<br/>САД|Instrument=[[Пеење|Вокали]], [[гитара]], [[пијано]]|Genre=[[Поп музика|Поп]], [[Кантри-музика|Кантри]], [[фолк]], [[Рок-музика|Рок]],|Occupation=[[Пејач-текстописец]], [[актер]]ка, рекордер, директор|Influences=|Years_active=2003–present|Label=[[Republic Records|Republic]], [[Big Machine Records|Big Machine]]|URL=}} '''Тејлор Алисон Свифт''' (анг. ''Taylor Alison Swift''; родена на {{роден на|13|декември|1989}}) — американска пејачка, текстописец и глумица.<ref name="allmusicgenre" /> Свифт почнала професионално да пишува песни на 14-годишна возраст. На иста возраст се преселила во [[Нешвил]] за да стане [[Кантри-музика|кантри-музичар]]. Во 2004 година потпишала договор за пишување песни со Sony/ATV Music Publishing, а во 2005 година договор за снимање со [[Big Machine Records]]. Со нејзиниот прв албум, ''Taylor Swift (2006),'' станала прва кантри-пејачка која била текстописец на сите песни од американски албум продаден во платинест тираж.<ref>{{Cite web|url=https://www.songhall.org/awards/winner/taylor_swift|title=Taylor Swift|publisher=[[Songwriters' Hall of Fame]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212003228/https://www.songhall.org/awards/winner/taylor_swift|archive-date=February 12, 2021|access-date=September 21, 2022|url-status=live}}</ref> Во 2008 година го објавила кантри-поп албумот ''Fearless'' (2008). Сингловите од тој албум: „Teardrops on My Guitar“, „Love Story“ и „You Belong with Me“ биле успешни кантри и поп радиски хитови, а Свифт стекнала популарност кај пошироката публика. Таа експериментирала со [[Рок-музика|рок]] и [[Електронска музика|електронска]] музика на нејзините следни албуми, ''Speak Now'' (2010) и ''Red'' (2012), соодветно. Синглот „We Are Never Ever Getting Back Together“ од албумот ''Red'' бил прв нејзин сингл кој се искачил на прво место на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. Свифт го променила музичкиот стил (од кантри во поп) со издавањето на албумот ''1989'' (2014). Од овој [[Синтисајзерски поп|синт-поп]] албум биле издадени сингловите: „Shake It Off“, „Blank Space“ и „Bad Blood“; сите тие високо котирале на топ-листите. Нејзиниот следен албум ''[[Репутација (албум)|Reputation]]'' (2017) под влијание на [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и содржел уште еден сингл на прво место на Хот 100, „Look What You Made Me Do“. Во 2018 година Тејлор Свифт потпишала договор со [[Republic Records]] и со оваа издавачка куќа ги објавила поп-албумот ''Lover'' (2019) и автобиографскиот документарен филм ''Мис Американа'' (2020). Нејзините албуми од 2020 година, ''Folklore'' и ''Evermore'' биле во [[Инди фолк|инди-фолк]] стил. По спорот со Big Machine Records, таа повторно ги снимила шесте албуми што ги издала со оваа издавачка и во периодот од 2021 до 2023 година издала четири од нив под истиот наслов, но со додавање на поднаслов ''Тејлорова верзија'' ''(Taylor's Version)''. Ревидираната верзија на песната „All Too Well“, со времетраење од 10:13 минути, станала најдолга песна која се искачила на прво место на Hot 100 топ-листата. Нејзиниот десетти студиски албум ''Midnights'' бил издаден во 2022 година, соборил неколку стриминг рекорди и бил нејзин петти албум продаден во над милион примероци во САД. Албумот го содржел синглот ''Anti-Hero,'' нејзин деветти сингл на прво место на Hot 100 топ-листата. Нејзината турнеја „Ерас“ (2023–2024) и нејзиниот придружен концертен филм станале турнеја и [[концертен филм]] со најголема заработка на сите времиња, соодветно. Свифт ги режирала музичките филмови ''Folklore: The Long Pond Studio Sessions'' (2020) и ''All Too Well: The Short Film'' (2021), а глумела споредни улоги во други филмови. Во 2024 година го издала албумот ''[[Одделот за мачени поети|The Tortured Poets Department]]''. Свифт, заклучно со 2019 година продала 200 милиони музички записи, и со тоа е меѓу музичарите со најголема продажба во светот. Таа е: најстримуван изведувач на Spotify, пејачка со најголема заработка од турнеи и прв милијардер чиј главен извор на приход е музиката. Седум нејзини албуми биле продадени во над еден милион примероци за помалку од една недела. Списанието Тајм ја прогласило Тејлор Свифт за „[[Time Личност на годината|Личност на годината]]“ за 2023 година, а таа исто така се појабува и на многу други списоци: „100 најдобри текстописци на сите времиња“ според ''[[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]]'', „Најдобри музичари на сите времиња“ според [[Билборд (магазин)|''Билборд'']] и „100 најмоќни жени на светот“ според ''[[Форбс]]''. Добила: 14 [[Награди Греми|Греми награди]], една „Еми награда за серија во ударен термин“, 40 [[American Music Award|Американски музички награди]], 39 [[Билборд музички награди|''Билборд'']] награди и 23 [[МТВ Видео Музички Награди|MTV Video награди]]; освоила [[Греми награда за албум на годината]], MTV Video награда за „Видео на годината“ и рекордни четири пати [[Изведувач на годината за глобално снимање на IFPI|„Глобален изведувач на годината]]“ во организација на IFPI. == Животопис == Тејлор Свифт е родена во [[Вајомисинг]], [[Пенсилванија]] на [[13 декември]] [[1989]] година.<ref name="allmusicgenre">{{Наведена мрежна страница|url={{Allmusic|class=artist|id=p816977|pure_url=yes}}|title=((( Тејлор Свифт > Преглед )))|last=Лини|first=Ендру|author2=Фрај, Меган|work=Allmusic|publisher=[[Rovi Corporation]]|accessdate=2009-10-25}}</ref> ==Музичка кариера== На возраст од само 14 години, Свифт потпишала професионален договор со „[[RCA Рекордс]]“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ew.com/article/2008/02/05/taylor-swifts-road-fame/|title=Taylor Swift's road to fame|last=Chris|first=Willman|last2=|first2=|date=Updated February 05, 2008|work=EW.com|language=en|accessdate=2022-01-31}}</ref> а првиот [[студиски албум]] го издала во [[2006]] год.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ew.com/gallery/taylor-swift-first-album-photos/|title=Flashback to Taylor Swift's First Album Drop|last=Madeline|first=Boardman|last2=|first2=|date=Updated August 25, 2017|work=EW.com|language=en|accessdate=2022-01-31}}</ref> кој на почетокот не привлекол големо внимание.<br />Во [[2010]] година, за албумот „Fearless“, Свифт ја добила наградата „[[Греми]]“,<ref>''Победници од Греми наградите 2010'' [http://music-mix.ew.com/2010/01/31/grammy-awards-2010-winners/ music-mix.ew.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141111140022/http://music-mix.ew.com/2010/01/31/grammy-awards-2010-winners/ |date=2014-11-11 }}</ref> која повторно ја добила и во [[2016]] година, овојпат за албумот „[[1989 (албум на Тејлор Свифт)|1989]]“. Со тоа, таа станала првата жена во историјата која успеала да добие две награди „Греми“ во категоријата за албум на годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/seamuskirst/2016/02/16/taylor-swift-is-first-woman-to-win-album-of-the-year-twice-her-team-is-disproportionately-male/|title=Taylor Swift Is First Woman To Win 'Album Of The Year' Twice, Her Team Is Disproportionately Male|last=Kirst|first=Seamus|date=2016/02/16|work=Forbes|language=en|accessdate=2022-01-31}}</ref> Инаку, на доделувањето на „Греми“ во 2009 година, за време на говорот на Свифт, на сцената се искачил [[рапер]]от [[Кање Вест]] и ѝ го зел [[микрофон]]от од [[раце]]те.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vox.com/culture/2019/8/26/20828559/taylor-swift-kanye-west-2009-mtv-vmas-explained|title=How the Taylor Swift-Kanye West VMAs scandal became a perfect American morality tale|last=Grady|first=Constance|date=2019-08-26|work=Vox|language=en|accessdate=2022-01-31}}</ref> Исто така, во 2016 година, таа ги добила и наградите „Греми“ во категориите за најдобар [[Поп-музика|поп]]-вокален албум и за најдобар музички спот (за песната „Bad Blood“).<ref>Н.Н.С., „Свифт му врати на провокаторот Вест, Адел ја разочара публиката“, ''Дневник'', година XX, број 5991 среда, 17 февруари 2016, стр. 21.</ref> {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Тејлор Свифт]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 14 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 50 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} * ''[[Taylor Swift (албум)|Taylor Swift]]'' (2006) * ''[[Fearless (албум на Тејлор Свифт)|Fearless]]'' (2008) * ''[[Speak Now]]'' (2010) * ''[[Red (албум на Тејлор Свифт)|Red]]'' (2012) * ''[[1989 (албум на Тејлор Свифт)|1989]]'' (2014) * ''[[Reputation]]'' (2017) * ''[[Lover]]'' (2019) * ''[[Folkore]]'' (2020) *''[[Evermore]]'' (2020) *''[[Fearless (Taylor's Version)]]'' (2021) *''[[Red (Taylor's Version)]]'' (2021) *''[[Midnights]]'' (2022) *''[[The Tortured Poets Department]]'' (2024) *''[[The Life of a Showgirl]]'' (2025) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Tim McGraw'' || 2006 || Треј Фанџој |- | ''Teardrops on My Guitar'' || 2007 ||Треј Фанџој |- | ''Our song'' || 2007 || Треј Фанџој |- | ''Picture to burn'' || 2008 || Треј Фанџој |- | ''Change'' || 2008 || Шон Робинсон |- | ''Love story'' || 2008 || Треј Фанџој |- | ''White horse'' || 2009 || Треј Фанџој |- | ''You Belong with Me'' || 2009 ||Роман Вајт |- | ''Fifteen'' || 2009 || Роман Вајт |- | ''Best Days of Your Life'' || 2009 || Роман Вајт |- | ''Mine || 2010 ||Тејлор Свифт, Роман Вајт |- | ''Back to December'' || 2011 || Јоан Лемон |- | ''Mean'' || 2011 || Деклан Вајтблум |- | ''The Story of Us'' || 2011 || Нобл Џонс |- | ''Ours'' || 2011 || Деклан Вајтблум |- | ''Safe & Sound'' || 2012 || Филип Анделман |- | ''Both of Us'|| 2012 || Џејк Нава |- | ''We Are Never Ever Getting Back Together'' || 2012 || Деклан Вајтблум |- | ''Begin Again'' || 2012 || Филип Анделман |- | ''I Knew You Were Trouble'' || 2012 || Антони Мандлер |- | ''22'' || 2013 || Антони Мандлер |- | ''Highway Don't Care ''|| 2013 || Шејн Дрејк |- | ''Everything Has Changed''|| 2013 || Филип Анделман |- | ''Shake It Off'' || 2014 || Марк Романек |- | '' Blank Space'' || 2014 || Џозеф Кан |- | ''Style'' || 2015 || Кајл Њуман |- | '''Bad Blood''|| 2015 ||Џозеф Кан |- | ''Wildest Dreams'' || 2015 || Џозеф Кан |- | ''Out of the woods'' || 2016 || Џозеф Кан |- | '' I Don't Wanna Live Forever''|| 2017 || Грант Сингер |- | ''[[Look What You Made Me Do]]'' || 2017 || Џозеф Кан |- | ''...Ready for It?'' || 2017 || Џозеф Кан |- | ''End game'' || 2018 || Џозеф Кан |- | ''Delicate'' || 2018 ||Џозеф Кан |- | ''ME!'' || 2019 || Дејв Мајерс, Тејлор Свифт |- || ''You Need To Calm Down ''|| 2019 || Дру Кирш, Тејлор Свифт |- ||'' Lover ''|| 2019 || Дру Кирш, Тејлор Свифт |- | ''The Man'' || 2020 || Тејлор Свифт |- | ''cardigan'' || 2020 || Тејлор Свифт |- | ''Willow'' || 2020 || Тејлор Свифт |- | All Too Well : The Short Film || 2021 || Тејлор Свифт |- | ''I Bet You Think About Me (Taylor's Version) (From The Vault)'' || 2021 || Блејк Ливли,Тејлор Свифт |- | ''Anti-Hero'' || 2022 || Тејлор Свифт |- | ''Bejeweled'' || 2022 || Тејлор Свифт |- | ''Lavender Haze'' || 2023 || Тејлор Свифт |- | ''Karma'' || 2023 || Тејлор Свифт |- | ''I Can See You'' || 2023 || Тејлор Свифт |- | ''Fortnight'' || 2024 || Тејлор Свифт |- | ''The Fate of Ophelia'' || 2025 || Тејлор Свифт |- | ''Opalite'' || 2026 || Тејлор Свифт |} == Надворешни врски == * {{official website|http://www.taylorswift.com/}} * {{IMDb name|2357847|Тејлор Свифт}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Свифт, Тејлор}} [[Категорија:Добитници на MTV Video музички награди]] [[Категорија:Добитници на MTV Europe музички награди]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Избрани статии]] [[Категорија:Добитници на Британски музички награди]] [[Категорија:Американски кантавторки]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американски гитаристки]] [[Категорија:Американски кантри пејачки]] [[Категорија:Италоамериканци]] [[Категорија:Американци со германско потекло]] [[Категорија:Американски народни музичари]] [[Категорија:Американски кантри гитаристи]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Личност на годината (Тајм)]] [[Категорија:Синт-поп-пејачи]] [[Категорија:Пејачи од Пенсилванија]] [[Категорија:Американски музички продуценти]] [[Категорија:Добитници на NME награда]] [[Категорија:Американски филмски режисери]] [[Категорија:Милијардери]] [[Категорија:Кантри-поп пејачи]] [[Категорија:Американски рок-пејачки]] [[Категорија:Американски филантропи]] [[Категорија:Американски гласовни глумици]] [[Категорија:Американски телевизиски глумици]] [[Категорија:Американски пијанисти]] [[Категорија:Американци со шкотско потекло]] [[Категорија:Американци со англиско потекло]] [[Категорија:Американски мецосопрани]] [[Категорија:Американски филмски глумици]] [[Категорија:Американски милијардери]] [[Категорија:Глумици од Пенсилванија]] 5px3m1ziu8c4yhf6rfmr87zp8a169y9 0 760348 5621494 5491610 2026-08-29T09:26:02Z Aprilija50.A.D 119801 5621494 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Виолета (Крнчева) Томовска | Img = Виолета Томовска1.jpg | Img_size = 200 |Img_capt = | Background = | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1945|3|29}} | birth_place = [[Битола]] | Genre = [[народна музика]] | Occupation = [[пејачка]] | Label = | URL = | years_active = [[1959]] - сè уште }} '''Виолета Томовска''' (родена на {{роден на|29|март|1945}} година во [[Битола]]) — [[Македонија|македонска]] пејачка на забавна и [[народна музика]]. == Животопис == Виолета Томовска потекнува од музичко семејство. Основното образование го завршила во [[Битола]], каде учествувала во сите музички секции во училиштето и свирела на [[мандолина]], а подоцна станала и член на КУД „Илинден“ - Битола. Во [[1959]] година се запишала на Учителската школа во [[Скопје]] и се зачленила во КУД „[[Орце Николов]]“. Од 1959 до [[1963]] година. секојдневно вежбала [[клавир]] со нејзиниот вујко [[Благој Петров - Караѓуле]] и со нејзината тетка [[Блага Видец|Блага Петрова - Видец]]. Уште од млади години, таа имала можност да работи со доајените на македонската [[музика]]. Во текот на својата кариеа, ги посетила сите земји каде што има македонски иселеници. Во [[1960]] година настапила во радиоемисијата „Микрофонот е ваш“ и добила прва награда, што за неа претставувал поттик за понатамошна работа, а со тоа ѝ се остварила желбата да работи во [[Радио Скопје]]. Веднаш потоа, [[Александар Џамбазов]] за неа ја напишал песната „Пелистерски очи“ со која станала многу популарна. Во [[1961]] година Виолета Томовска започнала да настапува со оркестарот на Радио Скопје, а во 1963 година, за првпат снимила песна во [[Холивуд]], во филмско студио, песната „Судбо, судбино“. Наредната [[1964]] година, снимила плоча со [[Танец (ансамбл)|ансамблот „Танец“]] како дует Крнчева - [[Кирил Манчевски|Манчевски]] во [[РТВ Белград]]. За кратко време плочата станала хит (златна плоча), а тие двајца станале ексклузивци на куќата. Снимила 15 [[сингл (музика)|сингл плочи]] и многу [[компакт диск|ЦД-а]]. Нејзини снимки од забавни и народни песни се наоѓаат во архивите на поранешното [[Радио Скопје]], денес [[Македонско радио]]. Била омажена за познатиот македонски снимател [[Јордан Томовски - Франц]] ([[1941]] - [[2011]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sky.mk/scena/10531-%D0%92%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86-%D0%BC%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%98%D0%BD%D0%BE.html|title=Виолета Томовска: Франц ми замина ненадејно|last=|first=|date=22 декември 2011|work=|publisher=скај.мк|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116211215/http://www.sky.mk/scena/10531-%D0%92%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86-%D0%BC%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%98%D0%BD%D0%BE.html|archive-date=2012-01-16|dead-url=|accessdate=2012-08-21|url-status=dead}}</ref> Во нејзината кариера одржала голем број солистички концерти како во [[Македонија]], така и во бивша [[Југославија]], [[Канада]], [[Америка]], [[Австралија]], [[Германија]], [[Швајцарија]], со [[Кочо Петровски]], [[Јонче Христовски]], [[Никола Бадев]] и ансамблот [[Танец (ансамбл)|Танец]]. Била дел од многу концерти во [[Универзална сала – Скопје]],[[Македонска опера и балет]], Дом на АРМ, како гостинка на концертот на [[Миле Кузмановски]], [[Милан Завков]], [[Синтезис]], [[Момо Николовски]], [[Наум Петрески]], [[Нино Величковски]], [[Група Биоритам]] и други... Во 2024 година, со дуото [[Дац и Александар]] ја снимија нејзината позната песна Заиграј со мене ти во нов аранжман на [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]], текст на Виолета Томовска и музика на [[Милан Завков]]. == Музичко творештво == Томовска има богата музичка кариера во која испеала многу хитови и бисери на македонската староградска песна. Меѓу попознатите се хитовите: „[[Македонско девојче]]“, „[[Ој Вардаре македонски]]“, "[[Заиграј со мене ти]]", [[Камен да беше срцето]]", [[За многу години Македонци]]", „[[Ми товарил калеш Дончо|Ми товарил Дончо]]“, „Песна ви пеам, Македонци“, "[[Ах вие луди млади години]]", "Битола мој роден крај", „[[Молитва (Виолета Томовска)|Молитва]]“, „Песната е дар од Господа“ и стотина други. Многу песни отпеала и во дует со [[Кирил Манчевски]], [[Никола Бадев]], [[Наум Петрески]] и др. Виолета Томовска е автор или соавтор на повеќе песни: * За тебе се родив (со [[Кочо Петровски]]), * Песна ви пеам Македонци (со Кочо Петровски и Ѓ. Белџигеровски), * Каде брзаш животе (со [[Милан Завков]]), * Јанке ле, Јанке убава (со [[Никола Бадев]]), * [[Запеј песна Македонко]] (со [[Кирил Манчевски]]), * Мајко ле мила мајчице<ref>Violeta Tomovska, RTB, EP 12768,</ref> * [[Македонско девојче]] (со [[Јонче Христовски]]), * Запејте Македонци ([[Гоце Фест]], 1990) === Дискографија === Во текот на својата долга кариера, Виолета Томовска ги снимила следниве плочи: * Violeta Tomovska, RTB, EP 12768. == Награди и признанија == Досега настапувала на многу фестивали на кои добила безброј награди од публиката и жири комисиите. Меѓу нив е наградата „Послание за хуманост на Мајка Тереза“, добиена од Граѓанската асоцијацијата „Скопјанката Мајка Тереза“, за нејзината хуманост, како и наградата „Ајри Демировски“, доделена од ''Битолски весник'', по повод манифестацијата „Избираме најуспешни битолчани за 2009 година“. Во [[2013]] година, награда за животно дело "Златна бубамара" Во [[2016]] година, на првата ревијална вечер на „[[Фолк Фест Валандово]]“, на Томовска ѝ била доделена специјална награда за нејзиниот придонес во афирмацијата на фестивалот и за нејзиното 55-годишно творештво.<ref>Ѓорге Стојанов, „Го сменивме концептот за да избегнеме кавги за влез во финалето“, ''Дневник'', година XIX, број 5874, петок, 25 септември 2015, стр. 24.</ref> Во 2018 година доделена ѝ е [[награда „4 ноември“|наградата „4 ноември“]] за животно дело<ref>[https://tera.mk/видео-доделени-4-то-ноемвриските-награ/ Доделени 4-ноемвриските награди во Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181106140656/https://tera.mk/%d0%b2%d0%b8%d0%b4%d0%b5%d0%be-%d0%b4%d0%be%d0%b4%d0%b5%d0%bb%d0%b5%d0%bd%d0%b8-4-%d1%82%d0%be-%d0%bd%d0%be%d0%b5%d0%bc%d0%b2%d1%80%d0%b8%d1%81%d0%ba%d0%b8%d1%82%d0%b5-%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0/ |date=2018-11-06 }} на семережното место на телевизија Тера</ref>. Во 2018 година, ја добива Наградата за животно дело на фестивалот "Филиграни" за песната "Само песна ни останува". Во 2019 година доделена ѝ е [[награда „Св. Климент Охридски“|наградата „Св. Климент Охридски“]] за култура и уметност<ref>[https://plusinfo.mkова-се-добитниците-на-државната-награ/ ''Ова се добитниците на државната награда „Св. Климент Охридски“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во [[2021]] година, Награда "13-ноември" на град [[Скопје]] Во [[2022]] година, Медал за заслуги по повод 11-октомври на [[Република Македонија]] Во [[2022]] година, ја доби Наградата "Жена со трајни вредности" Во [[2023]] година, добива награда за животно дело на фестивалот "[[Гоце Фест]]" == Активности == Виолета Томовска е голем [[хуманизам|хуманист]] и е претседател на Здружението „Животна искра“. Дава исклучителен придонес во областа на превенцијата и заштитата од [[рак (болест)|злоќудни]] заболувања, посебно во организирањето и спроведувањето на активности за унапредување на здравјето на жените. Здружението „Животна искра“ е одликувано со „Медал за заслуги за Македонија“, од [[Претседател на Македонија|претседателот на Република Македонија]], во 2008 година<ref>[http://www.kanal5.com.mk/print.aspx?eventId=43184 Црвенковски денеска им врачи „Орден за заслуги за Македонија“ на „Танец“ и „Животна искра“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Канал 5 ТВ'', петок, 26 декември 2008</ref>. Искажувајќи ја својата хуманост, досега одржала голем број хуманитарни концерти. Член е на „LIONS CLUB“ од [[Чикаго]], [[САД]]. == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/results?search_query=Violeta+Tomovska&searc Виолета Томовска] на [[YouTube]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томовска, Виолета}} [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски композитори]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Добитници на наградата „4 Ноември“]] [[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Македонски фолк пејачи]] [[Категорија:Добитници на наградата „Св. Климент Охридски“]] mfzz6syp5jizymunkm2v2u2u1j8o1ia 0 763358 5621269 4854842 2026-08-28T13:44:49Z Dandarmkd 31127 5621269 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cento monument on Macedonian National holiday Ilinden - 2 Aug 2010.JPG|мини|Поглед кон споменикот]] '''Споменикот на [[Методија Андонов - Ченто]]''' претставува спомен обележје на [[плоштадот Македонија]] во [[Скопје]] посветен на првиот претседател на [[Президиумот на АСНОМ]]. Споменикот кој е висок 5 метри и тежок 25 тона е дело на вајарот [[Димитар Филиповски]]. Поставен е во јуни [[2010]] година<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=307615B90A8C8C40AE3618B370D55CC7|title=За споменикот на Ченто 850.000 евра|last=М.Т.Д.|first=|date=7 мај 2010|work=|accessdate=2011-07-09|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник|language=македонски}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Тој е работен во италијанската галерија [[Пиедро Базанти]] и за него се чинел 780 илјади евра. Тој е поставен до [[Ристиќевата палата]], на местото на кое пред [[Скопски земјотрес, 1963|земјотресот во 1963 година]] се наоѓал Хотелот Македонија, каде што Ченто живеел додека бил на чело на президиумот на АСНОМ. На поставувањето на споменикот присуствувале голем број на граѓани, меѓу која и внуката на Ченто<ref>{{наведени вести|url=http://www.sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/postaven-spomenikot-na-chento-na-ploshtadot-makedonija|title=Поставен споменикот на Ченто на Плоштадот Македонија|last=Спасовски|first=Александар|date=7 јуни 2010|work=|accessdate=2011-07-09|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Сител|language=македонски}}</ref>. Споменикот на Методија Андонов Ченто е дел од проектот [[Скопје 2014]]. == Наводи == {{ризница-врска|Čento Monument (Skopje)}} {{наводи}} {{Македонски споменик-никулец}} {{Скопје 2014}} [[Категорија:Споменици во Скопје|Ченто]] [[Категорија:Методија Андонов - Ченто]] [[Категорија:Плоштад Македонија|Ченто]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2010 година]] bw1xazxkekjvh27nhcejsniup9zoz9g 5621275 5621269 2026-08-28T13:52:17Z Dandarmkd 31127 5621275 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument | name = Споменик на Методија Андонов Ченто | native_name = | image = Cento monument on Macedonian National holiday Ilinden - 2 Aug 2010.JPG | image_size = | caption = Споменикот во 2010 година | location = [[Плоштад Македонија|Плоштад „Македонија“]], [[Скопје]] | designer = [[Димитар Филиповски]] | type = Статуа | material = Бел [[мермер]] | length = | width = | height = 5 м | weight = 25 [[тон]]и | visitors_num = | visitors_year = | begin = | complete = јуни 2010 | dedicated = | open = | restore = | dismantled = | dedicated_to = [[Методија Андонов Ченто]] | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_alt = | pushpin_label_position = | pushpin_caption = | pushpin_map_size = | mapframe = yes<!-- See [[#Mapframe maps]] for more information. --> | coordinates = | website = | extra_label = | extra = }} '''Споменикот на [[Методија Андонов - Ченто]]''' претставува спомен обележје на [[плоштадот Македонија]] во [[Скопје]] посветен на првиот претседател на [[Президиумот на АСНОМ]]. Споменикот кој е висок 5 метри и тежок 25 тона е дело на вајарот [[Димитар Филиповски]]. Поставен е во јуни [[2010]] година<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=307615B90A8C8C40AE3618B370D55CC7|title=За споменикот на Ченто 850.000 евра|last=М.Т.Д.|first=|date=7 мај 2010|work=|accessdate=2011-07-09|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник|language=македонски}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Тој е работен во италијанската галерија [[Пиедро Базанти]] и за него се чинел 780 илјади евра. Тој е поставен до [[Ристиќевата палата]], на местото на кое пред [[Скопски земјотрес, 1963|земјотресот во 1963 година]] се наоѓал Хотелот Македонија, каде што Ченто живеел додека бил на чело на президиумот на АСНОМ. На поставувањето на споменикот присуствувале голем број на граѓани, меѓу која и внуката на Ченто<ref>{{наведени вести|url=http://www.sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/postaven-spomenikot-na-chento-na-ploshtadot-makedonija|title=Поставен споменикот на Ченто на Плоштадот Македонија|last=Спасовски|first=Александар|date=7 јуни 2010|work=|accessdate=2011-07-09|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Сител|language=македонски}}</ref>. Споменикот на Методија Андонов Ченто е дел од проектот [[Скопје 2014]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|Čento Monument (Skopje)}} {{Македонски споменик-никулец}} {{Скопје 2014}} [[Категорија:Споменици во Скопје|Ченто]] [[Категорија:Методија Андонов - Ченто]] [[Категорија:Плоштад Македонија|Ченто]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2010 година]] e65rvuyupi5d7iv0de7wek35ha7ndpt 0 783507 5621316 5608772 2026-08-28T18:38:43Z Carshalton 30527 5621316 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор МакЕлени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011– | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2013 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2013 | caps5 = 8 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2013 | caps6 = 8 | goals6 = 2 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2013 | caps7 = 8 | goals7 = 2 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2013 | caps8 = 8 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2013 | caps9 = 8 | goals9 = 2 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2013 | caps10 = 8 | goals10 = 2 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2013 | caps11 = 8 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2013 | caps12 = 8 | goals12 = 2 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2013 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2013 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор МекЕлени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Евертон|Евертон]]. ==Кариера== МекЕлени дојде во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имаше само 11-години.Тој играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] МекЕлени го имаше за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011.Тој беше на клупата за тој двобој заедно со својте соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]] ,но ниту еден од нив не доби шанса да влезе во игра.Тој беше неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 МекЕлени потпиша нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направи на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појави како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Тој влезе како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направи својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 тој беше даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден тој го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор МекЕлени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор МекЕлени на Soccerway] {{Everton F.C. squad}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МекЕлени}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] m426mbezt4glumxqjqronp30ob8gbqk 5621317 5621316 2026-08-28T18:39:41Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Конор МекЕлени]] на [[Конор МакЕлени]] 5621316 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор МакЕлени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011– | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2013 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2013 | caps5 = 8 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2013 | caps6 = 8 | goals6 = 2 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2013 | caps7 = 8 | goals7 = 2 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2013 | caps8 = 8 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2013 | caps9 = 8 | goals9 = 2 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2013 | caps10 = 8 | goals10 = 2 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2013 | caps11 = 8 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2013 | caps12 = 8 | goals12 = 2 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2013 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2013 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор МекЕлени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Евертон|Евертон]]. ==Кариера== МекЕлени дојде во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имаше само 11-години.Тој играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] МекЕлени го имаше за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011.Тој беше на клупата за тој двобој заедно со својте соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]] ,но ниту еден од нив не доби шанса да влезе во игра.Тој беше неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 МекЕлени потпиша нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направи на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појави како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Тој влезе како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направи својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 тој беше даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден тој го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор МекЕлени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор МекЕлени на Soccerway] {{Everton F.C. squad}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МекЕлени}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] m426mbezt4glumxqjqronp30ob8gbqk 5621321 5621317 2026-08-28T18:40:05Z Carshalton 30527 5621321 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор МакЕлени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011– | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2013 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2013 | caps5 = 8 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2013 | caps6 = 8 | goals6 = 2 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2013 | caps7 = 8 | goals7 = 2 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2013 | caps8 = 8 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2013 | caps9 = 8 | goals9 = 2 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2013 | caps10 = 8 | goals10 = 2 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2013 | caps11 = 8 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2013 | caps12 = 8 | goals12 = 2 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2013 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2013 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор МекЕлени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Марин|Марин]]. ==Кариера== МекЕлени дојде во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имаше само 11-години.Тој играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] МекЕлени го имаше за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011.Тој беше на клупата за тој двобој заедно со својте соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]] ,но ниту еден од нив не доби шанса да влезе во игра.Тој беше неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 МекЕлени потпиша нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направи на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појави како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Тој влезе како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направи својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 тој беше даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден тој го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор МекЕлени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор МекЕлени на Soccerway] {{Everton F.C. squad}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МекЕлени}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] 1ahtd0tl9ues3dstcpwn0jbn4syhb1v 5621340 5621321 2026-08-28T20:02:29Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Конор МакЕлени]] на [[Конор Макелени]]: Правопис 5621321 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор МакЕлени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011– | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2013 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2013 | caps5 = 8 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2013 | caps6 = 8 | goals6 = 2 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2013 | caps7 = 8 | goals7 = 2 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2013 | caps8 = 8 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2013 | caps9 = 8 | goals9 = 2 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2013 | caps10 = 8 | goals10 = 2 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2013 | caps11 = 8 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2013 | caps12 = 8 | goals12 = 2 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2013 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2013 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор МекЕлени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Марин|Марин]]. ==Кариера== МекЕлени дојде во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имаше само 11-години.Тој играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] МекЕлени го имаше за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011.Тој беше на клупата за тој двобој заедно со својте соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]] ,но ниту еден од нив не доби шанса да влезе во игра.Тој беше неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 МекЕлени потпиша нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направи на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појави како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Тој влезе како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направи својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 тој беше даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден тој го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор МекЕлени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор МекЕлени на Soccerway] {{Everton F.C. squad}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МекЕлени}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] 1ahtd0tl9ues3dstcpwn0jbn4syhb1v 5621344 5621340 2026-08-28T20:05:05Z Andrew012p 85224 5621344 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Макелени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = 178 см | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011– | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2013 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2013 | caps5 = 8 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2013 | caps6 = 8 | goals6 = 2 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2013 | caps7 = 8 | goals7 = 2 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2013 | caps8 = 8 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2013 | caps9 = 8 | goals9 = 2 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2013 | caps10 = 8 | goals10 = 2 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2013 | caps11 = 8 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2013 | caps12 = 8 | goals12 = 2 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2013 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2013 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор Макелени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Марин|Марин]]. ==Кариера== Макелени дошол во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имал само 11-години. Играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] Макелени го имал за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011 г. Билна клупата за тој двобој заедно со своите соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]], но ниту еден од нив не добил шанса да влезе во игра. Бил неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 г., Макелени потпишал нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направил на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појавил како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Влегол како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направил својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 г. бил даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор Макелени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор Макелени на Soccerway] {{Everton F.C. squad}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МекЕлени}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] a14bgd23olkyti5f9zid8afqmxb4ykd 5621345 5621344 2026-08-28T20:05:19Z Andrew012p 85224 5621345 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор Макелени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = 178 см | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011– | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2013 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2013 | caps5 = 8 | goals5 = 2 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2013 | caps6 = 8 | goals6 = 2 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2013 | caps7 = 8 | goals7 = 2 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2013 | caps8 = 8 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2013 | caps9 = 8 | goals9 = 2 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2013 | caps10 = 8 | goals10 = 2 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2013 | caps11 = 8 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2013 | caps12 = 8 | goals12 = 2 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2013 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2013 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор Макелени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Марин|Марин]]. ==Кариера== Макелени дошол во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имал само 11-години. Играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] Макелени го имал за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011 г. Билна клупата за тој двобој заедно со своите соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]], но ниту еден од нив не добил шанса да влезе во игра. Бил неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 г., Макелени потпишал нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направил на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појавил како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Влегол како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направил својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 г. бил даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор Макелени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор Макелени на Soccerway] {{Everton F.C. squad}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МекЕлени}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] 43u53u43nwuzq85mpy0vh7dog3igcwc 5621389 5621345 2026-08-28T20:47:55Z Carshalton 30527 5621389 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор Макелени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = 178 см | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011–2017 | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2015 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2015 | caps5 = 9 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2016 | caps6 = 13 | goals6 = 4 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2017 | caps7 = 19 | goals7 = 10 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2017-2020 | caps8 = 70 | goals8 = 9 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2019 | caps9 = 13 | goals9 = 3 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2020 | caps10 = 5 | goals10 = 0 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2020-2021 | caps11 = 46 | goals11 = 21 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2021-2025 | caps12 = 121 | goals12 = 20 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2025-2026 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2026 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор Макелени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Марин|Марин]]. ==Кариера== Макелени дошол во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имал само 11-години. Играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] Макелени го имал за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011 г. Билна клупата за тој двобој заедно со своите соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]], но ниту еден од нив не добил шанса да влезе во игра. Бил неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 г., Макелени потпишал нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направил на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појавил како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Влегол како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направил својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 г. бил даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор Макелени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор Макелени на Soccerway] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Макелени, Конор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] 2lcmdgennetq875ece345fhgv04cjow 5621393 5621389 2026-08-28T20:54:08Z Carshalton 30527 5621393 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Конор Макелени | image = [[File:Conor McAleny Signs for Marine.jpg|200px]] | height = 178 см | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|8|12}} | cityofbirth = {{роден во|Вистон|}} | countryofbirth = [[Англија]] | nationality = {{flagsport|ENG}} [[Англија]] | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Marine}} | clubnumber = 9 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Everton}} | years1 = 2011–2017 | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Everton}} | years2 = 2012 | caps2 = 3 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Scunthorpe United}} | years3 = 2013 | caps3 = 4 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Brentford}} | years4 = 2015 | caps4 = 8 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Cardiff City}} | years5 = 2015 | caps5 = 9 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Charlton}} | years6 = 2016 | caps6 = 13 | goals6 = 4 | clubs6 = →{{Fb team Wigan}} | years7 = 2017 | caps7 = 19 | goals7 = 10 | clubs7 = →{{Fb team Oxford United}} | years8 = 2017-2020 | caps8 = 70 | goals8 = 9 | clubs8 = {{Fb team Fleetwood Town}} | years9 = 2019 | caps9 = 13 | goals9 = 3 | clubs9 = →{{Fb team Kilmarnock}} | years10 = 2020 | caps10 = 5 | goals10 = 0 | clubs10 = →{{Fb team Shrewsbury Town}} | years11 = 2020-2021 | caps11 = 46 | goals11 = 21 | clubs11 = {{Fb team Oldham Athletic}} | years12 = 2021-2025 | caps12 = 121 | goals12 = 20 | clubs12 = {{Fb team Salford City}} | years13 = 2025-2026 | caps13 = 21 | goals13 = 3 | clubs13 = {{Fb team Harrogate Town}} | years14 = 2026 | caps14 = 6 | goals14 = 2 | clubs14 = →{{Fb team Fylde}} | years15 = 2026- | caps15 = 0 | goals15 = 0 | clubs15 = {{Fb team Marine}} }} '''Конор Макелени''' ([[англиски]]: ''Conor McAleny'', роден на {{роден на|12|август|1992}} во [[Ливерпул]]) — [[Англичани|англиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Марин|Марин]]. ==Кариера== Макелени дошол во [[ФК Евертон|Евертон]] кога имал само 11-години. Играл во генерацијата на [[ФК Евертон|карамелите]] за играчи до 18 години како и за резервистите.Поради многуте повредени играчи во тимот првиот повик за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] од менаџерот [[Дејвид Мојес]] Макелени го имал за мечот против [[Астон Вила]] на 2 април 2011 г. Билна клупата за тој двобој заедно со своите соиграчи од резервниот тим [[Адам Форшо]] и [[Аристот Нсиала]], но ниту еден од нив не добил шанса да влезе во игра. Бил неискористена замена и во следното коло против [[Вулверхемптон Вондерерс]]. Во јуни 2011 г., Макелени потпишал нов едногодишен договор. Своето деби за првиот тим на [[ФК Евертон|Евертон]] го направил на 10 декември 2011 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] кога во игра се појавил како замена за капитенот [[Фил Невил]] во 76-тата минута. Влегол како резерва и во следното коло заменувајќи го [[Луј Саа]] во ремито 1-1 со [[ФК Норич Сити|Норич]], со што го направил својот прв настап пред домашната публика на [[Гудисон Парк]]. На 23 март 2012 г. бил даден на заем на [[Англиска Лига Еден|тимот од Лига Еден]], [[ФК Сканторп Јунајтед|Сканторп Јунајтед]] до крајот на сезоната 2011-2012. Следниот ден го направил своето деби во натпреварот без голови против [[ФК Нотс Каунти|Нотс Каунти]]. ==Надворешни врски== *[http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny Конор Макелени на Everton FC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924050339/http://www.evertonfc.com/player-profile/conor-mcaleny |date=2015-09-24 }} *[http://www.soccerway.com/players/conor-mcaleny/110667/ Конор Макелени на Soccerway] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Макелени, Конор}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Англиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Брентфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кардиф Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чарлтон Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Виган Атлетик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Флитвуд Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Килмарнок]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шрузбери Таун]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олдам Атлетик]] 60dvwcjg1rl1j6jmx8xgn86wazv4lnh 0 784173 5621263 4455576 2026-08-28T13:27:53Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621263 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = Top Cat | image = [[File:topcat.jpg|250px]] | caption = Top Cat and the gang. Left to right: Benny the Ball {foreground}; Officer Dibble {Behind fence} Brain; Fancy-Fancy; Top Cat; Spook {foreground}; Choo-Choo | genre = [[Comedy]] | format = [[Animated series]] | camera = | picture_format = Color (initially telecast in black and white) | audio_format = | runtime = Between 24 and 27 minutes | creators = [[William Hanna]]<br>[[Joseph Barbera]] | company = [[Hanna-Barbera]] | distributor = [[Screen Gems]] (1961-1974)<br>[[Worldvision Enterprises]] (1983-1991)<br>[[Turner Program Services]] (1991-1998)<br>[[Warner Bros. Television Distribution]] (1998-present) | developer = | producer = [[William Hanna]]<br>[[Joseph Barbera]] | executive producer = | voices = [[Arnold Stang]]<br />[[Allen Jenkins]]<br />[[Maurice Gosfield]]<br />[[Leo De Lyon|Leo DeLyon]]<br />[[Marvin Kaplan]]<br />[[John Stephenson (actor)|John Stephenson]] | narrated = | director = [[William Hanna]]<br>[[Joseph Barbera]] | opentheme = | endtheme = | country = United States | language = English | network = [[American Broadcasting Company|ABC]] | first_aired = {{start date|1961|09|27}} | last_aired = {{end date|1962|04|18}} | status = Ended | num_episodes = 30 | list_episodes = Top Cat#Episode list | chronology = | preceded_by = | followed_by = }} [[Податотека:Top Cat (Hanna-Barbera Production) logo.svg|мини|Лого на филмот]] '''Тошо Мачорот''' е [[цртан филм]] од [[САД]] од студиото [[Хана-Барбера]] за ABC мрежата [[телевизиски канали]]. Серијата се емитуваше во 30 епизоди од 27.09.1961 до 18.04.1962. Денес анимираната серија се емитува на Cartoon Network и Boomerang интернационалните канали за анимирани [[филм]]ови. [[Категорија:Цртани филмови]] ezurysxz9thddq1zx61yk36ok8m3qmo 1 784342 5621319 2178450 2026-08-28T18:39:41Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Разговор:Конор МекЕлени]] на [[Разговор:Конор МакЕлени]] 2178450 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 5621342 5621319 2026-08-28T20:02:30Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Конор МакЕлени]] на [[Разговор:Конор Макелени]]: Правопис 2178450 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 10 845822 5621499 5488687 2026-08-29T09:39:04Z Carshalton 30527 5621499 wikitext text/x-wiki {{football squad | name = Состав на АФК Сандерленд | teamname = АФК Сандерленд | bgcolor = Red | textcolor = White | bordercolor = Gold | list = <div> {{football squad2 player|no=5|name=[[Даниел Балард|Балард]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Дајан Метали|Метали]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Шемсдин Талби|Талби]]}} {{football squad2 player|no=9|name=[[Брајан Броби|Броби]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Нилсон Ангуло|Ангуло]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Крис Риг|Риг]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Тома Меније|Меније]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Лук О'Најен|О'Најен]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Ромен Мандл|Мандл]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Омар Алдерете|Алдерете]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Реинилдо Мандава|Мандава]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Вилсон Исидор|Исидор]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хабиб Диара|Диара]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Норди Мукиеле|Мукиеле]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Сајмон Мур (фудбалер)|Мур]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Робин Руфс|Руфс]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Симон Адингра|Адрингра]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Ноа Садики|Садики]]}} {{football squad2 player|no=28|name=[[Енцо Ле Фе|Ле Фе]]}} {{football squad2 player|no=31|name=[[Мелкер Елборг|Елборг]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Треј Хјум|Хјум]]}} {{football squad2 player|no=34|name=[[Гранит Џака|Џака]] {{Капитен}}}} {{football squad2 player|no=37|name=[[Жослен Та Би|Та Би]]}} {{football squad2 player|no=42|name=[[Аџи Алезе|Алезе]]}} {{football squad2 player|no=46|name=[[Абдула Ба|Ба]]}} {{football squad manager|title=Менаџер|name=[[Режис Ле Бри|Ле Бри]]}} </div>}}<noinclude> {{Squad maintenance|update source= }} [[Категорија:Предлошки за состави на англиски фудбалски клубови|Сандерленд]] [[Категорија:ФК Сандерленд|Состав]] </noinclude> dypjycm1wh6qaavxs3s0mzdogkmlziu 0 971991 5621292 5584434 2026-08-28T17:02:41Z Buli 2648 5621292 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Кадрав пеликан | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003811/0 |title=''Pelecanus crispus''| assessors = [[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=5 July 2012}}</ref> | image = Dalmatian Pelican Pelecanus crispus by Dr. Raju Kasambe DSCN6899 (3).jpg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Пеликановидни]] | familia = [[Пеликани]] | genus = ''[[Пеликани]]'' | species = '''''P. crispus''''' | binomial = ''Pelecanus crispus'' | binomial_authority = [[Карл Фридрих Брух|Брух]], 1832 | range_map = PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png | range_map_caption = Распространетост на кадравиот пеликан }} '''Кадрав пеликан''' или '''бабјак''' ({{науч|Pelecanus crispus}}) —— [[преселба на птици|прелетна]] [[птица]]-гнездилка од семејството [[пеликани]]. Наликува на [[Обичен пеликан|обичниот, розовиот пеликан]], но е покрупен. На темињата и тилот поседува „кадрави“ (извиткани) перја, грлената торба е портокалова, нозете се темносиви, а [[шареница]]та е белкаста. На врвовите на крилјата има малку црни перја. Кадравиот пеликан го има во [[Македонија]], на [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]]. == Физички опис == Оваа огромна птица е најголема од пеликаните и е една од најголемите видови птици: * Должина на телото: околу 180&nbsp;см (од 160 до 183&nbsp;см); * Распон на крилја: околу 3 m (од 290 до 351&nbsp;см); * Должина на крилјата на мажјакот: 72–80&nbsp;см, на женката: 69-72,5&nbsp;см; * Должина на клунот на мажјакот: 42,0-51,0&nbsp;см, на женката: 38,0-42,3&nbsp;см; * Тежина на птиците: од 9,0 до 13,0&nbsp;кг;<ref>Birdlife International</ref><ref name="Burnie">Burnie D and Wilson DE (Eds.), ''Animal: The Definitive Visual Guide to the World's Wildlife''. DK Adult (2005), ISBN 0789477645</ref><ref name= CRC>''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref><ref>''Firefly Encyclopedia of Birds'' by Christopher Perrins. Firefly Books (2003), ISBN 1552977773</ref><ref>{{Наведена книга|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref><ref name="Harrison">Harrison, Peter, ''Seabirds: An Identification Guide''. Houghton Mifflin Harcourt (1991), ISBN 978-0-395-60291-1</ref> * Првостепени летачки перја - 11; * Опашот е краток и прав, од 22 меки опашни пердуви. Должина на опашот кај мажјаците: 23–25&nbsp;см, кај женките: 23&nbsp;см; * Челото е со перја. Просечната тежината од 11.5&nbsp;кг ја прави најтешка птица во светот од својот род, иако најголемите поединци меѓу машките дропли и лебеди можат да бидат потешки и од најголемиот кадрав пеликан.<ref name= CRC/> Исто така, се мисли дека имаат меѓу најголемите распони на крилјата меѓу птиците, конкурирајки им на големите албатроси.<ref name="Harrison"/><ref name= Handbook>del Hoyo, et al., ''Handbook of the Birds of the World. Volume 1: Ostrich to Ducks''. Lynx Edicons (1992), ISBN 978-84-87334-10-8</ref> Донекаде е сличен по изглед на обичниот пеликан, но се разликува од многу други големи видови по тоа што има кадрави пердуви по вратот, сиви нозе и сребрено-бели (наместо чисто бели) перја. Во зима, возрасните пеликани од овој вид преминуваат од сребрено-сива до затемнето кафеаво-сива, крем, боја.<ref name= Arkive>[http://www.arkive.org/dalmatian-pelican/pelecanus-crispus/ Dalmatian pelican videos, photos and facts – Pelecanus crispus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121012062734/http://www.arkive.org/dalmatian-pelican/pelecanus-crispus/ |date=2012-10-12 }}. ARKive. Посетено на 2012-08-22.</ref> Младите птици се сиви и им недостасуваат розовите контури на лицето кои ги има обичниот пеликан. Кадравите пердуви околу челото на овој пеликан можат да формираат облик на W на лицето веднаш над клунот.<ref name= Handbook/> Кога е сезоната на размножување тие имаат портокалово-црвена боја на долната вилица и торбичка на долниот дел од клунот, наспроти жолтата боја на горната вилица.<ref name= Handbook/> Во зима, клунот има загасита жолта боја. Неговиот клун е втор по големина од било која птица, по Австралискиот пеликан. Голата кожа околу очите може да варира од жолта во пурпурна боја.<ref name=Redlist>[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3811 Dalmatian Pelican (Pelecanus crispus) – BirdLife species factsheet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160412100734/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3811 |date=2016-04-12 }}. Birdlife.org (1998-10-03). Посетено на 2012-08-22.</ref> [[File:Pelecanus crispus-20030720.jpg|thumb|left]] [[File:Pelecanus crispus MHNT.ZOO.2010.11.44.4.jpg|thumb|left| ''Pelecanus crispus'']] Покрај стандардните мерки, во споредба со обичниот пеликан, тарзусот (коренот на стапалото) на кадравиот пеликан е незначително пократок, од 11.6 до 12.2&nbsp;см, но неговата опашка и крилја се забележливо поголеми, од 22 до 24&nbsp;см долги и од 68 до 80&nbsp;см секое крило посебно.<ref>[http://avis.indianbiodiversity.org/fauna-of-british-india-2nd-ed-vol-vi-1929/dalmatian-pelican-pelecanus-crispus.html Dalmatian Pelican (Pelecanus crispus)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140426235743/http://avis.indianbiodiversity.org/fauna-of-british-india-2nd-ed-vol-vi-1929/dalmatian-pelican-pelecanus-crispus.html |date=2014-04-26 }}. Avis.indianbiodiversity.org. Посетено на 2012-08-22.</ref><ref>[http://avis.indianbiodiversity.org/pelecaniformes-pelecanidae-pelicans/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus.html Great White Pelican – Pelecanus onocrotalus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120906075502/http://avis.indianbiodiversity.org/pelecaniformes-pelecanidae-pelicans/great-white-pelican-pelecanus-onocrotalus.html |date=2012-09-06 }}. Avis.indianbiodiversity.org. Посетено на 2012-08-22.</ref> Кога кадравиот пеликан е во лет, за разлика од другите пеликани, неговите крилја се сиво-бели со црни врвови.<ref name= Handbook/> Пеликанот е елегантна птица во лет. Кога целото јато на кадрави пеликани е во лет, сите нејзини членови се движат во грациозна синхронија, држејќи ги вратовите назад како жерави. Тоа е најголемото живо суштество што може да лета. Кадравиот пеликан е често тивок, како и повеќето пеликани, иако тие можат да бидат прилично гласни за време на сезоната на парење, кога знаат да бидат доста грлати и гласни вклучувајќи лаење, шуштење и грофтање.<ref name= Arkive/> == Начин на живот == Животниот простор на оваа птица се бреговите обраснати со [[острица]] на морињата, езерата и устијата на реките богати со [[риби]]. Се храни претежно со риба која може да биде и со 50&nbsp;см должина. Дневно јаде околу 1 килограм храна. Прелетува на кратки растојанија. Во лето изгледа многу елегантно. Има држење слично како чапја. Храната ја лови сам или во група од двајца или тројца. Пеликаните пливаат заедно, смирено и полека, сè додека не ја нурнат главата брзо под водата, и не ја заграбат рибата заедно со голема количина вода. Водата се испушта странично од торбичката и рибата е проголтана. Понекогаш можат да се хранат заеднички со други пеликани од насобраните риби во плитките води, па дури можат и да соработувааат додека ловат заедно со кормораните.<ref name= Handbook/> Повремено, пеликанот не може веднаш да ја изеде целата риба која ја внесува во торбичката, затоа ќе ја зачува како резерва за подоцна.<ref name= Arkive/> И други мали мочуришни жители можат да му ја надополнат исхрана, вклучувајќи: ракови, црви, инсекти и мали водни птици и јајца.<ref name= Arkive/> === Размножување === Генерално, меѓу семејствата кои живеат во големи заедници, кадравите пеликани можеби имаат најмала наклонетост за такво живеење. Овој вид, природно се гнезди во мали групи споредбено со другите видови пеликани, дури понекогаш се гнезди потполно сам. Формираат мали колонии од по 250 парови. Повремено, кадравиот пеликан може да се замеша во колониите на обичните пеликани.<ref name= Handbook/> Местата за гнездење обично се острови, лагуни или речни делти, или места испреплетени со густа водна растителност. Поради нивната големина, овие пеликани често ја газат растителноста околу своите гнезда во калливата подлога и поради тоа местата за гнездење стануваат несоодветни за употреба во рок од три години.<ref name=Redlist/> [[Гнездо]]то го гради на работ на водата или на водните пловечки растенија. Гнездото е со средна големина, направено од натрупана трева, трска, прачки и пердуви со димензии од околу 1 метар во длабочина и 63 сантиметри во пречник. Гнездата се кршливи сè додека не бидат зацврстени со измет. Размножувањето започнува во март или април, околу еден месец порано од сезоната на размножување на обичниот пеликан. Снесува од 1 до 6 јајца, но најчесто 2-3 бели јајца. Јајцата тежат меѓу 120 и 195g.<ref>[http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/ducks-geese-pelikanes-and-relatives/pelecanus-crispus Dalmatian Pelican – Pelecanus crispus : WAZA : World Association of Zoos and Aquariums] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304211920/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/ducks-geese-pelikanes-and-relatives/pelecanus-crispus |date=2016-03-04 }}. WAZA. Посетено на 2012-08-22.</ref> Двата родитела лежат на јајцата за време од 30-32 дена. Пилињата се раѓаат голи, но набрзо им растат пердуви. По три недели живот, младите живеат без контрола од родителите, но сè уште се зависни од нив за храна. По шестата недела сами ловат риба, а по десеттата се здобиваат со способност за летање. Успешноста на гнездењето се потпира на локалните природни услови а, од 58% до 100% од испилените млади преживуваат до зрелост. Гнездата обично се обезбедени против грабливци, иако месојадните цицачи кои се хранат со јајца или млади можат да пристапат и до гнездата кога нивото на водата е доволно ниско за да можат да ја преминат, како што е случајот со дивите свињи кои ги растуриле гнездата во Бугарија.<ref name=Redlist/> Шакали, лисици, волци, кучиња и рисови се чести демначи на гнездата кога нивото на водата е намалено. Исто така, и белоопашестите орли можат да ги нападнат пеликаните од колониите барем до моментот на недоволно пораснати пилиња.<ref>Crivelli, A. J. (April 1996). [http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/action_plans/docs/pelecanus_crispus.pdf ACTION PLAN FOR THE DALMATIAN PELICAN (Pelecanus crispus) IN EUROPE]. europa.eu</ref><ref>[http://www.planetofbirds.com/pelecaniformes-pelecanidae-dalmatian-pelican-pelecanus-crispus Dalmatian Pelican (Pelecanus crispus)]. Planet of Birds (2011-06-08). Посетено на 2012-08-22.</ref> Зрелоста за размножување, или половата зрелост се мисли дека се добива на возраст од 3 до 4 годни.<ref name= Handbook/> == Распространетост и статус== Најголема популација од овој пеликан се наоѓа на лагуната [[Каравашта]] во [[Албанија]]. Во [[Македонија]] го има на [[Преспанското Езеро]]. Се среќава и на [[Скадарско Езеро]], каде станал и негов заштитен знак, како и во резерватот [[Сребрна]] во [[Бугарија]]. Во [[Далмација]] целосно исчезнал, а последната далматинска колонија била во долината на реката [[Неретва]]. До [[19 век]] се гнездел и во [[Србија]]. Бројноста на овој вид на пеликан е значително намалена во споредба со [[Обичен пеликан|обичниот пеликан]]. Се смета дека постојат од 10.000-20.000 пеликани од овој вид.<ref name=Redlist/> Наводно, само во Романија, некогаш имало милиони кадрави пеликани. Во текот на 20-от век, овој вид претрпе драматично намалување, а причините за тоа не се целосно јасни. Најверојатна причина е загубата на живеалиштата како резултат на човековите активности, како што се одводнување на мочуриштата за добивање плодни површини. Колониите се редовно вознемирувани од човековата активност, а возрасните пеликани во вакви ситуации привремено ги напуштат гнездата со што ги изложуваат своите млади на опасност од грабливците. Исто така, кадравиот пеликан е убиван од страна на рибарите кои веруваат дека птиците се опасни и ја осиромашуваат рибната популација, а со тоа и нивната егсистенција.<ref name= Arkive/> Додека ваквите убивања генерално се со мал обем, загриженоста дека овие пеликани премногу го експлоатираат рибниот фонд постои на многу места. Другата можна причина за падот на популацијата на овој вид е нивното бесправно ловење. Во [[Монголија]], месното население тајно ги убива овие пеликани и ги користи или продава нивните клунови како торбички за пари, тутун и сл.<ref name= Arkive/> Во еден типичен пазарен ден во Монголија повеќе од педесет пеликански клунови може да се нудат на продажба и тие се сметаат за ретка награда, а за еден пеликански клун, десет коњи и триесет овци се сметаат за добра цена. Поради експлоатација во сите фази на животниот циклус, овој вид е критично загрозен во Монголија, со вкупна популација на помалку од 130 птици.<ref name=Redlist/> Кадравите пеликани редовно слетуваат на електричните водови и погинуваат од електро-удари.<ref name=Redlist/> Во Грција тие често страдаат од големите бродови, обично тие што превезуваат туристи, стануваат немоќни да се хранат и умираат од неисхранетост.<ref name= Handbook/> Почнувајќи од 1994 година, во Европа постојат над илјада парови, повеќето од нив во Грција, но и во Украина, Македонија, Романија, Бугарија и Албанија. Тие се сметаат за исчезнати во Хрватска од 1950 година, иако еден кадрав пеликан беше забележан во 2011 година.<ref>Coleman, Loren. (2011-03-24) [http://www.cryptomundo.com/cryptozoo-news/dalmatian-pelican/ Croatian Dalmatian Pelican Sighted]. Cryptomundo. Посетено на 2012-08-22.</ref> Единствената голема колонија која е преостаната, е на езерото Микри во Грција, со околу 1.400 парови, и околу 450 парови во делтата на Дунав.<ref name=Redlist/> Земја со најголем број парови за размножување во денешно време, вклучувајќи околу 70% од паровите или можеби повеќе од 3.000 парови, е Русија.<ref name=Redlist/> Се смета дека во светот, постојат околу 3.000-5.000 парови за размножување. Во еден извештај се прикажани приближно 8.000 кадрави пеликани во Индија, но излезе дека биле грешно идентификувани, односно тоа била колонија од обични пеликани.<ref name= Handbook/> Кадравиот пеликан е еден од видовите опфатен со Спогодбата за заштита на африканско-евроазиските миграциски водни птици (AEWA). Преземени се мерки за заштита во корист на видот, особено во Европа.<ref name=Redlist/> Иако тие нормално се гнездат на земја, во Турција, Грција, Бугарија и Романија, со цел да ги охрабрат да се размножуваат, на кадравите пеликани им се прават гнезда и на посебни платформи.<ref name= Handbook/> Во овие земји, во реоните блиску до колониите, далеководите се посебно означени или пак демонтирани. Освен тоа, менаџирањето со нивото на водите и образовните програми може да бидат од корист на локално ниво. И покрај напорите што се преземаат во Азија постои многу поголема стапка на бесправно ловење, застрелување и уништување на природните живеалишта на пеликанот со што напорите за заштита се отежнуваат. Во 2012 година, кога невообичаено студените зимски услови предизвикаа замрзнување на Каспиското Море со смрт од глад умреа најмалку дваесет кадрави пеликани. И покрај првичните обиди на локалните власти да ги обесхрабрат, луѓето им помогнаа на пеликаните со риба и прихранување, и очигледно овозможија на огромен број пеликани да ја преживеат зимата.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17117482 Trapped Dalmatian pelicans hand-fed in frozen Caspian Sea]. Bbc.co.uk (2012-02-21). Посетено на 2012-08-22.</ref> == Поврзано == * [[Список на птици во Македонија]] == Наводи == <references/> [[Категорија:Пеликани]] [[Категорија:Пеликановидни]] [[Категорија:Птици на Македонија]] pnqp6qe9p0hc6nbu5d8gpktnvcijqxj 0 972448 5621429 5198486 2026-08-29T02:43:31Z ~2026-47120-07 136309 /* Конроверзи */ ситна поправка 5621429 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox song | name = А бре, Македонче | cover = | alt = | type = | artist = <br>[[Никола Бадев]] и [[Александар Сариевски]],<br>[[Танец (ансамбл)|Танец]], [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]], [[Балкан Бенд]] | album = <br>„Танец (1974)“, „Звучен ѕид“ (1986) | EP = | language = [[македонски јазик|македонски]] | written = 1941 | published = | released = | format = | recorded = | studio = [[ПГП-РТБ]], [[Југотон]] | venue = | genre = [[македонска народна музика]], [[џез-фузија]] | length = 03:33 (1986) | label = | writer = | composer = [[Ордан Михајлоски - Оцка]] | lyricist = [[Коле Чашуле]],<br>[[Крсте Црвенковски]] | producer = | prev_title = | prev_year = | title = | next_title = | next_year = }} '''''А бре, Македонче''''' — [[македонски народни песни|македонска народна песна]], од патриотски, борбен карактер, химна на партизанското движење во [[Македонија]], која потекнува од периодот на [[НОБ]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Песната е многу популарна и денес се смета за народна песна, иако е создадена од [[Крсте Црвенковски]], [[Коле Чашуле]] и [[Ордан Михајлоски - Оцка]]<ref name="LXVII 2012">''„А бре, Македонче“ е постара од химната'' - печатено издание на весникот „Нова Македонија“, број 22,545, година LXVII, сабота-недела 30.03/01.04.2012, стр. 19</ref>. Таа е напишана во [[Прилеп]]ско, два месеци пред македонската химна [[Денес над Македонија]]. Песната е создадена во периодот меѓу [[23 октомври]] и [[8 ноември]] [[1941]] година, кога ја имала својата прва изведба во прилепското село [[Царевиќ]], на првиот народен собир (митинг) во фашистички поробената [[Македонија]].<ref name="LXVII 2012"/><ref name="zenitprilep.com.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zenitprilep.com.mk/arhiva/3218-2012-03-18-00-27-00.html |title=„А бре, Македонче“ пишувана од прилепчани |accessdate=2020-10-20 |archive-date=2021-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001175442/http://www.zenitprilep.com.mk/arhiva/3218-2012-03-18-00-27-00.html |url-status=dead }}</ref> Хроничарите на [[НОБ]], [[Коце Солунски]] и [[Љубен Георгиески - Љупта]], во своите дела и сведоштва за формирањето на [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|првиот прилепски партизански одред „Гоце Делчев“]] и неговото дејствување, зборуваат и за создавањето на оваа песна. На [[23 октомври]] [[1941]] година, при формирањето на партизанскиот одред „Гоце Делчев“ во месноста кај манастирот кај велешкото село [[Степанци]], тројца борци добиле задача да создадат песна, што ќе биде химна на одредот и со која требало да се изидигнува борбениот морал на борците, а воедно, да се поттикнува населението за вклучување во партизанското движење.<ref name="LXVII 2012"/><ref name="zenitprilep.com.mk"/> Задачата им била доверена на [[Крсте Црвенковски]], [[Коле Чашуле]] и [[Ордан Михајлоски - Оцка]]. Овие борци не биле случајно избрани. Крсте Црвенковски како политички комесар на одредот имал задача да испрати порака до борците и народот за помасовно учество во борбата, Коле Чашуле со својата писателска дарба дал придонес во составувањето на текстот, а Ордан Михајлоски - Оцка кој бил талентиран и образуван виолинист учествувал во создавањето на музиката за песната.<ref name="LXVII 2012"/> ==Одлики== Оваа песна е постојано присутна и употребувана во секојдневното општествено живеење на [[Македонија]] и [[Македонци|македонскиот народ]]. Аранжманот е најчесто во 3/4 такт,<ref>[http://www.pelister.org/folklore/songs/pdf/0231.pdf Партитури и текст]</ref> снимена од многу изведувачи. Таа се изведувала во првиот македонски игран [[филм]] „[[Фросина]]“ во [[1952]] година по аранжман на композиторот [[Трајко Прокопиев]], како и во македонскиот игран филм „[[До победата и по неа]]“ од [[1966]] година.<ref name="LXVII 2012"/> Популарен е и дуетот на македонските изведувачи на народни песни [[Никола Бадев]] и [[Александар Сариевски]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=EZJN_0vpenA на YouTube]</ref>, а мешаната група и народниот оркестар на [[Танец (ансамбл)|Танец]] ја издале на винил албум во [[1974]] година во издание на ПГП-РТБ.<ref>[https://www.discogs.com/Tanec-Tanec/release/6249534 на discogs.com]</ref> Песната е снимена и од [[Леб и сол (музичка група)|Леб и сол]], за првпат објавена во албумот „[[Звучни зид (музички албум)|Звучен ѕид]]“ (''Zvučni zid'') од [[1986]] година,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzichkiregistar.com/AlbumDetails.aspx?id=16213 |title=на ВБУ музички регистар |accessdate=2020-10-20 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022003333/https://www.muzichkiregistar.com/AlbumDetails.aspx?id=16213 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9O1jsbCruj0&list=PLvPcLX0H91zFPyq1kU8jLTjTpR6H8r13S&index=11 на YouTube]</ref> понатаму преработувана и толкувана во инструментална форма од македонскиот виртуоз на гитара [[Влатко Стефановски]], и [[Гарабет Тавитијан]] со неговата група „Парамециум“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzichkiregistar.com/AlbumDetails.aspx?id=19427 |title=на ВБУ музички регистар |accessdate=2020-10-20 |archive-date=2020-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023033739/https://www.muzichkiregistar.com/AlbumDetails.aspx?id=19427 |url-status=dead }}</ref> ==Текст== ===''Првобитен текст:''<ref name="LXVII 2012"/><ref name="zenitprilep.com.mk"/>=== А бре, Македонче, каде се спремаш?<br> Бојот те чека, бој за слобода. Бој за слобода, за Македонија,<br> за Македонија, земја поробена. Мажи накитени, жени наредени,<br> в борба ми одат, борба за слобода. Нека разберат денешните тирани,<br> Македонско име нема да загине! ===''Алт:''=== А бре Македонче, за каде се спремаш?<br> Борба те чека, борба за слобода.<br> Борба за слобода, за Македонија,<br> за Македонија, земја поробена. Момци наредени, моми накитени,<br> борба ќе одат, борба за слобода.<br> Борба за слобода, за Македонија,<br> за Македонија, земја поробена. Нека разберат клетите фашисти,<br> македонско име нема да загине! ==Контроверзи== Со текот на времето се појавиле различни верзии на текстот, посебно во последните строфи на песната. Во сите верзии на песната првите 2 строфи се непроменети во сите верзии до ден денешен. Со појавувањето во одредени филмови, на телевизија и во одредени музички преработки, направена е измена во претпоследниот стих со зборовите „Нека разберат, клетите фашисти“. Оваа песна е позната навивачка песна која често се пее на натпреварите во кои играат репрезентациите на [[Македонија]] или на натпревари меѓу клубови во кои играат [[Македонци]] и [[Албанци]]. Претпоследниот стих е заменет со текстот „Нека разберат, клетите ''шиптари''“, што е со отворена погрдна конотација и говор на омраза, по што се користи и како повод и причина од албанските навивачи и шовинисти за „возвраќање“ со акти на насилство и говор на омраза, на што редовно реагираат и протестираат интелектуалци, новинари, политички партии, невладини организации и здруженија на Албанци и Македонци. Посебно значење и популарност оваа песна добива и во современите услови на негирање на македонското име и идентитет во наметнатиот [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција]], со своите стихови „македонско име нема да загине“.<ref name="LXVII 2012"/> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://pesna.org/song.php?id=130 А бре, Македонче (текст и музика) на pesna.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180831081432/http://pesna.org/song.php?id=130 |date=2018-08-31 }} * [http://www.zenitprilep.com.mk/arhiva/3218-2012-03-18-00-27-00.html „А бре, Македонче“ пишувана од прилепчани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211001175442/http://www.zenitprilep.com.mk/arhiva/3218-2012-03-18-00-27-00.html |date=2021-10-01 }} [[Категорија:Македонски песни]] [[Категорија:Македонски народни песни]] 3iif14hgfaqzrgmwkhy7pgkondqlyfs 0 1044306 5621406 5619349 2026-08-28T22:22:48Z Dandarmkd 31127 5621406 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Зграда на Вилаетскиот конак „Уќумат“ во Скопје.jpg|мини|десно|Зградата на Уќуматот]] '''Вилаетскиот конак „Уќумат“''' — поранешна административна зграда и споменик на културата во [[Скопје]]. Се наоѓа во северниот дел од [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]], веднаш до зградата на [[Стара турска пошта|Старата турска пошта]] и во непосредна близина на [[Црква „Св. Спас“ - Скопје|црквата „Св. Спас“]]. Изграден е кон крајот на [[XIX век]] и во него била сместена највисоката вилаетска управа, откако во 1888 година, во Скопје било преместено седиштето на [[Косовски Вилает|Косовскиот Вилает]] од [[Приштина]] и во градот останало сè до 1912 година. Во тој период, од уметничко-занаетчиското училиште „Ислахана“ била преместена и печатницата на косовскиот вилает која била сместена во посебно утврдени простории од конакот. Објектот претрпел сериозни оштетувања во [[Скопски земјотрес 1963|земјотресот од 1963 година]], по којшто бил реконструиран и денес служи за деловна цели. Градбата е изградена во духот на [[Исламска архитектура во Македонија|исламската архитектура]]. Нејзината основа е во облик на правоаголник, а се состои од приземје и кат.<ref>[http://kartoni.skopskonasledstvo.skopje-3d.mk/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=139 Вилаетски конак „Уќумат“]{{Мртва_врска|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Скопско наследство.</ref> == Поврзано == * [[Косовски Вилает]] * [[Стара скопска чаршија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|Seat of the Vilayet of Kosovo, Skopje}} {{coord|42|0|5|N|21|26|5|E|type:landmark_region:MK|display=title}} {{Стара скопска чаршија}} {{КНМ-Чаир}} [[Категорија:Згради и градби во Скопје]] [[Категорија:Стара скопска чаршија]] [[Категорија:Знаменитости во Скопје]] 91315thbbt8k65e4z9q6ed5x0c24ycu 0 1044309 5621401 5097748 2026-08-28T21:55:09Z Dandarmkd 31127 5621401 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Зграда на Старата турска пошта во Скопје.jpg|мини|десно|250п|Зградата на Старата турска пошта]] '''Старата турска пошта''' — поранешна административна зграда и споменик на културата во [[Скопје]]. Сместена е меѓу [[Вилаетски конак „Уќумат“|Вилаетскиот конак „Уќумат“]] и [[Мустафа-пашина џамија|Мустафа-пашината џамија]], спроти тврдината [[Скопско кале|Кале]]. Зградата е изградена на крајот од [[XIX век]], за што сведочи натписот на камената плоча поставена над влезната врата. Во времето на нејзината изградба, таа била првата турска [[телеграф]]ана во градот.<ref>[http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1425&stID=10568&pR=12 Заводот за заштита на спомениците ќе поднесе кривична пријава против Рубин кармин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305082733/http://star.utrinski.com.mk/?pBroj=1425&stID=10568&pR=12 |date=2016-03-05 }}, ''[[Утрински Весник]]'', 16 октомври 2006.</ref> Првобитно, објектот имал правоаголна основа и се состоел од приземје и кат, а подоцна бил дограден уште еден кат. Како последица на [[Скопски земјотрес 1963|Земјотресот од 1963 година]], објектот бил оштетен и со неговата рекнструкција бил отстранет доградениот кат.<ref>[http://kartoni.skopskonasledstvo.skopje-3d.mk/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=141 Стара турска пошта] {{Семарх|url=https://archive.today/20120715133630/http://kartoni.skopskonasledstvo.skopje-3d.mk/index.php?option=com_content&view=frontpage&Itemid=141 |date=2012-07-15 }}, Скопско наследство.</ref> == Поврзано == * [[Турска пошта]] * [[Стара скопска чаршија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Ottoman post office building, Skopje}} {{coord|42|0|5|N|21|26|5|E|type:landmark_region:MK|display=title}} {{Стара скопска чаршија}} {{КНМ-Чаир}} [[Категорија:Згради и градби во Скопје]] [[Категорија:Стара скопска чаршија]] j8qmb09q7hrn4pd3yesae1xrkw9tn78 0 1061836 5621261 5472274 2026-08-28T13:22:48Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621261 wikitext text/x-wiki {{инфокутија дубниум}} [[Податотека:Deuterium-tritium fusion.svg|мини|Дијаграм на девтериумско-тририумска фузија]] '''Дубниум''' (Db, лат. dubnium), претходно неговото име било [[унилпентиум]] ([[Unp]]) и [[ханиум]] ([[Ha]]), е [[преоден метал]].<ref>Housecroft C. E., Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131755536.</ref> Името го добил по рускиот град [[Дубна]]. Најверојатно поседува изотопи чии атомски маси се наоѓаат измеѓу 257 до 262. Изотопите 260 и 261 најверојатно се добиени во [[1967]] [[година]] од страна на [[Иван Курчатов]] во рускиот град [[Дубна]] со бомбардирање на изотопот 249 [[Cf]] од јардо на изтоп 15 азот. Со сличен експеримент кој е извршен од страна на Adrew Ghiorso во [[1969]] [[година]] на универзитетот во [[Берклиј]] во [[Калифорнија]] е добиен изотопот 262. Резултатите на Adrew Ghiorso се разликуваат од оние на Курчатов и затоа на русите им се оспорувало да бидат првите кои го добиле овој елемент. Русите најверојатно и не биле сигурни на својот успех затоа што не се обиделе да дадат име на овој елемент. Американците го користеле називот кој го предложил [[Алберт Гиорсо]]: [[ханиум]] (од презимето [[Ото Хана]]). Сепак името на елементот е сменето во дубниум затоа што е откриен во [[Дебн]]. Овој елемент не се јавува во природата. До сега се добиени само неколку негови атоми. Се претпоставува дека дубниумот се наоѓа во сонцето и на уште некои ѕвезди со средна големина. Неговите физички и хемиски својста не се познати, но се претпоставува дека тој е метал со слични својства како и [[ванадиум]].<ref>Parkes, G.D. & Phil, D. (1973). Melorova moderna neorganska hemija. Beograd: Naučna knjiga.</ref> Неговата [[електронска конфигурација]] исто така не е позната затоа што е добиен во облик на [[плазма]]. Според правилата конфигурацијата би требала да биде: радон + 5f146d37s2. == Наводи == {{наводи}} {{Компактен периоден систем}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дубниум| ]] [[Категорија:Преодни метали]] [[Категорија:Хемиски елементи]] [[Категорија:Дубна]] [[Категорија:Вештачки елементи]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 9qja7g74zr9b6mmx22exdlsf41x077u 0 1065926 5621467 5412951 2026-08-29T06:22:53Z Vlad5250 77190 обновување 5621467 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Област во Украина | име = Кировоградска Област<ref>{{Cite book|last1=Syvak|first1=Nina|last2=Ponomarenko|first2=Valerii|last3=Khodzinska|first3=Olha|last4=Lakeichuk|first4=Iryna|date=2011|editor-last=Veklych|editor-first=Lesia|others=scientific consultant Iryna Rudenko; reviewed by Nataliia Kizilowa; translated by Olha Khodzinska|title=Toponymic Guidelines for Map and Other Editors for International Use|url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/Toponymic%20guidelines%20PDF/Ukraine/Verstka.pdf|page=20|access-date=2020-10-06|website=[[United Nations Statistics Division]]|publisher=DerzhHeoKadastr and Kartographia|publication-place=Kyiv|isbn=978-966-475-839-7}}</ref> | изворно име = Кіровоградська область | знаме = Flag of Kirovohrad Oblast.svg | местоположба = Map of Ukraine political simple Oblast Kirowohrad.png | опис = Карта на Украина, Кировоградската Област е означена со црвено | админ = [[Кропивницки]] | јазици = [[Украински]] | површина = 24.588<ref>Статистичний збірник «Регіони України» 2016. Частина І / За редакцією І. М. Жук. Відповідальний за випуск М. Б. Тімоніна. — К.: Державна служба статистики України, 2016. (укр.)</ref> | население = {{Ua-pop-est2022|903.712|.}}<ref>{{Cite web|title=Валовии регіональнии продукт|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2023/05/zb_vrp_2021.xlsx}}</ref> | попис = | реони = 4 | регистер = ВA, HA, ХА, ЕА | управител = Андриј Рајкович }} [[Податотека:VoznesenskyiSobor.JPG|мини|Катедрална црква во Бобринец]] '''Кировоградска Област''' ({{langx|uk|Кіровоградська область}}; исто така се нарекува ''Кировоградшчина'' - украински: ''Кіровоградщина'') — област ([[покраина]]) во централниот дел на [[Украина]]. Административен центар на [[област]]а е градот [[Кропивницки]]({{Langx|uk|Кропивниччина}})).<ref>{{Cite web|date=5 February 2019|title=The Opinion of the Constitutional Court of Ukraine in the case of renaming the Kirovohrad oblast is given|url=https://ccu.gov.ua/node/17120|website=Українське право - інформаційно-правовий портал}}</ref> == Географија == Кировоградската Област има вкупна површина од 24.588 км². На запад се граничи со [[Виничка Област|Виничката Област]] и [[Одеска Област|Одеската]], на север со [[Черкаска Област|Черкаската]], на југ со [[Николаевска Област|Николаевската]], а на исток со [[Днепропетровска Област|Днепропетровската Област]]. Во областа има 991 село и 12 града. Најголемата река: [[Днепар]], други значајни реки во областа се: [[Тјасмин]], [[Ингулец]], [[Јатран]]. == Демографија == Според пописот на населението во [[2001]] година, во Кировоградска Област живеат најмногу [[Украинци]] (90,13%), а останатите се [[Руси]] (7,46%), [[Молдавци]], [[Белоруси]], [[Ерменци]], [[Евреи]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.kr-admin.gov.ua/start.php Службена страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220118131139/http://kr-admin.gov.ua/start.php |date=2022-01-18 }} {{uk}} {{en}} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Области во Украина]] [[Категорија:Кировоградска Област| ]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1939 година]] fynkv87e8mr18mzfxhbx9jsgeucepce 0 1076526 5621333 5600557 2026-08-28T19:22:50Z Buli 2648 5621333 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Орел змијар | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Short-toed Snake-Eagle in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg | range_map = Circaetus gallicus distribution map.png | range_map_width = | range_map_caption = <br/>{{legend0|#2BFF2B|Лето|border=solid 1px black}}{{legend0|#008000|Постојан жител|border=solid 1px black}}{{legend0|#007EFE|Зима|border=solid 1px black}} | image_width = | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Соколовидни]] | familia = [[Јастреби]] | subfamilia = [[Орли змијари]] | genus = [[Орел змијар (род)|Орел змијар]] | species = '''Орел змијар''' | binomial = ''Circaetus gallicus'' | binomial_authority = ([[Јохан Фридрих Гмелин|Gmelin]], 1788) }} [[Податотека:CircaetusFoot.png|мини|десно|200п|Кратките прсти на орелот змијар]] '''Орел змијар''' ({{науч|Circaetus gallicus}}), познат и како '''краткопрст орел''' — средноголема птица грабливка од семејството [[соколовидни]] која вклучува многу други денски [[граблива птица|грабливки]] како [[соколи]]те, [[орли]]те, [[јастреби]]те и [[мршојадци]]те. Оваа птица се среќава и во [[Македонија]]. ==Распространетост== Овој вид птици се од [[Стар Свет|Стариот Свет]] кој се раширил низ [[Средоземје]]то, [[Русија]] и [[Блискиот Исток]], како и на делови од Азија, претежно во [[Индија]], како и уште подалеку, на неколку [[индонезија|индонезиски]] острови. Оние кои живеат на северниот крај на Средоземјето и во други делови на Европа се селат главно во [[потсахарска Африка]], северно од [[екватор]]от, напуштајќи го живеалиштето во септември-октомври, а се враќаат во април-мај. Орелот змијар што живее на Блискиот и [[Далечен Исток|Далечниот Исток]] се постојани жители, односно не се птици [[преселници]]. Во Европа најбројни се во Шпанија кај што се честа појава, но на другите место е реткост да се видат. Во Британија, на пример, за првпат е регистрирана во октомври 1999 година. ===Живеалиште=== Орелот змијар живее на отворено, кај обработливите [[рамница|рамнини]], сувите каменести [[листопадно растение|листопадни]] грмушести области и подножја, како и во [[полупустина|полупустински]] области. Тие бараат дрва за вгездување. ==Опис== Возрасните единки се долги 62-67 см со [[распон на крилја]]та од по 170-185 см и тежат 1,2 - 2,3 кг.<ref>Del Hoyo, J. Elliott, A. and Sargatal, J. (1994) Handbook of the Birds of the World, Volume 2: New World Vultures to Guineafowl Lynx Edicions Barcelona</ref> Се препознаваат по долната доминантна бела страна, а горните делови се сивкасто-кафени. Брадата, вратот и горниот дел се окер, земјено кафена боја. Дополнителни показатели дека се работи за орел змијар се и заоблената глава како на був, светложолтите очи и светло поткрило. Орелот змијар е вистински летач кој поминува повеќе време во лет од повеќето други членови од неговиот род. Сакаат да летаат над падини, врвови и свлечишта и ловат најчесто од положба над 550 м. Кога се на отворен терен често лебдат како соколи. Литањето се одвива при полн распон на крилата. ==Поведение== ===Исхрана=== Нивниот плен се претежно [[влекачи]], главно [[змии]], но исто така и по некој [[гуштер]]. Понекогаш тие се плеткаат со поголеми змии и настанува битка на теренот.<ref>{{наведена книга|url=http://www.archive.org/stream/birdsofindiabein01jerd#page/76/mode/2up|page=77|author=Jerdon, TC| title= The Birds of India. Volume 1|publisher=Military Orphan Press| year= 1862}}</ref> Повремено, тие ловат мали цицаци до големина на зајак и ретко птици и големи инсекти. ===Огласување и размножување=== Овој орел е начелно многу тивок. Во одредени прилики, прави варијации од разни свиркачки ноти. Снесува само едно [[јајце]], и е долговечен, живеејќи над 17 години. Присуството на орелот змијар е многу изретчено во Европа, и е многу редок, а во некои земји неговата бројка и понатаму опаѓа, поради промените во земјоделството и искористувањето на земјиштето. Затоа бара да биде заштитен вид. Во Средниот и Далечниот Исток, видот не е загрозен. ==Галерија== <gallery> Податотека:Short Toed Snake Eagle.jpg Податотека:Short-Toed_Snake_Eagle_(Circaetus_gallicus)_in_Kawal_WS,_AP_W_IMG_2267.jpg Податотека:Short-Toed Snake Eagle (Circaetus gallicus) in Kawal WS, AP W IMG 2265.jpg Податотека:Short-Toed_Snake_Eagle_(Circaetus_gallicus)_in_Kawal_WS,_AP_W2_IMG_2266.jpg Податотека:Short-toed snake eagle (Circaetus gallicus), Potokaki Wetland.jpg Circaetus gallicus MHNT.ZOO.2010.11.87.5.jpg |Museum specimen </gallery> ==Наводи== {{наводи}} * {{МСЗП2006|assessors=BirdLife International|year=2006|id=49346|title=Circaetus gallicus|downloaded=12 мај 2006}} ==Надворешни врски== * [http://short-toed-eagle.net/ Портал за орелот змијар] {{en}} * [http://www.ibercajalav.net/img/111_Short-toed_EagleCgallicus.pdf „Стареење и полови односи на орелот змијар“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110723152631/http://www.ibercajalav.net/img/111_Short-toed_EagleCgallicus.pdf |date=2011-07-23 }} - Хавиер Бласко-Зумета и Герд-Михаел Хајнце {{en}} [[Категорија:Орли змијари| ]] [[Категорија:Јастреби]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Таксони опишани од Јохан Фридрих Гмелин]] lem9yvqdoqvs6yzvu1pp8bpnoqmj09w 0 1091100 5621284 5543212 2026-08-28T15:16:20Z SpectralWiz 106165 5621284 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Никола |слика = Црква „Св. Никола“ - Кичиница 2.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Тетовско-гостиварска |намесништво = Гостиварско |парохија = Мавровска |координати = {{Coord|41|41|37.1|N|20|43|25.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Кичиница |општина = Маврово и Ростуше |држава = Македонија |патрон = [[Свети Никола]] |изградба = |завршено = XIX век |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Никола''' — единствена и главна [[Црква (градба)|црква]] во [[Горна Река|горнореканското]] село [[Кичиница]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=55}}</ref> Патронот на црквата се слави на денот на Свети Никола Летен, односно на [[22 мај]] секоја година, кој воедно е и селска слава.<ref>Мирчевска, М. П. (2009). „Празнувања на горнореканците поврзани со народната религија“. ''ЕтноАнтропоЗум'', 6: 190-218.</ref> == Историја == Црквата била изградена во XIX век. Иконите на [[иконостас]]от биле изработени во 1849 и 1850 година. Од нив, 32 се забележани и заштитени во [[Републички завод за заштита на спомениците на културата|Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата]], од кои 14 се со потпис на [[Дичо Зограф]], а 18 од непознати автори.<ref name="грозданов">Грозданов, Ц. (2005). „Нови прилози за културата и уметноста од XIX век во Западна Македонија, Прилози XXXVI 2“. Одделение за општествени науки, МАНУ. Скопје, Македонија. стр. 46</ref> Од информативната табла поставена над влезната порта од дворот на црквата може да се забележи дека во 2004 година е одобрен проект за обновување на објектот и истиот бил завршен во 2007 година. Во мај 2014 година, црквата била ограбена и од неа биле одземени четири дрвени икони.<ref>„[https://kanal5.com.mk/articles/205284/krazhba-vo-crkvata-sveti-nikola-vo-mavrovo-rostushe-ukradeni-4-ikoni Кражба во црквата Свети Никола во Маврово Ростуше – украдени 4 икони]“. ''[[Канал 5 Телевизија|Канал 5]]''. 15 мај 2014.</ref> == Архитектура == Градбата има правоаголна основа со полукружна [[апсида]] во задниот дел. Влезната врата е сместена на западната страна, а непосредно пред неа се издига дрвената [[камбанарија]]. На ѕидовите од црквата има повеќе прозорци. Црквата е градена од тврд материјал, камен и дрво, од познатите мајстори на мијачката градителска тајфа. Внатрешноста на црквата е живописана, а во живописувањето рабоел и познатиот дебарски мајстор Дичо Зограф.<ref name="грозданов"/> Дворот на црквата е ограден со камена ограда и во него се сместени селските [[гробишта]]. == Икони == Во црквата се сочувани неколку хартиено-графички икони, меѓу кои бакрорезот на [[Свети Ѓорѓи Јанински|Свети Георгиј Јанински]], [[Свети Никола]], [[Архангел Михаил]] како ја зема душата на грешникот, како и иконата на [[Свети Јован Претеча]] со сцени од неговото житие.<ref name="огледало">„Графичката икона на Свети Георгиј Јанински од црквата во Кичиница“. ''Огледало''. декември 2017.</ref> [[Податотека:Sv. Gjorgji Janinski od Kičinica.png|мини|лево|170п|Графичката икона на Свети Георгиј Јанински]] Најинтересна меѓу нив е онаа на новомаченикот Свети Георгиј Јанински. Најстарата икона на овој светец е создадена десетина дена по неговата маченичка смрт, на [[30 јануари]] [[1838]] година од страна на зографот Михаил Зикос од Хјониадес и на неа новомаченикот е насликан со [[фес]] на главата. Житието, пофалното слово и службата се составени во текот на 1838 година од јеромонахот Хрисант Лаинас од Коница. Иконата на Свети Георгиј е целосно сочувана со незначителни оштетувања во долниот дел, каде што делумно е оштетен приложничкиот запис. На иконата доминира фигурата на Георгиј Јанински, претставен во народна епирска одежда и на главата има фес со пискул. Во десната рака држи крст, а во левата рака палмово гранче како знак на неговото мачеништво. Над неговата глава испишан е натписот на [[грчки јазик|грчки]] „Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ο ΝΕΟΜΑΡΤΥΣ ΟΕΖΖΙ ΩΑΝΝΗΝΩΝ“. Во горниот дел на иконата, носени на облаци, претставени се: Христос, кој го благословува новомаченикот, и од спротивната страна ангелот Господов, кој го носи маченичкиот венец. Зад фигурата на Свети Георгиј Јанински е ведутата на градот [[Јанина]] со ѕидините, профаните градби и претстави на цркви, куполни градби и џамија. Над ведутата на градот Јанина испишана е натписот на [[старословенски јазик|старословенски]] „СТЫЙ ГЕωРГЫЙ НОВІИ МҮЧНИКЪ Σ ЯАІНИНО“. Во долниот дел на иконата, до нозете на Свети Георгиј Јанински, претставена е и црквата „Св. Атанасиј“ (грчки: Η ΕΚΚΛΗΣΙΛ ΤΥ ΑΓΙΥ), каде што по неговата смрт се положени неговите мошти, како и чудото што се случило пред црквата. Странично претставени се четири сцени од животот на светецот — од едната страна е Свети Георгиј пред турските старешини, на втората мачењето на светителот со ставање на камена плоча на неговите гради, а од спротивната страна се сцените на испрашувањето на Свети Георгиј пред турските старешини и маченичката смрт на светецот со бесење. Под претставата на светителот испишан е ктиторскиот натпис на грчки „ΔΑΠΑΝΗΣ ΦΙΛΑΡΕΤΥ ΜΝΧΥ ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ ΠΑΤΡΙΣ ΜΑΙ ΤΥ ΕΙΣ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ“.<ref name="огледало"/> Благодарениe на сочуваниот ктиторски натпис и споредбата со идентичната икона објавена во корпусот на графички икони од Дори Папастрату, како време на нејзина изработка може точно да се одреди 1845 година. Иконата, односно бакрорезот, е настаната по порачка на монахот Филарет од скитот на црквата Света Троица од [[Света Гора]], а како бакрорезец се потпишал златарот Георги Статис Каларитис.<ref name="огледало"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Викиекспедиција Река 79.jpg|Поглед на црквата со околината Податотека:Sv. Nikola od Kičinica (2).jpg|Јужната страна на црквата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Кичиница 4.jpg|Источната страна на црквата Податотека:Црква „Св. Никола“ - Кичиница 3.jpg|Апсидата на црквата Податотека:Влезна врата на црквата „Св. Никола“ - Кичиница.jpg|Влезната врата на црквата Податотека:Камбанарија на црквата „Св. Никола“ - Кичиница.jpg|Камбанаријата на црквата Податотека:Камбанарија пред влезот на црквата „Св. Никола“ - Кичиница.jpg|Камбанаријата со влезната врата Податотека:Влезна порта на црквата „Св. Никола“ - Кичиница.jpg|Влезната порта од дворот на црквата Податотека:Гробишта во Кичиница.jpg|Селските гробишта Податотека:Sv. Nikola od Kičinica (6).jpg|Информативна табла над влезната порта </gallery> == Поврзано == * [[Кичиница]] * [[Тетовско-гостиварска епархија]] * [[Тетовско архијерејско намесништво]] * [[Мавровска парохија]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Nicholas Church (Kičinica)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никола, Кичиница}} [[Категорија:Кичиница]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Никола во Македонија|Кичиница]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] fonusvvviyqnua1cylyb9u8odykhuij 0 1104321 5621472 5412949 2026-08-29T06:36:50Z Vlad5250 77190 поправка на правопис 5621472 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Свято-Успенський кафедральний собор, Полтава.jpg|мини|Катедрала во Полтава]] '''Полтава''' ({{langx|uk|Полтава}}) — град на реката [[Ворскла]] во централниот дел на [[Украина]]. Тој е [[Главен град|административен центар]] на [[Полтавска Област|Полтавската Област]]. Градот бил основан уште во 9 век, и одиграл важна културно-општествена улога во [[историјата на Украина]]. == Демографија == == Религија == === Храмови === == Култура == == Спорт == [[File:Panoramio - V&A Dudush - Стадион Ворскла.jpg|thumb|250px|Центральний стадион «[[Ворскла (стадион)|Ворскла]]»]] == Сообраќај == === Автобус === === Тролејбус === === Железнички сообраќај === == Туризам == === Музеи === == Стопанство == == Образование == == Збратимени градови == == Галерија == <gallery> Податотека:| </gallery> == Поврзано == {{Портал|Украина}} * [[Градови во Украина]] == Надворешни врски == {{Sister project links}} * [http://www.rada-poltava.gov.ua/ Администрација на Полтава] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090925222308/http://www.rada-poltava.gov.ua/ |date=2009-09-25 }} {{uk}} {{Украина-гео-никулец}} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Полтава| ]] [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Градови во Полтавската Област]] [[Категорија:Населени места основани во 9 век]] stmgwacu10ifgucjbfh9y01t3vqkn3q 0 1106928 5621312 4651361 2026-08-28T18:25:35Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621312 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bel et sombre Cannes 2010.jpg|мини| висок, црн туѓинец Кан 2010]] '''Ќе запознаеш висок, црн туѓинец''' ([[англиски]]: ''You will meet a tall dark stranger'') е американско-шпански игран [[филм]] од [[2010]] година, во [[режија]] на [[Вуди Ален]] (''Woody Allen''), кој исто така е автор и на [[сценарио]]то. Главните улоги во филмот ги толкуваат: [[Наоми Вотс]] (''Naomi Watts''), [[Антонио Бандерас]] (''Antonio Banderas''), [[Ентони Хопкинс]] (''Anthony Hopkins''), [[Џош Бролин]] (''Josh Brolin''), Гема Џонс (''Gemma Jones''), Фрида Пинто (''Freida Pinto'') и Полин Колинс (''Pauline Collins''). Како продуценти на филмот се јавуваат: Mediapro, Versátil Cinema, Gravier Productions итн. Филмот трае 98 [[Минута|минути]], [[буџет]]от на филмот се проценува на 22 милиони [[долар]]и, додека заработката во [[САД]] изнесувала само 3,2 милиони [[долар]]и. Исто така, филмот добил различни оценки од филмските критичари, кои истакнувале дека, наспроти одличните глумци, филмот е далеку од најдобрите остварување на Ален.<ref name="imdb.com">[http://www.imdb.com/title/tt1182350/ IMDb - You will meet a tall dark stranger (2010) (пристапено на 11 април 2014)]</ref><ref>[http://www.rottentomatoes.com/m/you_will_meet_a_tall_dark_stranger/ Rotten tomatoes - You will meet a tall dark stranger] (2010) (пристапено на 10 април 2014)</ref><ref name="ReferenceA">„Шармантна комедија за човечките илузии“, ''Антена'', број 823, 4.4.2014, стр. 3.</ref> == Содржина == Во филмот се прикажува судбината на два брачни пара: Алфи (го игра Хопкинс) и Хелена (ја глуми Џонс), од една страна, и нивната ќерка Сали (ја игра Вотс) со мажот Рој (го глуми Бролин). Алфи запаѓа во средовечната криза и ја напушта Хелена. Таа паѓа во [[Депресија (расположение)|депресија]] и се обидува да се отруе со апчиња. За да не мисли на разводот, нејзината ќерка Сали ѝ средува сеанси кај една гатачка, која постојано ја лаже Хелена, претскажувајќи ѝ само убави нешта. Така, Хелена добива волја за живот и дури запознава и еден постар господин со кого одлучува да го продолжи животот. Алфи, пак, се однесува сосема спротивно: изнајмува стан и се оженува со една згодна [[проституција|проститутка]], која постојано му ги цеди [[пари]]те. Со текот на времето, Алфи ја сфаќа грешката и кога ќе ја фати својата жена во прељуба, ја моли поранешната жена да му се врати, но таа го одбива. <br /> За тоа време, Сали наоѓа работа како помошничка на сопственикот на една успешна галерија. Неа ја привлекува нејзиниот шеф Грег (го глуми Бандерас), но тој е во врска со една сликарка. Кога го открива тоа, Сали се разочарува и решава да ја напушти работата и да отвори своја галерија. За тоа бара [[пари]] на заем од мајка си, но таа ја одбива, зашто верува дека распоредот на планетите не е погоден за финансиски трансакции. Во меѓувреме, Сали и Рој се разведуваат, зашто таа е незадоволна од него, поради тоа што тој не работи ништо, а освен тоа, не сака да имаат бебе. <br /> Рој е дипломиран доктор, кој никогаш не се занимавал со [[медицина]], ама сака да биде писател. Бидејќи нема посебна дарба, не може да најде издавач за неговите книги, но наеднаш, среќата му се насмевнува. Спроти неговиот стан живее младата девојка Дија (ја игра Пинто), која тој постојано ја гледа низ прозорецот, а подоцна стапува во врска со неа, иако таа е венчана. Таткото на Фрида е книжевен критичар и преведувач. Во меѓувреме, Рој дознава дека еден негов пријател (извонредно надарен писател) загинал во една [[автомобил]]ска несреќа. Затоа, Рој упаѓа во неговиот дом, го краде ракописот од неговата необјавена, извонредна книга и му го дава на таткото на Дија за да добие критика. Таткото на Дија е воодушевен, по што издавачката куќа воодушевено се согласува да ја отпечати книгата. За несреќа, Рој дознава дека вистинскиот автор на [[книга]]та не загинал, туку е во [[кома]], и тоа со извесни изгледи да се разбуди.<ref name="imdb.com"/><ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на Вуди Ален]] [[Категорија:Филмови со Ентони Хопкинс]] [[Категорија:Филмови со Наоми Вотс]] [[Категорија:Филмови со Антонио Бандерас]] [[Категорија:Филмови од 2010 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] i9hgqcv0sovgm9g9suavo36sk0krwfm 0 1108499 5621303 4838446 2026-08-28T17:56:46Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621303 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедски тркачки извештај | name = Трка околу Фландрија 2014 | image =Podium Ronde van Vlaanderen voor vrouwen 2014.jpg | image_caption =Турнеја на подиумот во Фландрија за жени 2014. 1) Елен ван Дајк 2) Лизи Армитстед 3) Ема Јохансон | image_size = | series = [[Светска турнеја на UCI 2014]] | race_no = 8 | season_no = 29 | date = 6 април 2014 | stages = 1 | distance = 259 | unit = км | time = 6ч 15' 18" | speed = 25.729 | first = [[Фабијан Канчелара]] | first_nat = ШВА | first_natvar = | first_team = {{ct|TFR|2014}} | second = [[Грег ван Авермат]] | second_nat = БЕЛ | second_natvar = | second_team = {{ct|BMC|2014}} | third = [[Сеп Ванмарке]] | third_nat = БЕЛ | third_natvar = | third_team = {{ct|BEL|2014}} | previous = [[Трка околу Фландрија 2013|2013]] | next = [[Трка околу Фландрија 2015|2015]] }} '''Трка околу Фландрија 2014''' — 98. издание на еднодневниот [[Класични велосипедски трки|монументален класик]] [[Трка околу Фландрија]]. Била одржана на 6 април 2014 на растојание од 259 километри од [[Брухе]] до [[Ауденарде]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://rvv.pro.p.assets.flandersclassics.be/files/2270/original/rvv2014-elite-men-roadmap.pdf?1387197265 |title=rvv.be - Roadmap pdf |accessdate=2014-06-05 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407073355/http://rvv.pro.p.assets.flandersclassics.be/files/2270/original/rvv2014-elite-men-roadmap.pdf?1387197265 |url-status=dead }}</ref> Претставувала осма трка во сезоната на [[Светска турнеја на UCI 2014|Светската турнеја]]. Во завршницата на четири велосипедисти, Швајцарецот [[Фабијан Канчелара]] ја освоил трката за израмнување на рекордот<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/racing/tour-of-flanders/cancellara-im-spartacus-flanders-119897|first=Грегор|last=Браун|work=Cycling Weekly|publisher=IPC Media|date=6 април 2014|accessdate=6 април 2014|title=Канчелара: „Јас сум Спартак на Фландрија“|archive-date=2014-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411164645/http://www.cyclingweekly.co.uk/racing/tour-of-flanders/cancellara-im-spartacus-flanders-119897|url-status=dead}}</ref> по третпат — втора година по ред — пред белгиската тројка [[Грег ван Авермат]], [[Сеп Ванмарке]] и [[Стејн Ванденберг]].<ref>{{наведени вести|url= http://www1.skysports.com/cycling/news/12040/9252690/tour-of-flanders-fabian-cancellara-wins-after-pipping-greg-van-avermaet-and-sep-vanmarcke|first=Мет|last=Вестбај|work=Sky Sports|publisher=BSkyB|date=6 април 2014|accessdate=6 април 2014|title=Фабијан Канчелара победи откако ги претекна Грег ван Авермат и Сеп Ванмарке}}</ref> == Екипи == Бидејќи Трката околу Фландрија е трката во Светската турнеја, сите 18 [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле автоматски поканети и се обврзани да испратат екипа. На седум други екипи им биле доделени специјални покани, со што се создала група од 25 екипи. Екипи кои настапиле на трката биле:<ref>{{нмс|url=http://www.cyclingnews.com/races/tour-of-flanders-2014/start-list|title=Трка околу Фландрија: Почетна листа|work=Cyclingnews.com|publisher=Future plc|accessdate=5 април 2014}}</ref> {| |- | style="vertical-align:top; width:25%;"| * {{ct|ALM|2014}} * {{ct|AND|2014}} * {{ct|AST|2014}} * {{ct|BEL|2014}} * {{ct|BMC|2014}} * {{ct|CAN|2014}} * {{ct|COF|2014}} * {{ct|EUC|2014}} * {{ct|FDJ|2014}} * {{ct|GRS|2014}} * {{ct|GIA|2014}} * {{ct|IAM|2014}} * {{ct|KAT|2014}} | style="vertical-align:top; width:25%;"| * {{ct|LAM|2014}} * {{ct|LTB|2014}} * {{ct|MOV|2014}} * {{ct|MTN|2014}} * {{ct|TNE|2014}} * {{ct|OPQ|2014}} * {{ct|OGE|2014}} * {{ct|SKY|2014}} * {{ct|SAX|2014}} * {{ct|TSV|2014}} * {{ct|TFR|2014}} * {{ct|WGG|2014}} |} == Резултати == {| class="wikitable" |- style="background:#ccccff;" ! !Велосипедист !Екипа !Време !Бодови за<br>[[Светска турнеја на UCI 2014|Светската турнеја]] |- | 1 |{{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |{{ct|TFR|2014}} | 6ч 15' 18" |align="center"|100 |- | 2 |{{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} |{{ct|BMC|2014}} | и.в. |align="center"|80 |- | 3 |{{спортистзнаме|[[Сеп Ванмарке]]|БЕЛ}} |{{ct|BEL|2014}} | и.в. |align="center"|70 |- | 4 |{{спортистзнаме|[[Стејн Ванденберг]]|БЕЛ}} |{{ct|OPQ|2014}} | и.в. |align="center"|60 |- | 5 |{{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} |{{ct|KAT|2014}} | + 8" |align="center"|50 |- | 6 |{{спортистзнаме|[[Ники Терпстра]]|ХОЛ}} |{{ct|OPQ|2014}} | + 18" |align="center"|40 |- | 7 |{{спортистзнаме|[[Том Бонен]]|БЕЛ}} |{{ct|OPQ|2014}} | + 35" |align="center"|30 |- | 8 |{{спортистзнаме|[[Герајнт Томас]]|ВБР}} |{{ct|SKY|2014}} | + 37" |align="center"|20 |- | 9 |{{спортистзнаме|[[Бјерн Лекеманс]]|БЕЛ}} |{{ct|WGG|2014}} | + 41" |align="center"| &nbsp;– |- | 10 |{{спортистзнаме|[[Себастијан Лангевелд]]|ХОЛ}} |{{ct|GRS|2014}} | + 43" |align="center"|4 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Официјална|http://www.rvv.be}} {{Светска турнеја на UCI 2014}} {{Трка околу Фландрија}} [[Категорија:Белгија во 2014 година]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2014]] [[Категорија:Трка околу Фландрија|2014]] iy8rsw2uy8zorjw77skheapfx0cnjat 0 1116977 5621460 5529632 2026-08-29T06:09:35Z Bjankuloski06 332 5621460 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Влатко Лозаноски | image = Vlatko Lozanki at Slavianski Bazaar 2015.jpg | caption = | background = solo_singer | birth_name = Влатко Лозаноски | birth_date = {{роден на и возраст|1985|6|27|df=yes}} | death_date = | origin = [[Кичево]], [[Македонија]] | instrument = клавир, гитара | genre = поп, рок, диско | occupation = [[вокалист]], [[музичар]], [[текстописец]] | years_active = 2007 – денес | label = | website = | associated_acts = * [[Есма Реџепова]] }} '''Влатко Лозаноски - Лозано''' (р. {{рн|27|јуни|1985}} во [[Кичево]]) — [[Македонија|македонски]] [[пејач]]. Заедно со [[Есма Реџепова]], ја претставувал Македонија на [[Евровизија 2013]] година во [[Малме]], [[Шведска]]. ==Кариера== Негов прв јавен настап беше како натпреварувач на македонското музичко шоу „Мак Ѕвезди“ со песни од Тоше Проески во [[септември]] [[2007]] година, но за жал не успеа да се пласира во финалето. Еден месец подоцна, тој доби гран при за дебитант на првиот ''Македонски Радиски Фестивал'' наречен ''Ѕвездена ноќ''. Ја пееше песната ''Врати ме'', што воедно е и неговиот прв сингл, додека негов втор сингл е ''Обичен без тебе''. Во [[октомври]] [[2008]], со неговиот трет сингл ''Времето да застане'' ја доби наградата од жирито на фестивалот ''[[Макфест]]'', штипскиот фестивал во Македонија. Во [[2009]] учествуваше во македонскиот избор за песна на Евровизија со песната ''Блиску до мене'' и се пласираше четврт. Во [[јуни]] истата година настапи на фестивалот ''Pjesma Mediterana'' во [[Будва]], [[Црна Гора]]. Во [[јули]], пак, настапи на фестивалот ''Slavianski Bazar'' во [[Витебск]], [[Белорусија]] каде доби втора награда. Следно, заедно со [[Магдалена Цветкоска]], со песната ''I'm your angel'' настапи на фестивалот ''Golden Wings'' во [[Молдавија]], каде го освоија второто место. Неговиот прв албум се појави во [[2010]] година. Истата година учествуваше на македонскиот избор за песна на Евровизија со песната ''Летам кон тебе'', но го освои четвртото место. ==Евровизија 2013== Во [[декември]] [[2012]], [[Македонска телевизија|Македонската радио-телевизија]] најави дека Лозано, заедно со Есма Реџепова ќе ја претставуваат Македонија на изборот во Малме со песната ''[[Пред да се раздени]]''. Не успеаја да се пласираат во финале, го освоија 16-тото место од вкупно 17. ==Дискографија== ===Албуми=== *''Лозано'' [[2010]] *''Преку седум мориња'' [[2012]] *''Десет'' [[2018]] === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Обичен без тебе'' || 2008 || |- | ''Сонце не ме грее'' || 2009 || |- | ''Како ден јасно е'' || 2010 || Владимир Митревски-Ѓуле |- | ''Кога мене ќе ме немаш'' || 2011 || Juliany - REC Production |- | ''Нема ден, нема ноќ'' || 2012 || Даниел Јовески |- | ''Империја'' || 2013 || |- | ''If I Could Change The World'' || 2013 || |- | ''Мандарина'' || 2014 || Gorilla Films/Огнен Шапковски |- | ''Како тебе нема друга'' || 2015 || Gorilla Films/ Горан Костадинов |- | ''Жена како ти'' || 2016 || Горан Костадинов |- | ''Бомбона'' || 2016 || Gorilla Films |- | ''Ова лето ќе се памти'' || 2017 || Vesta Production |- | ''Километри'' || 2018 || Vesta Production |- | ''Јако јако'' || 2018 || Даниел Јовески |- | ''Надеж'' || 2018 || Бојан Тасетовиќ |- |''Мајко'' || 2019 || Даниел Јовески |- |''Не те вадам од памет'' || 2019 || Даниел Јовески |- |''Вардаре'' || 2021 || Даниел Јовески |- |''После полноќ'' || 2022 || Даниел Јовески |- |''Ме нервираш'' || 2022 || Даниел Јовески |- |''Маскенбал'' || 2024 || Даниел Јовески |- |''Бариера'' || 2024 || Даниел Јовески |- |''Жолто црвено'' || 2024 || Даниел Јовески |- |''Купи ме'' || 2026|| Гордан Божиновски |- |''Среќен пат'' || 2026 || Гордан Божиновски |- |''Минус и плус'' || 2026|| steadyflow |} ===Настани и награди=== *''Радиски Фестивал'' ''Ѕвездена ноќ'', [[Охрид]], Македонија (2008) - Гранд при награда *''Макфест'', [[Штип]], Македонија - Гранд при награда *''Скопје фест'' (2009) - 4-то место *''Pjesma Mediterana'', Будва, Црна Гора (2009) *''Slavianski Bazar'', Витебск, Белорусија (2009) - 2-ро место *''Golden Wings'', [[Кишињев]], Молдавија (2009) - 2-ро место *''Скопје фест'' (2010) - 4-то место *''Sea Songs festival'', [[Севастопол]], [[Украина]] (2010) - 4-то место ==Поврзано== * [[Македонска музика]] ==Надворешни врски== {{рв|Vlatko Lozanoski}} * [http://www.lozano.com.mk/ Официјална страница на Лозано] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100922075417/http://www.lozano.com.mk/ |date=2010-09-22 }} * [http://vlatkolozanoskifans.forummk.com/ Клуб на обожаватели на Лозано] * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7031 Дискографија на Лозано] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160529165832/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=7031 |date=2016-05-29 }} евидентирана од [http://www.muzichkiregistar.com ВБУ Музички Регистар]. {{Македонија на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лозаноски, Влатко}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Кичево]] [[Категорија:Учесници на Евровизија]] mki9iakdxxja43m1sz17cr8154qrw2z 14 1126759 5621456 3325901 2026-08-29T06:03:54Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Киевска област]] на [[Категорија:Киевска Област]]: правопис 3325901 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Kiev Oblast}} [[Категорија:Области во Украина]] cchytd75fevgt7p41o98dp0if9v25cb 14 1126762 5621465 3325904 2026-08-29T06:22:29Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Кировоградска област]] на [[Категорија:Кировоградска Област]]: правопис 3325904 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Kirovohrad Oblast}} [[Категорија:Области во Украина]] ey77bxm4mrbp8i9o835mr82q1k9pql0 0 1127485 5621304 4599443 2026-08-28T18:01:53Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621304 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедски тркачки извештај | name = Трка околу Фландрија 2015 | series = [[Светска турнеја на UCI 2015]] | race_no = 8 | season_no = 28 | image = | image_caption = | date = 5 април 2015 | stages = 1 | distance = 264,9 | unit = км | time = 6ч 26' 38" | speed = | first = [[Александер Кристоф]] | first_team = {{ct|KAT|2015}} | first_nat = НОР | first_color = | second = [[Ники Терпстра]] | second_team = {{ct|EQS|2015}} | second_nat = ХОЛ | third = [[Грег ван Авермат]] | third_team = {{ct|BMC|2014}} | third_nat = БЕЛ | previous = [[Трка околу Фландрија 2014|2014]] | next = [[Трка околу Фландрија 2016|2016]] }} [[Податотека:Schoten - Scheldeprijs, 8 april 2015, aankomst (D11).JPG|мини|Шотен - Шелдепријс, 8 април 2015 година]] '''Трка околу Фландрија 2015''' — 99. издание на [[Велосипедизам|велосипедската]] [[Класични велосипедски трки|класична]] трка [[Трка околу Фландрија]]. Се одржала на 5 април и била осма трка во сезоната на [[Светска турнеја на UCI 2015|Светската турнеја]].<ref name="2015Schedule">{{нмс|url=http://www.cyclingnews.com/news/uci-confirm-worldtour-calendar-2015|title=UCI го потврди календарот на Светската турнеја 2015|accessdate=4 јануари 2015|work=Cycling News}}</ref><ref name="Calendar">{{нмс|url= http://www.uci.ch/road/calendar/detail#date=20150401&view=list&categ=257&country=0&classc=0|title=Календар на UCI за 2015|accessdate=4 јануари 2015|work=[[Меѓународен велосипедистички сојуз]]}}</ref> Трката е еден од класиците на калдрма и е втор од [[Велосипедски монументи|велосипедските монументи]] во календарот за 2015 година.<ref>{{наведени вести|title=Ричи Порт од Тим Скај се одржа пред Алехандро Валверде за победа на Волта а Каталуња|url=http://www.theguardian.com/sport/2015/mar/29/richie-porte-wins-volta-a-catalunya-team-sky |accessdate=31 март 2015|work=The Guardian|date=29 март 2015}}</ref> [[Трка околу Фландрија 2014|Првакот од 2014 година]] бил [[Фабијан Канчелара]]; тој не ја бранел титулата по напукнувањето на две ребра при пад на [[Е3 Харелбеке 2015|Е3 Харелбеке]].<ref>{{наведени вести |last1=Кларк|first1=Стјуарт|title=Канчелара надвор од класиците по падот на Е3 Харелбеке|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/latest-news/fabian-cancellara-crashes-out-of-e3-harelbeke-164108|accessdate=31 март 2015|work=Cycling Weekly|date=27 март 2015}}</ref> Трката била освоена од [[Александер Кристоф]] во спринт пред [[Ники Терпстра]], додека [[Грег ван Авермат]] завршил на третото место. == Екипи == Бидејќи Трката околу Фландрија е дел од [[Светска турнеја на UCI|Светската турнеја]], сите 17 [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле автоматски поканети и се обврзани да испратат екипа. Организаторите на трката, исто така, дале осум специјални покани на професионалните континентални екипи. Групата била составена од 25 екипи.<ref>{{наведени вести|last1=Виндзор|first1=Ричард|title=Трката околу Фландрија 2015 ги откри специјалните покани|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/latest-news/tour-flanders-2015-wildcard-teams-revealed-157290|accessdate=31 март 2015|work=Cycling Weekly|date=12 февруари 2015}}</ref> [[Податотека:Ronde van Vlaanderen 2015 - Oude Kwaremont (16867290340).jpg|мини|Турнеја низ Фландрија 2015 година ]] Екипи во Светската турнеја биле: {{пст||20em}} * {{ct|ALM|2015}} * {{ct|AST|2015}} * {{ct|BMC|2015}} * {{ct|OPQ|2015}} * {{ct|FDJ|2015}} * {{ct|IAM|2015}} * {{ct|LAM|2015}} * {{ct|LTB|2015}} * {{ct|MOV|2015}} * {{ct|OGE|2015}} * {{ct|GRS|2015}} * {{ct|GIA|2015}} * {{ct|KAT|2015}} * {{ct|BEL|2015}} * {{ct|SKY|2015}} * {{ct|SAX|2015}} * {{ct|TFR|2015}} {{пстк}} Екипи кои добиле специјални покани биле: {{пст||20em}} * {{ct|TSV|2015}} * {{ct|WGG|2015}} * {{ct|COF|2015}} * {{ct|EUC|2015}} * {{ct|TNE|2015}} * {{ct|MTN|2015}} * {{ct|ROO|2015}} * {{ct|AND|2015}} {{пстк}} == Резултати == {| class="wikitable" |- style="background:#ccccff;" ! !Велосипедист !Екипа !Време !Бодови за<br>[[Светска турнеја на UCI 2015|Светската турнеја]] |- | 1 |{{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} |{{ct|KAT|2015}} | 6ч 26’ 38” |align="center"|100 |- | 2 |{{спортистзнаме|[[Ники Терпстра]]|ХОЛ}} |{{ct|EQS|2015}} | и.в. |align="center"|80 |- | 3 |{{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} |{{ct|BMC|2015}} | + 7” |align="center"|70 |- | 4 |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |{{ct|SAX|2015}} | + 17” |align="center"|60 |- | 5 |{{спортистзнаме|[[Тиш Бенот]]|БЕЛ}} |{{ct|LTS|2015}} | + 35" |align="center"|50 |- | 6 |{{спортистзнаме|[[Ларс Бом]]|ХОЛ}} |{{ct|AST|2015}} | + 35" |align="center"|40 |- | 7 |{{спортистзнаме|[[Џон Дегенколб]]|ГЕР}} |{{ct|GIA|2015}} | + 48" |align="center"|30 |- | 8 |{{спортистзнаме|[[Јирген Рулантс]]|БЕЛ}} |{{ct|LTS|2015}} | + 48" |align="center"|20 |- | 9 |{{спортистзнаме|[[Здењек Штибар]]|ЧЕШ}} |{{ct|EQS|2015}} | + 48" |align="center"|10 |- | 10 |{{спортистзнаме|[[Мартин Елмигер]]|ШВА}} |{{ct|IAM|2015}} | + 48" |align="center"|4 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{официјална|http://www.rvv.be/}} {{Светска турнеја на UCI 2015}} {{Трка околу Фландрија}} [[Категорија:Трка околу Фландрија]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2015]] [[Категорија:Белгија во 2015 година]] bb5yrs2nfcgticj54l4k1b7irs5mm8e 0 1129073 5621390 5609700 2026-08-28T20:51:11Z Aprilija50.A.D 119801 5621390 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а | име = Тања Кочовска | портрет = Татјана Кочовска (2).jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1967|1|21}} | роден-место = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] | познат = по улогата во: <br>[[Светлосиво (филм)|Светлосиво]]<br> [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]]<br>[[Преспав]] | занимање = [[глумица]] | сопружник = [[Владимир Ендровски]] (1989-1990) <br> [[Предраг Павловски]] (1995—) | татко = Панче Кочовски | мајка = Невена Кочовска | родители = | роднини = [[Лидија Кочовска]] (сестра) | деца = Александар Ендровски (син)<br>Нела Павловска (ќерка) }} '''Тања Кочовска''' (родена во {{роден на|21|јануари|1967}}) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. == Филмографија == Кочовска ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Tanja Kocovska| url=https://www.imdb.com/name/nm1728595/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1988 || [[Ел камино дел сур]] ТВ-филм || |- | 1990 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1992 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1993 || [[Светло сиво]] ТВ-филм || Крадачка на крстозбори |- | 1999 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија сезона. 1 || |- | 2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || |- | 2001 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија) |Во светот на бајките]] ТВ-серија 2. сезона || |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Кармен |- | 2003 || [[Битолски лакрдии]] ТВ-серија || |- | 2011 || [[Трето па машко (телевизиска серија)|Трето па машко]] ТВ-серија || Оле |- | 2018 || [[Година на мајмунот]] ТВ-филм || Директорката |- | 2018-2021 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Стојна |- | 2022 || [[Тин Камп]] ТВ-серија || Мајката на Сандра |- | 2024 || [[Убиј ги прво децата]] ТВ-филм || Милена |- | 2025 || [[Бунтовната Принцеза]] ТВ-филм || Нахина |- | 2026 || [[Нема да ви се верува што се случи претходно]] ТВ-филм || Сопруга |- | 2026 || [[Раѓање]] ТВ-филм || Данче |- | 2026 || [[Лефти и Рајти си најдоа дом]] ТВ-филм || Наратор |- | 2027 || [[Мравки (филм)|Мравки]] ТВ-филм || |} == Животопис == Дипломирала на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]], на отсекот за актерска игра, во класата на проф. [[Љубиша Георгиевски]]. Во [[1991]] година, се вработува во [[Драмски театар - Скопје]]. Во [[1993]] година, таа се вработила во Театарот за деца и младинци во Скопје, а потоа преминува во [[Македонски народен театар]] во [[2017]] година. Ќерка е на поранешните членови на групата „[[Мањифико (музичка група)|Мањифико]]“, Панче и Невена Кочовски. Нејзина сестра е пејачката [[Лидија Кочовска]]. [[Податотека:Татјана_Кочовска_(3).jpg|мини|Татјана Кочовска (претстава 2019) (1)]] ==Театарски претстави== * Пуфи Паф * Пепелашка * Пинокио * Могли * Беше еднаш на дивиот запад * Девојчето со ќибритчињата * Алиса во земјата на чудата * Пипи Долгиот Чорап * Убавицата и ѕверот * Грдото пајче * Пердувите на жеравот * Волшебникот од Оз * Бескрајни соништа * Македонска приказна * Кралот Кускуле Први * Марко Крале * Итар Пејо * Чук,чук,Стојанче * Три древни приказни * Попот и неговиот слуга Будал * Ѕвезден коктел * Сказна за царот и овчарот * Папагалчето Рики * Телефонот * Сон на летната ноќ * Мама миа * Чикаго * Тартиф * Мој термин * Патот околу светот == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1728595}} {{рв|Tanja Kočovska}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кочовска, Тања}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] ig8grpomjqmkt66e8qbm5tuu2yo1iqv 0 1149647 5621241 5620795 2026-08-28T12:23:41Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-46859-80|~2026-46859-80]]) и ја поврати преработката 5605889 на Gurther 5621241 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Петнаесетта македонска ударна (Поречка) бригада | image = [[File:Формирањето на 15--Тата Македонска бригада.jpg|thumb|Оригинална фотографија од формирањето на Петнаесеттата македонска (поречка) бригада.]] | caption = Формирањето на 15-тата македонска бригада во с. [[Челопеци]], [[Кичевско]] | nickname = | motto = | colors = | march = | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = 12 септември 1944 – 6 октомври 1944 | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] | decorations = | notable_commanders= }} '''Петнаесетта македонска ударна бригада''' (позната и како '''15. Поречка бригада''') била формирана на [[12 септември]] [[1944]] година кај село [[Челопеци]], Кичевско, која во моментот на формирањето била именувана како '''Поречка бригада'''. По воената реорганизација во с. [[Миокази]], Охридско, на 25 септември 1944 година бригадата била преформирана и го добила формацискиот број '''Петнаесетта'''.<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. 127-128</ref> До формирањето на бригадата дошло кога воената единица на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Војче Трбиќ]] преминала во новата формација на Народноослободителна единица, откако во Порече навлегла Прилепската бригада.<ref>{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> Била основана од Поречкиот народноослободителен партизански одред и 220 четници што пристапиле во [[НОАВМ]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Младеновски |first=Симо|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|isbn=978-608-203-023-4 (1)}}</ref>. Во нејзин состав главно влегле еден баталјон од [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] и четниците кои доброволно преминале во оваа бригада.<ref name="ИНИ"/> ==Команден состав== Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ"/> * [[Војислав Сајковиќ]], командант од формирањето * [[Илија Игески]], командант * [[Захарие Трајковски]], командант Политички комесари биле: * [[Петар Пепељуговски]] * [[Предраг Ајтиќ]] ==Борбени дејства== Оваа бригада заедно со [[Петта македонска ударна бригада|Петтата]] и [[Шеста македонска ударна бригада|Шестата бригада]] учествувала во борбените акции во реонот на Поречието, како и во вториот напад на Кичево и во расчистување на теренот, како и во борбите кај [[Струга]] и [[Охрид]].<ref name="ИНИ"/> На [[28 август]] [[1944]] година извршила напад врз пограничниот бугарски участок во село [[Здуње]]. Во борбата биле вклучени и бугарски авиони кои постојано бомбардирале и отворале митралески оган. Во борбата загинал и заменик командантот на Прилепската бригада [[Илија Игески]], заедно со десетина други партизани од Поречката и Прилепската бригада. Поречката бригада кај [[Дреновец]] нанела загуба од дваесет бугарски војници, а над триесет биле ранети а поголем број заробени. Водела борби против германската борбена група Гулман и Пабс кај селата [[Марул]], [[Алданци]], [[Веселчани]] на 11 до 16 септември, [[Мажучиште]], [[Долно Строгомиште|Страгомишта]], [[Ново Село (Кичевско)|Ново Село]] и [[Жубрино]] на 8 и 9 октомври 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> Во кичевското село [[Миокази]] била дополнета со еден баталјон од [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска бригада]] и борци од [[Осумнаесетта македонска ударна бригада|Осумнаесеттата македонска дополнителна бригада]] и била преименувана во ''Петнаесетта македонска народноослободителна бригада'' во состав на [[Четириесет и осма македонска дивизија|Четириесет и осмата македонска дивизија]] на [[Југословенски партизани|НОВЈ]] на 25 септември.<ref name="Енциклопедија" />. Продолжила со борби кај селата [[Мислешево]] и [[Мороишта]] во [[Струшко]] во периодот од 29 октомври до 5 ноември 1944 година, со ноќен напад на [[Струга]] на 30 и 31 октомври, борби кон [[Охрид]] на 2 ноември, и кај селото [[Подмоље]] на 7 и 8 ноември 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> По тешките борби кај [[Кичево]] и селот [[Зајас]] (15-18 ноември), на 18 ноември учествувала во ослободувањето на [[Гостивар]] и наскоро била расформирана, а боречкиот состав влегол главно во составот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората македонска дивизија]] од [[Петнаесетти македонски корпус на НОВЈ|Петнаесеттиот македонски корпус на НОВЈ]]<ref name="Енциклопедија" />, кој потоа се борел на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Порече]] [[Категорија:Бригади на НОВМ]] qx0o05qptf81iddmivwkd3n8rnhni2b 5621242 5621241 2026-08-28T12:24:20Z Gurther 105215 /* */ 5621242 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Петнаесетта македонска ударна (Поречка) бригада | image = [[File:Формирањето на 15--Тата Македонска бригада.jpg|thumb|Оригинална фотографија од формирањето на Петнаесеттата македонска (поречка) бригада.]] | caption = Формирањето на 15-тата македонска бригада во с. [[Челопеци]], [[Кичевско]] | nickname = | motto = | colors = | march = | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = 12 септември 1944 – 6 октомври 1944 | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] | decorations = | notable_commanders= }} '''Петнаесетта македонска ударна бригада''' (позната и како '''15. Поречка бригада''') била формирана на [[12 септември]] [[1944]] година кај село [[Челопеци]], [[Кичевско]], која во моментот на формирањето била именувана како '''Поречка бригада'''. По воената реорганизација во с. [[Миокази]], Охридско, на 25 септември 1944 година бригадата била преформирана и го добила формацискиот број '''Петнаесетта'''.<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. 127-128</ref> До формирањето на бригадата дошло кога воената единица на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Војче Трбиќ]] преминала во новата формација на Народноослободителна единица, откако во Порече навлегла Прилепската бригада.<ref>{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> Била основана од Поречкиот народноослободителен партизански одред и 220 четници што пристапиле во [[НОАВМ]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Младеновски |first=Симо|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|isbn=978-608-203-023-4 (1)}}</ref>. Во нејзин состав главно влегле еден баталјон од [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] и четниците кои доброволно преминале во оваа бригада.<ref name="ИНИ"/> ==Команден состав== Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ"/> * [[Војислав Сајковиќ]], командант од формирањето * [[Илија Игески]], командант * [[Захарие Трајковски]], командант Политички комесари биле: * [[Петар Пепељуговски]] * [[Предраг Ајтиќ]] ==Борбени дејства== Оваа бригада заедно со [[Петта македонска ударна бригада|Петтата]] и [[Шеста македонска ударна бригада|Шестата бригада]] учествувала во борбените акции во реонот на Поречието, како и во вториот напад на Кичево и во расчистување на теренот, како и во борбите кај [[Струга]] и [[Охрид]].<ref name="ИНИ"/> На [[28 август]] [[1944]] година извршила напад врз пограничниот бугарски участок во село [[Здуње]]. Во борбата биле вклучени и бугарски авиони кои постојано бомбардирале и отворале митралески оган. Во борбата загинал и заменик командантот на Прилепската бригада [[Илија Игески]], заедно со десетина други партизани од Поречката и Прилепската бригада. Поречката бригада кај [[Дреновец]] нанела загуба од дваесет бугарски војници, а над триесет биле ранети а поголем број заробени. Водела борби против германската борбена група Гулман и Пабс кај селата [[Марул]], [[Алданци]], [[Веселчани]] на 11 до 16 септември, [[Мажучиште]], [[Долно Строгомиште|Страгомишта]], [[Ново Село (Кичевско)|Ново Село]] и [[Жубрино]] на 8 и 9 октомври 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> Во кичевското село [[Миокази]] била дополнета со еден баталјон од [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска бригада]] и борци од [[Осумнаесетта македонска ударна бригада|Осумнаесеттата македонска дополнителна бригада]] и била преименувана во ''Петнаесетта македонска народноослободителна бригада'' во состав на [[Четириесет и осма македонска дивизија|Четириесет и осмата македонска дивизија]] на [[Југословенски партизани|НОВЈ]] на 25 септември.<ref name="Енциклопедија" />. Продолжила со борби кај селата [[Мислешево]] и [[Мороишта]] во [[Струшко]] во периодот од 29 октомври до 5 ноември 1944 година, со ноќен напад на [[Струга]] на 30 и 31 октомври, борби кон [[Охрид]] на 2 ноември, и кај селото [[Подмоље]] на 7 и 8 ноември 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> По тешките борби кај [[Кичево]] и селот [[Зајас]] (15-18 ноември), на 18 ноември учествувала во ослободувањето на [[Гостивар]] и наскоро била расформирана, а боречкиот состав влегол главно во составот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората македонска дивизија]] од [[Петнаесетти македонски корпус на НОВЈ|Петнаесеттиот македонски корпус на НОВЈ]]<ref name="Енциклопедија" />, кој потоа се борел на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Порече]] [[Категорија:Бригади на НОВМ]] 0dzuqvnnwzwfzlyf0sfoikzcjfcim9r 5621410 5621242 2026-08-28T23:10:32Z ~2026-46859-80 136287 /* */ 5621410 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Петнаесетта македонска ударна (Поречка) бригада | image = [[File:Формирањето на 15--Тата Македонска бригада.jpg|thumb|Оригинална фотографија од формирањето на Петнаесеттата македонска (поречка) бригада.]] | caption = Формирањето на 15-тата македонска бригада во с. [[Челопеци]], [[Кичевско]] | nickname = | motto = | colors = | march = | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = 12 септември 1944 – 6 октомври 1944 | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] | decorations = | notable_commanders= }} '''Петнаесетта македонска ударна бригада''' (позната и како '''15. Поречка бригада''') била формирана на [[12 септември]] [[1944]] година кај село [[Челопеци]], [[Кичевско]], која во моментот на формирањето била именувана како '''Поречка бригада'''. По воената реорганизација во с. [[Миокази]], Охридско, на 25 септември 1944 година бригадата била преформирана и го добила формацискиот број '''Петнаесетта'''.<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. 127-128</ref> До формирањето на бригадата дошло кога четничките банди на србоманот [[Миливоје Трбиќ - Војче|Војче Трбиќ]] преминала во новата формација на Народноослободителна единица, откако во Порече навлегла Прилепската бригада.<ref>{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> Била основана од Поречкиот народноослободителен партизански одред и 220 четници што пристапиле во [[НОАВМ]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Младеновски |first=Симо|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|isbn=978-608-203-023-4 (1)}}</ref>. Во нејзин состав главно влегле еден баталјон од [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] и четниците кои доброволно преминале во оваа бригада.<ref name="ИНИ"/> ==Команден состав== Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ"/> * [[Војислав Сајковиќ]], командант од формирањето * [[Илија Игески]], командант * [[Захарие Трајковски]], командант Политички комесари биле: * [[Петар Пепељуговски]] * [[Предраг Ајтиќ]] ==Борбени дејства== Оваа бригада заедно со [[Петта македонска ударна бригада|Петтата]] и [[Шеста македонска ударна бригада|Шестата бригада]] учествувала во борбените акции во реонот на Поречието, како и во вториот напад на Кичево и во расчистување на теренот, како и во борбите кај [[Струга]] и [[Охрид]].<ref name="ИНИ"/> На [[28 август]] [[1944]] година извршила напад врз пограничниот бугарски участок во село [[Здуње]]. Во борбата биле вклучени и бугарски авиони кои постојано бомбардирале и отворале митралески оган. Во борбата загинал и заменик командантот на Прилепската бригада [[Илија Игески]], заедно со десетина други партизани од Поречката и Прилепската бригада. Поречката бригада кај [[Дреновец]] нанела загуба од дваесет бугарски војници, а над триесет биле ранети а поголем број заробени. Водела борби против германската борбена група Гулман и Пабс кај селата [[Марул]], [[Алданци]], [[Веселчани]] на 11 до 16 септември, [[Мажучиште]], [[Долно Строгомиште|Страгомишта]], [[Ново Село (Кичевско)|Ново Село]] и [[Жубрино]] на 8 и 9 октомври 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> Во кичевското село [[Миокази]] била дополнета со еден баталјон од [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска бригада]] и борци од [[Осумнаесетта македонска ударна бригада|Осумнаесеттата македонска дополнителна бригада]] и била преименувана во ''Петнаесетта македонска народноослободителна бригада'' во состав на [[Четириесет и осма македонска дивизија|Четириесет и осмата македонска дивизија]] на [[Југословенски партизани|НОВЈ]] на 25 септември.<ref name="Енциклопедија" />. Продолжила со борби кај селата [[Мислешево]] и [[Мороишта]] во [[Струшко]] во периодот од 29 октомври до 5 ноември 1944 година, со ноќен напад на [[Струга]] на 30 и 31 октомври, борби кон [[Охрид]] на 2 ноември, и кај селото [[Подмоље]] на 7 и 8 ноември 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> По тешките борби кај [[Кичево]] и селот [[Зајас]] (15-18 ноември), на 18 ноември учествувала во ослободувањето на [[Гостивар]] и наскоро била расформирана, а боречкиот состав влегол главно во составот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората македонска дивизија]] од [[Петнаесетти македонски корпус на НОВЈ|Петнаесеттиот македонски корпус на НОВЈ]]<ref name="Енциклопедија" />, кој потоа се борел на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Порече]] [[Категорија:Бригади на НОВМ]] 8ap5cxf1gnvuah4km1aot5ltel745aj 0 1154586 5621516 4717886 2026-08-29T11:14:21Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621516 wikitext text/x-wiki [[Податотека:BalzacPrincessCadignan01.jpg|мини|Илустрација од Алсид Теофил Робауди]] '''Тајната на кнегинката де Кадињан''' ([[француски]]: ''Les secrets de la princesse de Cadignan'') е роман на францускиот писател [[Оноре де Балзак]]. [[Роман]]от, напишан во [[јуни]] [[1839]] година, е посветен на [[Теофил Готје]]. ==Содржина== По Јулската револуција од [[1830]] година, кнегинката Дијана де Кадињан (чие вистинско име било војвоткињата де Мофрињез) го изгубила своето богатство, а нејзиниот сопруг ја напуштил [[Франција]], придружувајќи го пребеганиот [[крал]]. Така, таа се откажала од јавниот живот и продолжила да живее скромно, далеку од [[очи]]те на јавноста, со една единствена грижа – да ја обезбеди иднината на својот син. Во минатото, оваа 36. годишна жена била најголемата атракција во високото општество, позната по бројните љубовни авантури и по способноста за трошење на своето и туѓото богатство. Еден ден, во [[мај]] [[1833]] година, кнегинката и нејзината најдобра пријателка, [[маркиз]]ата д’Еспар (нејзината поранешна голема соперничка) разговараат за љубовта, за среќата и притоа, кнегинката се присетува на еден свој искрен обожавател, Мишел Кретјен, кој подоцна погинал во борбите меѓу [[република]]нците и [[Монархија|монархистите]]. Тогаш, госпоѓата д’Еспар ѝ предложува на Дијана да ја запознае со познатиот писател Даниел д’Артез кој му бил најдобар пријател на Мишел. Осум дена подоцна, во домот на д’Еспар се одржува вечера на која се запознаваат Дијана и Даниел, кој ѝ раскажува колку многу ја сакал Мишел. По вечерата, Дијана се обложува со госпоѓата д’Еспар дека ќе ја придобие [[љубов]]та на Даниел д’Артез. И навистина, набргу тој започнува да ја посетува при што долго време тој ѝ раскажува за Мишел Кретјен и за себе. Еден ден, Дијана му ја раскажува својата животна приказна: нејзината мајка му била љубовница на нејзиниот сопруг, [[војвода]]та де Мофрињез, кој тогаш бил многу постар од неа; за да остане во врска со војводата, мајка И ја омажила за него; кога младата Дијана созреала, таа ја открила врската меѓу мајка ѝ и војводата, па разочарана и во знак на одмазда, започанала да одржува врски со многу љубовници; најпосле, наспроти љубовниците и озборувањата, таа секогаш била несреќна жена, гладна за вистинска љубов. Наивниот Даниел д’Артез воопшто не се сомнева дека Дијана ја измислила целата приказна и, потресен од нејзината „несреќна“ судбина, паѓа пред нејзините нозе, исполнет со чиста љубов кон неа. По таа средба, Дијана го наговара Даниел да ја посети маркизата д’Еспар, каде сите му се потсмеваат, а тој со жар ја брани честа на Дијана.<ref>Onore de Balzak, ''Tajne kneginje de Kadinjan - Feragus''. Beograd: Bigz, 1975.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Оноре де Балзак]] 0sak8rhmqvrt8d85scilv2s8h435wgp 14 1155359 5621468 4739199 2026-08-29T06:23:44Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Градови во Полтавската област]] на [[Категорија:Градови во Полтавската Област]]: правопис 4739199 wikitext text/x-wiki {{рв|Cities and villages in Poltava Oblast}} [[Категорија:Полтавска област]] [[Категорија:Градови во Украина по област|Полтавска]] ho6kgvtwnm73t6p0ss306w2ew2fedkh 5621470 5621468 2026-08-29T06:24:01Z Vlad5250 77190 5621470 wikitext text/x-wiki {{рв|Cities and villages in Poltava Oblast}} [[Категорија:Полтавска Област]] [[Категорија:Градови во Украина по област|Полтавска]] 6o7o9yqocigkfxjzsqho1mlcc85kk7k 0 1158415 5621302 5153217 2026-08-28T17:44:52Z SpectralWiz 106165 5621302 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Успение на Пресвета Богородица |слика = Викиекспедиција Железник 241.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Крушевско-демирхисарска |намесништво = |парохија = Слепчанска |координати = {{Coord|41|16|59|N|21|14|09|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Журче |општина = Демир Хисар |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = 1885 |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = еднокорабна |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Богородица''' — македонска православна [[Црква (градба)|црква]] во селото [[Журче]]. Црквата се наоѓа во источниот дел од селото. == Архитектура == Градбата на црквата е еднокорабна со полукружен свод и петострана апсида. Подоцна, западниот ѕид на црквата бил срушен и нејзиниот наос бил продолжен. Новиот дел има плиток свод, а кон југ има трем, кој е покриен архитрално. Црквата е покриена со ќерамиди и камени плочки на апсидата. Северниот и јужниот ѕид на постариот дел од внатрешната страна се зајакнати со столбови кои завршуваат со лакови и образуваат по три слепи ниши. Фасадата на црквата се фугирани и варосани.<ref name=":0">{{ГеоНасДХ|страници=42}}</ref> === Фрескоживопис === Црквата била живописана во 1885 година од зографот [[Никола Анастасов]] од [[Крушево]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Викиекспедиција Железник 294.jpg|Поглед на црквата Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|Икона од црквата </gallery> == Поврзано == * [[Крушевско-демирхисарско архијерејско намесништво]] * [[Слепчанска парохија]] * [[Журче]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Presentation of the Theotokos (Žurče)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Богородица, Журче}} [[Категорија:Журче]] [[Категорија:Храмови посветени на Успението на Пресвета Богородица во Македонија|Журче]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] p1usl8kpgepcixr0snd85e2t8s611ea 0 1158746 5621265 5577037 2026-08-28T13:35:21Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621265 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = 12 мајмуни | genre = [[Научна фантастика]]<br />[[Мистерија]] | based_on = ''[[12 мајмуни (филм)|12 мајмуни]]'' | developer = Тери Маталас<br />Тревис Фикет | starring = {{Plainlist| * [[Арон Стенфорд]] * [[Аманда Шул]] * [[Кирк Асеведо]] * [[Ноа Бин]] * [[Тод Сташвик]] * [[Емили Хемпшир]] * [[Барбара Сукова]] }} | country = {{САД}} | language = Англиски јазик | num_seasons = 2 | num_episodes = <onlyinclude>26</onlyinclude> | list_episodes = Список на епизоди од 12 мајмуни | composer = {{Plainlist| * [[Тревор Рабин]] *Пол Линфорд }} | producer = {{Plainlist| *Ричард Е. Робинс *Џејк Курили }} | executive_producer = {{Plainlist| *Натали Чаидез *Ричард Сакли *Чарлс Ровен *Дејвис Гросман *Тери Маталас и Тревис Фикет }} | location = {{Plainlist| * [[Торонто|Торонто, Канада]] * [[Детроит|Детроит, Мичиген]] }} | runtime = 40–47 минути | company = {{Plainlist| * [[Atlas Entertainment]] * [[Universal Cable Productions]]}} | distributor = [[NBCUniversal Television Distribution]] | network = [[Syfy]] | picture_format = [[1080i]] ([[HDTV]]) | audio_format = [[Стереофоничен звук|Стерео]] | first_aired = {{Start date|2015|1|16}} | last_aired = {{End date|сè уште}} | website = http://www.syfy.com/12monkeys | website_title = Official website | image = 12 Monkeys ( Fernsehserie ) Vector Logo.svg }} '''''12 мајмуни''''' — американска [[телевизиска програма|телевизиска серија]] која се прикажува на [[Syfy]] создадена од Тери Маталас и Тревис Фикет.<ref name="hollywoodreporter">{{наведени вести|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/12-monkeys-producer-syfy-series-718532|title='12 Monkeys' Producer on Syfy Series: 'It's a Complete Reimagining'|work=The Hollywood Reporter|first=Philiana|last=Ng|date=July 14, 2014|accessdate=November 2, 2014}}</ref> Тоа е [[научна фантастика|научно фантастична]] и [[мистерија|мистериозна]] [[драма]] заснована на [[12 мајмуни (филм)|истоимениот филм]] од 1995 година, режиран од [[Тери Гилијам]]. Серијата својата премиера ја имала на 16 јануари 2015 година.<ref>{{наведени вести|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/09/12-monkeys-to-premiere-friday-january-16-at-9pm-on-syfy/312751/|title='12 Monkeys' to Premiere Friday, January 16 at 9PM on Syfy|publisher=TV by the Numbers|first=Amanda|last=Kondolojy|date=October 9, 2014|accessdate=November 2, 2014|archive-date=2014-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20141031112214/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/09/12-monkeys-to-premiere-friday-january-16-at-9pm-on-syfy/312751/|url-status=dead}}</ref> На 12 март 2015 година, серијата била продолжена на втора сезона која своја премиера имала на 16 април 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2015/03/12/12-monkeys-renewed-season-2-syfy/|title=12 Monkeys Renewed for Season 2|publisher=TV Line|last=Roots|first=Kimberly|date=March 12, 2015|accessdate=March 12, 2015|archive-date=2021-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409092837/https://tvline.com/2015/03/12/12-monkeys-renewed-season-2-syfy/|url-status=dead}}</ref><ref name="Season2PremiereDate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spoilertv.com/2016/01/12-monkeys-season-2-premiere-date.html|title=12 Monkeys - Season 2 - Premiere Date Announced + First Look Photo|publisher=SpoilerTV|author=Assassin|date=January 7, 2016}}</ref> На 29 јуни 2016 година, серијата била продолжена на трета сезона која ќе се состои од 10 епизоди, со премиерно прикажување во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2016/06/29/12-monkeys-season-3-renewal|title=12 Monkeys renewed for season 3 — exclusive|publisher=Entertainment Weekly|last=Abrams|first=Natalie|date=June 29, 2016|accessdate=June 29, 2016|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817132405/http://www.ew.com/article/2016/06/29/12-monkeys-season-3-renewal|url-status=dead}}</ref> ==Вовед== {{main article|Список на епизоди од 12 мајмуни}} [[Патување низ времето|Временскиот патник]] Џејмс Кол ([[Арон Стенфорд]]) патува од 2043 година во сегашноста за да спречи ослободување на смртоносен вирус од мистериозна организација позната како "Армија на 12 мајмуни". Тој вирус, во автентичната временска линија на Кол, предизвикал смрт на 93.6% од светското население. Кол ќе има помош од брилијантниот виролог Касандра Рајли ([[Аманда Шул]]) и математичката генијалка со психолошки проблеми, Џенифер Гојнс ([[Емили Хемпшир]]). {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" |----- ! Сезона <th>Епизоди <th>Почеток <th>Крај |----- | [[Список на епизоди од 12 мајмуни#Сезона 1|1]] (2015) || 13 || 16 јануари 2015 || 10 април 2015 |----- | [[Список на епизоди од 12 мајмнуни#Сезона 2|2]] (2016) || 13 || 18 април 2016 || 18 јули 2016 |----- |} ==Улоги и ликови== ===Главни=== * [[Арон Стенфорд]] како Џејмс Кол, временски патник кој се обидува да го спаси човековиот род, и да се искупи за своето проблематично минато * [[Аманда Шул]] како Д-р Катерина Касандра "Кеси" Рајли, виролог * [[Кирк Асеведо]] како Хосе Ремзи, најдобриот пријател на Кол * [[Ноа Бин]] како Арон Маркер (сезона 1; гостин сезона 2), поранешно момче на Касандра и политичар * [[Тод Сташвик]] како Теодор Дикон (сезона 2; споредна улога сезона 1), водач на брутална група на преживеани наречена ''West VII''<ref name="comic con"/> * [[Емили Хемпшир]] како Џенифер Гојнс (сезона 2; споредна улога сезона 1), ќерка на Лиланд Гојнс, и математички гениј која го сретнува Кол во психијатриска болница<ref name="comic con">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2015/07/10/comic-con-2015-12-monkeys-michael-hogan|title=Comic Con 2015: ''12 Monkeys'' lands ''Battlestar Galactica'' vet in season 2|work=EW|author=Natalie Abrams|accessdate=August 3, 2015|date=July 11, 2015}}</ref><ref name="recurring">{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2015/03/13/12-monkeys-emily-hampshire-series-regular-syfy/|title=TVLine Items: Syfy's Newest Monkey, Diddy Does black-ish and More|date=March 13, 2015|accessdate=April 22, 2015|work=TVLine|author= Rebecca Iannucci}}</ref> * [[Барбара Сукова]] како Катарина Џонс (сезона 2; споредна улога сезона 1), ракувач на временската машина<ref name="comic con"/> ===Споредни=== * [[Том Нунан]] како „бледиот човек“, негативец кое е лице на Армијата на 12 мајмуни * [[Димор Барнс]] како Маркус Витли, еден од малкуте преостанати војници на американската војска<ref name="guest"/> * [[Ромина Д'Уго]] како Макс, член на ''West VII'', поврзана со Кол и Рамзи<ref name="guest">{{Наведена мрежна страница|url=http://tvline.com/2014/08/06/syfy-12-monkeys-cast-lyriq-bent-todd-stashwick/|title=Syfy’s 12 Monkeys Adds Rookie Blue Vet, Originals Alum and Two Others&nbsp;— TVLine|work=TVLine}}</ref> * Рамон де Окампо како Оливер Питерс, медицински истражувач * [[Алисен Даун]] како Оливија, висок член на Армијата на 12 мајмуни и сестра на „бледиот човек“ * [[Ејми Слон]] како Елена (сезона 1), мајка на синот на Рамзи * Мајкл Хоган како Д-р Ванс Екланд (сезона 2), харизматичен и интелигентен научник од иднината<ref name="comic con"/> * [[Скоти Томпсон]] како Мантис (сезона 2), мајка на Оливија и „бледиот човек“<ref name="mantis">{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2015/08/tanc-sade-cast-roadies-scottie-thompson-12-monkeys-1201490982/|title=Tanc Sade Joins Showtime Pilot ‘Roadies'; Scottie Thompson In Syfy’s ’12 Monkeys’|work=Deadline|author=Denise Petski|accessdate=August 3, 2015|date=August 3, 2015}}</ref> * [[Џеј Карнес]] како Роберт Гејл (сезона 2), ФБИ агент од 1940 година<ref name="karnes and coyle">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ew.com/article/2015/08/10/12-monkeys-season-2-jay-karnes-brendan-coyle|title=12 Monkeys lands Downton Abbey, The Shield alums for season 2|work=Entertainment Weekly|author=Natalie Abrams|accessdate=August 10, 2015|date=August 10, 2015}}</ref> * Ендрју Гилис како Адлер, научник во проектот ''Разделување'' * [[Ксандер Беркелеј]] како Џонатан Фостер, водич на ''Острицата'' * [[Брук Вилијамс]] како Хана Џонс (сезона 2), ќерка на Катарина {| class="wikitable" style="width:99%; text-align:center;" |- ! ! colspan=6 |Главни ликови |- | [[File:Aaron Stanford - Nikita (cropped).jpg|145п|Арон Стенфорд]] | [[File:Amanda Schull 2015 TCA (cropped).jpg|135п|Аманда Шул]] | [[File:Noah Bean 2013 (cropped).jpg|145п|Ноа Бин]] | [[File:Emily Hampshire at CFC ANNUAL BBQ 2012.jpg|135п|Емили Хемпшир]] | [[File:Barbara Sukowa Berlinale 2010 cropped.jpg|135п|Барбара Сукова]] | [[File:Todd Stashwick - NYCC 2015 Con Man Bus.jpg|135п|Тод Сташвик]] |- | [[Арон Стенфорд]] | [[Аманда Шул]] | [[Ноа Бин]] | [[Емили Хемпшир]] | [[Барбара Сукова]] | [[Тод Сташвик]] |} ==Прифаќање== ===Критики=== Првата сезона на ''12 мајмуни'' добила мешани и позитивни критики. На [[Rotten Tomatoes]], серијата има резултат од 74 проценти. Консензусот за првата сезона гласи: "Бесмисленото патување низ времето во 12 мајмуни ја прави серијата послаба за гледање во споредба со оригиналниот материјал, но дејствието кое е со висок квалитет и одличните улоги се врвни"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/12-monkeys/ |title=12 Monkeys - Rotten Tomatoes |publisher =[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=June 20, 2016}}</ref> Кристина Сегерс за [[IGN]] напишала: "Тоа што започна едноставно со приказната "ајде да се вратиме и да го поправиме ова" наскоро се разви во длабока филозофска медијација на концептот на судбината наспроти слободната волја. Серијата исто така е страшно многу забавна."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ign.com/articles/2015/04/25/12-monkeys-season-1-review |title= 12 Monkeys: Season 1 Review |publisher=[[IGN]] |accessdate=June 20, 2016}}</ref> ==Емитување== ''Syfy UK'' се стекнала со правата за регионално емитување и ''12 мајмуни'' премиерно била прикажана во Обединетото Кралство на 27 февруари 2015 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.tvwise.co.uk/2014/12/syfy-sets-uk-premiere-date-12-monkeys/|title=Syfy Sets UK Premiere Date For ’12 Monkeys’|publisher=TVWise|date=December 29, 2014|accessdate=January 1, 2015|archive-date=2016-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531232103/http://www.tvwise.co.uk/2014/12/syfy-sets-uk-premiere-date-12-monkeys/|url-status=dead}}</ref> ==Наводи== {{reflist|30em}} == Надворешни врски == *{{Official website|http://www.syfy.com/12monkeys}} *{{IMDb title|3148266|12 мајмуни}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:12 мајмуни}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Серии на Syfy]] [[Категорија:Научнофантастични телевизиски програми]] qynsg3bp1xk5pqiwag5yafkw40tr2cz 0 1170966 5621515 5490905 2026-08-29T11:12:51Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621515 wikitext text/x-wiki [[Податотека:TheophilHansen.jpg|мини|Теофил Ханзен]] '''Теофил Едвард Ханзен''', бил данско-австриски [[архитект]], значаен како претставник на европскиот класицизам и ренесанса 19 век. Неговиот брат Ханс Кристијан Ханзен исто така бил архитект. Двајцата биле голем модел на архитект. понатаму модел бил дански архитект Густаф Фридрих Хетш, професор на академија кај кого Ханзен ги почнал своите студии. По студиите кај Карла Фридрих Шинкел на градежна академија во Берлин и студиско патување во Виена Ханзен во Атина каде освен што студирал класична грчка архитектура и византиска архитектура работел за банкарот Георгија Синас и така 1842 година го изградил својот прв проект на црква. На овој начин стекнал доверба во банкарот кој го донел во Виена за да него и другите инвеститори направил проект во грчки стил. Неговиот талент го приметил Лудвиг Форстер кои го примил како свои асистент. Во тоа атеље работел од 1846 до 1852. Закопан е на чесно место на бечките гробишта на 1894. По него е наречена улицата во центарот на [[Виена]]. Градел и други градови во Венеција и на други места. Негово најзначајно дело е зградата на парламентот во Виена која била негова последна реализација. И заради тоа таму е поставен негов споменик. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Носители на Кралскиот златен медал]] [[Категорија:Родени во 1813 година]] [[Категорија:Починати во 1891 година]] rjfxmm8ob15wcvsmywi0tl8xl7aw537 0 1173273 5621473 5413307 2026-08-29T06:52:27Z Vlad5250 77190 обновување 5621473 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Пирјатин |native_name = Пирятин |settlement_type = [[Град]] |image_skyline = File:Собор Рiздва Богородицi. м.Пирятин.jpg |image_caption = Црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ |image_seal = File:Pyratyn coat.png |image_flag = File:Pyryatyn prapor.png |image_map = |pushpin_map = Ukraine |pushpin_map1 = |pushpin_map_caption =Местоположба |coordinates_region = UA |coordinates_display = inline,title |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{UKR}} |subdivision_type1 = [[Покраина|Област]] |subdivision_name1 = [[Полтавска Област|Полтавска]] |subdivision_type2 = [[Реон]] |subdivision_name2 = [[Лубенски Реон|Лубенски]] | leader_party = | leader_title = Градоначалник | leader_name = Сергиј Пазјук |established_title = Првото спомнување |established_date = 1155 |area_total_km2 =7.228 |elevation_m = 117 |population_total = 14.988 |population_as_of = 2022 |population_density_km2 =2074 |timezone = EET |utc_offset = +2 |timezone_DST = EEST |utc_offset_DST = +3 | latd =50 | latm =14 | lats =10| latNS =N | longd =32 | longm =30 | longs =04 | longEW =E |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 37000—37004 |area_code =+380-5358 |website =[http://pyriatyn.osp-ua.info pyriatyn.osp-ua.info] }} '''Пирјатин''' ({{Langx|uk|Пирятин}}) — град во [[Украина]], административен центар на Пирјатинската Градска Општина во рамките на Лубенскиот Реон, [[Полтавска Област|Полтавската Област]]; до 2020 г. бил седиште на властите на Пирјатинскиот Реон. Градот има 14.988 [[жители]] (2022). Градот се наоѓа на околу 190 километри северозападно од [[Полтава]], на десниот брег на реката Удај на автопатот Е40. == Галерија == <gallery> File:The house where he worked Komsomol district committee.jpg|Историска зграда File:Україна. Автошлях М 03. Пирятин.jpg|Автопатот M03 во Пирјатин File:Udaj near Pyrjatyn.JPG|Реката Удај во близина на Пирјатин </gallery> == Надворешни врски == * [http://pyriatyn.osp-ua.info Мрежно место на Пирјатинскиот градски совет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220219130028/http://pyriatyn.osp-ua.info/ |date=2022-02-19 }} {{uk}} {{рв|Pyriatyn}} {{Нормативна контрола}} {{Украина-гео-никулец}} [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Градови во Полтавската Област]] 0ef9x0k08zjtogygwv8n16q1u41htzv 0 1180761 5621309 5501101 2026-08-28T18:19:25Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621309 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Ендрју Вуд | image = | caption = | image_size = 250 | background = solo_singer | birth_name = Ендрју Патрик Вуд | alias = | birth_date = {{birth date|1966|1|8}} |birth_place =Колумбос<ref name="AMG Bio">{{Наведена мрежна страница | last = Prato | first = Greg | title = Andrew Wood Biography | publisher = [[Allmusic]] | accessdate = November 13, 2010 | url = {{Allmusic|class=artist|id=andrew-wood-p139483/biography|pure_url=yes}}}}</ref> | death_date = {{death date and age|1990|3|19|1966|1|8}} |death_place =Сиетл | genre = [[Алтернативен рок]], [[гранџ]] | occupation = [[музичар]], [[текстописец]] | instrument = пејач [[пијано]], [[бас гитара]], [[гитара]], [[дајре]] | years_active = 1980–1990 | label = [[C/Z Records|C/Z]], [[Loosegroove Records|Loosegroove]], [[Mercury Records|Mercury]], [[PolyGram]], Stardog | associated_acts = [[Malfunkshun]], [[Mother Love Bone]] | website = | notable_instruments = }} [[Податотека:Andrew Wood (cropped).jpg|мини|Ендрју Вуд]] '''Ендрју Патрик Вуд''' (роден на {{роден на|8|јануари|1966}} во Колумбос — починал на {{починал на|19|март|1990}} во [[Сиетл]]) — американски музичар, пејач и текстописец. Вуд е најпознат како главен вокалист за рок групите [[Malfunkshun]] и [[Mother Love Bone]]. Вуд го основал Malfunkshun во [[1980]] година со својот брат Кевин и Реган Хагар. Иако бендот имал само две песни, „''With Yo 'Heart''“ и „''Stars-n-You''“, албумот ''Deep six compilation'', го претставува почетокот на гранџ движењето во [[Сиетл]]. За време на своето членување во Malfunkshun, Вуд започнал да се потпира на дрогата, влегувајќи и рехабилитација во [[1985]] година. До [[1988]] година, Malfunkshun била распуштена, а Вуд започнал да соработува со членовите на Green River, [[Стоун Госард]] и [[Џеф Амент]]<ref name="Mother Love Bone AMG">{{cite web | last = Prato | first = Greg | title = Mother Love Bone Biography | website = [[Allmusic]] | access-date = November 13, 2010 | url = {{AllMusic|class=artist|id=mother-love-bone-p4961/biography|pure_url=yes}}}}</ref><ref name="Green River">{{Наведена мрежна страница | last = Huey | first = Steve | title = Green River Biography | publisher = [[Allmusic]] | accessdate = November 13, 2010 | url = {{Allmusic|class=artist|id=green-river-p13088/biography|pure_url=yes}}}}</ref>. Тие наскоро започнале да пишуваат оригинален материјал и ја формирале групата [[Mother Love Bone]] истата година, зимајќи ги гитаристот [[Брус Ферведер]] (исто така поранешен член на Green River) и тапанарот [[Грег Гилмор]]. Следната година бендот потпишал договор со [[''PolyGram'']], издавајќи шест песни. Кон крајот на годината, бендот го снимил својот деби албум ''Apple'', кој требало да биде пуштен во продажба во [[1990]] година. Поради неговата борба со зависноста од дрога<ref name="AMG Bio"/><ref name="ew">{{наведени вести | last = Appelo | first = Tim | title = Twin Tragedy | work = [[Entertainment Weekly]] | date = July 24, 1992 | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,311200,00.html | access-date = 2017-09-13 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203001659/http://www.ew.com/ew/article/0,,311200,00.html | url-status = dead }}</ref>, Вуд заминал на рехабилитација во [[1989]] година, надевајќи се дека ќе биде чист за пуштањето на деби албум на [[Mother Love Bone]]. На [[16 март]] [[1990]] година, Вуд бил пронајден во коматна состојба од неговата девојка, Ксана Ла Фуенте, која имала преголема доза на хероин. Вуд бил однесен во болница и ставен на [[Одржување во живот|одржување]]. Состојбата на Вуд започнала да покажува знаци на подобрување, но тој одеднаш починал три дена подоцна. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Furek, Maxim W. (2008) The Death Proclamation of Generation X: A Self-Fulfilling Prophesy of Goth, Grunge and Heroin, i-Universe. {{ISBN|978-0-595-46319-0}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вуд, Ендрју}} [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Американски гитаристи]] [[Категорија:Mother Love Bone]] 396jd340a94nrchux44ab24gwk81q02 0 1186764 5621392 5615624 2026-08-28T20:53:34Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5621392 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Јелена Јованова Периќ | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на и возраст|1984|10|21|df = yes}} | роден-место = [[Бања Лука]], [[СР Босна и Херцеговина]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонска]]/[[Хрватска]] | народност = [[Македонија|Македонка]]/[[Срби во Босна и Херцеговина|Босанска Србинка]] | познат = по улогите во:<br>[[Преспав]]<br>[[На терапија (телевизиска серија)|На терапија]] | наставка =а | занимање = [[глумица]] | сопружник = [[Стјепан Периќ]] | татко = | мајка = | родители = | деца = 2 }} '''Јелена Јованова Периќ''' ([[Бања Лука]], {{роден на|21|октомври|1984}}) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. Таа е една од најталентираните и најнаградувани македонски глумици од помладата генерација. == Биографија== === Рани години и образование === Јелена Јованова е родена во [[Бања Лука]] на 21 октомври 1984 година. Нејзиниот татко е [[Македонци|Македонец]] од [[Штип]], а мајка ѝ е [[Срби]]нка од [[Приедор]]. Таа има постар брат кој работи како [[новинар]]. Нејзините родители се запознале и долго време пред нејзиното раѓање живееле во [[Загреб]], каде што е роден нејзиниот брат, но подоцна решиле да се преселат во [[Штип]]. Покажала големи склоности кон уметноста уште на рани години, а започнала со глума во средношколските денови.<ref name="imdb">[http://www.imdb.com/name/nm4096341/bio?ref_=nm_ov_bio_sm Jelena Jovanova - Biography]. [[Семрежна филмска база на податоци]].</ref> Во 2002 година ја добила наградата за надежен млад глумец во [[Македонија]] на [[Драмски аматерски фестивал|Драмскиот аматерски фестивал]] во [[Кочани]] за улогата на Кристина во „''Дупло дно''“ од [[Горан Стефановски]]. Се запишала на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], каде што дипломирала на отсекот за глумечка игра во класата на [[професор]]от [[Владо Цветановски]] во 2007 година.<ref name="мнт">„[https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jelena-jovanova-2 Јелена Јованова] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200610121212/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/jelena-jovanova-2 |date=2020-06-10 }}“. ''[[Македонски народен театар]]''.</ref> === Театарска кариера === Јелена првите театарски улоги ги добила уште како студент, а во тој период особено се прославила како Бисера во „Демонот од Дебар маало“ од Горан Стефановски.<ref>З., Ц.. „[http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=61&str=32 Смеа и тага за Демонот од Дебар маало] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200805213254/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=61&str=32 |date=2020-08-05 }}“. ''Институт за театрологија''. 27 ноември 2006.</ref> Оттогаш, одиграла бројни улоги во театарски претстави поставени во [[Народен театар - Штип|Народниот театар во Штип]], [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар во Скопје]] и [[Македонски народен театар|Македонскиот народен театар]].<ref name="imdb"/> Меѓу позначајните се издвојуваат оние на Хани во „[[Кој се плаши од Вирџинија Вулф?]]“ од [[Едвард Олби]];<ref>„[https://mnt.mk/mk/arhiva-na-pretstavi/koj-se-plashi-od-virdjinija-vulf-16-03-2012 Кој се плаши од Вирџинија Вулф?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200812070703/https://mnt.mk/mk/arhiva-na-pretstavi/koj-se-plashi-od-virdjinija-vulf-16-03-2012 |date=2020-08-12 }}“. ''[[Македонски народен театар|МНТ]]''.</ref><ref>Ј., Љ.. „[https://www.slobodnaevropa.mk/a/24515769.html Кој се плаши од Вирџинија Вулф? во МНТ]“. ''Радио Слободна Европа''. 14 март 2012.</ref> на Хасанагница во театарската адаптација од [[Љубомир Симовиќ]] на [[Хасанагиница (песна)|истоимената епска песна]];<ref>Ј., Љ.. „[https://www.slobodnaevropa.mk/a/24599418.html „Хасанагиница“ го возбуди градот под Исарот]“. ''Радио Слободна Европа''. 31 мај 2012.</ref> како и на Рокси Харт во мјузиклот „Чикаго“ од [[Фред Еб]] и [[Боб Фоси]],<ref>„[https://mnt.mk/mk/arhiva-na-pretstavi/chikago Чикаго] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200804175118/https://mnt.mk/mk/arhiva-na-pretstavi/chikago |date=2020-08-04 }}“. ''[[Македонски народен театар|МНТ]]''.</ref> којшто го означил враќањето на овој жанр на театарското поприште во Македонија.<ref>„[https://www.mkd.mk/kultura/teatar-i-film/chikago-go-vrakja-mjuziklot-kako-zhanr-na-scenata-na-makedonskiot-naroden „Чикаго“ го враќа мјузиклот како жанр на сцената на Македонскиот народен театар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200605031731/https://www.mkd.mk/kultura/teatar-i-film/chikago-go-vrakja-mjuziklot-kako-zhanr-na-scenata-na-makedonskiot-naroden |date=2020-06-05 }}“. ''МКД''. 29 декември 2015.</ref> Од 2009 година работи во Македонскиот народен театар.<ref name="мнт"/> === Филм и телевизија === Во филмската уметност, Јелена се пробила со улогата на Јасмина во ирскиот филм номиниран за [[Оскар за најдобар странски филм]] „[[Како да ме нема]]“ во режија на Хуанита Вилсон од 2010 година,<ref>C., D.. „[https://www.irishtimes.com/culture/film/as-if-i-m-not-there-1.563570 As if I'm not there]“. ''The Irish Times''. 4 март 2011.</ref> а веќе следната година ја добила улогата на Есма во режисерскиот првенец на [[Анџелина Џоли]] „[[Во земјата на крвта и медот]]“ и со тоа станала најмлада глумица од Македонија која настапила во холивудски филм.<ref name="imdb"/> Подоцна, се појавила во главната улога на Јована во првиот македонски филмски мјузикл „Црно и бело“,<ref>„[https://makfax.com.mk/kultura/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BC%D1%98%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA/ Премиера на првиот македонски мјузикл на 18 јуни во кино „Фросина“]“. ''[[Макфакс]]''. 15 јуни 2019.</ref> го толкувала ликот на Вера во шпанскиот филм „El desentierro“,<ref>Ѓ., С.. „[https://www.fakulteti.mk/news/17-09-16/akterkata_jelena_jovanova_kje_ja_tolkuva_glavnata_uloga_vo_shpanski_film Глумицата Јелена Јованова ќе ја толкува главната улога во шпански филм]“. ''Факултети''. 16 септември 2017.</ref> а во ликот на Светлана глумела во српскиот детски филм „Ловци на вештерки“.<ref>Ѓ., С.. „[https://www.fakulteti.mk/news/17102018/jelena-jovanova-premierno-vo-detskiot-film-lovci-na-veshterki-od-vecherva-vo-sinepleks Јелена Јованова премиерно во детскиот филм „Ловци на вештерки“ од вечерва во „Синеплекс“]“. ''Факултети''. 17 октомври 2018.</ref> Телевизиската кариера ја започнала со надсинхронизација на цртани филмови, телевизиски и радиски реклами.<ref name="мнт"/> Во периодот од 2008 до 2012 година била водителка на телевизиската емисија за [[автомобил]]и „Високи Октани“. Во 2013 година зела учество во првата сезона од македонското издание на реалното шоу „[[Танц со ѕвездите]]“, каде што настапила заедно со Христијан Димитровски.<ref>„[https://www.mkd.mk/92613/zabava/jelena-jovanova Јелена Јованова: Балансот на техниката за танц со водство на страста е гаранција за успех!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200605041942/https://www.mkd.mk/92613/zabava/jelena-jovanova |date=2020-06-05 }}“. ''МКД''. 24 јануари 2013.</ref> Претстојниот период го посветила на глума во телевизиски серии. На самите почетоци ја добила главната улога на Марина во хрватската серија „[[Тајни (телевизиска серија)|Тајни]]“.<ref>„[https://www.mkd.mk/zabava/domashna/jelena-jovanova-e-glaven-lik-vo-nova-hrvatska-serija Јелена Јованова е главен лик во нова хрватска серија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200814073132/https://www.mkd.mk/zabava/domashna/jelena-jovanova-e-glaven-lik-vo-nova-hrvatska-serija |date=2020-08-14 }}“. ''МКД''. 24 јуни 2013.</ref> Потоа, преку ликот на Милена се појавила и во првата македонска серија снимена според странска лиценца „[[На терапија (телевизиска серија)|На терапија]]“.<ref>„[https://www.mkd.mk/kultura/teatar-i-film/terapija-na-tv-so-novata-serija-na-terapija Терапија на ТВ, со новата серија „На терапија“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200824081537/https://www.mkd.mk/kultura/teatar-i-film/terapija-na-tv-so-novata-serija-na-terapija |date=2020-08-24 }}“. ''МКД''. 29 јули 2017.</ref> Особена популарност стекнала со улогата на Јелена во македонската ситуациска комедија „[[Преспав]]“.<ref>„[https://nezavisen.mk/se-snima-chetvrtata-sezona-od-prespav-100-epizodi-od-najuspeshnata-tv-serija/ Се снима четвртата сезона од „Преспав“ – 100 епизоди од најуспешната ТВ серија]“. ''Независен''. 25 октомври 2019.</ref> Остварила учество на филмските фестивали во [[Сараево]], [[Торонто]] и [[Каиро]], како и на работилници со театарските работници [[Ненси Бишоп]], [[Леон Лучев]] и Александра Кочова.<ref name="мнт"/> == Личен живот == Во брак е со хрватскиот глумец [[Стјепан Периќ]] од 2015 година, со кого се запознала за време на снимањето на серијата „Тајни“.<ref>„[https://press24.mk/makedonskata-akterka-se-omazhi-vo-zagreb Македонската глумица се омажи во Загреб] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200608130627/https://press24.mk/makedonskata-akterka-se-omazhi-vo-zagreb |date=2020-06-08 }}“. ''Прес24''. 11 ноември 2015.</ref> Со него има два сина — Јаков, роден во јуни 2020 година,<ref>„[https://mms.mk/145444/глумицата-јелена-јованова-стана-мајк/ Глумицата Јелена Јованова стана мајка, се роди Јаков]{{Мртва_врска|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“. ''ММС''. 10 јуни 2020.</ref> и Тома, роден во септември 2024 година.<ref>„[https://mms.mk/371702/ Глумицата Јелена Јованова по втор пат стана мајка, се роди Тома]“. ''ММС''. 17 јануари 2024.</ref> Живее во Загреб и работи во [[Скопје]], па постојано е на релација меѓу [[Хрватска]] и [[Македонија]].<ref>Т., К.. [https://www.stylist.mk/jelena-jovanova-na-terapija/ ЈЕЛЕНА ЈОВАНОВА „НА ТЕРАПИЈА“: Може ако почнам прва, ќе се помрднат работите]. ''Stylist.mk''. 19 септември 2017.</ref> == Театрографија == * Меги — „Сцени од животот“ од Овен мек Каферти, р. Филип ле Моан, МНТ, 2004; * Мери — „Лекција“ од Ежен Јонеско, р. Перо Данилов, Народен театар - Штип, 2005; * Дулчинеа — „Дон Кихот“ од Мигел де Сервантес, р. Дејан Пројковски, Народен театар - Штип, 2005; * Филомена — „Метаморфозис“ од Публиј Овидиj Назон, р. Миха Голоб, Народен театар - Штип, 2005; * Бледа — „Збогум Јудо“ од Иренеуш Иридињски, р. Љубиша Георгиевски, Народен театар - Штип, 2006; * Бисера — „Демонот од Дебар маало“ од Горан Стефановски, р. Слободан Унковски, Драмски театар - Скопје, 2006; * Јулија — „Госпоѓица Јулија“ од Август Стриндберг, р. Јован Ристовски, Народен театар - Штип, 2006; * Дебора — „Сексуални перверзии во Чикаго“ од Давид Мамет, р. Нела Витошевиќ, Драмски театар - Скопје, 2007; * Марица — „Сомнително лице“ од Бранислав Нушиќ, р. Синиша Евтимов, МНТ, 2007; * Елена — „Големите очекувања“ од Ана Ристоска, р. Јован Ристовски, МНТ ,2007; * Пациент — „Мара/Сад“ од Петер Вајс, р. Васил Христов, МНТ, 2008; * Петруњела — „Дундо Марое“ од Марин Држиќ, р. Драгана Милошевска-Попова, Дубровнички летни игри, 2008; * Магда — „Вејка на ветрот“ од Коле Чашуле, р. Нела Витошевиќ, МНТ, 2008; * Анка — „Госпоѓа министерка“ од Бранислав Нушиќ, р. Наташа Поплавска, Македонски народен театар, 2009; * Елена — „Троил и Кресида“ од Вилијам Шекспир, р. Љубиша Ристиќ, МНТ, 2010; * Марија — „Тупаница полна со љубов“ од Дејан Дуковски, р. Санди Лопичиќ, МНТ и Берлински фестивал за посебни музички претстави „Open Op“, 2010; * Евдокија — „Буре барут“ од Дејан Дуковски, р. Сашо Миленковски, МНТ, 2010; * Алекс — „Темпирана опера“ од Бертолт Брехт и Ентони Барџис, р. Васил Христов, МНТ, 2010; * Ајрон — „Класен непријател“ од Вилијамс Најдал, р. Васил Христов, Вондерленд театар, 2011; * Милена — „Семејни приказни“ од Србљановиќ, р. Ивана Ангеловска, Вондерленд театар, 2011; * Хани — „Кој се плаши од Вирџинија Вулф“ од Едвард Олби, р. Синиша Евтимов, МНТ, 2012; * Хасанагиница — „Хасанагиница“ од Љубомир Симовиќ, р. Драгана Милошевска-Попова, Народен театар - Штип, 2012; * „Декамерон“ од Џовани Бокачо, р. Боњо Лунгов, МНТ и Театар за деца и младинци - Скопје, 2012; * Рокси Харт — „Чикаго“ од Фред Еб и Боб Фос, р. Наташа Поплавска, МНТ, 2015. == Филмографија == {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2006 || [[Тајната книга]] ТВ-филм || Гласот |- | 2009 || [[Мојот живот]] ТВ-филм || Таа |- | 2010 || [[Како да ме нема]] ТВ-филм || Јасмина |- | 2011 || [[Во земјата на крвта и медот]] ТВ-филм || Есма |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || Паган |- | 2012 || [[Трето полувреме]] ТВ-филм || Еврејска мајка |- | 2013-2014 || [[Тајни]] ТВ-серија || Марина |- | 2015 || [[Скора]] ТВ-филм || Миш |- | 2015 || [[Кај пукнало да пукне]] ТВ-серија || Надалија |- | 2016 || [[Дете (филм)|Дете]] ТВ-филм || Мајка |- | 2016 || [[Устав на Република Хрватска]] ТВ-филм || Полицајка |- | 2016-2023 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Јелена |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ-серија || Милена |- | 2017 || [[Железната приказна]] ТВ-филм || Надире |- | 2018 || [[Ловци и вештерки]] ТВ-филм || Светлана |- | 2018 || [[Црно и бело]] ТВ-филм || Јована |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || Бани |- | 2019 || [[Помеѓу нас]] ТВ-филм || Леона |- | 2019 || [[Врба (филм од 2019)|Врба]] ТВ-филм || Мелина |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Ели |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020)|Хомо]] ТВ-филм || Јулија |- | 2022 || [[Еден тон сладолед]] ТВ-филм || Ева |- | 2023 || [[Нешто слатко]] ТВ-филм || Каја |- | 2026 || [[Потврда за живот]] ТВ-филм || Службеничка |- | 2026 || [[Влез]] ТВ-филм || Весна |- | 2026 || [[Лефти и Рајти си најдоа дом]] ТВ-филм || Лифти |} == Награди == * Награда за надежен млад глумец на Драмскиот аматерски фестивал во 2002 година; * Награда за најпопуларна глумица за 2010 година на [[Златна бубамара на популарноста]]; * Награда за глумица за 2016 година на Златна бубамара на популарноста; * [[Признание „8 Ноември“]] за 2018 година за постигнување во сферата на културата и развојот на театарската и филмската уметност; * Награда за најдобра глумица на Story Awards во 2019 година; * Награда за ТВ-глумица за 2019 година на Златна бубамара на популарноста. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|4096341}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јованова Периќ, Јелена}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Бања Лука]] [[Категорија:Глумици од Штип]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] mz1x9lyl2fwqq3qwje0gmmjx8mw3mxi 0 1191630 5621334 5598935 2026-08-28T19:29:06Z NadyBarbieGirl 63459 5621334 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = Слаткаристика<br><small>Марко Маринковиќ</small> |background = solo_singer |image = Марко Маринковиќ - Слаткаристика2.jpg |caption = |birth_name = |alias = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|8|15}} |birth_place =[[Скопје]] |origin = {{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]] |occupation = {{flatlist| *[[Пејач]] * продуцент }} |genre = {{flatlist| *[[популарна музика|Поп]], * [[хип-хоп]] }} |years_active = 2004–сè уште |instrument = [[Вокал]] |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = |website = }} {{внимание}} [[Податотека:Marko Slatkaristika1.jpg|мини|Слаткар пее во студио]] '''Марко Маринковиќ-Слаткар''', познат под сценското име '''Слаткаристика''' (роден на {{роден на|15|август|1986}} година во [[Скопје]]) — македонски [[рап]]ер, продуцент, [[Поп-музика|поп]] и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] [[пејач]]. Тој започнал со своите музички творби кога имал 12 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.edennaeden.mk/sana-i-slatkar-imaat-sin/|title=Ќе си славам дома сам: Слаткар и Сања имаат син|date=2020-04-15|work=Еден на еден|language=mk|accessdate=2021-03-06|archive-date=2021-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918185252/https://www.edennaeden.mk/sana-i-slatkar-imaat-sin/|url-status=dead}}</ref> ==Животопис== На возраст од 15 години, заедно со неговиот пријател Скит Скитара ја формирал хип-хоп групата [[Единствена Опција]], а во 2004 година заедно го издале албумот „Рап Тврдина“. Заедно со Пука Козметика, Скит, Ел Маријачи, Боро Лаказ, Кацар, Желе, Сиги, Аце НЛ, Че и Димитриј Јеа, во 2008 година го формирал хип-хоп екипажот [[Токсикологија (музичка група)|Токсикологија]]. Во мај 2009 година потпишал договор со продукција „Јованов Рекордс“ и го издал својот прв соло албум под наслов „''Слаткаристика Будало''“, кој постигнал значителни успеси со песните „''Шопинг''“, „''ФМ''“, „''Да полетам''“ и „''Топ''“. Тоа претставувала најава на револуцијата на хип-хоп музиката во Македонија. Понатака во кариерата имал и свои концерти во Охридско-Античкиот театар, Дом на култура - Штип и Струмица, Спортска сала "Младост" - Битола и Метрополис арена - Скопје. Во мај 2010 година бил издаден ДВД со неговиот голем концерт во Арената Метрополис во Скопје. Во 2011 година ги објавил сингловите „''Класика''“ и „''Екстра, екстра''“. Во 2012 го извадил својот втор соло албум „''Новиот Албум''“ кој достигнал голема популарност со песните „''Олабави ме''“, „''Сара''“, „''Разговор со совеста''“, „''Бум Бам''“ и други. Во 2015 објавил неколку хитови како „''Бумеранг''“ и „''Дими Џам''“. Во 2016 излегла една од неговите најслушани песни „''Тик Так''“ во колаборација со Криско која има над 12.000.000 прегледи. Истата година излегла и песната „''Кажи Да''“ која исто така постана хит. Во 2017 излегла песната која била слушана низ цела Македонија и Балканот и која има над 18.000.000 прегледи - „''Терориста''“. Веднаш по неа ја извадил песната „Мани“. Во 2018 објавил неколку песни, меѓу кои се „''Луда Романтика''“ во месец март, „''Отворено Писмо''“ во септември и „''Амстердам''“ која што излегла во ноември. Во 2019 година направил низа проекти во соработка со "Урбан Рекордс" како што се песните „''Дијаманти''“ со [[Два Бона]] и „''Марадона“'' со [[Таско (рапер)|Таско]]. Исто така тој е автор и на првиот македонско-грчки музички проект наречен „''Марија''“. === Љубовен живот === Во 2014, тој се оженил со [[Сања Николиќ]], а во 2020 го добиле синот Моша. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Слаткаристика]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 2 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 60 |Singles = |1Option = 1 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Спотови === {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |''NL WOW'' |2004 | — |- |''Внимание'' |2004 | — |- | ''Жолта штампа'' || 2008 || — |- | ''Остај ме да пишувам ''|| 2009 || — |- | ''Шопинг'' || 2009 || Јован Јованов |- |''FM'' || 2009 || — |- | ''Спушти се доле'' || 2009 || — |- | ''Да полетам || 2010|| Јован Јованов |- | ''Биди зелен''|| 2010 || Томато продкуција |- |''Екстра, екстра'' || 2011 || Exit B Production |- | ''Класика''|| 2011 || Exit B Production |- | ''Tonight'' || 2012 || Огнен Шапковски |- | ''Олабави ме ''|| 2012 || Огнен Шапковски |- | ''Добро да е'' || 2013 || Томато продкуција |- |''Дими Џам''|| 2014 || Владимир Дади Ивановски |- | ''Тик Так ''|| 2016 || Flux |- | ''Терориста ''|| 2017 || Огнен Шапковски |- | ''Money ''|| 2017 || Мартин Макариев |- | ''Луда Романтика''|| 2018 || Flux |- | ''Амстердам'' || 2018 || Огнен Шапковски |- |''Дијаманти'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Maradona'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Dinero'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Maria'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Odisea'' || 2019 || Крсте Шупев |- | ''Batman'' || 2019 || Крсте Шупев |- | ''Распукала Шар планина'' || 2020 || Крсте Шупев |- | ''Get down more'' || 2020 || Крсте Шупев |- | ''Bypass'' || 2021 || Ljubba |- | ''Безобразна си ти'' || 2022 || Крсте Шупев |- | ''Ново BMW'' || 2022 || Крсте Шупев |- | ''Гусари'' || 2022 || Драган Божино |- | ''Аман аман'' || 2022 || Драган Божино |- | ''Сибир'' || 2023 || Крсте Шупев |- | ''Насмевка'' || 2023 || Крсте Шупев |- | ''Мъка'' || 2023 ||Димитрис Георгиев |- | ''Алал вера'' || 2023 || Никола Димов |- | ''Ај леле'' || 2023 || Reezy Rane |- | ''Allo''|| 2023 || Reezy Rane |- | ''Дон Пери'' || 2023 || Reezy Rane |- | ''Sugar'' || 2024 || Reezy Rane |- | ''Милион лета'' || 2024 || Крсте Шупев |- | ''Немир'' || 2024 || Никола Димов |- | ''Провокација'' || 2024 || Reezy Rane |- | ''Налеј'' || 2024 || Reezy Rane |- | ''Океани'' || 2024 || Мартин Филиповски |- | ''Жими се'' || 2024 || Владислав Гавриловски |- | ''Еуфорија'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''К-15'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Магдалена'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,Дарко Јовановски |- | ''Мама'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Спушти се доле 2'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Сол на рана'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Не се слави сам'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''50 евра'' || 2025 || Nic Design |- | ''Дали ќе ме сакаш'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,Дарко Јовановски |- | ''Госпоѓа Сара'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,Дарко Јовановски |- | ''Води ме'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,steadyflow |- | ''Хола'' || 2026 || |- | ''Верувај'' || 2026 || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.slatkaristika.mk/ Официјално мрежно место] {{рв|Slatkaristika}} [[Категорија:Македонски пејачи]] g4f4b6inqe4g0uje1o8l7y0plf1t35f 5621335 5621334 2026-08-28T19:30:17Z NadyBarbieGirl 63459 5621335 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = Слаткаристика<br><small>Марко Маринковиќ</small> |background = solo_singer |image = Марко Маринковиќ - Слаткаристика2.jpg |caption = |birth_name = |alias = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|8|15}} |birth_place =[[Скопје]] |origin = {{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]] |occupation = {{flatlist| *[[Пејач]] * продуцент }} |genre = {{flatlist| *[[популарна музика|Поп]], * [[хип-хоп]] }} |years_active = 2004–сè уште |instrument = [[Вокал]] |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = |website = }} {{внимание}} [[Податотека:Marko Slatkaristika1.jpg|мини|Слаткар пее во студио]] '''Марко Маринковиќ-Слаткар''', познат под сценското име '''Слаткаристика''' (роден на {{роден на|15|август|1986}} година во [[Скопје]]) — македонски [[рап]]ер, продуцент, [[Поп-музика|поп]] и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] [[пејач]]. Тој започнал со своите музички творби кога имал 12 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.edennaeden.mk/sana-i-slatkar-imaat-sin/|title=Ќе си славам дома сам: Слаткар и Сања имаат син|date=2020-04-15|work=Еден на еден|language=mk|accessdate=2021-03-06|archive-date=2021-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918185252/https://www.edennaeden.mk/sana-i-slatkar-imaat-sin/|url-status=dead}}</ref> ==Животопис== На возраст од 15 години, заедно со неговиот пријател Скит Скитара ја формирал хип-хоп групата [[Единствена Опција]], а во 2004 година заедно го издале албумот „Рап Тврдина“. Заедно со Пука Козметика, Скит, Ел Маријачи, Боро Лаказ, Кацар, Желе, Сиги, Аце НЛ, Че и Димитриј Јеа, во 2008 година го формирал хип-хоп екипажот [[Токсикологија (музичка група)|Токсикологија]]. Во мај 2009 година потпишал договор со продукција „Јованов Рекордс“ и го издал својот прв соло албум под наслов „''Слаткаристика Будало''“, кој постигнал значителни успеси со песните „''Шопинг''“, „''ФМ''“, „''Да полетам''“ и „''Топ''“. Тоа претставувала најава на револуцијата на хип-хоп музиката во Македонија. Понатака во кариерата имал и свои концерти во Охридско-Античкиот театар, Дом на култура - Штип и Струмица, Спортска сала "Младост" - Битола и Метрополис арена - Скопје. Во мај 2010 година бил издаден ДВД со неговиот голем концерт во Арената Метрополис во Скопје. Во 2011 година ги објавил сингловите „''Класика''“ и „''Екстра, екстра''“. Во 2012 го извадил својот втор соло албум „''Новиот Албум''“ кој достигнал голема популарност со песните „''Олабави ме''“, „''Сара''“, „''Разговор со совеста''“, „''Бум Бам''“ и други. Во 2015 објавил неколку хитови како „''Бумеранг''“ и „''Дими Џам''“. Во 2016 излегла една од неговите најслушани песни „''Тик Так''“ во колаборација со Криско која има над 12.000.000 прегледи. Истата година излегла и песната „''Кажи Да''“ која исто така постана хит. Во 2017 излегла песната која била слушана низ цела Македонија и Балканот и која има над 18.000.000 прегледи - „''Терориста''“. Веднаш по неа ја извадил песната „Мани“. Во 2018 објавил неколку песни, меѓу кои се „''Луда Романтика''“ во месец март, „''Отворено Писмо''“ во септември и „''Амстердам''“ која што излегла во ноември. Во 2019 година направил низа проекти во соработка со "Урбан Рекордс" како што се песните „''Дијаманти''“ со [[Два Бона]] и „''Марадона“'' со [[Таско (рапер)|Таско]]. Исто така тој е автор и на првиот македонско-грчки музички проект наречен „''Марија''“. === Љубовен живот === Во 2014, тој се оженил со [[Сања Николиќ]], а во 2020 го добиле синот Моша. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Слаткаристика]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 2 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 60 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Спотови === {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- |''NL WOW'' |2004 | — |- |''Внимание'' |2004 | — |- | ''Жолта штампа'' || 2008 || — |- | ''Остај ме да пишувам ''|| 2009 || — |- | ''Шопинг'' || 2009 || Јован Јованов |- |''FM'' || 2009 || — |- | ''Спушти се доле'' || 2009 || — |- | ''Да полетам || 2010|| Јован Јованов |- | ''Биди зелен''|| 2010 || Томато продкуција |- |''Екстра, екстра'' || 2011 || Exit B Production |- | ''Класика''|| 2011 || Exit B Production |- | ''Tonight'' || 2012 || Огнен Шапковски |- | ''Олабави ме ''|| 2012 || Огнен Шапковски |- | ''Добро да е'' || 2013 || Томато продкуција |- |''Дими Џам''|| 2014 || Владимир Дади Ивановски |- | ''Тик Так ''|| 2016 || Flux |- | ''Терориста ''|| 2017 || Огнен Шапковски |- | ''Money ''|| 2017 || Мартин Макариев |- | ''Луда Романтика''|| 2018 || Flux |- | ''Амстердам'' || 2018 || Огнен Шапковски |- |''Дијаманти'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Maradona'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Dinero'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Maria'' || 2019 || God Eye Production |- | ''Odisea'' || 2019 || Крсте Шупев |- | ''Batman'' || 2019 || Крсте Шупев |- | ''Распукала Шар планина'' || 2020 || Крсте Шупев |- | ''Get down more'' || 2020 || Крсте Шупев |- | ''Bypass'' || 2021 || Ljubba |- | ''Безобразна си ти'' || 2022 || Крсте Шупев |- | ''Ново BMW'' || 2022 || Крсте Шупев |- | ''Гусари'' || 2022 || Драган Божино |- | ''Аман аман'' || 2022 || Драган Божино |- | ''Сибир'' || 2023 || Крсте Шупев |- | ''Насмевка'' || 2023 || Крсте Шупев |- | ''Мъка'' || 2023 ||Димитрис Георгиев |- | ''Алал вера'' || 2023 || Никола Димов |- | ''Ај леле'' || 2023 || Reezy Rane |- | ''Allo''|| 2023 || Reezy Rane |- | ''Дон Пери'' || 2023 || Reezy Rane |- | ''Sugar'' || 2024 || Reezy Rane |- | ''Милион лета'' || 2024 || Крсте Шупев |- | ''Немир'' || 2024 || Никола Димов |- | ''Провокација'' || 2024 || Reezy Rane |- | ''Налеј'' || 2024 || Reezy Rane |- | ''Океани'' || 2024 || Мартин Филиповски |- | ''Жими се'' || 2024 || Владислав Гавриловски |- | ''Еуфорија'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''К-15'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Магдалена'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,Дарко Јовановски |- | ''Мама'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Спушти се доле 2'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Сол на рана'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''Не се слави сам'' || 2025 || Дарко Јовановски |- | ''50 евра'' || 2025 || Nic Design |- | ''Дали ќе ме сакаш'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,Дарко Јовановски |- | ''Госпоѓа Сара'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,Дарко Јовановски |- | ''Води ме'' || 2025 || Кристијан Тодоровски,steadyflow |- | ''Хола'' || 2026 || |- | ''Верувај'' || 2026 || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.slatkaristika.mk/ Официјално мрежно место] {{рв|Slatkaristika}} [[Категорија:Македонски пејачи]] f1n73vgrfoe93cpt5gkdxmt78crebm8 0 1191710 5621512 4618892 2026-08-29T11:07:16Z Bjankuloski06 332 5621512 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Крафт Пивара „Темов“ | logo = [[File:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 12.jpg|250px]] | type = | predecessor = | successor = | foundation = 2009 | founder = | defunct = | location_city = [[Скопје]] | location_country = [[Македонија]] | locations = | area_served = | key_people = | industry = [[Алкохолни пијалаци]] | products = [[Пиво]] ([[Домашно пиво]]) | production = | revenue = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = [http://www.temovbeer.com/ temovbeer.com]; [http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/ oldtown-brewerytemov.com] | footnotes = | intl = yes }} '''Крафт Пивара „Темов“''' — првата домашно - [[занаетчиско пиво|занаетчиска]] пивара во [[Македонија]]. == Историјат == Пиварата Темов датира од 2009 година, во рамките на ресторанот „Пивницата Стар Град“. Фамилијата Темов, како група пивски ентузијасти кои биле предводени од едноставна пивска филозофија „''Ние не правиме пиво за масата на луѓе“,'' напротив, ние правиме пиво за одбраните пивски заљубеници и оние кои ја разбираат пивската култура и уметност и уживаат во вистинскиот вкус на пивото и не се плашеле да ги турнат границите на модерниот комерцијлизам. На кратко, тие започнале да прават пиво за луѓето налик нас.Тие како први пионери во новата македонска пивска ера не се плашеле да ги поминат поставените граници за овој предизвик. == Производство == Пивото во пиварата „Темов“ се прави според правилото на германскиот закон за чистота на пиво „Reinheitsgebot“, што значи дека пивото се создава од четрите основни пивски состојки: [[јачмен]], [[хмељ]], [[квасец]] и [[вода]]. Пивото „Темов“ е природно пиво кое се прави од природни состоjки, без додатни шеќери, бои, ароми, конзерванси и хемикалиии <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/|title=Пивница Стар Град - Нашата Приказна|work=oldtown-brewerytemov.com|accessdate=2018-03-15|archive-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130162411/http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/|url-status=dead}}</ref>.“ ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="120"> Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 01.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 02.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 03.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 04.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 07.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 08.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 10.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 05.jpg|Отворен дел на пивницата Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 16.jpg|Производство на пиво Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 28.jpg|Апаратура за производство за пиво </gallery> == Наводи == [[Категорија:Македонски пиварници]] t7vn1n1uw6s8n5sothu9qjlo3oxnzkk 5621513 5621512 2026-08-29T11:08:28Z Bjankuloski06 332 5621513 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Крафт Пивара „Темов“ | logo = [[File:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 12.jpg|250px]] | type = | predecessor = | successor = | foundation = 2009 | founder = | defunct = | location_city = [[Скопје]] | location_country = [[Македонија]] | locations = | area_served = | key_people = | industry = [[Алкохолни пијалаци]] | products = [[Пиво]] ([[Домашно пиво]]) | production = | revenue = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = [http://www.temovbeer.com/ temovbeer.com]; [http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/ oldtown-brewerytemov.com] | footnotes = | intl = yes }} '''Крафт Пивара „Темов“''' — првата домашно - [[занаетчиско пиво|занаетчиска]] пивара во [[Македонија]]. == Историјат == Пиварата Темов датира од 2009 година, во рамките на ресторанот „Пивницата Стар Град“. Фамилијата Темов, како група пивски ентузијасти кои биле предводени од едноставна пивска филозофија „''Ние не правиме пиво за масата на луѓе“,'' напротив, ние правиме пиво за одбраните пивски заљубеници и оние кои ја разбираат пивската култура и уметност и уживаат во вистинскиот вкус на пивото и не се плашеле да ги турнат границите на модерниот комерцијлизам. На кратко, тие започнале да прават пиво за луѓето налик нас.Тие како први пионери во новата македонска пивска ера не се плашеле да ги поминат поставените граници за овој предизвик. == Производство == Пивото во пиварата „Темов“ се прави според правилото на германскиот закон за чистота на пиво „Reinheitsgebot“, што значи дека пивото се создава од четрите основни пивски состојки: [[јачмен]], [[хмељ]], [[квасец]] и [[вода]]. Пивото „Темов“ е природно пиво кое се прави од природни состоjки, без додатни шеќери, бои, ароми, конзерванси и хемикалиии <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/|title=Пивница Стар Град - Нашата Приказна|work=oldtown-brewerytemov.com|accessdate=2018-03-15|archive-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130162411/http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/|url-status=dead}}</ref>.“ ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="120"> Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 01.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 02.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 03.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 04.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 07.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 08.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 10.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 05.jpg|Отворен дел на пивницата Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 16.jpg|Производство на пиво Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 28.jpg|Апаратура за производство за пиво </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.temovbeer.com/ Пивара „Темов“] [[Категорија:Македонски пиварници]] 7uf7eduabyxfcamzpgp6m6vaxuh4pp1 5621514 5621513 2026-08-29T11:08:45Z Bjankuloski06 332 5621514 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Крафт Пивара „Темов“ | logo = [[File:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 12.jpg|250px]] | type = | predecessor = | successor = | foundation = 2009 | founder = | defunct = | location_city = [[Скопје]] | location_country = [[Македонија]] | locations = | area_served = | key_people = | industry = [[Алкохолни пијалаци]] | products = [[Пиво]] ([[Домашно пиво]]) | production = | revenue = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = [http://www.temovbeer.com/ temovbeer.com]; [http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/ oldtown-brewerytemov.com] | footnotes = | intl = yes }} '''Крафт Пивара „Темов“''' — првата домашно - [[занаетчиско пиво|занаетчиска]] пивара во [[Македонија]]. == Историјат == Пиварата Темов датира од 2009 година, во рамките на ресторанот „Пивницата Стар Град“. Фамилијата Темов, како група пивски ентузијасти кои биле предводени од едноставна пивска филозофија „''Ние не правиме пиво за масата на луѓе“,'' напротив, ние правиме пиво за одбраните пивски заљубеници и оние кои ја разбираат пивската култура и уметност и уживаат во вистинскиот вкус на пивото и не се плашеле да ги турнат границите на модерниот комерцијлизам. На кратко, тие започнале да прават пиво за луѓето налик нас.Тие како први пионери во новата македонска пивска ера не се плашеле да ги поминат поставените граници за овој предизвик. == Производство == Пивото во пиварата „Темов“ се прави според правилото на германскиот закон за чистота на пиво „Reinheitsgebot“, што значи дека пивото се создава од четрите основни пивски состојки: [[јачмен]], [[хмељ]], [[квасец]] и [[вода]]. Пивото „Темов“ е природно пиво кое се прави од природни состоjки, без додатни шеќери, бои, ароми, конзерванси и хемикалиии <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/|title=Пивница Стар Град - Нашата Приказна|work=oldtown-brewerytemov.com|accessdate=2018-03-15|archive-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130162411/http://oldtown-brewerytemov.com/our-story/|url-status=dead}}</ref>.“ ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="120"> Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 01.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 02.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 03.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 04.jpg|Пива за дегустирање Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 07.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 08.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 10.jpg|Внатрешноста на пивницата „Темов“ кај скопското Кале Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 05.jpg|Отворен дел на пивницата Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 16.jpg|Производство на пиво Податотека:ВикиПиво - Пивара „Темов“ 28.jpg|Апаратура за производство за пиво </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.temovbeer.com/ Пивара „Темов“] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темов}} [[Категорија:Македонски пиварници]] ff7n3ihfulgsp4v0fbz1i6evmmlqovc 0 1192254 5621358 4635522 2026-08-28T20:26:29Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ Правописна исправка, replaced: Румелиски вилает → Румелиски Вилает 5621358 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bezisten Bitola.jpg|мини|324x324пкс|Поглед од надвор на безистенот]] '''Битолскиот безистен''' е една од најстарите градби од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Со бројните куполи со кои наликува на тврдина, со трите внатрешни улички и со четирите големи метални порти тој е еден од најголемите покриени пазари во регионот. ==Историја== Изграден е во 15 век од страна на румелискиот [[беглер-бег]], [[голем везир|големиот везир]] и познат [[ктитор]] [[Кара Даут паша Узунчаршили]]. Иако овој објект изгледа мошне сигурно, сепак во текот на своето постоење честопати бил ограбуван и опожаруван, но сепак опстанал. Во рамките на Безистенот кој во периодот од изградбата па сè до XIX век честопати бил доградуван и преградуван влегуваат голем број на дуќани во кои се продавал текстил и скапоцени ткаенини. Тој воедно претставувал и своевиден трезор каде во посебни делови се чувале парите од даноците од целиот [[Румелиски Вилает]] пред да бидат однесени во царската благајна. Од XIX век во него имало вкупно 84 дуќани. Денес повеќето од нив се современо опремени и се продаваат најразлични стоки. Сепак и покрај сите внатрешни трансформации надворешниот изглед на Безистенот останал речиси непроменет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bitolatourist.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/412-bezisten |title=За безистенот |accessdate=2018-03-20 |archive-date=2017-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925180848/http://bitolatourist.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/412-bezisten |url-status=dead }}</ref>. ==Галерија== <gallery> Податотека:Безистен.JPG|Безистенот во Битола Податотека:Bezisten Bitola.jpg|Безистенот во Битола Податотека:Bezisten Bitola010.jpg|Безистенот во Битола Податотека:Bezistenot vo Bitola.jpg|Безистенот во Битола Податотека:Bezisten Bitola007.jpg|Безистенот во Битола </gallery> ==Поврзано== *[[Безистен]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Битола |state=collapsed}} [[Категорија:Отомански безистени во Македонија]] eq6bzlq4zbvzs2gki04jk1q3to8w7ut 0 1193047 5621332 5606846 2026-08-28T19:22:44Z NadyBarbieGirl 63459 5621332 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2026}}{{Инфокутија за личност | име = Глорија | портрет = Gloria singer.JPG | px = 220px | опис = | родено-име = Галина Пенева Иванова | роден-дата = {{birth date and age|1973|06|28|df=y}} | роден-место = [[Русе]], [[Народна Република Бугарија]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = | наставка =а | наставка1 = | наставка2 = | познат = | занимање = [[пејачка]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = | data1 = | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} '''Галина Иванова''', повеќе позната како '''Глориjа''' ({{langx|bg|Галина Пенева Иванова}}, р. [[Русе]] на [[28 јуни]] [[1973]] година) — [[пејачка]] од [[Бугарија]]. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Глорија]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 16 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 138 (поп фолк) 17 (фолклорни) |Singles = |1Option = 2 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} * 1994 — Щастието е магия * 1995 — За добро или зло * 1996 — Ангел с дяволска душа * 1997 — Носталгия * 1998 — Стопроцентова жена * 2000 — 12 диаманта * 2001 — Илюзия * 2003 — Крепост * 2005 — Влюбена в живота * 2007 — Благодаря * 2011 — Имам нужда от теб * 2013 — Пътеки * 2015 — Пясъчни кули * 2019 — Любовта настоява * 2026 — Най-добрите * 2026 — Жива е България === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Нека останем приятели'' || 1994 || |- | ''Най-щастливата жена'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Щастието е магия'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Песента'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Децата'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Чуй ме'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Усмивка нежна'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Татко мой'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Моя земна съдба'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Свят чудесен'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Аз или тя'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Обичам те'' || 1994 || Неделчо Јорданов |- | ''Оставете ме намира'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За добро или зло'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Иди си тъга'' || 1995 || | DJ Chokolet и Вики |- | ''Сцената обичам лудо'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Приятелко, ти моя най-добра'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Като в стихия'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Първо в сън се появи'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ти роден дом'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''За тебе, майко'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Лъжец си беше ти'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ех, море'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Дай ми'' || 1995 || DJ Chokolet и Вики |- | ''Ангел с дяволска душа'' || 1996 || Николај Скерлев |- | ''Дар от Бога'' || 1996 || Георги Колев |- | ''Свири виолина'' || 1997 || Николај Скерлев |- | ''Пепеляшка'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Уморих се от теб'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Праволинеен мъж'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Докторе на помощ'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Носталгия'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Протегни ръце, вземи ме'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Откраднат миг'' || 1997 || Стилјан Иванов |- | ''Очи като звезди'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Сто пъти'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Роден за грешки'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Рак и скорпион'' || 1997 || Георги Колев |- | ''Скъпи, купи ми нещо'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Изоставени момичета'' || 1998 || Христо Теохаров |- | ''Не мога без тебе'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Вика моята душа'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Погрешен адрес'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Циганско сърце'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Досаден ден'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Стопроцентова жена'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Бодигард'' || 1998 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Кукла на конци'' || 1999 || Георги Колев, Петјо Картулев |- | ''Сбогом, адиос'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Златна клетка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Дива нощ'' || 2000 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Червена светлина'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Радост-тревога'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Като куче и котка'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Тайната на успеха'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Илюзия'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Ако бях се родила река'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Жените са цветя (ремикс)'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Любовен дъжд'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Добре дошъл'' || 2002 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''По навик'' || 2002 || Румен Атанасов, Георги Колев |- | ''Не остарявай, мамо'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Ледена кралица'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Феникс'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Лабиринт'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Очакване'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Крепост'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не заслужаваш'' || 2003 || Николај Нанков, Петјо Картулев |- | ''Присъда'' || 2004 || Людмил Иларионов – Люси |- | ''Намери си майстора'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изповед'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Влюбена в живота'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Пияна вишна'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Свобода'' || 2005 || Георги Колев |- | ''Happy end'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приличам ли на вятъра'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Град на греха'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Кръговрат'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сезони'' || 2006 || Станислав Христов – Стенли |- | ''Благодаря'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Весела Коледа'' || 2006 || Георги Колев |- | ''Опиат'' || 2007 || Николај Нанков |- | ''Ако те няма'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Прави любов, а не война'' || 2007 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Еднопосочен път'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Дяволска любов'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Усещане за мъж'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Лятно пълнолудие'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Можеш ли да ме обичаш'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хипноза'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Остани тази нощ'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вярвам в любовта'' || 2010 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Целувай още'' || 2010 || Ивајло Спасов |- | ''Почти непознати'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Женското сърце'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''До последната сълза'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Ненаситна'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Имам нужда от теб'' || 2011 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кралица'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Двойна игра'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Пясъчни кули'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Безсъние/Insomnia'' || 2013 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Обратно броене'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Ако счупят всяка нота'' || 2014 || Ивајло Спасов |- | ''Криле'' || 2014 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Изсвирете нещо ударно'' || 2015 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Няма кой да ме спре'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Полудяваш по мен'' || 2016 || Ивајло Спасов |- | ''Обичай ме такава'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Не лъжи на колене'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Докосването има памет'' || 2016 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''На по-добрите стрелци'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нюанси сиво'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре дошла, скитнице'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Не те давам'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта настоява'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любима'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Гост не си'' || 2019 || Ивајло Спасов |- | ''Очите не лъжат'' || 2020 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Чудо'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Просто съвършени'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Кадифе'' || 2022 || Александрина Валенти,Ивајло Спасов |- | ''Обратно в рая'' || 2022 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Звезда на вечерта'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Вълк'' || 2023 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Най-добрите'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Скъпи, купи ми нещо (нова верзија)'' || 2023 || Ивајло Спасов |- | ''Музиката е лек'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Его'' || 2024 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Нова година'' || 2024 || Ивајло Спасов |- | ''Пускай от нашите'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Живот в цветове'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тя не пита'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''В тишината'' || 2025 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Път от рози'' || 2026 || Ивајло Спасов |- | ''Най-доброто предстои'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Наздраве за живота'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} ;Фолклорни спотови {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Мома в зандани да лежи'' || 2000 || |- | ''Белите манастири'' || 2003 || |- | ''Всеки си плаща'' || 2013 || Георги Колев |- | ''Кой уши байряка'' || 2013 || Георги Колев |- | ''Пътеки'' || 2013 || Георги Колев |- | ''Лудо младо'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Любовта не е играчка'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Ангеле-Дяволе'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Да празнуваме'' || 2021 || |- | ''Песен за приятелите'' || 2021 || |- | ''С любимите хора'' || 2021 || Ивајло Спасов |- | ''Градил Илия килия'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''Не тъгувай момиче'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''Мерак'' || 2022 || Ивајло Спасов |- | ''Кмет да си'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Приказка за бисера'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Жива е България'' || 2026 || Људмил Иларионов – Љуси |} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Русе]] [[Категорија:Живи луѓе]] 7g08ew3cypj3h6ubi7ljgepik70z5un 10 1203707 5621498 5399035 2026-08-29T09:32:50Z Carshalton 30527 5621498 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Белгија на СП фудбал 2018 | bg = #d4071a | fg = #ffce4a | bordercolor = black | country = Белгија | comp link = Светско првенство во фудбал 2018 | comp = СП 2018 | p1 = [[Тибо Куртоа|Куртоа]] | p2 = [[Тоби Алдервеирелд|Алдервеирелд]] | p3 = [[Томас Вермален|Вермален]] | p4 = [[Венсан Компани|Компани]] | p5 = [[Јан Вертонген|Вертонген]] | p6 = [[Аксел Витсел|Витсел]] | p7 = [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] | p8 = [[Маруан Фелаини|Фелаини]] | p9 = [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] | p10 = [[Еден Азар|Е. Азар]] {{Капитен}} | p11 = [[Јаник Караско|Караско]] | p12 = [[Симон Мињоле|Мињоле]] | p13 = [[Коен Кастелс|Кастелс]] | p14 = [[Дрис Мертенс|Мертенс]] | p15 = [[Томас Меније|Меније]] | p16 = [[Торган Азар|Т. Азар]] | p17 = [[Јури Тилеманс|Тилеманс]] | p18 = [[Аднан Јанузај|Јанузај]] | p19 = [[Муса Дембеле (белгиски фудбалер)|Дембеле]] | p20 = [[Дедрик Бојата|Бојата]] | p21 = [[Миши Батшуаји|Батшуаји]] | p22 = [[Насер Шадли|Шадли]] | p23 = [[Леандер Дендонкер|Дендонкер]] | coach = [[Роберто Мартинес|Мартинес]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за белгиски фудбал|ФИФА СП 2018]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2018|Белгија]] </noinclude> kc1cue0cey1av7de03hkjex4moeodeg 5621502 5621498 2026-08-29T09:40:22Z Carshalton 30527 5621502 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Белгија на СП фудбал 2018 | bg = #d4071a | fg = #ffce4a | bordercolor = black | country = Белгија | comp link = Светско првенство во фудбал 2018 | comp = СП 2018 | p1 = [[Тибо Куртоа|Куртоа]] | p2 = [[Тоби Алдервеирелд|Алдервеирелд]] | p3 = [[Томас Вермален|Вермален]] | p4 = [[Венсан Компани|Компани]] | p5 = [[Јан Вертонген|Вертонген]] | p6 = [[Аксел Витсел|Витсел]] | p7 = [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] | p8 = [[Маруан Фелаини|Фелаини]] | p9 = [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] | p10 = [[Еден Азар|Е. Азар]] {{Капитен}} | p11 = [[Јаник Караско|Караско]] | p12 = [[Симон Мињоле|Мињоле]] | p13 = [[Коен Кастелс|Кастелс]] | p14 = [[Дрис Мертенс|Мертенс]] | p15 = [[Тома Меније|Меније]] | p16 = [[Торган Азар|Т. Азар]] | p17 = [[Јури Тилеманс|Тилеманс]] | p18 = [[Аднан Јанузај|Јанузај]] | p19 = [[Муса Дембеле (белгиски фудбалер)|Дембеле]] | p20 = [[Дедрик Бојата|Бојата]] | p21 = [[Миши Батшуаји|Батшуаји]] | p22 = [[Насер Шадли|Шадли]] | p23 = [[Леандер Дендонкер|Дендонкер]] | coach = [[Роберто Мартинес|Мартинес]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за белгиски фудбал|ФИФА СП 2018]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2018|Белгија]] </noinclude> spcbjo4vtrepph5g6snplz650wh0g5g 0 1220270 5621259 5376642 2026-08-28T13:10:20Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621259 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов|Истребувач}} [[Податотека:Blade Runner box.svg|мини|Лого на филмот]] '''Истребувач''' ([[англиски]]: ''Blade Runner'') — [[САД|американски]] [[научна фантастика|научнофантастичен филм]] на [[режисер]]от [[Ридли Скот]]. [[Сценарио]]то е дело на [[Хамптон Фенчер]] и [[Дејвид Пиплс]], засновано на [[роман]]от „[[Дали андроидите сонуваат електрични овци?]]“ (''Do Androids Dream of Electric Sheep'') на [[Филип К. Дик]]. Главните улоги ги толкуваат [[Харисон Форд]], [[Руџер Хауер]], [[Шон Јанг]], [[Едвард Џејмс Олмос]] и [[Дарил Хана]]. Продолжението на филмот, со наслов ''[[Истребувач 2049]]'' премиерно бил прикажан во [[октомври]] [[2017]] година, а главната улога ја игра [[Рајан Гослинг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/blade-runner-sequel-gets-release-867333|title='Blade Runner' Sequel Gets Release Date|author=Mia Galuppo|work=The Hollywood Reporter|date = 18 февруари 2016|accessdate = 19 февруари 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/04/blade-runner-sequel-release-date-october-6-2017-1201741096/|title=''Blade Runner'' Sequel Moved Ahead To October 2017|publisher=Deadline|last=Lincoln|first=Ross A.|date = 19 април 2016}}</ref> ==Содржина== Дејството на филмот се одвива во [[дистопија|дистопискиот]] [[Лос Анџелес]], во [[ноември]] [[2019]] година. Во тој свет од иднината, луѓето создале [[Генетика|генетски]] суштества наречени репликанти, кои визуелно не се разликуваат од луѓето, а се користат за опасни работи на Земјините вселенски колонии. По еден мал бунт на репликантите, тие се забранети на [[Земја]]та, а специјалните [[Полиција|полицајци]], наречени „истребувачи“ (''Blade Runners''), се обучени да ги [[лов]]ат и да ги убиваат избеганите репликанти на Земјата. Притоа, група репликанти пристигнува во Лос Анџелес, а полицијата го убедува пензионираниот истребувач Рик Декард (го игра Форд) да ги пронајде и да ги убие репликантите. При спроведувањето на еден тест, тој се вљубува во репликантката Рејчел (ја игра Јанг). Набргу, тој ја убива репликантката Зора (ја игра Касиди), но него го пронаоѓа репликантот Леон (го игра Џејмс) и меѓу нив започнува борба. Во последен миг се појавува Рејчел, која го убива Леон и така му го спасува животот на Декард. Во меѓувреме, водачот на репликантите Рој Бати (го игра Хауер) и неговата девојка Прис (ја игра Хана) го заробуваат Џ. Ф. Себастијан (го игра Сандерсон), кој ги одведува кај творецот на репликантите, д-р Тирел (го игра Таркел). Таму, Рој најпрвин го убива Тирел, а потоа и Себастијан. Декард оди во станот на Себастијан, каде ја пронаоѓа и убива Прис, но тогаш пристигнува Рој, кој му го одзема [[оружје]]то на Декард и му ги крши [[прст]]ите на едната [[рака]]. Меѓутоа, Рој започнува да се распаѓа, зашто репликантите се направени така што имаат ограничен животен век. Бегајќи, Декард се качува на врвот од зградата, каде едвај се држи на работ, а Рој во последен миг го спасува и умира. Декард се враќа дома каде ја наоѓа Рејчел и двајцата заминуваат заедно.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0083658/ IMDb, Blade Runner (1982) (пристапено на 27.32019)]</ref> == Улоги == * [[Харисон Форд]] — Рик Декард * [[Руџер Хауер]] — Рој Бати, водачот на репликантите * [[Шон Јанг]] — Рејчел, репликантка * [[Едвард Џејмс Олмос]] — Гаф * [[Дарил Хана]] — Прис, репликантка * [[М. Емет Волш]] — капетан Брајант * [[Џо Таркел]] — доктор Едвард Тирел * [[Вилијам Сандерсон]] — Џ. Ф. Себастијан * [[Брајон Џејмс]] — Леон Ковалски, репликант * [[Џоана Касиди]] — Зора, репликантка * [[Морган Пол]] — Холден * [[Џејмс Хонг]] — Ханибал Чу == Надворешни врски == * {{матична|https://www.warnerbros.com/blade-runner}} * {{IMDB|id=tt0083658|title=Blade Runner}} * {{Tcmdb title|68982}} * {{Mojo title|bladerunner}} * {{Rotten Tomatoes|Blade_Runner}} * {{Metacritic film|blade-runner}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Научнофантастични филмови]] [[Категорија:Филмови од 1982 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Ридли Скот]] [[Категорија:Филмови со Харисон Форд]] [[Категорија:Филмови со Дарил Хана]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лос Анџелес]] rg3hyuoca1d17ua2f9l3ulecsh6xjyv 0 1234170 5621255 5142302 2026-08-28T13:06:51Z SpectralWiz 106165 5621255 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Philipovs Woodcarvers.jpg|мини|350п|Резбарите Филипови пред 1910 г. Одлево надесно седат: Атанас Филипов, [[Јосиф Филипов]], Дичо Филипов, [[Иван Филипов (резбар)|Иван Филипов]], Нестор Филипов, Стефан Филипов. Стојат: Гале Јосифов, [[Петар Јосифов]], [[Филип Иванов]], непознат]] '''Филипови''' се мијачки резбарски род кои водат потекло од малореканското село [[Осој (Дебарско)|Осој]]. Тие се автори на огромен број на иконостаси во Македонија, Албанија и Бугарија. Нивни најпознати дела се иконостасите во црквите [[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|„Св. Благовештение“]] во [[Прилеп]] (1838) и „Св. Ѓорѓи“ во [[Јамбол]] (1897). == Родословие == {{Филиповци (осојски род)}} [[Категорија:Македонски резбари]] 8e6kyj0rxmznljvromc7p3blyjyzqr6 5621258 5621255 2026-08-28T13:10:16Z SpectralWiz 106165 5621258 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Philipovs Woodcarvers.jpg|мини|350п|Резбарите Филипови пред 1910 г. Одлево надесно седат: Атанас Филипов, [[Јосиф Филипов]], Дичо Филипов, [[Иван Филипов (резбар)|Иван Филипов]], Нестор Филипов, Стефан Филипов. Стојат: Гале Јосифов, [[Петар Јосифов]], [[Филип Иванов]], непознат]] '''Филипови''' се мијачки резбарски род кои водат потекло од малореканското село [[Осој (Дебарско)|Осој]]. Тие се автори на огромен број на иконостаси во Македонија, Албанија и Бугарија. Нивни најпознати дела се иконостасите во црквите [[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|„Св. Благовештение“]] во [[Прилеп]] (1838) и „Св. Ѓорѓи“ во [[Јамбол]] (1897). == Родословие == {{Филиповци (осојски род)}} [[Категорија:Филиповци (осојски род)]] dyv1346bvp9qgo6rj45ctea0qhnwyaj 0 1235062 5621391 5609701 2026-08-28T20:52:07Z Aprilija50.A.D 119801 5621391 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Гораст Цветковски | портрет = | px = 200px | опис = | родено-име = | роден-дата = {{Birth date and age|1982|5|26|df=yes}} | роден-место = {{роден во|Скопје}} | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = глумец | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | деца = }} '''Гораст Цветковски''' ([[Скопје]], [[26 мај]] [[1982]]) — [[Македонци|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и водител. == Животопис == Гораст Цветковски е роден во [[Скопје]] на 26 мај 1982 година. Дипломирал на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј]]“ на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] во [[Скопје]], на отсекот за глумечка игра во класата на [[Владимир Милчин]] во 2005 година. Од 2010 година е вработен во [[Македонски народен театар|Македонски народен театар - Скопје]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/gorast-cvetkovski|title=Гораст Цветковски|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223093725/https://mnt.mk/mk/za-mnt/mnt/akteri/gorast-cvetkovski|archive-date=2019-12-23|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref>. Гораст, бил водител на неколку телевизиски проекти на [[МРТ 1]], [[Наша ТВ]] и [[Сител|Сител ТВ]]. Меѓу неговите последни се: „Времето денес” хумористична емисија, по сценарио на [[Сашо Тасевски]], која се емитуваше на [[Наша ТВ]] и „Моја сторија“ во 2021 година на [[МРТ 1|Македонската телевизија]]. Во 2026 година, е водител на емисијата „Музичка фабрика" на [[МРТ 1]]. == Награди == * Награда АМФИ за глумец со најмногу одиграни претстави на матичната сцена во 2010 година; * Награда за најпопуларен глумец за 2011 година на Златна Буба мара на популарноста. * Наградата за епизодна улога „Димче Трајковски“ на МТФ „Војдан Чернодрински“ во Прилеп за улогата на Рамбо во претставата „Ничија земја“ во 2018 година. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2004 || [[Како убив светец (филм)|Како убив светец]] ТВ-филм || Таксист 2 |- | 2005 || [[Обични луѓе]] ТВ-серија || |- | 2006 || [[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] ТВ-филм || Комита 1 |- | 2006 || [[Караула]] ТВ-филм || Војни полицаец |- | 2009 || [[Бунило]] ТВ-филм || Вратарот |- | 2010-2011 || [[Од денес за утре]] ТВ-серија || Келавец |- | 2011 || [[Ова не е американски филм]] ТВ-филм || Специјална сила |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм || Скептиќ |- | 2012 || [[Скопје ремикс]] ТВ-филм || |- | 2013 || [[Во отсуство]] ТВ-филм || Давид |- | 2013 || [[Тиквешко востание (серија)|Тиквешко востание]] ТВ-серија || Војвода 1 |- | 2014 || [[До Балчак]] ТВ-филм || Кавал |- | 2014 || [[Аудиција]] ТВ-филм || Јури |- | 2014 || [[Ул. Шекспир 9/1]] ТВ-филм || Главниот стопанственик |- | 2014 || [[Враќање]] ТВ-филм || Војдан |- | 2014 || [[Кум (серија)|Кум]] ТВ-серија || Снајперист |- | 2015 || [[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Мишел |- | 2015 || [[Медена Ноќ]] ТВ-филм || Косев |- | 2016 || [[Дете]] ТВ-филм || Бојан |- | 2018 || [[Еј]] ТВ-филм || |- | 2018 || [[Копање]] ТВ-филм || Гораст |- | 2019-2022 || [[Дајте музика]] ТВ-серија || Таткото на Боно |- | 2020 || [[ТМ]] ТВ-филм || Ацко |- | 2022 || [[Тале и Корона]] ТВ-филм || Татко |- | 2023 || [[Домаќинство за почетници]] ТВ-филм || Алек |- | 2024-2025 || [[Тин Камп]] ТВ-серија || Таткото |- | 2026 || [[Нема да ви се верува што се случи претходно]] ТВ-филм || Човек на бензинска |- | 2026 || [[Лефти и Рајти си најдоа дом]] ТВ-филм || Рајти |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|2215537}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветковски, Гораст}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] 2xhm81gjjd4f9qcnbbt3mno5lho5eq8 0 1235396 5621518 5603920 2026-08-29T11:49:03Z Lili Arsova 86688 5621518 wikitext text/x-wiki [[Податотека:China electrification surpasses OECD.svg|мини|Електрификацијата на Кина го надмина OECD.svg]] '''Електрификација''' е процес на напојување со [[електрична енергија]] или, во друг контекст, изградба на објекти и постројки за производство на електрична струја и воведување на ваква моќност со промена на претходниот извор на [[енергија]].<ref>{{ДРМЈ|електрификација}}</ref> Изградбата на системите за електрификација ([[производство на електрична енергија]] и [[дистрибуција на електрична енергија]]) започнала во средината на 1880-тите во [[Велика Британија]], [[САД]] и другите развиени земји, и генерално се инсталирала до околу 1950 година, иако сè уште е во тек поврзувањето во руралните области во некои [[земја во развој|земји во развој]]. Ова вклучувало и премин на производството од [[парна машина|парни]] и [[хидраулика|хидраулични]] машини во машини со [[електричен мотор]].<ref>{{наведено списание | last1 = Devine, Jr. | first1 = Warren D. | author1-link = | title = From Shafts to Wires: Historical Perspective on Electrification, Journal of Economic History, Vol. 43, Issue 2 | year = 1983 | url = http://www.j-bradford-delong.net/teaching_folder/Econ_210c_spring_2002/Readings/Devine.pdf | page = 355 | journal = | access-date = 2011-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190412093317/http://www.j-bradford-delong.net/teaching_folder/Econ_210c_spring_2002/Readings/Devine.pdf | archive-date = 2019-04-12 | url-status = dead }}</ref><ref>*{{наведена книга |title= Electrifying America: Social Meanings of a New Technology|last=Nye |first=David E.|authorlink= |year=1990 |publisher= The MIT Press |location=Cambridge, MA, USA and London, England |isbn= |pages= |url= }}</ref> Електрификацијата во одредени сектори на економијата се нарекува [[масовно производство]], куќна електрификација, [[рурална електрификација]] или [[железнички електричен систем]]. Може да важи и за примена на индустриски процеси како топење, одвојување и рафинирање метални руди со помош на јаглен и кокс или хемиски процеси што вклучуваат некаков вид на електрична моќ како [[Електро лачна печка|електро лачни печки]], [[електрична индукција]], [[Џулови закони|Омско]] греење и [[електролиза]] или електролитичко одвојување. Електрификацијата е именувана како „''најголемото инженерско достигнување на 20 век''“ од Националната Инженерска Академија на [[САД]].<ref name="Constable1999">{{наведена книга |title=A Century of Innovation: Twenty Engineering Achievements That Transformed Our Lives |last=Constable |first=George |authorlink= |last2=Somerville |first2=Bob |year=2003 |publisher=Joseph Henry Press |location=Washington, DC |isbn=0-309-08908-5 |pages= |url=http://www.greatachievements.org/?id=2988 |access-date=2020-09-20 |archive-date=2012-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404192421/http://www.greatachievements.org/?id=2988 |url-status=dead }}</ref> ==Историја== Најраните комерцијални употреби на електричната енергија биле [[галванизација]]та и [[телеграф]]от. ===Развој на магнето, динамо и генератори=== [[Податотека:Faraday disk generator.jpg|мини|300п|'''Фарадеј диск''' е првиот [[хомополарен генератор]]. Магнетот во форма на потковица „А“ создава магнетно поле преку дискот „Д“. Кога дискот се врти, се генерира електрична струја во полупречник од центарот, па нанадвор кон работ. Струјата тече низ лизгачкиот контакт на пружината „m“, преку надворешното коло и се враќа назад во центарот на дискот преку оската.]] Во 1831–32 година, [[Мајкл Фарадеј]] го открил начинот на работа на електромагнетните генератори. Принципот, подоцна наречен [[Фарадеев закон за индукција]], постулира дека [[електромотивна сила]] се генерира во електричен спроводник кој е подложен на различен [[магнетен тек]], како на пример, жица што се движи низ магнетно поле. Тој исто така го создал и првиот [[електромагнетен генератор]], наречен Фарадеј диск, кој е тип на [[хомополарен генератор]], кој користи [[бакар]]ен диск што ротира меѓу половите на [[магнет]]от во форма на потковица. Произведувал низок [[еднонасочна струја|прав]] (DC) напон. Околу 1832 година, [[Иполит Пикси]] го подобрил [[магнето]]то користејќи потковица замотана со жица, па со помош на дополнителните намотки на спроводникот создавал поголема струја, при што ја открил [[наизменична струја|наизменичната струја]] (AC). [[Андре-Мари Ампер]] предложил средство за претворање на наизменичната струја од магнетото на Пикси во права со помош на прекинувач во форма на нишалка. Подоцна, сегментирани комутатори биле користени за производство на еднонасочна струја.<ref name="McNeil 1990">{{Harvnb|McNeil|1990}}</ref> [[Вилијам Фотергил Кук]] и [[Чарлс Витстоун]] го развиле [[телеграф]]от во 1838-40 година. Во 1840 година, Витстоун користел магнето што го развил за да го напојува телеграфот. Витстоун и Кук направиле битно подобрување во производството на електрична енергија користејќи [[електромагнет]] на [[батерија]], наместо [[постојан магнет]], што го патентирале во 1845 година.<ref>{{Harvnb|McNeil|1990|p=359}}</ref> „Самовозбудливото“ магнетно динамо ја трошело батеријата за напојување на електромагнетите. Овој вид на динамо го произведувале неколку луѓе во 1866 година. Првиот практичен генератор, [[Грамово динамо|Грамовото динамо]] е направен од [[Зеноб Теофил Грам]], кој продал многу вакви машини во 1870-тите. Британскиот инженер [[Рукс Евелин Бел Кромптон|Р.Е.Б.Кромптон]] го подобрил генераторот така што овозможил подобро ладење и други механички подобрувања. [[Намотка за компензација|Намотката за компензација]], која давала постабилен напон при оптоварување, ги подобрила оперативните одлики на генераторите.<ref>{{Harvnb|McNeil|1990|p=360}}</ref> Подобрувањата во технологијата за производството на електрична енергија значително ја зголемиле ефикасноста и сигурноста во XIX век. Првото магнето претворило само неколку проценти од [[механичка енергија|механичката енергија]] во електрична енергија. До крајот на овој век, највисоката ефикасност била над 90 проценти. ===Осветлување=== ====Лачно светло (Лак)==== [[Податотека:Yablochkov candles illuminating Avenue de l'Opera ca1878.jpg|мини|300п|[[Павел Јаблочков|Јаблочковата]] демонстрација на неговите брилијантни лачни светла на изложбата во [[Париз]] во 1878 година по должината на [[Авенија на Операта (Франција)|Avenue de l'Opéra]], предизвикало млитава продажба на [[природен гас]].]] Сер [[Хамфри Дејви]] ја измислил [[Електрична Ламба|јаглеродната ламба]] во 1802 година кога открил дека електричната енергија може да произведе [[електричен лак|светлина]] со јаглеродни електроди. Сепак, не се користела во голема мера сè додека не било развиено практично средство за производство на електрична енергија. Јаглеродните ламби се палеле при контакт помеѓу две електроди од јаглерод, кои пак биле разделени со тесен јаз. Поради согорувањето на јаглеродот, јазот морал постојано да се прилагодува. Развиени биле неколку механизми за регулирање на електричниот лак. Најчесто решение било да се пушти едната јаглеродна електрода озгора, по пад на гравитација, па така да се одржи јазот со пар електромагнети, од кои едниот ја повлекувал горната јаглеродна електрода при палењето и горењето, а вториот имал сопирачки за регулирање на гравитацискиот пад.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9">{{Harvnb|Hunter|Bryant|1991}}</ref> Лачните светла во ова време имале многу интензивна светлина - некој опсег од 4000 [[кандела|кандели]] (тогашниот термин за единица светлина не бил кандели, туку „свеќовна моќ“, која што е всушност 0.981 = 1 кандела) - и ослободувале премногу топлина, па како такви претставувале опасност од пожар, правејќи ги несоодветни за осветлување во домовите.<ref name="McNeil1990">{{наведена книга |title=An Encyclopedia of the History of Technology |last=McNeil |first=Ian |authorlink= |year=1990 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0-415-14792-1 |pages= |url=https://archive.org/details/isbn_9780415147927 }}</ref> Во 1850-тите, многу од овие проблеми биле решени со лачната светилка измислена од [[Вилијам Петри (инженер)|Вилијам Петри]] и Вилијам Стајт. Светилката користела магнето-електричен генератор и имала саморегулирачки механизам за контрола на јазот помеѓу двете јаглеродни прачки. Нивните светилки биле искористени за осветлување на [[Национална галерија|Националната галерија]] во [[Лондон]] и во тоа време биле голема новина. Овие лачни светла и други со сличен дизајн, напојувани од големи магнета (магнето), за првпат биле инсталирани во англиските светилници во средината на 1850-тите, но ограничувањата во моќноста ги спречиле овие модели да бидат вистински успех.<ref>{{Harvnb|McNeil|1990|pp=360–65}}</ref> Првата успешна [[Јаблочкова свеќа|лачна ламба]] била развиена од рускиот инженер [[Павел Јаблочков]], која го користела [[Грамово динамо|Грамовото динамо]]. Нејзината предност била во тоа што не барала употреба на механички регулатор како нејзините претходници. Првпат била изложена на [[Париска изложба во 1878|Exhibition Universelle во 1878]] и била многу промовирана од Грам.<ref>{{наведена книга|url=https://archive.org/stream/measureforgreatn001419mbp/measureforgreatn001419mbp_djvu.txt|title=A Measure for Greatness: A Short Biography of Edward Weston|first=David Oakes | last = Woodbury|year=1949|publisher=McGraw-Hill |page=83|accessdate=2009-01-04}}</ref> Ламбите биле поставени во должина од половина милја долж [[Авенија на Операта (Франција)|Avenue de l'Opéra]], плоштадот на Францускиот Театар и околу [[Плоштад на Операта (Франција)|Place de l'Opéra]] во 1878 година.<ref>{{наведена книга|title=Electricity at the Columbian Exposition|url=https://archive.org/details/electricityatco00barrgoog|page=[https://archive.org/details/electricityatco00barrgoog/page/n21 1]|first = John Patrick | last = Barrett|accessdate=2009-01-04|publisher=R. R. Donnelley & sons company|year=1894}}</ref> Британскиот инженер [[Рукс Евелин Бел Кромптон|Р.Е.Б.Кромптон]] развил пософистициран дизајн во 1878 година кој давал многу посилна и постабилна светлина од онаа на Јаблочков. Во 1878 година, тој ја формирал „Кромптон и Ко.“ и започнал да ја произведува, продава и поставува светилката Кромптон. Ова претпријатие било едно од првите фирми за [[електротехника]] во светот. ====Класични елетрични светилки==== Различни форми на [[Жарулка|елетрични светилки]] имале бројни пронаоѓачи; сепак, најуспешните рани светилки биле оние што користеле јаглеродни влакна запечатени во силен вакуум. Овие светилки биле измислени од [[Џозеф Свон]] во 1878 година во [[Велика Британија]] и [[Томас Едисон]] во 1879 година во [[САД]]. Светилката на Едисон била поуспешна од онаа на Свон бидејќи Едисон користел потенко влакно, давајќи и поголема отпорност, па така спроведувала многу помала струја. Едисон започнал со комерцијално производство на светилки од јаглеродни влакна во 1880 година. Светлината на Свон започнала со комерцијално производство во 1881 година.<ref>{{Harvnb|McNeil|1990|pp=366–68}}</ref> Куќата на Свон, во [[Лоу Фел]], Гејтсхед, била прва во светот со инсталирани светилки. Библиотеката „Лит и Фил“ во [[Њукасл на Тајн|Њукасл]], била првата јавна просторија осветлена од електрично светло,<ref>{{Cite news |last=Glover |first=Andrew |title=Alexander Armstrong in appeal to save Lit and Phil |quote=The society’s lecture theatre was the first public room to be lit by electric light, during a lecture by Sir Joseph Swan on October 20, 1880. |newspaper=The Journal |date=8 February 2011 |url=http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/2011/02/08/alexander-armstrong-in-appeal-to-save-lit-and-phil-61634-28133303/ |accessdate=8 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215165559/http://www.journallive.co.uk/north-east-news/todays-news/2011/02/08/alexander-armstrong-in-appeal-to-save-lit-and-phil-61634-28133303/ |archivedate=15 February 2011 }}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/tyne/content/image_galleries/lit_and_phil_gallery.shtml?12 History in pictures - The Lit & Phil] BBC. Retrieved 8 August 2011</ref> а [[Театар Савој|Театарот Савој]] била првата јавна зграда во светот осветлена целосно со електрична енергија.<ref name=Burgess>Burgess, Michael. "Richard D'Oyly Carte", ''The Savoyard'', January 1975, pp. 7–11</ref> === Централи и изолирани системи === Првата централа која обезбедувала јавна моќ веројатно била таа во [[Побожно|Годалминг]], Сари, Велика Британија во есента 1881 година. Системот бил предложен откако градот не успеал да постигне договор за стапката што ја наплаќала компанијата за гас, па градскиот совет одлучил да користи електрична енергија. Системот напојувал лачни ламби на главните улици и електрични светилки на неколку споредни улици со хидроелектрична енергија. До 1882 година помеѓу 8 и 10 домаќинства биле поврзани со вкупно 57 светла. Системот не постигнал комерцијален успех и градот се вратил на природен гас.<ref name="McNeil 1990"/> Првата централа за снабдување со централна дистрибуција била отворена во [[Вијадукт на Холборн|Холборн Вијадукт]] во Лондон во 1882 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.engineering-timelines.com/how/electricity/electricity_07.asp|title=History of public supply in the UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20101201194910/http://www.engineering-timelines.com/how/electricity/electricity_07.asp|archive-date=2010-12-01}}</ref> Опремена со 1,000 електрични светилки кои го замениле постарото осветлување на гас, станицата го осветлувала циркусот Холборн, вклучувајќи ги и канцелариите на [[Главна пошта (Англија)|Главната Пошта]] и познатата [[Градски храм (Лондон)|црква Градски Храм]] . Напојувањето било еднонасочна струја на 110 волти; поради загубите на електрична енергија од отпорот на бакарните жици, напонот изнесувал 100 V за потрошувачот. За неколку недели, парламентарниот комитет препорачал усвојување на значајниот „Закон за електрично осветлување“ од 1882 година, кој овозможил дозволи за лиценцирање на лица, компании или локални власти да вршат снабдување со електрична енергија за какви било јавни или приватни цели. Првата голема централа во Америка била „[[Улична станица Перл|Перл стрит“]] на Едисон во [[Њујорк (град)|Њујорк]], која започнала со работа во септември 1882 година. Станицата имала шест „Едисон динама“ со 200 коњски сили, секоја од нив напојувана со засебна парна машина. Се наоѓала во деловна и трговска област и снабдувала 110 волти еднонасочна струја на 85 потрошувачи со 400 ламби. До 1884 година Перл Стрит снабдувала 508 клиенти со 10,164 ламби.{{Sfn|Hunter|Bryant|1991}} До средината на 1880-тите, други електрични компании воспоставиле централи и дистрибуирале електрична енергија, вклучувајќи ги [[Рукс Евелин Бел Кромптон|Кромптон и Ко]] и [[Едисон и Сван осветлување|Електростопанството Свон]] во Велика Британија, [[Електрична компанија Томсон-Хјустон|електричната компанија Томсон-Хјустон]] и [[Вестингхаус електрик (1886)|Вестингхаус]] во САД и [[Сименс]] во [[Германија]] . До 1890 година работеле 1000 централи.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> На пописот од 1902 година се наведени 3.620 централи. До 1925 година половина од напојувањето било обезбедено од централите.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> ==== Фактор на оптоварување и изолирани системи ==== Еден од најголемите проблеми со кои се соочувале раните енергетски компании била променливата часовна побарувачка. Кога осветлувањето било практично единствената употреба на електрична енергија, побарувачката била голема во текот на првите часови пред работниот ден и вечерните часови кога побарувачката го достигала врвот.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Како последица на тоа, повеќето пионерски електрични компании не обезбедувале дневна услуга, па дури две третини од нив не обезбедувале дневна услуга во 1897 година.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Односот од просечното до најголемото оптоварување на централите се нарекува фактор на оптоварување.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> За електричните компании да ја зголемат профитабилноста и пониските стапки, било потребно да го зголемат факторот на оптоварување. Начинот на кој што ова се постигнало било преку моторно оптоварување.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Моторите се користат повеќе во текот на денот и обично работат постојано ([[Масовно производство|Континуирано производство]]) Електричните улични железници биле идеални за балансирање на оптоварувањето. Многу електрични железници создавале своја моќ, притоа продавајќи електрична енергија, и работеле со дистрибутивни системи.<ref name="Nye 1990">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/electrifyingamer0000nyed|title=Electrifying America: Social Meanings of a New Technology|last=Nye|first=David E.|publisher=The MIT Press|year=1990|isbn=|location=Cambridge, MA, USA and London, England|pages=|author-link=}}</ref> Факторот на оптоварување се зголемил кон крајот на 20 век - на [[Перл стрит станица|Перл Стрит централата,]] факторот на оптоварување се зголемил од 19,3% во 1884 година на 29,4% во 1908 година. До 1929 година, факторот на оптоварување низ целиот свет бил поголем од 50%, најмногу како резултат на моторното оптоварување.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Пред да се распространи широката дистрибуција на електрична енергија од централите, многу фабрики, големи хотели, станбени и деловни згради имале свое производство на електрична енергија. Честопати ова било економски привлечно затоа што издувната пареа можела да се користи за градење и индустриска обработка,<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> кое денес е познато како [[когенерација]] или комбинирана топлина и моќност (КТМ). Со.падот на цените на електричната енергија, трендот за производство на сопствена енергија станал неекономичен. Уште во почетокот на 20 век, изолираните електроенергетски системи во голема мера ги надминувале централите.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> [[Когенерација]]та сèуште се практикува во многу индустрии кои користат големи количини на пареа и моќ, како индустриите за целулоза и хартија или хемиските и рафинирачките индустрии. Континуираната употреба на приватни електрични генератори се нарекува [[микрогенерација]] . === Електрични мотори на еднонасочна струја === Првиот комутаторски DC електричен мотор способен да врти машини, бил измислен од британскиот научник [[Вилијам Стерџен|Вилијам Старџен]] во 1832 година. Клучниот напредок пред моторот демонстриран од [[Мајкл Фарадеј]] претставувало инкорпорацијата на [[Комутатор (електротехника)|комутаторот]]. Ова му овозможило на моторот на Старџен да биде првиот способен да обезбеди континуирано вртечко движење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solarbotics.net/starting/200111_dcmotor/200111_dcmotor.html|title=DC Motors}}</ref> [[Френк Џ. Спраг]] го подобрил [[Еднонасочен мотор|DC моторот]] во 1884 година со решавање на проблемот со одржување на постојана брзина при различното оптоварување и намалување на искрењето од четкиците. Спраг го продавал својот мотор преку „Едисон Ко.“<ref>{{Harvnb|Nye|1990}}</ref> Менувањето на брзината на DC моторите е лесно, што ги прави погодни за голем број употреби, како што се електрични улични пруги, машински алати и други индустриски употреби каде што е потребна контрола на брзината.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> === Наизменична струја === Иако првите електрани снабдувале [[Еднонасочна струја|права струја]], дистрибуцијата на [[Наизменична струја|наизменичната струја]] наскоро станала најпосакувана опција. Главните предности на наизменичната струја се во тоа што може да се трансформира во висок напон и со тоа да се намалат загубите во преносот на електричната енергија и тоа што AC моторите лесно можат да работат со постојана брзина. Технологијата на [[Наизменична струја|наизменичната струја]] била вкоренета во откритието на [[Мајкл Фарадеј]] од 1830-31 година дека променливото [[магнетно поле]] може да предизвика [[електрична струја]] во дадено [[Струјно коло|коло]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9tUrarQYhKMC&pg=PA2640&dq=AC+power+system+and+William+Stanley#v=onepage|title=Historical Encyclopedia of Natural and Mathematical Sciences, Volume 1|date=6 March 2009|publisher=Springer|isbn=9783540688310}}</ref> Првиот човек што го осмислил вртечкото магнетно поле бил Валтер Бејли кој дал практична демонстрација на неговиот [[Повеќефазни системи|повеќефазен]] мотор напојуван од батерии, со помош на [[Комутатор (електротехника)|комутатор]] на 28 јуни, 1879 година на „Физичкото друштво на Лондон“.<ref name="ReferenceA">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=h2DTNDFcC14C&dq=Invention+of+AC+motor+Ferraris+and+Tesla&q=Walter+Baily#v=snippet|title=Wizard: the life and times of Nikola Tesla : biography of a genius|publisher=Citadel Press|year=1998|isbn=9780806519609|page=24}}</ref> Скоро идентичен на апаратот на Бејли, францускиот електроинженер [[Марсел Депрез]] во 1880 година објавил труд во кој го посочил принципот на вртечкото магнетно поле, заедно со двофазниот наизменичен систем на струи кој би го произведувал.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_TvwHAAAAMAAJ|title=Polyphase electric currents and alternate-current motors|publisher=Spon|year=1895|page=[https://archive.org/details/bub_gb_TvwHAAAAMAAJ/page/n96 87]}}</ref> Во 1886 година, англискиот инженер [[Елиху Томсон]] изградил мотор на наизменична струја користејќи се со принципот на индукција-репулсија и неговиот [[ватметар]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KUB5KFjTHhwC&pg=PA258&dq=Elihu+Thomson+and+AC+motor#v=onepage|title=Innovation as a Social Process|date=13 February 2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521533126|page=258}}</ref> Токму во 1880-тите, технологијата била комерцијално развиена за производство и пренос на електрична енергија од големи размери. Во 1882 година, британскиот пронаоѓач и [[Електротехника|електроинженер]] [[Себастијан де Феранти]], кој работел за компанијата [[Сименс]], соработувал со истакнатиот физичар [[Вилијам Томсон Келвин|Лорд Келвин]] создавајќи пионерска технологија за напојување со наизменична струја, вклучително и привичниот трансформатор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swehs.co.uk/tactive/_S29-1.html?zoom_highlight=museum|title=Nikola Tesla The Electrical Genius|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909023444/http://www.swehs.co.uk/tactive/_S29-1.html?zoom_highlight=museum|archive-date=2015-09-09|accessdate=2013-10-06}}</ref> [[Трансформатор]] развиен од [[Лусиен Галард]] и [[Џон Диксон Гибс]] бил демонстриран во Лондон во 1881 година и го привлекол интересот на [[Вестингхаус електрик (1886)|Вестингхаус]]. Тие исто така го истакнале пронајдокот во [[Торино]] во 1884 година, каде што бил усвоен како електричен систем за осветлување. Многу од нивните дизајни биле прилагодени на посебните закони што ја регулирале електричната дистрибуција во Велика Британија. [[Себастијан Ѕиани де Феранти]] почнал со овој бизнис во 1882 година кога основал продавница во Лондон дизајнирајќи разни електрични уреди. Феранти уште на почетокот верувал во успехот на наизменичната дистрибуција на електрична енергија и бил еден од ретките експерти за овој систем во Велика Британија. Со помош на [[Вилијам Томсон Келвин|Лорд Келвин]], Феранти бил пионер на првиот наизменичен генератор и [[трансформатор]] во 1882 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edisontechcenter.org/AC-PowerHistory.html|title=AC Power History and Timeline}}</ref> [[Џон Хопкинсон]], [[Обединето Кралство|британски]] [[физичар]], го измислил [[Трофазна струја|трофазниот]] систем за дистрибуција на електрична енергија, за што му е даден [[патент]] во 1882 година.<ref>[[Oxford Dictionary of National Biography]]: ''Hopkinson, John'' by T. H. Beare</ref> Италијанскиот пронаоѓач [[Галилео Ферари]] измислил повеќефазен [[индукциски мотор]] во 1885 година. Идејата му била дека две вон-фазни, но синхронизирани струи можат да произведат две магнетни полиња кои можат да се спојат за да создадат вртечко поле без никаква потреба од прекинувач или подвижни делови. Други пронаоѓачи биле американските инженери Чарлс С. Бредли и [[Никола Тесла]], и германскиот техничар [[Фридрих Август Хаселвандер]].<ref name="books.google.com">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=g07Q9M4agp4C&pg=PA118&dq=Polyphase+current+was+discovered#v=onepage|title=Networks of Power|last=Hughes|first=Thomas Parke|date=March 1993|work=google.com|isbn=9780801846144}}</ref> Тие успеале да го надминат проблемот на стартување на AC моторот користејќи вртечко магнетно поле создадено од повеќефазна струја.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> [[Михаил Доливо-Доброволски]] го вовел првиот трофазен индукциски мотор во 1890 година, кој е многу поспособен дизајн кој станал прототипот што се користи во Европа и САД.<ref>[[Arnold Heertje]], Mark Perlman Evolving Technology and Market Structure: Studies in Schumpeterian Economics, page 138</ref> До 1895 година „Џенерал Електрик“ и „Вестингхаус“ имале мотори на наизменична струја на пазарот.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Со помош на кондензатор или индуктивна намотка, вградени во дел од колото на мотор на [[монофазна струја]], може да се создаде вртечко магнетно поле.<ref name="McNeil 1990"/> Повеќебрзински AC мотори кои имаат одделно поврзани поларности веќе долго време се достапни, а најчести се оние со две брзини. Брзината на овие мотори се менува со вклучување или исклучување на поларитетите, што е направено заедно со специјален стартер за поголеми мотори, или обичен прекинувач за повеќекратни брзини за мотори со фракциони коњски сили. ==== Назименични електрани ==== Првата електрична централа е направена од англискиот [[Електротехника|електроинженер]] [[Себастијан де Феранти]] . Во 1887 година, „лондонската корпорација за електрично снабдување“ го ангажирала Феранти за да ја дизајнира нивната електрана во [[Детфорд]] . Тој ги дизајнирал зградата, погонот за производство и дистрибутивниот систем. Изградена е кај Стоуејџ, место западно од устието на [[Детфорд Крик]], некогаш користено од компанијата [[Британска источноиндиска компанија|Источна Индија]]. Изградена на невидени размери и пионерска во употребата на висок напон (10,000 волти) наизменична струја, генерирала 800&nbsp;kW (киловати) и го снабдувала центарот на Лондон. По завршувањето во 1891 година, таа била првата навистина модерна централа, снабдувајќи високонапонска наизменична струја, која потоа била „степувана“ пониско со трансформатори за потрошувачите на секоја улица. Овој основен систем останува во употреба и денес низ целиот свет. Во Америка, [[Џорџ Вестингхаус]] се заинтересирал за трансформаторот развиен од Галард и Гибс, па започнал да го развива својот систем за осветлување на наизменична струја, користејќи преносен систем со напон во сооднос 20:1 степуван пониско (пониско степуван трансформатор претвора висок напон во помал напон, додека повисоко степуван трансформатор претвора низок напон во повисок напон. Обичниот изолаторски трансформатор има сооднос од 1 према 1 чијшто излезен напон е ист како влезниот напон). Во 1890 година Вестингхаус и Стенли изградиле систем за пренесување на електрична енергија од неколку милји до рудникот во Колорадо. Подоцна, донесена била одлука за користење на наизменична струја за пренос на електрична енергија од „Нијагара проектот за моќност“ до Бафало, Њујорк. Предлозите поднесени од продавачите во 1890 година вклучувал систем на еднонасочна струја и компресиран воздух. Комбиниран систем на еднонасочно напојување со компресиран воздух останал како опција до крајот на проектот. И покрај демонтрациите од комесарот на Нијагара, [[Вилијам Томсон Келвин|Вилијам Томсон]] (лорд Келвин), донесена е одлука за изградба на систем на наизменична струја, кој бил предложен од Вестингхаус и Џенерал Електрик. Во октомври 1893 година, Вестингхаус го добил договорот да ги обезбеди првите три двофазни генератори со спецификации од 5,000 КС, 250 вртежи во минута и 25&nbsp;Hz (осцилации во секунда).<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Хидроцентралата се вклучила во мрежата во 1895 година<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wired.com/2010/06/0603long-distance-power-line/|title=June 3, 1889: Power Flows Long-distance|last=A. Madrigal|date=Mar 6, 2010|work=[[Wired (magazine)#Website|wired.com]]|access-date=2019-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701222752/https://www.wired.com/2010/06/0603long-distance-power-line/|archive-date=2017-07-01}}</ref> и била најголемата во тоа време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edisontechcenter.org/HistElectPowTrans.html|title=The History of Electrification: List of important early power stations|work=edisontechcenter.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825031930/http://edisontechcenter.org/HistElectPowTrans.html|archive-date=2018-08-25|accessdate=2019-01-30}}</ref> До 1890-тите, монофазната и повеќефазната наизменична струја претрпела брзо воведување во употреба.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Во САД до 1902 година, 61% од производниот капацитет бил на наизменична струја, а се зголемил на 95% во 1917 година.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> И покрај супериорноста на наизменичната струја за повеќето употреби, неколку еднонасочни системи продолжиле да работат и во наредните децении иако наизменичните системи станале стандардни. [[Податотека:3phase-rmf-noadd-60f-airopt.gif|десно|мини| [[Трофазна струја|Трофазно]] вртечко магнетно поле на [[Наизменичен мотор|AC мотор]]. Трите магнетни полови се поврзани со струја со посебна жица, која што носи фаза оддалечена на 120 степени. Стрелките ги покажуваат добиените вектори на силата на магнетното поле. Трофазна струја се користи во трговијата и индустријата. ]] === Парни турбини === Ефикасноста на придвижувачите на пареа при претворање на топлинската енергија на согореното горивото за механичка работа била критичен фактор за економично работење на централите за производство на пареа. Во првите проекти се користеле реципрочни [[Парна машина|парни мотори]], работејќи со релативно мала брзина. Воведувањето на [[парна турбина|парната турбина]] од корен ја сменила економичноста во работењето на централите. Парни турбини можеле да се направат во поголеми количини од клипните мотори, и генерално имале поголема ефикасност. Брзината на парните турбини не се менувала при циклусот на секоја револуција, па станало изводливо нивното поврзување со генераторите на наизменична струја и со тоа се подобрила стабилноста на вртечките претворачи за производство на еднонасочна струја за тракција и индустриска употреба. Парните турбини работеле со поголема брзина од клипните мотори, зошто не биле ограничени од дозволената брзина на еден клип во цилиндар. Ова ги направило покомпатибилни со генераторите на наизменична струја конструирани со два или четири магнетни пола; не бил потребен менувач или ремен за зголемување на брзината помеѓу моторот и генераторот. Било скапо и крајно невозможно да се обезбеди погон на ремен помеѓу нискобрзински мотор и големобрзински генератор потребни за да се задоволи потребата на централата. Современата [[парна турбина]] е измислена во 1884 година од британецот [[Чарлс Алжернон Парсонс|Сер Чарлс Парсонс]], чиј прв модел бил поврзан со [[динамо]] кое генерирало 7,5&nbsp;kW (10 коњски сили) електрична енергија.<ref name="birrcastle.com">[http://www.birrcastle.com/steamTurbineAndElectricity.asp] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513211302/http://www.birrcastle.com/steamTurbineAndElectricity.asp|date=May 13, 2010}}</ref> Пронаоѓањето на Парсоновата турбина овозможило евтина и обилна електрична енергија. [[Ц. A. Парсонс и Ко.|Турбините Парсонс]] биле нашироко воведени во англиските централни станици до 1894 година; првата компанија за снабдување со електрична енергија во светот што генерирала електрична енергија користејќи [[турбо генератор]]и била компанијата за снабдување со електрична енергија на Парсонс, [[Њукасл и Дистрикт осветлување]], основана во 1894 година.<ref name="siemens">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wiki-north-east.co.uk/article.aspx?id=201525|title=A marriage took place last week that wedded two technologies possibly 120 years too late.|last=Forbes|first=Ross|date=17 April 1997|work=wiki-north-east.co.uk/|publisher=[[The Journal (newspaper)|The Journal]]|accessdate=2009-01-02}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=November 2010}}</ref> Во животниот век на Парсон, производствениот капацитет на единиците е зголемен за околу 10,000 пати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.rochester.edu/steam/parsons/part1.html|title=The Steam Turbine|last=Parsons|first=Sir Charles A.|authorlink=Charles A. Parsons|archive-url=https://web.archive.org/web/20110114174009/http://www.history.rochester.edu/steam/parsons/part1.html|archive-date=2011-01-14}}</ref> [[Податотека:PSM_V56_D0717_Parsons_steam_turbine_linked_directly_to_a_dynamo.png|мини| [[Ц. А. Парсонс и Ко.|Парсонс парна турбина]] од 1899 година директно врзана со динамо ]] Првите американски турбини биле двете „Де Левал“ единици на „Едисон Ко“ во Њујорк во 1895 година. Првата американска Парсонс турбина била на компанијата [[Вестингхаус компанија за воздушни сопирачки|Вестингхаус Еј Брејк Ко]] близу [[Питсбург]] .<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Парните турбини имале помали трошоци и работни предности во однос на клипните мотори. Кондензатот од парните машини се контаминирал со масло и не можел да се искористи повторно, додека кондензатот од турбините бил чист и обично се користел повторно. Парните турбини биле само дел од големината и тежината во споредба со тогашните клипни парни машини. Парните турбини можеле да работат со години без скоро никакво абење. Клипните мотори на пареа барале големо и редовно одржување. Парните турбини можат да се произведуваат во капацитети далеку поголеми од кои било парни мотори некогаш направени, важно придонесувајќи кон ефектот за [[предност во трошоците]]. Парните турбини можат да се изградат за да работат на повисок притисок и повисока температура на пареата. Основен принцип на [[термодинамика]]та е дека колку е поголема температурата на пареата што влегува во моторот, толку е поголема ефикасноста. Воведувањето на парните турбини мотивирало низа подобрувања во температурите и притисоците. Како резултат на зголеменото претворање, се намалиле цените на електричната енергија.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/steamitsgenerat00compgoog|title=Steam-its generation and use|last=|first=|publisher=Babcock & Wilcox|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> Густината на моќност на котлите се зголемила со употребата на силен воздух на согорување и со употреба на компримиран воздух за напојување на прашкаст јаглен. Исто така, управувањето на јагленот било механичко и автоматизирано.<ref name="Jerome 1934">{{Наведена книга|url=https://www.nber.org/chapters/c5238.pdf|title=Mechanization in Industry, National Bureau of Economic Research|last=Jerome|first=Harry|year=1934|page=|author-link=}}</ref> === Електрична мрежа === [[Податотека:Construction_workers_raising_power_lines_-_DPLA_-_fd565d9aa7d12ccb81f4f2000982d48a.jpg|алт=This black and white photograph shows construction workers raising power lines next to the railroad tracks of the Toledo, Port Clinton, Lakeside Railroad tracks in a rural area. The workers are using a railroad car as their vehicle to carry supplies and themselves down the line. It was taken in approximately 1920.|мини| Градежни работници подигаат далноводи, 1920 година]] Со реализацијата на преносот на електрична енергија на далечина било можно меѓусебно поврзување на различни централи за да се балансира оптоварувањето и да се подобри факторот на оптоварување. Интерконекцијата станала сè попосакувана бидејќи електрификацијата брзо растела во раните години на 20 век. [[Чарлс Хестерман Мерц|Чарлс Мерц]], од консултантското партнерство „[[Мерц и МекЛелан]]“, ја изградил централата „[[Нептун Бенк електрана|Нептун Бенк]]“ во близина на [[Њукасл на Тајн|Њукасл]] во 1901 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalsoced.org.uk/enquiries/energy/evidence/ShawA1.pdf|title=Kelvin to Weir, and on to GB SYS 2005|last=Shaw|first=Alan|date=29 September 2005|publisher=Royal Society of Edinburgh|accessdate=2020-09-22|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304090015/http://www.royalsoced.org.uk/enquiries/energy/evidence/ShawA1.pdf|url-status=dead}}</ref> која што до 1912 година се развила во најголемиот интегриран електроенергетски систем во Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nnouk.com/survey/survey-utilities.shtml|title=Survey of Belford 1995|publisher=North Northumberland Online|accessdate=2020-09-22|archive-date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412000737/http://www.nnouk.com/survey/survey-utilities.shtml|url-status=dead}}</ref> Во 1905 година тој се обидел да го убеди Парламентот да се обедини разновидноста на напоните и честотите во националната индустрија за снабдување на електрична енергија, но дури во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] парламентот започнал сериозно да ја сфаќа оваа идеја, назначувајќи го за шеф на парламентарниот комитет за решавање на проблемот. Во 1916 година, Мерц истакнал дека Велика Британија може да ја искористи својата мала површина во своја полза, со создавање густа дистрибутивна мрежа за ефикасно хранење на своите индустрии. Неговите откритија довеле до „[[Арчибалд Вилијамсон|Извештајот на Вилијамсон]]“ од 1918 година, кој пак го создал предлог-законот за снабдување со електрична енергија од 1919 година. Законот бил првиот чекор кон интегриран систем за електрична енергија во Велика Британија. Позначајниот „Закон за снабдување на електрична енергија“ од 1926 година, довел до поставување на „Националната мрежа“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-chl/w-places_collections/w-collections-main/w-collections-highlights/w-collections-lighting-electricity.html|title=Lighting by electricity|publisher=[[National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty|The National Trust]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629091025/http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-chl/w-places_collections/w-collections-main/w-collections-highlights/w-collections-lighting-electricity.html|archive-date=2011-06-29}}</ref> [[Централен одбор за електрична енергија|Централниот одбор за електрична енергија]] го стандардизирал националното [[Електрична моќност|снабдување со електрична енергија]] и ја воспоставил првата синхронизирана мрежа за наизменична струја, која работи на 132 [[Волт|киловолти]] и 50 [[херц]]и. Овој систем, наречен „[[Национална мрежа (Велика Британија)|Национална мрежа]]“, започнал да работи во 1938 година. По кризата со електричната енергија во текот на летото 1918 година, во екот на Првата светска војна, во Соединетите Американски Држави станало национална цел да се консолидира снабдувањето. Во 1934 година, „[[Закон за јавни комунални претпријатија (САД)|Законот за јавни комунални претпријатија]]“ ги признал електричните комунални услуги како [[Јавни добра (економија)|јавно добро]], заедно со гасните, водоснабдувачките и телефонските компании и со тоа им биле доделени ограничувања и регулаторен надзор на нивното работење.<ref name="Electric Power Planning">Mazer, A. (2007). Electric Power Planning for Regulated and Deregulated Markets. John, Wiley, and Sons, Inc., Hoboken, NJ. 313pgs.</ref> === Електрификација на домаќинствата === Електрификацијата на домаќинствата во Европа и Северна Америка започнала на почетокот на XX век во поголемите градови и во областите покриени со електрични железници, зголемувајќи се брзо до околу 1930 година кога дури 70% од домаќинствата биле електрифицирани во САД Руралните области биле електрифицирани најпрво во Европа, додека во САД „[[Рурална управа за електрицитет (САД)|руралната управа за електрицитет]]“, основана во 1935 година, ги електрифицирала руралните области.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Stephen|last2=Simon|first2=Julian|date=Dec 15, 1999|title=The Greatest Century That Ever Was: 25 Miraculous Trends of the last 100 Years, The Cato Institute: Policy Analysis, No. 364|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa364.pdf|page=20 Fig. 16}}Fig 13.</ref> === Трошоци за електрична енергија низ историјата === Обезбедувањето и генерирањето на електрична енергија од централите е поефикасно и поевтино од помалите генератори. Оперативната цена во единица енергија е исто така поевтина преку централите.<ref name="Devine83">{{Наведено списание|last=Devine, Jr.|first=Warren D.|year=1983|title=From Shafts to Wires: Historical Perspective on Electrification, Journal of Economic History, Vol. 43, Issue 2|url=http://www.j-bradford-delong.net/teaching_folder/Econ_210c_spring_2002/Readings/Devine.pdf|journal=|page=355|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412093317/http://www.j-bradford-delong.net/teaching_folder/Econ_210c_spring_2002/Readings/Devine.pdf|archive-date=2019-04-12|access-date=2011-07-03}}</ref> Цената на електричната енергија драматично паднала во првите децении на XX век поради воведувањето на [[парна турбина|парните турбини]] и подобрениот фактор на оптоварување по воведувањето на наизменичните мотори. Како што паднале цените на електричната енергија, употребата драматично се зголемила и централите биле градени до огромни размери, создавајќи значителна предност во трошоците.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/transformingtwen00smil|title=Transforming the Twentieth Century: Technical Innovations and Their Consequences|last=Smil|first=Vaclav|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=|location=Oxford, New York|page=[https://archive.org/details/transformingtwen00smil/page/n43 33]|postscript=<Maximum turbine size grew to about 200 MW in the 1920s and again to about 1000 MW in 1960. Significant increases in efficiency accompanied each increase in scale.>|url-access=limited}}</ref> За историските цене, видете во Ayres-Warr (2002) Fig. 7.<ref name="fraw.org.uk">[http://www.fraw.org.uk/files/economics/ayres_2001.pdf Two Paradigms of Production and Growth] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502195703/http://www.fraw.org.uk/files/economics/ayres_2001.pdf|date=2013-05-02}}</ref> ==Електрификацијата во Македонија== [[Податотека:Elektricna centrala.jpg|мини|десно|250п|Електрана во Скопје, 1930 година]] ===1909-1944<ref name=istorija>[https://www.evn.mk/Za-nas/Istorija.aspx Електрификација на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191223181841/https://www.evn.mk/Za-nas/Istorija.aspx |date=2019-12-23 }} на семрежното место на ЕВН</ref><ref>[https://matka.com.mk/istorija-na-elektrifikatsija-vo-makedonija/ Историја на електрификацијата во Македонија] на семрежното место на Матка</ref>=== Електрификацијата во Македонија почнала во 1909 година кога била дел од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Првата електрична централа била изградена во [[Скопје]] и била на [[парен погон]]. Електрификацијата на другите градови се одвивала одделно. Втор електрифициран град била [[Битола]] во 1924 година, а до 1930 година биле електрифицирани и [[Тетово]], [[Велес]], [[Куманово]], [[Штип]], [[Крива Паланка]], [[Гевгелија]], [[Виница]] и [[Кочани]]. Од 1931 до 1935 електрифицирани биле [[Прилеп]], [[Кичево]] и [[Демир Капија]], а од 1936 до 1940 и [[Гостивар]], [[Охрид]], [[Струмица]] и [[Пробиштип]]. Електричната енергија главно се произведувала во мали [[хидроелектрана|хидроелектрани]], но имало и централи на дизел и јаглен. Најзначајни производствени објекти кои биле изградени пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]] биле: [[ХЕЦ „Пена“]] со моќност од 1.760&nbsp;kW изградена во 1927 година која била првата електрана што произведувала [[наизменична струја]]<ref>[https://www.slobodnaevropa.mk/a/29352262.html Како ја добиваме струјата што денес ја имаме?] на семрежното место на Радио Слободна Европа</ref>, Дизел-електраната во Скопје изградена во 1933 година со моќност од 1.000&nbsp;kW и [[ХЕЦ „Матка“]] со моќност од 4.160&nbsp;kW изградена во 1938 година. На крајот од 1944 година во Македонија производството на електрична енергија било повеќе од скромно и изнесувало околу 14.200 МWh со инсталирана моќност од 9.600&nbsp;kW. ===1945-1991<ref name=istorija/>=== Обновата на електроенергетските капацитети кои биле тешко оштетени или разурнати во војната станала примарна и сеопфатна задача која со помош на државата и граѓаните во повоениот период во Македонија успешно се спроведувала. Електрификацијата на Македонија била речиси целосно реализирана и електричната енергија станала секојдневие во скоро сите градови и села во земјата. Систематски и макотрпно била градена дистрибутивната мрежа, трафостаниците и новите енергетски објекти кои успевале да ги задоволат сè поголемите потреби од електрична енергија на домаќинствата и растечката индустрија. Како најзначајни производствени капацитети на електрична енергија кои се изградени во повоениот период па сè до осамостојувањето на Македонија во 1991 треба да се издвојат: * [[ТЕЦ „Маџари“]] (1949) * [[ХЕЦ „Маврово“]] (1957) * [[ХЕЦ „Тиквеш“]] (1968) * [[ХЕЦ „Глобочица“]] (1965) * [[ХЕЦ „Шпиље“]] (1969) * [[ТЕЦ „Неготино“]] (1978) * [[ТЕЦ „Осломеј“]] (1980) * [[РЕК „Битола“]] (1982) Електроенергетскиот систем на Македонија од 1945 до 1990 година се развивал и бил составен дел од електроенергетскиот систем на поранешна Југославија. По распаѓањето на југословенската федерација и осамостојувањето на Република Македонија како независна држава следел и прекинот од мрежата на поранешна Југославија. Ова значело и осамостојување на македонскиот електроенергетски систем. ===Електрична мрежа=== Овој поим се однесува на процесот на изградба на неопходна инфраструктура со која електричната енергија се доставува до домовите и производни капацитети, особено во руралните и изолираните подрачја, како и замена на [[железница]]та со [[парна локомотива|парните локомотиви]] (сега почесто дизел-локомотиви со електрични локомотиви). Инфраструктурната потреба за електрификација вклучува [[електрана|електрани]], долги спроводни кабли и потстаници. ===Електрификација на превозот=== Електрификација на [[превоз]]от претставува употреба на хибридни и електрични возила (како што се [[тролејбус]]и и други варијанти на електрични автобуси, [[трамвај|трамваи]] и [[железничка електрификација|железница]] наместо возила на [[гориво]]. ===Електрификација на превозот во Македонија=== Во Македонија е извршена само делумна електрификација на железницата. Железничката инфраструктура во Република Македонија располага со 327 км електрифицирана пруга со колосеци, од кои 234 км главна пруга. Пругите на територија на МЖ се електрифицирани со монофазен систем, со напон од 25 kV и 50&nbsp;Hz.<ref>[https://www.mzi.mk/services.php?cat=17 Електрификација на железницата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190620083030/http://www.mzi.mk/services.php?cat=17 |date=2019-06-20 }} на семрежното место на Македонски железници</ref> == Корисности од електрификацијата == === Корисноста на електричното осветлување === Електричното осветлување било многу пожелно. Светлината била многу посветла од ламбите на масло или гас и немало изорени остатоци (саѓи). Иако на почетокот електричната енергија била многу скапа во споредба со денес, таа била далеку поевтина и попогодна од осветлувањето на нафта или гас. Електричното осветлување била многу побезбедно од нафтата или гасот што некои компании биле во можност да си ја платат електричната енергија, заштедувајќи што не плаќале дополнително осигурување.<ref name="Nye 1990"/> === Пред електричната енергија === <blockquote> „Еден од најважните пронајдоци за класата на високо квалификуваните работници (инженери) би бил во форма на мала мотивациона моќ - некаква јачина што би била силна како половина човек или два коња, што може да се пушти или гаси веднаш, во зависност од поединечната потреба, а да не бара трошење време за управување и да биде со скромни трошоци и при купувањето и при дневната употреба.“ Чарлс Бебиџ, 1851 година<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/technologyscienc0000card|title=Technology Science and History|last=Cardwell|first=D. S. L.|publisher=Heinemann|year=1972|isbn=|location=London|page=[https://archive.org/details/technologyscienc0000card/page/163 163]|author-link=|url-access=registration}}</ref> </blockquote> За да бидат ефикасни, парните мотори требало да имаат неколку стотици коњски сили. Парните мотори и котли, исто така, барале оператори и одржување. Од овие причини, најмалите комерцијални мотори на пареа биле околу 2 коњски сили. Ова било над практилната употреба за многу мали продавници. Исто така, мала парна машина и котел чинеле околу 7,000$, додека, на пример, еден стар и слеп коњ кој развивал половина коњска сила чинел 20$ или помалку.<ref>Unskilled labor made approximately $1.25 per 10- to 12-hour day. Hunter and Bryant cite a letter from [[Benjamin Henry Latrobe|Benjamin Latrobe]] to [[John Stevens (inventor, born 1749)|John Stevens]] ca. 1814 giving the cost of two old blind horses used to power a mill at $20 and $14. A good dray horse cost $165.</ref> Машините што користење коњи за напојување чинеле 300$ или помалку.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> [[Податотека:Batteuse_1881.jpg|десно|мини| „Глодачка“ од 1881 година.]] Побарувачката за моќ била помала од онаа на коњот. Машините во продавниците, како што се машините за обработка на дрво, често се напојувале со едно или две коленести вратила. Машините за шиење во домаќинствата се напојувале со нашите стапала; сепак, фабричките машини за шиење се напојувале на пареа од [[линиско вратило]] . Кучиња понекогаш се користеле за напојување воденици, кои можеле да се прилагодат да гмечат путер.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Кон крајот на 19 век, специјално дизајнираните ''енергетски згради'' го изнајмувале својот простор на малите продавници. Овие згради снабдувале моќ до ќираџиите преку парни машини со [[Линиско вратило|линиски шахти]] .<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/> Електричните мотори биле неколку пати поефикасни од малите парни мотори, затоа што производството на централите била поефикасна од малите парни мотори и затоа што линиските вратила и ремени имале големи загуби при триење.<ref name="Hunter & Bryant 1991 276–9"/><ref name="Devine83"/> Електричните мотори биле поефикасни од човечката или животинската моќ. Делотворното претворање на моќ од добиточната храна за животни е помеѓу 4-5% во споредба со претворањето од 30+% за електричната енергија создадена со јаглен.<ref name="Ayers-Warr 2002">{{Наведено списание|last=Ayres|first=R. U.|last2=Ayres|first2=L. W.|last3=Warr|first3=B.|year=2002|title=Exergy, Power and Work in the U. S. Economy 1900-1998, Insead's Center For the Management of Environmental Resources, 2002/52/EPS/CMER|url=http://econpapers.repec.org/article/eeeenergy/v_3a28_3ay_3a2003_3ai_3a3_3ap_3a219-273.htm}}</ref> === Економското влијание на електрификацијата === Електрификацијата и економскиот раст се тесно поврзани.<ref name="Electricity_in_Economic Growth" /> Во економијата, се покажа дека делотворноста на електричното производство се поврзува со ''технолошкиот напредок''.<ref name="Ayers-Warr 2002"/><ref name="Electricity_in_Economic Growth"> {{наведена книга|url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=900|title=Electricity in Economic Growth|last1=Committee on Electricity in Economic Growth Energy Engineering Board Commission on Engineering and Technical Systems National Research Council|publisher=National Academy Press|year=1986|isbn=0-309-03677-1|location=Washington, DC|pages=16, 40|postscript=<Available as free .pdf download>}} </ref> Во САД од 1870-80 г. секој работен час беше одработен со 0.55 КС. Во 1950 година секој работен час беше одработен со 5 КС, или зголемување од 2,8% годишно, и зголемување од 1,5% годишно во периодот од 1930-50 година.<ref>{{Наведена книга|title=Productivity in the United States: Trends and Cycles|url=https://archive.org/details/productivityinun0000kend|last=Kendrick|first=John W.|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1980|isbn=978-0-8018-2289-6|location=|page=[https://archive.org/details/productivityinun0000kend/page/97 97]|author-link=}}</ref> Периодот на електрификација на фабриките и домаќинствата од 1900 до 1940 година бил период на висока [[продуктивност]] и економски раст. Повеќето студии за електрификација и електрични мрежи се фокусирале на земјите од индустриско јадро во Европа и САД. Во другите земји, жичената електрична енергија често се пренесувала низ колото на колонијалното владеење. Некои историчари и социолози сметаат дека меѓусебната активност на колонијалната политика и развојот на електричните мрежи (во Индија, Рао)<ref>Rao, Y. Srinivasa (2010) “Electricity, Politics and Regional Economic Imbalance in Madras Presidency, 1900–1947.” Economic and Political Weekly 45(23), 59–66</ref> покажале дека регионалната политика заснована на лингвистиката - а не техничко-географските размислувања - довеле до создавање на две одделни електрични мрежи. Во колонијалната Зимбабве (Родезија), Чикаверо<ref>Chikowero, Moses (2007) “Subalternating Currents: Electrification and Power Politics in Bulawayo, Colonial Zimbabwe, 1894–1939.” Journal of Southern African Studies 33(2), 287–306</ref> покажал дека електрификацијата е расно заснована и им служи на заедницата на бели доселеници, притоа исклучувајќи ги Африканците. Во Палестина, Шамир<ref>Shamir, Ronen (2013) Current Flow: The Electrification of Palestine. Stanford: Stanford University Press</ref> тврдел дека британските електрични концесии на компанија во сопственост на Зионистите ги продлабочуваат економските разлики помеѓу Арапите и Евреите. == Извори на моќ за производство на електрична енергија == Најголемиот дел од електричната енергија се создава во [[термоелектрана|термоцентрали]] или парни постројки, од кои мнозинството се централи на [[фосилни горива]] кои согоруваат јаглен, природен гас и мазут, или биогорива, како што се отпадоци од дрво и црн отпад од хемиската преработка на целулоза. Најделотворниот топлински систем е [[комбиниран циклус]] во кој [[турбина на согорување]] напојува генератор со употреба на жешките согорени гасови која потоа ги испушта поладните гасови од согорувањето за да произведе пареа со низок притисок за конвенционално производство на пареа. === Хидроелектрицитет === [[Хидроелектрицитет]]от користи [[водна турбина]] за производство на енергија. Во 1878 година, првата шема за хидроелектрична енергија во светот била развиена во [[Крегсајд|Крагсајд]] во [[Нортамберленд]], [[Англија]] од [[Вилијам Џорџ Армстронг]]. Се користела за напојување на единствена [[лачна ламба]] во неговата уметничка галерија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4xg9AQAAIAAJ&dq=Industrial%20archaeology%20review%3A%20Volumes%2010-11|title=Industrial archaeology review, Volumes 10-11|last=Association for Industrial Archaeology|publisher=Oxford University Press|year=1987|page=187}}</ref> Старата електрана [[Хидроцентрала Роберт Мозес Нијагара|Шуелкопф бр. 1]] во близина на [[Нијагарини Водопади|водопадите Нијагара]] од американската страна започнала да произведува електрична енергија во 1881 година. Првата хидроцентрала на [[Томас Алва Едисон|Едисон]], [[Вулкан Стрит]], започнала со работа на 30 септември, 1882 година, во [[Аплтон, Висконсин]] со моќност од околу 12,5 киловати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://home.clara.net/darvill/altenerg/hydro.htm|title=Hydroelectric power - energy from falling water|publisher=Clara.net}}</ref><ref>[http://www.eia.doe.gov/kids/energy.cfm?page=tl_hydropower Energy Timelines - Hydropower]</ref> === Ветерници === Првата [[ветерна турбина]] што произведува електрична енергија била машина за полнење батерии, инсталирана во јули 1887 година од шкотскиот академик [[Џејмс Блит]] за да ја осветли својата викендичка во [[Мерикирк (Шкотска)|Мерикирк]], Шкотска.<ref name="ODNB">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oxforddnb.com/public/dnb/100957.html|title=James Blyth|work=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|accessdate=2009-10-09}} </ref> Неколку месеци подоцна, американскиот пронаоѓач [[Чарлс Френцис Браш]] ја изгради првата автоматски управувана турбина на ветер за производство на електрична енергија во [[Кливленд|Кливленд, Охајо]] . Напредокот во последните децении значително ги намали трошоците за ветерната енргија, што ја прави една од најконкурентните алтернативни енергии и е конкурентна со поскапиот природен гас. Главниот проблем на ветерната енергија е што е непостојана, па затоа и треба разгранување на мрежата и енергетски складишта за да биде сигурен главен извор на енергија. === Геотермална енергија === Принцот Пјеро Џинори Конти го тестирал првиот [[Геотермален градиент|геотермален]] генератор на електрична енергија на 4 јули 1904 година во [[Лардерело (Италија)|Лардерело]], Италија. Тој успешно запалил четири светилки.<ref>Tiwari, G. N.; Ghosal, M. K. ''Renewable Energy Resources: Basic Principles and Applications.'' Alpha Science Int'l Ltd., 2005 {{ISBN|1-84265-125-0}}</ref> Подоцна, во 1911 година, таму била изградена и првата комерцијална геотермална централа во светот. Италија била единствениот индустриски производител на геотермална електрична енергија во светот до 1958 година. Геотермалната моќ бара многу жешки подземни температури во близина на површината за да се генерира пареа која се користи во постројки на пареа со ниска температура. Геотермалната енергија се користи само во неколку области. Италија ја снабдува целата електрифицирана железничка мрежа со геотермална моќ. === Сончева енергија === Производството од сончева енергија, дали директно преку [[Фотонапојувачи|фотоволтаични ќелии]], или индиректно како што е преку производството на пареа за да се побуди генераторот на [[парна турбина|парните турбини]], е начин за снабдување со електрична енергија. == Степен на електрификација == [[Податотека:Access_to_Electricity.svg|мини|Процент од населението во секоја земја што има пристап до електрична енергија, заклучно со 2017 година.<ref name="el-access">{{Наведена мрежна страница|url=https://data.worldbank.org/indicator/eg.Elc.Accs.Zs|title=Access to electricity (% of population)|work=Data|publisher=The World Bank|accessdate=5 October 2019}}</ref>{{Легенда|#005ce6|80.1%–100%}}{{legend|#1ba87c|60.1%–80%}}{{legend|#7bed00|40.1%–60%}}{{legend|#f0b411|20.1%–40%}}{{legend|#c2523c|0–20%}}]] Додека електрификацијата во градовите и домовите постои од крајот на XIX век, околу 840 милиони луѓе (претежно од Африка) немаат пристап до електрична енергија во 2017 година, што е намалување од 1,2 милијарди луѓе во 2010 година.<ref>[https://www.wri.org/blog/2019/08/closing-sub-saharan-africa-electricity-access-gap-why-cities-must-be-part-solution Closing Sub-Saharan Africa’s Electricity Access Gap: Why Cities Must Be Part of the Solution]</ref> Скорешниот напредок во електрификацијата се случил помеѓу 1950-тите и 80-тите години на минатиот век. Огромни придобивки се забележани во 1970-тите и 1980-тите - од 49 проценти во 1970 година на 76 проценти во 1990 година од светското население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldenergyoutlook.org/resources/energydevelopment/|title=IEA - Energy Access|work=worldenergyoutlook.org|accessdate=2020-09-22|archive-date=2013-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531115817/http://www.worldenergyoutlook.org/resources/energydevelopment/|url-status=dead}}</ref><ref>http://iis-db.stanford.edu/pubs/22196/From_Acai_to_Access_(Published_Version).pdf {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610193847/http://iis-db.stanford.edu/pubs/22196/From_Acai_to_Access_%28Published_Version%29.pdf|date=2015-06-10}}</ref> Неодамнешните придобивки се поскромни - од почетокот на 2010-тите 81-83 проценти од светското население има пристап до електрична енергија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trust.org/item/20130531145822-jlky7/?source=hpeditorial|title=Population growth erodes sustainable energy gains - UN report|last=Thomson Reuters Foundation|work=trust.org|accessdate=2020-09-22|archive-date=2014-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110210145/http://www.trust.org/item/20130531145822-jlky7/?source=hpeditorial|url-status=dead}}</ref> == Енергетска еластичност == Електричната енергија е „леплива“ форма на енергија, на начин што има тенденција да остане на континентот или на островот каде што се произведува. Исто така е повеќенаменска; ако еден извор е недоволен, електрична енергија може да се произведе од други извори, вклучително и од [[Обновливи извори на енергија|обновливи извори]]. Како резултат, на долгорочен план е релативно еластично средство за пренос на енергија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.american.com/archive/2008/july-august-magazine-contents/our-electric-future|title=Our Electric Future — The American, A Magazine of Ideas|date=2009-06-15|publisher=American.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825064622/http://www.american.com/archive/2008/july-august-magazine-contents/our-electric-future/|archive-date=2014-08-25|accessdate=2009-06-19}}</ref> На краткорочен план, бидејќи електричната енергија мора да се снабдува во истиот момент кога се троши, е донекаде нестабилна, во споредба со горивата што можат да се испорачаат и складираат на лице место. Сепак, ова може да се ублажи со [[Мрежно енергетско складирање]] и [[Дистрибуирано производство]]. == Поврзано == * [[Електрично возило]] * [[ГОЕЛРО план|План GOELRO]] * [[Список на електродистрибутери]] - приклучоци, напони и честоти * [[Железнички електричен систем]] * [[Обновливи извори на енергија]] * [[Развој на обновлива енергија]] * [[Рурална електрификација]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofindustr00hunt|title=A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930, Vol. 3: The Transmission of Power|last=Hunter|first=Louis C.|last2=Bryant|first2=Lynwood|publisher=MIT Press|year=1991|isbn=0-262-08198-9|location=Cambridge, Massachusetts|page=|ref=harv|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=t6TLOQBhd0YC|title=Power from Steam: A History of the Stationary Steam Engine|last=Hills|first=Richard Leslie|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=0-521-45834-X|edition=paperback|page=244|author-link=Richard L. Hills}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/isbn_9780415147927|title=An Encyclopedia of the History of Technology|last=McNeil|first=Ian|publisher=Routledge|year=1990|isbn=0-415-14792-1|location=London|pages=|ref=harv|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/electrifyingamer0000nyed|title=Electrifying America: Social Meanings of a New Technology|last=Nye|first=David E.|publisher=The MIT Press|year=1990|isbn=|location=Cambridge, MA, USA and London, England|pages=|ref=harv|author-link=}} * Замбеси Рејпидс - Рурална електрификација со водна моќ [https://web.archive.org/web/20120314191536/http://www.ossberger.de/cms/index.php?id=89] == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=4cR2Iy97hHc&t=9s 20190809 The Truth of Lightning 01 (English)2-An`s Safe Zone] * [https://www.youtube.com/watch?v=bTbyekjoOC4&t=50s 20190809 The Truth of Lightning 01 (Japanese)2-An`s Safe Zone] * [https://www.youtube.com/watch?v=9mRhQ5G97C4&t=172s 20190809 The Truth of Lightning 02 (English)2-An`s Safe Zone] *„[http://elektromobilnost.mk/ Електромобилност]“ — македонска непрофитна хоризонтална организација за електрични возила и електрификација на транспортот [[Категорија:Електрична сила]] [[Категорија:Електротехника]] [[Категорија:Енергетика]] [[Категорија:Историја на технологијата]] [[Категорија:Индустриска историја]] e48mrv3esfb9uqthxdmmlb1ajpfu923 11 1235577 5621382 3908353 2026-08-28T20:28:47Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор за предлошка:Санџаци во Румелискиот вилает]] на [[Разговор за предлошка:Санџаци во Румелискиот Вилает]] 3908353 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1235849 5621310 5399818 2026-08-28T18:19:41Z Carshalton 30527 отстранета [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем Хотспар]]; додадена [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5621310 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Пјер-Емил Хојбјерг | image = [[File:Pierre-Emile Højbjerg.jpg|200px]] | fullname = Пјер-Емил Корт Хојбјерг<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players">{{наведени вести | title = FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players | url = http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf | publisher = FIFA | format = PDF | page = 5 | date = 7 December 2013 | accessdate = 8 December 2013 | archive-date = 2018-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224185413/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf | url-status = dead }}</ref> | height = {{height|m=1.85}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|8|5}} | cityofbirth = {{роден во|Копенхаген|}} | countryofbirth = [[Данска]] | nationality = {{flagsport|DEN}} [[Данска]] | currentclub = {{Fb team Olympique Marseille}} | clubnumber = 23 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Симбол2|600px bisection vertical HEX-FF0000 White.svg}} Скјолд | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team F.C. Copenhagen}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Brondby}} | years1 = 2012-2014 | caps1 = 44 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Bayern Munchen II}} | years2 = 2013-2016 | caps2 = 17 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years3 = 2015 | caps3 = 16 | goals3 = 2 | clubs3 = →{{Fb team Augsburg}} | years4 = 2015-2016 | caps4 = 23 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Schalke 04}} | years5 = 2016-2020 | caps5 = 109 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Southampton}} | years6 = 2020-2024 | caps6 = 145 | goals6 = 8 | clubs6 = {{Fb team Tottenham}} | years7 = 2024- | caps7 = 30 | goals7 = 2 | clubs7 = {{Fb team Olympique Marseille}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|DEN}} [[Фудбалска репрезентација на Данска под 16 година|Данска 16]] | nationalyears2 = 2011-2012 | nationalcaps2 = 18 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|DEN}} [[Фудбалска репрезентација на Данска под 17 години|Данска 17]] | nationalyears3 = 2012-2013 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 3 | nationalteam3 = {{flagsport|DEN}} [[Фудбалска репрезентација на Данска под 19 години|Данска 19]] | nationalyears4 = 2013-2015 | nationalcaps4 = 8 | nationalgoals4 = 4 | nationalteam4 = {{flagsport|DEN}} [[Фудбалска репрезентација на Данска под 21 година|Данска 21]] | nationalyears5 = 2014- | nationalcaps5 = 88 | nationalgoals5 = 11 | nationalteam5 = {{flagsport|DEN}} [[Фудбалска репрезентација на Данска|Данска]] }} '''Пјер-Емил Хојбјерг''' (роден на [[5 август]] [[1992]], во [[Копенхаген]]) — [[Данци|дански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] и на [[Фудбалска репрезентација на Данска|данската репрезентација]]. == Наводи == {{наводи}} {{Состав на ФК Олимпик Марсеј}} {{Состав на Данска на ЕП фудбал под 21 година 2015}} {{Состав на Данска на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хојбјерг, Пјер-Емил}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шалке 04]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Саутхемптон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Дански фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] nhuuqbkt8ixk91xivdsmk7xe6hb3caj 10 1238850 5621497 5399031 2026-08-29T09:32:42Z Carshalton 30527 5621497 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Белгија на ЕП фудбал 2016 | bg = #d4071a | fg = #ffce4a | bordercolor = black | country = Белгија | comp link = Европско првенство во фудбал 2016 | comp = ЕП 2016 | p1 = [[Тибо Куртоа|Куртоа]] | p2 = [[Тоби Алдервеирелд|Алдервеирелд]] | p3 = [[Томас Вермален|Вермален]] | p4 = [[Раџа Наинголан|Наинголан]] | p5 = [[Јан Вертонген|Вертонген]] | p6 = [[Аксел Витсел|Витсел]] | p7 = [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] | p8 = [[Маруан Фелаини|Фелаини]] | p9 = [[Ромелу Лукаку|Р. Лукаку]] | p10 = [[Еден Азар|Азар]] {{Капитен}} | p11 = [[Јаник Караско|Караско]] | p12 = [[Симон Мињоле|Мињоле]] | p13 = [[Жан-Франсоа Жиле|Жиле]] | p14 = [[Дрис Мертенс|Мертенс]] | p15 = [[Џејсон Денајер|Денајер]] | p16 = [[Томас Меније|Меније]] | p17 = [[Дивок Ориги|Ориги]] | p18 = [[Кристијан Кабаселе|Кабаселе]] | p19 = [[Муса Дембеле (белгиски фудбалер)|Дембеле]] | p20 = [[Кристијан Бентеке|Бентеке]] | p21 = [[Џордан Лукаку|Џ. Лукаку]] | p22 = [[Миши Батшуаји|Батшуаји]] | p23 = [[Лоран Симан|Симан]] | coach = [[Марк Вилмотс|Вилмотс]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за белгиски фудбал|ЕП 2016]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2016|Белгија]] </noinclude> 8dpeiiz3c6jgkolum84n02uq1yw7i8t 5621501 5621497 2026-08-29T09:40:06Z Carshalton 30527 5621501 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Белгија на ЕП фудбал 2016 | bg = #d4071a | fg = #ffce4a | bordercolor = black | country = Белгија | comp link = Европско првенство во фудбал 2016 | comp = ЕП 2016 | p1 = [[Тибо Куртоа|Куртоа]] | p2 = [[Тоби Алдервеирелд|Алдервеирелд]] | p3 = [[Томас Вермален|Вермален]] | p4 = [[Раџа Наинголан|Наинголан]] | p5 = [[Јан Вертонген|Вертонген]] | p6 = [[Аксел Витсел|Витсел]] | p7 = [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] | p8 = [[Маруан Фелаини|Фелаини]] | p9 = [[Ромелу Лукаку|Р. Лукаку]] | p10 = [[Еден Азар|Азар]] {{Капитен}} | p11 = [[Јаник Караско|Караско]] | p12 = [[Симон Мињоле|Мињоле]] | p13 = [[Жан-Франсоа Жиле|Жиле]] | p14 = [[Дрис Мертенс|Мертенс]] | p15 = [[Џејсон Денајер|Денајер]] | p16 = [[Тома Меније|Меније]] | p17 = [[Дивок Ориги|Ориги]] | p18 = [[Кристијан Кабаселе|Кабаселе]] | p19 = [[Муса Дембеле (белгиски фудбалер)|Дембеле]] | p20 = [[Кристијан Бентеке|Бентеке]] | p21 = [[Џордан Лукаку|Џ. Лукаку]] | p22 = [[Миши Батшуаји|Батшуаји]] | p23 = [[Лоран Симан|Симан]] | coach = [[Марк Вилмотс|Вилмотс]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за белгиски фудбал|ЕП 2016]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2016|Белгија]] </noinclude> cl1pisfe8iadaz3aul54zvcq6sdsr1o 0 1239987 5621328 5413354 2026-08-28T18:59:14Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621328 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Національний академічний театр опери та балету України імені Тараса Шевченка DSC 9625.jpg|мини|Украинскиот оперски театар во Киев , каде што се одржа церемонијата на отворање на „Молодист“ во 2018 година]] '''Киевски меѓународен филмски фестивал „Молодист“''' ({{langx|uk|Київський Міжнародний Кінофестиваль "Молодість"}}) е меѓународен филмски фестивал кој се одржува секој октомври во [[Киев]], [[Украина]]. Започнал во [[1970]] година како дводневен фестивал на филмови, снимен од студенти на [[Киевскиот државниот институт за театарска уметност]], биле презентирани во таа година 33 филмови<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://molodist.com/pro-festival/reglament-festivalyu/ |title=Київський міжнародний кінофестиваль «Молодість» |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513022953/https://molodist.com/pro-festival/reglament-festivalyu/ |url-status=dead }}</ref>. Во 2010 година, (фестивалот одамна ја имал изменето својата првобитна структура) биле презентирани 439 филмови, што го прави најголемиот филмски фестивал во Украина, со публика од 127.000 посетители. Претседател на фестивалот е [[Андреј Халпахчи]]<ref>[https://molodist.com/ Київський міжнародний кінофестиваль «Молодість»]</ref>. Тој е единствениот филмски фестивал во Украина, акредитиран од [[ФИАПФ]] (од 1991 година). Припаѓа меѓу 26 специјализирани филмски фестивали за меѓународни натпревари. Фестивалот е познат и по тоа што на него, за првпат биле промовирани идните познати филмски автори и продуценти : [[Фред Келемен ]], [[Том Тикер]], [[Дани Бојл]], [[Франсоа Озон]], [[Андрас Монори]], [[Илдик Ениди]], [[Хера Попелар]], [[Жак Одиар, [[Сергиј Маслобојчиков]], [[Алексиј Балабанов]], [[Дени Евстињеев]], [[Стефан Долдри]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kinoukraine.com/spysok-kinofestyvaliv-v-ukrayini/kisff/ |title=Київський міжнародний фестиваль |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2020-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405075317/http://kinoukraine.com/spysok-kinofestyvaliv-v-ukrayini/kisff/ |url-status=dead }}</ref>. Некои од учесниците, за првпат претставени на овој фестивал, подоцна биле добитници на низа светски филмски награди: [[Златна палма]] на [[Бруно Думонт]] и [[Наградата]] [[Оскар]] на [[Алан Брлинер]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://ipress.ua/news/kinofestyval_molodist_obrav_svoih_peremozhtsiv_256679.html/ |title=Кінофестиваль "Молодість" обрав своїх переможців |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226231833/http://ipress.ua/news/kinofestyval_molodist_obrav_svoih_peremozhtsiv_256679.html |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://web.archive.org/web/20100702013049/http://www.molodist.com/en/ Official page] * [https://www.facebook.com/molodistkiff/ Official page in Facebook] * [http://www.dkmedia.com/molodist/ Festival archives (1997-2000 years) on the first official festival web site] [[Категорија:Филмски фестивали основани во 1970 година]] [[Категорија:Филмски фестивали во Украина]] i6bgd8astqcbkkq6v1p1nvmebu5k5yv 0 1241095 5621521 3947218 2026-08-29T11:56:11Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621521 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alain Delon Rocco et ses frères 1.jpg|мини|Ален Делон во „Роко и неговите браќа“ од Лукино Висконти (1960)]] '''Роко и неговите браќа''' ([[италијански]]: ''Rocco e i suoi fratelli'') - италијански [[филм]] од 1960 година, во [[режија]] на [[Лукино Висконти]]. Во главните улоги настапуваат: [[Ален Делон]], Ренато Салватори, [[Ани Жирардо]], Катина Паксину, [[Спирос Фокас]], Макс Картие и [[Клаудија Кардинале]]. Филмот освоил две награди на [[Венецијански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Венеција]] при што режисерот и продуцентот одбиел да ја примат специјалната награда на жирито. Вкупно, на разни фестивали, филмот освоил 10 награди и имал уште 10 други номинации.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0054248/awards?ref_=tt_awd IMDb, Rocco and His Brothers (1960)Awards (пристапено на 19.4.2020)]</ref> ==Синопсис== По смртта на таткото, во [[Милано]] пристигнува Розарија Паронди (ја игра Паксину) со своите четворица синови. Тие упаѓаат на веселбата по повод свршувањето на нејзиниот син Винченцо (го игра Фокас), но набргу доаѓа до кавга меѓу Розарија и мајката на невестата поради што се прекинува веселбата. Розарија и нејзините деца се сместуваат во подрумските простории на една зграда, сонувајќи за подобар стан. Возрасниет синови почнуваат да работат, а примамен од можноста за брза заработка, мрзеливиот Симоне (го игра Салватори) станува [[Бокс|боксер]]. Истовремено, тој почнува љубовна врска со [[Проституција|проститутката]] Надја (ја игра Жирардо). Меѓутоа, тој не сака да тренира, па неговата боксерска кариера завршува неславно. Роко (го игра Делон) заминува во [[армија]]та, а таму случајно ја среќава Надја, која штотуку излегла од [[затвор]]. Во меѓувреме, Винченцо стапува во [[брак]] и добива дете, а Чиро завршува вечерно училиште и се вработува во [[фабрика]]та на [[Алфа Ромео|Алфа Ромео]]. По отслужувањето на воениот рок, Роко започнува [[љубов]]на врска со Надја, но за тоа дознава Симоне кој, заедно со група другари, ги напаѓа Роки и Надја при што ја силува Надја и го претепува Роко. Тогаш, Роко сфаќа дека Симоне е вљубен во Надја и чувствува вина за несреќата на својот брат, поради што ја раскинува врската со Надја. Истовремено, тој станува познат боксер. Симоне повторно ја среќава Надја и живее заедно со неа, наспроти негодувањето на мајка му. Додека кариерата на Роко напредува, Симоне пропаѓа морално и физички, а Надја повторно го напушта. Кога Симоне е обвинет за кражба, Роко несебично му помага, но Симоне е немилосрден и продолжува да изнудува [[пари]] од браќата. Еднаш, тој дознава каде може да ја најде Надја, а когатаа му кажува дека го мрази, тој ја убива. Во мигот кога [[семејство]]то Паронди го прославува успехот на Роко, во станот влегува Симоне со веста дека ја убил Надја. По неколку дена, Симоне е [[затвор]]ен, а потресен од семејната трагедија, Роко се враќа во родниот крај.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0054248/ IMDb, Rocco and His Brothers (1960) (пристапено на 19.4.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Италијански филмови]] [[Категорија: Црно-бели филмови]] [[Категорија: Филмови од 1960 година]] [[Категорија: Филмови на италијански јазик]] [[Категорија: Филмови на Лукино Висконти]] [[Категорија: Филмови со Ален Делон]] [[Категорија: Филмови со Ренато Салватори]] [[Категорија: Филмови со Ани Жирардо]] [[Категорија: Филмови со Спирос Фокас]] [[Категорија: Филмови со Макс Картие]] [[Категорија: Филмови со Клаудија Кардинале]] [[Категорија: Филмови чие дејствие се одвива во Милано]] rdxs3g5811bu0uzktc2f43ktzvvarzi 0 1244824 5621453 5444097 2026-08-29T06:02:00Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: беглук → беглак 5621453 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Хајредин-паша|term_end3=1862|predecessor2=Мехмед Есад Сафет-паша|successor2=[[Ахмед Арифи-паша]]|office3=Претседател на Маџлис ал-Акбар<br />Бег на Тунис|monarch3=[[Мухамед III ас-Садик]]|deputy3=|term_start3=1861|predecessor3=''прв на новата функција''<ref>Brown на стр. 30, во Khayr al-Din (1967).</ref>|term_start2=4 декември 1878|successor3=Мустафа Сахеб Етаба|office4=Министер за морнарица, Бег на Тунис|monarch4=[[Мухамед II ибн ал-Хусаин|Мухамед бег]]<br />[[Мухамед III ас-Садик]]|deputy4=|term_start4=1857|term_end4=1862|predecessor4=Махмуд Хоџа|term_end2=29 јули 1879|deputy2=|image=Kheireddine Pacha.jpeg|resting_place=[[Тунис]]<ref>Во март 1986 година, неговото тело било пренесено во Тунис. Clancy-Smith (2011) на стр. 338.</ref>|caption=|order=|birth_date={{circa}} 1820|birth_place=[[Черкезија]]|death_date=30 јануари 1890|death_place=[[Цариград]], [[Цариградски Вилает]], [[Османлиско Царство]]|office=Голем везир на Тунискиот Беглак|monarch2=[[Абдул Хамид II]]|monarch=[[Мухамед III ас-Садик]]|deputy=|term_start=22 октомври 1873|term_end=21 јули 1877|predecessor=[[Мустафа Хазнадар]]|successor=Мухамед Хазнадар,<ref>Guellouz et al. (2010) на стр. 429.</ref><br />Мусфата бин Исмаил (1878)<ref>Ziadeh (1962) на стр. 10, 11.</ref>|office2=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|successor4=Исмаил Кахија}} '''Хајредин-паша''' (туниско-арапски: خير الدين باشا التونسي Х''ајр ед-Дин Паша ет-Тунси''; {{Langx|ota|تونسلى حيرالدين پاشا}}; {{Langx|tr|Tunuslu Hayreddin Paşa}}; {{circa}} 1820 - 30 јануари 1890 година) — [[Отоманско Царство|османлиско]]-туниски политичар, кој е роден во [[Черкези|черкеско]] семејство. Прво служејќи како [[беглербег]] на османлиски Тунис, тој подоцна стигнал до високата функција [[Список на големи везири на Отоманското Царство|Голем везир на Отоманската Империја]]. Тој бил [[Отомански Тунис|политички реформатор]] во периодот на растечко европско достигнување. == Уставот и Големиот совет == Реформскиот устав, објавен во 1861 година, создал нови установи на власта, особено советодавно и законодавно тело наречено Меџлис ал-Акбар или Голем совет. Првиот што служел како нејзин претседател бил Хајредин, назначен од бегот. Сепак, силни опозиции и фракциони интриги на постојното раководство, во голема мерка во режирани од долгогодишниот Големвезир, Мустафа Хазнадар, брзо се развиле што ја направи ситуацијата неизводлива за да преовлада реформската агенда. Мустафа исто така бил татко на Јанина и новиот тешт (дедо) на Хајредин. Наместо тоа, да ги смести овластувањата, Хајредин ја напуштил функцијата доброволно во 1862 година.<ref>Brown на стр. 30-31, во Khayr al-Din (1967).</ref> == Неговата книга: ''Најсигурноот пат'' == За време на неговото доброволно прогонство во Европа, тој го научил [[Француски јазик|францускиот јазик]]. Таму од прва рака го забележал стилот и начинот на политика на иновативниот Запад. Неговата книга ''Aqwam al-Masālik fī Ma'rifat Aḥwāl al-Mamālik'' [''Најсигурниот пат до знаење во врска со состојбата на земјите''] правел споредба меѓу европските и муслиманските држави. Во него тој предложил стратегии за управување и ги споредил европските политички системи. Исто така, тој артикулирал начин за да се следат за да се постигнат неопходните реформи. Книгата советува умерен курс, усвојувајќи одбрани западни програми и техники додека ги одржува туниските традиции. Тој апелирал директно до муслиманските свештеници, [[улема]]та и истакнал дека елитната владејачка класа треба да служи како управители на благосостојбата на народот.<ref>Guellouz, et al. (2010) на стр. t 412-428. Неговата книга (на стр. 414-418) била преведена, на пр., на француски (''Le plus sûr moyen pour connaître l'état de nations''), турски, и италијански.</ref><ref>Perkins (2004) на стр. 30-36, книгата на стр. 33.</ref><ref>Brown, уредник (1967).</ref> == Комисија за меѓународни финансии == Во 1869 година тој станал првиот претседател на Меѓународната комисија за финансии во Тунис, создадена за управување со приходите и расходите на владата. == Како Голем везир во Цариград == Во 1878 година, Хајредин бил поканет од отоманскиот султан да се пресели во Цариград за владина служба. Тој првично работел во Комисијата за финансиска реформа во текот на 1878 година, кога бил обвинет за модернизација на даночниот и буџетскиот процес на империјата. Добивајќи ја довербата на султанот, тој наскоро бил назначен за Голем везир на Отоманската Империја за краток период, од 4 декември 1878 до 29 јули 1879 година. Брзо станал огорчен како "странец" од императорската политичка класа. <blockquote> „Хајредин-паша од Тунис“ беше „килав говорник на [турски] јазикот“ кој „дошол на позицијата голем везир во 1878 година. И покрај тоа што имал фер команда на пишан арапски и француски јазик, неговите потчинети не можеле да одолеат да го исмеваат неговиот осмалинско турски.“<ref>M. Sukru Hanioglu, ''A Brief History of the Late Ottoman Empire'' (Princeton University 2008) на стр. 35, текст и белешка 67.</ref> </blockquote> За да ги унапреди своите реформски политики, Хајредин повикал странска поддршка за да ја израмнат неговата политичка позиција и за да стекне одредена независност на дејствување. Сепак, тој можел да постигне малку; Покрај тоа, оваа стратегија довело до негово отуѓување на султанот и негово прилично брзо разрешување. Во 1882 година тој ја одбил понудата за втор мандат како Голем везир.<ref>Shaw and Shaw (1977) на стр. 220.</ref> == Почести == * Голем кордон на Редот на славата (Тунис) * Голем кордон на Редот на Нихан ед-Дам ([[Тунис]]) * Голем кордон на Редот на Нихан Ахд Ел-Аман ([[Тунис]]) * Голем кордон на Редот на Нихан Ел-Ахд Ел-Мураса ([[Тунис]]) * Голем кордон на Редот на Османије ([[Отоманско Царство|Отоманска Империја]]) * Голем кордон на Редот на Меџидије ([[Отоманско Царство|Отоманска Империја]]) * Голем кордон на Редот на славата (Отоманската Империја) * Голем кордон на Истакнатиот ред (Отоманска Империја) * Голем крст на Националниот ред на Легијата на честа ([[Франција]]) * Голем крст на Редот на Леополд (Австрија) == Наводни белешки == {{Наводи}} == Библиографија == * Хаир ал-Дин-паша ал-Туниси: ** Леон Карл Браун, уредник, ''„The Surest Path. The political treatise of a nineteenth-century Muslim statesman“.'' ''Превод на Воведот на'' Најсигурниот пат за да се дознае во врска со состојбата на земјите ''од страна на Хајр ал-Дин ал-Туниси'' (Универзитет Харвард: Центар за студии за Блискиот Исток 1967). ''Најсигурниот пат на'' Хаир ал-Дин (напишана на арапски) била објавена 1867-1868 година во Тунис. Вклучено во горенаведеното издание од 1967 година е „ ''Ценењето на најсигурниот пат'' “ на Браун, на 1-64, проследено со преводот на страниците 65-178. ** Мохамед Салах Мзали и Жан Пињон, уредници, ''Khérédine: Homme d'etat'' (Тунис: Maison Tunisienne de l'Edition 1971), а исто така и нивните порано, уредени: „Document sur Khéréddine“ во ''Revue Tunisienne'': *** „A mes enfants“ во 23: 177-225, 347-369 (1934), т.е. неговите мемоари, „A mes beans: Ma vie privée et politique“; *** „Пон програма“ во 24: 51-80 (1935); *** „Le problème tunisienne vu à travers la question d'Orient“ на 24: 209-233 (1935); 25: 223-254 (1936); *** „Réponse à la calomnie“ на 26: 209-252, 409-432 (1937); 27: 79-91 (1938); *** „Кореспонденција“ во 27: 92-153 (1938); 29: 71-107, 251-302 (1940). * Друга литература: ** Џамил М. Абун-Наср, ''A History of the Maghrib'' (Универзитет Кембриџ 1971). ** Лиза Андерсон, ''The State and Social Transformation in Tunisia and Libya, 1830-1980'' (Принстон универзитет 1986). ** Л. Карл Браун, ''The Tunisia of Ahmad Bey 1837-1855'' (Принстон универзитет 1974). ** Џулија А. Кленси-Смит, ''Mediterraneans. North Africa and Europe in an Age of Migration, c.1800-1900'' (University of California 2011). ** Арнолд Х. Грин, ''The Tunisian Ulama 1873-1915.'' ''Social structure and response to ideological currents'' (Лајден: Е. Џ. Брил 1978). ** Азедин Гелоуз, Абделкадер Масмуди, Монги Смида, Ахмед Садауи, ''Les Temps Modernes. 941-1247 AH / 1534-1881'' (Tunis: Sud Editions 2004). [ ''Histoire Générale de Tunisie, Томе III'' ]. ** Алберт Хурани, ''Arabic Thought in the Liberal Age 1798-1939'' (Универзитет Оксфорд 1962, 1967). ** Ахмад ибн Аби Дијаф, ''Consult Them in the Matter. A nineteenth-century Islamic argument for constitutional government.'' Мукадима ''(Вовед) на'' Итаф Ахл ал-Заман би Акбар Мулук Тунис wa 'Ахд ал-Аман ''(Presenting Contemporaries the History of the Rulers of Tunis and the Fundamental Pact) од Ахмад ибн Аби Дијаф'' (Универзитет Арканзас 2005 година), преведено со вовед и белешки од Л. Карл Браун. ** Абдалах Ларуи, ''L'Histoire du Maghreb.'' ''Un essai de synthèse'' (Париз: Librairie Франсоа Масперо 1970), преведено од Ралф Манхајм како ''The History of the Maghrib. An interpretive essay'' (Универзитет Принстон 1977). ** Бриг Пауел и Ларби Садики, ''Europe and Tunisia. Democritization via association'' (Њујорк: Routledge 2010) ** Кенет Ј. Перкинс, ''A History of Modern Tunisia'' (Универзитет Кембриџ 2004). ** Кенет Ј. Перкинс, ''Historical Dictionary of Tunisia'' (Метучен, Њу Џерси: Scarecrow 1989). ** Стенфорд Ј. Шо и Езел Курал Шо, ''History of the Ottoman Empire and Turkey, volume II: Reform, Revolution, and Republic: The rise of modern Turkey, 1808-1975'' (Универзитет Кембриџ 1977). ** Џ. С. Ван Крикен Van, ''Khayr al-Din et la Tunisie (1850–1881)'' (Лајден: Е. Џ. Брил 1976). ** Никола А. Зијадех, ''Origins of Nationalism in Tunisia'' (Американски универзитет во Бејрут 1962). == Поврзано == * [[Отомански Тунис|Историја на отоманската ера Тунис]] (1574–1881) {{Големи везири на Отоманското Царство}} [[Категорија:Туниски писатели]] [[Категорија:Родени во 1820-тите]] [[Категорија:Отомански политичари]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 19 век]] [[Категорија:Луѓе во Отоманското Царство со апхаско потекло]] [[Категорија:Починати во 1890 година]] caumdnfi9otfpb4wq6zmli98xozsya7 0 1244850 5621452 5014643 2026-08-29T06:01:37Z Bjankuloski06 332 /* Живот */ Правописна исправка, replaced: беглук → беглак 5621452 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|honorific-prefix=|office2=Гувернер на [[Ајдински Вилает|Ајдинскиот Вилает]]|party=|death_place=[[Цариград]], [[Цариградски Вилает]], [[Османлиско Царство]]|death_date=1912|birth_place=[[Ќутахија]], [[Ќутахиски Санџак]], [[Худавендигарски Пашалак]], [[Османлиско Царство]]|birth_date=1833|successor2=[[Хасан Фехми-паша]]|predecessor2=[[Халил Рифат-паша]]|term_end2=1893|term_start2=1891|monarch2=[[Абдул Хамид II]]|successor1=[[Мехмед Саид-паша]]|name=Абдурахман Нуредин <br/> عبدالرحمن نور الدين پاشا|predecessor1=[[Мехмед Саид-паша]]|term_end1=12 јули 1882|term_start1=2 мај 1882|monarch1=[[Абдул Хамид II]]|office1=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|caption=|nationality=[[Османлиско Царство|Османлија]]|imagesize=185px|image=Abdurrahman Nureddin Pasha.jpg|honorific-suffix=[[Паша]]|spouse=}} '''Абдурахман Нуредин-[[паша]]''', познат и како '''Нуредин-паша''' (1833, [[Ќутахија]] - 1912, [[Цариград]] (сега [[Истанбул]])), бил [[Отоманско Царство|отомански]] државник. Тој беше [[Голем везир|голем везир на Османлиското Царство]] од 2 мај 1882 година до 12 јули 1882 година.<ref>http://rulers.org/rult.html#turkey</ref><ref>Kastamonu Valisi Abdurrahman Nureddin Paşa', Abdurrahmanpaşa Lisesi web site</ref> Негов зет бил турскиот музиколог [[:tr:Hüseyin Sadeddin Arel|Хусеин Садедин Арел]], а неговиот внук бил Монир Нуредин Селчук, турскиот музичар по класика. == Живот == Роден во [[Ќутахија]] во 1833 година, Абдурахман бил потомок на Гермијанидскиот беглак, кои цветало во тоа подрачје по опаѓањето и евентуалниот пад на [[Икониски Султанат|селџучкиот Римски султанат]]. Неговиот татко, Хаџи Али-паша, бил важен мештански службеник. == Наводи == {{Наводи}} {{Големи везири на Отоманското Царство}} [[Категорија:Отомански управители на Ајдин]] [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 19 век]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Родени во 1833 година]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Родени во 1836 година]] mn6w3tizuqzquz1c7za0uwfje86xr8i 0 1247259 5621368 5619367 2026-08-28T20:27:08Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621368 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = Нишки санџак<br>Sanxhaku i Nishit | conventional_long_name = Sanjak of Niš<br>Niş Sancağı | common_name = Sanjak of Niš | subdivision = [[Санџак]] | nation = [[Османско царство|Османското царство]] | year_start = 1448 | event_end = Ниш заробен од [[Кнежевство Србија|Кнежевството Србија]] за време на [[Руско-турска војна (1877–1878)|Руско-турската војна (1877–1878)]] | year_end = 1878 | date_end = 11,јануари | image_coat = | image_map = | image_map_caption = | capital = [[Ниш]] <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> | p1 = [[Српско Деспотство]] | image_p1 = [[File:SLazarevic Coat of Arms.png|x30px|link=Serbian Despotate]] | p2 = | flag_p2 = | s1 = [[Кнежевство Србија]] | flag_s1 = Civil flag of Serbia.svg | s2 = [[Кнежевство Србија]] | flag_s2 = Flag of Bulgaria.svg | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | category = | today = [[Србија]], [[Бугарија]] | footnotes = }} '''Нишки санџак''' бил административна единица на [[Османско царство|Османското царство]] од 15 век до 1878 година. Во почетокот бил во состав на [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]]. Границите му се менувале, а повеќепати бил укинуван и повтоно основан. Во 1846 година бил издигнат во ранг на [[Пашалак|вилает]] (административна единица од прво ниво). После 18 години постоење Нишкиот пашалук бил укинат, а неговата територија била прво припоена кон [[Дунавски вилает|Дунавскиот вилает]], потоа кон [[Призренски Вилает|Призренскиот]] и на крај кон [[Косовскиот Вилает]]. Последните неколку години, Нишкиот санџак се состоел од следните [[каза|кази]]: Нишка, Пиротска, Лесковачка, Врањска, Куршумлиска, Прокупачка и Трнска (денес Бугарија).<ref>{{наведена книга|title=Godišnjak grada Beograda|year=1977|publisher=Музеј Београда|url=http://books.google.com/books?id=OE_jAAAAMAAJ&q=%22%D0%9D%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA%22&dq=%22%D0%9D%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA%22&hl=en&ei=6MgaTq6QF8_2sgbnv_S4Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwADgK|accessdate=24 август 2013.|page=116}}</ref> == Извори == {{reflist}} == Литература == * {{наведена книга|title=Godišnjak grada Beograda|last=|first=|year=1977|isbn=|publisher=Музеј Београда|url=http://books.google.com/books?id=OE_jAAAAMAAJ&q=%22%D0%9D%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA%22&dq=%22%D0%9D%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA%22&hl=en&ei=6MgaTq6QF8_2sgbnv_S4Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCcQ6AEwADgK|accessdate=21 јули 2020|location=|page=116|pages=}} [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1878 година]] lqpt525ibix5ogtlilg57hayo6cxadb 0 1247299 5621362 5434374 2026-08-28T20:26:42Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Румелиски вилает → Румелиски Вилает 5621362 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = |conventional_long_name = Вучитрнски Санџак<br>Vulçitrin sancağı<br>Sanxhaku i Vuçitërnit<br>Вучитрнски санџак |common_name = Вучитрн |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Османско царство]] |year_start = 1459 |year_end = 1864 |image_coat = Osmanli-nisani.svg <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |capital = [[Вучитрн]] <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = [[Српско Деспотство]] |flag_p1 = SLazarevic Coat of Arms.png |p2 = <!--Sanjak of Skopje--> |flag_p2 = |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = [[Приштински Санџак]] |flag_s1 = Ottoman Flag.svg }} '''Вучитрнски санџак''' ({{langx|tr|Vulçitrin sancağı}}; {{langx|sq|Sanxhaku i Vuçiternës/Vushtrrisë}}; {{langx|sr|Вучитрнски санџак}} / ''Vučitrnski sandžak''), исто така познат како '''Приштински пашалук''', бил [[Санџак (административна јединица)|санџак]] (административна единица од второ ниво) во текот на [[Османско царство|Османското царство]] во [[Румелиски Вилает|Румелискиот вилат]] ([[Балкански полуострв|Балканскиот Полуостров]]), денашна [[Србија]].<ref name="Istorijski Glasnik">{{наведена книга|title=Istorijski Glasnik | publisher=Društvo istoričara SR Srbije |year=1955 | quote=...док је подручје Вучитрна остало и даље под влашћу скопског крајишника све до оснивања засебног Вучитрнског или Приштинског санџака. Када је пало Смедерево онда је Призренско-Крушевачки санџак, тзв. "Лазарева Србија" подељен на два санџака. Вучитрн и Приштина су издвојени из Скопског санџака у посебан Вучитрнски санџак |pages=61}}</ref> Името го добил по административниот центар [[Вучитрн]]. == Наводи == {{reflist|30em}} [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1864 година]] bltpkkynka442zbrfvy7nk2y7vx4w2m 0 1247306 5621377 5562255 2026-08-28T20:27:36Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621377 wikitext text/x-wiki {{Infobox former subdivision |_noautocat = <!-- "no" for no automatic categorization --> |native_name = <!-- Name in native language(s). Leave blank if name is only in English. Separate with line breaks<br /> If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = Херцеговински Санџак |common_name = Херцеговина<!-- Used to resolve location within categories and name of flags and coat of arms --> |subdivision = [[Санџак]] |nation = [[Отоманско царство]] |status_text = <!-- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. --> |government_type = <!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |title_leader = sanjak-bey<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> |leader1 = <!-- Name of leader (up to six) --> |year_leader1 = <!-- Years served --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister (up to six) --> |year_deputy1 = <!-- Years served --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- General information --> |capital = [[Фоча]] <small>(now [[Фоча]])</small><br /><small>(1470&ndash;1572)</small><br />[[Пљевља]] <small>(now [[Пљевља]])</small><br /><small>(1572&ndash;1833)</small> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |political_subdiv = <!-- Accepts wikilinks --> |today = [[Босна и Херцеговина]], [[Црна Гора]]<!-- The countries to which this historic entity belongs today --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- Only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration". --> |year_start = 1470 |year_end = 1833 |event_start = <!-- Default: "Established" --> |date_start = <!-- Optional: Date of establishment--> |event_end = Управа на [[Херцеговински Вилает]] |date_end = <!-- Optional: Date of disestablishment --> |event1 = Дел од [[Босански Вилает]] |date_event1 = 1580 |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |life_span = |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place before after "event_end" --> |date_post = <!-- Images --> |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |image_border = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |flag_type = <!-- Displayed text for link under flag. Default "Flag" --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |image_coat = Osmanli-nisani.svg |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = |image_map_caption = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" --> |p1 = Duchy of Saint Sava<!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1–5 --> |flag_p1 = Flag from the Kosaca COA crest.svg<!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |border_p1 = <!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" --> |image_p1 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s1 = Herzegovina Eyalet |flag_s1 = Ottoman Flag.svg |border_s1 = no |image_s1 = <!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> <!-- Area and population of a given year (up to 5) --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both, numbered 1–5 --> |stat_area1 = <!-- area in square kilometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }} '''Херцеговински санџак''' е [[Османско царство|османска]] административна единица од второ ниво која постоела на просторот на [[Херцеговина]] од 1481 до 1833 година и од 1851 до 1878 година. Помеѓу тие два периоди (од 1833 до 1851 година) овој [[санџак]] бил издигнат во покраина од прво ниво, [[Херцеговински пашалук]] ([[пашалук|вилает]]). Првобитното седиште на Херцеговинскиот санџак било во [[Фоча]], а првиот херцеговински [[санџак-бег]] бил [[Хамза-бег]]. Главниот град подоцна бил пренасочен во [[Пљевља]] (поранешен назив ''Брезница''). Херцеговинскиот санџак во почетокот бил дел од [[Румелиски Вилает|Румелискиот Вилает]], а со основањето на [[Босански Вилает|Босанскиот Вилает]], во 1580 година влегува во негов состав, како би во 1867 година станал дел од новооснованиот [[Босански Вилает]].{{sfn|Šabanović|1959|p=}}{{sfn|Станојевић|1970|p=}} == Наводи == [[Категорија:Санџаци на Отоманското Царство во Европа]] [[Категорија:Санџаци во Румелискиот Вилает]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Црна Гора]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1833 година]] fybzrh3fhz3q8c1uxirgdy5zb7wfft3 0 1250564 5621331 5620675 2026-08-28T19:12:21Z NadyBarbieGirl 63459 5621331 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name =Карди Би |background = solo_singer |image = |caption = |birth_name =Белкалис Марленис Алманзар |alias = |birth_date = {{роден на| | |1992 }} |birth_place =[[Бронкс]],[[Њујорк]] |origin = {{ САД}} |occupation = [[пејачка]] |genre = [[хип-хоп]], [[популарна музика ]],[[поп-музика]] |years_active = 2015 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Saweetie]],[[Megan Thee Stallion]] |website = }} [[Податотека:Cardi B interview.jpg|мини|десно|исправено|Карди Би во 2019]] [[File:Cardi_B_Photo_by_Chris_Allmeid (cropped).jpg|thumb|upright|left|Карди Б зад сцената на 2018 [[Jingle Ball]]]] '''Белкалис Марленис Алманзар''' (родена на 11 октомври 1992 година),по професија позната како Карди Б, е американски рапер. Родена и израсната во Њујорк, таа стана славна личност на Интернет постигнувајќи популарност на Vine и Instagram. Од 2015 до 2017 година, таа се појави како редовен член на глумечката екипа во реалити телевизиската серија VH1 Love & Hip Hop: New York, која ја прикажува нејзината потрага по нејзините музички аспирации. Таа објави две микс-тепи - Gangsta Bitch Music, Vol. 1 (2016) и Vol. 2 (2017), пред да потпише со Атлантик Рекордс во февруари 2017 година. Карди Б е позната по нејзиниот агресивен тек и искрените стихови, кои добија пофалби од критиката. Таа е највисоко сертифицираната жена раперка на сите времиња на рангирањето на RIAA за врвни уметници (дигитални синглови), а исто така се појавува меѓу десетте највисоко сертифицирани женски изведувачи. Таа е раперка со најмногу песни со милијарда слушања на [[Spotify]], каде што го има и најстримуваниот женски рап албум, и е првиот водечки изведувач кој го предводи инаугуративниот Billboard Global 200. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Карди Би]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 2 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 44 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * Invasion of Privacy (2018) * Am I the Drama? (2025) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Cheap Ass Weave'' || 2015. || Ренел Џоли |- | ''Foreva'' || 2016. || Picture Perfect |- | ''Washpoppin'' || 2016. || Picture Perfect |- | ''Look At Me'' || 2016. || Benji Filmz |- | '' La Modelo'' || 2017. || Нуно Гомес |- | ''No Limit (Remix)'' || 2017. || Daniel Cz |- | '' Red Barz'' || 2017. || Benji Filmz |- | ''Lick" (Remix)'' || 2017. || Mazi O |- | ''Pull Up'' || 2017. || Benji Filmz |- | ''Bodak Yellow'' || 2017. || Picture Perfect |- | ''MotorSport'' || 2017. || Bradley,Pablo,Quavo |- | ''Bartier Cardi'' || 2018. || Петра Колинс |- | ''Finesse (Remix)'' || 2018. || Бруно Марс,Флорент Декард |- | ''Backin' It Up'' || 2018. || Kid Art |- | ''Be Careful'' || 2018. || Џора Франциз |- | ''Taki Taki'' || 2018. || Колин Тили |- | ''I Like It'' || 2018. || Еиф Ривера |- | ''Mi Mami'' || 2018. || Фернандо Луго |- | ''Ring'' || 2018. || Мајк Хо |- | ''Money'' || 2018. || Џора Франциз |- | ''Please Me'' || 2019. || Бруно Марс,Флорент Декард |- | ''Twerk'' || 2019. || Daps,Сара Лакомбе |- | ''Thotiana (Remix)'' || 2019. || Кол Бенет |- | ''Press'' || 2019. || Џора Франциз,Карди Би |- | ''Clout'' || 2019. || Даниел Расел |- | '' Wish Wish'' || 2019. || Еиф Ривера |- | ''Writing on the Wall'' || 2019. || Myles Whittingham,French Montana |- | ''Yes'' || 2019. || Еиф Ривера |- | ''WAP'' || 2020. || Колин Тили |- | ''Me Gusta'' || 2020. || Даниел Расел |- | ''Up'' || 2021. ||Tanu Muino |- | ''Rumors'' || 2021. ||Tanu Muino |- | ''No Love '' || 2022. || |- | ''Hot Shit '' || 2022. || |- | '' Put It On Da Floor Again '' || 2023. || |- | '' JEALOUSY'' || 2023. || |- | '' Bongos '' || 2023. || |- | '' Like What (Freestyle) '' || 2024. || Offset |- | '' Enough (Miami) '' || 2024. || |- | '' Puntería '' || 2024. || |- | '' Toot It Up '' || 2025. || Jon J Visuals |- | '' Imaginary Playerz'' || 2025. || |- | '' Safe'' || 2025. || |- | '' Ah Ha'' || 2026. || |} ==Надворешни врски == {{reflist}} == Наводи == * [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Американски феминистки]] [[Категорија:Добитници на Греми за рап-музика]] oahd0xyp2jkjv3l8ta2ps3jnh5nnxcf 0 1255305 5621313 5496903 2026-08-28T18:27:27Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621313 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} [[Податотека:The Boys TV series logo.svg|мини|Лого]] '''''Момците''''' ({{Langx|en|The Boys}}) — американска [[Суперхерој|суперхеројска]] [[Интернет-телевизија|ТВ]]-серија развиена од Ерик Крипке за Prime Video од стрипот со исто име од Гарт Енис и Дарик Робертсон. Приказната следи една екипа (Момците) додека се бори против супермоќните лица (суперхерои) што ги злоупотребуваат своите способности. Премиерата на серијата се одржала на 26 јули 2019 година.<ref name="July 26, 2019 Premiere">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/video/the-boys-trailer-amazon-superhero-drama-series-garth-ennis-darick-robertson-eric-kripke/|title='The Boys' Trailer: First Look At Amazon's Superhero Drama Series|last=Petski|first=Denise|date=April 17, 2019|work=Deadline Hollywood|accessdate=April 17, 2019}}</ref> Пред премиерата, Amazon ја обновил серијата за втора сезона, чија премиера се одржала на 4 септември 2020 година.<ref name="S2Renewal">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2019/07/the-boys-renewed-season-2-amazon-aya-cash-closes-deal-stormfront-1202649409/|title='The Boys' Renewed For Season 2 By Amazon; Aya Cash Closes Deal As Stormfront|last=Petski|first=Denise|date=July 19, 2019|work=Deadline Hollywood|accessdate=July 19, 2019}}</ref><ref name="S2 Premiere">{{Наведена мрежна страница|url=https://tvline.com/2020/06/26/the-boys-season-2-premiere-date-amazon/|title=The Boys Gets Season 2 Premiere Date|last=Gelman|first=Vlada|date=June 26, 2020|work=TVLine|accessdate=June 26, 2020}}</ref> Во тек е и трета сезона, а се развива и [[спиноф]]-серија.<ref name="S3Renewal">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/07/the-boys-renewed-amazon-for-season-3-aisha-tyler-aftershow-1202993636/|title='The Boys' Renewed At Amazon For Season 3, Streamer Sets Aisha Tyler-Hosted Aftershow – Comic-Con@Home|last=White|first=Peter|date=July 23, 2020|work=Deadline Hollywood|accessdate=July 23, 2020}}</ref><ref name="Spinoff">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/09/the-boys-spinoff-fast-track-development-amazon-record-season-2-launch-ratings-1234584256/|title=‘The Boys’ Spinoff Put On Fast-Track Development At Amazon Following Mothership’s Record Season 2 Launch|last=Andreeva|first=Nellie|date=September 24, 2020|work=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|accessdate=September 24, 2020}}</ref> == Приказна== ''Момците'' е сместена во универзум каде што лицата со супермоќи се како херои од пошироката јавност и работат за моќната корпорација ''Vought International'', која ги продава и ги монетизира. Настрана од нивните херојски лица, повеќето од нив се надмени и поткупени. Серијата првенствено се посветува на две групи: Седумте, главниот тим на суперхерои на Воут и истоимените ''Момци'', што сакаат да го симнат Воут и неговите корумпирани суперхерои. Момчињата ги предводи насилниот и одмаздољубив Били Бучер, кој ги презира сите сумермоќи, а Седумтемина ги предводи нарцисоидната и насилна татковина. На самиот почеток од серијата, на Момците им се придружува и Хуги Кембел кој бил член на Седумтемина, но случајно ја убил својата девојка, а на Седумтемина им се придужува и Ени Џенуар, млада и надежна хероина која била принудена да се соочи со вистината за тие коишто им се восхитува. Останатите членови на Седумтемина се: Разочараната Кралица Мерве, А-воз кој е зависен од дрога, несигурниот „Дип“, мистериозниот „Црн Ноар“ и белиот врховист Стормфронт. Момчињата се заокружени од тактичкиот планер на мајчиното млеко, Френси – специјалистот за орижје и суперсилниот субјект Кимико. Надгледување на Седумтемина е изврчната власт на Медлин Стилевел, а подоцна е наследена од Ешли Барет. Првата сезона го прикажува првиот конфликт помеѓу Момците и Седумтемина, кој е мотивиран од тоа што Касап верува во тоа дека Хоумлендер исчезнал поради неговата сопруга Бека. Додека Хотлендер и Стилвел заземаат да добијат поддршка од владата за суперхерои, Момците се обидуваат да ги запрат откривајќи ги тајните на Воут. Најпрво се не се свесни за едни со други, Хјуи и Ени го мешаат конфликтот откако ќе влезат во романтична врска, и покрај тоа што Бучер немал доверба во неа. Во втората сезона, Момците продолжуваат со своите напори со цел да го поразат Воут, и покрај тоа што ги бараше владата. Дошло до нов развој на конфликтот кога Бучер дознал дека Воут ја држи Бека заробена со супермоќниот син кој е роден во татковината. Додека Бучер се обидува да ја спаси неговата сопруга. Стормфронт ја претставува  нејзината бела врховистичка порака низ Седумтемина и се обидувала да ја натера татковината да ја води суперсилата кон светската доминација. == Улоги и ликови == === Главен состав === * [[Карл Урбан]] како Вилијам „Били“ Бучер - водачот на „Момците“ и поранешниот оператор на САС, кој не верува во сите поединци со суперсили. Тој има голема омраза кон татковината, за кого верува дека е одговорен за исчезнувањето на неговата сопруга. * Џек Квејд во улогата на Хју „Хјуи“ Кембел - цивилен член на Бојс кој се приклучува на групата откако неговата девојка Робин е убиена од А-Трејн. * [[Ентони Стар]] како Џон / Хоумлендер - извонредно моќен водач на Седумтемина. Под неговиот јавен имиџ како благороден херој, тој е нарцисоиден, садист и малку се грижи за благосостојбата на оние за кои кажува дека ги штити. * Ерин Моријарти како Ени Џенуери / Старлајт - суперхероина што емитува светлина и член на Седумтемина. Една од ретките поединечни супермоќи искрена во помагањето на јавноста, таа ја доведува во прашање нејзината лојалност кон Седумтемина откако дозна за нивниот вистински карактер. * Доминик Мекелигот како Меги Шо / Кралицата Мејв <ref name="s2-official">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amazon.com/The-Boys-Season-2/dp/B08C8NJQSH|title=Watch The Boys - Season 2|work=Prime Video|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906212455/https://www.amazon.com/The-Boys-Season-2/dp/B08C8NJQSH|archive-date=September 6, 2020|accessdate=September 9, 2020}}</ref> - член ветеран на Седумтемина со подобрена физичка сила и издржливост. Иако некогаш сакаше да заштити невини животи, таа се разочара и страда од [[Синдром на работна исцрпеност|исцрпеност]] . * Essеси Т. Ашер како Реџи Френклин / Експрес - брз член на Седумте. Тој е решен да го задржи својот статус на најбрз брзинар, што резултира во тоа да стане зависен од Соединението В. * Лаз Алонсо како Марвин Т. „Мајчино“ Млеко (ММ) - Втор команден со Момчињата кој е одговорен за организирање и планирање на нивните операции. Поранешен американски воен лекар, тој е мотивиран од неговиот татко [[Адвокат|адвокат кој]] работи сам до смрт додека се обидуваше да го сруши Воут. Тој е најблискиот сојузник на Бучер. * Чејс Крафорд како Кевин Московиц / Подводниот <ref name="ew-s2-digital-cover">{{Наведена мрежна страница|url=https://ew.com/tv/the-boys-season-2-finale-digital-cover/|title=How The Boys season 2 crafted its gutsiest season yet|last=Romano|first=Nick|date=October 9, 2020|work=EW.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010133655/https://ew.com/tv/the-boys-season-2-finale-digital-cover/|archive-date=October 10, 2020|accessdate=October 10, 2020}}</ref> - Член на Седумтемина што поседува способност да општи со водниот живот и да диши под вода. Другите членови на Седумтемина го гледаат со потценување поради неговиот статус на женскиот воден херој на групата. Патон Освалт ги изразува своите жабри. * Томер Капон како Серж / Френси - Член на момчињата и меѓународен [[Трговија со оружје|шверцер]] на оружје, вешт во муниција, убојни средства, инфилтрација и комуникации. Откако бил присилен да се придружи за да ги заштити неговите криминални пријатели, тој бара откуп за неговите минати злосторства додека се борел со Воут. * Карен Фукухара како Кимико Мијаширо / Femaleенката - нем член на момчињата со засилена сила и регенеративно заздравување. Неволно инјектирајќи ја Соединението V како дел од шемата за создавање супермоќни терористи, таа им се придружува на Момците откако тие ќе ја спасат. * Нејтан Мичел како црн ноар - нем член на Седумте кој поседува натчовечка сила и агилност и го крие својот физички изглед зад темниот костум. * Елизабет Шуе во улогата на Меделин Стилвел (сезона 1; сезона на гости 2) - харизматичен, измамен потпретседател на Hero Management во Vought International. * Колби Минифи како Ешли Барет (сезона 2 – сегашност; периодична сезона 1) - публицист за Vought International, кој подоцна станува и наследник на Стилвел. * Аја Кеш како Клара Рисингер / Либерти / Стормфронт (сезона 2) - Првиот успешен предмет на Компоунд V и член на Седумте со база на [[плазма]]  способности. Поранешна [[Националсоцијализам|нацистка]], таа има фанатистички ставови кон малцинствата и поединците без суперсили. Кеш (кој е Евреин) забележа во едно интервју дека „искрено, размената на полот (од стрипот) беше помала грижа од фактот дека играм бел врховист, расистички фанатик“, истакнувајќи дека таа всушност добила пошта од омраза во врска со нејзиниот портрет на нацистичкиот лик.<ref name="rome">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refinery29.com/en-us/2020/10/10067196/aya-cash-stormfront-nazi-the-boys-interview|title=Aya Cash Plays A White Supremacist Monster On The Boys. Don't Confuse It With Real Life|last=Romero|first=Ariana|work=Refinery29|accessdate=12 October 2020|ref=VICE Media Group}}</ref> === Повторувачки === * Симон Пег во улогата на Хју Кембел постариот (сезона 1) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/simon-pegg-interview-lost-transmissions-star-trek-4-mission-impossible-7-update/|title=Simon Pegg on New Indie 'Lost Transmissions', Plus 'Star Trek' & 'Mission: Impossible' Futures|last=Radish|first=Christina|date=March 17, 2020|work=Collider.com|accessdate=May 28, 2020|quote=Are you a part of Season 2 of The Boys, at all? PEGG: No. They got me out of the way. I did my little bit. It was very fun to do that show. I was pleased to be a part of it.}}</ref> - таткото на Хјуи. Тој длабоко се грижи за својот син, но не верува дека Хјуи има доверба да застане за себе откако неговата мајка го напуштила парот. Пег беше визуелната инспирација за Ви Хјуи во серијалот стрипови од кои е цртана серијата.<ref name="Bleed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bleedingcool.com/2018/10/05/simon-pegg-inspiration-wee-hughie-the-boys-father/|title=Simon Pegg, The Inspiration For Wee Hughie in The Boys, Will Play His Father|last=Johnston|first=Rich|work=BleedingCool.com|accessdate=July 29, 2019}}</ref> * Шон Бенсон како Езекил (сезона 1) - хомофобичен христијанин натчовек со еластична моќ, кој и самиот е тајно хомосексуалец . * Ен Кузак како Дона јануари - мајка на Старлајт. Таа ја украси Ани да биде суперхерој уште од детството од нездравиот менталитет „Принцеза по прокси“ . * Ennенифер Еспосито како Сузан Рејнор (сезона 1; сезона на гости 2) - заменик директор на [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]] . * Jordордана Лахои како Чери - поранешен криминалец и lубовник на Френси, специјалист за оружје. * Малком Барет како Сет Рид (сезона 1; сезона на гости 2) - писател за односи со јавноста на Vought. * Кристијан Кис како Нејтан Френклин (сезона 1) - постар брат и тренер на А-Трејн. * Шантел ВанСантен како Бека Бучер (сезони 1–2) - сопруга на Бучер, чие исчезнување ја мотивира неговата битка против Седумте. * Никола Кореја-Дамуд како Елена - девојка на кралицата Меве . * Лајла Робинс како Грејс Мелори (сезона 2; гостинска сезона 1) - Поранешна заменик-директорка на ЦИА и неформален основач на Момчињата. * Ianанкарло Еспосито како Стен Едгар (сезона 2, гостинска сезона 1) - извршен директор на Vought International и супериорен во Stillwell. * Клаудија Даумит како Викторија „Вик“ Нојман (сезона 2) - Конгресменка која јавно се спротивставува на Воут и на Супе кој тајно ги користи своите овластувања да ги убие оние што јавно зборуваат против Воут.<ref name="ClaudiaD">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/10/the-boys-promoted-claudia-doumit-colby-minifie-series-regulars-season-3-1234606186/|title='The Boys' Ups Claudia Doumit & Colby Minifie To Series Regulars For Season 3|last=Petski|first=Denise|date=October 30, 2020|work=Deadline Hollywood|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030172913/https://deadline.com/2020/10/the-boys-promoted-claudia-doumit-colby-minifie-series-regulars-season-3-1234606186/|archive-date=October 30, 2020|accessdate=October 30, 2020}}</ref><ref name="GV&CD">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2019/09/the-boys-timeless-goran-visnjic-claudia-doumit-to-recur-season-2-amazon-series-1202711123/|title='The Boys': 'Timeless' Alums Goran Visnjic & Claudia Doumit To Recur On Season 2 Of Amazon Series|last=Petski|first=Denise|date=September 5, 2019|work=Deadline Hollywood|accessdate=September 7, 2019}}</ref> * Ленгстон Керман како орел стрелецот (сезона 2) - суперхерој со тема стрелаштво кој го воведува Длабокото во црквата на колективот. * Essесика Хехт во улога на Керол Манхајм (сезона 2) - „учителката“ и терапевтот на Орел Стрелецот кој регрутира Длабоко во црквата на колективот. * Абрахам Лим како Кенџи Мијаширо (сезона 2) - помладиот брат на Кимико кој поседува телекинетички способности. * Камерон Кровети како Рајан Бучер (сезона 2) - син на Бека и Хомлендер. Ликот претходно беше портретиран од Паркер Корно во првата сезона. * Горан Вишњиќ како Аластер Адана (сезона 2) - водачот на Црквата на колективот. === Гостин === ==== Воведен во сезоната 1 ==== * Алекс Хасел како про Transирен (сезона 1) - Член на Седумте што може да се претвори невидлив со промена на кожата во јаглен метаболичен тврд дијамант што ја искривува светлината околу него. * Essес Салгеиро во улогата на Робин Вард (сезона 1) - девојката на Хјуги која беше убиена од А-Воз при удар со голема брзина во пилот епизодата. Таа периодично се појавува како халуцинација што ја гледа Хјуги. * Мишка Тебо како Shockwave (сезони 1–2) - соперник на брзина на А-Воз. * Дан Дарин-Занко како Допелганџер (сезони 1–2) - Супеј за обликување што работи за Воут. * Дејвид Рил во улогата на Еван Ламберт - писател на односи со јавноста, заедно со Сет. * Бретани Ален како Шарлот / Попклав (сезона 1) - Глумица и суперхерој во тајна врска со А-Воз. * Дебора Деместр како Исадора (сезона 1) - дизајнер на костуми на Ваутд. * Британецот Морган како Рејчел (сезона 1) - сестрата на Бека и снаата на Бучер. * Хејли elоел Осмент како Чарлс / Месмер (сезона 1) - Поранешен суперхерој во Тинејџ Кикс, кој може да [[Телепатија|чита умови]] преку контакт од кожа на кожа. * Ieеки Тон како Кортенеј (сезона 1) - асистент за производство на Vought. * Johnон Доман во улогата на ahона Вогелбаум (сезони 1–2) - Научникот Наут, кој ја создал и одгледал Татковината во стерилна лабораторија. * Алвина Август како Моник (сезона 1) - сопруга на мајчиното млеко и мајка на нивната ќерка Janанин. * Брендан Бисер како ffеф (сезона 1) - Оперативен војник кој го надгледува саботниот ден на Дип во Сандуски . * Налини Ингрита како Janанин (сезони 1–2) - ќерка на мајчиното млеко и моника. * Кришан Дат и Самер Салем како Накиб (сезони 1–2) - суперсилен терорист со овластувања засновани на експлозиви. Дат го толкуваше ликот во првата сезона, а Салем го играше во втората. * Jimим Бивер во улогата на Роберт „Боб“ пејач - американскиот министер за одбрана. Името на Бивер е повикување на неговиот лик Боби Сингер во серијалот ''[[Натприродно (Тв серија)|Supernatural]]'' создаден од Крипке. Џими Фалон, Мајк Масаро, Били Зејн, Сет Роген и Тара Рид се појавуваат како себеси. ==== Воведени во 2-та сезона ==== * Дејвид Томпсон како Геко - Поранешен суперхерој со регенеративни способности и тест субјект во Vought. * Крис Марк како Blindspot - слеп суперхерој со супер слух кој се обидува да им се придружи на Седумте. * Адријан Холмс како д-р Парк - Шефот на комплексот во кој е затворен Бека. * Пи Јеј Бирн во улога на Адам Борк - Филмски режисер кој е во режија на филм за Воут во кој игра Седумтемина со наслов ''Зора на седумте'' . * Зора Луис како Валери - сведок на расистичкото убиство на Стормфронт во 1970-тите. * Хауард Кембел како Мирон - брат на Валери. * Кети Брејер како Касандра Шварц - член на Црквата на колективот кој станува сопруга на Дип. * Шон Ашмор како Ламплајтер - Поранешен член на Седумтемина со пирокинеза . * Барбара Гордон во улогата на Џуди Аткинсон - тетка на Касапот која се грижи за своето куче Терор. * Ендру Џексон како Loveубовна колбас - тест субјект со соединение V со предизизичен пенис што може да се протега до огромни должини. * Џејсон Греј-Стенфорд како Денис - човек чиј автомобил Бачер и Старлајт го водат за да го одведат Хјуги во болница. * Ess Hödlmoser како Синди - Телекинетички тест субјект на соединение V. * Мајкл Ајрес како ayеј - починатиот поранешен соработник на криминалци и најдобриот пријател на Френси. * [[Џон Нобл]] како Сем Бучер - отуѓен татко на Бачер. * Лесли Никол како Кони Бучер - мајка на Бучер. Ким Вајат Мекензи и Биргит Солем ги глумат Бучер и Стилвел во реакција на смртта на вторите. Грег Зајак, Ентони Лејк и Дилан Москович глумат порнографски имитатори на Homelander, Jack From Jupiter и the Deep. Крис Хансен, Марија Менунос, Грег Грунберг, Ненси О'Дел, Кети Куриќ и Кристофер Ленерц се појавуваат како себеси. ==== Воведени во кратки филмови ==== * Дејвид С. Ли како ockок - поранешен командос на Кралската морнарица и стар пријател на Бучер од кого бара помош. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] org67dqig9yyb79uj2tymawonhpp2yf 0 1255318 5621402 5272562 2026-08-28T22:17:47Z ~2026-46813-24 136304 /* Животопис */ 5621402 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ходченкова Светлана Викторовна 2017.jpg|мини|Светлана Ходченкова]] '''Светлана Кодченкова''' (родена на [[21 јануари]] 1983 година, [[Москва]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - [[Русија|руска]] глумица која работела во театар, кино, телевизија и синхронизација, и како филмски продуцент. Почесен уметник на Русија од 2018 година.<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=30&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> == Животопис == Родена е во [[Москва]] на 21 јануари 1983 година. Долго време живеела со својата мајка во градот Железнодорожни (сега Балашиха). На 16 години кратко работела во агенција за модели. Дебито на глумицата во кино се случила на 20-годишна возраст - во филмот на Станислав Говорухин „Благослови ја жената“ (2003), каде што Ходченкова ја играла улогата на сопругата Вера на командантот на Црвената армија. За овој филм била номинирана за филмската награда Ника за најдобра глумица. Својата кариера ја продолжила како јасновидец Касандра во историската телевизиска серија „Талисман на љубовта“ (2005). Во 2005 година дипломирала на Театарскиот институт Борис Шчукин, курс на Михаил Борисов. Истата година глумела во друг филм во режија на Станислав Говорухин, „Не само со леб “ во улогата на Надежда Дроздова. Во 2007 година, Кодченкова глумела во филмот „Километар нула“ во режија на Павел Санаев. Во периодот од 2009 до 2013 година соработувала со режисерот Марјус Вајсберг, кој ја ангажирал во трилогијата „Љубов во градот“ со пејачката Вера Брежнева и глумицата Анастасија Задорожнаја. Во 2011 година, глумицата го имала своето деби во Холивуд.<ref>[http://www.sobaka.ru/oldmagazine/portrety/13770#pr Светлана Ходченкова в рубрике «Портреты»] — Журнал «[[Собака.ru (журнал)|Собака.ru]]» — [https://www.webcitation.org/6OBkWmZuC архивировано от 19.03.2013]</ref> - филмот „ Шпион,излези надвор! » <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marieclaire.ru/razgovori/svetlana-hodchenkova-v-rossii-pleyboy-eto-kompliment-a-ne-kompromat-/|title=Светлана Ходченкова: "В России плейбой – это комплимент, а не компромат"|last=|date=18 октября|publisher=marieclaire.ru}}</ref> Светлана е презентирана заедно со странски колеги (Гери Олдман, Колин Фирт и други) на [[Венецијански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Венеција]]. Во 2013 година, таа глумеше во ТВ серијата "[[СашаТања]]". Кодченкова глумела во друг американски филм „Волверин: Бесмртниот“, каде што ја играла улогата на злобниот вајпер. Потоа, имала и улоги во такви филмови како „Василиса“, „Шампиони“, „Крвава дама Батори“. На 29 декември 2016 година бил објавен историскиот филм „Викинг“,каде Кодченкова играла една од главните улоги. Во 2019 година и била доделена наградата „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога за улогата во филмот „Довлатов“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/kultura/6043270|title=Картина «Война Анны» получила премию «Золотой орёл» и стала лучшим фильмом года|last=|date=2019-01-25|work=|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|accessdate=2019-01-26}}</ref> Член е на партијата [[Единствена Русија]],<ref>[http://www.fontanka.ru/2010/02/27/141/ Светлана Ходченкова: «Вторая Юлия Тимошенко из меня не выйдет» // Фонтанка.ру 27.02.2010]</ref> и член е на Сојузот на кинематографери на Русија. === Личен живот === На 13 декември 2005 година се омажила за глумецот Владимир Јаглич, кого го познавала од институтот. После венчавката, таа го сменила презимето, но го користела своето моминско во филмовите и на сцената. Тие се развеле летото во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|title=Светлана Ходченкова развелась с мужем|date=2010-07-31|publisher=LIVEstory.com.ua|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|archive-date=2013-02-02|accessdate=2013-01-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|title=Светлана Ходченкова разводится с мужем|last=З. Крутова|date=2010-07-30|publisher=ЕвроСМИ|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/65lEiw30z?url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|archive-date=2012-02-27|accessdate=2011-06-10}}</ref> Од 2011 година, таа почнала врска со московскиот стопанственик Георги Петришин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26020.3/2941078/|title=Светлана Ходченкова: Перестать сниматься ради рождения ребенка? Легко!|last=Александр Нечаев, Мария Ремизова.|date=2013-01-24|publisher=Комсомольская правда|language=ru|accessdate=2013-08-23}}</ref> На 28 мај 2015 година, Петришин ја запросил глумицата на сцената во театарот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/vozlyublennyy-sdelal-svetlane-khodchenkovoy-predlozhenie-na-scene.html|title=Возлюбленный сделал Светлане Ходченковой предложение на сцене|date=2015-05-29|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2015-06-01}}</ref> но на крајот тие раскинале во февруари 2016 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26484.5/3356777/|title=Светлана Ходченкова и Георгий Петришин разошлись за месяц до свадьбы|last=Елена Лаптева|date=2016-02-01|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2016-02-11}}</ref> == Творештво == === Улоги во театарот === ==== Проекти на независен театар ==== * 2005 — «Болница „Мулен Руж“»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ «Госпиталь „Мулен Руж“»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210805160653/http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ |date=2021-08-05 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> Дани Лоран — ''Луиза'' * 2006 — «Дедо Мраз — измамник »<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ «Дед Мороз — Мерзавец»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210418015054/https://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ |date=2021-04-18 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> [[Баласко, Јосијан|Ж. Баласко]], [[Шазел, Мари-Ана|М.-А. Шазел]], [[Клавие, христијанин|К. Клаве]], [[Јужно, eraерард|Ж. Жјуњо]], [[Лермит, Тиери|Т. Лермит]], Б. Мојно — ''Терез'' * 2008 — «Театар по правилам и без» [[Фрејн, Мајкл|М. Фрејн]], режисер [[Петров, Владимир Сергеевич|В. Петров]] — ''Брук-Вики'' * 2014 — «Историја на љубовта»<ref>[https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ «История любви»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200603132406/https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ |date=2020-06-03 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пиеса [[Сиблејарас, eraералд|Ж. Сиблејрас]] — ''Анита'' ==== Театарски центар „На Страсном“ ==== * „Тие слободни пеперутки“ === Филмографија === === Продуцент === * „ Таа има друго име “ <ref>{{Наведени вести|url=https://rg.ru/2018/06/28/svetlana-hodchenkova-mne-interesno-brat-ocherednye-vershiny.html|title=Светлана Ходченкова: Мне интересно брать очередные вершины|date=2018-06-28|work=Российская газета|access-date=2018-07-02|language=ru}}</ref> === Спотови === * „Јас сум веќе 18“ „ Рацете горе “ * „Летото е секогаш! "(Заедно со групата" Диско Краш ", Вера Брежнева и Настја Задорожнаја ) * „Парчиња меморија“ (со Тимур Родригес ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|title=Тимур Родригес снял новый клип|date=2014-05-19|publisher=Радиостанция «Ванильное радио»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519223143/http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|archive-date=2014-05-19|accessdate=2014-05-19}}</ref> * „Екстази“ (заедно со групата „ Ленинград “) * "Заљубена сум" === Работа во реклами === * Елсеве Лореал <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8FMTXK8qIDQ Реклама Elseve «Полное восстановление 5»]</ref> * Еле <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IGl-yNBMtvs ELLE героиня: Светлана Ходченкова - YouTube]</ref> * Авон <ref>{{Наведени вести|url=http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|title=Светлана Ходченкова стала новым лицом марки Avon|date=2013-03-05|work=tele.ru|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113110832/http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|url-status=dead}}</ref> == Награди и номинации == * 2004 година - номинирана за наградата Ника за најдобра глумица ( благослови ја жената ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kinoafisha.info/news/18995/|title=Объявлены номинанты на премию «Ника»|date=2004-03-24|publisher=«Киноафиша Санкт-Петербурга»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015125201/http://www.kinoafisha.info/news/18995/|archive-date=2014-10-15|accessdate=2013-08-01}}</ref> * 2004 година - Награда за најдобра глумица за нив. Клара Лучко на Филмскиот фестивал за литература и кино во Гачина (филмот Благослови ја жената) * 2008 година - Награда за најдобра глумица на Фестивалот на полски играни филмови во Гдиња (филмот „Мала Москва“) * 2014 година - Награда за најдобра глумица на Меѓународниот филмски фестивал во Пјонгчанг (филм „Василиса“) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itar-tass.com/kultura/1463889|title=Актриса Светлана Ходченкова получила приз кинофестиваля в Пхеньяне за лучшую женскую роль|last=|date=2014-09-24|work=|publisher=ИТАР-ТАСС|language=|accessdate=2014-09-26}}</ref> * 2018 година - Почесен уметник на Руската Федерација - ''за нејзиниот голем придонес во развојот на националната култура, уметност, масовни медиуми и долгогодишна плодна работа'' <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=31&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> * 2019 година - Награда „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога (филм на Довлатов) <ref>{{Наведени вести|url=https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|title="Золотой орел-2019": Светлана Ходченкова, Аглая Тарасова, Александр Петров и другие триумфаторы премии|date=2019-01-25|work=hellomagazine.com|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923004630/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|url-status=dead}}</ref> === Други награди === * 2012 година - Награда „ Жорж “ во категорија „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|title=Церемония «Жорж 2012»|publisher=national-movie-awards.ru|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVwyj5C8?url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|archive-date=2012-10-18|accessdate=2012-09-09|url-status=live}}</ref> * 2013 година - номинирана за наградата „Жорж“ во категоријата „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013/|title=Церемония «Жорж 2013»|publisher=national-movie-awards.ru|language=|accessdate=2013-09-03|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528050850/http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013|url-status=dead}}</ref> * 2017 година - Награда на весникот на годината на магазинот Гламур за глумица на годината <ref name="example">''glamour.ru'' [https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress Актриса года] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181019001715/https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress |date=2018-10-19 }}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ходченкова, Светлана}} [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Заслужни артисти на Русија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Родени на 21 јануари]] tbb732u1qtxxo8q9jk11l13vl041viu 5621404 5621402 2026-08-28T22:19:38Z ~2026-46813-24 136304 /* Животопис */ 5621404 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ходченкова Светлана Викторовна 2017.jpg|мини|Светлана Ходченкова]] '''Светлана Кодченкова''' (родена на [[21 јануари]] 1983 година, [[Москва]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - [[Русија|руска]] глумица која работела во театар, кино, телевизија и синхронизација, и како филмски продуцент. Почесен уметник на Русија од 2018 година.<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=30&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> == Животопис == Родена е во [[Москва]] на 21 јануари 1983 година. Долго време живеела со својата мајка во градот Железнодорожни (сега Балашиха). На 16 години кратко работела во агенција за модели. Дебито на глумицата во кино се случила на 20-годишна возраст - во филмот на Станислав Говорухин „Благослови ја жената“ (2003), каде што Ходченкова ја играла улогата на сопругата Вера на командантот на Црвената армија. За овој филм била номинирана за филмската награда Ника за најдобра глумица. Својата кариера ја продолжила како јасновидец Касандра во историската телевизиска серија „Талисман на љубовта“ (2005). Во 2005 година дипломирала на Театарскиот институт Борис Шчукин, курс на Михаил Борисов. Истата година глумела во друг филм во режија на Станислав Говорухин, „Не само со леб “ во улогата на Надежда Дроздова. Во 2007 година, Кодченкова глумела во филмот „Километар нула“ во режија на Павел Санаев. Во периодот од 2009 до 2013 година соработувала со режисерот Марјус Вајсберг, кој ја ангажирал во трилогијата „Љубов во градот“ со пејачката Вера Брежнева и глумицата Анастасија Задорожнаја. Во 2011 година, глумицата го имала своето деби во Холивуд.<ref>[http://www.sobaka.ru/oldmagazine/portrety/13770#pr Светлана Ходченкова в рубрике «Портреты»] — Журнал «[[Собака.ru (журнал)|Собака.ru]]» — [https://www.webcitation.org/6OBkWmZuC архивировано от 19.03.2013]</ref> - филмот „ Шпион,излези надвор! » <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marieclaire.ru/razgovori/svetlana-hodchenkova-v-rossii-pleyboy-eto-kompliment-a-ne-kompromat-/|title=Светлана Ходченкова: "В России плейбой – это комплимент, а не компромат"|last=|date=18 октября|publisher=marieclaire.ru}}</ref> Светлана е презентирана заедно со странски колеги (Гери Олдман, Колин Фирт и други) на [[Венецијански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Венеција]]. Во 2013 година, таа глумеше во ТВ серијата "[[СашаТања]]"<ref>10</ref>. Кодченкова глумела во друг американски филм „Волверин: Бесмртниот“, каде што ја играла улогата на злобниот вајпер. Потоа, имала и улоги во такви филмови како „Василиса“, „Шампиони“, „Крвава дама Батори“. На 29 декември 2016 година бил објавен историскиот филм „Викинг“,каде Кодченкова играла една од главните улоги. Во 2019 година и била доделена наградата „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога за улогата во филмот „Довлатов“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/kultura/6043270|title=Картина «Война Анны» получила премию «Золотой орёл» и стала лучшим фильмом года|last=|date=2019-01-25|work=|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|accessdate=2019-01-26}}</ref> Член е на партијата [[Единствена Русија]],<ref>[http://www.fontanka.ru/2010/02/27/141/ Светлана Ходченкова: «Вторая Юлия Тимошенко из меня не выйдет» // Фонтанка.ру 27.02.2010]</ref> и член е на Сојузот на кинематографери на Русија. === Личен живот === На 13 декември 2005 година се омажила за глумецот Владимир Јаглич, кого го познавала од институтот. После венчавката, таа го сменила презимето, но го користела своето моминско во филмовите и на сцената. Тие се развеле летото во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|title=Светлана Ходченкова развелась с мужем|date=2010-07-31|publisher=LIVEstory.com.ua|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|archive-date=2013-02-02|accessdate=2013-01-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|title=Светлана Ходченкова разводится с мужем|last=З. Крутова|date=2010-07-30|publisher=ЕвроСМИ|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/65lEiw30z?url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|archive-date=2012-02-27|accessdate=2011-06-10}}</ref> Од 2011 година, таа почнала врска со московскиот стопанственик Георги Петришин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26020.3/2941078/|title=Светлана Ходченкова: Перестать сниматься ради рождения ребенка? Легко!|last=Александр Нечаев, Мария Ремизова.|date=2013-01-24|publisher=Комсомольская правда|language=ru|accessdate=2013-08-23}}</ref> На 28 мај 2015 година, Петришин ја запросил глумицата на сцената во театарот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/vozlyublennyy-sdelal-svetlane-khodchenkovoy-predlozhenie-na-scene.html|title=Возлюбленный сделал Светлане Ходченковой предложение на сцене|date=2015-05-29|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2015-06-01}}</ref> но на крајот тие раскинале во февруари 2016 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26484.5/3356777/|title=Светлана Ходченкова и Георгий Петришин разошлись за месяц до свадьбы|last=Елена Лаптева|date=2016-02-01|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2016-02-11}}</ref> == Творештво == === Улоги во театарот === ==== Проекти на независен театар ==== * 2005 — «Болница „Мулен Руж“»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ «Госпиталь „Мулен Руж“»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210805160653/http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ |date=2021-08-05 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> Дани Лоран — ''Луиза'' * 2006 — «Дедо Мраз — измамник »<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ «Дед Мороз — Мерзавец»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210418015054/https://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ |date=2021-04-18 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> [[Баласко, Јосијан|Ж. Баласко]], [[Шазел, Мари-Ана|М.-А. Шазел]], [[Клавие, христијанин|К. Клаве]], [[Јужно, eraерард|Ж. Жјуњо]], [[Лермит, Тиери|Т. Лермит]], Б. Мојно — ''Терез'' * 2008 — «Театар по правилам и без» [[Фрејн, Мајкл|М. Фрејн]], режисер [[Петров, Владимир Сергеевич|В. Петров]] — ''Брук-Вики'' * 2014 — «Историја на љубовта»<ref>[https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ «История любви»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200603132406/https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ |date=2020-06-03 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пиеса [[Сиблејарас, eraералд|Ж. Сиблејрас]] — ''Анита'' ==== Театарски центар „На Страсном“ ==== * „Тие слободни пеперутки“ === Филмографија === === Продуцент === * „ Таа има друго име “ <ref>{{Наведени вести|url=https://rg.ru/2018/06/28/svetlana-hodchenkova-mne-interesno-brat-ocherednye-vershiny.html|title=Светлана Ходченкова: Мне интересно брать очередные вершины|date=2018-06-28|work=Российская газета|access-date=2018-07-02|language=ru}}</ref> === Спотови === * „Јас сум веќе 18“ „ Рацете горе “ * „Летото е секогаш! "(Заедно со групата" Диско Краш ", Вера Брежнева и Настја Задорожнаја ) * „Парчиња меморија“ (со Тимур Родригес ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|title=Тимур Родригес снял новый клип|date=2014-05-19|publisher=Радиостанция «Ванильное радио»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519223143/http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|archive-date=2014-05-19|accessdate=2014-05-19}}</ref> * „Екстази“ (заедно со групата „ Ленинград “) * "Заљубена сум" === Работа во реклами === * Елсеве Лореал <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8FMTXK8qIDQ Реклама Elseve «Полное восстановление 5»]</ref> * Еле <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IGl-yNBMtvs ELLE героиня: Светлана Ходченкова - YouTube]</ref> * Авон <ref>{{Наведени вести|url=http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|title=Светлана Ходченкова стала новым лицом марки Avon|date=2013-03-05|work=tele.ru|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113110832/http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|url-status=dead}}</ref> == Награди и номинации == * 2004 година - номинирана за наградата Ника за најдобра глумица ( благослови ја жената ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kinoafisha.info/news/18995/|title=Объявлены номинанты на премию «Ника»|date=2004-03-24|publisher=«Киноафиша Санкт-Петербурга»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015125201/http://www.kinoafisha.info/news/18995/|archive-date=2014-10-15|accessdate=2013-08-01}}</ref> * 2004 година - Награда за најдобра глумица за нив. Клара Лучко на Филмскиот фестивал за литература и кино во Гачина (филмот Благослови ја жената) * 2008 година - Награда за најдобра глумица на Фестивалот на полски играни филмови во Гдиња (филмот „Мала Москва“) * 2014 година - Награда за најдобра глумица на Меѓународниот филмски фестивал во Пјонгчанг (филм „Василиса“) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itar-tass.com/kultura/1463889|title=Актриса Светлана Ходченкова получила приз кинофестиваля в Пхеньяне за лучшую женскую роль|last=|date=2014-09-24|work=|publisher=ИТАР-ТАСС|language=|accessdate=2014-09-26}}</ref> * 2018 година - Почесен уметник на Руската Федерација - ''за нејзиниот голем придонес во развојот на националната култура, уметност, масовни медиуми и долгогодишна плодна работа'' <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=31&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> * 2019 година - Награда „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога (филм на Довлатов) <ref>{{Наведени вести|url=https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|title="Золотой орел-2019": Светлана Ходченкова, Аглая Тарасова, Александр Петров и другие триумфаторы премии|date=2019-01-25|work=hellomagazine.com|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923004630/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|url-status=dead}}</ref> === Други награди === * 2012 година - Награда „ Жорж “ во категорија „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|title=Церемония «Жорж 2012»|publisher=national-movie-awards.ru|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVwyj5C8?url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|archive-date=2012-10-18|accessdate=2012-09-09|url-status=live}}</ref> * 2013 година - номинирана за наградата „Жорж“ во категоријата „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013/|title=Церемония «Жорж 2013»|publisher=national-movie-awards.ru|language=|accessdate=2013-09-03|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528050850/http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013|url-status=dead}}</ref> * 2017 година - Награда на весникот на годината на магазинот Гламур за глумица на годината <ref name="example">''glamour.ru'' [https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress Актриса года] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181019001715/https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress |date=2018-10-19 }}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ходченкова, Светлана}} [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Заслужни артисти на Русија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Родени на 21 јануари]] qx5y0214arlfwtcholv2y8w01cadkqj 5621405 5621404 2026-08-28T22:20:11Z ~2026-46813-24 136304 /* Животопис */ 5621405 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ходченкова Светлана Викторовна 2017.jpg|мини|Светлана Ходченкова]] '''Светлана Кодченкова''' (родена на [[21 јануари]] 1983 година, [[Москва]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - [[Русија|руска]] глумица која работела во театар, кино, телевизија и синхронизација, и како филмски продуцент. Почесен уметник на Русија од 2018 година.<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=30&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> == Животопис == Родена е во [[Москва]] на 21 јануари 1983 година. Долго време живеела со својата мајка во градот Железнодорожни (сега Балашиха). На 16 години кратко работела во агенција за модели. Дебито на глумицата во кино се случила на 20-годишна возраст - во филмот на Станислав Говорухин „Благослови ја жената“ (2003), каде што Ходченкова ја играла улогата на сопругата Вера на командантот на Црвената армија. За овој филм била номинирана за филмската награда Ника за најдобра глумица. Својата кариера ја продолжила како јасновидец Касандра во историската телевизиска серија „Талисман на љубовта“ (2005). Во 2005 година дипломирала на Театарскиот институт Борис Шчукин, курс на Михаил Борисов. Истата година глумела во друг филм во режија на Станислав Говорухин, „Не само со леб “ во улогата на Надежда Дроздова. Во 2007 година, Кодченкова глумела во филмот „Километар нула“ во режија на Павел Санаев. Во периодот од 2009 до 2013 година соработувала со режисерот Марјус Вајсберг, кој ја ангажирал во трилогијата „Љубов во градот“ со пејачката Вера Брежнева и глумицата Анастасија Задорожнаја. Во 2011 година, глумицата го имала своето деби во Холивуд.<ref>[http://www.sobaka.ru/oldmagazine/portrety/13770#pr Светлана Ходченкова в рубрике «Портреты»] — Журнал «[[Собака.ru (журнал)|Собака.ru]]» — [https://www.webcitation.org/6OBkWmZuC архивировано от 19.03.2013]</ref> - филмот „ Шпион,излези надвор! » <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marieclaire.ru/razgovori/svetlana-hodchenkova-v-rossii-pleyboy-eto-kompliment-a-ne-kompromat-/|title=Светлана Ходченкова: "В России плейбой – это комплимент, а не компромат"|last=|date=18 октября|publisher=marieclaire.ru}}</ref> Светлана е презентирана заедно со странски колеги (Гери Олдман, Колин Фирт и други) на [[Венецијански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Венеција]]. Во 2013 година, таа глумеше во ТВ серијата "[[СашаТања]]"<ref>2</ref>. Кодченкова глумела во друг американски филм „Волверин: Бесмртниот“, каде што ја играла улогата на злобниот вајпер. Потоа, имала и улоги во такви филмови како „Василиса“, „Шампиони“, „Крвава дама Батори“. На 29 декември 2016 година бил објавен историскиот филм „Викинг“,каде Кодченкова играла една од главните улоги. Во 2019 година и била доделена наградата „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога за улогата во филмот „Довлатов“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/kultura/6043270|title=Картина «Война Анны» получила премию «Золотой орёл» и стала лучшим фильмом года|last=|date=2019-01-25|work=|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|accessdate=2019-01-26}}</ref> Член е на партијата [[Единствена Русија]],<ref>[http://www.fontanka.ru/2010/02/27/141/ Светлана Ходченкова: «Вторая Юлия Тимошенко из меня не выйдет» // Фонтанка.ру 27.02.2010]</ref> и член е на Сојузот на кинематографери на Русија. === Личен живот === На 13 декември 2005 година се омажила за глумецот Владимир Јаглич, кого го познавала од институтот. После венчавката, таа го сменила презимето, но го користела своето моминско во филмовите и на сцената. Тие се развеле летото во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|title=Светлана Ходченкова развелась с мужем|date=2010-07-31|publisher=LIVEstory.com.ua|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|archive-date=2013-02-02|accessdate=2013-01-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|title=Светлана Ходченкова разводится с мужем|last=З. Крутова|date=2010-07-30|publisher=ЕвроСМИ|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/65lEiw30z?url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|archive-date=2012-02-27|accessdate=2011-06-10}}</ref> Од 2011 година, таа почнала врска со московскиот стопанственик Георги Петришин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26020.3/2941078/|title=Светлана Ходченкова: Перестать сниматься ради рождения ребенка? Легко!|last=Александр Нечаев, Мария Ремизова.|date=2013-01-24|publisher=Комсомольская правда|language=ru|accessdate=2013-08-23}}</ref> На 28 мај 2015 година, Петришин ја запросил глумицата на сцената во театарот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/vozlyublennyy-sdelal-svetlane-khodchenkovoy-predlozhenie-na-scene.html|title=Возлюбленный сделал Светлане Ходченковой предложение на сцене|date=2015-05-29|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2015-06-01}}</ref> но на крајот тие раскинале во февруари 2016 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26484.5/3356777/|title=Светлана Ходченкова и Георгий Петришин разошлись за месяц до свадьбы|last=Елена Лаптева|date=2016-02-01|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2016-02-11}}</ref> == Творештво == === Улоги во театарот === ==== Проекти на независен театар ==== * 2005 — «Болница „Мулен Руж“»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ «Госпиталь „Мулен Руж“»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210805160653/http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ |date=2021-08-05 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> Дани Лоран — ''Луиза'' * 2006 — «Дедо Мраз — измамник »<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ «Дед Мороз — Мерзавец»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210418015054/https://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ |date=2021-04-18 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> [[Баласко, Јосијан|Ж. Баласко]], [[Шазел, Мари-Ана|М.-А. Шазел]], [[Клавие, христијанин|К. Клаве]], [[Јужно, eraерард|Ж. Жјуњо]], [[Лермит, Тиери|Т. Лермит]], Б. Мојно — ''Терез'' * 2008 — «Театар по правилам и без» [[Фрејн, Мајкл|М. Фрејн]], режисер [[Петров, Владимир Сергеевич|В. Петров]] — ''Брук-Вики'' * 2014 — «Историја на љубовта»<ref>[https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ «История любви»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200603132406/https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ |date=2020-06-03 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пиеса [[Сиблејарас, eraералд|Ж. Сиблејрас]] — ''Анита'' ==== Театарски центар „На Страсном“ ==== * „Тие слободни пеперутки“ === Филмографија === === Продуцент === * „ Таа има друго име “ <ref>{{Наведени вести|url=https://rg.ru/2018/06/28/svetlana-hodchenkova-mne-interesno-brat-ocherednye-vershiny.html|title=Светлана Ходченкова: Мне интересно брать очередные вершины|date=2018-06-28|work=Российская газета|access-date=2018-07-02|language=ru}}</ref> === Спотови === * „Јас сум веќе 18“ „ Рацете горе “ * „Летото е секогаш! "(Заедно со групата" Диско Краш ", Вера Брежнева и Настја Задорожнаја ) * „Парчиња меморија“ (со Тимур Родригес ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|title=Тимур Родригес снял новый клип|date=2014-05-19|publisher=Радиостанция «Ванильное радио»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519223143/http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|archive-date=2014-05-19|accessdate=2014-05-19}}</ref> * „Екстази“ (заедно со групата „ Ленинград “) * "Заљубена сум" === Работа во реклами === * Елсеве Лореал <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8FMTXK8qIDQ Реклама Elseve «Полное восстановление 5»]</ref> * Еле <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IGl-yNBMtvs ELLE героиня: Светлана Ходченкова - YouTube]</ref> * Авон <ref>{{Наведени вести|url=http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|title=Светлана Ходченкова стала новым лицом марки Avon|date=2013-03-05|work=tele.ru|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113110832/http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|url-status=dead}}</ref> == Награди и номинации == * 2004 година - номинирана за наградата Ника за најдобра глумица ( благослови ја жената ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kinoafisha.info/news/18995/|title=Объявлены номинанты на премию «Ника»|date=2004-03-24|publisher=«Киноафиша Санкт-Петербурга»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015125201/http://www.kinoafisha.info/news/18995/|archive-date=2014-10-15|accessdate=2013-08-01}}</ref> * 2004 година - Награда за најдобра глумица за нив. Клара Лучко на Филмскиот фестивал за литература и кино во Гачина (филмот Благослови ја жената) * 2008 година - Награда за најдобра глумица на Фестивалот на полски играни филмови во Гдиња (филмот „Мала Москва“) * 2014 година - Награда за најдобра глумица на Меѓународниот филмски фестивал во Пјонгчанг (филм „Василиса“) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itar-tass.com/kultura/1463889|title=Актриса Светлана Ходченкова получила приз кинофестиваля в Пхеньяне за лучшую женскую роль|last=|date=2014-09-24|work=|publisher=ИТАР-ТАСС|language=|accessdate=2014-09-26}}</ref> * 2018 година - Почесен уметник на Руската Федерација - ''за нејзиниот голем придонес во развојот на националната култура, уметност, масовни медиуми и долгогодишна плодна работа'' <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=31&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> * 2019 година - Награда „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога (филм на Довлатов) <ref>{{Наведени вести|url=https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|title="Золотой орел-2019": Светлана Ходченкова, Аглая Тарасова, Александр Петров и другие триумфаторы премии|date=2019-01-25|work=hellomagazine.com|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923004630/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|url-status=dead}}</ref> === Други награди === * 2012 година - Награда „ Жорж “ во категорија „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|title=Церемония «Жорж 2012»|publisher=national-movie-awards.ru|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVwyj5C8?url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|archive-date=2012-10-18|accessdate=2012-09-09|url-status=live}}</ref> * 2013 година - номинирана за наградата „Жорж“ во категоријата „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013/|title=Церемония «Жорж 2013»|publisher=national-movie-awards.ru|language=|accessdate=2013-09-03|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528050850/http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013|url-status=dead}}</ref> * 2017 година - Награда на весникот на годината на магазинот Гламур за глумица на годината <ref name="example">''glamour.ru'' [https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress Актриса года] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181019001715/https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress |date=2018-10-19 }}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ходченкова, Светлана}} [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Заслужни артисти на Русија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Родени на 21 јануари]] i7qtpyydda2l0l50aerrug3c1gj3b3f 0 1256947 5621479 5556630 2026-08-29T08:32:38Z Ehrlich91 24281 5621479 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Петрошница | name_other = | etymology = | image = Пат преку Петрошница кај Канарево.jpg | image_caption = Воздушен поглед на реката кај селото [[Канарево]] | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Дејловце]], [[Жељувино]], [[Бајловце]], [[Брешко]], [[Цвиланце]], [[Макреш (Кумановско)|Макреш]], [[Војник (село)|Војник]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = Долна Маала, [[Дејловце]], [[Општина Старо Нагоричане]] | source1_coordinates= {{coord|42|14|6|N|22|1|11|E|display=inline|type:landmark_region:MK}} | source1_elevation = 714 м | mouth_location = [[Пчиња]] кај [[Војник (село)|Војник]], [[Општина Старо Нагоричане]] | mouth_coordinates = {{coord|41|49|8|N|21|40|19|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = 305 м | altitude_difference= 409 м | progression = {{ППчиња}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = 23 км | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Петрошница''' — река во областа [[Козјачија]]<ref>Според И. Петрушевски и Б. Марковски реката тече низ областа [[Средорек (област)|Средорек]], што е мошне спорно.</ref><ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница= 55}}</ref>, [[североисточна Македонија]], лева притока на [[Пчиња]]. Долга е 23 километри<ref>[http://istoc.ukim.edu.mk/wp-content/uploads/2015/10/pdf_za_istoc/2016-5.PCINJA.pdf Риболовна основа за „Слив на Пчиња“ за период 2016 - 2022], [[Институт за анимална биотехнологија|Институт за сточарство]], Скопје</ref> и тече во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]]. == Течение == Реката настанува под ридското маало Долна Маала на селото [[Дејловце]], [[Општина Старо Нагоричане]], со слевањето на Трленски Дол и Брлошка Река. Тече во југозападен правец по долина меѓу ридските маала Горинци и Дудманица на селото [[Жељувино]]. Продолжува јужно од Мишински Рид кај селото [[Бајловце]], каде од лево го прима потокот образуван од спојот на Кумановачки Дол и Селишки Дол. Реката постепено се спушта во пониски предели во ист правец, и тече низ селото [[Брешко]]. Кај [[Цвиланце]] Петрошница тече до југоисточните падини на возвишението Големи Пиштерец и од десно ги прима потоците Лачипац и Лисички Дол. Преоѓајќи во атарот на [[Канарево]] тече меѓу неговите бројни [[маало|маала]] и крај главната [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево|црква „Св. Ѓорѓи“]]. Овде реката прави свијок на запад, и по маалото Мачанци нагло свртува во северен правец, а набргу потоа во југозападен. Под месноста Габер кај селото [[Макреш (Кумановско)|Макреш]] го менува текот кон северозапад, и прави значаен свијок ко југозапад околу возвишението на самото село. Одовде продолжува на во северен правец и преку мост го преминува автопатниот огранок А2е, а потоа и самиот државен автопат [[Автопат А2 (Македонија)|А2]]. Тука Петрошница минува низ полето околу 700 метри источно од [[Војник (село)|Војник]]. Во полето од десната страна е наоѓалиштето [[Петрково (Макреш)|Петрково]], кое претставува некропола од римско време.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|213}}</ref> Во крајниот потег, Петрошница тече под ридот Венец (од лево), па врти на исток, каде коритото станува обраснато со дрвја и растителност. По неполн километар, реката повторно свртува на север, па за крњтко пак на исток, притоа од лево примајќи ја рекичката која тече низ Стрезовце. Во понатамошните неколку стотини метри тече источно, го пресекува регионалниот пат [[Клечевце]]-[[Секулица]] ([[Регионален пат 29277|Р29277]]) па се влева во [[Пчиња]] во месноста Орман, на околу 1 километар јужно од с. Војник, исто така во Општина Старо Нагоричане. == Екологија == Во 2016 година било извршено чистење на [[речно корито|коритото]] на Петрошница.<ref>{{Наведени вести|url=https://tvplus.mk/се-чисти-коритото-на-река-петрошница/|title=Се чисти коритото на река Петрошница|last=Георгиевска|first=Елена|date=9 февруари 2016|work=ТВ Плус Куманово|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во поречието на реката се работело на отворање на [[рудник]] за добивање на [[злато]], [[сребро]], [[бакар]] и [[молибден]]. Овој потфат наишол на отпор кај дел од јавноста, со тврдење дека ваквите дејности можат да имаат значајни здравствени последици по месното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiomof.mk/spas-za-kozjachija-gragjanite-nemaat-dobivka-od-izgradbata-na-rudnikot-vo-kumanovo-osven-posledici-vrz-zdravjeto/|title=„Спас за Козјачија“: Граѓаните немаат добивка од изградбата на рудникот во Куманово, освен последици врз здравјето|last=|first=|date=20 јули 2017|work=Радио МОФ|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Долина на Петрошница кај Канарево.jpg|Долината на реката кај [[Канарево]] Податотека:Петрошница кај Канарево 2.jpg|Реката кај Канарево Податотека:Петрошница кај Канарево.jpg|Реката кај Канарево </gallery> == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Пчиња]] * [[Петрошница (Бохула)|Петрошница]] — истоимен рудник од средниот век во Бохула, Каваадречко == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Petrošnica}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Притоки на Пчиња]] [[Категорија:Општина Старо Нагоричане]] hev4b2qjxhhprfeq7ai897kih1u4fgr 5621480 5621479 2026-08-29T08:32:49Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5621480 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Петрошница | name_other = | etymology = | image = Пат преку Петрошница кај Канарево.jpg | image_caption = Воздушен поглед на реката кај селото [[Канарево]] | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Дејловце]], [[Жељувино]], [[Бајловце]], [[Брешко]], [[Цвиланце]], [[Макреш (Кумановско)|Макреш]], [[Војник (село)|Војник]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = Долна Маала, [[Дејловце]], [[Општина Старо Нагоричане]] | source1_coordinates= {{coord|42|14|6|N|22|1|11|E|display=inline|type:landmark_region:MK}} | source1_elevation = 714 м | mouth_location = [[Пчиња]] кај [[Војник (село)|Војник]], [[Општина Старо Нагоричане]] | mouth_coordinates = {{coord|41|49|8|N|21|40|19|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = 305 м | altitude_difference= 409 м | progression = {{ППчиња}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = 23 км | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Петрошница''' — река во областа [[Козјачија]]<ref>Според И. Петрушевски и Б. Марковски реката тече низ областа [[Средорек (област)|Средорек]], што е мошне спорно.</ref><ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница= 55}}</ref>, [[североисточна Македонија]], лева притока на [[Пчиња]]. Долга е 23 километри<ref>[http://istoc.ukim.edu.mk/wp-content/uploads/2015/10/pdf_za_istoc/2016-5.PCINJA.pdf Риболовна основа за „Слив на Пчиња“ за период 2016 - 2022], [[Институт за анимална биотехнологија|Институт за сточарство]], Скопје</ref> и тече во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]]. == Течение == Реката настанува под ридското маало Долна Маала на селото [[Дејловце]], [[Општина Старо Нагоричане]], со слевањето на Трленски Дол и Брлошка Река. Тече во југозападен правец по долина меѓу ридските маала Горинци и Дудманица на селото [[Жељувино]]. Продолжува јужно од Мишински Рид кај селото [[Бајловце]], каде од лево го прима потокот образуван од спојот на Кумановачки Дол и Селишки Дол. Реката постепено се спушта во пониски предели во ист правец, и тече низ селото [[Брешко]]. Кај [[Цвиланце]] Петрошница тече до југоисточните падини на возвишението Големи Пиштерец и од десно ги прима потоците Лачипац и Лисички Дол. Преоѓајќи во атарот на [[Канарево]] тече меѓу неговите бројни [[маало|маала]] и крај главната [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево|црква „Св. Ѓорѓи“]]. Овде реката прави свијок на запад, и по маалото Мачанци нагло свртува во северен правец, а набргу потоа во југозападен. Под месноста Габер кај селото [[Макреш (Кумановско)|Макреш]] го менува текот кон северозапад, и прави значаен свијок ко југозапад околу возвишението на самото село. Одовде продолжува на во северен правец и преку мост го преминува автопатниот огранок А2е, а потоа и самиот државен автопат [[Автопат А2 (Македонија)|А2]]. Тука Петрошница минува низ полето околу 700 метри источно од [[Војник (село)|Војник]]. Во полето од десната страна е наоѓалиштето [[Петрково (Макреш)|Петрково]], кое претставува некропола од римско време.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|213}}</ref> Во крајниот потег, Петрошница тече под ридот Венец (од лево), па врти на исток, каде коритото станува обраснато со дрвја и растителност. По неполн километар, реката повторно свртува на север, па за крњтко пак на исток, притоа од лево примајќи ја рекичката која тече низ Стрезовце. Во понатамошните неколку стотини метри тече источно, го пресекува регионалниот пат [[Клечевце]]-[[Секулица]] ([[Регионален пат 29277|Р29277]]) па се влева во [[Пчиња]] во месноста Орман, на околу 1 километар јужно од с. Војник, исто така во Општина Старо Нагоричане. == Екологија == Во 2016 година било извршено чистење на [[речно корито|коритото]] на Петрошница.<ref>{{Наведени вести|url=https://tvplus.mk/се-чисти-коритото-на-река-петрошница/|title=Се чисти коритото на река Петрошница|last=Георгиевска|first=Елена|date=9 февруари 2016|work=ТВ Плус Куманово|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во поречието на реката се работело на отворање на [[рудник]] за добивање на [[злато]], [[сребро]], [[бакар]] и [[молибден]]. Овој потфат наишол на отпор кај дел од јавноста, со тврдење дека ваквите дејности можат да имаат значајни здравствени последици по месното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiomof.mk/spas-za-kozjachija-gragjanite-nemaat-dobivka-od-izgradbata-na-rudnikot-vo-kumanovo-osven-posledici-vrz-zdravjeto/|title=„Спас за Козјачија“: Граѓаните немаат добивка од изградбата на рудникот во Куманово, освен последици врз здравјето|last=|first=|date=20 јули 2017|work=Радио МОФ|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170п"> Податотека:Долина на Петрошница кај Канарево.jpg|Долината на реката кај [[Канарево]] Податотека:Петрошница кај Канарево 2.jpg|Реката кај Канарево Податотека:Петрошница кај Канарево.jpg|Реката кај Канарево </gallery> == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Пчиња]] * [[Петрошница (Бохула)|Петрошница]] — истоимен рудник од средниот век во Бохула, Каваадречко == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Petrošnica}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Притоки на Пчиња]] [[Категорија:Општина Старо Нагоричане]] 9qc5eutzk8mhswrqm4szllb37r8030s 5621481 5621480 2026-08-29T08:33:13Z Ehrlich91 24281 5621481 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Петрошница | name_other = | etymology = | image = Пат преку Петрошница кај Канарево.jpg | image_caption = Воздушен поглед на реката кај селото [[Канарево]] | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= | subdivision_type1 = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name1 = {{МКД}} | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = {{општинскигрб|Општина Старо Нагоричане}} | subdivision_type3 = [[Список на населени места во Македонија|Села]] | subdivision_name3 = [[Дејловце]], [[Жељувино]], [[Бајловце]], [[Брешко]], [[Цвиланце]], [[Макреш (Кумановско)|Макреш]], [[Војник (село)|Војник]] <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = Долна Маала, [[Дејловце]], [[Општина Старо Нагоричане]] | source1_coordinates= {{coord|42|14|6|N|22|1|11|E|display=inline|type:landmark_region:MK}} | source1_elevation = 714 м | mouth_location = [[Пчиња]] кај [[Војник (село)|Војник]], [[Општина Старо Нагоричане]] | mouth_coordinates = {{coord|41|49|8|N|21|40|19|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = 305 м | altitude_difference= 409 м | progression = {{ППчиња}} | river_system = | basin_size = | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = 23 км | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Петрошница''' — река во областа [[Козјачија]]<ref>Според И. Петрушевски и Б. Марковски реката тече низ областа [[Средорек (област)|Средорек]], што е мошне спорно.</ref><ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница= 55}}</ref>, [[североисточна Македонија]], лева притока на [[Пчиња]]. Долга е 23 километри<ref>[http://istoc.ukim.edu.mk/wp-content/uploads/2015/10/pdf_za_istoc/2016-5.PCINJA.pdf Риболовна основа за „Слив на Пчиња“ за период 2016 - 2022], [[Институт за анимална биотехнологија|Институт за сточарство]], Скопје</ref> и тече во рамките на [[Општина Старо Нагоричане]]. == Течение == Реката настанува под ридското маало Долна Маала на селото [[Дејловце]], [[Општина Старо Нагоричане]], со слевањето на Трленски Дол и Брлошка Река. Тече во југозападен правец по долина меѓу ридските маала Горинци и Дудманица на селото [[Жељувино]]. Продолжува јужно од Мишински Рид кај селото [[Бајловце]], каде од лево го прима потокот образуван од спојот на Кумановачки Дол и Селишки Дол. Реката постепено се спушта во пониски предели во ист правец, и тече низ селото [[Брешко]]. Кај [[Цвиланце]] Петрошница тече до југоисточните падини на возвишението Големи Пиштерец и од десно ги прима потоците Лачипац и Лисички Дол. Преоѓајќи во атарот на [[Канарево]] тече меѓу неговите бројни [[маало|маала]] и крај главната [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево|црква „Св. Ѓорѓи“]]. Овде реката прави свијок на запад, и по маалото Мачанци нагло свртува во северен правец, а набргу потоа во југозападен. Под месноста Габер кај селото [[Макреш (Кумановско)|Макреш]] го менува текот кон северозапад, и прави значаен свијок ко југозапад околу возвишението на самото село. Одовде продолжува на во северен правец и преку мост го преминува автопатниот огранок А2е, а потоа и самиот државен автопат [[Автопат А2 (Македонија)|А2]]. Тука Петрошница минува низ полето околу 700 метри источно од [[Војник (село)|Војник]]. Во полето од десната страна е наоѓалиштето [[Петрково (Макреш)|Петрково]], кое претставува некропола од римско време.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|213}}</ref> Во крајниот потег, Петрошница тече под ридот Венец (од лево), па врти на исток, каде коритото станува обраснато со дрвја и растителност. По неполн километар, реката повторно свртува на север, па за крњтко пак на исток, притоа од лево примајќи ја рекичката која тече низ Стрезовце. Во понатамошните неколку стотини метри тече источно, го пресекува регионалниот пат [[Клечевце]]-[[Секулица]] ([[Регионален пат 29277|Р29277]]) па се влева во [[Пчиња]] во месноста Орман, на околу 1 километар јужно од с. Војник, исто така во Општина Старо Нагоричане. == Екологија == Во 2016 година било извршено чистење на [[речно корито|коритото]] на Петрошница.<ref>{{Наведени вести|url=https://tvplus.mk/се-чисти-коритото-на-река-петрошница/|title=Се чисти коритото на река Петрошница|last=Георгиевска|first=Елена|date=9 февруари 2016|work=ТВ Плус Куманово|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во поречието на реката се работело на отворање на [[рудник]] за добивање на [[злато]], [[сребро]], [[бакар]] и [[молибден]]. Овој потфат наишол на отпор кај дел од јавноста, со тврдење дека ваквите дејности можат да имаат значајни здравствени последици по месното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiomof.mk/spas-za-kozjachija-gragjanite-nemaat-dobivka-od-izgradbata-na-rudnikot-vo-kumanovo-osven-posledici-vrz-zdravjeto/|title=„Спас за Козјачија“: Граѓаните немаат добивка од изградбата на рудникот во Куманово, освен последици врз здравјето|last=|first=|date=20 јули 2017|work=Радио МОФ|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="170п"> Податотека:Долина на Петрошница кај Канарево.jpg|Долината на реката кај [[Канарево]] Податотека:Петрошница кај Канарево 2.jpg|Реката кај Канарево Податотека:Петрошница кај Канарево.jpg|Реката кај Канарево </gallery> == Поврзано == * [[Козјачија]] * [[Пчиња]] * [[Петрошница (Бохула)|Петрошница]] — истоимен рудник од средниот век во Бохула, Каваадречко == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Petrošnica}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Притоки на Пчиња]] [[Категорија:Општина Старо Нагоричане]] hvrzfiy87efn6k19brri0xemik4eoai 0 1257242 5621330 5619706 2026-08-28T19:10:34Z NadyBarbieGirl 63459 5621330 wikitext text/x-wiki {{превод}} {{Infobox musical artist |name =Емануела |background = solo_singer |image = Emanuela (Mar 2021) (cropped).png |caption =Емануела |birth_name =Емилија Иванова Цветкова |alias = |birth_date = {{роден на|8|ноември|1981}} |birth_place ={{роден во|Софија}} |origin = [[Бугарија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]], |years_active = 2004 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Ариа]], [[Галин (пејач)]] |website = }} '''Емануела''' ({{роден во|Софија}}, {{роден на|8|ноември|1981}}) — бугарска поп-фолк пејачка. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Емануела]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 4 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 83 |Singles = |1Option = 1 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * [[Запознай я с мен ]] (2008) * [[Буря от емоции]] (2010) * [[Емануела]] (2013) * [[Нотариално заверен]] (2018) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Само за мен'' || 2004 || — |- | ''Нищо мъжко'' || 2006 || — |- | ''Дълго, сладко'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Аз'' || 2007 || — |- | ''Мили мой, ангел мой'' || 2007 || Дејан Миличевиќ |- | ''Да си плащал'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Запознай я с мен'' || 2008 || — |- | ''На повикване'' || 2008 || — |- | ''Празни думи'' || 2008 || — |- | ''Късам ти нервите'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Нищо не знаеш'' || 2009 || — |- | ''Отзад мини'' || 2009 || Дејан Миличевиќ |- | ''Всичко се връща'' || 2010 || — |- | ''Големите рога'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Данък любов'' || 2010 || — |- | ''Досещай се сам'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Преди употреба прочети листовката'' || 2010 || — |- | ''Питам те последно'' || 2011 || — |- | ''Крайна мярка'' || 2011 || Јордан Петков |- | ''От моята уста'' || 2011 || — |- | ''Попитай за мен'' || 2011 || — |- | ''Пак скандал'' || 2012 || — |- | ''Стой далече'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Ром-пом-пом'' || 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Емануела'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Таралеж'' || 2013 || Дејан Миличевиќ |- | ''Тръпката'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Кой видял—видял'' || 2013 || Front Line Cinema |- | ''Нямам забележка'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Не безпокойте'' || 2014 || Radostin Sabev-Shosho |- | ''Трий ме'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Гъзар бъди'' || 2014 || Јордан Петков |- | ''Сменяй ме'' || 2015 || Јордан Петков |- | ''Съкровище'' || 2016 || Bashmotion |- | ''Като теб'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''20 лева'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Не ме заслужаваш'' || 2016 || Александар Молов |- | ''Почти перфектен'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Незабравима'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''5,6,7,8'' || 2017 || Станислав Христов-Стенли |- | ''Виновна'' || 2017 || Александар Молов |- | ''Без чувства'' || 2017 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Още те обичам'' || 2017 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Нотариално заверен'' || 2018 || Bashmotion |- | ''Гледай ме на снимка'' || 2018 || Станислав Христов-Стенли |- | ''Купих ти сърце'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''Пожелавам ти'' || 2018 || Александар Молов |- | ''Направи така'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''Скъпото се плаща'' || 2019 || Људмил Иларионов-Љуси/Георги Марков |- | ''Я се успокой'' || 2019 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Предател'' || 2019 || Николај Скерлев |- | ''Аре, дърпай'' || 2019 || Николај Скерлев |- | ''Вечно свързани'' || 2019 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Бензин'' || 2020 || Виктор Антонов-Rikk |- | ''Мамино синче'' || 2020 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Граници'' || 2020 || Stavros Ntais |- | ''Направо в коша'' || 2021 || Добромир Николов |- | ''Чуждите легла'' || 2021 || Добромир Николов |- | '' Дърпай я '' || 2021 || Николај Скерлев |- | '' Подводница '' || 2021 || Станислав Христов-Стенли |- | '' Изгубих те '' || 2022 || Николај Скерлев |- | '' Ако тръгна '' || 2022 || Станислав Христов-Стенли |- | '' Частно парти '' || 2022 || Људмил Иларионов-Љуси |- | '' Крипто '' || 2022 || Добромир Николов |- | ''Устните ти мръсни'' || 2022 || Николај Скерлев |- | ''Към вратата'' || 2022 || Иван Димитров-Torex |- | ''Първа лига'' || 2023 || Иван Димитров-Torex |- | ''Мъже милиарди'' || 2023 || Иван Димитров-Torex |- | ''Втори дом'' || 2023 || Иван Димитров-Torex |- | ''Свекървище'' || 2023 || Александар Моллов |- | ''Казах ти'' || 2024 || Николај Скерлев |- | ''Без аналог'' || 2024 || Стефан Маринов |- | ''Окадар'' || 2024 ||Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Сиромах'' || 2024 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Мазаляк'' || 2024 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Сините ти очи '' || 2025 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Дъното копай'' || 2025 || Константин Нутсов |- | ''Късай'' || 2025 || Константин Нутсов |- | ''Халката '' || 2026|| Константин Нутсов |- | ''Вдигни си телефона'' || 2026 || Стефан Маринов |- | ''Bad boy'' || 2026 || Стефан Маринов |- | ''Трохари'' || 2026 ||Стефан Маринов |- | ''Играчка '' || 2026 || Стефан Маринов |- | ''TBA '' || 2026 || Стефан Маринов |- | ''TBA '' || 2026 || Стефан Маринов |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски == * [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] airchpfm9xj2gk8hr3w9pnymq0wybtr 0 1258677 5621325 4669529 2026-08-28T18:51:29Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621325 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:32 Old Burlington Street, Mayfair, May 2022.jpg|мини|Продавница на улицата Олд Бурлингтон]] '''Anderson & Sheppard''' e кројачница по нарачка на [[Севил Роу]], Лондон, основана во самиот Роу во 1906 година. Нејзината продавница за кроење по нарачка е на улицата Олд Бурлингтон, од каде се преселила во 2005 година. Исто така, се продава готова машка облека од просториите на нејзината старовремска продавница во близина на улицата Клифорд, како и на интернет.<ref name="wmag">{{Наведени вести|url=https://www.wmagazine.com/story/anda-rowland/|title=Anda Rowland|last=Conti|first=Samantha|date=1 март 2008|work=W Magazine|access-date=28 јануари 2021}}</ref> Од 2004 година, таа е во сопственост на Анда Роланд, која ја наследила од нејзиниот татко, Роланд „Тајни“ Роланд. Главниот кројач е Џон Хичкок.<ref>{{Наведени вести|url=https://robertleeming.com/2012/02/15/a-conversation-with-anda-rowland/|title=A Conversation with Anda Rowland|date=15 февруари 2012|work=Robert Leeming|access-date=28 јануари 2021|language=en}}</ref> == Клиентела == Поранешните приврзаници се [[Фред Астер]], Гери Купер, Ноел Кауард и Брајан Фери. Во 2004 година, [[Том Форд]] станал клиент на фирмата, нарачувајќи одела што подоцна ќе се појават во фотосесијата на списанието „''W''“. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.anderson-sheppard.co.uk Мрежна страница на компанијата] [[Категорија:Луксузни марки]] [[Категорија:Модни куќи]] 5mcppj0luf1jm7jg02grhr8ds3c4t63 0 1270789 5621238 5531302 2026-08-28T12:10:35Z NadyBarbieGirl 63459 5621238 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=март 2026}}{{Infobox musical artist |name = Меган Џовон Рут Пит |background = solo_singer |image =Megan Thee Stallion 2019 2.jpg |caption =Megan Thee Stallion во 2019 година. |birth_name =Меган Џовон Рут Пит |alias = |birth_date = {{роден на| | |1995 }} |birth_place =[[Сан Антонио]],[[Тексас]] |origin = {{ САД}} |occupation = [[пејачка]] |genre = [[хип-хоп]],[[рап музика]],[[популарна музика ]],[[поп-музика]] |years_active = 2016 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Карди Би]],[[Saweetie]],[[Doja Cat]] |website = }} '''Меган Џовон Рут Пит''' позната под прекарот '''Megan Thee Stallion''' (р. [[1995]] [[Сан Антонио]], [[Тексас]]) — [[американска]] [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и рап пејачка. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Megan Thee Stallion]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 3 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 52 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * Good News (2020) * Traumazine (2022) * Megan (2024) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Like A Stallion '' || 2016 || |- | '' Last Week in HTx '' || 2017 || D.J. Chose |- | ''WTF I want '' || 2018 || Film Familia |- | ''Tina Montana'' || 2018 || Sydney B. |- | ''Freak Nasty'' || 2018 || Spike The Designer |- | ''Neva'' || 2018 || Trill Art |- | ''Make A Bag'' || 2018 || Victor Kv Gonzalez |- | ''Pole Dancer'' || 2018 || Lvtrkevin |- | '' Big Ole Freak'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Realer'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Hot Girl Summer'' || 2019 || Munachi Osegbu |- | ''Big Booty'' || 2019 || |- | ''All Dat '' || 2019 || Cameron Busby |- | ''She Live'' || 2019 || Омар Џонс |- | ''Ride or Die'' || 2019 || Cameron Busby |- | ''Diamonds' || 2019 || |- | ''B.I.T.C.H'' || 2020 || Еиф Ривера |- | ''Phony Ppl '' || 2020 || |- | ''Pretty Bitch Freestyle'' || 2020 || |- | ''Fkn Around'' || 2020 || |- | ''Pose'' || 2020 || Марк Класфелд |- | ''Captain Hook'' || 2020 || Megan Thee Stallion |- | ''Freak'' || 2020 || |- | '' Don’t Stop'' || 2020 || Колин Тили |- | ''WAP'' || 2020 || Колин Тили |- | ''Body'' || 2020 || Колин Тили |- | ''34+35 Remix'' || 2021 ||Стефан Кохли |- | ''Cry Baby '' || 2021 || Колин Тили |- | ''Movie '' || 2021 || Мајк Хо |- | '' Pop It '' || 2021 || Keemotion |- | '' On Me Remix'' || 2021 ||Мајк Хо |- | ''Thot Shit'' || 2021 ||Aube Perrie |- | ''SG'' || 2021 ||Колин Тили |- | ''Lick'' || 2022 ||Џејмс Ларис |- | '' Sweet Pie'' || 2022 || Дејв Мејерс |- | '' Plan B'' || 2022 || Casey Cadwallader,John Miserendino |- | ''Her '' || 2022 || Колин Тили |- | ''Ungrateful'' || 2022 ||Колин Тили |- | ''Bongos'' || 2023 ||Тану Муино |- | ''Cobra'' || 2023 ||Douglas Ratzlaff Bernardt |- | ''Not My Fault'' || 2024 ||Миа Барнес |- | ''Wanna Be'' || 2024 || |- | ''HISS'' || 2024 || |- | ''BOA'' || 2024 || |- | ''It's Prime Day'' || 2024 || |- | ''Mamushi'' || 2024 || |- | ''Neva Play'' || 2024 || |- | ''Bigger in Texas'' || 2024 || |- | ''Roc Steady'' || 2024 || |- | ''Whenever'' || 2025 || |- | ''Lover Girl'' || 2025 || |- | ''Pickle's back'' || 2026 || |} ==Надворешни врски == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Сан Антонио]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачи]] [[Категорија:Американски раперки]] 2mfqekq3jgdm11m0lg1tgji4d4icg11 0 1273368 5621286 5513466 2026-08-28T15:48:05Z Xocolatl 87733 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Lec Houches view 2 (cropped).jpg]] → [[File:Les Houches view 2 (cropped).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 5621286 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Горна Савоја|elevation_max_m=4810.40|population_demonym=|population_density_km2=auto|population_rank=[[Список на француски департмани според население|28.]]|population_as_of=2017|population_total=807360|population_footnotes=|elevation_min_m=250|blank_name_sec1=Департмански број|elevation_m=1160|elevation_footnotes={{ref|area|2}}|area_note=|area_total_km2=4388|area_footnotes={{ref|area|1}}|area_magnitude=|population_note=|blank_info_sec1=74|leader_name=Кристијан Монтеј|utc_offset1_DST=+2|website=|iso_code=|area_code=|area_code_type=|postal_code=|postal_code_type=|timezone1_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|blank_name_sec2=[[Окрузи во Франција|Окрузи]]|utc_offset1=+1|timezone1=[[Средноевропско време|СЕВ]]|blank2_info_sec2=279|blank2_name_sec2=[[Комуни во Франција|Комуни]]|blank1_info_sec2=17|blank1_name_sec2=[[Кантони во Франција|Кантони]]|blank_info_sec2=4|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|leader_title=Претседател на Департманскиот совет|native_name_lang=fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|image_shield=Blason département fr Haute-Savoie.svg|map_caption=Местоположба на Горна Савоја во Франција|map_alt=|image_map=Haute-Savoie-Position.svg|motto=|nickname=|shield_alt=|flag_alt=|pushpin_label_position=|image_flag=Unofficial Flag of Haute-Savoie.svg|image_caption=Од горе кон долу, лево кон десно: [[Егил ду Миди]], [[Зелено Езеро (Паси)|Зеленото Езеро]] во [[Паси (Горна Савоја)|Паси]], [[Префектури во Франција|префектурната]] зграда во [[Анси]], поглед на [[Лез-Уш]], [[Тонон-лез-Бејн]], пејсаж блузи [[Шамони]]|image_alt=|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo3a = Port Rives Thonon Bains 4.jpg | photo1b = Lac vert de passy (2).JPG | photo1a = Aiguille du Midi 5.JPG | photo3b = Grand Balcon Nord 7.jpg | photo1c = Préfecture Annecy.jpg | photo2a = Les Houches view 2 (cropped).jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }}|type=[[Департмани во Франција|Департман во Франција]]|native_name=Haute-Savoie([[Француски јазик|француски]])<br>Savouè d'Amont ([[Арпитански јазик|арпитански]])|pushpin_map=|pushpin_map_alt=|leader_party=[[Разна десница|РД]]|founder=|government_footnotes=|p1=[[Боневил (Горна Савоја)|Боневил]]<br/>[[Сен-Жулиен-ен-Женевуа]]<br/>[[Тонон-лез-Бејн]]|parts_style=para|parts_type=[[Потпрефектури во Франција|Потпрефектури]]|seat=[[Анси]]|seat_type=[[Префектури во Франција|Префектура]]|established_date=|pushpin_map_caption=|established_title=|subdivision_name1=[[Оверњ-Рона-Алпи]]|subdivision_type1=[[Региони во Франција|Регион]]|subdivision_name=[[Франција]]|subdivision_type=[[Список на држави во светот|Држава]]|coordinates_footnotes=|coor_pinpoint=|footnotes={{note|area|1}} Податоците за регистар на француска земја, кои исклучуваат естуари и езера, мали езера и ледници поголеми од 1 км²<br/>{{note|area|2}} ''{{lang|fr|Inventaire forestier départemental, III^e inventaire 1998}}''}} '''Горна Савоја''' (француски: Haute-Savoie (изговорено От Савуа<ref>[[франкопровансалски јазик|Арпитански]]: ''Savouè d'Amont'' или ''Hiôta-Savouè''; {{langx|de|Obersavoyen}} или ''{{Јаз|de|Hochsavoyen}}''; {{langx|it|Alta Savoia}}.</ref> ― [[Департмани во Франција|департман]] во [[Региони во Франција|регионот]] [[Оверњ-Рона-Алпи]] во југоисточна [[Франција]], кој се граничи и [[Швајцарија]] и [[Италија]]. Нејзината [[Префектура (Франција)|префектура]] е Анси. На север е [[Женевско Езеро|Женевското Езеро]]; на југ и југоисток се [[Монблан]] и планинскиот венец Аравис. Го носи своето име од историскиот регион [[Савоја]], како и департманот [[Савоја (департман)|Савоја]], кој се наоѓа јужно од Горна Савоја. Во 2017 година, имал население од 807.360 жители. Нејзини [[Потпрефектура (Франција)|потпрефектури]] се Боневил, Сен Жулиен-ен-Женевоа и Тонон-ле-Бејн. Францускиот влез во [[Монблански тунел|Монбланскиот тунел]] во Италија е во Горна Савоја. Позната е по зимските спортови; првите [[Зимски олимписки игри]] биле одржани во Шамони во [[Зимски олимписки игри 1924|1924 година]]. == Историја == Историскиот регион [[Савоја]] била управуван од Савојците, владејачката династија на Савоја од 1032 до 1860 година. Војводството Савоја биле владетели на регионот Савоја од 1416 до 1720 година. Територијата окупирана од современата Горна Савоја и соседниот департман [[Савоја (департман)|Савоја]] станала дел од Кралството Сардинија по [[Договор од Утрехт (1713)|Договорот од Утрехт]] во 1713 година. Анексијата на регионот од страна на [[Франција]] бил официјализирана со Торинскиот договор на 24 март 1860 година. Од ноември 1942 до септември 1943 година, Горна Савоја била подложена на воена окупација од фашистичка Италија. Маки де Глиер (Maquis des Glières) (група на борци од Слободниот француски отпор кои се спротивставиле на режимите на [[Националсоцијализам|нацистите]], [[Вишиевска Франција]] и француската милиција за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]) дејствувале од Горна Савоја. Во зима 1943-1944 година, германските војници запалиле околу 500 фарми како одговор на активностите на Францускиот отпор. == Географија == [[Податотека:Département_de_la_Haute-Savoie.PNG|alt=Gray map of former [[Rhône-Alpes]] region, with Haute-Savoie in brown|десно|мини|300x300пкс| Висока Савоа означена со кафеава боја во поранешниот регион Рона-Алпи, со нацртани окрузи]] Горна Савоја се состои од четири окрузи, поделени на 281 комуни и 17 кантони. На север, се граничи со швајцарскиот кантон [[Женева (кантон)|Женева]] и [[Женевско Езеро|Женевското Езеро]]; на исток швајцарскиот кантон [[Вале]] и италијанската [[Аостинска Долина]]; на запад францускиот департман [[Ен (департман)|Ен]]; а на југ департманот [[Савоја (департман)|Савоја]]. Горна Савоја има најголем височински масив од сите департмани во Франција; најниската точка е 250 м во долината на [[Рона]] и највисокиот [[Монблан]] на 4.810,40 м.<ref name="IFN">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifn.fr/spip/IMG/pdf/IFN_74_3_HAUTE_SAVOIE.pdf|title=Haute-Savoie: III^e inventaire 1998|year=2005|work=Inventaire forestier départemental|publisher=Inventaire Forestier National|accessdate=10 август 2021}}</ref>{{Rp|9}} Некои од најпознатите светски скијачки центри се наоѓаат во Горна Савоја. Теренот на департманот го вклучува алпскиот МасивМонблан; Француските Предалпи на Масивот Аравис, Шабле, Борнските и Башките Алпи; и ниските рамнини на Женевуа От Савојард и Албане (познати заедно како ''Л'Авант пајс савојард).''<ref name="IFN" />{{Rp|9}} Неговиот планински терен ги прави [[Превој|планинските превои]] важни за трговскиот и економскиот живот. Некои од најважните се Форклашки Врв (кој ги поврзува Шамони со кантонот Вале) и [[Монблански тунел|Монбланскиот тунел]], што ги поврзува Шамони со Курмајур во [[Аостинска Долина|Аостинската Долината]].<ref name="IFN" />{{Rp|10}} == Демографија == Развој на населението од 1861 година:{{Население низ историјата|25=1861|53=1982|47=1962|48=329,230|49=1968|50=378,550|51=1975|52=447,795|54=494,505|45=1954|55=1990|56=568,286|57=1999|58=631,679|59=2006|60=696,254|61=2016|46=293,852|44=270,565|26=267,496|34=263,803|27=1872|28=273,027|29=1881|30=274,087|31=1891|32=268,471|33=1901|35=1911|43=1946|36=255,137|37=1921|38=235,668|39=1931|40=252,794|41=1936|42=259,961|62=801,416}} === Занаети === Кон крајот на 2000 година, занаетите зафатиле 15 проценти од работната сила, или 28.443 вработени и 1.922 чираци. 11.951 работни друштва претставени на ''Répertoire des Métiers'' (Трговски индекс) биле поделени на: * Храна: 955 друштва * Изградба: 4.924 * Производство: 2.834 * Услуги: 3.238 === Градежни и јавни работи === Кон крајот на декември 2000 година, градежните работи и јавните работи опфатиле 13.867 вработени во 4.838 работни друштва како што следува: * Изградба: 20 проценти * Украсување, електрична енергија, малтерисување, сликање: 70 проценти * Јавни работи: 10 проценти === Трговија === Кон крајот на декември 2000 година, трговскиот сектор учествувал со 33,994 вработени во 9,351 работно друштво како што следува: * Туризам, култура и разонода: 23,7 проценти * Храна и ресторани: 22,5 проценти * Хигиена и здравје: 15,2 проценти * Услуга: 14,3 проценти * Автомобили, мотоцикли, велосипеди: 13,1 проценти * Опрема за домаќинство, апарати за домаќинство: 11,2 проценти === Малопродажба === Кон крајот на 2006 година, департментот имал 600 комерцијални претпријатија на над 300 кв м (за вкупна површина од 705,419 кв м), вклучувајќи: * 13 [[хипермаркет]]и (78,105 кв м) * 92 супермаркети (112,844 кв м) * 24 продавници со макси-попусти (17,600 кв м) * 6 стоковни куќи и разновидни продавници (14,640 кв м) * 465 други продавници (482,230 кв м) == Поврзано == === Јазик === * [[франкопровансалски јазик|Арпитански јазик]] === Места === * [[Анско Езеро]] - трето по големина езеро во [[Франција]]. * [[Женевско Езеро]] - езеро кое ја поврзува Горна Савоја со [[Швајцарија]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Wikivoyage-inline}} * {{Fr}} [http://www.cg74.fr Мрежна страница на Генералниот совет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110209001835/http://www.cg74.fr/ |date=2011-02-09 }} * {{Fr}} [http://www.haute-savoie.pref.gouv.fr Мрежна страница на Префектурата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180907142353/http://www.haute-savoie.pref.gouv.fr/ |date=2018-09-07 }} * {{Fr}} [http://www.haute-savoie.cci.fr Трговска и индустриска комора на Горна Савоја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220814194342/https://www.haute-savoie.cci.fr/ |date=2022-08-14 }} * [http://www.rhone-alpes.travail.gouv.fr/include/viewFile.php? Статистика за вработување]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}} {{Департмани во Франција}} [[Категорија:Држави и територии настанати во 1860 година]] [[Категорија:Горна Савоја]] [[Категорија:Статии со микроформати hAudio]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Тромеѓи]] 2t5sxp71vzjxm3lxx6yagwuaaerm1ys 0 1273972 5621522 4612931 2026-08-29T11:57:20Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621522 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dogman.png|мини|Лого за „Догман“]] '''„Догмен“''' ([[англиски]]: ''Dogman'') — италијански [[филм]] од 2018 година, во [[режија]] на [[Матео Гароне]] (Matteo Garrone), кој е автор и на [[сценарио]]то, заедно со Уго Кити (Ugo Chiti) и Масимо Гаудиозо (Massimo Gaudioso). Филмот е снимен според вистински случа, кој се случил 30 години претходно. Главните улоги ги толкуваат: [[Марчело Фонте]] (Marcello Fonte), Алида Балдари Калабрија (Alida Baldari Calabria), Едоардо Пеше (Edoardo Pesce) и Нунција Скјано (Nunzia Schiano). На [[Канскиот филмски фестивал]], Марчело Фонте ја освоил наградата за најдобар [[глумец]], режисерот бил номиниран за „[[Златна палма|Златната палма]]“, а филмот ја освоил наградата „[[Palm Dog (награда)|Palm Dog]]“. Покрај тоа, филмот имал шест номинации на [[Европски филмски награди|Европските филмски награди]] од кои освоил три, вклучувајќи ја и наградата за најдобар глумец (Фонте).<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2021-08-17 HRT, Dogman, talijansko-francuski film (15) - Večer tisuću nagrada (пристапено на 16.8.2021)]</ref> ==Синопсис== Марчело (го игра Фонте) е сопственик на салонот за кучиња „Догмен“ во едно мало крајбрежно место. Тој живее мирен живот, профатен е во соседството, а се грижи за својата мала ќерка со која одвреме-навреме оди на [[нуркање]]. Меѓутоа, животот му го загорчува насилниот [[криминал]]ец Симоне (го игра Пеше), кој го принудува да го снабдува со [[кокаин]], а понекогаш го вмешува и во неговите валкани работи. Еднаш, Симоне ограбува еден дуќан, влегувајќи од салонот на Марчело, а поради таа кражба Марчело издржува [[затвор]]ска казна во траење од една година. По излегувањето од затворот, соседите го избегнуваат Марчело, а и Симоне го игнорира. Кога Марчело ќе му побара дел од украдените пари, Симоне го одбива и налутениот Марчело му го крши [[Мотоцикл|мотоциклот]]. Утредента, Симоне сурово го претепува Марлчело за направената штета на мотоциклот. По некое време, Марчело му се извинува на Симоне и го намамува во својот дуќан со приказната дека треба да се сретне со [[Трговија со дрога|трговци со дрога]]. Таму, тој го затвора Симоне во кафез за кучиња, а кога Симоне ќе се обиде да излезе, Марчело го удира по главата. Симоне се осветсува и почнува да го дави, а Марчело успева да се спаси при што ненамерно го убива Симоне. Потоа, тој носи мртвото тело надвор од градот и го пали. Тогаш, нему му се причинува дека ги гледа своите пријатели, се враќа назад, го гаси огнот, го крева мртвиот Симоне и го носи на детското игралиште со намера да им покаже на пријателите дека тој го убил силниот Симоне. == Наводи == {{наводи}} {{филм-никулец}} [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Трилери]] [[Категорија:Филмови на италијански јазик]] [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Филмови на Матео Гароне]] [[Категорија:Филмови со Марчело Фонте]] [[Категорија:Филмови со Нунција Скјано]] [[Категорија:Филмови со Едоардо Пеше]] [[Категорија:Филмови поврзани со убиства]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Италија]] [[Категорија:Криминалистички филмови]] 3v8l3d410ytosyrszaocoazckphbbwx 0 1275840 5621311 4638416 2026-08-28T18:22:43Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621311 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The "Stand By Me" bridge at Lake Britton (6729374065).jpg|мини|Мостот „Остани со мене“ кај езерото Бритон]] '''„Кралот и четири кралици“''' ([[англиски]]: ''Stand by me'') - американски [[филм]] од 1986 година, во [[режија]] на [[Роб Рејнер]] (Rob Reiner) по сценариото на Рејнолд Гидеон (Raynold Gideon) и Брус А. Еванс (Bruce A. Evans), засновано врз новелата на [[Стивен Кинг]] (Stephen King). Главните улоги ги толкуваат: Вил Витон (Wil Wheaton), [[Ривер Феникс]] (River Phoenix), Кори Фелдман (Corey Feldman), Џери О'Конел (Jerry O´Connell), [[Кифер Сатерленд]] (Kiefer Sutherland), Кејси Симашко (Casey Siemaszko), Џон Кјузак (John Cusack), Бредли Грег (Bradley Gregg), Маршал Бел (Marshall Bell), Френсис Ли Мекејн (Frances Lee McCain) и [[Ричард Драјфус]] (Richard Dreyfuss). Автор на музиката е [[Џек Ниче]] (Jack Nitzsche), а [[фотографија]]та е дело на Томас Дел Рут (Thomas Del Ruth). Филмот бил номиниран за „[[Оскар]]“ во категоријата за најдобро адаптирано сценарио, како и за „[[Златен глобус]]“ за најдобар филм и за најдобра режија. Тој се смета за најдобро остварување во кариерата на Рејнер. <ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4&datum=2021-01-03 HRT, Ostani uz mene, američki film (пристапено на 2.1.2021)]</ref> ==Синопсис== Откако во весникот ќе ја прочита веста дека Крис Чејмберс е убиен во еден [[ресторан]], [[писател]]от Горди Лаханс (го игра Драјфус) се присетува на своето детство и настанот кој целосно му го променил животот. израснат во малото место Калс Рок, 12-годишниот Горди (го игра Витон) станал неразделен другар со тројца врсници. Заедно со Крис Чејмберс (го игра Феникс), момче кое со својот груб однос се обидува да ја прикрие болката поради физичкото малтретирање од родителите, во друштвото се и несигурното момче Верн Тесио (го игра О'Конел), како и привидно веселиот Теди Душамп (го игра Фелдман), кој всушност е проблематично момче, опседнато со смртта. Еден жежок летен ден, откако Верн од својот постар брат Били (го игра Симашко) дознава дека на околу 30 километри од градот лежи телото на момче кое го изгазил воз. Тогаш, Горди и другарите тргнуваат пешки по железничката пруга за да го видат мртвото момче.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4&datum=2021-01-03 HRT, Ostani uz mene, američki film (пристапено на 2.1.2021)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{филм-никулец}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1986 година]] [[Категорија:Филмови на Роб Рејнер]] [[Категорија:Филмови со Вил Витон]] [[Категорија:Филмови со Ривер Феникс]] [[Категорија:Филмови со Кори Фелдман]] [[Категорија:Филмови со Џери О'Конел]] [[Категорија:Филмови со Кифер Сатерленд]] [[Категорија:Филмови со Кејси Симашко]] [[Категорија:Филмови со Џон Кјузак]] [[Категорија:Филмови со Маршал Бел]] [[Категорија:Филмови со Френсис Ли Мекејн]] [[Категорија:Филмови со Ричард Драјфус]] [[Категорија:Филмови со Бредли Грег]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во САД]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] 7at4587r4th1tc3r7v4aknsyjahhoqy 0 1280216 5621430 5591378 2026-08-29T04:13:42Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Ingela_Agardh_SVT.png|Ingela_Agardh_SVT.png]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 21 August 2026. 5621430 wikitext text/x-wiki '''Ингела Агард''' (27 октомври 1948 - 17 јуни 2008 година) била шведска новинарка и телевизиска водителка.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/article11440901.ab|title=Till slut förlorade Ingela Agardh mot cancern – somnade in hemma i villan|last=Olofsson|first=Ken|date=18 June 2008|work=[[Aftonbladet]]|access-date=21 July 2014|last2=Sjölund|first2=Jill|language=sv}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.svd.se/nyheter/inrikes/ingela-agardh-avliden_1377277.svd|title=Ingela Agardh avliden|date=17 June 2008|work=[[Svenska Dagbladet]]|access-date=21 June 2014|agency=Stockholm TT|language=sv}}</ref> Таа е родена како Ингела Гунел Елизабет Мотандер на 27 октомври 1948 година во Сундсвал, Шведска.<ref name="Tv-profilen Ingela Agardh avliden">{{Наведени вести|url=http://www.expressen.se/nyheter/tv-profilen-ingela-agardh-avliden|title=Tv-profilen Ingela Agardh avliden|last=Julander|first=Oscar|date=17 June 2008|work=[[Expressen]]|access-date=21 July 2014|last2=Larsson|first2=Louise|language=sv|last3=Salihu|first3=Diamant}}</ref> Пред да стане новинар, работела во душевна болница.<ref name="Somnade in hos familjen">{{Наведени вести|url=http://www.expressen.se/nyheter/somnade-in-hos-familjen|title=Somnade in hos familjen|last=Salihu|first=Diamant|date=18 June 2008|work=[[Expressen]]|access-date=21 July 2014|language=sv}}</ref> Агард дипломирала во 1970 година на новинарско училиште во [[Гетеборг]]<ref name="Tv-profilen Ingela Agardh avliden"/><ref name="Somnade in hos familjen"/> и станала новинар во 1971 година за Сверигес Радио во Сундсвал, 1979 година во Радио Гетеборг и Сундсвал повторно во 1979 година. Во 1980 година таа станала репортер во студио и водител на вести за Сверигес Телевисион Актуелт. Таа била водителка на ''Хема'' и често се појавувала како водител на ''Гоморон Свериге'' (на телевизијата Сверигес), и учествувала како натпреварувач во квиз-шоуто ''Па спарет'' каде таа и Стефан Холм победиле во 2003 година.<ref name="Tv-profilen Ingela Agardh avliden"/><ref name="Somnade in hos familjen"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.expressen.se/nyheter/ingela-var-sa-spontan|title=Ingela var så spontan|last=Kruskopf|first=Emma|date=18 June 2008|work=[[Expressen]]|access-date=21 July 2014|language=sv}}</ref> Во својата книга Ден сторста нихетен (2008) таа пишува за новооткриеното христијанско верување.<ref name="Somnade in hos familjen"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.dagen.se/nyheter/-hon-var-trygg-i-sin-tro-in-i-det-sista-|title=Hon var trygg i sin tro in i det sista|last=Manfredh|first=Thomas|date=19 June 2008|work=[[Dagen (Swedish newspaper)|Dagen]]|access-date=21 July 2014|language=sv}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Смрт == Во текот на летото 1987 година ѝ бил дијагностициран [[рак на дојка]].<ref name="Döden håller mig i handen">{{Наведени вести|url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/article11440912.ab|title=Döden håller mig i handen|last=Olofsson|first=Ken|date=8 March 2008|work=[[Aftonbladet]]|access-date=21 July 2014|language=sv}}</ref> Таа починала од болеста на 17 јуни 2008 година во Малмкопинг на 59-годишна возраст.<ref name="Tv-profilen Ingela Agardh avliden"/> == Личен живот == Била ќерка на градежниот инженер Арне Мотандер и Ганел Маркстром.<ref>{{Наведена книга|url=http://runeberg.org/vemarhon/0022.html|title=Vem är hon: kvinnor i Sverige: biografisk uppslagsbok|year=1988|isbn=91-1-863422-2|chapter=Agardh, Ingela}}</ref> Агард се омажила со Веијо Агард на 15 април 1982 година и имале едно дете, ќерка по име Шарлота.<ref name="Tv-profilen Ingela Agardh avliden"/><ref name="Somnade in hos familjen"/> == Филмографија == * 1995 - ''Како скршено стакло во цврсто стегната рака'' (како самата) * 2001 година - ''Ројтер и Скуг'' (ТВ-серија; како самата; една епизода) == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Den största nyheten|last=Agardh|first=Ingela|year=2008|isbn=9789173870320}} == Наводи == {{Reflist}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Агард, Ингела}} [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Статии со извори на шведски (sv)]] [[Категорија:Починати во 2008 година]] [[Категорија:Родени во 1948 година]] [[Категорија:Шведски новинари]] [[Категорија:Луѓе од Сундсвал]] 88mucryvkf22qukjw5ij4ua471ap7fl 0 1280934 5621249 5419260 2026-08-28T13:03:54Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621249 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hanna Falk 2018-01-14 001.jpg|мини|Хана Фалк во јануари 2018 година]] '''Хана Фалк''' ({{langx|sv|Hanna Falk}}; родена на 5 јули 1989 година во Улрицехамн, [[Шведска]] ) е шведска [[Скијачко трчање|скијачка во крос-кантри]] која се натпреварува од 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skidor.com/Grenar/langdakning/Landslag/langdlandslaget/HannaFalk/|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531212014/http://www.skidor.com/Grenar/Langdakning/Landslag/Langdlandslaget/HannaFalk/|archive-date=2016-05-31|accessdate=2016-12-12}}</ref> Таа завршила на 29-тото место во дисциплината поединечна спринт на [[Зимски олимписки игри 2010|Зимските олимписки игри 2010]] во [[Ванкувер]] . Таа го најавила своето повлекување од скијањето во крос-кантри на Светскиот куп во април 2021 година, но навестила дека можеби ќе продолжи да се натпреварува во Купот на ски класици .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aftonbladet.se/a/zgK5kv|title=Hanna Falk avslutar sin landslagskarriär efter elva år|last=Fältskär|first=Cesar|date=2021-04-12|work=[[Aftonbladet]]|language=sv|accessdate=2021-10-16}}</ref> == Резултати од скијање крос-кантри == Сите резултати се добиени од [[Меѓународна скијачка федерација|Меѓународната скијачка федерација (ФИС)]].<ref name="FISprofile">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sector=CC&competitorid=119867&type=st-WC|title=FALK Hanna|last=|work=FIS-Ski|publisher=International Ski Federation|accessdate=13 December 2019}}</ref> === Олимписки игри === {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse; background:#ffffff;" ! style="background-color:#369; color:white; width:60px;" |&nbsp;година&nbsp; ! style="background-color:#369; color:white; width:40px;" |&nbsp;Возраст&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;10&nbsp;км&nbsp;<br />поединечна ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;15&nbsp;км&nbsp;<br />&nbsp;скиатлон&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;30&nbsp;км&nbsp;<br />масовен почеток ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;Спринт&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;4 × 5 км&nbsp;<br />&nbsp;штафета&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;Тим&nbsp;<br />&nbsp;спринт&nbsp; |- |2010 година | ''20'' | [[Скијачко трчање на Зимските олимписки игри 2010 - 10 km во слободен стил за жени|-]] | [[Скијачко трчање на Зимските олимписки игри 2010 - потера за жени|-]] | - | [[Скијачко трчање на Зимските олимписки игри 2010 - спринт за жени|29]] | [[Скијачко трчање на Зимските олимписки игри 2010 - штафета 4х5 km за жени|-]] | [[Скијачко трчање на Зимските олимписки игри 2010 - тимски спринт за жени|-]] |- | 2018 година | ''28'' | 21 | - | - | 5 | - | - |} === Светски првенства === {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse; background:#ffffff;" ! style="background-color:#369; color:white; width:60px;" |&nbsp;година&nbsp; ! style="background-color:#369; color:white; width:40px;" |&nbsp;Возраст&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;10&nbsp;км&nbsp;<br />поединечна ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;15&nbsp;км&nbsp;<br />&nbsp;скиатлон&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;30&nbsp;км&nbsp;<br />масовен почеток ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;Спринт&nbsp; ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;4 × 5 км&nbsp;<br />штафета ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" |&nbsp;Тим&nbsp;<br />&nbsp;спринт&nbsp; |- |2011 година | ''21'' | - | - | - | 11 | - | - |- | 2015 година | ''25'' | - | - | - | style="background:#000; color:#fff;" | ДСК | - | - |- | 2017 година | ''27'' | 15 | - | - | 4 | - | - |- | 2019 година | ''29'' | - | - | - | 13 | - | - |} === Светско првенство === ==== Пласман на сезоната ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse; background:#ffffff;" ! rowspan="2" style="background-color:#369; color:white; width:60px;" |&nbsp;Сезона&nbsp; ! rowspan="2" style="background-color:#369; color:white; width:40px;" |&nbsp;Возраст&nbsp; ! colspan="3" style="background-color:#4180be; color:white;" |Распоред на дисциплина ! colspan="5" style="background-color:#4180be; color:white;" | Пласман на ски турнеја |- ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Севкупно ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Растојание ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Спринт ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | нордиски<br />Отворање ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Тур де<br />Скијање ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Ски турнеја<br />2020 година ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Светско првенство<br />Конечно ! style="background-color:#4180be; color:white; width:75px;" | Ски турнеја<br />Канада |- | 2007 година | ''17'' | {{Крат|NC|не се пласирала}} | - | {{Крат|NC|не се пласирала}}|| {{n/a}} | - || {{n/a}} || {{n/a}} || {{n/a}} |- | 2010 година | ''20'' | 20 | {{Крат|NC|не се пласирала}} | 5|| {{n/a}} | -|| {{n/a}} | 40 ||{{n/a}} |- | 2011 година | ''21'' | 33 | {{Крат|NC|не се пласирала}} | 10 | {{Крат|DNF|не завршила}} | -|| {{n/a}} | {{Крат|DNF|не завршила}} || {{n/a}} |- | 2012 година | ''22'' | 111 | - | 77 | - | -|| {{n/a}} | - || {{n/a}} |- | 2013 година | ''23'' | 81 | - | 48 | - | -|| {{n/a}} | - || {{n/a}} |- | 2014 година | ''24'' | 63 | - | 35 | - | -||{{n/a}} | - || {{n/a}} |- | 2015 година | ''25'' | 31 | {{Крат|NC|не се пласирала}} | 8 | 59 ||{{n/a}} || {{n/a}} || {{n/a}}||{{n/a}} |- | 2016 година | ''26'' | 26 | 37 | 11 | 17 | {{Крат|DNF|не завршила}} ||{{n/a}} || {{n/a}} | 32 |- | 2017 година | ''27'' | 20 | 41 | style="background:#c96;" | | 34 | -|| {{n/a}} | 32 || {{n/a}} |- | 2018 година | ''28'' | 20 | 55 | 4 | 26 | -|| {{n/a}} | 25 || {{n/a}} |- | 2019 година | ''29'' | 44 | 76 | 20 | {{Крат|DNF|не завршила}} | -|| {{n/a}} | - || {{n/a}} |- | 2020 година | ''30'' | 124 | - | 91 | - | - | - | - || {{n/a}} |- | 2021 година | ''31'' | 64 | - | 38 | - | -|| {{n/a}} | -|| {{n/a}} |} ==== Поединечни подиуми ==== * 4 победи – (3 {{Крат|WC|Светски куп}}, 1 {{Крат|SWC|етапа на Светски куп}}) * 11 подиуми - (8 {{Крат|WC|Светски куп}}, 3 {{Крат|SWC|етапа на Светски куп}}) {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse; background:#ffffff;" ! style="background-color:#369; color:white;" |бр. ! style="background-color:#369; color:white;" | Сезона ! style="background-color:#4180be; color:white; width:120px;" | Датум ! style="background-color:#4180be; color:white; width:190px;" | Локација ! style="background-color:#4180be; color:white; width:170px;" | Трка ! style="background-color:#4180be; color:white; width:100px;" | Ниво ! style="background-color:#4180be; color:white;" | Место |- | align="center" | 1 | rowspan="2" align="center" |'''&nbsp;2009–10&nbsp;''' | align="right" bgcolor="#BOEOE6" |5 декември 2009 година | align="left" |{{Знамеикона|GER}} [[Диселдорф]], Германија | bgcolor="#BOEOE6" |&nbsp;0,8 км Спринт Ф&nbsp; | bgcolor="#BOEOE6" |&nbsp;Светско првенство&nbsp; | bgcolor="#BOEOE6" |&nbsp;'''1-ви'''&nbsp; |- | align="center" |2 | align="right" bgcolor="#BOEOE6" | 17 јануари 2010 година | align="left" |{{Знамеикона|EST}} [[Отепаа]], Естонија | bgcolor="#BOEOE6" | 1.2&nbsp;км Спринт Ц | bgcolor="#BOEOE6" |&nbsp;Светско првенство&nbsp; | bgcolor="#BOEOE6" |'''1-ви''' |- | align="center" | 3 | rowspan="1" align="center" | '''2010–11''' | align="right" | 15 јануари 2011 година | align="left" |{{Знамеикона|CZE}} [[Либерец]], Чешка | 1,3 км Спринт Ф | Светско првенство | 2 |- | align="center" | 4 | rowspan="5" align="center" | '''2016–17''' | align="right" | 2 декември 2016 година | align="left" |{{Знамеикона|NOR}} [[Лилехамер]], Норвешка | 1.3&nbsp;км Спринт Ц | Фаза на Светско првенство | 3 |- | align="center" | 5 | align="right" | 11 декември 2016 година | align="left" |{{Знамеикона|SUI}} [[Давос]], Швајцарија | 1.6&nbsp;км Спринт Ф | Светско првенство | 3 |- | align="center" | 6 | align="right" | 14 јануари 2017 година | align="left" |{{Знамеикона|ITA}} [[Тоблач]], Италија | 1.3&nbsp;км Спринт Ф | Светско првенство | 3 |- | align="center" | 7 | align="right" | 8 март 2017 година | align="left" |{{Знамеикона|NOR}} [[Драмен]], Норвешка | 1.2&nbsp;км Спринт Ц | Светско првенство | 3 |- | align="center" | 8 | align="right" | 17 март 2017 година | align="left" |{{Знамеикона|CAN}} [[Квебек]], Канада | 1.5&nbsp;км Спринт Ф | Фаза на Светско првенство | 3 |- | align="center" | 9 | rowspan="3" align="center" |'''&nbsp;2017–18&nbsp;''' | align="right" bgcolor="#BOEOE6" |13 јануари 2018 година | align="left" |{{Знамеикона|GER}} [[Дрезден]], Германија | bgcolor="#BOEOE6" | 1.2&nbsp;км Спринт Ф | bgcolor="#BOEOE6" |&nbsp;Светско првенство&nbsp; | bgcolor="#BOEOE6" |&nbsp;'''1-ви'''&nbsp; |- | align="center" |10 | align="right" | 3 март 2018 година | align="left" |{{Знамеикона|FIN}} [[Лахти]], Финска | 1.4&nbsp;км Спринт Ф | Светско првенство | 3 |- | align="center" | 11 | align="right" bgcolor="#BOEOE6" | 16 март 2018 година | align="left" |{{Знамеикона|SWE}} [[Фалун]], Шведска | bgcolor="#BOEOE6" | 1.4&nbsp;км Спринт Ф | bgcolor="#BOEOE6" | Фаза на Светско првенство | bgcolor="#BOEOE6" | '''1-ви''' |} ==== Тимски подиуми ==== * 5 подиуми - (1 {{Крат|RL|штафета}}, 4 {{Крат|TS|екипен спринт}}) {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:center; border:grey solid 1px; border-collapse:collapse; background:#ffffff;" ! style="background-color:#369; color:white;" |бр. ! style="background-color:#369; color:white;" | Сезона ! style="background-color:#4180be; color:white; width:120px;" | Датум ! style="background-color:#4180be; color:white; width:190px;" | Локација ! style="background-color:#4180be; color:white; width:170px;" | Трка ! style="background-color:#4180be; color:white; width:100px;" | Ниво ! style="background-color:#4180be; color:white;" | Место ! style="background-color:#4180be; color:white;" | Соиграч(и) |- | align="center" | 1 | rowspan="1" align="center" | '''2009–10''' | align="right" | 6 декември 2009 година | align="left" |{{Знамеикона|GER}} [[Диселдорф]], Германија | 6 × 0,8&nbsp;км Тимски Спринт Ф | Светско првенство | 2 | Ингемарсдотер |- | align="center" | 2 | rowspan="2" align="center" | '''2016–17''' | align="right" | 15 јануари 2017 година | align="left" |{{Знамеикона|ITA}} [[Тоблач]], Италија | 6 × 1,3&nbsp;км Тимски Спринт Ф | Светско првенство | 2 | Ингемарсдотер |- | align="center" | 3 | align="right" | 22 јануари 2017 година | align="left" |{{Знамеикона|SWE}} [[Улрицехамн]], Шведска | 4 × 5&nbsp;km штафета C/F | Светско првенство | 3 | Ингемарсдотер / Хенриксон / Кала |- | align="center" | 4 | rowspan="1" align="center" | '''2017–18''' | align="right" | 14 јануари 2018 година | align="left" |{{Знамеикона|GER}} [[Дрезден]], Германија | 6 × 1,2&nbsp;км Тимски Спринт Ф | Светско првенство | 2 | Нилсон |- | align="center" | 5 | rowspan="1" align="center" | '''2018–19''' | align="right" | 10 февруари 2019 година | align="left" |{{Знамеикона|FIN}} [[Лахти]], Финска | 6 × 1,4 км Тимски спринт В | Светско првенство | 3 | Сетлин |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Hanna Falk}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фалк, Хана}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Шведски скијачи]] ij6kna90tjonpm572qunw4vf2y7v24o 0 1286030 5621266 5493754 2026-08-28T13:37:40Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621266 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Sense8}} [[Податотека:Sense8 Title.png|мини|Наслов на Sense8]] '''''Sense8''''' ( насловот е игра на зборови (Сензитивните осуммина ) /s ɛ N s eɪ t / ) е американска [[научна фантастика]] драма, [[Интернет-телевизија|стриминг телевизиска]] серија создадена од Лана и Лили Вачовски и Џ. Мајкл Страчински за Нетфликс . Првата сезона на серијата воведе мултинационална глумечка екипа, со Амл Амин, Дона Бае, Џејми Клејтон, Тина Десаи, Тупенс Мидлтон, Макс Римелт, Мигел Анхел Силвестре и Брајан Џ. Тие се „сензити“: човечки суштества кои се ментално и емоционално поврзани. Фрима Агјеман, Теренс Ман, Анупам Кер, Навин Ендрјус и Дерил Хана исто така глумат. Во втората сезона Тоби Онвумере го заменува Амин. Емисијата ги истражува прашањата поврзани со идентитетот, сексуалноста, полот и политиката за кои нејзините креатори сметале дека ретко биле обработувани на телевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=848964678471730&id=139652459402959|title=I have been online, talking about the work, the various TV series, and the behind-the-scenes stuff, since November 20, 1991|last=J. Michael Straczynski|authorlink=J. Michael Straczynski|date=October 12, 2014|archive-url=https://archive.today/20170622164824/https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=848964678471730&id=139652459402959|archive-date=June 22, 2017|accessdate=May 7, 2015|quote=We are going to treat subjects that most TV series, and pretty much all SF series have avoided.}}</ref><ref name="creativeplanetnetwork">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.creativeplanetnetwork.com/videoedge/360486/|title=Watch the Trailer for the Wachowskis' New Netflix Series 'Sense8'|date=May 7, 2015|work=Creative Planet Network|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727122333/https://www.creativeplanetnetwork.com/videoedge/360486/|archive-date=July 27, 2018|accessdate=July 27, 2018}}</ref><ref name="buzzfeed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.buzzfeed.com/emilyorley/everything-you-need-to-know-about-netflixs-new-show-sense8/|title=Everything You Need To Know About Netflix's New Show "Sense8"|last=Emily Orley|date=May 7, 2015|work=[[BuzzFeed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507030437/https://www.buzzfeed.com/emilyorley/everything-you-need-to-know-about-netflixs-new-show-sense8/|archive-date=May 7, 2016|accessdate=August 22, 2017}}</ref> Нејзината централна тема е прифаќање на [[емпатија]]та меѓу различностите.<ref name="Wired back killed">{{Наведени вести|url=https://www.wired.com/story/sense8-finale-death-of-weird-sci-fi/|title=What Brought 'Sense8' Back—and What Killed It in the First Place|last=Grey Ellis|first=Emma|date=8 June 2018|work=[[Wired (magazine)|Wired]]|access-date=12 September 2020|language=en-us}}</ref> Сите епизоди од првата сезона на ''Sense8'' беа напишани од Вачовските и Страчински; во втората сезона, Лили Вачовски направи пауза од шоуто, а епизодите ги напишаа само Лана Вачовски и Страчински, со исклучок на финалето на серијата што го напишаа Лана, Дејвид Мичел и Александар Хемон . Повеќето епизоди беа режирани од Вачовски (или само Лана во втората сезона), а остатокот беше поделен помеѓу нивните чести соработници Џејмс МекТајг, Том Тајквер и Ден Глас. ''Sense8'' беше снимен речиси целосно на локации во мноштво градови низ светот. Првата сезона, составена од 12 епизоди, стана достапна за [[Семрежно емитување|стриминг]] на Нетфликс на 5 јуни 2015 година и наиде на генерално поволен прием од критичарите. Беше пофален за претставувањето на ЛГБТК ликови и теми, освојувајќи ја Медиумската награда GLAAD за извонредна драмска серија . Исто така, беше признат со наградата на Здружението на менаџери за локација за користењето на локациите како составен дел од приказната и номинација за наградата Еми Primetime за извонредна оригинална музика за главна тема . Втората сезона започна со двочасовен божиќен специјал во декември 2016 година, а останатите 10 епизоди беа објавени во мај 2017 година. Сепак, следниот месец Нетфликс објави дека ја откажале серијата. Како одговор на критиките за откажувањето, особено со нерешената приказна, Нетфликс произведе двоиполчасовно финале на серијата што беше објавено на 8 јуни 2018 година. Сезоната севкупно наиде на позитивен прием од критиката. == Заплет == Приказната за ''Sense8'' започнува кога психичката врска на осум странци од различни сфери на животот од различни делови на светот ја „раѓа“ жена наречена Ангелика, која се убива за да избегне фаќање од човекот кој е наречен „Шептач“. Осумтемина откриваат дека сега формираат кластер на „сензити“: човечки суштества кои се [[Телепатија|ментално и емоционално поврзани]], можат да се чувствуваат и да комуницираат едни со други и можат да го споделат своето знаење, јазик и вештини. Во првата сезона, осумте - Кафеј, Сон, Номи, Кала, Рајли, Волфганг, Лито и Вил - се прикажани како се обидуваат да го живеат својот секојдневен живот и да сфатат како и зошто се поврзани. Во меѓувреме, сензитот по име Џонас, кој бил поврзан со Анџелика, им доаѓа на помош, додека организација за биолошко зачувување (БПО) и Шептачот, високорангиран „сензит“ во организацијата во БПО, се обидуваат да ги ловат. Во втората сезона, осумтемина се навикнати на нивната врска и секојдневно си помагаат еден на друг. Тие учат повеќе за сензатите и како да ги користат (и привремено да ги суспендираат) своите овластувања, како и историјата и целите на вклученоста на БПО и Ангелика со неа. Тие се среќаваат и со други сензити, од кои не сите се пријателски расположени. Во исто време, Џонас се обидува и да им помогне и да се грижи за себе откако ќе биде фатен од Висперс, кој сега е вклучен во игра со мачка и глушец со Вил, обидувајќи се секој да го надмудри другиот. Во финалето на серијата, кластерот и најблиските луѓе се среќаваат лично за да го спасат Волфганг кој е заробен од БПО. За таа цел, кластерот ги киднапирал Шептачот и Џонас за да ги користи како заложници за договарање и извор на информации. Хероите ги откриваат личните мотивации на двајцата мажи и Ангелика, запознаваат потенцијални сојузници (и сензации и нормални луѓе) и се справуваат со претседателот на БПО, кој започнува глобален напад против сензатите и нивните сојузници. == Улоги == === Кластерот 8-ми август === * Амл Амин (сезона 1) / Тоби Онвумер (сезона 2) <ref name="recast">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2016/04/sense8-aml-ameen-toby-onwumere-recasting-wachowski-netflix-series-1201744886/|title='Sense8': Aml Ameen Replaced By Toby Onwumere In Wachowskis' Netflix Series|last=Nellie Andreeva|last2=Mike Fleming Jr|date=April 26, 2016|work=[[Deadline Hollywood]]|publisher=[[Penske Media Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727112603/https://deadline.com/2016/04/sense8-aml-ameen-toby-onwumere-recasting-wachowski-netflix-series-1201744886/|archive-date=July 27, 2018|accessdate=July 27, 2018}}</ref> како Кафеус „Ван Дамн“ Онјанго,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bustle.com/p/sense8-season-2-spoilers-will-make-you-even-more-excited-to-revisit-this-netflix-drama-25453/|title='Sense8' Season 2 Spoilers Will Make You Even More Excited To Revisit This Netflix Drama|last=Jefferson Grubbs|date=December 22, 2016|work=[[Bustle (magazine)|Bustle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409112423/https://www.bustle.com/p/sense8-season-2-spoilers-will-make-you-even-more-excited-to-revisit-this-netflix-drama-25453/|archive-date=April 9, 2017|accessdate=April 9, 2017}}</ref> возач на автобус во [[Најроби]] кој се обидува да заработи пари за да купи лекови за ХИВ/СИДА за својата мајка. * Бае Дона како Сун Баек, ќерка на моќен деловен директор во [[Сеул]] и ѕвезда во подем во андерграунд кикбокс светот.<ref name="buzzfeed2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.buzzfeed.com/emilyorley/everything-you-need-to-know-about-the-eight-main-characters/|title=Everything You Need To Know About The Eight Main Characters In "Sense8"|last=Emily Orley|date=May 28, 2015|work=[[BuzzFeed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507131815/https://www.buzzfeed.com/emilyorley/everything-you-need-to-know-about-the-eight-main-characters/|archive-date=May 7, 2016|accessdate=May 6, 2016}}</ref><ref>{{Cite interview|url=https://www.easternkicks.com/features/bae-doona-interview/|title=Bae Doona interview: "I'm keen on comedy, so I'd really love to work with Stephen Chow!"|date=September 15, 2015}}</ref> * Џејми Клејтон како Номи Маркс, [[MTF|транс жена]] хактивист и [[Блог|блогерка што]] живее во [[Сан Франциско]] со нејзината девојка Аманита.<ref name="buzzfeed2" /><ref name="Claytoncast">{{Cite interview|url=https://collider.com/sense8-jamie-clayton-talks-wachowskis-her-character-and-more/|title=SENSE8: Jamie Clayton Talks Working with The Wachowskis, Her Character, and More|date=June 3, 2015}}</ref> * Тина Десаи како Кала Дандекар, универзитетски образована фармацевтка и благочестива хинду во [[Мумбај|Мумбаи,]] која е свршена да се омажи за човек што учи да го сака.<ref name="buzzfeed2" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.in/content/tina-desai-makes-her-international-tv-debut/|title=Tina Desai makes her international TV debut|last=Anjan Sachar|date=April 29, 2015|work=[[Vogue India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211232945/https://www.vogue.in/content/tina-desai-makes-her-international-tv-debut/|archive-date=December 11, 2017|accessdate=August 22, 2017}}</ref> * Тупенс Мидлтон како Рајли „Блу“ Гунарсдотир, [[исланд]]ски [[Диџеј|диџеј кој]] живее во [[Лондон]], кој се обидува да избега од трагичното минато.<ref name="buzzfeed2" /><ref name="irishnews">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.irishnews.com/arts/2015/06/19/news/rising-film-star-middleton-is-tupp-of-the-world-138543/|title=Rising film star Middleton is Tupp of the world|date=June 19, 2015|work=[[The Irish News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507194729/http://www.irishnews.com/arts/2015/06/19/news/rising-film-star-middleton-is-tupp-of-the-world-138543/|archive-date=May 7, 2016|accessdate=May 6, 2016}}</ref> * Макс Римелт како Волфганг Богданов, [[берлин]]ски бравар и обивач на сефови кој има нерешени конфликти со својот покоен татко и учествува во организиран криминал .<ref name="buzzfeed2" /><ref>{{Cite interview|url=https://www.serieslyawesome.tv/sense8-ein-interview/|title=Sense8: ein Interview|date=June 16, 2015}}</ref> * Мигел Анхел Силвестре како Лито Родригес, глумец ( прикриен хомосексуалец ) од [[Шпанија|шпанско]] потекло кој живее во [[Мексико (град)|градот Мексико]] со своето момче Ернандо.<ref name="buzzfeed2" /><ref>{{Cite interview|url=https://www.towleroad.com/2015/06/towleroad-interview-miguel-angel-silvestre-smoldering-star-of-sense8/|title=Towleroad Interview: Miguel Ángel Silvestre, Smoldering Star of 'Sense8'|date=June 9, 2015|accessdate=2021-12-14|archivedate=2019-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190827211113/https://www.towleroad.com/2015/06/towleroad-interview-miguel-angel-silvestre-smoldering-star-of-sense8/}}</ref> * Брајан Џеј Смит како Вил Горски, полицаец од Чикаго прогонуван од нерешено убиство од неговото детство.<ref name="buzzfeed2" /><ref>{{Cite interview|url=https://tvshowpatrol.com/interviews/brian-j-smith-connects-with-sense8-role-story/|title=Brian J. Smith connects with 'Sense8' role, story|date=June 22, 2015|accessdate=2021-12-14|archivedate=2017-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213170348/https://tvshowpatrol.com/interviews/brian-j-smith-connects-with-sense8-role-story/}}</ref> === Други улоги === * Фрима Агјеман како Аманита „Нетс“ Каплан, девојката на Номи, која подоцна станува сојузник на новите сензити.<ref>{{Cite interview|url=http://www.afterellen.com/tv/449237-freema-agyeman-talks-nomanita-working-wachowskis-sense8/|title=Freema Agyeman talks Nomanita and working with the Wachowskis on "Sense8"|subject=Freema Agyeman|interviewer=Elaine Atwell|date=August 20, 2015}}</ref> * Теренс Ман како Милтон Бејли „Шептачот “ Брант, {{Efn|Brandt is also known as "the cannibal", a reference to the fact that he killed his own cluster.<ref>{{cite web |url=https://ew.com/recap/sense8-season-2-episode-6/2/ |title=Sense8 recap: 'Isolated Above, Connected Below' |date=May 6, 2017 |author=Kyle Fowle |website=[[Entertainment Weekly]] |publisher=[[Meredith Corporation]] |access-date=November 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109141014/https://ew.com/recap/sense8-season-2-episode-6/2/ |archive-date=November 9, 2018 |url-status=live}}</ref> He also uses many fake names, such as Dr. Matheson or Gibbons.<ref>{{cite web |url=https://ew.com/recap/sense8-season-2-premiere/2/ |title=Sense8 premiere recap: 'Who Am I?' |date=May 5, 2017 |author=Kyle Fowle |website=[[Entertainment Weekly]] |publisher=[[Meredith Corporation]] |access-date=November 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109140714/https://ew.com/recap/sense8-season-2-premiere/2/ |archive-date=November 9, 2018 |url-status=live}}</ref>}} сензит кој се сврте против својот вид и кој е висок член на организација решена да ги неутрализира сензитите, позната како Организација за биолошко зачувување (БПО).<ref name="buzzfeed"/> * Анупам Кер како Сањам Дандекар, љубениот татко на Кала, готвач и сопственик на ресторан.<ref name="indianexpress">{{Наведена мрежна страница|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/anupam-kher-starts-shooting-for-sense8-season-two/|title=Anupam Kher starts shooting for 'Sense8' season two|date=March 26, 2016|work=[[The Indian Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827211233/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/anupam-kher-starts-shooting-for-sense8-season-two/|archive-date=August 27, 2019|accessdate=August 27, 2019}}</ref> * Навин Ендрјус како Џонас Малики, сензит од различен кластер кој сака да му помогне на новородениот кластер на сензации.<ref name="buzzfeed" /><ref>{{Cite interview|url=https://collider.com/sense8-naveen-andrews-talks-working-with-the-wachowskis-and-lost/|title=SENSE8: Naveen Andrews Talks Working with the Wachowskis and LOST|subject=Naveen Andrews|interviewer=Christina Radish|date=June 6, 2015}}</ref> * Дерил Хана како Анџелика „Ангел“ Тјуринг, сензит од истиот кластер како Џонас, која станува „мајка“ на новиот кластер на сензити додека ја активира нивната психичка врска.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11456870|title=Sense8: Making sense of it all|last=Lydia Jenkin|date=May 30, 2015|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=August 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827211310/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&objectid=11456870|archive-date=August 27, 2019}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Pages using infobox television with unnecessary name parameter]] <references /> p37ghykidtdc9cloljo5jojcyac8631 0 1286558 5621394 5285816 2026-08-28T20:54:36Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5621394 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Ева Скендеровска | портрет = | опис = | рх = | роден-дата = {{роден на |15|март|1990}} | роден-место = {{роден во |Скопје}} | националност = [[Македонец]] | познат = по улогите во: <br>[[Ах, љубов моја (филм) |Ах, љубов моја]]<br>[[Македонски народни приказни]] | занимање = глумец }} '''Ева Скендеровска''' (р. {{родена на|15|март|1990}}, {{родена во|Скопје}}) - [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска глумица. Вработена е во [[Театар Комедија]]. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2010 || [[Пилот]] ТВ-филм || |- | 2010-2014 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија) |Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2011 || [[Турни ме да Кинисам (серија) |Турни ме да Кинисам]] ТВ-серија || Соња |- | 2015 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Тања |- | 2017 || [[Човекот кој не беше таму]] ТВ-филм || |- | 2017 || [[Ах, љубов моја (филм) |Ах, љубов моја]] ТВ-серија || Нини |- | 2018 || [[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]] ТВ-серија || Планинарка 2 |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Патничка во такси |- | 2026 || [[Лефти и Рајти си најдоа дом]] ТВ-филм || Мими |} == Надворешни врски == * {{IMDb name|8359218}} 9hw4cwwvhrzh7hts9hf77tkf9be38a1 0 1289345 5621364 5620853 2026-08-28T20:26:52Z Bjankuloski06 332 /* Османлиска власт */ Правописна исправка, replaced: Румелискиот вилает → Румелискиот Вилает (2) 5621364 wikitext text/x-wiki Многу важни настани од [[Македонци|македонската]] и [[балкан]]ската [[историја]] се случиле во Битола. Градот е граден, доградуван, рушен и повторно граден и надградуван уште од неговото прво населување во доцното [[бронзено доба]]. Потоа во [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]], па [[Римско Царство|Римското Царство]], сѐ до [[Византија|византиското]] време имал статус на град со висок степен на цивилизација. Традиционално силниот трговски центар, е познат и како град на конзулите поради тоа што во еден период за време на [[Отоманското Царство]], Битола имала дури дваесет [[конзулат]]и од разни [[Европа|европски]] земји. Во истиот период, градот имал многу школи, меѓу другите и воена академија, којашто ја посетувал и славниот турски реформатор [[Кемал Ататурк]]. На крајот на XIX век бил толку силен град, што неговото население непрестајно растело и го надминало бројот на населението на [[Белград]]. Градот бил преполн со [[фабрика|фабрики]] и [[Фотографија|фотографски]] дуќани, а занимливо е и тоа што покрај Сингер, во Битола уште во тоа време постоела фабрика за слатки. Во Битола се снимени првите фотографии и филмови на Балканот, благодарејќи на [[Браќа Манаки|браќата Манаки]]. Првата филмска камера [[Јанаки Манаки|Јанаки]] ја купува од [[Лондон]], производство на компанијата „Charles Urban Trading”, и тоа 300-тиот примерок од серијата ''BIOSCOPE''. Така, со таа фамозна „Камера 300" започнала кинематографијата на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Тоа било златното доба на градот. За жал, за време на [[Балкански војни|Балканските војни]], многу битки биле водени во околината на градот и самиот град, па многу материјални докази изгореле или биле потполно уништени. [[Архитектура]]та можела да се обнови, посебно последните петнаесетина години, а докази за сѐ што се случувало се и прераскажувањата на старите кои добро се сеќаваат. Меѓутоа, денес останале многу организации и фестивали, коишто по долг период, повторно се одржуваат. Еден од нив се одржува секој година од [[29 јули]] до [[2 август]] во Битола, во знак на спомен на [[Илинденското востание]], под името „Културен фестивал Илинденски денови“. == Праисторија == Градот Битола со околината е многу богат со споменици од [[Праисторија|праисторискиот период]]. Двата најзначајни се Велушка Тумба и Тумба Бара, коишто се наоѓаат покрај селото [[Породин]]. Од [[Бакарно доба|бакарното доба]], тука се населува Тумба покрај селото [[Црнобуки]], Шуплевац (покрај селото [[Суводол]]) и Висок Рид (покрај селото [[Букри]]). == Римски период == Градот се наоѓа на римскиот пат [[Вија Егнација]] ''(Via Ignatia)'', каде што е и античкиот град [[Хераклеја Линкестис]]. Во периодот на II век п.н.е. кога Македонија станува [[Римско Царство|римска]] провинција, Хераклеја станува силен економско-политички центар (''Septina Aurelia Heraclea'') со свој постојан римски намесник и римска војска, што сведочи за Битола како центар на вечна моќ, цивилизација, култура и убавина којашто е тука и денес. == Османлиска власт == [[Податотека:Bitola posle mladoturskiot rezim, 1908.pdf|мини|лево|Српски извештај од 5 август 1908, за новата состојба во Битола по воспоставувањето на младотурскиот режим: благосостојба, ред, мир, славење.]] [[Податотека:Bitola old.jpg|мини|десно|Битола во XIX век]] [[Податотека:Ottoman Postcard of Huriet in Monastir.jpg|мини|десно|Прослава во Битола за време на [[Младотурската револуција]] во 1908 година, по повод враќањето на Уставот од страна на султанот [[Абдул Хамид II]]]] Почетокот на турските завојувања на Балканот најавиле и нова ера на живеење. Турските војски во текот на [[1382]]-[[1383]] година по многу тешки и крвави борби и по жестокиот отпор кој го пружило месното население конечно успеале да ја освојат Битола. Според некои легенди многу жесток отпор на турските освојувачи му пружиле и монасите од седумдесетте манастири и цркви кои во тој период постоеле во Битола. Хаџи Евронос беј кој се наоѓал на чело на турската војска револтиран од жестокиот отпор на кој наишол при освојувањето на градот наредил да се урне и битолската тврдина. Ашик-паша Зеде, кој го придружувал Евронос-бег во неговиот поход, во своите извештаи забележал дека турските војски неколкупати ја напаѓале Битола, а калуѓерите, давајќи голем отпор, на крајот на самиот брег на реката [[Драгор]], сите до еден биле масакрирани. Меѓутоа, Турците потполно го зазеле градот дури по смртта на [[Крал Марко|Крали Марко]] во 1395 година, а при тоа заземање во Битола прв влегов Тимурташ-паша со неговата војска.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9</ref> Од овој период всушност започнува и „ориенталното” вообликување на градот што било резултат токму на изградбата на ваквиот тип објекти, но и на ориенталните градителски техники и стилови. Во периодот на XVI - XVII век, период на историски но и културни промени, од страна на турската администрација градот Битола започнува да биде именуван како Манастир или Толи Манастир. Сепак во целиот период на своето постоење името Битола никогаш не било заборавено, туку напротив од страна на христијанското население тоа било во секојдневна употреба. Во средината на XVII век станал и важен културен центар на европска [[Турција]]. Таа е седиште на Битолска нахија во која имало 150 населени места. Градот бил прочуен по неговите многубројни пазари, од кои најмногу бил прочуен пазарот за памук. Познатиот патописец [[Евлија Челебија]], Битола ја посетил во 1662 година и забележал: „''градот има околу 3000 мали и големи куќи на приземје и кат, групирани во 21 маало, чаршија со 900 занаетчиски и трговски дуќани, 40 кафе-чајџилници и гостилници, монументален безистен со железни порти и со 86 дуќани. Во градот имало 70 муслимански храмови, девет медреси, неколку христијански цркви и фтуги јавни згради''“. Самиот град, гледан од далеку, изгледал како да е потонат во зеленило. Во овој период Битола претставува еден од најважните верско-муслимански центри, си Висока верска правна школа, којашто егзистирала низ целиот XVII век. Во истиот век. градот прераснал во значаен административен, стопански и културен центар. Кога во 1689 година поради колерата, Скопје бил запален, повеќето важни функции од него ги презела Битола. Таа развивала трговија, главно со европските центри, [[Виена]], [[Париз]], [[Лондон]] итн.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 9-10</ref> Најзначаен перидо од историскиот и стопанскиот развој на Битола е XIX век, кога во Битола е преместено седиштето на Румелискиот Вилает, и како таков, е рангиран за прв град во европскиот дел на Турција. Според еден документ од овој период, се кажува дека во Битола имало 1.380 дуќани, од кои најголем број биле занаетчиски.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 10</ref> Во 1805 година во Битола живееле околу 15.000 жители. Од стопанските гранки виден напредок доживеало занаетчиството. Во средината на XIX век бројот на занаетчиските дуќани достигнал над 2.000 со околу 140 видови занаети, организирани во 70 еснафски организации. Виден придонес во развојот на Битола дале и дипломатските претставништва, конзулати на повеќе странски држави. Тоа довело Битола да стане „град на конзули” но и арена на странски пропаганди.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> Почнувајќи од 1843 година Третата (Румелиската) армија скоро половина век ќе има седиште во Битола. Покривала територија од [[Босна]] до [[Грција]], од [[Јадранско Море]] до [[Одрински Пашалак|Одринскиот Пашалак]]. Располагала со сите родови војска од тоа време и броела од 15.000 до 20.000 војници, а некогаш и повеќе.<ref name=GradbiBT>{{наведена книга |title=[[Битола – Градби]] |last=Стерјовски |first=Александар |authorlink1=Александар Стерјовски |year=2020 |publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија |location=Битола |isbn=978-608-65122-8-6 |page= 28|url= }}</ref> За нејзини потреби биле изградени [[Црвена касарна|Црвената]] и [[Бела касарна|Белата касарна]], [[Воена гимназија (Битола)|Воената гимназија]] и болница. Со пуштањето на [[железничка линија Солун-Битола|железничката линија Солун-Битола]] (1894), Битола го изгубила посебното значење за војската и седиштето на Третата армија било преместено во [[Солун]].<ref name=GradbiBT/> Во Битола во крајот на XIX и почетокот на XX век имало околу 3000 клавири за што градот го викале и „Градот на Клавирите“. Поради некои поранешни сфаќања клавирот симболизирал богатство, класна поделеност и во 50-тите години на XX век со процесот на национализација на многу од семејствата клавирите им биле одземени.<ref>https://www.babambitola.mk/%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D1%82%D0%B5-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-15/{{Мртва_врска|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во учебната 1899/1900 година во [[Битолска машка гимназија|Битолската машка гимназија]], како учител се вработил еден од основачите на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]], [[Даме Груев]], кој бил задолжен да изведува настава по предметите географија, аритметика, геометрија и цртање. [[Податотека:Monastir Vilayet, Ottoman Empire (1900).png|мини|десно|Битолскиот Вилает во 1900 година]] Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Битола живееле 37.000 жители, од кои 10.000 [[Македонци]], 10.500 [[Турци]], 1.500 [[Албанци|Албанци муслимани]], 2.000 [[Роми]], 7.000 [[Власи]], 5.500 [[Евреи]] и околу 500 останати.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/index.html Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. Софија, 1900.]</ref> [[Податотека:Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола.webm|мини|лево|''Панаѓур пред црквата „Св. Недела“ во Битола'' снимен од [[Браќа Манаки|браќата Манаки]], помеѓу 1905-1912]] Христијанските жители на градот биле разделени во повеќе конфесии. Според статистиката на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година христијанското население на Битола се состоело од 15.252 [[Македонци]], од кои 8.844 егзархисти, 6.300 грчки патријаршисти, 72 српски патријаршисти и 36 протестанти, потоа 100 [[Грци]], 7.200 [[Власи]], 120 [[Албанци]] и 120 [[Роми]]. Во градот имало 10 основни и 3 средни бугарски училишта, 7 основни и 2 средни грчки, 2 основни и 2 средни влашки и 1 основно и 2 средни српски.<ref>D.M.Brancoff. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905, р.166-167.</ref> Битола поради својата местоположба, на крстопатот помеѓу сите најзначајни патни правци (исток, запад, север и југ), уште од најраниот период на турското завладување го добила заслуженото значење при што станала значаен воено-стратешки центар што било само потврдено во 1830 година кога таа станува и политички центар на [[Румелискиот Вилает]]. По распаѓањето на [[тимаро-спахиски систем|тимаро-спахискиот систем]] и интензивираните малтретирања од страна на чифликсајбиите дошло и до нови промени во етничката структура на населението во Битола. Во 1864 година бил формиран [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] со седиште во Битола. На чело на вилаетот стоел [[валија]], со титула [[паша]], кој бил назначуван со султанско ираде. Вилаетот зафаќал територија од околу 32.000 км², простирајќи се на делови од денешните држави: [[Македонија]], [[Албанија]] и [[Грција]]. == Балкански војни == [[Податотека:Paul Leblois Didericks Monastir.jpg|мини|лево|Генерали на [[Антанта]]та во посета на Битола, 1916 г.]] За време на [[Првата балканска војна]] во околината на градот се водела [[Битолска битка|Битолската битка]] во којашто [[Отоманско Царство|отоманската]] војска била победена од страна на српските сили. Градот страдал за време на [[Првата светска војна]] заради близината на [[Солунскиот фронт]]. Во периодот меѓу двете светски војни, Битола станала пограничен град. Ги изгубила гравитациските подрачја спрема [[Грција]] и [[Албанија]]. Сепак, во овој период градот за првпат започнал плански да се гради и тоа според урбанистички планови == Прва светска војна == Дел од операциите на сојузничките војски од средината на септември до средината на ноември 1916 година против бугарските одбранбени позиции во Македонија е и освојувањето на Битола. Напредокот на сојузниците бил бавен и мачен. Сепак, по освојувањето на [[Битка на Кајмакчалан|Кајмакчалан]], Лерин и [[Битка на свиокот на Црна|преминувањето на Црна река]], француските и српските единици конечно се приближиле до Битола.<ref name=ПСВ>{{нмс| title= Освојување на Битола | url=https://www.frontorient14-18.org/mk-mk/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%82/%D0%9E%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B0 | work= Сеќавање на Македонскиот фронт за време на Првата светска војна | publisher= | date= | accessdate=2022-01-30}}</ref> [[File:World War I victims in Bitola, Macedonia.jpg|мини|лево|Цивилни жртви од Првата светска војна во Битола убиени со боен отров, 1917 г.]] На 18 ноември попладне, во бугарската команда во Битола стигнала веста за падот на нивната позиција на котата 1212, која доминирала со регионот на [[Суводол (Битолско)|Суводол]]. Било јасно дека контролата над Битола нема да може да се задржи, и била дадена наредба за повлекување. Од другата страна, сојузниците на југ почнале да слушаат експлозии од правец на Битола, а забележале и огнови. Заклучувајќи, со право, дека бугарската војска ги уништува складовите и се подготвува за повлекување, сојузничкиот штаб наредил гонење на противникот. Последните бугарски и германски војници го напуштиле градот во текот на ноќта меѓу 18 и 19 ноември. По неколку часа безвластие, следното утро, околу 8 часот, една француска коњаничка единица влегла во Битола. Била срдечно пречекана со аплаузи од една толпа граѓани, кои не биле наклонети кон бугарската управа или пак кои верувале (залудно) дека дошол крајот на нивните страдања. Вусшност, нивната дотогашна изложеност на инфлација, глад, епидемии и бомбардирања продолжила и понатаму.<ref name=ПСВ/> [[File:Битола после бомбардирање.jpg|мини|десно|Битола после бомбардирање за време на Првата светска војна.]] Меѓу првите кои влегле тој ден во Битола бил и познатиот француски историчар Жером Каркопино, кој во своите спомени оставил мошне интересни записи за тој настан и за самиот град. Меѓу другото, тој ја дава скицата за урбаниот пејсаж на еден набрзина напуштен град. Истоштените сојузнички војници имале можност да се порадуваат на првиот голем успех и на повторното стапнување во градска средина. Но, таквата атмосфера траела само еден ден. Што се однесува до бугарските единици, иако го напуштиле градот, тие сепак зазеле позиции во неговата околина, особено на Пелистер, од каде можеле да вршат набљудување и артилериски напади. Нивните најистурени позиции биле на само 3-4 километри од градот, а во функција била и авијацијата. Во ноември и декември, српските и француските единици извршиле неколку помали и споредни пешадиски напади на околните ридови, но, без поддршка од тешка артилерија, тие не дале резултати. Останувало Битола допрва да се соочи со хоророт на војната.<ref name=ПСВ/> Во секој случај, до тој момент, освојувањето на градот имало и своја позитивна страна за сојузниците. Битола, како втор град во Македонија, била логистички поврзана со [[Солун]] и со главнината на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничките војски]]. Истовремено, приказната за Битола била користена во западноевропската јавност со цел да се привлече поголемо внимание кон улогата на Македонскиот фронт. Од друга страна, губењето на Битола и јужниот дел на Пелагонија имало негативен ефект врз моралот на бугарската војска. Барем за некое време. До крајот на војната градот бил бомбардиран речиси секој ден.<ref name=ПСВ/> == Втора светска војна == [[Податотека:Stiv Naumov -BT.JPG|алт=Споменик на Стив Наумов во Битола|мини|315x315пкс|Споменик на [[Стефан Наумов-Стив|Стив Наумов]] во Битола]] Битола бил прв град во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] што ја почувствувал Втората светска војна, затоа што бил [[Бомбардирање на Битола (1940)|бомбардиран од италијански авиони]] уште на 5 ноември 1940 година.<ref name="БТ">{{наведена книга |title=Битола |last=Ставрев |first=Петар |authorlink= |year=1999 |publisher=ГП „Пелистер“ Битола |location=Битола |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}}</ref> Биле фрлени 21 бомба, од кои 19 експлодирале. Во бомбардирањето биле убиени 9 луѓе, 21 биле ранети, а била причинета и голема материјална штета.<ref>{{cite news |date=1940-11-06 |title= Непознати страни авиони прелетали су јуче у три маха нашу територију и бомбардовали Битољ |trans-title= |url= https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/11/06#page/0/mode/1up |language= српски |work= Политика |location= Белград |access-date=}}</ref> За време на [[Втората светска војна]], градот најпрво го окупирале Германците, а подоцна Бугарите. Во септември 1944, Бугарија капитулирала и започнала да се повлекува од Југославија и Битола била ослободена од македонските партизани. На [[4 ноември]] [[1944]], [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] победнички влегла во Битола. На 6 февруари 1945 година, во Битола била отворена првата гимназија (првично наречена „Гоце Делчев“, во 1952 година преименувана во [[СОУ „Јосип Броз-Тито“ - Битола|„Јосип Броз Тито“]]) на која се предавало на [[македонски јазик]]. За време на [[НОБ]] од градот и околината од страна на бугарскиот фашистички окупатор биле затворени 606 лица, интернирани 117, депортирани 4 и 8 одведени во заробеништво. 251 лице било осудено од кои 23 на смрт. На боиштата на Југославија погинале 266 лица. 106 лица од Битола и околината биле носители на [[Партизанска споменица 1941]] и 8 биле прогласени за [[народен херој|народни херои]].<ref name=БТ/> == Евреите во Битола == Битола била населена со [[Евреи]], кои избегале од [[Шпанија]] за време на [[Шпанска инквизиција|црквината инквизиција]] на кралицата [[Изабела I Кастиљска|Изабела Кастиљска]]<ref name="Битолските Евреи">{{нмс|title=Битолските Евреи|date=2002|publisher=Ѓорги Димовски - Цолев|accessda26/5/13}}</ref>.Тие Евреи се доселиле во најголем дел на [[Балкан]]от во градовите од поголемо значење и со развиена трговија, меѓу другите и во Битола. Тука го потпомогнале развојот на градот со добри трговски врски. На [[11 март]] [[1943]] година, целокупното еврејско население од Битола (3.011 Евреи) било депортирано во логорот [[Треблинка]] во [[Полска]] од страна на бугарските фашисти. == Наводи == {{наводи}} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Битола]] s5tu9iremutma5ig5h13kear303pzru 0 1290001 5621412 5578894 2026-08-29T00:05:29Z NadyBarbieGirl 63459 5621412 wikitext text/x-wiki {{Музичар |Name=Александра Пријовиќ |Origin= |birth_date=[[22 септември]] [[1995]] година |birth_place=[[Сомбор]], [[Србија]], [[СР Југославија]] |Years_active=2012 - денес |Genre=[[поп-фолк]] |Occupation=пејачка}} '''Александра Живојиновиќ''' (моминско '''Пријовиќ''' ; [[Сомбор]], [[22 септември]] [[1995|1995 година]] ) е [[Србија|српска]] [[поп-фолк]] пејачка која станала популарна во раните [[2010-ти|2010]] -ти благодарение [[Ѕвездите на Гранд|на Ѕвездите на Гранд]] . Три од нејзините песни што ги објавила до 2017 година биле во топ 5 хитови на годината во Србија. Во октомври 2016 година, Александра поставила домашен рекорд во брзината за која видеото достигна милион прегледи на [[YouTube]], благодарение на песната ''Сенке'', која таа бројка ја достигнала за помалку од 24 часа.<ref name="automatski generisano1">[http://tracara.com/aleksandra-prijovic-predstavila-spot-za-novu-pesmu-senke-video/ Aleksandra Prijović spotom za pesmu ‘Senke’ oborila domaći YouTube rekord], Посетено на 31. 10. 2016.</ref> Александра важи за најбараната пејачка [[Голема продукција|на Гранд продукција]], како и една од најпопуларните пејачки во Србија. == Детството == Таа е родена во [[1995|1995 година]] во [[Сомбор]], а израснала во [[Бели Манастир]] во [[Хрватска]] и [[Бачка Топола]]. Моментално живее во [[Белград]] . Уште како мала покажала талент за пеење. Настапувала на училишни настани и друштвени настани. На тринаесет години снимила две песни (''Мајка'' и ''Боли свака твоја реч'') во продуцентската куќа, чиј сопственик бил [[Мица Николиќ|Милорад Миќа Николиќ]].<ref>[http://aleksandraprijovic.webs.com/ Aleksandra Prijović Biografija] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140518012020/http://aleksandraprijovic.webs.com/ |date=2014-05-18 }}, Посетено на 14. 8. 2015.</ref> == Музичка кариера == === 2012—2016: Почетоци === Во Ѕвездите на Гранд во сезоната 2012/13. година го освоила четвртото место, каде како награда ја добиле песната ''Још вечерас плакаћу за тобом''. Истата година го снима дуетот ''Ма пусти понос'' со победникот од таа сезона Амар Јашарспахиќ . Следната година таа постигала голем успех со песната ''За нас касно је'', за што песната беше избрана за еден од најголемите хитови во 2015 година. Во декември 2015 година го сними дуетот ''Шта би'' со [[М.С. Стојан|МС Стојан]] и го претстави спотот за истиот.<ref>[http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 BIĆE OVO VRELA ZIMA MC Stojan i Aleksandra Prijović predstavili duet! (VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160329223932/http://www.alo.rs/mc-stojan-i-aleksandra-prijovic-predstavili-duet-video/25369 |date=2016-03-29 }}, Посетено на 24. 12. 2015.</ref> На крајот на мај 2016 година, ја објавила песната ''Тотална анестезија'', која била голем успех бидејќи достигна 50 милиони прегледи на YouTube. На 25 октомври истата година ја претставила песната ''Сенке'', која за 24 часа била преслушана милион пати на Јутјуб, со што го соборила рекордот на српската музичка сцена.<ref name="automatski generisano1"/> === 2017-: Тестамент === Првиот сингл од албумот Тестамент е истоимената песна со која Пријовиќ започнала да го промовира албумот, објавена [[6 јуни|на 6 јуни]] 2017 година. Песната станала најпопуларна на албумот, покрај сингловите кои Александра ги снимила порано и ги вклучила на албумот. Медиумите тврделе дека овој албум се повеќе Александра потсетува на стилот на фолк ѕвездата [[Светлана Ражнатовиќ-Цеца|Светлана Ражнатовиќ]].<ref>[http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/mnogi-tvrde-da-aleksandra-prijovic-vesto-kopira-cecu-evo-i-dokaza-za-to-foto/kg5tgnh Mnogi tvrde da Aleksandra Prijović vešto kopira Cecu, evo i dokaza za to (FOTO)], Посетено на 14. 8. 2017.</ref> YouTube го забранило гледањето на провокативното садо-мазо видео за песната ''Сепаре'' за под 18 години, чиишто снимки потсетуваат на [[Педесет нијанси - сиво (филм)|50 нијанси на сиво]].<ref>[http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html Aleksandra Prijović samo za 18+ (FOTO, VIDEO)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190622143755/http://mondo.rs/a1028423/Zabava/Muzika/Aleksandra-Prijovic-Separe-spot-zabranjen-na-YouTube-za-mladje-od-18-godina.html |date=2019-06-22 }}, Посетено на 14. 8. 2017.</ref> == Приватен живот == Александра се нашла во центарот на вниманието на јавноста кога ја открила врската со Филип Живојиновиќ, синот на [[Слободан Живојиновиќ|Боба Живојиновиќ]] од првиот брак. Парот се венчал [[21 јуни|на 21 јуни]] [[2018|2018 година]] во [[Белград]] . Тие го добиле синот Александар [[6 февруари|на 6 февруари]] [[2019|2019 година]]. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Александра Пријовиќ]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 4 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 45 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * ''[[Тестамент (албум)|Тестамент]]'' (2017) * ''[[Звук тишине (албум)|Звук тишине]]'' (2022) * ''[[Девет живота]]'' (2023) * ''[[Бол и алкохол ]]'' (2026) === ''Синглови'' === * ''Још вечерас плакачу за тобом'' (2013) * ''Ма пусти понос'' (ft. [[Амар Гиле Јашарспахиќ]], 2013) * ''За нас касно је'' (2014) * ''Шта би'' (ft. [[МС Стојан]], 2015) * ''Тотална анестезија'' (2016) * ''Сенке'' (2016) * ''Успомене'' (2017) * ''Литар вина, литар крви'' (ft. [[Ацо Пејовиќ]], со поддршка на Дејан Петровиќ, 2017) * ''Ко си ти'' (ft. [[Саша Матиќ]], 2018) * ''Непоновљиво'' (2019) * ''Богата сиротиња'' (2019) ==== Видео спотови ==== {| class="wikitable sortable" !Видео-спот ! Година ! Режисер |- | ''За нас касно је'' || 2015 || Г.Шљивиќ |- | ''Шта би'' || 2015 || Андреј Илиќ |- | ''Тотална анестезија'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Сенке'' || 2016 || Андреј Илиќ |- | ''Успомене'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Литар вина, литар крви'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Тестамент'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Следећа'' || 2017 || Fanatic Media |- | ''Тело'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Клизав под'' || 2017 || Visual Infinity |- | ''Сепаре'' || 2017 || Петар Пашиќ |- | ''Место злочина'' || 2017 || Бојан Косовиќ |- | ''Вољена грешко'' || 2017 || Андреј Илиќ |- | ''Ко си ти'' || 2018 || Visual Infinity |- | ''Непоновљиво'' || 2019 || Петар Пашиќ |- | ''[[Богата сиротиња#Спот|Богата сиротиња]]'' (стејџ-перформанс) || 2019 || Fanatic Media{{\}}Grand Production |- | ''Дугујеш ми два живота'' || 2020 || Film danas d.o.o/United media |- | ''Легитимно'' || 2020 || Visual Infinity |- | ''Дођи себи'' || 2021 || Петар Пашиќ |- | ''Звук тишине'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Саботирам'' || 2022 ||Немања Новаковиќ |- | ''Светло'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Јавно место'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Огавно'' || 2022 || Visual Infinity |- | ''Ја сам одлично'' || 2022 || Петар Пашиќ |- | ''Марш'' || 2022 || Немања Новаковиќ |- | ''Кућа страве'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Девет живота'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Плацебо'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Психо'' || 2023 || Андрија Гркиќ |- | ''Први си почео'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Лудница'' || 2023 || Visual Infinity |- | ''Звер'' || 2023 || Петар Пашиќ |- | ''Дам дам дам'' || 2023 ||Андрија Гркиќ |- | ''Све по старом'' || 2023 || Немања Новаковиќ |- | ''Последњи кабаре'' || 2024 || Петар Пашиќ |- | ''Ругоба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Хало'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Кабаба'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Олово'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Гатара'' || 2026|| Visual Infinity |- | ''Мачо мен'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Конобари'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Опа цупа'' || 2026|| Петар Пашиќ |- | ''Време пролази'' || 2026|| Петар Пашиќ |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Родени во 1995 година]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Сомбор]] [[Категорија:Луѓе од Бели Манастир]] 0h26dni5u3wov8cjp3ozql3gt3sjsi8 0 1293682 5621250 5507877 2026-08-28T13:04:32Z Bjankuloski06 332 5621250 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Харалд V |image = King Harald V of Norway (29741494632) (cropped).jpg |caption = Кралот Харалд V во [[Осло]] во 2016 |succession = [[Крал на Норвешка]] |reign = 17 јануари 1991 – денес |cor-type = |coronation = 23 јуни 1991 |predecessor = [[Улав V Норвешки|Улав V]] |suc-type = Наследник |successor = [[Хокон, престолонаследник на Норвешка|Хокон]] |spouse = {{marriage|[[Кралица Соња од Норвешка|Соња Харалдсен]]|29 August 1968}} |issue-link = #Деца |issue = {{ubl | Марта Луиз| Хокон}} |house = [[Глуксбуршка династија|Глуксбург]]<ref>{{cite web|title=The Royal Family|url=http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|access-date=25 October 2014|archive-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110902/http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|url-status=live}}</ref> |father = [[Улав V Норвешки|Олав V, Крал на Норвешка]] |mother = Принцезата Марта од Шведска |birth_date = {{birth date and age|1937|2|21|df=y}} |birth_place = Скаугум, Акершус, Норвешка |signature = Harald V of Norway Signature.svg |religion = Норвешка црква }} '''Харалд V''' (Harald V; {{рн|21|февруари|1937}} – {{пн|28|август|2026}}) — [[крал на Норвешка]]. Престолот го наследил во 1991 година и владеел сè до неговата смрт во 2026 г. По смртта на неговиот дедо [[Хокон VII Норвешки|Хокон VII]] во 1957 година, Харалд станал престолонаследник, а неговиот татко станал крал. Харалд во 1968 година се оженил со [[Кралицата Соња од Норвешка|Соња Харалдсен]], нивната врска првично била контроверзна поради нејзиниот статус како обична жителка. Тие имаат две деца, [[Принцеза Марта Луиз од Норвешка|Марта Луиз]] и [[Хокон, престолонаследник на Норвешка|Хокон]] кој е [[престолонаследник]]. Тој е правнук на кралот [[Едвард VII|Едвард VII од Обединетото Кралство]] и втор братучед на [[Елизабета II]]. == Биографија == [[Податотека:92._Kronprinsesse_Märtha_med_prins_Harald_-_no-nb_digifoto_20160108_00289_bldsa_pk_kgl0027.jpg|мини|Принцот Харалд со неговата мајка принцезата Марта]] Харалд е роден на 21 февруари 1937 година Харалд е роден во кралската резиденција [[Скаугум]] во [[Аскер]] како син на престолонаследникот [[Улав V Норвешки|Улав]] (подоцна крал Улав V) и [[Принцеза Марта од Шведска|Марта од Шведска]], и станал прв принц роден во Норвешка по 1370 година. Тој е трето дете во семејството (има две постари сестри, принцезите Рагнхилд и [[Астрид од Норвешка|Астрид]]). Тој е втор братучед на [[Елизабета II|Елизабета Втора]], кралицата на Велика Британија. Во 1940 година, по германската инвазија кралското семејство ја напуштило Норвешка и живеело во [[Вашингтон]] (дедото на Харалд, Хокон VII и неговиот татко, престолонаследникот Олав, ја поминале војната во [[Лондон]] на чело на влада во егзил). Во 1945 година, принцот се вратил во Норвешка и почнал да студира на Универзитетот во Осло (од 1955 година ) и на воената академија. Во 1960 година се запишал на студии во [[Оксфорд]]. Во 1968 година, се оженил со неблагородничка Соња Харалдсен, и заедно имаат две деца: принцезата Марта Луиз и престолонаследникот Хокон. Како спортист, ја претставувал Норвешка во едрење на Олимписките игри во 1964, 1968 и 1972 година, а подоцна станал покровител на [[Меѓународен едриличарски сојуз|Светското едриличарство]]. Освоил злато на Светските првенства како дел од тимот во 1987 година. Во 1964 година го носел [[Знаме на Норвешка|норвешкото знаме]] на [[Летни олимписки игри 1964|Олимписките игри во Токио]]. За разлика од неговиот татко Олав V, кој стана олимписки шампион во [[Летни олимписки игри 1928|1928 година во Амстердам]], најдобар пласман на Харалд на Олимписките игри бил осмото место. Во 2005 година, како крал (два месеци по операцијата на срцето), заедно со тимот победил на европските натпревари во Шведска на 68-годишна возраст.<ref>[http://www.sb.no/article/20070818/NTBS/2098715440 Sandefjords Blad on the King's performance in the World Championship] {{in lang|no}} Retrieved 10 September 2007. {{Dead link|date=December 2015}}</ref> == Владеење == По смртта на неговиот татко на 17 јануари 1991 година, Харалд автоматски го наследил норвешкиот престол. Тој станал првиот монарх роден во Норвешка по смртта на [[Олаф II од Данска|Олаф IV]] во 1387 година, по цели 604 години. Харалд е шестиот крал на Норвешка што го носи ова име и прв по 855 години. Петте други кралеви кои го носеле името се [[Харалд Ферхер|Харалд]] Ферхер, [[Харалд Грејклоук|Харалд Сивокожиот]], [[Харалд Bluetooth|Харалд Синозабиот]], [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Суровиот]] и [[Харалд Жил]]. На Харалд Синозабиот не му е даден број во [[Список на норвешки монарси|норвешката листа на кралеви]], затоа Харалд е нумериран како ''Харалд V.'' Кралот Харалд донел одлука да го користи кралското мото на неговиот дедо, „Сѐ за Норвешка“. Кралот, исто така, избрал да ја продолжи традицијата на кралското благословување, традиција воведена од неговиот татко и бил осветен заедно со [[Кралицата Соња од Норвешка|кралицата Соња]] во [[Катедралата Нидарос|Нидароската катедрала]] на 23 јуни 1991 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=28733&sek=27278|title=The Consecration of King Harald and Queen Sonja|work=www.kongehuset.no|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228232601/http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=28733&sek=27278|archive-date=28 December 2017|accessdate=2017-12-28}}</ref> Владеењето на кралот Харалд е одбележано со модернизацијата и реформите на норвешкото кралско семејство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nrk.no/norge/_-a-si-at-vi-ikke-er-apne_-er-rett-og-slett-feil-1.12571148|title=– Å si at vi ikke er åpne, er rett og slett feil|last=NRK|work=NRK|access-date=2017-12-29|language=nb-NO}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aftenposten.no/meninger/kommentar/i/paAQW/Stanghelle-Kong-Harald-star-frem-som-mannen-som-forstar-sin-egen-tid|title=Stanghelle: "Kong Harald står frem som mannen som forstår sin egen tid"|work=Aftenposten|access-date=2017-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112459/https://www.aftenposten.no/meninger/kommentar/i/paAQW/Stanghelle-Kong-Harald-star-frem-som-mannen-som-forstar-sin-egen-tid|archive-date=29 December 2017}}</ref> Кралот тесно соработувал со кралицата Соња и престолонаследникот за да се погрижи кралското семејство да биде поотворено за норвешката јавност и норвешките медиуми. Под водство на кралот Харалд и кралицата Соња, биле реновирани Кралската палата и [[Оскаршал]], кои биле отворени за јавноста и туристите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=121732&sek=27262&scope=27248|title=The Royal Palace is open to the public|work=www.royalcourt.no|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112526/http://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=121732&sek=27262&scope=27248|archive-date=29 December 2017|accessdate=2017-12-28}}</ref> Харалд V го предводи Државниот совет во Кралската палата, кој се состанува секој петок. Тој, исто така, одржува неделни состаноци со премиерот и министерот за надворешни работи, прима странски претставници и го отвора парламентот секој октомври. Според норвешкиот устав, кралот ја назначува владата. Норвешка има парламент од 1884 година, што значи дека владата мора да има поддршка од Парламентот. Кралот го назначува лидерот на победничкиот парламентарен блок на функцијата премиер. Кога ситуацијата во Парламентот е нејасна, кралот се потпира на советите на претседателот на Парламентот и актуелниот премиер. Како шеф на норвешката држава, кралот формално ја отвора парламентарната седница секоја есен, одржувајќи говор од престолот за време на секое отворање. Тој често патува низ Норвешка и прави официјални државни посети на други земји, а и прима гости. Во 1994 година, кралот Харалд и престолонаследникот Хокон учествувале во церемонијата на отворање на [[Зимски олимписки игри 1994|Олимписките игри во Лилехамер]]. Кралот ги отвори игрите, а престолонаследникот го запали огнот, оддавајќи им почит и на неговиот татко и на неговиот дедо како олимпијци. Кралот ја претставуваше Норвешка на свеченото отворање на [[Зимски олимписки игри 2006|Олимписките игри во Торино]] и Пекинг. Сепак, тој не бил присутен во [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]], каде наместо него присуствувал престолонаследникот. [[Податотека:Harald_V_of_Norway_and_Mauricio_Macri_March_2018.jpg|алт=|мини| Кралот Харалд V со Маурицио Макри, претседателот на Аргентина во [[Буенос Аирес]], 2018 година]] Во 2003-2004 и 2005 година, кралот бил сериозно болен и бил подложен на операција за лекување од рак и од кардиоваскуларни заболувања (му била извршена [[бајпас операција]]), на 9 јануари 2020 година бил хоспитализиран и извесно време ослободен од кралските должности поради здравствени причини; во сите овие случаи престолонаследникот Хокон дејствувал како регент. До 2012 година, кралот на Норвешка бил, според уставот, формален поглавар на Норвешката црква. Со уставниот амандман од 21 мај 2012 година, кралот повеќе не е формален поглавар, но сепак се бара да биде припадник на евангелско-лутеранската религија. На 8 мај 2018 година, уставниот статус на кралот како [[светост|свет]] бил укинат, но го задржал својот [[суверен имунитет]].<ref>[[Norsk Telegrambyrå|NTB]] 2018.</ref> Во 2015 година, тој стана првиот монарх кој го посетил [[Антарктик]]от, поточно норвешката зависна територија [[Земја на Кралицата Мод|Земјата на кралицата Мод]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.thelocal.no/20150210/king-harald-to-see-antarctic-coast-that-bears-his-name|title=King Harald visits Antarctic namesake|date=11 February 2015|work=[[The Local]]|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215122659/http://www.thelocal.no/20150210/king-harald-to-see-antarctic-coast-that-bears-his-name|archive-date=15 February 2015}}</ref> Во 2016 година, кралот Харалд V се натпреварувал со тим на Светското првенство во едрење на [[Онтарио (езеро)|езерото Онтарио]] крај [[Торонто]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://royalcentral.co.uk/europe/norway/king-harald-of-norway-in-canada-to-participate-in-sailing-world-championships-67966|title=King Harald of Norway in Canada to participate in sailing World Championships – Royal Central|work=royalcentral.co.uk|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529075600/http://royalcentral.co.uk/europe/norway/king-harald-of-norway-in-canada-to-participate-in-sailing-world-championships-67966|archive-date=29 May 2017|accessdate=2017-05-30}}</ref> каде завршил на второ место во категоријата класична флота.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static1.squarespace.com/static/571945b537013bf7bb9e6f17/t/57d1c2b2d482e9f1f108273b/1473364658906/cc-2016-na-results.pdf|title=North American Eight Metre Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808075004/https://static1.squarespace.com/static/571945b537013bf7bb9e6f17/t/57d1c2b2d482e9f1f108273b/1473364658906/cc-2016-na-results.pdf|archive-date=8 August 2017}}</ref> Тој од канадската национална пошта бил наречен „Кралот морнар“ затоа што спиел на неговата јахта „Сира“.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.nationalpost.com/news/canada/norways-sailor-king-why-harald-v-has-been-sleeping-on-a-yacht-moored-on-torontos-waterfront|title=Norway's sailor king: Why Harald V has been sleeping on a yacht moored on Toronto's waterfront|work=National Post|access-date=2017-05-30|language=en}}</ref> Кога кралот и кралицата наполнија 80 години во 2017 година, кралот одлучи да ги отвори за јавноста поранешните кралски штали како подарок за неговата сопруга. Тоа е првата институција во сопственост на кралското семејство која е постојано отворена за јавноста.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=156408&sek=27262|title=The Art Stable is open|work=www.royalcourt.no|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112434/https://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=156408&sek=27262|archive-date=29 December 2017|accessdate=2017-12-28}}</ref> Кралот Харалд бил прогласен за личност на годината од норвешкиот весник Верденс Ганг во 2017 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/P3jpp0/kongebiograf-kong-harald-blir-mer-populaer-jo-eldre-han-blir|title=Kongebiograf: Kong Harald blir mer populær jo eldre han blir|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221114959/https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/P3jpp0/kongebiograf-kong-harald-blir-mer-populaer-jo-eldre-han-blir|archive-date=21 February 2018|language=no}}</ref> На 17 јануари 2021 година, кралот Харалд прослави 30 години на престолот на [[Норвешка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalcourt.no/fotoalbum.html?tid=186253&sek=28410&kategori=112482|title=King and Queen for 30 years|accessdate=2022-03-04|archive-date=2021-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701004102/https://www.royalcourt.no/fotoalbum.html?tid=186253&sek=28410&kategori=112482|url-status=dead}}</ref> == Титули и грбови == === Титули === * 21 февруари 1937 година - 21 септември 1957 година: ''Неговото кралско височество'' принцот Харалд од Норвешка * 21 септември 1957 година - 17 јануари 1991 година: ''Неговото кралско височество'' престолонаследникот на Норвешка * Од 17 јануари 1991 година: ''Неговото Височество'' Кралот на Норвешка === Грбови === <gallery> Податотека:Royal CoA of Norway.svg|Кралски грб Податотека:Kongeflagg.svg|Кралски стандард Податотека:Royal Monogram of King Harald V of Norway.svg|Кралски монограм </gallery> == Почести и медали == Кралот е генерал со четири ѕвезди, адмирал и формален врховен командант на норвешките вооружени сили. Пешадискиот баталјон „Гардата на Неговото Кралско Височество“ се смета за телохранители на кралот и кралското семејство. Тие ги чуваат кралските резиденции, како и [[Кралската палата, Осло|Кралската палата]], резиденцијата на престолонаследникот во [[Скаугум]] и [[Кралски мавзолеј (Норвешка)|Кралскиот мавзолеј]] во [[Тврдината Акершус|Акершускиот замок]].<center> [[File:St_Olavs_Orden_storkors_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Den_kongelige_norske_fortjenstorden_storkors_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:St._Olavs_Orden_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Forsvarsmedaljen_med_laurbærgren_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Kongehusets_100-årsmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Haakon_VIIs_minnemedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Haakon_VIIs_jubileumsmedalje_1905-1955_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Haakon_VIIs_100-årsmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Olav_Vs_minnemedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Olav_Vs_jubileumsmedalje_1957-1982_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Olav_Vs_100-årsmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Forsvarsmedaljen_med_3_stjerner_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Vernedyktighetsmedaljen_Hæren_med_3_stjerner.svg|100x100пкс]] [[File:Krigsdeltagerforbundets_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Norges_Røde_Kors_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Norske_reserveoffiserers_forbunds_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Sjømilitære_Samfunds_fortjenstmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Norges_skytterforbunds_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Oslo_militære_samfunds_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] </center> * == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{C-SPAN|haraldv}} * [http://www.royalcourt.no/ Официјална веб-страница на норвешкото кралско семејство] * [http://www.kongehuset.no/seksjon.html?tid=28730&sek=27271 Официјална веб-страница на норвешкото кралско семејство: биографија на кралот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210414065416/https://www.kongehuset.no/seksjon.html?tid=28730&sek=27271 |date=2021-04-14 }} * [https://web.archive.org/web/20051103020751/http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html Резиме биографија на кралот] * [https://web.archive.org/web/20090211070656/http://www.aftenposten.no/english/local/article2741143.ece Ројалс] - Редовно ажурирано известување за норвешкото кралско семејство ( ''Aftenposten'' ) * [http://www.kongehuset.no/c28559/artikkel/vis.html?tid=28662 Кралскиот норвешки ред на Свети Олав] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120207104456/http://www.kongehuset.no/c28559/artikkel/vis.html?tid=28662 |date=2012-02-07 }} * [https://web.archive.org/web/20151214082116/http://www.saintolav.com/ Кралскиот норвешки ред на Свети Олав - Н.М. Кралот Харалд V, Големиот мајстор на Редот] * (in Norwegian) [https://web.archive.org/web/20070824144518/http://www.holmenkollen-worldcup.no/index.aspx?Article=92639 Објава за доделувањето на медалот Холменколен од страна на кралот Харалд V и кралицата Соња] – пристапено на 18 март 2007 г. * (in Norwegian) [http://www.garden.no Неговото височество Животна стража на кралот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060212204622/http://www.garden.no/ |date=2006-02-12 }} * King Harald V of Norway * Crown Prince Harald {{Почетна кутија}}{{S-hou|Глуксбуршка Династија|21 Февруари|1937|Living}} {{S-reg}} {{s-bef|before=[[Олав V Норвешки|Олав V]]}} {{s-ttl|title=Крал на Норвешка|years=1991–денес}} {{s-inc|heir=Хокон|heir-type=Престолонаследник}} {{s-roy|no}} {{s-bef|before=[[Олав V Норвешки|Олав]]}} {{s-ttl|title=Престолонаследник на Норвешка|years=1957–1991}} {{s-aft|after=Хокон}} {{s-end}} [[Категорија:Норвешки монарси]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од посебна класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Протестантски монарси]] 2163rip8fej30ejo11cje6e23kyr7r5 5621254 5621250 2026-08-28T13:06:32Z Bjankuloski06 332 5621254 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Харалд V |image = King Harald V of Norway (29741494632) (cropped).jpg |caption = Кралот Харалд V во [[Осло]] во 2016 |succession = [[Крал на Норвешка]] |reign = 17 јануари 1991 – 20 јули 2026 |cor-type = |coronation = 23 јуни 1991 |predecessor = [[Улав V Норвешки|Улав V]] |suc-type = Наследник |successor = [[Хокон VIII]] |spouse = {{marriage|[[Кралица Соња од Норвешка|Соња Харалдсен]]|29 August 1968}} |issue-link = #Деца |issue = {{ubl | Марта Луиз| Хокон}} |house = [[Гликсбурговци]]<ref>{{cite web|title=The Royal Family|url=http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|access-date=25 October 2014|archive-date=3 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110902/http://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=28435&sek=27259|url-status=live}}</ref> |father = [[Улав V Норвешки|Олав V, Крал на Норвешка]] |mother = Принцезата Марта од Шведска |birth_date = {{birth date and age|1937|2|21|df=y}} |birth_place = Скаугум, Акершус, Норвешка |signature = Harald V of Norway Signature.svg |religion = Норвешка црква }} '''Харалд V''' (Harald V; {{рн|21|февруари|1937}} – {{пн|28|август|2026}}) — [[крал на Норвешка]]. Престолот го наследил во 1991 година и владеел сè до неговата смрт во 2026 г. По смртта на неговиот дедо [[Хокон VII Норвешки|Хокон VII]] во 1957 година, Харалд станал престолонаследник, а неговиот татко станал крал. Харалд во 1968 година се оженил со [[Кралицата Соња од Норвешка|Соња Харалдсен]], нивната врска првично била контроверзна поради нејзиниот статус како обична жителка. Тие имаат две деца, [[Принцеза Марта Луиз од Норвешка|Марта Луиз]] и денешниот крал [[Хокон VIII]]. Тој е правнук на кралот [[Едвард VII|Едвард VII од Обединетото Кралство]] и втор братучед на [[Елизабета II]]. == Биографија == [[Податотека:92._Kronprinsesse_Märtha_med_prins_Harald_-_no-nb_digifoto_20160108_00289_bldsa_pk_kgl0027.jpg|мини|Принцот Харалд со неговата мајка принцезата Марта]] Харалд е роден на 21 февруари 1937 година Харалд е роден во кралската резиденција [[Скаугум]] во [[Аскер]] како син на престолонаследникот [[Улав V Норвешки|Улав]] (подоцна крал Улав V) и [[Принцеза Марта од Шведска|Марта од Шведска]], и станал прв принц роден во Норвешка по 1370 година. Тој е трето дете во семејството (има две постари сестри, принцезите Рагнхилд и [[Астрид од Норвешка|Астрид]]). Тој е втор братучед на [[Елизабета II|Елизабета Втора]], кралицата на Велика Британија. Во 1940 година, по германската инвазија кралското семејство ја напуштило Норвешка и живеело во [[Вашингтон]] (дедото на Харалд, Хокон VII и неговиот татко, престолонаследникот Олав, ја поминале војната во [[Лондон]] на чело на влада во егзил). Во 1945 година, принцот се вратил во Норвешка и почнал да студира на Универзитетот во Осло (од 1955 година ) и на воената академија. Во 1960 година се запишал на студии во [[Оксфорд]]. Во 1968 година, се оженил со неблагородничка Соња Харалдсен, и заедно имаат две деца: принцезата Марта Луиз и престолонаследникот Хокон. Како спортист, ја претставувал Норвешка во едрење на Олимписките игри во 1964, 1968 и 1972 година, а подоцна станал покровител на [[Меѓународен едриличарски сојуз|Светското едриличарство]]. Освоил злато на Светските првенства како дел од тимот во 1987 година. Во 1964 година го носел [[Знаме на Норвешка|норвешкото знаме]] на [[Летни олимписки игри 1964|Олимписките игри во Токио]]. За разлика од неговиот татко Олав V, кој стана олимписки шампион во [[Летни олимписки игри 1928|1928 година во Амстердам]], најдобар пласман на Харалд на Олимписките игри бил осмото место. Во 2005 година, како крал (два месеци по операцијата на срцето), заедно со тимот победил на европските натпревари во Шведска на 68-годишна возраст.<ref>[http://www.sb.no/article/20070818/NTBS/2098715440 Sandefjords Blad on the King's performance in the World Championship] {{in lang|no}} Retrieved 10 September 2007. {{Dead link|date=December 2015}}</ref> == Владеење == По смртта на неговиот татко на 17 јануари 1991 година, Харалд автоматски го наследил норвешкиот престол. Тој станал првиот монарх роден во Норвешка по смртта на [[Олаф II од Данска|Олаф IV]] во 1387 година, по цели 604 години. Харалд е шестиот крал на Норвешка што го носи ова име и прв по 855 години. Петте други кралеви кои го носеле името се [[Харалд Ферхер|Харалд]] Ферхер, [[Харалд Грејклоук|Харалд Сивокожиот]], [[Харалд Bluetooth|Харалд Синозабиот]], [[Харалд III (Норвешка)|Харалд Суровиот]] и [[Харалд Жил]]. На Харалд Синозабиот не му е даден број во [[Список на норвешки монарси|норвешката листа на кралеви]], затоа Харалд е нумериран како ''Харалд V.'' Кралот Харалд донел одлука да го користи кралското мото на неговиот дедо, „Сѐ за Норвешка“. Кралот, исто така, избрал да ја продолжи традицијата на кралското благословување, традиција воведена од неговиот татко и бил осветен заедно со [[Кралицата Соња од Норвешка|кралицата Соња]] во [[Катедралата Нидарос|Нидароската катедрала]] на 23 јуни 1991 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=28733&sek=27278|title=The Consecration of King Harald and Queen Sonja|work=www.kongehuset.no|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228232601/http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=28733&sek=27278|archive-date=28 December 2017|accessdate=2017-12-28}}</ref> Владеењето на кралот Харалд е одбележано со модернизацијата и реформите на норвешкото кралско семејство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nrk.no/norge/_-a-si-at-vi-ikke-er-apne_-er-rett-og-slett-feil-1.12571148|title=– Å si at vi ikke er åpne, er rett og slett feil|last=NRK|work=NRK|access-date=2017-12-29|language=nb-NO}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.aftenposten.no/meninger/kommentar/i/paAQW/Stanghelle-Kong-Harald-star-frem-som-mannen-som-forstar-sin-egen-tid|title=Stanghelle: "Kong Harald står frem som mannen som forstår sin egen tid"|work=Aftenposten|access-date=2017-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112459/https://www.aftenposten.no/meninger/kommentar/i/paAQW/Stanghelle-Kong-Harald-star-frem-som-mannen-som-forstar-sin-egen-tid|archive-date=29 December 2017}}</ref> Кралот тесно соработувал со кралицата Соња и престолонаследникот за да се погрижи кралското семејство да биде поотворено за норвешката јавност и норвешките медиуми. Под водство на кралот Харалд и кралицата Соња, биле реновирани Кралската палата и [[Оскаршал]], кои биле отворени за јавноста и туристите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=121732&sek=27262&scope=27248|title=The Royal Palace is open to the public|work=www.royalcourt.no|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112526/http://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=121732&sek=27262&scope=27248|archive-date=29 December 2017|accessdate=2017-12-28}}</ref> Харалд V го предводи Државниот совет во Кралската палата, кој се состанува секој петок. Тој, исто така, одржува неделни состаноци со премиерот и министерот за надворешни работи, прима странски претставници и го отвора парламентот секој октомври. Според норвешкиот устав, кралот ја назначува владата. Норвешка има парламент од 1884 година, што значи дека владата мора да има поддршка од Парламентот. Кралот го назначува лидерот на победничкиот парламентарен блок на функцијата премиер. Кога ситуацијата во Парламентот е нејасна, кралот се потпира на советите на претседателот на Парламентот и актуелниот премиер. Како шеф на норвешката држава, кралот формално ја отвора парламентарната седница секоја есен, одржувајќи говор од престолот за време на секое отворање. Тој често патува низ Норвешка и прави официјални државни посети на други земји, а и прима гости. Во 1994 година, кралот Харалд и престолонаследникот Хокон учествувале во церемонијата на отворање на [[Зимски олимписки игри 1994|Олимписките игри во Лилехамер]]. Кралот ги отвори игрите, а престолонаследникот го запали огнот, оддавајќи им почит и на неговиот татко и на неговиот дедо како олимпијци. Кралот ја претставуваше Норвешка на свеченото отворање на [[Зимски олимписки игри 2006|Олимписките игри во Торино]] и Пекинг. Сепак, тој не бил присутен во [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]], каде наместо него присуствувал престолонаследникот. [[Податотека:Harald_V_of_Norway_and_Mauricio_Macri_March_2018.jpg|алт=|мини| Кралот Харалд V со Маурицио Макри, претседателот на Аргентина во [[Буенос Аирес]], 2018 година]] Во 2003-2004 и 2005 година, кралот бил сериозно болен и бил подложен на операција за лекување од рак и од кардиоваскуларни заболувања (му била извршена [[бајпас операција]]), на 9 јануари 2020 година бил хоспитализиран и извесно време ослободен од кралските должности поради здравствени причини; во сите овие случаи престолонаследникот Хокон дејствувал како регент. До 2012 година, кралот на Норвешка бил, според уставот, формален поглавар на Норвешката црква. Со уставниот амандман од 21 мај 2012 година, кралот повеќе не е формален поглавар, но сепак се бара да биде припадник на евангелско-лутеранската религија. На 8 мај 2018 година, уставниот статус на кралот како [[светост|свет]] бил укинат, но го задржал својот [[суверен имунитет]].<ref>[[Norsk Telegrambyrå|NTB]] 2018.</ref> Во 2015 година, тој стана првиот монарх кој го посетил [[Антарктик]]от, поточно норвешката зависна територија [[Земја на Кралицата Мод|Земјата на кралицата Мод]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.thelocal.no/20150210/king-harald-to-see-antarctic-coast-that-bears-his-name|title=King Harald visits Antarctic namesake|date=11 February 2015|work=[[The Local]]|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215122659/http://www.thelocal.no/20150210/king-harald-to-see-antarctic-coast-that-bears-his-name|archive-date=15 February 2015}}</ref> Во 2016 година, кралот Харалд V се натпреварувал со тим на Светското првенство во едрење на [[Онтарио (езеро)|езерото Онтарио]] крај [[Торонто]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://royalcentral.co.uk/europe/norway/king-harald-of-norway-in-canada-to-participate-in-sailing-world-championships-67966|title=King Harald of Norway in Canada to participate in sailing World Championships – Royal Central|work=royalcentral.co.uk|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529075600/http://royalcentral.co.uk/europe/norway/king-harald-of-norway-in-canada-to-participate-in-sailing-world-championships-67966|archive-date=29 May 2017|accessdate=2017-05-30}}</ref> каде завршил на второ место во категоријата класична флота.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static1.squarespace.com/static/571945b537013bf7bb9e6f17/t/57d1c2b2d482e9f1f108273b/1473364658906/cc-2016-na-results.pdf|title=North American Eight Metre Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808075004/https://static1.squarespace.com/static/571945b537013bf7bb9e6f17/t/57d1c2b2d482e9f1f108273b/1473364658906/cc-2016-na-results.pdf|archive-date=8 August 2017}}</ref> Тој од канадската национална пошта бил наречен „Кралот морнар“ затоа што спиел на неговата јахта „Сира“.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.nationalpost.com/news/canada/norways-sailor-king-why-harald-v-has-been-sleeping-on-a-yacht-moored-on-torontos-waterfront|title=Norway's sailor king: Why Harald V has been sleeping on a yacht moored on Toronto's waterfront|work=National Post|access-date=2017-05-30|language=en}}</ref> Кога кралот и кралицата наполнија 80 години во 2017 година, кралот одлучи да ги отвори за јавноста поранешните кралски штали како подарок за неговата сопруга. Тоа е првата институција во сопственост на кралското семејство која е постојано отворена за јавноста.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=156408&sek=27262|title=The Art Stable is open|work=www.royalcourt.no|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229112434/https://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=156408&sek=27262|archive-date=29 December 2017|accessdate=2017-12-28}}</ref> Кралот Харалд бил прогласен за личност на годината од норвешкиот весник Верденс Ганг во 2017 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/P3jpp0/kongebiograf-kong-harald-blir-mer-populaer-jo-eldre-han-blir|title=Kongebiograf: Kong Harald blir mer populær jo eldre han blir|access-date=2018-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221114959/https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/P3jpp0/kongebiograf-kong-harald-blir-mer-populaer-jo-eldre-han-blir|archive-date=21 February 2018|language=no}}</ref> На 17 јануари 2021 година, кралот Харалд прослави 30 години на престолот на [[Норвешка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalcourt.no/fotoalbum.html?tid=186253&sek=28410&kategori=112482|title=King and Queen for 30 years|accessdate=2022-03-04|archive-date=2021-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701004102/https://www.royalcourt.no/fotoalbum.html?tid=186253&sek=28410&kategori=112482|url-status=dead}}</ref> == Титули и грбови == === Титули === * 21 февруари 1937 година - 21 септември 1957 година: ''Неговото кралско височество'' принцот Харалд од Норвешка * 21 септември 1957 година - 17 јануари 1991 година: ''Неговото кралско височество'' престолонаследникот на Норвешка * Од 17 јануари 1991 година: ''Неговото Височество'' Кралот на Норвешка === Грбови === <gallery> Податотека:Royal CoA of Norway.svg|Кралски грб Податотека:Kongeflagg.svg|Кралски стандард Податотека:Royal Monogram of King Harald V of Norway.svg|Кралски монограм </gallery> == Почести и медали == Кралот е генерал со четири ѕвезди, адмирал и формален врховен командант на норвешките вооружени сили. Пешадискиот баталјон „Гардата на Неговото Кралско Височество“ се смета за телохранители на кралот и кралското семејство. Тие ги чуваат кралските резиденции, како и [[Кралската палата, Осло|Кралската палата]], резиденцијата на престолонаследникот во [[Скаугум]] и [[Кралски мавзолеј (Норвешка)|Кралскиот мавзолеј]] во [[Тврдината Акершус|Акершускиот замок]].<center> [[File:St_Olavs_Orden_storkors_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Den_kongelige_norske_fortjenstorden_storkors_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:St._Olavs_Orden_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Forsvarsmedaljen_med_laurbærgren_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Kongehusets_100-årsmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Haakon_VIIs_minnemedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Haakon_VIIs_jubileumsmedalje_1905-1955_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Haakon_VIIs_100-årsmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Olav_Vs_minnemedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Olav_Vs_jubileumsmedalje_1957-1982_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Olav_Vs_100-årsmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Forsvarsmedaljen_med_3_stjerner_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Vernedyktighetsmedaljen_Hæren_med_3_stjerner.svg|100x100пкс]] [[File:Krigsdeltagerforbundets_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Norges_Røde_Kors_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Norske_reserveoffiserers_forbunds_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Sjømilitære_Samfunds_fortjenstmedalje_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Norges_skytterforbunds_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] [[File:Oslo_militære_samfunds_hederstegn_stripe.svg|100x100пкс]] </center> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * {{C-SPAN|haraldv}} * [http://www.royalcourt.no/ Официјална веб-страница на норвешкото кралско семејство] * [http://www.kongehuset.no/seksjon.html?tid=28730&sek=27271 Официјална веб-страница на норвешкото кралско семејство: биографија на кралот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210414065416/https://www.kongehuset.no/seksjon.html?tid=28730&sek=27271 |date=2021-04-14 }} * [https://web.archive.org/web/20051103020751/http://www.reisenett.no/facts/government/king_harald.html Резиме биографија на кралот] * [https://web.archive.org/web/20090211070656/http://www.aftenposten.no/english/local/article2741143.ece Ројалс] - Редовно ажурирано известување за норвешкото кралско семејство ( ''Aftenposten'' ) * [http://www.kongehuset.no/c28559/artikkel/vis.html?tid=28662 Кралскиот норвешки ред на Свети Олав] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120207104456/http://www.kongehuset.no/c28559/artikkel/vis.html?tid=28662 |date=2012-02-07 }} * [https://web.archive.org/web/20151214082116/http://www.saintolav.com/ Кралскиот норвешки ред на Свети Олав - Н.М. Кралот Харалд V, Големиот мајстор на Редот] * (in Norwegian) [https://web.archive.org/web/20070824144518/http://www.holmenkollen-worldcup.no/index.aspx?Article=92639 Објава за доделувањето на медалот Холменколен од страна на кралот Харалд V и кралицата Соња] – пристапено на 18 март 2007 г. * (in Norwegian) [http://www.garden.no Неговото височество Животна стража на кралот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060212204622/http://www.garden.no/ |date=2006-02-12 }} * King Harald V of Norway * Crown Prince Harald {{Почетна кутија}}{{S-hou|Гликсбурговци|21 Февруари|1937|Living}} {{S-reg}} {{s-bef|before=[[Олав V Норвешки|Олав V]]}} {{s-ttl|title=Крал на Норвешка|years=1991–денес}} {{s-inc|heir=Хокон|heir-type=Престолонаследник}} {{s-roy|no}} {{s-bef|before=[[Олав V Норвешки|Олав]]}} {{s-ttl|title=Престолонаследник на Норвешка|years=1957–1991}} {{s-aft|after=Хокон}} {{s-end}} [[Категорија:Норвешки монарси]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од посебна класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Носители на Големиот крст на Легијата на честа]] [[Категорија:Протестантски монарси]] azvym6csav2fyoemwpzk5rsfhbeswh3 10 1293896 5621260 4749409 2026-08-28T13:17:59Z SpectralWiz 106165 5621260 wikitext text/x-wiki <div class="center"><div>{{Familytree/start}} {{Familytree||||||||ДД||ДД=Динка}} {{Familytree||||||,|-|-|^|-|-|.||}} {{Familytree|||||КИД||||КОД||КИД=[[Киријак Држилович]]<br />(?&nbsp;—&nbsp;1877)|КОД=[[Константин Држилович]]<br />(?&nbsp;—&nbsp;1890)}} {{Familytree||||||||||,|-|^|-|.||}} {{Familytree|||||||||ГД||СД|ГД=[[Ѓорѓи Динков]]<br />(1839&nbsp;—&nbsp;1876)|СД=[[Славка Динкова]]<br />(1848&nbsp;—&nbsp;1869)}} {{Familytree||||||||||!||||}} {{Familytree|||||||||ДД||ДД=[[Димитриос Динкас]]<br />(1876&nbsp;—&nbsp;1874)}} {{Familytree/end}}</div></div> <noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови]]</noinclude> f3tt57bqo76pr5bwj91kej2h731ljjd 0 1295324 5621252 5518327 2026-08-28T13:05:39Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621252 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ganna Chubach.jpg|мини|Хана Чубач во 2017 година]] '''Хана Чубач''' (6 јануари 1941 - 19 февруари 2019) била [[Украина|украински]] поет и почесен уметник на Украина. Од 1971 г. била член на Националниот сојуз на писателите на Украина. == Биографија == Родена е на 6 јануари 1941 година во селото Плоске во областа [[Виничка Област|Виница]] во [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://litgazeta.com.ua/biohrafiya-korotko/chubach-ganna-biografia/|title=Чубач Ганна біографія|last=Elena|date=2020-01-08|work=Litgazeta.com.ua|language=uk|accessdate=2022-01-31}}</ref> По завршувањето на средното и вечерното училиште во 1959 година, таа се преселила со нејзиниот сопруг во [[Киев]], каде што дипломирала на Украинската академија за печатење. Работела како новинарка во повеќе хартиени медиуми од 1970-1980 година. Во овој период, таа ја започнала својата кариера како [[Книжевност за деца|писател на литература за деца]] . Во 2016 година ја добила наградата Лесја Украина. Автор е на шеесетина книги и повеќе од петстотини песни.<ref>[https://umoloda.kyiv.ua/number/0/164/130614 УКРАЇНСЬКА ПОЕТЕСА ГАННА ЧУБАЧ ПОМЕРЛА НА ВІННИЧИНІ] // [[Ukrayina Moloda]] for February 20, 2019</ref> Таа починала на 19 февруари 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chytomo.com/pomerla-poetesa-hanna-chubach/|title=Померла поетеса Ганна Чубач|date=2019-02-20|work=chytomo.com|language=uk|accessdate=2022-01-31}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Антонјук Є. Текст на Хана Чубах // Дивослово.- 1995 година.- Не.7.- С. 43–45. * Писатели на Украина: Прирачник.- Дњепропетровск, 1996 година.- С.329. * Ана Чубах: [биогр. писма.] // Кажи ми за тоа.- 1999 година.- Не.6.- С. 30. * Ана Чубах: [биогр. букви.] // Дивосвит „Виножита“: антологија. l-ry за деца и млади: во 3 т. Т.3.- К., 2005 година.- С. 452. * Кодлюк, Я. Ана Чубах: [биогр. букви.] / И. Кодлук, Г. Одинцова // 120 приказни за писатели.- К., 2006 година.- С. 163–164. * Федоренко, Н. Журавка з подольського жита / Н. Федоренко // Дошк. ветрови.- 1992 година- Не.2-3.- С. 19. * Апанович, Марија Николаевна. Уметничко олицетворение на историозофскиот мит во поетското дело на Ана Чубах: авторска реф. дис. слатка. филол. науката: 10.01.01 / Апанович Марија Миколајвна; Киев. нац. un-t im. Тарас Шевченко.- К., 2013 година.- 20 с. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чубач, Хана}} [[Категорија:Украински писатели]] [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Родени во 1941 година]] ndd5zeyomtn41lxkasw6w4qxq3e4acf 0 1296236 5621267 4997875 2026-08-28T13:38:49Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621267 wikitext text/x-wiki [[Податотека:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|мини|Слободата ги води луѓето - Ежен Делакроа - Слики од музејот Лувр RF 129 - по реставрацијата 2024]] '''Револуционерен бран''' или '''револуционерна декада''' — серија од [[Револуција|револуции]] што се случуваат на различни места во ист временски период. Честопати, претходните револуции и револуционерните бранови се инспирација за новите револуции, или првозапочнатата револуција инспирира други истовремени „партнерски револуции“ со слични цели.<ref>Mark N. Katz, [https://books.google.com/books?id=pLrnRMI2tmgC ''Revolution and Revolutionary Waves''], Palgrave Macmillan (October 1, 1999)</ref><ref>Nader Sohrabi, ''Revolution and Constitutionalism in the Ottoman Empire and Iran'', Cambridge University Press, 2011 [https://books.google.com/books?id=4c0EFd7BfhAC&printsec=frontcover&dq=Revolution+and+Constitutionalism+in+the+Ottoman+Empire+and+Iran&hl=en&sa=X&ei=rz0gT4LpDK_H0AHYt4i3Ag&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=revolutionary%20wave&f=false pp. 74, 83, 87, 90, 94, 96], {{ISBN|0-521-19829-1}}, {{ISBN|978-0-521-19829-5}}</ref> Причините за револуционерните бранови биле предмет на проучување од страна на историчарите и [[Политичка филозофија|политичките филозофи]], меѓу кои и Роберт Розвел Палмер, [[Крејн Бринтон]], [[Хана Арент]], [[Ерик Хофер]] и Жак Гаудешо.<ref>Colin J. Beck, Dissertation submitted to Stanford University Department of Sociology graduate Ph.D program, March 2009, "Ideological roots of waves of revolution, " ProQuest, 2009, [https://books.google.com/books?id=qxRNGu8Pf1wC&printsec=frontcover&dq=Ideological+roots+of+waves+of+revolution&hl=en&sa=X&ei=K0cgT_vxFYO90AHt5KAG&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Ideological%20roots%20of%20waves%20of%20revolution&f=false pp. 1-5]{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, {{ISBN|1-109-07655-X}}, 9781109076554.</ref> [[Марксизам|Марксистите]] на револуционерните бранови гледаат како доказ дека можна е [[светска револуција]]. Немарксистичките писатели и активисти, како Џастин Раимондо и Мајкл Линд, го користеле терминот „револуционерен бран“ за да ги опишат одделните револуции што се случуваат во краток временски период.<ref>[[Justin Raimondo]], [http://original.antiwar.com/justin/2011/01/27/the-revolutionary-wave/ «The Revolutionary Wave: Tunisia, Egypt, Yemen — is the West next?»], [[Antiwar.com]], January 28, 2011 — «The revolutionary wave now sweeping the world will not exempt America, in spite of the myth of 'American exceptionalism.'».</ref><ref name="Lind"> Michael Lind, ''Vietnam, the Necessary War: A Reinterpretation of America’s Most Disastrous Military Conflict'', Simon and Schuster, 2002 [https://books.google.com/books?id=zvg1lr79qcEC&pg=PA37&dq=revolutionary+wave&hl=en&ei=5i5nTdOnPIG8lQe1oYD_AQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDwQ6AEwBA#v=onepage&q=revolutionary%20wave&f=false p 37] {{ISBN|0-684-87027-4}}, {{ISBN|978-0-684-87027-4}} — «The revolutionary wave effect produced by the fall of Saigon in 1975 was far more significant than the regional domino effect in Southeast Asia proper. […] Mark N. Katz has identified a 'Marxist-Leninist revolutionary wave' that peaked in the 1960s and 1970s, along with an 'Arab nationalist revolutionary wave' that began with the [1978-1979] Iranian Revolution. Samuel P. Huntington has identified a 'democratic wave' that began with the defeat of the Soviet bloc in the Cold War. […] The Marxist-Leninist revolutionary wave associated with the Vietnam War saw 'affiliate Marxist-Leninist revolutions' come to power outside of Indochina in the Congo (1964, 1968), Benin (1972), Ethiopia and Guinea-Bissau (1974), Madagascar, Cape Verde, Mozambique, and Angola (1975), Afghanistan (1978), and Grenada and Nicaragua (1979).» </ref> == Видови == Марк Н. Кац <ref>Mark N Katz, ''Revolutions and Revolutionary Waves'', St Martin’s Press, 1997, p4</ref> идентификувал шест форми на револуција; * Селска револуција * Градска револуција * Државен удар, на пример, Египет, 1952 година * Револуција одозгора, како што е [[Голем скок напред|Големиот скок напред]] на Мао во 1958 година * Револуција однадвор, какви што се сојузничките инвазии на Италија во 1944 година и [[Трет Рајх|Германија во]] 1945 година. * Револуција со осмоза, на пример, постепена [[исламизација]] на неколку земји. Овие категории не се исклучуваат меѓусебно; [[Руска револуција|Руската револуција од 1917 година]] започнала како градска револуција за соборување на царот, проследена со селска револуција по која следувал [[Болшевици|болшевистичкиот]] [[Октомвриска револуција|пуч]] во ноември. Кац исто така ги класифицирал револуциите на следниов начин: * Централна - земји, обично [[Голема сила|големи сили]], кои играат водечка улога во револуционерниот бран; на пример, [[Советски Сојуз|СССР]], [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]], [[Иран]] од 1979 година.<ref>Mark N Katz, ''Revolutions and Revolutionary Waves'', St Martin’s Press, 1997, p13</ref> * Аспиративни револуции по Централната револуција * Потчинети или марионетски револуции * Ривалски револуции, на пример [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|комунистичка Југославија]] и [[Народна Република Кина|Кина]] по 1969 година Револуциите можат да се поддржуваат меѓусебно воено, како СССР, [[Куба]], [[Ангола]], [[Етиопија]], [[Никарагва]] и други марксистички режими во 1970-тите и 1980-тите.<ref>Mark Katz, ''Revolutions and Revolutionary Waves'', St Martin’s Press, 1997, p 86</ref> Уште една поделба според Кац<ref>Mark N Katz, ''Revolutions and Revolutionary Waves'', St Martin’s Press, 1997, p12</ref> е дека се делат дали се '''против''' ( [[Комунизам|антимонархија]], [[Диктатура|антидиктаторска]], [[антикапитализам|антикапиталистичка]], [[антикомунизам|антикомунистичка]], [[Демократија|антидемократска]]) или '''за''' ([[Монархија|профашистичка]], [[Фашизам|пролиберална]], [[Либерализам|прокомунистичка]], [[Национализам|пронационалистичка]] итн.). Во последните случаи, честопати потребен е преоден период за да се донесе одлука за избраната насока. == Периодизација == Нема консензус за целосна листа на револуционерни бранови. Имено, научниците не се согласуваат за тоа колку треба да бидат слични идеологиите на различните настани за тие да се групираат како дел од единствен револуционерен бран и во кој период може да се смета дека се случил бранот - на пример, Марк Кац за „марксистичко-ленинистичкиот бран“ вели дека траел од 1917 до 1991 година, а „фашистичкиот бран“ од 1922 до 1945 година, но „антикомунистичкиот бран“ го ограничил само на периодот од 1989 до 1991 година.<ref name="katz">[[Mark N. Katz]], «Cycles, waves and diffusion», in: Jack A. Goldstone, ''The Encyclopedia of Political Revolutions'', pp. 126—127</ref> == До 19 век == * Втора реформација (1566–1609), вклучително и востанието во Холандија и Втората и Третата религиозна војна во Франција.<ref name="beck">Colin A. Beck, «The World-Cultural Origins of Revolutionary Waves: Five Centuries of European Contention», ''Social Science History'', vol.35, no.2, pp.167-207</ref> * [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] (1618-1648), вклучувајќи ги калвинистичките востанија и [[Верски војни во Франција|Хугенотските војни]] во Франција. * Атлантските револуции што се случиле кон крајот на 18 век, како: [[Американска револуција|Американската револуција]] (1776), [[Француска револуција|Француската револуција]] (1789), [[Хаитска револуција|Хаитинската револуција]] (1791), [[Батавска револуција|Батавската револуција]] (1795 година) и [[Ирски бунт (1798)|Ирскиот бунт од 1798 година]].<ref name="ceasefire">Laurence Cox and Alf Gunvald Nilson, «[https://ceasefiremagazine.co.uk/revolution/ What Makes a Revolution?]», ''Ceasefire'', 30 September 2014</ref> == 19ти век == * [[Латиноамерикански војни за независност|Латиноамериканските војни за независност]], заедно со различните [[шпанско-американски војни за независност]] од 1810-1826, честопати се смета дека барем делумно се инспирирани од Американската и Француската револуција поради својата [[класичен либерализам|либерална]] идеологија и цели на [[просветителство]]то, и се сметаат како втор дел од Атлантскиот бран.<ref name="ceasefire3">Laurence Cox and Alf Gunvald Nilson, "[https://ceasefiremagazine.co.uk/revolution/ What Makes a Revolution?]", ''Ceasefire'', 30 September 2014</ref> * [[Револуции од 1820 година|Револуциите од 1820]], исто така [[Декебристски бунт|Декебристичкото востание]] од 1825 година во [[Русија]] и [[Грчка војна за независност|Грчката војна за независност]].<ref name="ceasefire3"/><ref name="beck2">Colin A. Beck, "The World-Cultural Origins of Revolutionary Waves: Five Centuries of European Contention", ''Social Science History'', vol.35, no.2, pp.167-207</ref> * [[Револуции од 1830 година|Револуциите од 1830]], како [[Јулска револуција|Јулската револуција]] во [[Франција]] и [[Белгиска револуција|Белгиската револуција]] <ref name="beck2" /> или [[Ноемвриско востание|Ноемвриското востание]] против руското владеење во Полска. * [[Револуции од 1848|Револуциите од 1848 година]] низ Европа, по [[Француската револуција од 1848 година|Февруарската револуција]] во Франција.<ref name="ceasefire3"/><ref name="beck2" /><ref name="katz2">[[Mark N. Katz]], "Cycles, waves and diffusion", in: Jack A. Goldstone, ''The Encyclopedia of Political Revolutions'', pp. 126-127</ref> * Во раните 1850-ти години се случи бунтот Тајпинг во Кина, Големиот бунт во Индија и [[Бунт на Еурека|Еурека бунтот]] во Австралија. * Во 1860-тите, [[Обединување на Италија|италијанското обединување]], [[Германски војни за обединување|Германските војни]] за обединување, [[Шпанската револуција од 1868 година]], [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна во САД]] (понекогаш се нарекува и „[[Втора американска револуција]] “), [[Реставрација на Меиџи|возобнувањето на Меиџи]] во Јапонија и [[Тајпиншко востание|бунтот на Кинескиот Тајпинг]], од 1870-71 година поради пропаѓањето на [[Второ Француско Царство|Втората Француска Империја]] и нејзина замена со [[Трета Француска Република|Француската Трета Република]]. * Закон за кралски титули од 1876 година, по кој се воспоставило царско владеење во Индија; [[Англо-египетска војна|англо-египетската војна]] од 1882 година; основањето на [[Италијанската империја]] во 1882 година; [[Трета англо-бурманска војна|Третата англо-бурманска војна]] од 1885 година; [[Освојување на Африка|трката за Африка]] од 1885 година; и основањето на [[Француска Индокина]] во 1886 година. * [[Голема источна криза|Големата источна криза]], заедно со востанието во [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговина]], [[Априлско востание|Априлското востание]], [[Разловечко востание|Разловечкото востание]] и [[Критски бунт (1878)|Критскиот бунт]].<ref name="beck2" /> == 21ви век == * [[Револуција во боја|Обоените револуции]] - различни поврзани движења кои се развија во неколку општества во [[Постсоветските држави|поранешниот Советски Сојуз]] и на [[Балкански Полуостров|Балканот]] во текот на раните 2000-ти.<ref name="ceasefire3"/> * Револуциите од 2009 - 2014 година, во кои беа забележани револуции или масовни протести во [[Протести во исландската финансиска криза во 2009 година|Исланд]], [[2009 Малгашки политичка криза|Мадагаскар]], [[Движење против штедење во Ирска|Ирска]], [[Ирански протести 2011–12|Иран]], [[Политички протести во Тајланд (2010)|Тајланд]], [[Киргистански нереди 2010|Киргистан]], [[Движење против штедење во Грција|Грција]], [[Јасминова револуција|Тунис]], [[Египетската револуција од 2011 година|Египет]], [[Граѓанска војна во Либија|Либија]], [[Востанието во Бахреин од 2011 година|Бахреин]], [[2011–12 Протести во Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]], [[2011 Омански протести|Оман]], [[Јеменската револуција|Јемен]], [[Бразил]], [[Движење против штедење во Шпанија|Шпанија]], [[2011–13 Чилеански студентски протести|Чиле]] [[2011–12 Политичка криза на Малдивите|Малдиви]], [[Генерален штрајк во Оукленд 2011 година|Калифорнија]], [[Кинески продемократски протести во 2011 година|Кина]], [[Граѓанска војна во Сирија|Сирија]], [[2011 Израелски протести за социјална правда|Израел]], [[Азербејџански протести во 2011 година|Азербејџан]], [[Ерменски протести во 2011 година|Ерменија]], [[Конфликтот на Рожава|Рожава]], [[Шеран|Мексико]], [[Студентски протести во Квебек во 2012 година|Канада]], [[Студентски протести во Обединетото Кралство во 2010 година|ОК]], [[Немири од 2012–2015 година во Романија|Романија]], [[Протести во Турција (2013)|Турција]], [[Каши Руж|Франција]], [[Евромајдан|Украина]], [[Венецуелски протести (2014–сега)|Венецуела]], [[2014 Буркинабе востание|Буркина Фасо]] и [[Движење со чадор|Хонгконг]]. Во овој период се формирало и движењето „ [[Окупирај движење|Окупирај“]] на Запад, автоодбраните во Мексико и имало еколошки протести низ целиот свет. * [[Арапска пролет|Арапската пролет]] - масовни протести, револуции и [[Граѓанска војна|граѓански војни]] во [[Арапски свет|арапскиот свет]]. Настаните започнале кон крајот на 2010 година и преминале во [[Арапска зима|Арапската зима]] во 2014 година. * [[Арапска зима|Арапската зима]] е насилна масовна реакција по [[Арапска пролет|Арапската пролет]], која се одликува со обновен [[авторитаризам]], [[Диктатура|диктатури]] и [[Исламски екстемизам|исламски екстремизам]] на [[Среден Исток|Блискиот Исток]] од 2014 година. * Кон крајот на 2019 - 2020 година имало многу спонтани народни протести во Хонгконг, Каталонија, Либан, Чиле, Алжир, Боливија, Хаити, Ирак, Еквадор, Црна Гора, [[Протести во Србија (2018-20)|Србија]], Бугарија, Индонезија, Албанија, Судан , Обединети Држави, Киргистан, Нигерија, Аргентина, Иран, Куба и движењето [[Жолти елеци]] во различни европски земји. Причините се различни, опфаќајќи се од [[корупција]], штедење, [[изборна измама]], нееднаквост, демократско назадување и повторно воспоставен авторитаризам и тоталитаризам. Централните теми на многу од овие протести биле економска и расна еднаквост и широко распространето незадоволство против економската и политичката елита. == Поврзано == * [[Пролетерски интернационализам]] * [[Домино теорија]] * [[Идеократија]] * [[Политика на моќ]] * [[Бизнис циклус|Економски циклус]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Револуционерни бранови]] [[Категорија:Марксистички поими]] [[Категорија:Револуционерни поими]] 0vrqwkahyfxw5z4mvee46g1of8rj5v3 0 1302265 5621315 4777396 2026-08-28T18:33:44Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621315 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Daddy Long Legs (1955) trailer 1.jpg|мини|Трејлер 1 за „Тато со долги нозе“ (1955)]] '''„Долгоногиот тато“''' ([[англиски]]: ''Daddy Long Legs'') — американски [[филм]] од 1955 година, во [[режија]] на [[Жан Негулеско]] (Jean Negulesco) по [[сценарио]]то на Фиби и Хенри Ефрон. Главните улоги ги толкуваат: [[Фред Астер]] (Fred Astaire), Лесли Керон (Leslie Caron), Тери Мур (Terry Moore), Фред Кларк (Fred Clark) и Телма Рите (Thelma Ritte). Филмот бил номиниран за наградата „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]]“ во шест категории, меѓу кои и оние за најдобра [[Сценографија|сценографија]], најдобра оригинална [[Музика|музика]] (Алфред Њумен) и најдобра оригинална песна ([[Џони Мерсер]]).<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=2&datum=2022-05-15 HRT, Tatine duge noge, američki film (1955.) - Zlatno doba Hollywooda (пристапено на 15.5.2022)]</ref> ==Синопсис== Богатиот [[Американци|Американец]] Џарвис Пендлтон III (го игра Астер) ја запознава веселата 18-годишна Жули Андре (ја игра Керон), штитеничка на еден француски дом за сираци. Тој решава анонимно да ѝ го плати школувањето на еден [[Универзитет|универзитет]] во [[Нова Англија]]. Иако таа постојнао му испраќа писма на својот таинствен добротвор, тој никогаш не ѝ одговара на писмата. Неколку години подоцна, тој ја посетува Жули на факултетот, меѓутоа сè уште не сака да го открие својот идентитет. Наспроти големата разлика во годините, меѓу нив се раѓа [[Љубов|љубов]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1955 година]] [[Категорија:Филмови на Жан Негулеско]] [[Категорија:Филмови со Фред Астер]] [[Категорија:Филмови со Лесли Керон]] [[Категорија:Филмови со Тери Мур]] [[Категорија:Филмови со Фред Кларк]] [[Категорија:Филмови со Телма Рите]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Музички филмови]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Њујорк]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Франција]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Масачусетс]] 7394k38plhk8zyukdkuod4xpo5n3n2v 0 1318868 5621519 5587068 2026-08-29T11:54:50Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621519 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cardano.jpg|мини|Џироламо Кардано]] [[Податотека:Lucas Cranach d. J. 012.jpg|мини|Кранах: Август од Саксонија]] '''Симоне Симони''' (1532, Лука - 1602, [[Краков]]) бил италијански филозоф и лекар. По дипломирањето медицина на [[Падовски универзитет|Универзитетот во Падова]], Симони се преселил во [[Женева]], каде што станал професор по филозофија и се вклучил во контроверзии со Јакоб Шегк. Протеран од градот поради неговите еретички ставови, се преселил во [[Париз]], а потоа во [[Лајпциг]] (каде што бил обвинет за [[Аријанство|аријанизам]] во 1575 година) и [[Хајделберг]] (каде што бил принуден да замине во 1579 година). Во 1581 година, станал дворски лекар на [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|императорот Рудолф II]] во [[Прага]]; имало непотврдени гласини дека преминал во католицизам. Симони се преселил во [[Полска]] за да му стане судски лекар на Стивен Батори. Кога кралот умрел во 1586 година, Симони бил обвинет дека препишал погрешен третман и, по жестока расправа, неговиот ривал Николас Букела бил назначен за личен лекар на новиот крал Сигизмунд III Васа. Симони се преселил во [[Моравија]], каде што го поминал остатокот од својот живот. Симони напишал коментар за ''Де Сенсу'' на [[Аристотел]]. Дал особено јасна формулација на принципот дека лекарите треба да подложат на прелиминарна подготовка во аристотеловата природна филозофија: ''Ubi desinit physicus, ibi medicus incipit'' [Лекарот започнува таму каде што природниот филозоф заминува].<ref>Charles B. Schmitt, 'Aristotle among the physicians', in Andrew Wear et al., eds., ''The Medical renaissance of the sixteenth century'', Cambridge University Press, 1985, p.12</ref> == Работи == * ''Artificiosa curandae pestis metodus'', 1576 година == Наводи == <references responsive="1"></references> == Надворешни врски == * [http://www.eresie.it/it/id633.htm Симони, Симоне (1532-1602)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090103120249/http://www.eresie.it/it/id633.htm |date=2009-01-03 }} во ''Dizionario del pensiero cristiano alternativo'' {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Италијански филозофи]] [[Категорија:Филозофи од 16 век]] [[Категорија:Починати во 1602 година]] [[Категорија:Родени во 1532 година]] 4zcqdbmrm2hm7pv4e1n5eltbuu50htr 0 1322941 5621322 5620673 2026-08-28T18:48:57Z NadyBarbieGirl 63459 5621322 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=мај 2026}}{{Infobox musical artist |name =Рајна |background = solo_singer |image = RaynavRazgrad.jpg |caption = |birth_name = Рајна Кирилова Терзиска |alias = |birth_date = {{роден на|20|септември|1981}} |birth_place ={{роден во|Свети Врач}} |origin = [[Бугарија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]],(фолклор) |years_active = 2001 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Константин]], [[Димана]] |website = }} '''Рајна''' (р. {{родена во|Свети Врач}}, {{роден на|20|септември|1981}}) — [[Поп|поп-фолк]] пејачка од [[Бугарија]]. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Рајна]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 15 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 86 (поп фолк) 97 (фолклорни) |Singles = |1Option = 2 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color =Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * Гасне пламък (2002) * Майко, една си на света (2003) - са Иван Дяков * Агресия (2003) * Добра новина (2004) * Любов по скалата на Рихтер (2005) * Райна (2007) * Майко, една си на света (2007) * Както друга никоя (2008) * Македонско девойче (2011) * Вътре в мен (2012) * Хубава си, моя горо (2014) * Тежко мина младостта (2018) * Една на милион (2019) * Българийо, една (2020) * За моята майка (2022) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Наша е нощта'' || 2001 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Кой'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Гасне пламък'' || 2001 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''По-добре'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Не бях ли'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Люби ме'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Нямам сили'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Нося те в сърцето'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''„Да“ на любовта'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Любов не прося'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Агресия'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Болка от спомени'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Студени'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Ти ме лъжеш най-добре'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хиляди жени'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Загуби всичко'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тежка диагноза'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Как'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре си, но ще се оправиш'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''И това е любов'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Любов по скалата на Рихтер'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Две листа'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Това ми е специалността'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Като летен грип'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''По всяко време'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Думите не стигат'' || 2006 || Петјо Картулев |- | ''Ти си ми всичко'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Ние знаем как'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Цип на устата'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''От един инат'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Глезената, гледаната'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Двама'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''1.90 м.'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Мога и сама'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Ти дали видя'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Големи думи'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Нежна полиция'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси,Јордан Петков |- | ''От утре'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Грешка'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Нещо неморално'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Какъв подарък'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Ще ти говоря за любов'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Жени като теб'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Какво ти мисля'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Мирно'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Пълна промяна'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Merry Christmas'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Ти ли си'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Кажи и, че съм ти сестра'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Лошо момче'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''На кой е колата'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Не ползвам чужди вещи'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Вътре в мен'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Монахини будни няма'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Нищо лично'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Ще кажа да'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Много се лъжеш'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Виновен'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Хвана ли ми'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Ако е да е'' || 2014 || Јордан Петков |- | ''Тук и сега'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Лицемери'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Няколко рокли'' || 2015 || Александар Моллов |- | ''Написано с любов'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Нахално хубава'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''И дори да боли'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Принцеса'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сафари'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Зле те чувам'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Бразилка'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Една на милион'' || 2018 || Георги Нинов,Иван Иванов |- | ''А бях ти казала'' || 2019 || Иван Димитров – Torex |- | ''Ще ти мине'' || 2020 || Иван Димитров – Torex |- | ''Направо ми заспа'' || 2020 || Иван Димитров – Torex |- | ''Мръсните им усти'' || 2022 || Иван Димитров – Torex |- | ''Нова страница'' || 2022 || Иван Димитров – Torex |- | ''Един за друг'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Дива котка'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Туп-туп'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Тихо ти'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Прости ми, мило'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Няма да те пусна'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Скрити номера'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Мохито'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Брутална'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Мило мое'' || 2026 || Иван Димитров – Torex |- | ''TBA'' || 2026 || Иван Димитров – Torex |} === Фолклорни спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Албум !! Режисер |- | '' Вековна земьо '' || 2002 || Майко, една си на света 2/Гасне пламък || Румен Атанасов/Георги Колев |- | '' Заплачи, моя Македонийо '' || 2002 || Майко, една си на света || Румен Атанасов/Георги Колев |- | '' Хоро се вие '' || 2002 || Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Мой роден край '' || 2002 || Майко, една си на света 2 || Георги Колев |- | '' Я кажи ми, облаче ле бяло '' || 2003 || Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Майко, една си на света '' || 2003 || Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Три години '' || 2003 || Майко, една си на света 2/Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Поповото Стойне/Давай ме, мила мамо '' || 2007 || Майко, една си на света 2/Майко, една си на света || |- | '' Кажи, Райне '' || 2007 || Майко, една си на света 2/Майко, една си на света || |- | '' Сватба '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Кога падна над Пирина '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' По друм одам '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Орлови криле '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Послание '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Македонско девойче '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Бела гълабица '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Що ти са очи плакали, Яно '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Славей ми пее '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Сите девойчиня '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Ако среша, нека изгорам '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Димитрия '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Литни ми соколе '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Българийо любима '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Сите пеят '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Не можам душо '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Камен да беше, ќе ми простеше '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Една песен '' || 2011 || – || |- | '' Садила Яна '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Ела се вие '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Спремай се, спремай '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Машала '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Що да сторам '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Заплакала е Стара планина '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Целувай ме, мило либе '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Пилето ми пее '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Чешма шарена '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Сойка птица '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Песен за Сандански '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Жълта дюла, бело грозде '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Македонийо, жална ле майко '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Хубава си, моя горо '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Тежко мина младостта '' || 2015 || Тежко мина младостта || |- | '' Мома оди за вода '' || 2016 || Тежко мина младостта || |- | '' Защо пиеш, приятеле '' || 2016 || Тежко мина младостта || |- | '' Конче си изведох '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Айде, расти, расти '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Дъще моя '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' По друм одам (нова верзија) '' || 2017 || Тежко мина младостта || Радослав Георгиев |- | '' Песен за младостта '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Гледай ме, гледай '' || 2018 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Калино, Калинче '' || 2018 || Тежко мина младостта || |- | '' Елено моме '' || 2018 || Тежко мина младостта || |- | '' Писмо ми пише '' || 2018 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Зайка '' || 2019 || Българийо, една || Петјо Картулев |- | '' Пролетно слънце '' || 2019 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Мъка ме налегна '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Българийо, една '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Рума мома '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Росен, зелен Росен '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Ой ле, Ружо '' || 2020 || Българийо, една || Петјо Картулев |- | '' Елено, керко '' || 2020 || Тежко мина младостта || Иван Димитров – Torex |- | '' Снощи съм, мамо '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Гинка '' || 2021 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Сади Рада '' || 2021 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Черен гарван '' || 2021 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Мома за вода '' || 2021 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Горо ле '' || 2022 || За моята майка/Майко, една си на света 2 || Иван Димитров – Torex |- | '' Тръгнали ми са, тръгнали '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Майчина обич '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Мятало Ленче ябълка '' || 2022 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Майко '' || 2022 || За моята майка/Майко, една си на света 2 || Иван Димитров – Torex |- | '' Понапил ми се Илия '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Хубав е животът '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Обичам, мамо, обичам '' || 2023 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Гайди се чуват '' || 2023 || – || Иван Димитров – Torex |- | ''Мале, старо мале'' || 2023 || – ||Иван Димитров – Torex |- | ''Катерино, кротко пиле'' || 2023 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Научила се Тудора'' || 2023 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Разболял ми се Никола'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Мама сина жени'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Събрали се, мамо'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Млада невеста под върба седи'' || 2024 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Назим ми легна'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''-Три години, майко'' || 2024 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Мъжко чедо'' || 2025 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Мома в зандани'' || 2025 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Искам само да благодаря'' || 2025 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Ой, момче'' || 2025 || – || Радослав Георгиев |- | ''Шар планино'' || 2025 ||– || Георги Нинов |- | ''Пак баба не яла'' || 2025 ||– || Георги Нинов |- | ''Кажи ми, моме Невено'' || 2025 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Йоване, мори Йоване'' || 2026 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Манда майка си тихом думаше'' || 2026 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Ах, да знаеш, майко'' || 2026 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Гано, Ганке'' || 2026||– || Радослав Георгиев |- | ''Мома Елена'' || 2026||– || Георги Нинов |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Когато лъжеш любовта'' || 2002 || |- | ''Сладко излъжи'' || 2002 || |- | ''Питам'' || 2003 || |- | ''Фреш от портокал'' || 2003 || |- | ''Бог ми е свидетел'' || 2003 || |- | ''С аромат на жена'' || 2003 || |- | ''Всичко искам да забравя'' || 2004 || |- | ''Признание'' || 2004 || |- | ''Добра новина'' || 2004 || |- | ''Фантазия'' || 2005 || |- | ''Нямо сърце'' || 2005 || |- | ''По-полека'' || 2006 || |- | ''300 листа любов'' || 2007 || |- | ''На всички обичани преди'' || 2007 || |- | ''Вземи свободата'' || 2008 || |- | ''Има или няма'' || 2008 || |- | ''Дай ми любов'' || 2009 || |- | ''Онези три неща'' || 2013 || Петјо Картулев |} == Наводи == {{наводи}}{{Бугарија-био-никулец}} [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] f8dpxr07g5iz310miqgykbjtyetdm1t 5621323 5621322 2026-08-28T18:49:25Z NadyBarbieGirl 63459 5621323 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=мај 2026}}{{Infobox musical artist |name =Рајна |background = solo_singer |image = RaynavRazgrad.jpg |caption = |birth_name = Рајна Кирилова Терзиска |alias = |birth_date = {{роден на|20|септември|1981}} |birth_place ={{роден во|Свети Врач}} |origin = [[Бугарија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]],(фолклор) |years_active = 2001 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Константин]], [[Димана]] |website = }} '''Рајна''' (р. {{родена во|Свети Врач}}, {{роден на|20|септември|1981}}) — [[Поп|поп-фолк]] пејачка од [[Бугарија]]. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Раина]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 15 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 86 (поп фолк) 97 (фолклорни) |Singles = |1Option = 2 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color =Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * Гасне пламък (2002) * Майко, една си на света (2003) - са Иван Дяков * Агресия (2003) * Добра новина (2004) * Любов по скалата на Рихтер (2005) * Райна (2007) * Майко, една си на света (2007) * Както друга никоя (2008) * Македонско девойче (2011) * Вътре в мен (2012) * Хубава си, моя горо (2014) * Тежко мина младостта (2018) * Една на милион (2019) * Българийо, една (2020) * За моята майка (2022) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Наша е нощта'' || 2001 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Кой'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Гасне пламък'' || 2001 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''По-добре'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Не бях ли'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Люби ме'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Нямам сили'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''Нося те в сърцето'' || 2002 || Румен Атанасов,Георги Колев |- | ''„Да“ на любовта'' || 2002 || Румен Атанасов |- | ''Любов не прося'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Агресия'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Болка от спомени'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Студени'' || 2003 || Румен Атанасов |- | ''Ти ме лъжеш най-добре'' || 2003 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Хиляди жени'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Загуби всичко'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Тежка диагноза'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Как'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Добре си, но ще се оправиш'' || 2004 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''И това е любов'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Любов по скалата на Рихтер'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Две листа'' || 2005 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Това ми е специалността'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Като летен грип'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''По всяко време'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Думите не стигат'' || 2006 || Петјо Картулев |- | ''Ти си ми всичко'' || 2006 || Николај Нанков |- | ''Ние знаем как'' || 2006 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Цип на устата'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''От един инат'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Глезената, гледаната'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Двама'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''1.90 м.'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Мога и сама'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Ти дали видя'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Големи думи'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Нежна полиция'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси,Јордан Петков |- | ''От утре'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Грешка'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Нещо неморално'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Какъв подарък'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Ще ти говоря за любов'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Жени като теб'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Какво ти мисля'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Мирно'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Пълна промяна'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Merry Christmas'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Ти ли си'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Кажи и, че съм ти сестра'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Лошо момче'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''На кой е колата'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Не ползвам чужди вещи'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Вътре в мен'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Монахини будни няма'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Нищо лично'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Ще кажа да'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Много се лъжеш'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Виновен'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Хвана ли ми'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Ако е да е'' || 2014 || Јордан Петков |- | ''Тук и сега'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Лицемери'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Няколко рокли'' || 2015 || Александар Моллов |- | ''Написано с любов'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Нахално хубава'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''И дори да боли'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Принцеса'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Сафари'' || 2017 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Зле те чувам'' || 2018 || Људмил Иларионов – Љуси |- | ''Бразилка'' || 2018 || Ивајло Спасов |- | ''Една на милион'' || 2018 || Георги Нинов,Иван Иванов |- | ''А бях ти казала'' || 2019 || Иван Димитров – Torex |- | ''Ще ти мине'' || 2020 || Иван Димитров – Torex |- | ''Направо ми заспа'' || 2020 || Иван Димитров – Torex |- | ''Мръсните им усти'' || 2022 || Иван Димитров – Torex |- | ''Нова страница'' || 2022 || Иван Димитров – Torex |- | ''Един за друг'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Дива котка'' || 2023 || Иван Димитров – Torex |- | ''Туп-туп'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Тихо ти'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Прости ми, мило'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Няма да те пусна'' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | ''Скрити номера'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Мохито'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Брутална'' || 2025 || Иван Димитров – Torex |- | ''Мило мое'' || 2026 || Иван Димитров – Torex |- | ''TBA'' || 2026 || Иван Димитров – Torex |} === Фолклорни спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Албум !! Режисер |- | '' Вековна земьо '' || 2002 || Майко, една си на света 2/Гасне пламък || Румен Атанасов/Георги Колев |- | '' Заплачи, моя Македонийо '' || 2002 || Майко, една си на света || Румен Атанасов/Георги Колев |- | '' Хоро се вие '' || 2002 || Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Мой роден край '' || 2002 || Майко, една си на света 2 || Георги Колев |- | '' Я кажи ми, облаче ле бяло '' || 2003 || Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Майко, една си на света '' || 2003 || Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Три години '' || 2003 || Майко, една си на света 2/Майко, една си на света || Румен Атанасов |- | '' Поповото Стойне/Давай ме, мила мамо '' || 2007 || Майко, една си на света 2/Майко, една си на света || |- | '' Кажи, Райне '' || 2007 || Майко, една си на света 2/Майко, една си на света || |- | '' Сватба '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Кога падна над Пирина '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' По друм одам '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Орлови криле '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Послание '' || 2007 || Майко, една си на света 2 || |- | '' Македонско девойче '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Бела гълабица '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Що ти са очи плакали, Яно '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Славей ми пее '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Сите девойчиня '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Ако среша, нека изгорам '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Димитрия '' || 2010 || Македонско девойче || |- | '' Литни ми соколе '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Българийо любима '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Сите пеят '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Не можам душо '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Камен да беше, ќе ми простеше '' || 2011 || Македонско девойче || |- | '' Една песен '' || 2011 || – || |- | '' Садила Яна '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Ела се вие '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Спремай се, спремай '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Машала '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Що да сторам '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Заплакала е Стара планина '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Целувай ме, мило либе '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Пилето ми пее '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Чешма шарена '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Сойка птица '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Песен за Сандански '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Жълта дюла, бело грозде '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Македонийо, жална ле майко '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Хубава си, моя горо '' || 2014 || Хубава си, моя горо || |- | '' Тежко мина младостта '' || 2015 || Тежко мина младостта || |- | '' Мома оди за вода '' || 2016 || Тежко мина младостта || |- | '' Защо пиеш, приятеле '' || 2016 || Тежко мина младостта || |- | '' Конче си изведох '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Айде, расти, расти '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Дъще моя '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' По друм одам (нова верзија) '' || 2017 || Тежко мина младостта || Радослав Георгиев |- | '' Песен за младостта '' || 2017 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Гледай ме, гледай '' || 2018 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Калино, Калинче '' || 2018 || Тежко мина младостта || |- | '' Елено моме '' || 2018 || Тежко мина младостта || |- | '' Писмо ми пише '' || 2018 || Тежко мина младостта || Петјо Картулев |- | '' Зайка '' || 2019 || Българийо, една || Петјо Картулев |- | '' Пролетно слънце '' || 2019 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Мъка ме налегна '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Българийо, една '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Рума мома '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Росен, зелен Росен '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Ой ле, Ружо '' || 2020 || Българийо, една || Петјо Картулев |- | '' Елено, керко '' || 2020 || Тежко мина младостта || Иван Димитров – Torex |- | '' Снощи съм, мамо '' || 2020 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Гинка '' || 2021 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Сади Рада '' || 2021 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Черен гарван '' || 2021 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Мома за вода '' || 2021 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Горо ле '' || 2022 || За моята майка/Майко, една си на света 2 || Иван Димитров – Torex |- | '' Тръгнали ми са, тръгнали '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Майчина обич '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Мятало Ленче ябълка '' || 2022 || Българийо, една || Иван Димитров – Torex |- | '' Майко '' || 2022 || За моята майка/Майко, една си на света 2 || Иван Димитров – Torex |- | '' Понапил ми се Илия '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Хубав е животът '' || 2022 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Обичам, мамо, обичам '' || 2023 || За моята майка || Иван Димитров – Torex |- | '' Гайди се чуват '' || 2023 || – || Иван Димитров – Torex |- | ''Мале, старо мале'' || 2023 || – ||Иван Димитров – Torex |- | ''Катерино, кротко пиле'' || 2023 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Научила се Тудора'' || 2023 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Разболял ми се Никола'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Мама сина жени'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Събрали се, мамо'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Млада невеста под върба седи'' || 2024 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Назим ми легна'' || 2024 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''-Три години, майко'' || 2024 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Мъжко чедо'' || 2025 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Мома в зандани'' || 2025 ||– || Иван Димитров – Torex |- | ''Искам само да благодаря'' || 2025 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Ой, момче'' || 2025 || – || Радослав Георгиев |- | ''Шар планино'' || 2025 ||– || Георги Нинов |- | ''Пак баба не яла'' || 2025 ||– || Георги Нинов |- | ''Кажи ми, моме Невено'' || 2025 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Йоване, мори Йоване'' || 2026 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Манда майка си тихом думаше'' || 2026 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Ах, да знаеш, майко'' || 2026 ||– || Радослав Георгиев |- | ''Гано, Ганке'' || 2026||– || Радослав Георгиев |- | ''Мома Елена'' || 2026||– || Георги Нинов |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Когато лъжеш любовта'' || 2002 || |- | ''Сладко излъжи'' || 2002 || |- | ''Питам'' || 2003 || |- | ''Фреш от портокал'' || 2003 || |- | ''Бог ми е свидетел'' || 2003 || |- | ''С аромат на жена'' || 2003 || |- | ''Всичко искам да забравя'' || 2004 || |- | ''Признание'' || 2004 || |- | ''Добра новина'' || 2004 || |- | ''Фантазия'' || 2005 || |- | ''Нямо сърце'' || 2005 || |- | ''По-полека'' || 2006 || |- | ''300 листа любов'' || 2007 || |- | ''На всички обичани преди'' || 2007 || |- | ''Вземи свободата'' || 2008 || |- | ''Има или няма'' || 2008 || |- | ''Дай ми любов'' || 2009 || |- | ''Онези три неща'' || 2013 || Петјо Картулев |} == Наводи == {{наводи}}{{Бугарија-био-никулец}} [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] d0svt7e3wztdbf9x528q2rz6l4zl8d1 0 1339297 5621517 5472540 2026-08-29T11:38:52Z Bjankuloski06 332 5621517 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ѓорѓија Џорџ Атанасоски | image = | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1952|2|18}} | birth_place = {{роден во|Прилеп}}, {{СФРЈ}} | nationality = [[Македонец]] | occupation = стопанственик, политичар | website = {{URL|www.makedonskosonce.com}} }} '''Ѓорѓија Џорџ Атанасоски''' (р. {{роден во|Прилеп}}, {{роден на|18|февруари|1952}}) — [[Македонија|македонски]] стопанственик, политичар и сопственик на [[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] и [[Македонско сонце]], кој живее во [[Флорида]], [[САД]].<ref>{{нмс|title=Ормонд Бич - седиштето на Ѓорѓија Џорџ Атанасоски, дел од Американската убавица | url=http://makedonskosonce.com/16596 | work = | pubsisher = | date = 4.11.2018 | accessdate = 25 декември 2023}}</ref> == Кариера == Ѓорѓија Атанасоски ја напушта [[Југославија]] во [[1970]] година, кога заминува во [[Њујорк]], [[САД]].<ref>{{нмс|title=Вистината за животот и делото на големиот Македонец Ѓорѓија - Џорџ Атанасоски од САД | url=http://makedonskosonce.com/69257 | work= | publisher= | date= 8.1.2024 | accessdate = 10 јануари 2024}}</ref> Атанасоски ја започна својата кариера како Инженер работејќи на Универзитетот во [[Њујорк]]. По пет години престој во [[САД]], Атанасоски во [[1975]] година ја основа "Мајкрофлекс"<ref>{{нмс|title=Конпанијата Мајкрофлекс во Ормонд Биич, сопственост на Јосиф и Џорџ Атанасоски | url=http://www.makedonskosonce.com/69344 | publisher = | date = 18.5.2023 | accessdate = 12 јануари 2024}}</ref> со својот брат Јосиф Атанасоски<ref>{{нмс|title=За бизнисменот Јосиф Атанасоски, брат на Ѓорѓија Џорџ Атанасоски | url=http://makedonskosonce.com/17302 | work= | pubsisher= | date = 17.11.2018 | accessdate = 25 декември 2023}}</ref>, муѓународна корпорација за производство на флексибилни метални производи со седиште во Ормонд Бич, [[Флорида]] и снабдување со широк спектар на индустрии, со клиенти вклучувајќи ја и Наса. Во [[1994]] година во [[Македонија]] го основа првото македонско списание кое излегува еднаш неделно, весник наречен "[[Македонско сонце]]". Во [[2008]] година ја основа и "[[Телевизија Сонце]]" со седиште во [[Скопје]], [[Македонија]].<ref>{{нмс|title=ТВ Сонце - еден од најпопуларните македонски национални медиуми | url=http://www.makedonskosonce.com/69368 | publisher= | date = 31.5.2023 | accessdate = 12 јануари 2024}}</ref> Тој е претседател на политичката партија „[[Македонска алијанса]]“. == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/@makedonskosonce3309 Ѓорѓија Џорџ Атанасоски] на [[YouTube]], Серијал. == Наводи == {{Наводи}} 9jcditasx0dnfkemel29hsk3pj2jha0 10 1345923 5621450 5503448 2026-08-29T05:59:04Z Bjankuloski06 332 5621450 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{sortable|}}} |<span style="display:none;">{{{1|}}}</span> }}{{#if:{{{i|}}} |<nowiki/>'' }}{{#switch:{{{lk|}}} |no|off = fl. |yes|on = [[Floruit|д.]] |abbr |#default = {{Крат|д.|дејствувал — познато е дека бил активен во овој период}} }}{{#if:{{{i|}}} |''<nowiki/> }}{{#if:{{{1|}}} |<span style="white-space:nowrap;">&thinsp;{{{1}}}</span> }}{{#if:{{{2|}}} |&nbsp;– {{Крат|о.|околу}}<span style="white-space:nowrap;">&thinsp;{{{2}}}</span> }}<noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за време]] [[Категорија:Предлошки за кратенки]] </noinclude> em0m9qilf3gfjvte9bxumncmiy8bugj 0 1345969 5621268 5419077 2026-08-28T13:41:24Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621268 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Deutsches Jazzfestival 2013 - Tomasz Stanko New York Quartet - Tomasz Stanko - 02.JPG|мини|Професионална презентација на полски џез музичари – Томаш Станко на Германскиот џез фестивал во 2013 година]] '''Полскиот џез''' има историја која опфаќа периоди на прифаќање и на политичка репресија. == Пред комунизмот (1930–39) == Почетокот на џезот во Полска е тешко да се одреди. Уште во 1930-тите, клубовите во [[Варшава]], [[Краков]], Жешов или [[Познањ]] свиреле џез. Ова се стремело да биде свинг и дел од него бил под влијание на традиционалната класична музика. Американската популарна музика (особено песните од [[Џорџ Гершвин]]) била во голема побарувачка.<ref>[https://culture.pl/en/article/the-early-days-of-polish-jazz Polish culture article]</ref> Еди Роснер се смета за првиот полски џез музичар од поголемо значење. == Сталинистичка репресија (1945–58) == По преземањето од страна на комунистите, џезот првично бил потиснат. Иако постоеле групи како Меломани, џезот бил официјално осуден и забранет од радиото.<ref>[http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=19122 All About Jazz article on Polish jazz]</ref> Музичарите дознале за џезот слушајќи радио пренос на кратки бранови на Џ''ез Час на Гласот на Америка на'' Вилис Конвер или шверцувајќи џез плочи од странство.<ref>[http://www.birkajazz.com/archive/poland.htm Jazz Records in Poland]{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Наскоро полските џез музичари почнале да организираат концерти и првиот официјален џез фестивал се одржал во Сопот во 1956 година. == Либерализација (Надвор од подземјето 1958–67) == По смртта на советскиот лидер [[Јосиф Сталин]], џезот во Полска добил нова слобода. Во 1958 година, [[Дејв Брубек]] ја посетил Полска и џез-сцената на нацијата била под влијание на кул џезот. До шеесеттите, три нишки се појавиле како доминантни; трад џез, „мејнстрим“ и фри џез. Кшиштоф Комеда станал лидер на модерното џез движење кое не го копирал американскиот начин на свирење, туку развил свој „европски“ стил, особено со неговиот албум ''Астигматик''<ref>[[Jazz|European Jazz]]</ref> снимен во декември 1965 година. == Полски џез музичари == * Хана Банасзак (роден 1957) – вокалист * Дарек Олешкевич - басист * Јацек Бенднарек – басист * Марек Близински – гитарист * Крзесимир Дебски –виолинист, пијанист, композитор * Урсзула Дуџиак – пејач * Мациеј Фортуна – трубач * Богдан Холовниа – пијанист ([[Беркли (музички колеџ)|Беркли]] студент) * Јанусз Грзивакз – пијанист * Марчин Јар – тапанар * Славек Јаскулке – пијанист * Казимиез Јонкисз – тапанар * [[Ана-Марија Јопек|Ана Марија Јопек]] – вокалист * Војчек Каролак – Hammond organist, клавијатурист, пијанист (се опишува себеси како „американски џез и R&B музичар, роден по грешка среде Европа“) * Јацек Кочан – тапанар, композитор * Крзизтоф Комеда – композитор, пијанист, филмска музика (поврзана со Роман Полански) * Јанусз Ковалски – тенор саксофонист ([[Беркли (музички колеџ)|Беркли]] студент) * Славомир Кулпович – пијанист, композитор, (под влијание на музиката на Индија и музиката на [[Џон Колтрејн]]) * Андреј Курилевиз – пијанист, трубач, тромбонист, композитор (исто така класична музика) Адам Маковиз – пијанист (во моментов живее во [[Торонто]]) * Марцин Масецки – пијанист ([[Беркли (музички колеџ)|Беркли]] студент) * Дорота Мискијевиз – вокалист * Микал Мискијевиз – тапанар * Лесзек Можџер – пијанист * Јануз Мунијак – саксофонист * Збињиев Намиловски – алт саксофонист * Марек Напиорковски – гитарист * Бартоломиеј Олес – тапанар (слободна импровизација) * Марчин Алес – басист (слободна импровизација) * Влоџимиерс Павлик – [[Награди Греми|Греми]] победник за ''Ноќ во Калисија'' пијанист, композитор * Адам Пјеронцзик – саксофонист * Андрзеј Прзибиелски – трубач * Збигнив Сеиферт – виолинист, саксофонист, (под влијание на музиката на [[Џон Колтрејн|Џон Колтране]]) * Владислав (Аџик) Сендецки - пијанист * Станислав Сојка (Стан Сојка) – вокалист, пијанист, гитарист, текстописец * Томасз Станко – трубач (снимен за ECM) и композитор, поврзан со слободен џез и [[Авангарда|авант-гарде]] * Јарослав Смиетана - гитарист * Адам Таубиц – виолинист (исто така класичен со Berlin Philharmonic) * Андрзеј Трзасковски – пијанист, композитор * Микал Урбанијак – виолинист, саксофонист * Марцин Василевски – пијанист * Јан Птасзин Вроблевски – тенор и баритон саксофонист, композитор, аранжер, (џез диџеј на Polskie Radio Program III) * Ага Зарјан – вокалист (Blue Note Records уметник за снимање) * Андрзеј Зауча – вокалист == Колекцијата Полски џез == Полски џез – серија џез публикации снимени за Полски Снимки „Муза“. Албумите за оваа серија ги објавиле: Микал Урбанијак, Томаш Стањко, Адам Макович, Збигњев Намисловски, Анджеј Курилевич, Војчех Каролак и Јан „Пташин“ Вроблевски. Колекцијата била предводена од Ришард Сиелицки и Анджеј Карпински <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://polskienagrania.com.pl/|title=Polskie Nagrania The Best of Polish Jazz 1964-1990.|date=2025-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130212011430/http://polskienagrania.com.pl/aktualnosci/the_best_of_polish_jazz_1964-1990/}}</ref> Серијата ги вклучува албумите: {| class="wikitable" !Polish Jazz vol. !Изведувач !Албум !Година |- |1 |Варшавски Стомперс |''Њу Орлеанс Стомперс'' |1965 |- |2 |Анджеј Курилевич и полскиот радиски Биг Бенд |''Полски радиски Биг Бенд'' |1965 |- |3 |Полски џез квартет |''Полски џез квартет'' |1965 |- |4 |Анджеј Тжасковски Квинтет |''Анджеј Тжасковски Квинтет'' |1965 |- |5 |Кжиштоф Комеда |''Астигматичен'' |1965 |- |6 |Квартет Збигњев Намисловски |''Збигњев Намисловски'' ''Квартет'' |1966 |- |7 |Џез бенд Регтајм |''Џез бенд Регтајм'' |1966 |- |8 |Џез бенд Бал |''Џез бенд Бал'' |1966 |- |9 |Јануш Забиеглински |''ануш Забиеглински'' ''и свингтет'' |1966 |- |10 |повеќе изведувачи |''Победници на фестивалот „Џез на Одра“'' |1967 |- |11 |Секстетот на Анджеј Трзасковски со Тед Курсон |''сSедечка положба'' |1967 |- |12 |Хагав |''Дали го сакаш Хагав?'' |1967 |- |13 |НОВИ |''Боса Нова'' |1967 |- |14 |Квинтетот Анджеј Курилевич |''Десет + осум'' |1967 |- |15 |Трио Владимир Нахорни |Срце |1968 |- |16 |Олд тајмери ​​со Сенди Браун |''Олд тајмери ​​со Сенди Браун'' |1969 |- |17 |Јержи Милијан |''Базаар'' |1969 |- |18 |Високо општество |''High Society'' |1969 |- |19 |Оркестарот на џез студиото на полското радио |''Оркестарот на џез студиото на полското радио'' |1969 |- |20 |повеќе изведувачи |''Џез Џамбори '69 – Нови лица во полскиот џез'' |1969 |- |21 |Кжиштоф Садовски |Кжиштоф Садовски и неговиот Хамонд |1970 |- |22 |Томаш Станко |''Музика за К'' |1970 |- |23 |Стариот Метрополитен Бенд |''Временска машина'' |1971 |- |24 |Групата на Михал Урбанијак |''Снимање во живо'' |1971 |- |25 |Миечислав Кос |''Реминисценција'' |1971 |- |26 |Парадокс |''Пердув во лет'' |1971 |- |27 |Миечислав Мазур |''Rag Swing Time'' |1971 |- |28 |Биг Бенд Штала |''Ајде да лудуваме'' |1971 |- |29 |<small>Бенд</small><small>овите „High Society“, „Олд Метрополитен Бенд“, „Олд Тајмери“, Сами Свои</small> |''Трибиут на Армстронг'' |1972 |- |30 |Олд Тајмери |''Држи ја линијата'' |1972 |- |31 |Маријана Врублевска |''Звукот на Маријана Вроублевска'' |1972 |- |32 |Само свои |''Циркуз'' |1972 |- |33 |Збигњев Намисловски |''Гроздобер'' |1973 |- |34 |Носачи на џез |''Продолжи!'' |1973 |- |35 |Адам Макович |''Единица'' |1973 |- |36 |Михал Урбанијак |''Соѕвездие во живо'' |1973 |- |37 |All Stars After Hours |''Ноќен'' ''џемсешн во Варшава 1973'' |1973 |- |38 |Џез бенд Бал Оркестар |''Дома'' |1974 |- |39 |Томаш Станко |''ТВЕТ'' |1974 |- |40 |Војчех Каролак и Јан „Пташин“ Врублевски |''Мејнстрим'' |1974 |- |41 |Gold Washboard |''Во живо во Клубот Стодола'' |1974 |- |42 |Чеслав Гладковски и Кшиштоф Зграја |''Алтер Его'' |1974 |- |43 |Адам Макович |''Жив жар'' |1975 |- |44 |Олд Тајмери ​​и Маријана Врублевска |''Средба'' |1975 |- |45 |Заговор на шесте |''Комплет од шест'' |1975 |- |46 |Збигњев Намисловски Квинтет |''Фанки Кујавиак'' |1975 |- |47 |Кшиштоф Садовски и неговата група |''Три илјади поени'' |1975 |- |48 |Екстра топка |''Роденден'' |1976 |- |49 |Лабораторија |''Модерен петобој'' |1976 |- |50 |Чеслав Бартковски |''Drum Dream'' |1976 |- |51 |Дувачки оркестар река Висла |''Забавувач'' |1977 |- |52 |Биг Бенд Катовице |''Музика за моите пријатели'' |1977 |- |53 |Маријана Врублевска |''Чувства'' |1978 |- |54 |Квинтет Јануш Мунијак |''Прашалник'' |1978 |- |55 |Квартет Јан Пташин Врублевски |''Летечка дама'' |1978 |- |56 |Swing Session |''Swing Session'' |1978 |- |57 |Олд тајмери ​​со Вилд Бил Дејвисон |''Олд тајмери ​​со Вилд Бил Дејвисон'' |1979 |- |58 |Лабораторија |''Квазимодо'' |1979 |- |59 |Екстра топка |''Оди напред'' |1979 |- |60 |Џез бенд Бал Оркестар |''Трибјут на Војводата Елингтон'' |1979 |- |61 |Сончев брод |''Следете нè'' |1980 |- |62 |Казимиеж Јонкиш квинтет |''Тири Така'' |1980 |- |63 |Станислав Сојка |''Блублула'' |1981 |- |64 |Кжиштоф Зграја |''Лаокун'' |1981 |- |65 |Ева Бем и Swing Session |''Биди маж'' |1981 |- |66 |Војчех Камински |''Отвориено пијано'' |1982 |- |67 |Само свои |''концертно - Скакулец'' |1982 |- |68 |Дувачки оркестар река Висла |''Old Jazz Road'' |1982 |- |69 |Томаш Станко |''Музика 81'' |1984 |- |70 |Хенрик Роберт Мајевски Секстет |''Продолжение'' |1987 |- |71 |Кажимиеж Јонкиш Топ шест |''Аутсајдер'' |1987 |- |72 |Млади сили |''Млади сили'' |1987 |- |73 |Јарослав Смитана |''Звуци и бои'' |1987 |- |74 |Збигњев Намисловски Квинтет |''Отворено'' |1987 |- |75 |Импровизиран Џез бенд |''вВитално значење'' |1989 |- |76 |Лора Шафран |''Осамен танчер'' |1989 |- |77 |Збигњев Намисловски Квинтет |''Полски џез – Да!'' |2016 |- |78 |Куба Виенцек Трио |''Уште една капка дожд'' <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/gao/9781884446054.article.t091481|title=Więcek, Magdalena|last=Mikina|first=Ewa|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Art Online}}</ref> |2017 |- |79 |Пјотр Вилежол |''Човечки работи'' <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j752200|title=Norsk Jazzforum (ii)|last=Bergh|first=Johs|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Music Online}}</ref> |2018 |- |80 |Јан Пташин Врублевски Секстет |''Комедија. Мојата слатка европска татковина'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://polskienagrania.com.pl/2018/09/28/jan-ptaszyn-wroblewski-sextet-komeda-moja-slodka-europejska-ojczyzna-vol-80-2cd/|title=Jan Ptaszyn Wroblewski Sextet Komeda Moja Slodka Europejska Ojczyzna|accessdate=2025-02-16|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116231322/http://polskienagrania.com.pl/2018/09/28/jan-ptaszyn-wroblewski-sextet-komeda-moja-slodka-europejska-ojczyzna-vol-80-2cd/|url-status=dead}}</ref> |2018 |- |81 |РГГ |''Спомен'' <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3726/978-3-653-05517-7/12|title=From ‘Jazz in Poland’ to ‘Polish Jazz’|publisher=Peter Lang}}</ref> |2019 |- |82 |Куба Виенцек Трио |''Мултитаскинг'' <ref>{{Наведено списание|date=2003|title=Great Jazz Trio|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j176300|journal=Oxford Music Online|publisher=Oxford University Press|isbn=978-1-56159-263-0}}</ref> |2019 |- |83 |Јержи Мачински Џери и Пеликан Систем |''Џери и Пеликан Систем'' <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j100900|title=Cool jazz (jazz)|last=Gridley|first=Mark C.|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Music Online}}</ref> |2019 |- |84 |Кшиштоф Херџин |''Книга на тајните'' <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j789300|title=Herdzin, Krzysztof|last=Cegielski|first=Adam|last2=Kernfeld|first2=Barry|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Music Online}}</ref> |2019 |- |85 |Трио Мачиеј Гољењак |''Орхидеја'' |2020 |- |86 |ЗК Колаборација |''Бавна храна'' |2021 |- |87 |Куба Виенцек Трио и Паулина Пжибиш |''Цвеќенца'' |2021 |- |88 |Михалл Барански |Мазовска мантра <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j752200|title=Norsk Jazzforum (ii)|last=Bergh|first=Johs|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Music Online}}</ref> |2022 |- |89 |Катарина Пјетжко трио |Кревко его <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.j752200|title=Norsk Jazzforum (ii)|last=Bergh|first=Johs|date=2003|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Music Online}}</ref> |2023 |} == Поврзано == * [[Список на полски џез групи]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://culture.pl/en/article/a-foreigners-guide-to-polish-jazz Странец водич за полскиот џез] во Culture.pl [[Категорија:Полска музика]] dq1ieh3490sstmq92e7nv3thioao1f8 10 1346831 5621503 5399036 2026-08-29T09:40:45Z Carshalton 30527 5621503 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Белгија на СП фудбал 2022 | bg = #d4071a | fg = #ffce4a | bordercolor = black | country = Белгија | comp link = Светско првенство во фудбал 2022 | comp = СП 2022 | p1 = [[Тибо Куртоа|Куртоа]] | p2 = [[Тоби Алдервеирелд|Алдервеирелд]] | p3 = [[Артур Теат|Теат]] | p4 = [[Ваут Фас|Фас]] | p5 = [[Јан Вертонген|Вертонген]] | p6 = [[Аксел Витсел|Витсел]] | p7 = [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] | p8 = [[Јури Тилеманс|Тилеманс]] | p9 = [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] | p10 = [[Еден Азар|Е. Азар]]&nbsp;{{Капитен}} | p11 = [[Јаник Караско|Караско]] | p12 = [[Симон Мињоле|Мињоле]] | p13 = [[Коен Кастелс|Кастелс]] | p14 = [[Дрис Мертенс|Мертенс]] | p15 = [[Тома Меније|Меније]] | p16 = [[Торган Азар|Т. Азар]] | p17 = [[Ленадро Тросар|Тросар]] | p18 = [[Амаду Онана|Онана]] | p19 = [[Леандер Дендонкер|Дендонкер]] | p20 = [[Ханс Ванакен|Ванакен]] | p21 = [[Тимоти Кастањ|Кастањ]] | p22 = [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] | p23 = [[Миши Батшуаји|Батшуаји]] | p24 = [[Лоис Опенда|Опенда]] | p25 = [[Жереми Доку|Доку]] | p26 = [[Зено Дебаст|Дебаст]] | coach = [[Роберто Мартинес|Мартинес]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за белгиски фудбал|ФИФА СП 2022]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2022|Белгија]] </noinclude> 0rb0fhrr9arxyxsoo1ax6cm08uwlu3t 10 1349931 5621504 5492310 2026-08-29T09:41:04Z Carshalton 30527 5621504 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Белгија на ЕП фудбал 2024 | bg = #d4071a | fg = #ffce4a | bordercolor = black | country = Белгија | comp link = Европско првенство во фудбал 2024 | comp = ЕП 2024 | p1 = [[Коен Кастелс|Кастелс]] | p2 = [[Зено Дебаст|Дебаст]] | p3 = [[Артур Теат|Теат]] | p4 = [[Ваут Фас|Фас]] | p5 = [[Јан Вертонген|Вертонген]] | p6 = [[Аксел Витсел|Витсел]] | p7 = [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]]&nbsp;{{Капитен}} | p8 = [[Јури Тилеманс|Тилеманс]] | p9 = [[Леандро Тросар|Тросар]] | p10 = [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] | p11 = [[Јаник Караско|Караско]] | p12 = [[Томас Камински|Камински]] | p13 = [[Матц Селс|Селс]] | p14 = [[Доди Лукебакио|Лукебакио]] | p15 = [[Тома Меније|Меније]] | p16 = [[Астер Вранкс|Вранкс]] | p17 = [[Шарл Де Кетеларе|Де Кетеларе]] | p18 = [[Орел Мангала|Мангала]] | p19 = [[Јохан Бакајоко|Бакајоко]] | p20 = [[Лоис Опенда|Опенда]] | p21 = [[Тимоти Кастањ|Кастањ]] | p22 = [[Жереми Доку|Доку]] | p23 = [[Артур Вермерен|Вермерен]] | p24 = [[Амаду Онана|Онана]] | p25 = [[Максим Де Кујпер|Де Кујпер]] | coach = [[Доменико Тедеско|Тедеско]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за белгиски фудбал|Евро 2024]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2024|Белгија]] </noinclude> 8t1o06tjqjebc8y4qm4jmld67c1fnq1 0 1356425 5621348 5365070 2026-08-28T20:11:19Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Македонски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5621348 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} {{Infobox film | name = Те дуа, жими мене | image = Те дуа, жими мене.jpg | image_size = 240px | genre = [[комедија]] | writer = [[Никола Кузелов]] | director = [[Марјан Гавриловски]] | producer = | starring = [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]]<br>[[Никола Кузелов]]<br>[[Мирсат Абази]]<br>[[Тони Михајловски]]<br>[[Ангела Стојановска]]<br>[[Мими Таневска]]<br>[[Рујиш Беговска]]<br>[[Ангела Димитрова]]<br>[[Сенко Велинов]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Фирдаус Неби]] | language = [[македонски]] | runtime = 125 мин. | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[21 септември]] [[2023]] | country = [[Македонија]] | music = [[Мишел Трајковски]]<br>[[Игор Џамбазов]] |caption=Плакатот на филмот }} '''„''Те дуа, жими мене''“'''<ref>„Те дуа“ (алб. ''Te dua'') на [[албански]] значи „Те сакам“.</ref> — [[Македонија|македонски]] долгоментражен [[филм]] од [[2023]] година, во [[режија]] на [[Марјан Гавриловски]], [[сценарио]] на [[Никола Кузелов]]. == Содржина == Зависник, коцкар и хармоникаш се вплеткуваат во мафијата додека одат да вратат купено албанско девојче кај нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/te-dua-zhimi-mene/|title=Те дуа, жими мене {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-30}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]] || Двојка |- | [[Никола Кузелов]] || Кокан |- | [[Мирсад Абази]] || Илир |- | [[Ангела Стојановска]] || Фатјона |- | [[Тони Михајловски]] || Схинагани |- | [[Игор Џамбазов]] || Лике мее |- | [[Рујиш Беговска]] || Јаска |- | [[Валентин Видовиќ]] || Сах |- | [[Ангела Димитрова]] || Дина |- | [[Сенко Велинов]] || Поп Ване |- | [[Мими Таневска]] || Соња |- | [[Фирдаус Неби]] || Ајдин |- | [[Владо Јовановски]] || Перо |- | [[Талиа Настова]] || Зоја |- | [[Исмаил Касуми]] || Кадри |- | [[Надица Петрова]] || Верче |- | [[Береда Решит]] || Руме |- | [[Сара Спиркоска]] || Кала |- | [[Васко Костовски]] || Пецо |- | [[Абдурахман Рахман]] || Али Риза |- | [[Мишел Трајковски]] || Музичар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|10732436}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Појавено во 2023 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] hav1waf78dbcjmpiwgns9ii2nflfjxw 5621349 5621348 2026-08-28T20:11:28Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5621349 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} {{Infobox film | name = Те дуа, жими мене | image = Те дуа, жими мене.jpg | image_size = 240px | genre = [[комедија]] | writer = [[Никола Кузелов]] | director = [[Марјан Гавриловски]] | producer = | starring = [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]]<br>[[Никола Кузелов]]<br>[[Мирсат Абази]]<br>[[Тони Михајловски]]<br>[[Ангела Стојановска]]<br>[[Мими Таневска]]<br>[[Рујиш Беговска]]<br>[[Ангела Димитрова]]<br>[[Сенко Велинов]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Фирдаус Неби]] | language = [[македонски]] | runtime = 125 мин. | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[21 септември]] [[2023]] | country = [[Македонија]] | music = [[Мишел Трајковски]]<br>[[Игор Џамбазов]] |caption=Плакатот на филмот }} '''„''Те дуа, жими мене''“'''<ref>„Те дуа“ (алб. ''Te dua'') на [[албански]] значи „Те сакам“.</ref> — [[Македонија|македонски]] долгоментражен [[филм]] од [[2023]] година, во [[режија]] на [[Марјан Гавриловски]], [[сценарио]] на [[Никола Кузелов]]. == Содржина == Зависник, коцкар и хармоникаш се вплеткуваат во мафијата додека одат да вратат купено албанско девојче кај нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/te-dua-zhimi-mene/|title=Те дуа, жими мене {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-30}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]] || Двојка |- | [[Никола Кузелов]] || Кокан |- | [[Мирсад Абази]] || Илир |- | [[Ангела Стојановска]] || Фатјона |- | [[Тони Михајловски]] || Схинагани |- | [[Игор Џамбазов]] || Лике мее |- | [[Рујиш Беговска]] || Јаска |- | [[Валентин Видовиќ]] || Сах |- | [[Ангела Димитрова]] || Дина |- | [[Сенко Велинов]] || Поп Ване |- | [[Мими Таневска]] || Соња |- | [[Фирдаус Неби]] || Ајдин |- | [[Владо Јовановски]] || Перо |- | [[Талиа Настова]] || Зоја |- | [[Исмаил Касуми]] || Кадри |- | [[Надица Петрова]] || Верче |- | [[Береда Решит]] || Руме |- | [[Сара Спиркоска]] || Кала |- | [[Васко Костовски]] || Пецо |- | [[Абдурахман Рахман]] || Али Риза |- | [[Мишел Трајковски]] || Музичар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|10732436}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Појавено во 2023 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] em5cq16zuh0spxbugqhvc72c3zkm9rn 5621350 5621349 2026-08-28T20:11:45Z Andrew012p 85224 5621350 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Те дуа, жими мене | image = Те дуа, жими мене.jpg | image_size = 240px | genre = [[комедија]] | writer = [[Никола Кузелов]] | director = [[Марјан Гавриловски]] | producer = | starring = [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]]<br>[[Никола Кузелов]]<br>[[Мирсат Абази]]<br>[[Тони Михајловски]]<br>[[Ангела Стојановска]]<br>[[Мими Таневска]]<br>[[Рујиш Беговска]]<br>[[Ангела Димитрова]]<br>[[Сенко Велинов]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Фирдаус Неби]] | language = [[македонски]] | runtime = 125 мин. | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[21 септември]] [[2023]] | country = [[Македонија]] | music = [[Мишел Трајковски]]<br>[[Игор Џамбазов]] |caption=Плакатот на филмот }} '''''Те дуа, жими мене'''''<ref>„Те дуа“ (алб. ''Te dua'') на [[албански]] значи „Те сакам“.</ref> — [[Македонија|македонски]] долгоментражен [[филм]] од [[2023]] година, во [[режија]] на [[Марјан Гавриловски]], [[сценарио]] на [[Никола Кузелов]]. == Содржина == Зависник, коцкар и хармоникаш се вплеткуваат во мафијата додека одат да вратат купено албанско девојче кај нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/te-dua-zhimi-mene/|title=Те дуа, жими мене {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-30}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]] || Двојка |- | [[Никола Кузелов]] || Кокан |- | [[Мирсад Абази]] || Илир |- | [[Ангела Стојановска]] || Фатјона |- | [[Тони Михајловски]] || Схинагани |- | [[Игор Џамбазов]] || Лике мее |- | [[Рујиш Беговска]] || Јаска |- | [[Валентин Видовиќ]] || Сах |- | [[Ангела Димитрова]] || Дина |- | [[Сенко Велинов]] || Поп Ване |- | [[Мими Таневска]] || Соња |- | [[Фирдаус Неби]] || Ајдин |- | [[Владо Јовановски]] || Перо |- | [[Талиа Настова]] || Зоја |- | [[Исмаил Касуми]] || Кадри |- | [[Надица Петрова]] || Верче |- | [[Береда Решит]] || Руме |- | [[Сара Спиркоска]] || Кала |- | [[Васко Костовски]] || Пецо |- | [[Абдурахман Рахман]] || Али Риза |- | [[Мишел Трајковски]] || Музичар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|10732436}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Појавено во 2023 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] 094c2c4plryp6asqea9zq7arqehwoct 5621351 5621350 2026-08-28T20:12:00Z Andrew012p 85224 5621351 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Те дуа, жими мене | image = Те дуа, жими мене.jpg | image_size = 240px | genre = [[комедија]] | writer = [[Никола Кузелов]] | director = [[Марјан Гавриловски]] | producer = | starring = [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]]<br>[[Никола Кузелов]]<br>[[Мирсат Абази]]<br>[[Тони Михајловски]]<br>[[Ангела Стојановска]]<br>[[Мими Таневска]]<br>[[Рујиш Беговска]]<br>[[Ангела Димитрова]]<br>[[Сенко Велинов]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Фирдаус Неби]] | language = [[македонски]] | runtime = 125 минути | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[21 септември]] [[2023]] | country = {{МКД}} | music = [[Мишел Трајковски]]<br>[[Игор Џамбазов]] | caption = Плакатот на филмот }} '''''Те дуа, жими мене'''''<ref>„Те дуа“ (алб. ''Te dua'') на [[албански]] значи „Те сакам“.</ref> — [[Македонија|македонски]] долгоментражен [[филм]] од [[2023]] година, во [[режија]] на [[Марјан Гавриловски]], [[сценарио]] на [[Никола Кузелов]]. == Содржина == Зависник, коцкар и хармоникаш се вплеткуваат во мафијата додека одат да вратат купено албанско девојче кај нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/te-dua-zhimi-mene/|title=Те дуа, жими мене {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-30}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]] || Двојка |- | [[Никола Кузелов]] || Кокан |- | [[Мирсад Абази]] || Илир |- | [[Ангела Стојановска]] || Фатјона |- | [[Тони Михајловски]] || Схинагани |- | [[Игор Џамбазов]] || Лике мее |- | [[Рујиш Беговска]] || Јаска |- | [[Валентин Видовиќ]] || Сах |- | [[Ангела Димитрова]] || Дина |- | [[Сенко Велинов]] || Поп Ване |- | [[Мими Таневска]] || Соња |- | [[Фирдаус Неби]] || Ајдин |- | [[Владо Јовановски]] || Перо |- | [[Талиа Настова]] || Зоја |- | [[Исмаил Касуми]] || Кадри |- | [[Надица Петрова]] || Верче |- | [[Береда Решит]] || Руме |- | [[Сара Спиркоска]] || Кала |- | [[Васко Костовски]] || Пецо |- | [[Абдурахман Рахман]] || Али Риза |- | [[Мишел Трајковски]] || Музичар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|10732436}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Појавено во 2023 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] 37drcdbr28pbs3i1ahtnhnivb0x85ze 5621352 5621351 2026-08-28T20:12:07Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5621352 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Те дуа, жими мене | image = Те дуа, жими мене.jpg | image_size = 240px | genre = [[комедија]] | writer = [[Никола Кузелов]] | director = [[Марјан Гавриловски]] | producer = | starring = [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]]<br>[[Никола Кузелов]]<br>[[Мирсат Абази]]<br>[[Тони Михајловски]]<br>[[Ангела Стојановска]]<br>[[Мими Таневска]]<br>[[Рујиш Беговска]]<br>[[Ангела Димитрова]]<br>[[Сенко Велинов]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Фирдаус Неби]] | language = [[македонски]] | runtime = 125 минути | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[21 септември]] [[2023]] | country = {{МКД}} | music = [[Мишел Трајковски]]<br>[[Игор Џамбазов]] | caption = Плакатот на филмот }} '''''Те дуа, жими мене'''''<ref>„Те дуа“ (алб. ''Te dua'') на [[албански]] значи „Те сакам“.</ref> — [[Македонија|македонски]] долгоментражен [[филм]] од [[2023]] година, во [[режија]] на [[Марјан Гавриловски]], [[сценарио]] на [[Никола Кузелов]]. == Содржина == Зависник, коцкар и хармоникаш се вплеткуваат во мафијата додека одат да вратат купено албанско девојче кај нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/te-dua-zhimi-mene/|title=Те дуа, жими мене {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-30}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Атанас Атанасовски (глумец)|Атанас Атанасовски]] || Двојка |- | [[Никола Кузелов]] || Кокан |- | [[Мирсад Абази]] || Илир |- | [[Ангела Стојановска]] || Фатјона |- | [[Тони Михајловски]] || Схинагани |- | [[Игор Џамбазов]] || Лике мее |- | [[Рујиш Беговска]] || Јаска |- | [[Валентин Видовиќ]] || Сах |- | [[Ангела Димитрова]] || Дина |- | [[Сенко Велинов]] || Поп Ване |- | [[Мими Таневска]] || Соња |- | [[Фирдаус Неби]] || Ајдин |- | [[Владо Јовановски]] || Перо |- | [[Талиа Настова]] || Зоја |- | [[Исмаил Касуми]] || Кадри |- | [[Надица Петрова]] || Верче |- | [[Береда Решит]] || Руме |- | [[Сара Спиркоска]] || Кала |- | [[Васко Костовски]] || Пецо |- | [[Абдурахман Рахман]] || Али Риза |- | [[Мишел Трајковски]] || Музичар |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|10732436}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Појавено во 2023 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] 3nqcsedjokpz65arzsvsbvul5j1d2j9 0 1357714 5621398 5577050 2026-08-28T21:08:33Z NadyBarbieGirl 63459 5621398 wikitext text/x-wiki '''Теа Таировиќ''' ([[Нови Сад]], [[26 април]] [[1996]]) е српска пејачка, текстописец и танчерка. Славата ја стекнала со учеството во осмата и десеттата сезона на натпреварот во пеење ''[[Ѕвездите на Гранд|„Ѕвездите на Гранд“]]''. Таа објавила три студиски албуми - ''Балканија'' (2022), ''Балерина'' (2023) и ''Теа'' (2024) - како и бројни независни синглови кои постигнале голем комерцијален успех. Препознатлива е по своите настапи во кои изведува [[Стомачен танц|стомачен]] и латиноамерикански танц, поради што е опишана како „[[Шакира]] [[Балкански Полуостров|од Балканот]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bhportal.ba/balkanska-shakira-od-vrelog-plesa-tee-tairovic-muskarcima-ispadaju-vilice/|title="Balkanska Shakira": Od vrelog plesa Tee Tairović muškarcima "ispadaju vilice"|last=|first=|work=BHPortal|language=bosnian|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120234759/https://bhportal.ba/balkanska-shakira-od-vrelog-plesa-tee-tairovic-muskarcima-ispadaju-vilice/|archive-date=20. 11. 2023|accessdate=16 June 2022}}</ref> == Детство и младост == Родена е на 26. април 1996 година во [[Нови Сад]], во тогашна Сојузна Република Југославија. Ќерка е на ТВ водителката Божица Малевиќ и академскиот сликар Зоран Таировиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovo-je-majka-tee-tairovic-od-nje-je-naucila-sve-sto-zna-foto/|title=Ovo je majka Tee Tairović: Od nje je naučila sve što zna|last=Savić|first=Marijana|date=11 October 2022|work=[[Nova (Serbia)|Nova.rs]]|language=Sr|accessdate=14 October 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovako-je-otac-tee-tairovic-poznati-slikar-reagovao-kad-je-saznao-za-cerkin-intimni-snimak/|title=Ovako je otac Tee Tairović, poznati slikar, reagovao kad je saznao za ćerkin intimni snimak|last=Jovanović|first=Viktorija|date=11 October 2022|work=[[Nova (Serbia)|Nova.rs]]|language=Sr|accessdate=14 October 2022}}</ref> Од страната на нејзиниот татко има ромско потекло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/3671466-otac-tee-tairovic-je-doktor-nauka|title=Otac Tee Tairović je doktor nauka: Pevačica ponosno pokazala tatu, na njega je povukla umetničku crtu|last=Stuparušić Papaz|first=Jelena|date=2023-05-02|work=Telegraf.rs|language=sr|accessdate=2023-07-16}}</ref> Нејзината баба од страна на татко починала како резултат на НАТО бомбардирањето на Југославија, кога била уништена куќата на нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zoran-tairovic-romi-su-staka-za-podupiranje-evrope/|title=Zoran Tairović: Romi su štaka za podupiranje Evrope|last=Matijević|first=Ivana|date=2017-09-10|work=[[Danas.rs|Danas]]|language=sr-RS|accessdate=2023-07-16}}</ref> Танцува од својата тригодишна возраст, кога започнала да посетува балетска школа, а го освоила второто место а на Светското првенство во шоу танц. Тренирала стандардни и латиноамерикански танци, балет и џез балет. Матурирала во гимназијата „Светозар Марковиќ“, а потоа се запишала на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Нови Сад. Изјавила дека нема намера да студира психологија бидејќи уште од детството сонувала да стане пејачка, а за пример ја навела [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]]. == Кариера == Таировиќ го издала својот прв сингл насловен „Да си мој“ во 2014 година, сепак песната не постигнала голем успех, се до 2015 година. Таа повторно станала натпреварувачка на натпреварот за пеење ''[[Ѕвездите на Гранд]]'', откако веќе еднаш учествувала на натпреварот во 2013 година. Во финалето ги отпеала песните „Не знаеш како е“ од Нина Бадриќ и „Пламен на љубовта“ од групата Колонија. Не поминала во суперфиналето, но продукцијата и подарила песна наречена „Карактерна особина“, која воедно била втора песна во нејзината кариера. Во ноември 2016 година го издала својот трет сингл „Мене ми одговора“. Синглот „Танчерка“ излегол во април следната година. Со оваа песна таа успешно ја започнала годината во која објавила уште пет песни. Песната „Несреќа“ ја напишало и продуцирало босанското дуо - [[Џала Брат]] и [[Буба Корели]] - а според реакциите на слушателите на социјалните мрежи, Теа станала сè попопуларна со секоја нова песна. Со [[Шабан Шаулиќ]] во јуни 2017 г. ја снимила песната „Од кога тебе те знам“. Во септември 2017 г ја објавила дуетската песна „одат денови“, која ја снимала со раперот Премил Јовановиќ, попознат како Римски. Музиката и текстот се на Римски и Филип Младеновиќ. Со македонскиот фолк пејач Менил Велиоски ја снимила песната „Драма“, која се разликувала од нејзината претходна работа. Кон крајот на годината Таировиќ ја објавила својата прва балада „И во добро и во зло„ каде нејзините пејачки способности дошле до израз. Таировиќ пред летото 2018 година објавила дует со Ивана Круниќ наречен „Брат на брат“, а неколку месеци подоцна објави дует со „Медикамент“. == Дискографија == === Студијски албуми === * ''[[Балканија (албум)|Балканија]]'' (2022) * ''[[Балерина (албум)|Балерина]]'' (2023) * ''[[Теа (албум)|Теа]]'' (2024) * ''[[Аска (албум)|Аска]]'' (2025) * ''[[Аска II]]'' (2025) * ''[[Доминантна]]'' (2026) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Да си мој'' || 2014. || Видеополис |- | ''Карактерна особина'' || 2015. || Odm Studio |- | ''Мени одговара'' || 2016. || daVideo |- | '' Откад тебе знам'' || 2017. || Марко Тодоровиќ |- | ''Невоља'' || 2017. || Јасмин Пивиќ |- | ''Драма'' || 2017. || SILVER PRODUCTION |- | ''И у добру и у злу'' || 2017. || SILVER PRODUCTION |- | ''Иду дани''|| 2017. || Борис Зец |- | ''Брат на брата'' || 2018. || Станко Вучиќевиќ |- | ''Медикамент'' || 2018. || SHONE ENTERTAINMENT VIDEO |- | ''Полако'' || 2019. || Давид Миќиќ |- | ''Мала'' || 2019. || Марко Тодоровиќ |- | ''Здраво, довиђења'' || 2019. || daVideo |- | ''Dolce i Gabbana'' || 2019. || Давид Миќиќ |- | ''Само мој'' || 2019. || ДМ САТ видео продукција |- | ''Близнакиња'' || 2019. || Xvisual |- | ''Светица'' || 2020. || Xvisual |- | ''Хајде'' || 2021. || Теа Таировић, Давид Миќиќ |- | ''На једну ноћ'' || 2021. ||Андреја Дамњановиќ |- | ''Балканија'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Boy boy'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Нека пати она'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Два и два'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Дубаи'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Преживећу'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Мало ми је'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Кучке и демони'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Пијан'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Балканија микс'' || 2022. || NN Media |- | ''Балерина'' || 2023. || NN Media |- | ''Биби Хабиби'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Израел и Палестина'' || 2023. || NN Media |- | ''Да си најбољи '' || 2023. || NN Media |- | ''Црно одело'' || 2023. || NN Media |- | ''Дај дај'' || 2023. || NN Media |- | ''Не брини мајко'' || 2023. || NN Media |- | ''Будало'' || 2023. || NN Media |- | ''Претерала'' || 2023. || Давид Миќиќ |- | ''Љубавница'' || 2023. || Давид Миќиќ |- | ''Абракадабра'' || 2023. ||Виктор Антонов |- | ''100%'' || 2023. || NN Media |- | ''Балерина микс'' || 2023. ||NN Media |- | ''Збогом љубави'' || 2024. ||Ирис Јанковиќ |- | ''Бакшиш'' || 2024. || Андрија Гркиќ |- | ''Позови'' || 2024. || Андрија Гркиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Теа'' || 2024. ||Марко Степиќ |- | ''Пец'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Наивчина'' || 2024. ||Андрија Гркиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Титаник'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''TEANUCCI'' || 2024. ||Милутин Милошевиќ |- | ''Ола'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Нек ти је срећno'' || 2024. ||Андрија Гркиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Удри'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Име ми је љубав'' || 2024. ||Милутин Милошевиќ |- | ''Вештица'' || 2024. ||Милутин Милошевиќ |- | ''Маракеш-Дубаи '' || 2024. ||Ђорђе Јовиќ |- | ''Катастрофа '' || 2024. || Иван Димитров — Torex |- | ''Море без бродова'' || 2024. || Давид Миќиќ |- | ''Хало, овде ђаво '' || 2025. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Мајка кука'' || 2025. || NN Media |- | ''Çok Güzel'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Аска'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Љубоморна'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Циганче'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Да оверим'' || 2025. || Давид Миќиќ |- | ''Кер финансијер'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''То мама воли'' || 2025. || NN Media |- | ''Да ти играм (Опа)'' || 2025. || NN Media |- | ''Казни га нек пати'' || 2025. ||NN Media |- | ''Санта леда'' || 2025. ||NN Media |- | ''Северна Латина (Американ-Рус)'' || 2025. ||NN Media |- | ''Немам ја године'' || 2025. || NN Media |- | ''Хоћу са њим'' || 2025. || NN Media |- | ''Опростите судија'' || 2025. || NN Media |- | ''Вино'' || 2025. || NN Media |- | ''Шамар'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Бонита'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Ритам Балкан'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Кућа кола стан'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Доминантна'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Плаво море'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Пуче пушка'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''С'агапо'' || 2026. || Давид Миќиќ |- | ''Голубе'' || 2026. || Давид Миќиќ |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * {{Allmusic}} * {{Imdb име}} * {{Musicbrainz artist}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Таировиќ, Теа}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски текстописци]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Нови Сад]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] f9vqzwst65vp2ky9y68q7m89zj0xqix 5621399 5621398 2026-08-28T21:11:19Z NadyBarbieGirl 63459 5621399 wikitext text/x-wiki '''Теа Таировиќ''' ([[Нови Сад]], [[26 април]] [[1996]]) е српска пејачка, текстописец и танчерка. Славата ја стекнала со учеството во осмата и десеттата сезона на натпреварот во пеење ''[[Ѕвездите на Гранд|„Ѕвездите на Гранд“]]''. Таа објавила три студиски албуми - ''Балканија'' (2022), ''Балерина'' (2023) и ''Теа'' (2024) - како и бројни независни синглови кои постигнале голем комерцијален успех. Препознатлива е по своите настапи во кои изведува [[Стомачен танц|стомачен]] и латиноамерикански танц, поради што е опишана како „[[Шакира]] [[Балкански Полуостров|од Балканот]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bhportal.ba/balkanska-shakira-od-vrelog-plesa-tee-tairovic-muskarcima-ispadaju-vilice/|title="Balkanska Shakira": Od vrelog plesa Tee Tairović muškarcima "ispadaju vilice"|last=|first=|work=BHPortal|language=bosnian|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120234759/https://bhportal.ba/balkanska-shakira-od-vrelog-plesa-tee-tairovic-muskarcima-ispadaju-vilice/|archive-date=20. 11. 2023|accessdate=16 June 2022}}</ref> == Детство и младост == Родена е на 26. април 1996 година во [[Нови Сад]], во тогашна Сојузна Република Југославија. Ќерка е на ТВ водителката Божица Малевиќ и академскиот сликар Зоран Таировиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovo-je-majka-tee-tairovic-od-nje-je-naucila-sve-sto-zna-foto/|title=Ovo je majka Tee Tairović: Od nje je naučila sve što zna|last=Savić|first=Marijana|date=11 October 2022|work=[[Nova (Serbia)|Nova.rs]]|language=Sr|accessdate=14 October 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/ovako-je-otac-tee-tairovic-poznati-slikar-reagovao-kad-je-saznao-za-cerkin-intimni-snimak/|title=Ovako je otac Tee Tairović, poznati slikar, reagovao kad je saznao za ćerkin intimni snimak|last=Jovanović|first=Viktorija|date=11 October 2022|work=[[Nova (Serbia)|Nova.rs]]|language=Sr|accessdate=14 October 2022}}</ref> Од страната на нејзиниот татко има ромско потекло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/3671466-otac-tee-tairovic-je-doktor-nauka|title=Otac Tee Tairović je doktor nauka: Pevačica ponosno pokazala tatu, na njega je povukla umetničku crtu|last=Stuparušić Papaz|first=Jelena|date=2023-05-02|work=Telegraf.rs|language=sr|accessdate=2023-07-16}}</ref> Нејзината баба од страна на татко починала како резултат на НАТО бомбардирањето на Југославија, кога била уништена куќата на нејзиниот татко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zoran-tairovic-romi-su-staka-za-podupiranje-evrope/|title=Zoran Tairović: Romi su štaka za podupiranje Evrope|last=Matijević|first=Ivana|date=2017-09-10|work=[[Danas.rs|Danas]]|language=sr-RS|accessdate=2023-07-16}}</ref> Танцува од својата тригодишна возраст, кога започнала да посетува балетска школа, а го освоила второто место а на Светското првенство во шоу танц. Тренирала стандардни и латиноамерикански танци, балет и џез балет. Матурирала во гимназијата „Светозар Марковиќ“, а потоа се запишала на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Нови Сад. Изјавила дека нема намера да студира психологија бидејќи уште од детството сонувала да стане пејачка, а за пример ја навела [[Бијонсе Ноулс|Бијонсе]]. == Кариера == Таировиќ го издала својот прв сингл насловен „Да си мој“ во 2014 година, сепак песната не постигнала голем успех, се до 2015 година. Таа повторно станала натпреварувачка на натпреварот за пеење ''[[Ѕвездите на Гранд]]'', откако веќе еднаш учествувала на натпреварот во 2013 година. Во финалето ги отпеала песните „Не знаеш како е“ од Нина Бадриќ и „Пламен на љубовта“ од групата Колонија. Не поминала во суперфиналето, но продукцијата и подарила песна наречена „Карактерна особина“, која воедно била втора песна во нејзината кариера. Во ноември 2016 година го издала својот трет сингл „Мене ми одговора“. Синглот „Танчерка“ излегол во април следната година. Со оваа песна таа успешно ја започнала годината во која објавила уште пет песни. Песната „Несреќа“ ја напишало и продуцирало босанското дуо - [[Џала Брат]] и [[Буба Корели]] - а според реакциите на слушателите на социјалните мрежи, Теа станала сè попопуларна со секоја нова песна. Со [[Шабан Шаулиќ]] во јуни 2017 г. ја снимила песната „Од кога тебе те знам“. Во септември 2017 г ја објавила дуетската песна „одат денови“, која ја снимала со раперот Премил Јовановиќ, попознат како Римски. Музиката и текстот се на Римски и Филип Младеновиќ. Со македонскиот фолк пејач Менил Велиоски ја снимила песната „Драма“, која се разликувала од нејзината претходна работа. Кон крајот на годината Таировиќ ја објавила својата прва балада „И во добро и во зло„ каде нејзините пејачки способности дошле до израз. Таировиќ пред летото 2018 година објавила дует со Ивана Круниќ наречен „Брат на брат“, а неколку месеци подоцна објави дует со „Медикамент“. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Теа Таировиќ]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 6 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 84 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Студијски албуми === * ''[[Балканија (албум)|Балканија]]'' (2022) * ''[[Балерина (албум)|Балерина]]'' (2023) * ''[[Теа (албум)|Теа]]'' (2024) * ''[[Аска (албум)|Аска]]'' (2025) * ''[[Аска II]]'' (2025) * ''[[Доминантна]]'' (2026) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Да си мој'' || 2014. || Видеополис |- | ''Карактерна особина'' || 2015. || Odm Studio |- | ''Мени одговара'' || 2016. || daVideo |- | '' Откад тебе знам'' || 2017. || Марко Тодоровиќ |- | ''Невоља'' || 2017. || Јасмин Пивиќ |- | ''Драма'' || 2017. || SILVER PRODUCTION |- | ''И у добру и у злу'' || 2017. || SILVER PRODUCTION |- | ''Иду дани''|| 2017. || Борис Зец |- | ''Брат на брата'' || 2018. || Станко Вучиќевиќ |- | ''Медикамент'' || 2018. || SHONE ENTERTAINMENT VIDEO |- | ''Полако'' || 2019. || Давид Миќиќ |- | ''Мала'' || 2019. || Марко Тодоровиќ |- | ''Здраво, довиђења'' || 2019. || daVideo |- | ''Dolce i Gabbana'' || 2019. || Давид Миќиќ |- | ''Само мој'' || 2019. || ДМ САТ видео продукција |- | ''Близнакиња'' || 2019. || Xvisual |- | ''Светица'' || 2020. || Xvisual |- | ''Хајде'' || 2021. || Теа Таировић, Давид Миќиќ |- | ''На једну ноћ'' || 2021. ||Андреја Дамњановиќ |- | ''Балканија'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Boy boy'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Нека пати она'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Два и два'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Дубаи'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Преживећу'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Мало ми је'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Кучке и демони'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Пијан'' || 2022. || Давид Миќиќ |- | ''Балканија микс'' || 2022. || NN Media |- | ''Балерина'' || 2023. || NN Media |- | ''Биби Хабиби'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Израел и Палестина'' || 2023. || NN Media |- | ''Да си најбољи '' || 2023. || NN Media |- | ''Црно одело'' || 2023. || NN Media |- | ''Дај дај'' || 2023. || NN Media |- | ''Не брини мајко'' || 2023. || NN Media |- | ''Будало'' || 2023. || NN Media |- | ''Претерала'' || 2023. || Давид Миќиќ |- | ''Љубавница'' || 2023. || Давид Миќиќ |- | ''Абракадабра'' || 2023. ||Виктор Антонов |- | ''100%'' || 2023. || NN Media |- | ''Балерина микс'' || 2023. ||NN Media |- | ''Збогом љубави'' || 2024. ||Ирис Јанковиќ |- | ''Бакшиш'' || 2024. || Андрија Гркиќ |- | ''Позови'' || 2024. || Андрија Гркиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Теа'' || 2024. ||Марко Степиќ |- | ''Пец'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Наивчина'' || 2024. ||Андрија Гркиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Титаник'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''TEANUCCI'' || 2024. ||Милутин Милошевиќ |- | ''Ола'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Нек ти је срећno'' || 2024. ||Андрија Гркиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Удри'' || 2024. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Име ми је љубав'' || 2024. ||Милутин Милошевиќ |- | ''Вештица'' || 2024. ||Милутин Милошевиќ |- | ''Маракеш-Дубаи '' || 2024. ||Ђорђе Јовиќ |- | ''Катастрофа '' || 2024. || Иван Димитров — Torex |- | ''Море без бродова'' || 2024. || Давид Миќиќ |- | ''Хало, овде ђаво '' || 2025. ||Иван Димитров — Torex |- | ''Мајка кука'' || 2025. || NN Media |- | ''Çok Güzel'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Аска'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Љубоморна'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Циганче'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''Да оверим'' || 2025. || Давид Миќиќ |- | ''Кер финансијер'' || 2025. || Иван Димитров — Torex |- | ''То мама воли'' || 2025. || NN Media |- | ''Да ти играм (Опа)'' || 2025. || NN Media |- | ''Казни га нек пати'' || 2025. ||NN Media |- | ''Санта леда'' || 2025. ||NN Media |- | ''Северна Латина (Американ-Рус)'' || 2025. ||NN Media |- | ''Немам ја године'' || 2025. || NN Media |- | ''Хоћу са њим'' || 2025. || NN Media |- | ''Опростите судија'' || 2025. || NN Media |- | ''Вино'' || 2025. || NN Media |- | ''Шамар'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Бонита'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Ритам Балкан'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Кућа кола стан'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Доминантна'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Плаво море'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''Пуче пушка'' || 2026. || Иван Димитров — Torex |- | ''С'агапо'' || 2026. || Давид Миќиќ |- | ''Голубе'' || 2026. || Давид Миќиќ |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична}} * {{Allmusic}} * {{Imdb име}} * {{Musicbrainz artist}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Таировиќ, Теа}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски текстописци]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Нови Сад]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] c0487w5dgm9r47qgkckeik1k5gc1n7g 0 1360298 5621262 5605544 2026-08-28T13:24:43Z Aprilija50.A.D 119801 5621262 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Дац и Александар | image = | image_size = | origin = [[Скопје]], {{МКД}} | years_active = [[2019]] - сè уште | genre = [[Фолк музика|Поп-фолк музика]] | current_members = [[Драган Спасов-Дац]]<br>[[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]] | label = [[Авалон продукција]] }} '''Дац и Александар''' е [[македонско]] поп-фолк дуо формирано во [[2019]] година, од [[Драган Спасов]] и [[Александар Митевски (пејач)|Александар Митевски]]. == Синглови == * Цреши Охридски (2019) * Уште ми фалиш (2019) * Љуби ме (2019) * Ангелина (2019) * Хипноза на една љубов (2020) * Љуби ме и главата горе (2020) * Корона чао (2020) * Слика (2020) * Целувката ма Ана (2020) * Ѓавол да те земе (2020) * Бабино девојче со [[Нино Величковски]] (2021) * Вакцина (2021) * Под кулите на Струмица со [[Перо Христов]] (2021) * Песна за лџите со Трајче Манев (2021) * Душа бакшиш (2021) * Три години болен лежам со [[Анастас Тановски]] (2021) * Лична Валандовчанка со [[Ѓоко Јовиќ]] (2021) * Едно срце со [[Росана Тодоровска]] (2022) * Јесен у мом сокаку со [[Ѓокица Лукаревски]] (2023) * Од љубов не се бега со [[Анастас Тановски]] (2023) * Срце на робија (2023) * Воли ме сакај ме (2023) * Заиграј со мене со [[Виолета Томовска]] (2024) * 4 страни (2025) * Серенада за Прилеп со [[Блага Петреска]] (2026) * Засекогаш млади со Маријана и [[Росана Тодоровска|Росана Сариќ Тодоровска]] (2026) == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/@dacaleksandar2806 Официјален јутјуб канал] * [https://www.facebook.com/dac.aleksandar Дац и Александар] - Фан страница [[Категорија:Македонски поп-групи]] [[Категорија:Македонски музичари]] 1nvspm0iuo0vivb5ifdgs318j1627l8 0 1360514 5621240 5620678 2026-08-28T12:14:54Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-46928-22|~2026-46928-22]]) и ја поврати преработката 5550730 на Gurther 5621240 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда|name=Крсто Поле|alternate_names=|status=Укинат|location=[[Крстополе]], [[Скеча (округ)|Скеча]], [[Западна Тракија]]|completion_date=[[1 септември]], [[1941]]|closing_date=[[1944]]|known_for=Логор за противници на фашистичка власт|owner=[[Царство Бугарија]]}}'''„Крсто Поле“''' ({{Langx|bg|Кръстополе}}, {{langx|el|Σταυρούπολη}}) исто така познат по нејзиното турско име '''„Ени Ќој“''' ({{Langx|bg|Еникьой}}, {{Langx|tr|Yeni Köy}}) — логор во истоименото село за време на [[Втора светска војна|втората светска војна]]. Создадено од тогашната фашистичка администрација во Бугарија со цел да ги ликвидирале противниците. Логор бил користен и за [[холокауст]]от против еврејското малцинство во Бугарија. Различни истакнати македонски партизани и активисти биле интернирани во логорот, меѓу најпознатите се [[Алексо Мартулков]],<ref>{{Мартулков|Поглавје=47}}</ref> [[Венко Марковски]], [[Никола Вапцаров]] и [[Христо Калајџиев]] Создаден е на [[1 септември]] [[1941|1941 г]]. со исполнувањето на наредбата на тогашниот Министерски совет на [[Царство Бугарија]], во документи логорот бил именуван како '''Населба на''' '''Државна сигурност''' '''№ 2'''. Тој е најголемиот бугарски концентрационен лого за тоа време, во пролетта 1943 година таму било документирано 1467 затвореници.<ref name="шарланов">{{Наведена книга|title=История на комунизма в България. Том I. Комунизирането на България|last=Шарланов|first=Диню|publisher=Сиела|year=2009|isbn=978-954-28-0543-4|location=София|pages=395–396}}</ref> Во логорите власта претежно праќала дејци од [[Бугарска комунистичка партија|БКП]], [[ВМРО (Обединета)]] и други противници на власта на [[Богдан Филов]]. Логорот исто така имало улога во [[Холокаустот]] со нејзиното интернирање на лица од [[Евреи|еврејско потекло]].<ref>[http://www.lostbulgaria.com/?cat=161 Архивни снимки]</ref> Според „''Кратка бугарска енциклопедија''“ издадена во 1966 г. интернираните биле поставени при крајно тешки услови на живот.<ref>Кратка Българска Енциклопедия, София, 1966, стр. 181.</ref> Во том трети на „''Енциклопедија Бугарија''“ (1982 г.) се посочува, дека интернираните во логорот организирале и спроведувале политичка-просветна работа.<ref>Енциклопедия „България“, том 3, Издателство на БАН, София, 1982, с. 630.</ref> Затворениците во логорот биле поделени во групи по својата професија, некои од тие професии биле столарски и машинско-технички работилници, кројачки, чевларски, ѕидарски и сликарски, каменорез и други групи. Според историската негационистичка [[бугарска историографија]] логорот имало зеленчукова градина од 60 хектари, чиј производ се користи за исхрана на затворениците, тие исто така наведуваат дека имало амбуланта со 10 лекари и стоматолошка ординација. Во бугарски извор, заради нивното негирањето во учеството на холокаустот, наведуваат дека во логорот не загинал ни еден затвореник.<ref name="шарланов" /> Според други бугарски псевдоисторичари, во логорот поради особено тешките услови починал Стефан Миленков, секретар на Подрачниот комитет на РМС Благоевград.. == Наводи == <references /> [[Категорија:Крсто Поле (логор)| ]] [[Категорија:Концентрациони логори во Бугарија]] [[Категорија:Холокауст во Бугарија]] bjjvfe8fe1tlwzf2cnqq3f8ybo191tv 0 1366606 5621431 5549879 2026-08-29T05:27:26Z Bjankuloski06 332 5621431 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелија}} {{Infobox former subdivision |native_name = Eyalet-i Rumeli |common_name = Румелиски Пашалак |conventional_long_name = Румелиски Пашалак |subdivision = [[Пашалак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] |image_flag=|flag_caption=|image_coat= |image_map = Rumelia Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_caption = Румелискиот Пашалак во 1609 година. |capital = [[Одрин]] (1362–1530)<br/>[[Софија]] (1530–1836)<br/>[[Битола]] (1836–1867) |entities = [[Румелиски Пашалак#Административни единици|Видете подолу]] |coord = {{Coord|41|1|N|21|20|E|display=inline,title}} |footnotes=|demonym= |year_start = 1365 |year_end = 1867 |stat_area2 = 124630 |stat_year1 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |stat_pop1 = 2700000 |stat_year2 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |p1 = Римско Царство |p2 = Морејско Деспотство |p3 = Второ Бугарско Царство |p4 = Српско Деспотство |p5 = Добруџанско Деспотство |p6 = Прилепско Кралство |p7 = Дејанова Држава |p8 = Џеновска Газарија |p9 = Кнежество Теодоро |p10 = Кралство Босна |p11 = Лешка Лига |p12 = Венецијанска Албанија |p13 = Франкократија |p14 = Кралство Унгарија |s1 = Островски Пашалак |s2 = Кефенски Пашалак |s3 = Босански Папалак |s4 = Јанински Пашалак |s5 = Кнежевство Србија |s6 = Солунски Пашалак{{!}}Солунски Пашалак |s7 = Одрински Пашалак |s8 = Силистренски Пашалак |s9 = Нишки Пашалак |s10 = Видински Пашалак |s11 = Хабсбуршка Монархија |s12 = Битолски Вилает |s13 = Скопски Вилает |today = [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Косово]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Турција]], [[Црна Гора]], [[Украина]], [[Унгарија]], [[Хрватска]] }} '''Румелиски Пашалак''', или '''Румелиски Ејалет''' ({{Langx|ota|ایالت روم ایلی|Eyālet-i Rūm-ėli}}),<ref name="someprov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=4 март 2025}}</ref> познат како '''Румелиски Беглербеглук''' до 1591 година,<ref name="EI2-eyalet" /> ― [[Административна поделба на Отоманското Царство|покраина]] од прво ниво ([[Пашалак|пашалак/ејалет/беглербеглук]]) на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] која го опфаќала поголемиот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] („[[Румелија]]“). Во поголемиот дел од својата историја, тој бил најголемата и најважната покраина на Империјата, опфаќајки клучни градови како [[Одрин]], [[Јанина]], [[Софија]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Скопје]] и главното пристаниште [[Солун]]. Тој исто така бил меѓу најстарите отомански пашалаци, кој траел повеќе од 500 години со неколку територијални преструктуирања во текот на долгиот тек на неговото постоење. Главен град бил [[Одрин]], [[Софија]] и на крајот [[Битола]]. Неговата заведена површина во алманах од 1862 година била 124,630 км².<ref>{{Google books|zSNUAAAAYAAJ|The Popular encyclopedia: or, conversations lexicon, Volume 6}}</ref> == Историја == Првично наречен беглербеглук или општо вилает („покраина“) Румелија, дури по 1591 година бил употребен поимот [[Пашалак|ејалет]].<ref name="EI2-eyalet" /> Првиот беглербег на [[Румелија]] бил Лала Шахин-паша, кој ја добил титулата од султанот [[Мурат I]] како награда за неговото [[Битка кај Одрин (1365)|заземање]] на [[Одрин]] во 1360-тите, и му била дадена воена власт над османлиските територии во [[Европа]], со кои тој ефективно управувал како заменик на султанот додека султанот се враќал во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="EI2-eyalet">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Eyālet | first = Halil | last = İnalcık | authorlink = Халил Иналџик | volume = 2 | pages = 721–724 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/eya-let-SIM_2216}}</ref><ref name="EI2-Rumeli">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}</ref><ref name="Provinzen50">{{Наведена книга|title=Die Provinzen des Osmanischen Reiches|last=Birken|first=Andreas|publisher=Reichert|year=1976|isbn=9783920153568|series=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients|volume=13|page=50|language=de}}</ref> Исто така, [[Силистренски Пашалак|Силистренскиот Пашалак]] бил основан во 1593 година. Од своето основање, покраината Румелија ја опфаќала целата европска сопственост на Отоманската Империја, вклучувајќи ги и [[Дунав|прекудунавските]] освојувања како Акерман, сè до создавањето на понатамошни пашалаци во 16 век, почнувајќи со [[Островски Пашалак|Островскиот]] (1533), [[Будимски Пашалак|Будимскиот]] (1541) и [[Босански Пашалак|Босанскиот]] (1580).<ref name="EI2-Rumeli" /><ref name="Provinzen50" /> Првиот главен град на Румелија веројатно бил Одрин, кој исто така бил, до [[Пад на Цариград (1453)|падот на Константинопол]] во 1453 година, главен град на Османлиите. По неа некое време следела [[Софија]] и повторно Одрин до 1520 година, кога Софија повторно станала седиште на беглербегот.<ref name="Provinzen50" /> Во тоа време, беглербегот на Румелија бил командант на најважната воена сила во државата во облик на [[тимар]]ско [[Спахија|спахиска]] [[коњица]], а неговото присуство во главниот град во овој период го направило редовен член на [[Диван (Отоманско Царство)|царскиот совет]] (диван). Од истата причина, моќните [[Голем везир|големи везири]] како [[Махмуд-паша Ангеловиќ]] или [[Паргали Ибрахим-паша]] го држеле беглербеглукот во тандем со власта на големиот везир.<ref name="EI2-Rumeli" /> Во 18 век, [[Битола]] се појавила како заменско престојувалиште на управникот, а во 1836 година службено станала главен град на пашалакот. Речиси во исто време, [[танзимат]]ските реформи, насочени кон осовременување на Империјата, ги разделиле новите пашалаци на [[Скопски Пашалак|Скопски]], [[Јанински Пашалак|Јанински]] и [[Солунски Пашалак|Солунски]] и го намалиле Румелискиот Пашалак на неколку покраини околу Битола. Застарениот пашалак опстанал до 1867 година, кога, како дел од преодот кон поунифицираниот [[вилает]]ски систем, неговата територија станала дел од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]].<ref name="EI2-Rumeli"/><ref name="EI2-Manastir">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Manāstir | first = M. | last = Ursinus | volume = 6 | pages = 371–372 | url http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/manastir-SIM_4907}}</ref><ref>{{cite book | title = Die Provinzen des Osmanischen Reiches | series = Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients | volume = 13 | last = Birken | first = Andreas | language = de | publisher = Reichert | year = 1976 | isbn = 9783920153568 | pages = 50, 52}}</ref> [[Источна Румелија]] станала нова османлиска покраина во 1878 година (формално до 1908 година, но обединета со [[Кнежевство Бугарија|Кнежеството Бугарија]] од 1885 година). == Управници == Управникот на Румелискиот Пашалак бил нарекуван „Беглербег на Румелија“ (Румели бејлербеји) или „Валија на Румелија“ (Румели вали). {| class="wikitable" !Управник !Владеење !Забелешки |- |[[Лала Шахин-паша]] | |првиот [[беглербег]] на Румелија, лалата (туторот) на [[Мурат I]].<ref>{{Наведување|last=Smailagic|first=Nerkez|title=Leksikon Islama|year=1990|publisher=Svjetlost|place=Sarajevo|isbn=978-86-01-01813-6|oclc=25241734|page=514|quote=Sjedište beglerbega Rumelije ...prvi namjesnik, Lala Šahin-paša,...}}</ref>{{потребен е подобар извор|date=март 2025}} |- |Тимурташ-бег |{{Floruit}} 1385 |- |[[Сулејман Челебија]] |before 1411 |син на [[Бајазит I]]<ref name="SettonHazard1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&pg=PA699|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|last=Kenneth M. Setton|last2=Harry W. Hazard|last3=Norman P. Zacour|date=1 јуни 1990|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-10744-4|pages=699–}}</ref> |- |[[Михаоглу Мехмет-бег]] |1411 | |- |Мустафа-бег |1421<ref name="Mutafchieva1988">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=plyFAAAAIAAJ|title=Agrarian relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th centuries|last=Vera P. Mutafchieva|publisher=East European Monographs|year=1988|isbn=978-0-88033-148-7|page=10|author-link=Вера Мутафчиева|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Синан-паша ( син на благородникот Богдан) |1430 |- |[[Хадим Шехабедин]] |1439–42{{Sfn|Jefferson|2012|p=280}} |- |[[Касим-паша]] |1443{{Sfn|Babinger|1992|p=25}} |- |Омер-бег |{{Floruit}} 1453<ref name="Özkan2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qiw9CwAAQBAJ&pg=PT43|title=Sultan Mehmed the Conqueror Great Eagle|last=Aytaç Özkan|date=21 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-59784-397-3|pages=43–}}</ref> |- |[[Турахан-бег]] |пред 1456 |- |[[Махмуд-паша Ангеловиќ|Махмуд-паша]] |пред 1456 |- |Ахмет |по 1456{{Се бара извор}} |- |[[Хас Мурат-паша]] |{{Околу}} 1469–1473 |- |[[Хадим Сулејман-паша (управник на Румелија)|Хадим Сулејман-паша]] |{{Околу}} 1475{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=25}} |- |[[Коџа Давут-паша|Давут-паша]] |{{Околу}} 1478<ref name="Barleti2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zeZ963q3ok0C&pg=PA19|title=The Siege of Shkodra: Albania's Courageous Stand Against Ottoman Conquest, 1478|last=Marin Barleti|publisher=David Hosaflook|year=2012|isbn=978-99956-87-77-9|pages=19–}}</ref> |- |Синан-паша |{{Околу}} 1481<ref name="Freely2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3m4jCQAAQBAJ&pg=PT159|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II-Conqueror of Constantinople and Master of an Empire|last=John Freely|date=1 октомври 2009|publisher=The Overlook Press|isbn=978-1-59020-449-8|pages=159–}}</ref> |- |Месих-паша |по 1481<ref name="Lowry2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA66|title=Nature of the Early Ottoman State, The|last=Heath W. Lowry|date=1 февруари 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-8726-6|pages=66–}}</ref> |- |Хасан-паша |{{Floruit}} 1514<ref name="Akçe2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tmU_CwAAQBAJ&pg=PT48|title=The Conqueror of the East Sultan Selim I|last=Fatih Akçe|date=22 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-68206-504-4|pages=48–}}</ref> | |- |Ахмет-паша |{{Floruit}} 1521<ref name="Turnbull2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-JqHCwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Ottoman Empire 1326–1699|last=Stephen Turnbull|date=6 јуни 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1026-7|pages=41–}}</ref> |- |Ѓузелџе Касим-паша |{{Околу}} 1527<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K8stDgJSiJ4C&pg=PA98|title=Frontiers of Islamic Art and Architecture: Essays in Celebration of Oleg Grabar's Eightieth Birthday; the Aga Khan Program for Islamic Architecture Thirtieth Anniversary Special Volume|last=Gülru Necipoğlu|last2=Julia Bailey|publisher=BRILL|year=2008|isbn=978-90-04-17327-9|pages=98–}}</ref> |- |Ибрахим |{{Floruit}} 1537<ref name="ValensiDenner2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Syns0IPiFu0C&pg=PA19|title=The Birth of the Despot: Venice and the Sublime Porte|last=Lucette Valensi|last2=Arthur Denner|date=1 декември 2008|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7543-6|pages=19–|author-link=Лисет Валенси}}</ref> |- |Хосров-паша |јуни 1538<ref name="Gibb1954">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA35|title=The Encyclopaedia of Islam|last=Sir H. A. R. Gibb|publisher=Brill Archive|year=1954|pages=35–|id=GGKEY:1FSD5PNQ2DE}}</ref>–? |- |Али-паша |{{Floruit}} 1546<ref name="Ortega2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CScHDAAAQBAJ&pg=PT121|title=Negotiating Transcultural Relations in the Early Modern Mediterranean: Ottoman-Venetian Encounters|last=Stephen Ortega|date=22 април 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-08919-3|pages=121–}}</ref> |- |[[Мехмед-паша Соколовиќ|Соколу Мехмет-паша]] |{{Floruit}} 1551{{Sfn|Setton|1984|p=574}} | |- |[[Шемси Ахмед-паша]] |1564 – 1569<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi|last=Afyoncu|first=Erhan|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi|year=2010|volume=38|pages=527–529|language=tr|chapter=ŞEMSİ AHMED PAŞA}}</ref> | |- |Доганџи Мехмет-паша | |{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=153}} |- |[[Осман Јеген-паша]] |1687<ref name="İnalcıkQuataert1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c00jmTrjzAoC&pg=PA419|title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire|last=Halil İnalcık|last2=Donald Quataert|date=1997-04-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57455-6|page=419|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Сари Ахмет-паша |1714<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=To9pAAAAMAAJ&q=%22+%D0%BC%D1%83+%D1%98%D0%B5+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA+%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%22|title=Istoriski časopis, Volumes 18-19|publisher=Srpska akademija nauka. Istoriski institut|year=1971|editor-last=Novak, Viktor|page=312|quote=<!--...али су га Црногорци потукли на Цареву Лазу. Зато је, средином 1712, поново враћен под Хотин. Крајем исте године додељен му је санџак Валона, а затим Јањина и Скадар. Крајвм 1714. премештен је за румелијског беглербега-->}}</ref>–1715<ref name="Setton1991">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C|title=Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century|last=Kenneth Meyer Setton|publisher=American Philosophical Society|year=1991|isbn=978-0-87169-192-7|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C/page/n438 430]–}}</ref> |- |[[Топал Осман-паша]] |1721–27, 1729–30, 1731<ref name="Topal">{{Наведена енциклопедија|location=Leiden and New York}}</ref> |- |[[Хаџи Мустафа-паша]] |лето 1797<ref>{{Harvnb|Ćorović|2001}}</ref>–? |- |Ахмет Камил Пасазаде Хаки-паша | |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-J4MAQAAMAAJ|title=The Ayanlik and Pasvanoğlu Osman Paşa of Vidin in the age of Ottoman social change, 1791-1815|last=Robert W. Zens|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=2004|page=96}}</ref> |- |[[Али-паша Јанински|Али-паша]] |1793<ref name="JelavichJelavich1986">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MhQTCgAAQBAJ&pg=PA18|title=The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920|last=Charles Jelavich|last2=Barbara Jelavich|date=1 ноември 1986|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-96413-3|pages=18–}}</ref> |- |Али-паша (2. мандат) |1802{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=37}}) |- |Вели-паша (син на [[Али-паша Јанински|Али-паша]]) 1804<ref name="MichaelKappler2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjwMAQAAMAAJ|title=Archivum Ottomanicum|last=Michalis N. Michael|last2=Matthias Kappler|last3=Eftihios Gavriel|publisher=Mouton.|year=2009|isbn=9783447057530|page=175|quote=<!--When Veli Pasa was the governor of the sub-province of Delvine and derbender basbugu in 1804, he was honored with the title of Rumeli Beglerbeyi.-->|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |[[Хуршид Ахмед-паша|Хуршид-паша]] |{{Floruit}} 1808<ref name="Yaycioglu2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3rkCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions|last=Ali Yaycioglu|date=4 мај 2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9612-5|pages=220–}}</ref> |- |Ќосе Ахмет Зекерија-паша |1836–март 1840 | |- |Мехмет Дилавер-паша |мај–јули 1840 | |- |Јусуф Мухлис-паша Серезли |јули 1840–февруари 1842 | |- |Јакуб-паша Кара Османзаде | | |- |Мустафа Нури-паша, Сиркатиби | | |- |Мехмет Саид-паша, Мирза/Татар | | |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде | | |- |Омер-паша, Кизилхисарли |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде |- |Мехмет-Емин-паша |- |Асаф-паша |- |Мехмет Решит-паша, Бошнакзаде |- |Омер-паша, Кизилхисарли (2. мандат) |- |Мехмет Хуршид-паша Арнавут |- |Ахмед Назир-паша |- |Исмаил-паша, Черкес |- |Абдулкерим Надир-паша, Чирпанли |- |Али-паша, Хаџи, Ќутахиали/Гермијаноглу |- |Хусеин Хусну-паша |- |Мехмет Тевфик-паша, Ташџизаде |} == Административни единици == === 1475 година === Во списокот датиран во 1475 година, се наведени седумнаесет подредени [[санџак-бег]]ови, кои контролирале помали покраини односно [[Санџак|санџаци]], кои исто така функционирале како воени команди:<ref name="EI2-Rumeli"/>   {{Div col}} # Константинополски # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Одрински Санџак|Одрински]] # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Видински Санџак|Видински]] # [[Софиски Санџак|Софиски]] # [[Отоманска Србија|Лазарова Земја]] # [[Српско Деспотство|Деспотска Земја]] # Ениџевардарско (под [[Евренос-бег]]) # [[Скопски Санџак|Скопски]] # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Скендербег]]) # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Аријанити]]те) # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Кралство Босна|Босна]] (под [[Стефан Томашевиќ Босански|Стефан]]) # Артски, Ламиски и Атински # [[Морејски Санџак|Морејски]] # [[Битолски Санџак|Битолски]] {{Div col end}} === 1520-ти === Друг список, кој датира од раното владеење на [[Сулејман Величествениот]] (владеел 1520–1566), ги наведува санџак-беговите од тој период, по приближен редослед на важност.:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Бег на паша-санџакот (главниот санџак) # Босанки # Морејски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Видински # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Силистренски Санџак|Силистренски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Валонски Санџак|Валонски]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Галиполски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Никополски # Софиски # [[Навпактски Санџак|Навпактски]] # [[Трикалски Санџак|Трикалски]] # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Кефенски Санџак|Кефенски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # [[Карлелски Санџак|Карлелски]] # [[Евбејски Санџак|Евбејски]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Визенски Санџак|Визенски]] # [[Зворнички Санџак|Зворнички]] # [[Лерински Санџак|Лерински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # Санџак-бег на „[[Роми|Циганите]]“) # [[Митиленски Санџак|Митиленски]] # Карадаг ([[Отоманска Црна Гора|Црна Гора]]) # Санџак-бег на „муслиманите од [[Кирк Килисе]]“) # Санџак-бег на [[војнуци]]те {{Div col end}}   Тие што биле санџак-бегови на „циганите“, муслиманите од Кирк Килисе, и војнуците, не биле со територија назначени, туку претставувале само санџак-бег назначен да ги контролира овие расфрлани и често номадски групи, и кој дејствувале како командант на воените сили регрутирани меѓу нив. Паша-санџакот во овој период опфаќал широк простор во западна [[Македонија (регион)|Македонија]], вклучувајќи ги градовите [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Костур (град)|Костур]].<ref name="EI2-Rumeli" /> Сличен список составен околу 1534 година, ги дава истите санџаци, освен отсуството на [[Софиски Санџак|Софискиот]], Леринскиот и [[Навпактски Санџак|Навпактскиот]] (меѓу покраините пренесени кон новиот Островски Пашалак во 1533 година), и додавањето на [[Солунски Санџак|Солунскиот]].<ref name="EI2-Rumeli"/> === 1538 година === Во 1538 година, биле наведени 29 ливи (санџаци) за време на владеењето на султанот [[Сулејман I]].<ref>{{Наведена книга|title=Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550)|publisher=Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı|year=2013|location=Ankara|pages=17–32}}</ref> # [[Софиски Санџак|Софиски]] (румелиски паша-санџак) # Евбејски # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # Валонски # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # Зворнички # Карлелски # Кефенски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Морејски # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # Родоски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Силистренски # Трикалски # [[Видински Санџак|Видински]] # Визенки # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Кирккилиски (Лозенградски) # Цигански # Војнучки === 1644 година === Понатамошни санџаци биле отстранети со прогресивното создавање на нови пашалаци, и еден службен регистар од околу 1644 година, евидентирал само петнаесет санџаци во Румелискиот Пашалак:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Ќустендилски # Трикалски # Призренски # Јанински # [[Делвински Санџак|Делвински]] # Вучитрнски # Скопски # Елбасански # Валонски # [[Пеќски Санџак|Пеќски]] # Скадарски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Војнучки {{Div col end}} === 1700/1730 година === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Empire_(1795).png|десно|мини|300x300пкс| Румелискиот Пашалак во 1795 година.]] Административната поделба на Румелискиот беглербеглук помеѓу 1700-1730 година била следна:<ref name="Kilic91">Orhan Kılıç, XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti'nin Eyalet ve Sancak Teşkilatlanması, ''Osmanlı'', Cilt 6: Teşkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, {{ISBN|975-6782-09-9}}, p. 91. {{In lang|tr}}</ref>   {{Div col}} # Паша-санџак, односно [[Битолски Санџак|Битолски]] # Ќустендилски # Трикалски # Јанински # Делвински # Елбасански # Скадарски # Валонски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Пеќски # Призренски # Скопски # Вучитрнски # Војнучки # Цигански # [[Јуруци|Јуручки]] {{Div col end}} === Почетокот на 19 век === Санџаците во почетокот на 19 век:<ref>{{Google books|joN6G1T6ZHIC|The Penny cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful ..., Volume 25}}</ref>   {{Div col}} # Битолски # Солунски # Трикалски # Скадарски # Охридски # Валонски # Ќустендилски # Елбасански # Призренски # Пеќски # Скопски # Делвински # Вучитрнски # [[Кавалски Санџак|Кавалски]] # Крушевачки # Јанински # Смедеревски {{Div col end}} === Средината на 19 век === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Balkans_1850s.png|мини|250x250пкс| Намалениот пашалак во 1850-тите.]] Според државниот годишник ([[салнаме]]) од 1847 година, намалениот Румелиски Пашалак, со седиште во [[Битола]], ги опфаќал и [[Скадарски Санџак|Скадарскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и Костурскиот Санџак. Во 1855 година, според францускиот патеписец Огист Викеснел, пашалакот ги сочинувал Скадарскиот Санџак, со 7 [[Каза|кази]] (помали административни единици), Охридскиот со 8 кази, Костурскиот со 8 кази и [[Битолски Санџак|Битолскиот Паша-санџак]] со 11 кази.<ref name="Viquesnel">{{Наведена книга|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k116202f/|title=Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace|last=Viquesnel|first=Auguste|publisher=Arthus Betrand|year=1868|volume=Tome Premier|location=Paris|pages=107, 114–115|language=fr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC|title=Mehmed the Conqueror and His Time|last=Babinger|first=Franz|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6|editor-last=Hickman, William C.|translator-last=Manheim, Ralph|author-link=Франц Бабингер|orig-year=1978}} * {{Наведена книга|title=Istorija srpskog naroda|last=Ćorović|first=Vladimir|publisher=Ars Libri|year=2001|chapter=Početak ustanka u Srbiji|author-link=Владимир Ќоровиќ|orig-year=1997|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_2_l.html}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FpvqWWpUYSoC&pg=PA84|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|last=Jefferson|first=John|publisher=BRILL|year=2012|isbn=978-90-04-21904-5|page=84}} * {{The Papacy and the Levant|volume=4}}  * {{Наведена книга|url=http://www.infobasepublishing.com/Bookdetail.aspx?ISBN=0816062595&Ebooks=0|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts On File|year=2009|isbn=9780816062591|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|location=New York, NY|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}} {{Управна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година]] [[Категорија:Отоманска Тракија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Балканот]] [[Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Престаноци во 1867 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1360-тите во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1360-тите]] j2gmq1dbchosk1uqwhyizpc95ria4yq 5621432 5621431 2026-08-29T05:27:59Z Bjankuloski06 332 5621432 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелија}} {{Infobox former subdivision |native_name = Eyalet-i Rumeli |common_name = Румелиски Пашалак |conventional_long_name = Румелиски Пашалак |subdivision = [[Пашалак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] |image_flag= Flag of the Rumelia Eyalet.svg |flag_caption= |image_coat= |image_map = Rumelia Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_caption = Румелискиот Пашалак во 1609 година. |capital = [[Одрин]] (1362–1530)<br/>[[Софија]] (1530–1836)<br/>[[Битола]] (1836–1867) |entities = [[Румелиски Пашалак#Административни единици|Видете подолу]] |coord = {{Coord|41|1|N|21|20|E|display=inline,title}} |footnotes=|demonym= |year_start = 1365 |year_end = 1867 |stat_area2 = 124630 |stat_year1 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |stat_pop1 = 2700000 |stat_year2 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |p1 = Римско Царство |p2 = Морејско Деспотство |p3 = Второ Бугарско Царство |p4 = Српско Деспотство |p5 = Добруџанско Деспотство |p6 = Прилепско Кралство |p7 = Дејанова Држава |p8 = Џеновска Газарија |p9 = Кнежество Теодоро |p10 = Кралство Босна |p11 = Лешка Лига |p12 = Венецијанска Албанија |p13 = Франкократија |p14 = Кралство Унгарија |s1 = Островски Пашалак |s2 = Кефенски Пашалак |s3 = Босански Папалак |s4 = Јанински Пашалак |s5 = Кнежевство Србија |s6 = Солунски Пашалак{{!}}Солунски Пашалак |s7 = Одрински Пашалак |s8 = Силистренски Пашалак |s9 = Нишки Пашалак |s10 = Видински Пашалак |s11 = Хабсбуршка Монархија |s12 = Битолски Вилает |s13 = Скопски Вилает |today = [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Косово]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Турција]], [[Црна Гора]], [[Украина]], [[Унгарија]], [[Хрватска]] }} '''Румелиски Пашалак''', или '''Румелиски Ејалет''' ({{Langx|ota|ایالت روم ایلی|Eyālet-i Rūm-ėli}}),<ref name="someprov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=4 март 2025}}</ref> познат како '''Румелиски Беглербеглук''' до 1591 година,<ref name="EI2-eyalet" /> ― [[Административна поделба на Отоманското Царство|покраина]] од прво ниво ([[Пашалак|пашалак/ејалет/беглербеглук]]) на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] која го опфаќала поголемиот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] („[[Румелија]]“). Во поголемиот дел од својата историја, тој бил најголемата и најважната покраина на Империјата, опфаќајки клучни градови како [[Одрин]], [[Јанина]], [[Софија]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Скопје]] и главното пристаниште [[Солун]]. Тој исто така бил меѓу најстарите отомански пашалаци, кој траел повеќе од 500 години со неколку територијални преструктуирања во текот на долгиот тек на неговото постоење. Главен град бил [[Одрин]], [[Софија]] и на крајот [[Битола]]. Неговата заведена површина во алманах од 1862 година била 124,630 км².<ref>{{Google books|zSNUAAAAYAAJ|The Popular encyclopedia: or, conversations lexicon, Volume 6}}</ref> == Историја == Првично наречен беглербеглук или општо вилает („покраина“) Румелија, дури по 1591 година бил употребен поимот [[Пашалак|ејалет]].<ref name="EI2-eyalet" /> Првиот беглербег на [[Румелија]] бил Лала Шахин-паша, кој ја добил титулата од султанот [[Мурат I]] како награда за неговото [[Битка кај Одрин (1365)|заземање]] на [[Одрин]] во 1360-тите, и му била дадена воена власт над османлиските територии во [[Европа]], со кои тој ефективно управувал како заменик на султанот додека султанот се враќал во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="EI2-eyalet">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Eyālet | first = Halil | last = İnalcık | authorlink = Халил Иналџик | volume = 2 | pages = 721–724 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/eya-let-SIM_2216}}</ref><ref name="EI2-Rumeli">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}</ref><ref name="Provinzen50">{{Наведена книга|title=Die Provinzen des Osmanischen Reiches|last=Birken|first=Andreas|publisher=Reichert|year=1976|isbn=9783920153568|series=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients|volume=13|page=50|language=de}}</ref> Исто така, [[Силистренски Пашалак|Силистренскиот Пашалак]] бил основан во 1593 година. Од своето основање, покраината Румелија ја опфаќала целата европска сопственост на Отоманската Империја, вклучувајќи ги и [[Дунав|прекудунавските]] освојувања како Акерман, сè до создавањето на понатамошни пашалаци во 16 век, почнувајќи со [[Островски Пашалак|Островскиот]] (1533), [[Будимски Пашалак|Будимскиот]] (1541) и [[Босански Пашалак|Босанскиот]] (1580).<ref name="EI2-Rumeli" /><ref name="Provinzen50" /> Првиот главен град на Румелија веројатно бил Одрин, кој исто така бил, до [[Пад на Цариград (1453)|падот на Константинопол]] во 1453 година, главен град на Османлиите. По неа некое време следела [[Софија]] и повторно Одрин до 1520 година, кога Софија повторно станала седиште на беглербегот.<ref name="Provinzen50" /> Во тоа време, беглербегот на Румелија бил командант на најважната воена сила во државата во облик на [[тимар]]ско [[Спахија|спахиска]] [[коњица]], а неговото присуство во главниот град во овој период го направило редовен член на [[Диван (Отоманско Царство)|царскиот совет]] (диван). Од истата причина, моќните [[Голем везир|големи везири]] како [[Махмуд-паша Ангеловиќ]] или [[Паргали Ибрахим-паша]] го држеле беглербеглукот во тандем со власта на големиот везир.<ref name="EI2-Rumeli" /> Во 18 век, [[Битола]] се појавила како заменско престојувалиште на управникот, а во 1836 година службено станала главен град на пашалакот. Речиси во исто време, [[танзимат]]ските реформи, насочени кон осовременување на Империјата, ги разделиле новите пашалаци на [[Скопски Пашалак|Скопски]], [[Јанински Пашалак|Јанински]] и [[Солунски Пашалак|Солунски]] и го намалиле Румелискиот Пашалак на неколку покраини околу Битола. Застарениот пашалак опстанал до 1867 година, кога, како дел од преодот кон поунифицираниот [[вилает]]ски систем, неговата територија станала дел од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]].<ref name="EI2-Rumeli"/><ref name="EI2-Manastir">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Manāstir | first = M. | last = Ursinus | volume = 6 | pages = 371–372 | url http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/manastir-SIM_4907}}</ref><ref>{{cite book | title = Die Provinzen des Osmanischen Reiches | series = Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients | volume = 13 | last = Birken | first = Andreas | language = de | publisher = Reichert | year = 1976 | isbn = 9783920153568 | pages = 50, 52}}</ref> [[Источна Румелија]] станала нова османлиска покраина во 1878 година (формално до 1908 година, но обединета со [[Кнежевство Бугарија|Кнежеството Бугарија]] од 1885 година). == Управници == Управникот на Румелискиот Пашалак бил нарекуван „Беглербег на Румелија“ (Румели бејлербеји) или „Валија на Румелија“ (Румели вали). {| class="wikitable" !Управник !Владеење !Забелешки |- |[[Лала Шахин-паша]] | |првиот [[беглербег]] на Румелија, лалата (туторот) на [[Мурат I]].<ref>{{Наведување|last=Smailagic|first=Nerkez|title=Leksikon Islama|year=1990|publisher=Svjetlost|place=Sarajevo|isbn=978-86-01-01813-6|oclc=25241734|page=514|quote=Sjedište beglerbega Rumelije ...prvi namjesnik, Lala Šahin-paša,...}}</ref>{{потребен е подобар извор|date=март 2025}} |- |Тимурташ-бег |{{Floruit}} 1385 |- |[[Сулејман Челебија]] |before 1411 |син на [[Бајазит I]]<ref name="SettonHazard1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&pg=PA699|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|last=Kenneth M. Setton|last2=Harry W. Hazard|last3=Norman P. Zacour|date=1 јуни 1990|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-10744-4|pages=699–}}</ref> |- |[[Михаоглу Мехмет-бег]] |1411 | |- |Мустафа-бег |1421<ref name="Mutafchieva1988">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=plyFAAAAIAAJ|title=Agrarian relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th centuries|last=Vera P. Mutafchieva|publisher=East European Monographs|year=1988|isbn=978-0-88033-148-7|page=10|author-link=Вера Мутафчиева|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Синан-паша ( син на благородникот Богдан) |1430 |- |[[Хадим Шехабедин]] |1439–42{{Sfn|Jefferson|2012|p=280}} |- |[[Касим-паша]] |1443{{Sfn|Babinger|1992|p=25}} |- |Омер-бег |{{Floruit}} 1453<ref name="Özkan2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qiw9CwAAQBAJ&pg=PT43|title=Sultan Mehmed the Conqueror Great Eagle|last=Aytaç Özkan|date=21 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-59784-397-3|pages=43–}}</ref> |- |[[Турахан-бег]] |пред 1456 |- |[[Махмуд-паша Ангеловиќ|Махмуд-паша]] |пред 1456 |- |Ахмет |по 1456{{Се бара извор}} |- |[[Хас Мурат-паша]] |{{Околу}} 1469–1473 |- |[[Хадим Сулејман-паша (управник на Румелија)|Хадим Сулејман-паша]] |{{Околу}} 1475{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=25}} |- |[[Коџа Давут-паша|Давут-паша]] |{{Околу}} 1478<ref name="Barleti2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zeZ963q3ok0C&pg=PA19|title=The Siege of Shkodra: Albania's Courageous Stand Against Ottoman Conquest, 1478|last=Marin Barleti|publisher=David Hosaflook|year=2012|isbn=978-99956-87-77-9|pages=19–}}</ref> |- |Синан-паша |{{Околу}} 1481<ref name="Freely2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3m4jCQAAQBAJ&pg=PT159|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II-Conqueror of Constantinople and Master of an Empire|last=John Freely|date=1 октомври 2009|publisher=The Overlook Press|isbn=978-1-59020-449-8|pages=159–}}</ref> |- |Месих-паша |по 1481<ref name="Lowry2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA66|title=Nature of the Early Ottoman State, The|last=Heath W. Lowry|date=1 февруари 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-8726-6|pages=66–}}</ref> |- |Хасан-паша |{{Floruit}} 1514<ref name="Akçe2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tmU_CwAAQBAJ&pg=PT48|title=The Conqueror of the East Sultan Selim I|last=Fatih Akçe|date=22 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-68206-504-4|pages=48–}}</ref> | |- |Ахмет-паша |{{Floruit}} 1521<ref name="Turnbull2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-JqHCwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Ottoman Empire 1326–1699|last=Stephen Turnbull|date=6 јуни 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1026-7|pages=41–}}</ref> |- |Ѓузелџе Касим-паша |{{Околу}} 1527<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K8stDgJSiJ4C&pg=PA98|title=Frontiers of Islamic Art and Architecture: Essays in Celebration of Oleg Grabar's Eightieth Birthday; the Aga Khan Program for Islamic Architecture Thirtieth Anniversary Special Volume|last=Gülru Necipoğlu|last2=Julia Bailey|publisher=BRILL|year=2008|isbn=978-90-04-17327-9|pages=98–}}</ref> |- |Ибрахим |{{Floruit}} 1537<ref name="ValensiDenner2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Syns0IPiFu0C&pg=PA19|title=The Birth of the Despot: Venice and the Sublime Porte|last=Lucette Valensi|last2=Arthur Denner|date=1 декември 2008|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7543-6|pages=19–|author-link=Лисет Валенси}}</ref> |- |Хосров-паша |јуни 1538<ref name="Gibb1954">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA35|title=The Encyclopaedia of Islam|last=Sir H. A. R. Gibb|publisher=Brill Archive|year=1954|pages=35–|id=GGKEY:1FSD5PNQ2DE}}</ref>–? |- |Али-паша |{{Floruit}} 1546<ref name="Ortega2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CScHDAAAQBAJ&pg=PT121|title=Negotiating Transcultural Relations in the Early Modern Mediterranean: Ottoman-Venetian Encounters|last=Stephen Ortega|date=22 април 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-08919-3|pages=121–}}</ref> |- |[[Мехмед-паша Соколовиќ|Соколу Мехмет-паша]] |{{Floruit}} 1551{{Sfn|Setton|1984|p=574}} | |- |[[Шемси Ахмед-паша]] |1564 – 1569<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi|last=Afyoncu|first=Erhan|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi|year=2010|volume=38|pages=527–529|language=tr|chapter=ŞEMSİ AHMED PAŞA}}</ref> | |- |Доганџи Мехмет-паша | |{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=153}} |- |[[Осман Јеген-паша]] |1687<ref name="İnalcıkQuataert1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c00jmTrjzAoC&pg=PA419|title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire|last=Halil İnalcık|last2=Donald Quataert|date=1997-04-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57455-6|page=419|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Сари Ахмет-паша |1714<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=To9pAAAAMAAJ&q=%22+%D0%BC%D1%83+%D1%98%D0%B5+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA+%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%22|title=Istoriski časopis, Volumes 18-19|publisher=Srpska akademija nauka. Istoriski institut|year=1971|editor-last=Novak, Viktor|page=312|quote=<!--...али су га Црногорци потукли на Цареву Лазу. Зато је, средином 1712, поново враћен под Хотин. Крајем исте године додељен му је санџак Валона, а затим Јањина и Скадар. Крајвм 1714. премештен је за румелијског беглербега-->}}</ref>–1715<ref name="Setton1991">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C|title=Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century|last=Kenneth Meyer Setton|publisher=American Philosophical Society|year=1991|isbn=978-0-87169-192-7|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C/page/n438 430]–}}</ref> |- |[[Топал Осман-паша]] |1721–27, 1729–30, 1731<ref name="Topal">{{Наведена енциклопедија|location=Leiden and New York}}</ref> |- |[[Хаџи Мустафа-паша]] |лето 1797<ref>{{Harvnb|Ćorović|2001}}</ref>–? |- |Ахмет Камил Пасазаде Хаки-паша | |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-J4MAQAAMAAJ|title=The Ayanlik and Pasvanoğlu Osman Paşa of Vidin in the age of Ottoman social change, 1791-1815|last=Robert W. Zens|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=2004|page=96}}</ref> |- |[[Али-паша Јанински|Али-паша]] |1793<ref name="JelavichJelavich1986">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MhQTCgAAQBAJ&pg=PA18|title=The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920|last=Charles Jelavich|last2=Barbara Jelavich|date=1 ноември 1986|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-96413-3|pages=18–}}</ref> |- |Али-паша (2. мандат) |1802{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=37}}) |- |Вели-паша (син на [[Али-паша Јанински|Али-паша]]) 1804<ref name="MichaelKappler2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjwMAQAAMAAJ|title=Archivum Ottomanicum|last=Michalis N. Michael|last2=Matthias Kappler|last3=Eftihios Gavriel|publisher=Mouton.|year=2009|isbn=9783447057530|page=175|quote=<!--When Veli Pasa was the governor of the sub-province of Delvine and derbender basbugu in 1804, he was honored with the title of Rumeli Beglerbeyi.-->|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |[[Хуршид Ахмед-паша|Хуршид-паша]] |{{Floruit}} 1808<ref name="Yaycioglu2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3rkCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions|last=Ali Yaycioglu|date=4 мај 2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9612-5|pages=220–}}</ref> |- |Ќосе Ахмет Зекерија-паша |1836–март 1840 | |- |Мехмет Дилавер-паша |мај–јули 1840 | |- |Јусуф Мухлис-паша Серезли |јули 1840–февруари 1842 | |- |Јакуб-паша Кара Османзаде | | |- |Мустафа Нури-паша, Сиркатиби | | |- |Мехмет Саид-паша, Мирза/Татар | | |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде | | |- |Омер-паша, Кизилхисарли |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде |- |Мехмет-Емин-паша |- |Асаф-паша |- |Мехмет Решит-паша, Бошнакзаде |- |Омер-паша, Кизилхисарли (2. мандат) |- |Мехмет Хуршид-паша Арнавут |- |Ахмед Назир-паша |- |Исмаил-паша, Черкес |- |Абдулкерим Надир-паша, Чирпанли |- |Али-паша, Хаџи, Ќутахиали/Гермијаноглу |- |Хусеин Хусну-паша |- |Мехмет Тевфик-паша, Ташџизаде |} == Административни единици == === 1475 година === Во списокот датиран во 1475 година, се наведени седумнаесет подредени [[санџак-бег]]ови, кои контролирале помали покраини односно [[Санџак|санџаци]], кои исто така функционирале како воени команди:<ref name="EI2-Rumeli"/>   {{Div col}} # Константинополски # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Одрински Санџак|Одрински]] # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Видински Санџак|Видински]] # [[Софиски Санџак|Софиски]] # [[Отоманска Србија|Лазарова Земја]] # [[Српско Деспотство|Деспотска Земја]] # Ениџевардарско (под [[Евренос-бег]]) # [[Скопски Санџак|Скопски]] # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Скендербег]]) # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Аријанити]]те) # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Кралство Босна|Босна]] (под [[Стефан Томашевиќ Босански|Стефан]]) # Артски, Ламиски и Атински # [[Морејски Санџак|Морејски]] # [[Битолски Санџак|Битолски]] {{Div col end}} === 1520-ти === Друг список, кој датира од раното владеење на [[Сулејман Величествениот]] (владеел 1520–1566), ги наведува санџак-беговите од тој период, по приближен редослед на важност.:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Бег на паша-санџакот (главниот санџак) # Босанки # Морејски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Видински # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Силистренски Санџак|Силистренски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Валонски Санџак|Валонски]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Галиполски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Никополски # Софиски # [[Навпактски Санџак|Навпактски]] # [[Трикалски Санџак|Трикалски]] # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Кефенски Санџак|Кефенски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # [[Карлелски Санџак|Карлелски]] # [[Евбејски Санџак|Евбејски]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Визенски Санџак|Визенски]] # [[Зворнички Санџак|Зворнички]] # [[Лерински Санџак|Лерински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # Санџак-бег на „[[Роми|Циганите]]“) # [[Митиленски Санџак|Митиленски]] # Карадаг ([[Отоманска Црна Гора|Црна Гора]]) # Санџак-бег на „муслиманите од [[Кирк Килисе]]“) # Санџак-бег на [[војнуци]]те {{Div col end}}   Тие што биле санџак-бегови на „циганите“, муслиманите од Кирк Килисе, и војнуците, не биле со територија назначени, туку претставувале само санџак-бег назначен да ги контролира овие расфрлани и често номадски групи, и кој дејствувале како командант на воените сили регрутирани меѓу нив. Паша-санџакот во овој период опфаќал широк простор во западна [[Македонија (регион)|Македонија]], вклучувајќи ги градовите [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Костур (град)|Костур]].<ref name="EI2-Rumeli" /> Сличен список составен околу 1534 година, ги дава истите санџаци, освен отсуството на [[Софиски Санџак|Софискиот]], Леринскиот и [[Навпактски Санџак|Навпактскиот]] (меѓу покраините пренесени кон новиот Островски Пашалак во 1533 година), и додавањето на [[Солунски Санџак|Солунскиот]].<ref name="EI2-Rumeli"/> === 1538 година === Во 1538 година, биле наведени 29 ливи (санџаци) за време на владеењето на султанот [[Сулејман I]].<ref>{{Наведена книга|title=Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550)|publisher=Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı|year=2013|location=Ankara|pages=17–32}}</ref> # [[Софиски Санџак|Софиски]] (румелиски паша-санџак) # Евбејски # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # Валонски # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # Зворнички # Карлелски # Кефенски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Морејски # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # Родоски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Силистренски # Трикалски # [[Видински Санџак|Видински]] # Визенки # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Кирккилиски (Лозенградски) # Цигански # Војнучки === 1644 година === Понатамошни санџаци биле отстранети со прогресивното создавање на нови пашалаци, и еден службен регистар од околу 1644 година, евидентирал само петнаесет санџаци во Румелискиот Пашалак:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Ќустендилски # Трикалски # Призренски # Јанински # [[Делвински Санџак|Делвински]] # Вучитрнски # Скопски # Елбасански # Валонски # [[Пеќски Санџак|Пеќски]] # Скадарски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Војнучки {{Div col end}} === 1700/1730 година === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Empire_(1795).png|десно|мини|300x300пкс| Румелискиот Пашалак во 1795 година.]] Административната поделба на Румелискиот беглербеглук помеѓу 1700-1730 година била следна:<ref name="Kilic91">Orhan Kılıç, XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti'nin Eyalet ve Sancak Teşkilatlanması, ''Osmanlı'', Cilt 6: Teşkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, {{ISBN|975-6782-09-9}}, p. 91. {{In lang|tr}}</ref>   {{Div col}} # Паша-санџак, односно [[Битолски Санџак|Битолски]] # Ќустендилски # Трикалски # Јанински # Делвински # Елбасански # Скадарски # Валонски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Пеќски # Призренски # Скопски # Вучитрнски # Војнучки # Цигански # [[Јуруци|Јуручки]] {{Div col end}} === Почетокот на 19 век === Санџаците во почетокот на 19 век:<ref>{{Google books|joN6G1T6ZHIC|The Penny cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful ..., Volume 25}}</ref>   {{Div col}} # Битолски # Солунски # Трикалски # Скадарски # Охридски # Валонски # Ќустендилски # Елбасански # Призренски # Пеќски # Скопски # Делвински # Вучитрнски # [[Кавалски Санџак|Кавалски]] # Крушевачки # Јанински # Смедеревски {{Div col end}} === Средината на 19 век === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Balkans_1850s.png|мини|250x250пкс| Намалениот пашалак во 1850-тите.]] Според државниот годишник ([[салнаме]]) од 1847 година, намалениот Румелиски Пашалак, со седиште во [[Битола]], ги опфаќал и [[Скадарски Санџак|Скадарскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и Костурскиот Санџак. Во 1855 година, според францускиот патеписец Огист Викеснел, пашалакот ги сочинувал Скадарскиот Санџак, со 7 [[Каза|кази]] (помали административни единици), Охридскиот со 8 кази, Костурскиот со 8 кази и [[Битолски Санџак|Битолскиот Паша-санџак]] со 11 кази.<ref name="Viquesnel">{{Наведена книга|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k116202f/|title=Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace|last=Viquesnel|first=Auguste|publisher=Arthus Betrand|year=1868|volume=Tome Premier|location=Paris|pages=107, 114–115|language=fr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC|title=Mehmed the Conqueror and His Time|last=Babinger|first=Franz|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6|editor-last=Hickman, William C.|translator-last=Manheim, Ralph|author-link=Франц Бабингер|orig-year=1978}} * {{Наведена книга|title=Istorija srpskog naroda|last=Ćorović|first=Vladimir|publisher=Ars Libri|year=2001|chapter=Početak ustanka u Srbiji|author-link=Владимир Ќоровиќ|orig-year=1997|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_2_l.html}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FpvqWWpUYSoC&pg=PA84|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|last=Jefferson|first=John|publisher=BRILL|year=2012|isbn=978-90-04-21904-5|page=84}} * {{The Papacy and the Levant|volume=4}}  * {{Наведена книга|url=http://www.infobasepublishing.com/Bookdetail.aspx?ISBN=0816062595&Ebooks=0|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts On File|year=2009|isbn=9780816062591|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|location=New York, NY|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}} {{Управна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година]] [[Категорија:Отоманска Тракија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Балканот]] [[Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Престаноци во 1867 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1360-тите во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1360-тите]] 1wsp60acsqy6m2be6ls2jbbn5xhj3w3 5621449 5621432 2026-08-29T05:58:41Z Bjankuloski06 332 /* Управници */ 5621449 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелија}} {{Infobox former subdivision |native_name = Eyalet-i Rumeli |common_name = Румелиски Пашалак |conventional_long_name = Румелиски Пашалак |subdivision = [[Пашалак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] |image_flag= Flag of the Rumelia Eyalet.svg |flag_caption= |image_coat= |image_map = Rumelia Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_caption = Румелискиот Пашалак во 1609 година. |capital = [[Одрин]] (1362–1530)<br/>[[Софија]] (1530–1836)<br/>[[Битола]] (1836–1867) |entities = [[Румелиски Пашалак#Административни единици|Видете подолу]] |coord = {{Coord|41|1|N|21|20|E|display=inline,title}} |footnotes=|demonym= |year_start = 1365 |year_end = 1867 |stat_area2 = 124630 |stat_year1 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |stat_pop1 = 2700000 |stat_year2 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |p1 = Римско Царство |p2 = Морејско Деспотство |p3 = Второ Бугарско Царство |p4 = Српско Деспотство |p5 = Добруџанско Деспотство |p6 = Прилепско Кралство |p7 = Дејанова Држава |p8 = Џеновска Газарија |p9 = Кнежество Теодоро |p10 = Кралство Босна |p11 = Лешка Лига |p12 = Венецијанска Албанија |p13 = Франкократија |p14 = Кралство Унгарија |s1 = Островски Пашалак |s2 = Кефенски Пашалак |s3 = Босански Папалак |s4 = Јанински Пашалак |s5 = Кнежевство Србија |s6 = Солунски Пашалак{{!}}Солунски Пашалак |s7 = Одрински Пашалак |s8 = Силистренски Пашалак |s9 = Нишки Пашалак |s10 = Видински Пашалак |s11 = Хабсбуршка Монархија |s12 = Битолски Вилает |s13 = Скопски Вилает |today = [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Косово]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Турција]], [[Црна Гора]], [[Украина]], [[Унгарија]], [[Хрватска]] }} '''Румелиски Пашалак''', или '''Румелиски Ејалет''' ({{Langx|ota|ایالت روم ایلی|Eyālet-i Rūm-ėli}}),<ref name="someprov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=4 март 2025}}</ref> познат како '''Румелиски Беглербеглук''' до 1591 година,<ref name="EI2-eyalet" /> ― [[Административна поделба на Отоманското Царство|покраина]] од прво ниво ([[Пашалак|пашалак/ејалет/беглербеглук]]) на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] која го опфаќала поголемиот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] („[[Румелија]]“). Во поголемиот дел од својата историја, тој бил најголемата и најважната покраина на Империјата, опфаќајки клучни градови како [[Одрин]], [[Јанина]], [[Софија]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Скопје]] и главното пристаниште [[Солун]]. Тој исто така бил меѓу најстарите отомански пашалаци, кој траел повеќе од 500 години со неколку територијални преструктуирања во текот на долгиот тек на неговото постоење. Главен град бил [[Одрин]], [[Софија]] и на крајот [[Битола]]. Неговата заведена површина во алманах од 1862 година била 124,630 км².<ref>{{Google books|zSNUAAAAYAAJ|The Popular encyclopedia: or, conversations lexicon, Volume 6}}</ref> == Историја == Првично наречен беглербеглук или општо вилает („покраина“) Румелија, дури по 1591 година бил употребен поимот [[Пашалак|ејалет]].<ref name="EI2-eyalet" /> Првиот беглербег на [[Румелија]] бил Лала Шахин-паша, кој ја добил титулата од султанот [[Мурат I]] како награда за неговото [[Битка кај Одрин (1365)|заземање]] на [[Одрин]] во 1360-тите, и му била дадена воена власт над османлиските територии во [[Европа]], со кои тој ефективно управувал како заменик на султанот додека султанот се враќал во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="EI2-eyalet">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Eyālet | first = Halil | last = İnalcık | authorlink = Халил Иналџик | volume = 2 | pages = 721–724 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/eya-let-SIM_2216}}</ref><ref name="EI2-Rumeli">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}</ref><ref name="Provinzen50">{{Наведена книга|title=Die Provinzen des Osmanischen Reiches|last=Birken|first=Andreas|publisher=Reichert|year=1976|isbn=9783920153568|series=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients|volume=13|page=50|language=de}}</ref> Исто така, [[Силистренски Пашалак|Силистренскиот Пашалак]] бил основан во 1593 година. Од своето основање, покраината Румелија ја опфаќала целата европска сопственост на Отоманската Империја, вклучувајќи ги и [[Дунав|прекудунавските]] освојувања како Акерман, сè до создавањето на понатамошни пашалаци во 16 век, почнувајќи со [[Островски Пашалак|Островскиот]] (1533), [[Будимски Пашалак|Будимскиот]] (1541) и [[Босански Пашалак|Босанскиот]] (1580).<ref name="EI2-Rumeli" /><ref name="Provinzen50" /> Првиот главен град на Румелија веројатно бил Одрин, кој исто така бил, до [[Пад на Цариград (1453)|падот на Константинопол]] во 1453 година, главен град на Османлиите. По неа некое време следела [[Софија]] и повторно Одрин до 1520 година, кога Софија повторно станала седиште на беглербегот.<ref name="Provinzen50" /> Во тоа време, беглербегот на Румелија бил командант на најважната воена сила во државата во облик на [[тимар]]ско [[Спахија|спахиска]] [[коњица]], а неговото присуство во главниот град во овој период го направило редовен член на [[Диван (Отоманско Царство)|царскиот совет]] (диван). Од истата причина, моќните [[Голем везир|големи везири]] како [[Махмуд-паша Ангеловиќ]] или [[Паргали Ибрахим-паша]] го држеле беглербеглукот во тандем со власта на големиот везир.<ref name="EI2-Rumeli" /> Во 18 век, [[Битола]] се појавила како заменско престојувалиште на управникот, а во 1836 година службено станала главен град на пашалакот. Речиси во исто време, [[танзимат]]ските реформи, насочени кон осовременување на Империјата, ги разделиле новите пашалаци на [[Скопски Пашалак|Скопски]], [[Јанински Пашалак|Јанински]] и [[Солунски Пашалак|Солунски]] и го намалиле Румелискиот Пашалак на неколку покраини околу Битола. Застарениот пашалак опстанал до 1867 година, кога, како дел од преодот кон поунифицираниот [[вилает]]ски систем, неговата територија станала дел од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]].<ref name="EI2-Rumeli"/><ref name="EI2-Manastir">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Manāstir | first = M. | last = Ursinus | volume = 6 | pages = 371–372 | url http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/manastir-SIM_4907}}</ref><ref>{{cite book | title = Die Provinzen des Osmanischen Reiches | series = Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients | volume = 13 | last = Birken | first = Andreas | language = de | publisher = Reichert | year = 1976 | isbn = 9783920153568 | pages = 50, 52}}</ref> [[Источна Румелија]] станала нова османлиска покраина во 1878 година (формално до 1908 година, но обединета со [[Кнежевство Бугарија|Кнежеството Бугарија]] од 1885 година). == Управници == Управникот на Румелискиот Пашалак бил нарекуван „Беглербег на Румелија“ (Румели бејлербеји) или „Валија на Румелија“ (Румели вали). {| class="wikitable" !Управник !Владеење !Забелешки |- |[[Лала Шахин-паша]] | |првиот [[беглербег]] на Румелија, лалата (туторот) на [[Мурат I]].<ref>{{Наведување|last=Smailagic|first=Nerkez|title=Leksikon Islama|year=1990|publisher=Svjetlost|place=Sarajevo|isbn=978-86-01-01813-6|oclc=25241734|page=514|quote=Sjedište beglerbega Rumelije ...prvi namjesnik, Lala Šahin-paša,...}}</ref>{{потребен е подобар извор|date=март 2025}} |- |Тимурташ-бег |{{Floruit}} 1385 |- |[[Сулејман Челебија]] |пред 1411 |син на [[Бајазит I]]<ref name="SettonHazard1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&pg=PA699|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|last=Kenneth M. Setton|last2=Harry W. Hazard|last3=Norman P. Zacour|date=1 јуни 1990|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-10744-4|pages=699–}}</ref> |- |[[Михаоглу Мехмет-бег]] |1411 | |- |Мустафа-бег |1421<ref name="Mutafchieva1988">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=plyFAAAAIAAJ|title=Agrarian relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th centuries|last=Vera P. Mutafchieva|publisher=East European Monographs|year=1988|isbn=978-0-88033-148-7|page=10|author-link=Вера Мутафчиева|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Синан-паша ( син на благородникот Богдан) |1430 |- |[[Хадим Шехабедин]] |1439–42{{Sfn|Jefferson|2012|p=280}} |- |[[Касим-паша]] |1443{{Sfn|Babinger|1992|p=25}} |- |Омер-бег |{{Floruit}} 1453<ref name="Özkan2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qiw9CwAAQBAJ&pg=PT43|title=Sultan Mehmed the Conqueror Great Eagle|last=Aytaç Özkan|date=21 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-59784-397-3|pages=43–}}</ref> |- |[[Турахан-бег]] |пред 1456 |- |[[Махмуд-паша Ангеловиќ|Махмуд-паша]] |пред 1456 |- |Ахмет |по 1456{{Се бара извор}} |- |[[Хас Мурат-паша]] |{{Околу}} 1469–1473 |- |[[Хадим Сулејман-паша (управник на Румелија)|Хадим Сулејман-паша]] |{{Околу}} 1475{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=25}} |- |[[Коџа Давут-паша|Давут-паша]] |{{Околу}} 1478<ref name="Barleti2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zeZ963q3ok0C&pg=PA19|title=The Siege of Shkodra: Albania's Courageous Stand Against Ottoman Conquest, 1478|last=Marin Barleti|publisher=David Hosaflook|year=2012|isbn=978-99956-87-77-9|pages=19–}}</ref> |- |Синан-паша |{{Околу}} 1481<ref name="Freely2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3m4jCQAAQBAJ&pg=PT159|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II-Conqueror of Constantinople and Master of an Empire|last=John Freely|date=1 октомври 2009|publisher=The Overlook Press|isbn=978-1-59020-449-8|pages=159–}}</ref> |- |Месих-паша |по 1481<ref name="Lowry2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA66|title=Nature of the Early Ottoman State, The|last=Heath W. Lowry|date=1 февруари 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-8726-6|pages=66–}}</ref> |- |Хасан-паша |{{Floruit}} 1514<ref name="Akçe2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tmU_CwAAQBAJ&pg=PT48|title=The Conqueror of the East Sultan Selim I|last=Fatih Akçe|date=22 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-68206-504-4|pages=48–}}</ref> | |- |Ахмет-паша |{{Floruit}} 1521<ref name="Turnbull2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-JqHCwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Ottoman Empire 1326–1699|last=Stephen Turnbull|date=6 јуни 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1026-7|pages=41–}}</ref> |- |Ѓузелџе Касим-паша |{{Околу}} 1527<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K8stDgJSiJ4C&pg=PA98|title=Frontiers of Islamic Art and Architecture: Essays in Celebration of Oleg Grabar's Eightieth Birthday; the Aga Khan Program for Islamic Architecture Thirtieth Anniversary Special Volume|last=Gülru Necipoğlu|last2=Julia Bailey|publisher=BRILL|year=2008|isbn=978-90-04-17327-9|pages=98–}}</ref> |- |Ибрахим |{{Floruit}} 1537<ref name="ValensiDenner2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Syns0IPiFu0C&pg=PA19|title=The Birth of the Despot: Venice and the Sublime Porte|last=Lucette Valensi|last2=Arthur Denner|date=1 декември 2008|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7543-6|pages=19–|author-link=Лисет Валенси}}</ref> |- |Хосров-паша |јуни 1538<ref name="Gibb1954">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA35|title=The Encyclopaedia of Islam|last=Sir H. A. R. Gibb|publisher=Brill Archive|year=1954|pages=35–|id=GGKEY:1FSD5PNQ2DE}}</ref>–? |- |Али-паша |{{Floruit}} 1546<ref name="Ortega2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CScHDAAAQBAJ&pg=PT121|title=Negotiating Transcultural Relations in the Early Modern Mediterranean: Ottoman-Venetian Encounters|last=Stephen Ortega|date=22 април 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-08919-3|pages=121–}}</ref> |- |[[Мехмед-паша Соколовиќ|Соколу Мехмет-паша]] |{{Floruit}} 1551{{Sfn|Setton|1984|p=574}} | |- |[[Шемси Ахмед-паша]] |1564 – 1569<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi|last=Afyoncu|first=Erhan|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi|year=2010|volume=38|pages=527–529|language=tr|chapter=ŞEMSİ AHMED PAŞA}}</ref> | |- |Доганџи Мехмет-паша | |{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=153}} |- |[[Осман Јеген-паша]] |1687<ref name="İnalcıkQuataert1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c00jmTrjzAoC&pg=PA419|title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire|last=Halil İnalcık|last2=Donald Quataert|date=1997-04-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57455-6|page=419|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Сари Ахмет-паша |1714<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=To9pAAAAMAAJ&q=%22+%D0%BC%D1%83+%D1%98%D0%B5+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA+%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%22|title=Istoriski časopis, Volumes 18-19|publisher=Srpska akademija nauka. Istoriski institut|year=1971|editor-last=Novak, Viktor|page=312|quote=<!--...али су га Црногорци потукли на Цареву Лазу. Зато је, средином 1712, поново враћен под Хотин. Крајем исте године додељен му је санџак Валона, а затим Јањина и Скадар. Крајвм 1714. премештен је за румелијског беглербега-->}}</ref>–1715<ref name="Setton1991">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C|title=Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century|last=Kenneth Meyer Setton|publisher=American Philosophical Society|year=1991|isbn=978-0-87169-192-7|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C/page/n438 430]–}}</ref> |- |[[Топал Осман-паша]] |1721–27, 1729–30, 1731<ref name="Topal">{{Наведена енциклопедија|location=Leiden and New York}}</ref> |- |[[Хаџи Мустафа-паша]] |лето 1797<ref>{{Harvnb|Ćorović|2001}}</ref>–? |- |Ахмет Камил Пасазаде Хаки-паша | |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-J4MAQAAMAAJ|title=The Ayanlik and Pasvanoğlu Osman Paşa of Vidin in the age of Ottoman social change, 1791-1815|last=Robert W. Zens|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=2004|page=96}}</ref> |- |[[Али-паша Јанински|Али-паша]] |1793<ref name="JelavichJelavich1986">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MhQTCgAAQBAJ&pg=PA18|title=The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920|last=Charles Jelavich|last2=Barbara Jelavich|date=1 ноември 1986|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-96413-3|pages=18–}}</ref> |- |Али-паша (2. мандат) |1802{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=37}}) |- |Вели-паша (син на [[Али-паша Јанински|Али-паша]]) 1804<ref name="MichaelKappler2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjwMAQAAMAAJ|title=Archivum Ottomanicum|last=Michalis N. Michael|last2=Matthias Kappler|last3=Eftihios Gavriel|publisher=Mouton.|year=2009|isbn=9783447057530|page=175|quote=<!--When Veli Pasa was the governor of the sub-province of Delvine and derbender basbugu in 1804, he was honored with the title of Rumeli Beglerbeyi.-->|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |[[Хуршид Ахмед-паша|Хуршид-паша]] |{{Floruit}} 1808<ref name="Yaycioglu2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3rkCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions|last=Ali Yaycioglu|date=4 мај 2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9612-5|pages=220–}}</ref> |- |Ќосе Ахмет Зекерија-паша |1836–март 1840 | |- |Мехмет Дилавер-паша |мај–јули 1840 | |- |Јусуф Мухлис-паша Серезли |јули 1840–февруари 1842 | |- |Јакуб-паша Кара Османзаде | | |- |Мустафа Нури-паша, Сиркатиби | | |- |Мехмет Саид-паша, Мирза/Татар | | |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде | | |- |Омер-паша, Кизилхисарли |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде |- |Мехмет-Емин-паша |- |Асаф-паша |- |Мехмет Решит-паша, Бошнакзаде |- |Омер-паша, Кизилхисарли (2. мандат) |- |Мехмет Хуршид-паша Арнавут |- |Ахмед Назир-паша |- |Исмаил-паша, Черкес |- |Абдулкерим Надир-паша, Чирпанли |- |Али-паша, Хаџи, Ќутахиали/Гермијаноглу |- |Хусеин Хусну-паша |- |Мехмет Тевфик-паша, Ташџизаде |} == Административни единици == === 1475 година === Во списокот датиран во 1475 година, се наведени седумнаесет подредени [[санџак-бег]]ови, кои контролирале помали покраини односно [[Санџак|санџаци]], кои исто така функционирале како воени команди:<ref name="EI2-Rumeli"/>   {{Div col}} # Константинополски # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Одрински Санџак|Одрински]] # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Видински Санџак|Видински]] # [[Софиски Санџак|Софиски]] # [[Отоманска Србија|Лазарова Земја]] # [[Српско Деспотство|Деспотска Земја]] # Ениџевардарско (под [[Евренос-бег]]) # [[Скопски Санџак|Скопски]] # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Скендербег]]) # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Аријанити]]те) # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Кралство Босна|Босна]] (под [[Стефан Томашевиќ Босански|Стефан]]) # Артски, Ламиски и Атински # [[Морејски Санџак|Морејски]] # [[Битолски Санџак|Битолски]] {{Div col end}} === 1520-ти === Друг список, кој датира од раното владеење на [[Сулејман Величествениот]] (владеел 1520–1566), ги наведува санџак-беговите од тој период, по приближен редослед на важност.:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Бег на паша-санџакот (главниот санџак) # Босанки # Морејски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Видински # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Силистренски Санџак|Силистренски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Валонски Санџак|Валонски]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Галиполски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Никополски # Софиски # [[Навпактски Санџак|Навпактски]] # [[Трикалски Санџак|Трикалски]] # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Кефенски Санџак|Кефенски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # [[Карлелски Санџак|Карлелски]] # [[Евбејски Санџак|Евбејски]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Визенски Санџак|Визенски]] # [[Зворнички Санџак|Зворнички]] # [[Лерински Санџак|Лерински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # Санџак-бег на „[[Роми|Циганите]]“) # [[Митиленски Санџак|Митиленски]] # Карадаг ([[Отоманска Црна Гора|Црна Гора]]) # Санџак-бег на „муслиманите од [[Кирк Килисе]]“) # Санџак-бег на [[војнуци]]те {{Div col end}}   Тие што биле санџак-бегови на „циганите“, муслиманите од Кирк Килисе, и војнуците, не биле со територија назначени, туку претставувале само санџак-бег назначен да ги контролира овие расфрлани и често номадски групи, и кој дејствувале како командант на воените сили регрутирани меѓу нив. Паша-санџакот во овој период опфаќал широк простор во западна [[Македонија (регион)|Македонија]], вклучувајќи ги градовите [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Костур (град)|Костур]].<ref name="EI2-Rumeli" /> Сличен список составен околу 1534 година, ги дава истите санџаци, освен отсуството на [[Софиски Санџак|Софискиот]], Леринскиот и [[Навпактски Санџак|Навпактскиот]] (меѓу покраините пренесени кон новиот Островски Пашалак во 1533 година), и додавањето на [[Солунски Санџак|Солунскиот]].<ref name="EI2-Rumeli"/> === 1538 година === Во 1538 година, биле наведени 29 ливи (санџаци) за време на владеењето на султанот [[Сулејман I]].<ref>{{Наведена книга|title=Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550)|publisher=Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı|year=2013|location=Ankara|pages=17–32}}</ref> # [[Софиски Санџак|Софиски]] (румелиски паша-санџак) # Евбејски # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # Валонски # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # Зворнички # Карлелски # Кефенски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Морејски # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # Родоски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Силистренски # Трикалски # [[Видински Санџак|Видински]] # Визенки # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Кирккилиски (Лозенградски) # Цигански # Војнучки === 1644 година === Понатамошни санџаци биле отстранети со прогресивното создавање на нови пашалаци, и еден службен регистар од околу 1644 година, евидентирал само петнаесет санџаци во Румелискиот Пашалак:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Ќустендилски # Трикалски # Призренски # Јанински # [[Делвински Санџак|Делвински]] # Вучитрнски # Скопски # Елбасански # Валонски # [[Пеќски Санџак|Пеќски]] # Скадарски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Војнучки {{Div col end}} === 1700/1730 година === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Empire_(1795).png|десно|мини|300x300пкс| Румелискиот Пашалак во 1795 година.]] Административната поделба на Румелискиот беглербеглук помеѓу 1700-1730 година била следна:<ref name="Kilic91">Orhan Kılıç, XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti'nin Eyalet ve Sancak Teşkilatlanması, ''Osmanlı'', Cilt 6: Teşkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, {{ISBN|975-6782-09-9}}, p. 91. {{In lang|tr}}</ref>   {{Div col}} # Паша-санџак, односно [[Битолски Санџак|Битолски]] # Ќустендилски # Трикалски # Јанински # Делвински # Елбасански # Скадарски # Валонски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Пеќски # Призренски # Скопски # Вучитрнски # Војнучки # Цигански # [[Јуруци|Јуручки]] {{Div col end}} === Почетокот на 19 век === Санџаците во почетокот на 19 век:<ref>{{Google books|joN6G1T6ZHIC|The Penny cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful ..., Volume 25}}</ref>   {{Div col}} # Битолски # Солунски # Трикалски # Скадарски # Охридски # Валонски # Ќустендилски # Елбасански # Призренски # Пеќски # Скопски # Делвински # Вучитрнски # [[Кавалски Санџак|Кавалски]] # Крушевачки # Јанински # Смедеревски {{Div col end}} === Средината на 19 век === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Balkans_1850s.png|мини|250x250пкс| Намалениот пашалак во 1850-тите.]] Според државниот годишник ([[салнаме]]) од 1847 година, намалениот Румелиски Пашалак, со седиште во [[Битола]], ги опфаќал и [[Скадарски Санџак|Скадарскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и Костурскиот Санџак. Во 1855 година, според францускиот патеписец Огист Викеснел, пашалакот ги сочинувал Скадарскиот Санџак, со 7 [[Каза|кази]] (помали административни единици), Охридскиот со 8 кази, Костурскиот со 8 кази и [[Битолски Санџак|Битолскиот Паша-санџак]] со 11 кази.<ref name="Viquesnel">{{Наведена книга|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k116202f/|title=Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace|last=Viquesnel|first=Auguste|publisher=Arthus Betrand|year=1868|volume=Tome Premier|location=Paris|pages=107, 114–115|language=fr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC|title=Mehmed the Conqueror and His Time|last=Babinger|first=Franz|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6|editor-last=Hickman, William C.|translator-last=Manheim, Ralph|author-link=Франц Бабингер|orig-year=1978}} * {{Наведена книга|title=Istorija srpskog naroda|last=Ćorović|first=Vladimir|publisher=Ars Libri|year=2001|chapter=Početak ustanka u Srbiji|author-link=Владимир Ќоровиќ|orig-year=1997|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_2_l.html}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FpvqWWpUYSoC&pg=PA84|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|last=Jefferson|first=John|publisher=BRILL|year=2012|isbn=978-90-04-21904-5|page=84}} * {{The Papacy and the Levant|volume=4}}  * {{Наведена книга|url=http://www.infobasepublishing.com/Bookdetail.aspx?ISBN=0816062595&Ebooks=0|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts On File|year=2009|isbn=9780816062591|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|location=New York, NY|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}} {{Управна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година]] [[Категорија:Отоманска Тракија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Балканот]] [[Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Престаноци во 1867 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1360-тите во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1360-тите]] 2orczjhrqo4odapird0b6f54vbxgnoa 5621451 5621449 2026-08-29T05:59:30Z Bjankuloski06 332 5621451 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелија}} {{Infobox former subdivision |native_name = Eyalet-i Rumeli |common_name = Румелиски Пашалак |conventional_long_name = Румелиски Пашалак |subdivision = [[Пашалак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] |image_flag= Flag of the Rumelia Eyalet.svg |flag_caption= |image_coat= |image_map = Rumelia Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_caption = Румелискиот Пашалак во 1609 година. |capital = [[Одрин]] (1362–1530)<br/>[[Софија]] (1530–1836)<br/>[[Битола]] (1836–1867) |entities = [[Румелиски Пашалак#Административни единици|Видете подолу]] |coord = {{Coord|41|1|N|21|20|E|display=inline,title}} |footnotes=|demonym= |year_start = 1365 |year_end = 1867 |stat_area2 = 124630 |stat_year1 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |stat_pop1 = 2700000 |stat_year2 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |p1 = Римско Царство |p2 = Морејско Деспотство |p3 = Второ Бугарско Царство |p4 = Српско Деспотство |p5 = Добруџанско Деспотство |p6 = Прилепско Кралство |p7 = Дејанова Држава |p8 = Џеновска Газарија |p9 = Кнежество Теодоро |p10 = Кралство Босна |p11 = Лешка Лига |p12 = Венецијанска Албанија |p13 = Франкократија |p14 = Кралство Унгарија |s1 = Островски Пашалак |s2 = Кефенски Пашалак |s3 = Босански Папалак |s4 = Јанински Пашалак |s5 = Кнежевство Србија |s6 = Солунски Пашалак{{!}}Солунски Пашалак |s7 = Одрински Пашалак |s8 = Силистренски Пашалак |s9 = Нишки Пашалак |s10 = Видински Пашалак |s11 = Хабсбуршка Монархија |s12 = Битолски Вилает |s13 = Скопски Вилает |today = [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Косово]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Турција]], [[Црна Гора]], [[Украина]], [[Унгарија]], [[Хрватска]] }} '''Румелиски Пашалак''', или '''Румелиски Ејалет''' ({{Langx|ota|ایالت روم ایلی|Eyālet-i Rūm-ėli}}),<ref name="someprov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=4 март 2025}}</ref> познат како '''Румелиски Беглербеглак''' до 1591 година,<ref name="EI2-eyalet" /> ― [[Административна поделба на Отоманското Царство|покраина]] од прво ниво ([[Пашалак|пашалак/ејалет/беглербеглак]]) на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] која го опфаќала поголемиот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] („[[Румелија]]“). Во поголемиот дел од својата историја, тој бил најголемата и најважната покраина на Империјата, опфаќајки клучни градови како [[Одрин]], [[Јанина]], [[Софија]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Скопје]] и главното пристаниште [[Солун]]. Тој исто така бил меѓу најстарите отомански пашалаци, кој траел повеќе од 500 години со неколку територијални преструктуирања во текот на долгиот тек на неговото постоење. Главен град бил [[Одрин]], [[Софија]] и на крајот [[Битола]]. Неговата заведена површина во алманах од 1862 година била 124,630 км².<ref>{{Google books|zSNUAAAAYAAJ|The Popular encyclopedia: or, conversations lexicon, Volume 6}}</ref> == Историја == Првично наречен беглербеглак или општо вилает („покраина“) Румелија, дури по 1591 година бил употребен поимот [[Пашалак|ејалет]].<ref name="EI2-eyalet" /> Првиот беглербег на [[Румелија]] бил Лала Шахин-паша, кој ја добил титулата од султанот [[Мурат I]] како награда за неговото [[Битка кај Одрин (1365)|заземање]] на [[Одрин]] во 1360-тите, и му била дадена воена власт над османлиските територии во [[Европа]], со кои тој ефективно управувал како заменик на султанот додека султанот се враќал во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="EI2-eyalet">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Eyālet | first = Halil | last = İnalcık | authorlink = Халил Иналџик | volume = 2 | pages = 721–724 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/eya-let-SIM_2216}}</ref><ref name="EI2-Rumeli">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}</ref><ref name="Provinzen50">{{Наведена книга|title=Die Provinzen des Osmanischen Reiches|last=Birken|first=Andreas|publisher=Reichert|year=1976|isbn=9783920153568|series=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients|volume=13|page=50|language=de}}</ref> Исто така, [[Силистренски Пашалак|Силистренскиот Пашалак]] бил основан во 1593 година. Од своето основање, покраината Румелија ја опфаќала целата европска сопственост на Отоманската Империја, вклучувајќи ги и [[Дунав|прекудунавските]] освојувања како Акерман, сè до создавањето на понатамошни пашалаци во 16 век, почнувајќи со [[Островски Пашалак|Островскиот]] (1533), [[Будимски Пашалак|Будимскиот]] (1541) и [[Босански Пашалак|Босанскиот]] (1580).<ref name="EI2-Rumeli" /><ref name="Provinzen50" /> Првиот главен град на Румелија веројатно бил Одрин, кој исто така бил, до [[Пад на Цариград (1453)|падот на Константинопол]] во 1453 година, главен град на Османлиите. По неа некое време следела [[Софија]] и повторно Одрин до 1520 година, кога Софија повторно станала седиште на беглербегот.<ref name="Provinzen50" /> Во тоа време, беглербегот на Румелија бил командант на најважната воена сила во државата во облик на [[тимар]]ско [[Спахија|спахиска]] [[коњица]], а неговото присуство во главниот град во овој период го направило редовен член на [[Диван (Отоманско Царство)|царскиот совет]] (диван). Од истата причина, моќните [[Голем везир|големи везири]] како [[Махмуд-паша Ангеловиќ]] или [[Паргали Ибрахим-паша]] го држеле беглербеглакот во тандем со власта на големиот везир.<ref name="EI2-Rumeli" /> Во 18 век, [[Битола]] се појавила како заменско престојувалиште на управникот, а во 1836 година службено станала главен град на пашалакот. Речиси во исто време, [[танзимат]]ските реформи, насочени кон осовременување на Империјата, ги разделиле новите пашалаци на [[Скопски Пашалак|Скопски]], [[Јанински Пашалак|Јанински]] и [[Солунски Пашалак|Солунски]] и го намалиле Румелискиот Пашалак на неколку покраини околу Битола. Застарениот пашалак опстанал до 1867 година, кога, како дел од преодот кон поунифицираниот [[вилает]]ски систем, неговата територија станала дел од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]].<ref name="EI2-Rumeli"/><ref name="EI2-Manastir">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Manāstir | first = M. | last = Ursinus | volume = 6 | pages = 371–372 | url http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/manastir-SIM_4907}}</ref><ref>{{cite book | title = Die Provinzen des Osmanischen Reiches | series = Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients | volume = 13 | last = Birken | first = Andreas | language = de | publisher = Reichert | year = 1976 | isbn = 9783920153568 | pages = 50, 52}}</ref> [[Источна Румелија]] станала нова османлиска покраина во 1878 година (формално до 1908 година, но обединета со [[Кнежевство Бугарија|Кнежеството Бугарија]] од 1885 година). == Управници == Управникот на Румелискиот Пашалак бил нарекуван „Беглербег на Румелија“ (Румели бејлербеји) или „Валија на Румелија“ (Румели вали). {| class="wikitable" !Управник !Владеење !Забелешки |- |[[Лала Шахин-паша]] | |првиот [[беглербег]] на Румелија, лалата (туторот) на [[Мурат I]].<ref>{{Наведување|last=Smailagic|first=Nerkez|title=Leksikon Islama|year=1990|publisher=Svjetlost|place=Sarajevo|isbn=978-86-01-01813-6|oclc=25241734|page=514|quote=Sjedište beglerbega Rumelije ...prvi namjesnik, Lala Šahin-paša,...}}</ref>{{потребен е подобар извор|date=март 2025}} |- |Тимурташ-бег |{{Floruit}} 1385 |- |[[Сулејман Челебија]] |пред 1411 |син на [[Бајазит I]]<ref name="SettonHazard1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&pg=PA699|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|last=Kenneth M. Setton|last2=Harry W. Hazard|last3=Norman P. Zacour|date=1 јуни 1990|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-10744-4|pages=699–}}</ref> |- |[[Михаоглу Мехмет-бег]] |1411 | |- |Мустафа-бег |1421<ref name="Mutafchieva1988">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=plyFAAAAIAAJ|title=Agrarian relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th centuries|last=Vera P. Mutafchieva|publisher=East European Monographs|year=1988|isbn=978-0-88033-148-7|page=10|author-link=Вера Мутафчиева|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Синан-паша ( син на благородникот Богдан) |1430 |- |[[Хадим Шехабедин]] |1439–42{{Sfn|Jefferson|2012|p=280}} |- |[[Касим-паша]] |1443{{Sfn|Babinger|1992|p=25}} |- |Омер-бег |{{Floruit}} 1453<ref name="Özkan2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qiw9CwAAQBAJ&pg=PT43|title=Sultan Mehmed the Conqueror Great Eagle|last=Aytaç Özkan|date=21 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-59784-397-3|pages=43–}}</ref> |- |[[Турахан-бег]] |пред 1456 |- |[[Махмуд-паша Ангеловиќ|Махмуд-паша]] |пред 1456 |- |Ахмет |по 1456{{Се бара извор}} |- |[[Хас Мурат-паша]] |{{Околу}} 1469–1473 |- |[[Хадим Сулејман-паша (управник на Румелија)|Хадим Сулејман-паша]] |{{Околу}} 1475{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=25}} |- |[[Коџа Давут-паша|Давут-паша]] |{{Околу}} 1478<ref name="Barleti2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zeZ963q3ok0C&pg=PA19|title=The Siege of Shkodra: Albania's Courageous Stand Against Ottoman Conquest, 1478|last=Marin Barleti|publisher=David Hosaflook|year=2012|isbn=978-99956-87-77-9|pages=19–}}</ref> |- |Синан-паша |{{Околу}} 1481<ref name="Freely2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3m4jCQAAQBAJ&pg=PT159|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II-Conqueror of Constantinople and Master of an Empire|last=John Freely|date=1 октомври 2009|publisher=The Overlook Press|isbn=978-1-59020-449-8|pages=159–}}</ref> |- |Месих-паша |по 1481<ref name="Lowry2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA66|title=Nature of the Early Ottoman State, The|last=Heath W. Lowry|date=1 февруари 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-8726-6|pages=66–}}</ref> |- |Хасан-паша |{{Floruit}} 1514<ref name="Akçe2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tmU_CwAAQBAJ&pg=PT48|title=The Conqueror of the East Sultan Selim I|last=Fatih Akçe|date=22 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-68206-504-4|pages=48–}}</ref> | |- |Ахмет-паша |{{Floruit}} 1521<ref name="Turnbull2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-JqHCwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Ottoman Empire 1326–1699|last=Stephen Turnbull|date=6 јуни 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1026-7|pages=41–}}</ref> |- |Ѓузелџе Касим-паша |{{Околу}} 1527<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K8stDgJSiJ4C&pg=PA98|title=Frontiers of Islamic Art and Architecture: Essays in Celebration of Oleg Grabar's Eightieth Birthday; the Aga Khan Program for Islamic Architecture Thirtieth Anniversary Special Volume|last=Gülru Necipoğlu|last2=Julia Bailey|publisher=BRILL|year=2008|isbn=978-90-04-17327-9|pages=98–}}</ref> |- |Ибрахим |{{Floruit}} 1537<ref name="ValensiDenner2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Syns0IPiFu0C&pg=PA19|title=The Birth of the Despot: Venice and the Sublime Porte|last=Lucette Valensi|last2=Arthur Denner|date=1 декември 2008|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7543-6|pages=19–|author-link=Лисет Валенси}}</ref> |- |Хосров-паша |јуни 1538<ref name="Gibb1954">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA35|title=The Encyclopaedia of Islam|last=Sir H. A. R. Gibb|publisher=Brill Archive|year=1954|pages=35–|id=GGKEY:1FSD5PNQ2DE}}</ref>–? |- |Али-паша |{{Floruit}} 1546<ref name="Ortega2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CScHDAAAQBAJ&pg=PT121|title=Negotiating Transcultural Relations in the Early Modern Mediterranean: Ottoman-Venetian Encounters|last=Stephen Ortega|date=22 април 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-08919-3|pages=121–}}</ref> |- |[[Мехмед-паша Соколовиќ|Соколу Мехмет-паша]] |{{Floruit}} 1551{{Sfn|Setton|1984|p=574}} | |- |[[Шемси Ахмед-паша]] |1564 – 1569<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi|last=Afyoncu|first=Erhan|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi|year=2010|volume=38|pages=527–529|language=tr|chapter=ŞEMSİ AHMED PAŞA}}</ref> | |- |Доганџи Мехмет-паша | |{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=153}} |- |[[Осман Јеген-паша]] |1687<ref name="İnalcıkQuataert1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c00jmTrjzAoC&pg=PA419|title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire|last=Halil İnalcık|last2=Donald Quataert|date=1997-04-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57455-6|page=419|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Сари Ахмет-паша |1714<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=To9pAAAAMAAJ&q=%22+%D0%BC%D1%83+%D1%98%D0%B5+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA+%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%22|title=Istoriski časopis, Volumes 18-19|publisher=Srpska akademija nauka. Istoriski institut|year=1971|editor-last=Novak, Viktor|page=312|quote=<!--...али су га Црногорци потукли на Цареву Лазу. Зато је, средином 1712, поново враћен под Хотин. Крајем исте године додељен му је санџак Валона, а затим Јањина и Скадар. Крајвм 1714. премештен је за румелијског беглербега-->}}</ref>–1715<ref name="Setton1991">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C|title=Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century|last=Kenneth Meyer Setton|publisher=American Philosophical Society|year=1991|isbn=978-0-87169-192-7|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C/page/n438 430]–}}</ref> |- |[[Топал Осман-паша]] |1721–27, 1729–30, 1731<ref name="Topal">{{Наведена енциклопедија|location=Leiden and New York}}</ref> |- |[[Хаџи Мустафа-паша]] |лето 1797<ref>{{Harvnb|Ćorović|2001}}</ref>–? |- |Ахмет Камил Пасазаде Хаки-паша | |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-J4MAQAAMAAJ|title=The Ayanlik and Pasvanoğlu Osman Paşa of Vidin in the age of Ottoman social change, 1791-1815|last=Robert W. Zens|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=2004|page=96}}</ref> |- |[[Али-паша Јанински|Али-паша]] |1793<ref name="JelavichJelavich1986">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MhQTCgAAQBAJ&pg=PA18|title=The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920|last=Charles Jelavich|last2=Barbara Jelavich|date=1 ноември 1986|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-96413-3|pages=18–}}</ref> |- |Али-паша (2. мандат) |1802{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=37}}) |- |Вели-паша (син на [[Али-паша Јанински|Али-паша]]) 1804<ref name="MichaelKappler2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjwMAQAAMAAJ|title=Archivum Ottomanicum|last=Michalis N. Michael|last2=Matthias Kappler|last3=Eftihios Gavriel|publisher=Mouton.|year=2009|isbn=9783447057530|page=175|quote=<!--When Veli Pasa was the governor of the sub-province of Delvine and derbender basbugu in 1804, he was honored with the title of Rumeli Beglerbeyi.-->|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |[[Хуршид Ахмед-паша|Хуршид-паша]] |{{Floruit}} 1808<ref name="Yaycioglu2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3rkCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions|last=Ali Yaycioglu|date=4 мај 2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9612-5|pages=220–}}</ref> |- |Ќосе Ахмет Зекерија-паша |1836–март 1840 | |- |Мехмет Дилавер-паша |мај–јули 1840 | |- |Јусуф Мухлис-паша Серезли |јули 1840–февруари 1842 | |- |Јакуб-паша Кара Османзаде | | |- |Мустафа Нури-паша, Сиркатиби | | |- |Мехмет Саид-паша, Мирза/Татар | | |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде | | |- |Омер-паша, Кизилхисарли |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде |- |Мехмет-Емин-паша |- |Асаф-паша |- |Мехмет Решит-паша, Бошнакзаде |- |Омер-паша, Кизилхисарли (2. мандат) |- |Мехмет Хуршид-паша Арнавут |- |Ахмед Назир-паша |- |Исмаил-паша, Черкес |- |Абдулкерим Надир-паша, Чирпанли |- |Али-паша, Хаџи, Ќутахиали/Гермијаноглу |- |Хусеин Хусну-паша |- |Мехмет Тевфик-паша, Ташџизаде |} == Административни единици == === 1475 година === Во списокот датиран во 1475 година, се наведени седумнаесет подредени [[санџак-бег]]ови, кои контролирале помали покраини односно [[Санџак|санџаци]], кои исто така функционирале како воени команди:<ref name="EI2-Rumeli"/>   {{Div col}} # Константинополски # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Одрински Санџак|Одрински]] # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Видински Санџак|Видински]] # [[Софиски Санџак|Софиски]] # [[Отоманска Србија|Лазарова Земја]] # [[Српско Деспотство|Деспотска Земја]] # Ениџевардарско (под [[Евренос-бег]]) # [[Скопски Санџак|Скопски]] # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Скендербег]]) # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Аријанити]]те) # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Кралство Босна|Босна]] (под [[Стефан Томашевиќ Босански|Стефан]]) # Артски, Ламиски и Атински # [[Морејски Санџак|Морејски]] # [[Битолски Санџак|Битолски]] {{Div col end}} === 1520-ти === Друг список, кој датира од раното владеење на [[Сулејман Величествениот]] (владеел 1520–1566), ги наведува санџак-беговите од тој период, по приближен редослед на важност.:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Бег на паша-санџакот (главниот санџак) # Босанки # Морејски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Видински # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Силистренски Санџак|Силистренски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Валонски Санџак|Валонски]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Галиполски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Никополски # Софиски # [[Навпактски Санџак|Навпактски]] # [[Трикалски Санџак|Трикалски]] # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Кефенски Санџак|Кефенски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # [[Карлелски Санџак|Карлелски]] # [[Евбејски Санџак|Евбејски]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Визенски Санџак|Визенски]] # [[Зворнички Санџак|Зворнички]] # [[Лерински Санџак|Лерински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # Санџак-бег на „[[Роми|Циганите]]“) # [[Митиленски Санџак|Митиленски]] # Карадаг ([[Отоманска Црна Гора|Црна Гора]]) # Санџак-бег на „муслиманите од [[Кирк Килисе]]“) # Санџак-бег на [[војнуци]]те {{Div col end}}   Тие што биле санџак-бегови на „циганите“, муслиманите од Кирк Килисе, и војнуците, не биле со територија назначени, туку претставувале само санџак-бег назначен да ги контролира овие расфрлани и често номадски групи, и кој дејствувале како командант на воените сили регрутирани меѓу нив. Паша-санџакот во овој период опфаќал широк простор во западна [[Македонија (регион)|Македонија]], вклучувајќи ги градовите [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Костур (град)|Костур]].<ref name="EI2-Rumeli" /> Сличен список составен околу 1534 година, ги дава истите санџаци, освен отсуството на [[Софиски Санџак|Софискиот]], Леринскиот и [[Навпактски Санџак|Навпактскиот]] (меѓу покраините пренесени кон новиот Островски Пашалак во 1533 година), и додавањето на [[Солунски Санџак|Солунскиот]].<ref name="EI2-Rumeli"/> === 1538 година === Во 1538 година, биле наведени 29 ливи (санџаци) за време на владеењето на султанот [[Сулејман I]].<ref>{{Наведена книга|title=Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550)|publisher=Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı|year=2013|location=Ankara|pages=17–32}}</ref> # [[Софиски Санџак|Софиски]] (румелиски паша-санџак) # Евбејски # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # Валонски # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # Зворнички # Карлелски # Кефенски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Морејски # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # Родоски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Силистренски # Трикалски # [[Видински Санџак|Видински]] # Визенки # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Кирккилиски (Лозенградски) # Цигански # Војнучки === 1644 година === Понатамошни санџаци биле отстранети со прогресивното создавање на нови пашалаци, и еден службен регистар од околу 1644 година, евидентирал само петнаесет санџаци во Румелискиот Пашалак:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Ќустендилски # Трикалски # Призренски # Јанински # [[Делвински Санџак|Делвински]] # Вучитрнски # Скопски # Елбасански # Валонски # [[Пеќски Санџак|Пеќски]] # Скадарски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Војнучки {{Div col end}} === 1700/1730 година === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Empire_(1795).png|десно|мини|300x300пкс| Румелискиот Пашалак во 1795 година.]] Административната поделба на Румелискиот беглербеглак помеѓу 1700-1730 година била следна:<ref name="Kilic91">Orhan Kılıç, XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti'nin Eyalet ve Sancak Teşkilatlanması, ''Osmanlı'', Cilt 6: Teşkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, {{ISBN|975-6782-09-9}}, p. 91. {{In lang|tr}}</ref>   {{Div col}} # Паша-санџак, односно [[Битолски Санџак|Битолски]] # Ќустендилски # Трикалски # Јанински # Делвински # Елбасански # Скадарски # Валонски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Пеќски # Призренски # Скопски # Вучитрнски # Војнучки # Цигански # [[Јуруци|Јуручки]] {{Div col end}} === Почетокот на 19 век === Санџаците во почетокот на 19 век:<ref>{{Google books|joN6G1T6ZHIC|The Penny cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful ..., Volume 25}}</ref>   {{Div col}} # Битолски # Солунски # Трикалски # Скадарски # Охридски # Валонски # Ќустендилски # Елбасански # Призренски # Пеќски # Скопски # Делвински # Вучитрнски # [[Кавалски Санџак|Кавалски]] # Крушевачки # Јанински # Смедеревски {{Div col end}} === Средината на 19 век === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Balkans_1850s.png|мини|250x250пкс| Намалениот пашалак во 1850-тите.]] Според државниот годишник ([[салнаме]]) од 1847 година, намалениот Румелиски Пашалак, со седиште во [[Битола]], ги опфаќал и [[Скадарски Санџак|Скадарскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и Костурскиот Санџак. Во 1855 година, според францускиот патеписец Огист Викеснел, пашалакот ги сочинувал Скадарскиот Санџак, со 7 [[Каза|кази]] (помали административни единици), Охридскиот со 8 кази, Костурскиот со 8 кази и [[Битолски Санџак|Битолскиот Паша-санџак]] со 11 кази.<ref name="Viquesnel">{{Наведена книга|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k116202f/|title=Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace|last=Viquesnel|first=Auguste|publisher=Arthus Betrand|year=1868|volume=Tome Premier|location=Paris|pages=107, 114–115|language=fr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC|title=Mehmed the Conqueror and His Time|last=Babinger|first=Franz|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6|editor-last=Hickman, William C.|translator-last=Manheim, Ralph|author-link=Франц Бабингер|orig-year=1978}} * {{Наведена книга|title=Istorija srpskog naroda|last=Ćorović|first=Vladimir|publisher=Ars Libri|year=2001|chapter=Početak ustanka u Srbiji|author-link=Владимир Ќоровиќ|orig-year=1997|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_2_l.html}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FpvqWWpUYSoC&pg=PA84|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|last=Jefferson|first=John|publisher=BRILL|year=2012|isbn=978-90-04-21904-5|page=84}} * {{The Papacy and the Levant|volume=4}}  * {{Наведена книга|url=http://www.infobasepublishing.com/Bookdetail.aspx?ISBN=0816062595&Ebooks=0|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts On File|year=2009|isbn=9780816062591|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|location=New York, NY|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}} {{Управна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година]] [[Категорија:Отоманска Тракија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Балканот]] [[Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Престаноци во 1867 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1360-тите во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1360-тите]] gbkjpn96vdrj3ck44p5mdm1h4j7oiz2 5621455 5621451 2026-08-29T06:03:16Z Bjankuloski06 332 5621455 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелија}} {{Infobox former subdivision |native_name = Eyalet-i Rumeli |common_name = Румелиски Пашалак |conventional_long_name = Румелиски Пашалак |subdivision = [[Пашалак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] |image_flag= Flag of the Rumelia Eyalet.svg |flag_caption= |image_coat= |image_map = Rumelia Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_caption = Румелискиот Пашалак во 1609 година. |capital = [[Одрин]] (1362–1530)<br/>[[Софија]] (1530–1836)<br/>[[Битола]] (1836–1867) |entities = [[Румелиски Пашалак#Административни единици|Видете подолу]] |coord = {{Coord|41|1|N|21|20|E|display=inline,title}} |footnotes=|demonym= |year_start = 1365 |year_end = 1867 |stat_area2 = 124630 |stat_year1 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |stat_pop1 = 2700000 |stat_year2 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |p1 = Римско Царство |p2 = Морејско Деспотство |p3 = Второ Бугарско Царство |p4 = Српско Деспотство |p5 = Добруџанско Деспотство |p6 = Прилепско Кралство |p7 = Дејанова Држава |p8 = Џеновска Газарија |p9 = Кнежество Теодоро |p10 = Кралство Босна |p11 = Лешка Лига |p12 = Венецијанска Албанија |p13 = Франкократија |p14 = Кралство Унгарија |s1 = Островски Пашалак |s2 = Кефенски Пашалак |s3 = Босански Папалак |s4 = Јанински Пашалак |s5 = Кнежевство Србија |s6 = Солунски Пашалак{{!}}Солунски Пашалак |s7 = Одрински Пашалак |s8 = Силистренски Пашалак |s9 = Нишки Пашалак |s10 = Видински Пашалак |s11 = Хабсбуршка Монархија |s12 = Битолски Вилает |s13 = Скопски Вилает |today = [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Косово]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Турција]], [[Црна Гора]], [[Украина]], [[Унгарија]], [[Хрватска]] }} '''Румелиски Пашалак''', или '''Румелиски Ејалет''' ({{Langx|ota|ایالت روم ایلی|Eyālet-i Rūm-ėli}}),<ref name="someprov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=4 март 2025}}</ref> познат како '''Румелиски Беглербеглак''' до 1591 година,<ref name="EI2-eyalet" /> ― [[Административна поделба на Отоманското Царство|покраина]] од прво ниво ([[Пашалак|пашалак/ејалет/беглербеглак]]) на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] која го опфаќала поголемиот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] („[[Румелија]]“). Во поголемиот дел од својата историја, тој бил најголемата и најважната покраина на Империјата, опфаќајки клучни градови како [[Одрин]], [[Јанина]], [[Софија]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Скопје]] и главното пристаниште [[Солун]]. Тој исто така бил меѓу најстарите отомански пашалаци, кој траел повеќе од 500 години со неколку територијални преструктуирања во текот на долгиот тек на неговото постоење. Главен град бил [[Одрин]], [[Софија]] и на крајот [[Битола]]. Неговата заведена површина во алманах од 1862 година била 124.630 км².<ref>{{Google books|zSNUAAAAYAAJ|The Popular encyclopedia: or, conversations lexicon, Volume 6}}</ref> == Историја == Првично наречен беглербеглак или општо вилает („покраина“) Румелија, дури по 1591 година бил употребен поимот [[Пашалак|ејалет]].<ref name="EI2-eyalet" /> Првиот беглербег на [[Румелија]] бил Лала Шахин-паша, кој ја добил титулата од султанот [[Мурат I]] како награда за неговото [[Битка кај Одрин (1365)|заземање]] на [[Одрин]] во 1360-тите, и му била дадена воена власт над османлиските територии во [[Европа]], со кои тој ефективно управувал како заменик на султанот додека султанот се враќал во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="EI2-eyalet">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Eyālet | first = Halil | last = İnalcık | authorlink = Халил Иналџик | volume = 2 | pages = 721–724 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/eya-let-SIM_2216}}</ref><ref name="EI2-Rumeli">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}</ref><ref name="Provinzen50">{{Наведена книга|title=Die Provinzen des Osmanischen Reiches|last=Birken|first=Andreas|publisher=Reichert|year=1976|isbn=9783920153568|series=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients|volume=13|page=50|language=de}}</ref> Исто така, [[Силистренски Пашалак|Силистренскиот Пашалак]] бил основан во 1593 година. Од своето основање, покраината Румелија ја опфаќала целата европска сопственост на Отоманската Империја, вклучувајќи ги и [[Дунав|прекудунавските]] освојувања како Акерман, сè до создавањето на понатамошни пашалаци во 16 век, почнувајќи со [[Островски Пашалак|Островскиот]] (1533), [[Будимски Пашалак|Будимскиот]] (1541) и [[Босански Пашалак|Босанскиот]] (1580).<ref name="EI2-Rumeli" /><ref name="Provinzen50" /> Првиот главен град на Румелија веројатно бил Одрин, кој исто така бил, до [[Пад на Цариград (1453)|падот на Константинопол]] во 1453 година, главен град на Османлиите. По неа некое време следела [[Софија]] и повторно Одрин до 1520 година, кога Софија повторно станала седиште на беглербегот.<ref name="Provinzen50" /> Во тоа време, беглербегот на Румелија бил командант на најважната воена сила во државата во облик на [[тимар]]ско [[Спахија|спахиска]] [[коњица]], а неговото присуство во главниот град во овој период го направило редовен член на [[Диван (Отоманско Царство)|царскиот совет]] (диван). Од истата причина, моќните [[Голем везир|големи везири]] како [[Махмуд-паша Ангеловиќ]] или [[Паргали Ибрахим-паша]] го држеле беглербеглакот во тандем со власта на големиот везир.<ref name="EI2-Rumeli" /> Во 18 век, [[Битола]] се појавила како заменско престојувалиште на управникот, а во 1836 година службено станала главен град на пашалакот. Речиси во исто време, [[танзимат]]ските реформи, насочени кон осовременување на Империјата, ги разделиле новите пашалаци на [[Скопски Пашалак|Скопски]], [[Јанински Пашалак|Јанински]] и [[Солунски Пашалак|Солунски]] и го намалиле Румелискиот Пашалак на неколку покраини околу Битола. Застарениот пашалак опстанал до 1867 година, кога, како дел од преодот кон поунифицираниот [[вилает]]ски систем, неговата територија станала дел од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]].<ref name="EI2-Rumeli"/><ref name="EI2-Manastir">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Manāstir | first = M. | last = Ursinus | volume = 6 | pages = 371–372 | url http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/manastir-SIM_4907}}</ref><ref>{{cite book | title = Die Provinzen des Osmanischen Reiches | series = Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients | volume = 13 | last = Birken | first = Andreas | language = de | publisher = Reichert | year = 1976 | isbn = 9783920153568 | pages = 50, 52}}</ref> [[Источна Румелија]] станала нова османлиска покраина во 1878 година (формално до 1908 година, но обединета со [[Кнежевство Бугарија|Кнежеството Бугарија]] од 1885 година). == Управници == Управникот на Румелискиот Пашалак бил нарекуван „Беглербег на Румелија“ (Румели бејлербеји) или „Валија на Румелија“ (Румели вали). {| class="wikitable" !Управник !Владеење !Забелешки |- |[[Лала Шахин-паша]] | |првиот [[беглербег]] на Румелија, лалата (туторот) на [[Мурат I]].<ref>{{Наведување|last=Smailagic|first=Nerkez|title=Leksikon Islama|year=1990|publisher=Svjetlost|place=Sarajevo|isbn=978-86-01-01813-6|oclc=25241734|page=514|quote=Sjedište beglerbega Rumelije ...prvi namjesnik, Lala Šahin-paša,...}}</ref>{{потребен е подобар извор|date=март 2025}} |- |Тимурташ-бег |{{Floruit}} 1385 |- |[[Сулејман Челебија]] |пред 1411 |син на [[Бајазит I]]<ref name="SettonHazard1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&pg=PA699|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|last=Kenneth M. Setton|last2=Harry W. Hazard|last3=Norman P. Zacour|date=1 јуни 1990|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-10744-4|pages=699–}}</ref> |- |[[Михаоглу Мехмет-бег]] |1411 | |- |Мустафа-бег |1421<ref name="Mutafchieva1988">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=plyFAAAAIAAJ|title=Agrarian relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th centuries|last=Vera P. Mutafchieva|publisher=East European Monographs|year=1988|isbn=978-0-88033-148-7|page=10|author-link=Вера Мутафчиева|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Синан-паша ( син на благородникот Богдан) |1430 |- |[[Хадим Шехабедин]] |1439–42{{Sfn|Jefferson|2012|p=280}} |- |[[Касим-паша]] |1443{{Sfn|Babinger|1992|p=25}} |- |Омер-бег |{{Floruit}} 1453<ref name="Özkan2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qiw9CwAAQBAJ&pg=PT43|title=Sultan Mehmed the Conqueror Great Eagle|last=Aytaç Özkan|date=21 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-59784-397-3|pages=43–}}</ref> |- |[[Турахан-бег]] |пред 1456 |- |[[Махмуд-паша Ангеловиќ|Махмуд-паша]] |пред 1456 |- |Ахмет |по 1456{{Се бара извор}} |- |[[Хас Мурат-паша]] |{{Околу}} 1469–1473 |- |[[Хадим Сулејман-паша (управник на Румелија)|Хадим Сулејман-паша]] |{{Околу}} 1475{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=25}} |- |[[Коџа Давут-паша|Давут-паша]] |{{Околу}} 1478<ref name="Barleti2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zeZ963q3ok0C&pg=PA19|title=The Siege of Shkodra: Albania's Courageous Stand Against Ottoman Conquest, 1478|last=Marin Barleti|publisher=David Hosaflook|year=2012|isbn=978-99956-87-77-9|pages=19–}}</ref> |- |Синан-паша |{{Околу}} 1481<ref name="Freely2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3m4jCQAAQBAJ&pg=PT159|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II-Conqueror of Constantinople and Master of an Empire|last=John Freely|date=1 октомври 2009|publisher=The Overlook Press|isbn=978-1-59020-449-8|pages=159–}}</ref> |- |Месих-паша |по 1481<ref name="Lowry2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA66|title=Nature of the Early Ottoman State, The|last=Heath W. Lowry|date=1 февруари 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-8726-6|pages=66–}}</ref> |- |Хасан-паша |{{Floruit}} 1514<ref name="Akçe2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tmU_CwAAQBAJ&pg=PT48|title=The Conqueror of the East Sultan Selim I|last=Fatih Akçe|date=22 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-68206-504-4|pages=48–}}</ref> | |- |Ахмет-паша |{{Floruit}} 1521<ref name="Turnbull2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-JqHCwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Ottoman Empire 1326–1699|last=Stephen Turnbull|date=6 јуни 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1026-7|pages=41–}}</ref> |- |Ѓузелџе Касим-паша |{{Околу}} 1527<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K8stDgJSiJ4C&pg=PA98|title=Frontiers of Islamic Art and Architecture: Essays in Celebration of Oleg Grabar's Eightieth Birthday; the Aga Khan Program for Islamic Architecture Thirtieth Anniversary Special Volume|last=Gülru Necipoğlu|last2=Julia Bailey|publisher=BRILL|year=2008|isbn=978-90-04-17327-9|pages=98–}}</ref> |- |Ибрахим |{{Floruit}} 1537<ref name="ValensiDenner2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Syns0IPiFu0C&pg=PA19|title=The Birth of the Despot: Venice and the Sublime Porte|last=Lucette Valensi|last2=Arthur Denner|date=1 декември 2008|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7543-6|pages=19–|author-link=Лисет Валенси}}</ref> |- |Хосров-паша |јуни 1538<ref name="Gibb1954">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA35|title=The Encyclopaedia of Islam|last=Sir H. A. R. Gibb|publisher=Brill Archive|year=1954|pages=35–|id=GGKEY:1FSD5PNQ2DE}}</ref>–? |- |Али-паша |{{Floruit}} 1546<ref name="Ortega2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CScHDAAAQBAJ&pg=PT121|title=Negotiating Transcultural Relations in the Early Modern Mediterranean: Ottoman-Venetian Encounters|last=Stephen Ortega|date=22 април 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-08919-3|pages=121–}}</ref> |- |[[Мехмед-паша Соколовиќ|Соколу Мехмет-паша]] |{{Floruit}} 1551{{Sfn|Setton|1984|p=574}} | |- |[[Шемси Ахмед-паша]] |1564 – 1569<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi|last=Afyoncu|first=Erhan|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi|year=2010|volume=38|pages=527–529|language=tr|chapter=ŞEMSİ AHMED PAŞA}}</ref> | |- |Доганџи Мехмет-паша | |{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=153}} |- |[[Осман Јеген-паша]] |1687<ref name="İnalcıkQuataert1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c00jmTrjzAoC&pg=PA419|title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire|last=Halil İnalcık|last2=Donald Quataert|date=1997-04-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57455-6|page=419|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Сари Ахмет-паша |1714<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=To9pAAAAMAAJ&q=%22+%D0%BC%D1%83+%D1%98%D0%B5+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA+%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%22|title=Istoriski časopis, Volumes 18-19|publisher=Srpska akademija nauka. Istoriski institut|year=1971|editor-last=Novak, Viktor|page=312|quote=<!--...али су га Црногорци потукли на Цареву Лазу. Зато је, средином 1712, поново враћен под Хотин. Крајем исте године додељен му је санџак Валона, а затим Јањина и Скадар. Крајвм 1714. премештен је за румелијског беглербега-->}}</ref>–1715<ref name="Setton1991">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C|title=Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century|last=Kenneth Meyer Setton|publisher=American Philosophical Society|year=1991|isbn=978-0-87169-192-7|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C/page/n438 430]–}}</ref> |- |[[Топал Осман-паша]] |1721–27, 1729–30, 1731<ref name="Topal">{{Наведена енциклопедија|location=Leiden and New York}}</ref> |- |[[Хаџи Мустафа-паша]] |лето 1797<ref>{{Harvnb|Ćorović|2001}}</ref>–? |- |Ахмет Камил Пасазаде Хаки-паша | |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-J4MAQAAMAAJ|title=The Ayanlik and Pasvanoğlu Osman Paşa of Vidin in the age of Ottoman social change, 1791-1815|last=Robert W. Zens|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=2004|page=96}}</ref> |- |[[Али-паша Јанински|Али-паша]] |1793<ref name="JelavichJelavich1986">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MhQTCgAAQBAJ&pg=PA18|title=The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920|last=Charles Jelavich|last2=Barbara Jelavich|date=1 ноември 1986|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-96413-3|pages=18–}}</ref> |- |Али-паша (2. мандат) |1802{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=37}}) |- |Вели-паша (син на [[Али-паша Јанински|Али-паша]]) 1804<ref name="MichaelKappler2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjwMAQAAMAAJ|title=Archivum Ottomanicum|last=Michalis N. Michael|last2=Matthias Kappler|last3=Eftihios Gavriel|publisher=Mouton.|year=2009|isbn=9783447057530|page=175|quote=<!--When Veli Pasa was the governor of the sub-province of Delvine and derbender basbugu in 1804, he was honored with the title of Rumeli Beglerbeyi.-->|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |[[Хуршид Ахмед-паша|Хуршид-паша]] |{{Floruit}} 1808<ref name="Yaycioglu2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3rkCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions|last=Ali Yaycioglu|date=4 мај 2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9612-5|pages=220–}}</ref> |- |Ќосе Ахмет Зекерија-паша |1836–март 1840 | |- |Мехмет Дилавер-паша |мај–јули 1840 | |- |Јусуф Мухлис-паша Серезли |јули 1840–февруари 1842 | |- |Јакуб-паша Кара Османзаде | | |- |Мустафа Нури-паша, Сиркатиби | | |- |Мехмет Саид-паша, Мирза/Татар | | |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде | | |- |Омер-паша, Кизилхисарли |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде |- |Мехмет-Емин-паша |- |Асаф-паша |- |Мехмет Решит-паша, Бошнакзаде |- |Омер-паша, Кизилхисарли (2. мандат) |- |Мехмет Хуршид-паша Арнавут |- |Ахмед Назир-паша |- |Исмаил-паша, Черкес |- |Абдулкерим Надир-паша, Чирпанли |- |Али-паша, Хаџи, Ќутахиали/Гермијаноглу |- |Хусеин Хусну-паша |- |Мехмет Тевфик-паша, Ташџизаде |} == Административни единици == === 1475 година === Во списокот датиран во 1475 година, се наведени седумнаесет подредени [[санџак-бег]]ови, кои контролирале помали покраини односно [[Санџак|санџаци]], кои исто така функционирале како воени команди:<ref name="EI2-Rumeli"/>   {{Div col}} # Константинополски # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Одрински Санџак|Одрински]] # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Видински Санџак|Видински]] # [[Софиски Санџак|Софиски]] # [[Отоманска Србија|Лазарова Земја]] # [[Српско Деспотство|Деспотска Земја]] # Ениџевардарско (под [[Евренос-бег]]) # [[Скопски Санџак|Скопски]] # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Скендербег]]) # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Аријанити]]те) # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Кралство Босна|Босна]] (под [[Стефан Томашевиќ Босански|Стефан]]) # Артски, Ламиски и Атински # [[Морејски Санџак|Морејски]] # [[Битолски Санџак|Битолски]] {{Div col end}} === 1520-ти === Друг список, кој датира од раното владеење на [[Сулејман Величествениот]] (владеел 1520–1566), ги наведува санџак-беговите од тој период, по приближен редослед на важност.:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Бег на паша-санџакот (главниот санџак) # Босанки # Морејски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Видински # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Силистренски Санџак|Силистренски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Валонски Санџак|Валонски]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Галиполски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Никополски # Софиски # [[Навпактски Санџак|Навпактски]] # [[Трикалски Санџак|Трикалски]] # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Кефенски Санџак|Кефенски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # [[Карлелски Санџак|Карлелски]] # [[Евбејски Санџак|Евбејски]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Визенски Санџак|Визенски]] # [[Зворнички Санџак|Зворнички]] # [[Лерински Санџак|Лерински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # Санџак-бег на „[[Роми|Циганите]]“) # [[Митиленски Санџак|Митиленски]] # Карадаг ([[Отоманска Црна Гора|Црна Гора]]) # Санџак-бег на „муслиманите од [[Кирк Килисе]]“) # Санџак-бег на [[војнуци]]те {{Div col end}}   Тие што биле санџак-бегови на „циганите“, муслиманите од Кирк Килисе, и војнуците, не биле со територија назначени, туку претставувале само санџак-бег назначен да ги контролира овие расфрлани и често номадски групи, и кој дејствувале како командант на воените сили регрутирани меѓу нив. Паша-санџакот во овој период опфаќал широк простор во западна [[Македонија (регион)|Македонија]], вклучувајќи ги градовите [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Костур (град)|Костур]].<ref name="EI2-Rumeli" /> Сличен список составен околу 1534 година, ги дава истите санџаци, освен отсуството на [[Софиски Санџак|Софискиот]], Леринскиот и [[Навпактски Санџак|Навпактскиот]] (меѓу покраините пренесени кон новиот Островски Пашалак во 1533 година), и додавањето на [[Солунски Санџак|Солунскиот]].<ref name="EI2-Rumeli"/> === 1538 година === Во 1538 година, биле наведени 29 ливи (санџаци) за време на владеењето на султанот [[Сулејман I]].<ref>{{Наведена книга|title=Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550)|publisher=Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı|year=2013|location=Ankara|pages=17–32}}</ref> # [[Софиски Санџак|Софиски]] (румелиски паша-санџак) # Евбејски # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # Валонски # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # Зворнички # Карлелски # Кефенски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Морејски # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # Родоски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Силистренски # Трикалски # [[Видински Санџак|Видински]] # Визенки # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Кирккилиски (Лозенградски) # Цигански # Војнучки === 1644 година === Понатамошни санџаци биле отстранети со прогресивното создавање на нови пашалаци, и еден службен регистар од околу 1644 година, евидентирал само петнаесет санџаци во Румелискиот Пашалак:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Ќустендилски # Трикалски # Призренски # Јанински # [[Делвински Санџак|Делвински]] # Вучитрнски # Скопски # Елбасански # Валонски # [[Пеќски Санџак|Пеќски]] # Скадарски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Војнучки {{Div col end}} === 1700/1730 година === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Empire_(1795).png|десно|мини|300x300пкс| Румелискиот Пашалак во 1795 година.]] Административната поделба на Румелискиот беглербеглак помеѓу 1700-1730 година била следна:<ref name="Kilic91">Orhan Kılıç, XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti'nin Eyalet ve Sancak Teşkilatlanması, ''Osmanlı'', Cilt 6: Teşkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, {{ISBN|975-6782-09-9}}, p. 91. {{In lang|tr}}</ref>   {{Div col}} # Паша-санџак, односно [[Битолски Санџак|Битолски]] # Ќустендилски # Трикалски # Јанински # Делвински # Елбасански # Скадарски # Валонски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Пеќски # Призренски # Скопски # Вучитрнски # Војнучки # Цигански # [[Јуруци|Јуручки]] {{Div col end}} === Почетокот на 19 век === Санџаците во почетокот на 19 век:<ref>{{Google books|joN6G1T6ZHIC|The Penny cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful ..., Volume 25}}</ref>   {{Div col}} # Битолски # Солунски # Трикалски # Скадарски # Охридски # Валонски # Ќустендилски # Елбасански # Призренски # Пеќски # Скопски # Делвински # Вучитрнски # [[Кавалски Санџак|Кавалски]] # Крушевачки # Јанински # Смедеревски {{Div col end}} === Средината на 19 век === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Balkans_1850s.png|мини|250x250пкс| Намалениот пашалак во 1850-тите.]] Според државниот годишник ([[салнаме]]) од 1847 година, намалениот Румелиски Пашалак, со седиште во [[Битола]], ги опфаќал и [[Скадарски Санџак|Скадарскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и Костурскиот Санџак. Во 1855 година, според францускиот патеписец Огист Викеснел, пашалакот ги сочинувал Скадарскиот Санџак, со 7 [[Каза|кази]] (помали административни единици), Охридскиот со 8 кази, Костурскиот со 8 кази и [[Битолски Санџак|Битолскиот Паша-санџак]] со 11 кази.<ref name="Viquesnel">{{Наведена книга|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k116202f/|title=Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace|last=Viquesnel|first=Auguste|publisher=Arthus Betrand|year=1868|volume=Tome Premier|location=Paris|pages=107, 114–115|language=fr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC|title=Mehmed the Conqueror and His Time|last=Babinger|first=Franz|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6|editor-last=Hickman, William C.|translator-last=Manheim, Ralph|author-link=Франц Бабингер|orig-year=1978}} * {{Наведена книга|title=Istorija srpskog naroda|last=Ćorović|first=Vladimir|publisher=Ars Libri|year=2001|chapter=Početak ustanka u Srbiji|author-link=Владимир Ќоровиќ|orig-year=1997|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_2_l.html}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FpvqWWpUYSoC&pg=PA84|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|last=Jefferson|first=John|publisher=BRILL|year=2012|isbn=978-90-04-21904-5|page=84}} * {{The Papacy and the Levant|volume=4}}  * {{Наведена книга|url=http://www.infobasepublishing.com/Bookdetail.aspx?ISBN=0816062595&Ebooks=0|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts On File|year=2009|isbn=9780816062591|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|location=New York, NY|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}} {{Управна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година]] [[Категорија:Отоманска Тракија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Балканот]] [[Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Престаноци во 1867 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1360-тите во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1360-тите]] 1ndlf2pjt9ehyc9v3zmx839n1mvugfk 5621459 5621455 2026-08-29T06:04:44Z Bjankuloski06 332 5621459 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Румелија}} {{Infobox former subdivision |native_name = Eyalet-i Rumeli |common_name = Румелиски Пашалак |conventional_long_name = Румелиски Пашалак |subdivision = [[Пашалак]] |nation = [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] |image_flag= Flag of the Rumelia Eyalet.svg |flag_caption= |image_coat= |image_map = Rumelia Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_caption = Румелискиот Пашалак во 1609 година. |capital = [[Одрин]] (1362–1530)<br/>[[Софија]] (1530–1836)<br/>[[Битола]] (1836–1867) |entities = [[Румелиски Пашалак#Административни единици|Видете подолу]] |coord = {{Coord|41|1|N|21|20|E|display=inline,title}} |footnotes=|demonym= |year_start = 1365 |year_end = 1867 |stat_area2 = 124630 |stat_year1 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |stat_pop1 = 2700000 |stat_year2 = 1844<ref name=eb19>{{cite book|title=The Encyclopædia Britannica, or, Dictionary of arts, sciences ..., Volume 19|url=https://books.google.com/books?id=TUEhAQAAMAAJ&pg=PA464|page=464|year=1859}}</ref> |p1 = Римско Царство |p2 = Морејско Деспотство |p3 = Второ Бугарско Царство |p4 = Српско Деспотство |p5 = Добруџанско Деспотство |p6 = Прилепско Кралство |p7 = Дејанова Држава |p8 = Џеновска Газарија |p9 = Кнежество Теодоро |p10 = Кралство Босна |p11 = Лешка Лига |p12 = Венецијанска Албанија |p13 = Франкократија |p14 = Кралство Унгарија |s1 = Островски Пашалак |s2 = Кефенски Пашалак |s3 = Босански Папалак |s4 = Јанински Пашалак |s5 = Кнежевство Србија |s6 = Солунски Пашалак{{!}}Солунски Пашалак |s7 = Одрински Пашалак |s8 = Силистренски Пашалак |s9 = Нишки Пашалак |s10 = Видински Пашалак |s11 = Хабсбуршка Монархија |s12 = Битолски Вилает |s13 = Скопски Вилает |today = [[Албанија]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Косово]], [[Македонија]], [[Романија]], [[Србија]], [[Турција]], [[Црна Гора]], [[Украина]], [[Унгарија]], [[Хрватска]] }} '''Румелиски Пашалак''', или '''Румелиски Ејалет''' ({{Langx|ota|ایالت روم ایلی|Eyālet-i Rūm-ėli}}),<ref name="someprov">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=4 март 2025}}</ref> познат како '''Румелиски Беглербеглак''' до 1591 година,<ref name="EI2-eyalet" /> ― [[Административна поделба на Отоманското Царство|покраина]] од прво ниво ([[Пашалак|пашалак/ејалет/беглербеглак]]) на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] која го опфаќала поголемиот дел од [[Балкански Полуостров|Балканот]] („[[Румелија]]“). Во поголемиот дел од својата историја, тој бил најголемата и најважната покраина на Империјата, опфаќајки клучни градови како [[Одрин]], [[Јанина]], [[Софија]], [[Пловдив]], [[Битола]], [[Скопје]] и главното пристаниште [[Солун]]. Тој исто така бил меѓу најстарите отомански пашалаци, кој траел повеќе од 500 години со неколку територијални преструктуирања во текот на долгиот тек на неговото постоење. Главен град бил [[Одрин]], [[Софија]] и на крајот [[Битола]]. Неговата заведена површина во алманах од 1862 година била 124.630 км².<ref>{{Google books|zSNUAAAAYAAJ|The Popular encyclopedia: or, conversations lexicon, Volume 6}}</ref> == Историја == Првично наречен беглербеглак или општо вилает („покраина“) Румелија, дури по 1591 година бил употребен поимот [[Пашалак|ејалет]].<ref name="EI2-eyalet" /> Првиот беглербег на [[Румелија]] бил Лала Шахин-паша, кој ја добил титулата од султанот [[Мурат I]] како награда за неговото [[Битка кај Одрин (1365)|заземање]] на [[Одрин]] во 1360-тите, и му била дадена воена власт над османлиските територии во [[Европа]], со кои тој ефективно управувал како заменик на султанот додека султанот се враќал во [[Мала Азија|Анадолија]].<ref name="EI2-eyalet">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Eyālet | first = Halil | last = İnalcık | authorlink = Халил Иналџик | volume = 2 | pages = 721–724 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/eya-let-SIM_2216}}</ref><ref name="EI2-Rumeli">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}}</ref><ref name="Provinzen50">{{Наведена книга|title=Die Provinzen des Osmanischen Reiches|last=Birken|first=Andreas|publisher=Reichert|year=1976|isbn=9783920153568|series=Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients|volume=13|page=50|language=de}}</ref> Исто така, [[Силистренски Пашалак|Силистренскиот Пашалак]] бил основан во 1593 година. Од своето основање, покраината Румелија ја опфаќала целата европска сопственост на Отоманската Империја, вклучувајќи ги и [[Дунав|прекудунавските]] освојувања како Акерман, сè до создавањето на понатамошни пашалаци во 16 век, почнувајќи со [[Островски Пашалак|Островскиот]] (1533), [[Будимски Пашалак|Будимскиот]] (1541) и [[Босански Пашалак|Босанскиот]] (1580).<ref name="EI2-Rumeli" /><ref name="Provinzen50" /> Првиот главен град на Румелија веројатно бил Одрин, кој исто така бил, до [[Пад на Цариград (1453)|падот на Константинопол]] во 1453 година, главен град на Османлиите. По неа некое време следела [[Софија]] и повторно Одрин до 1520 година, кога Софија повторно станала седиште на беглербегот.<ref name="Provinzen50" /> Во тоа време, беглербегот на Румелија бил командант на најважната воена сила во државата во облик на [[тимар]]ско [[Спахија|спахиска]] [[коњица]], а неговото присуство во главниот град во овој период го направило редовен член на [[Диван (Отоманско Царство)|царскиот совет]] (диван). Од истата причина, моќните [[Голем везир|големи везири]] како [[Махмуд-паша Ангеловиќ]] или [[Паргали Ибрахим-паша]] го држеле беглербеглакот во тандем со власта на големиот везир.<ref name="EI2-Rumeli" /> Во 18 век, [[Битола]] се појавила како заменско престојувалиште на управникот, а во 1836 година службено станала главен град на пашалакот. Речиси во исто време, [[танзимат]]ските реформи, насочени кон осовременување на Империјата, ги разделиле новите пашалаци на [[Скопски Пашалак|Скопски]], [[Јанински Пашалак|Јанински]] и [[Солунски Пашалак|Солунски]] и го намалиле Румелискиот Пашалак на неколку покраини околу Битола. Застарениот пашалак опстанал до 1867 година, кога, како дел од преодот кон поунифицираниот [[вилает]]ски систем, неговата територија станала дел од [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]].<ref name="EI2-Rumeli"/><ref name="EI2-Manastir">{{Encyclopaedia of Islam, New Edition | title = Manāstir | first = M. | last = Ursinus | volume = 6 | pages = 371–372 | url http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/manastir-SIM_4907}}</ref><ref>{{cite book | title = Die Provinzen des Osmanischen Reiches | series = Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients | volume = 13 | last = Birken | first = Andreas | language = de | publisher = Reichert | year = 1976 | isbn = 9783920153568 | pages = 50, 52}}</ref> [[Источна Румелија]] станала нова османлиска покраина во 1878 година (формално до 1908 година, но обединета со [[Кнежевство Бугарија|Кнежеството Бугарија]] од 1885 година). == Управници == Управникот на Румелискиот Пашалак бил нарекуван „Беглербег на Румелија“ (Румели бејлербеји) или „Валија на Румелија“ (Румели вали). {| class="wikitable" !Управник !Владеење !Забелешки |- |[[Лала Шахин-паша]] | |првиот [[беглербег]] на Румелија, лалата (туторот) на [[Мурат I]].<ref>{{Наведување|last=Smailagic|first=Nerkez|title=Leksikon Islama|year=1990|publisher=Svjetlost|place=Sarajevo|isbn=978-86-01-01813-6|oclc=25241734|page=514|quote=Sjedište beglerbega Rumelije ...prvi namjesnik, Lala Šahin-paša,...}}</ref> |- |Тимурташ-бег |{{Floruit}} 1385 |- |[[Сулејман Челебија]] |пред 1411 |син на [[Бајазит I]]<ref name="SettonHazard1990">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TKaPrQPFIAMC&pg=PA699|title=A History of the Crusades: The Impact of the Crusades on Europe|last=Kenneth M. Setton|last2=Harry W. Hazard|last3=Norman P. Zacour|date=1 јуни 1990|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-10744-4|pages=699–}}</ref> |- |[[Михаоглу Мехмет-бег]] |1411 | |- |Мустафа-бег |1421<ref name="Mutafchieva1988">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=plyFAAAAIAAJ|title=Agrarian relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th centuries|last=Vera P. Mutafchieva|publisher=East European Monographs|year=1988|isbn=978-0-88033-148-7|page=10|author-link=Вера Мутафчиева|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Синан-паша ( син на благородникот Богдан) |1430 |- |[[Хадим Шехабедин]] |1439–42{{Sfn|Jefferson|2012|p=280}} |- |[[Касим-паша]] |1443{{Sfn|Babinger|1992|p=25}} |- |Омер-бег |{{Floruit}} 1453<ref name="Özkan2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Qiw9CwAAQBAJ&pg=PT43|title=Sultan Mehmed the Conqueror Great Eagle|last=Aytaç Özkan|date=21 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-59784-397-3|pages=43–}}</ref> |- |[[Турахан-бег]] |пред 1456 |- |[[Махмуд-паша Ангеловиќ|Махмуд-паша]] |пред 1456 |- |Ахмет |по 1456{{Се бара извор}} |- |[[Хас Мурат-паша]] |{{Околу}} 1469–1473 |- |[[Хадим Сулејман-паша (управник на Румелија)|Хадим Сулејман-паша]] |{{Околу}} 1475{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=25}} |- |[[Коџа Давут-паша|Давут-паша]] |{{Околу}} 1478<ref name="Barleti2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zeZ963q3ok0C&pg=PA19|title=The Siege of Shkodra: Albania's Courageous Stand Against Ottoman Conquest, 1478|last=Marin Barleti|publisher=David Hosaflook|year=2012|isbn=978-99956-87-77-9|pages=19–}}</ref> |- |Синан-паша |{{Околу}} 1481<ref name="Freely2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3m4jCQAAQBAJ&pg=PT159|title=The Grand Turk: Sultan Mehmet II-Conqueror of Constantinople and Master of an Empire|last=John Freely|date=1 октомври 2009|publisher=The Overlook Press|isbn=978-1-59020-449-8|pages=159–}}</ref> |- |Месих-паша |по 1481<ref name="Lowry2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC&pg=PA66|title=Nature of the Early Ottoman State, The|last=Heath W. Lowry|date=1 февруари 2012|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-8726-6|pages=66–}}</ref> |- |Хасан-паша |{{Floruit}} 1514<ref name="Akçe2015">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tmU_CwAAQBAJ&pg=PT48|title=The Conqueror of the East Sultan Selim I|last=Fatih Akçe|date=22 декември 2015|publisher=Işık Yayıncılık Ticaret|isbn=978-1-68206-504-4|pages=48–}}</ref> | |- |Ахмет-паша |{{Floruit}} 1521<ref name="Turnbull2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-JqHCwAAQBAJ&pg=PT41|title=The Ottoman Empire 1326–1699|last=Stephen Turnbull|date=6 јуни 2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1026-7|pages=41–}}</ref> |- |Ѓузелџе Касим-паша |{{Околу}} 1527<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=K8stDgJSiJ4C&pg=PA98|title=Frontiers of Islamic Art and Architecture: Essays in Celebration of Oleg Grabar's Eightieth Birthday; the Aga Khan Program for Islamic Architecture Thirtieth Anniversary Special Volume|last=Gülru Necipoğlu|last2=Julia Bailey|publisher=BRILL|year=2008|isbn=978-90-04-17327-9|pages=98–}}</ref> |- |Ибрахим |{{Floruit}} 1537<ref name="ValensiDenner2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Syns0IPiFu0C&pg=PA19|title=The Birth of the Despot: Venice and the Sublime Porte|last=Lucette Valensi|last2=Arthur Denner|date=1 декември 2008|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7543-6|pages=19–|author-link=Лисет Валенси}}</ref> |- |Хосров-паша |јуни 1538<ref name="Gibb1954">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA35|title=The Encyclopaedia of Islam|last=Sir H. A. R. Gibb|publisher=Brill Archive|year=1954|pages=35–|id=GGKEY:1FSD5PNQ2DE}}</ref>–? |- |Али-паша |{{Floruit}} 1546<ref name="Ortega2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CScHDAAAQBAJ&pg=PT121|title=Negotiating Transcultural Relations in the Early Modern Mediterranean: Ottoman-Venetian Encounters|last=Stephen Ortega|date=22 април 2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-08919-3|pages=121–}}</ref> |- |[[Мехмед-паша Соколовиќ|Соколу Мехмет-паша]] |{{Floruit}} 1551{{Sfn|Setton|1984|p=574}} | |- |[[Шемси Ахмед-паша]] |1564 – 1569<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi|last=Afyoncu|first=Erhan|publisher=TDV İslâm Araştırmaları Merkezi|year=2010|volume=38|pages=527–529|language=tr|chapter=ŞEMSİ AHMED PAŞA}}</ref> | |- |Доганџи Мехмет-паша | |{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=153}} |- |[[Осман Јеген-паша]] |1687<ref name="İnalcıkQuataert1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c00jmTrjzAoC&pg=PA419|title=An Economic and Social History of the Ottoman Empire|last=Halil İnalcık|last2=Donald Quataert|date=1997-04-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57455-6|page=419|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |Сари Ахмет-паша |1714<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=To9pAAAAMAAJ&q=%22+%D0%BC%D1%83+%D1%98%D0%B5+%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B0%D0%BA+%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B0+%22|title=Istoriski časopis, Volumes 18-19|publisher=Srpska akademija nauka. Istoriski institut|year=1971|editor-last=Novak, Viktor|page=312|quote=<!--...али су га Црногорци потукли на Цареву Лазу. Зато је, средином 1712, поново враћен под Хотин. Крајем исте године додељен му је санџак Валона, а затим Јањина и Скадар. Крајвм 1714. премештен је за румелијског беглербега-->}}</ref>–1715<ref name="Setton1991">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C|title=Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century|last=Kenneth Meyer Setton|publisher=American Philosophical Society|year=1991|isbn=978-0-87169-192-7|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_XN51y209fR8C/page/n438 430]–}}</ref> |- |[[Топал Осман-паша]] |1721–27, 1729–30, 1731<ref name="Topal">{{Наведена енциклопедија|location=Leiden and New York}}</ref> |- |[[Хаџи Мустафа-паша]] |лето 1797<ref>{{Harvnb|Ćorović|2001}}</ref>–? |- |Ахмет Камил Пасазаде Хаки-паша | |<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-J4MAQAAMAAJ|title=The Ayanlik and Pasvanoğlu Osman Paşa of Vidin in the age of Ottoman social change, 1791-1815|last=Robert W. Zens|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=2004|page=96}}</ref> |- |[[Али-паша Јанински|Али-паша]] |1793<ref name="JelavichJelavich1986">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MhQTCgAAQBAJ&pg=PA18|title=The Establishment of the Balkan National States, 1804-1920|last=Charles Jelavich|last2=Barbara Jelavich|date=1 ноември 1986|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-96413-3|pages=18–}}</ref> |- |Али-паша (2. мандат) |1802{{Sfn|Ágoston|Masters|2009|p=37}}) |- |Вели-паша (син на [[Али-паша Јанински|Али-паша]]) 1804<ref name="MichaelKappler2009">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=SjwMAQAAMAAJ|title=Archivum Ottomanicum|last=Michalis N. Michael|last2=Matthias Kappler|last3=Eftihios Gavriel|publisher=Mouton.|year=2009|isbn=9783447057530|page=175|quote=<!--When Veli Pasa was the governor of the sub-province of Delvine and derbender basbugu in 1804, he was honored with the title of Rumeli Beglerbeyi.-->|access-date=4 март 2025}}</ref> |- |[[Хуршид Ахмед-паша|Хуршид-паша]] |{{Floruit}} 1808<ref name="Yaycioglu2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3rkCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Partners of the Empire: The Crisis of the Ottoman Order in the Age of Revolutions|last=Ali Yaycioglu|date=4 мај 2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9612-5|pages=220–}}</ref> |- |Ќосе Ахмет Зекерија-паша |1836–март 1840 | |- |Мехмет Дилавер-паша |мај–јули 1840 | |- |Јусуф Мухлис-паша Серезли |јули 1840–февруари 1842 | |- |Јакуб-паша Кара Османзаде | | |- |Мустафа Нури-паша, Сиркатиби | | |- |Мехмет Саид-паша, Мирза/Татар | | |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде | | |- |Омер-паша, Кизилхисарли |- |Мехмет Зијаедин-паша, Мезарџизаде |- |Мехмет-Емин-паша |- |Асаф-паша |- |Мехмет Решит-паша, Бошнакзаде |- |Омер-паша, Кизилхисарли (2. мандат) |- |Мехмет Хуршид-паша Арнавут |- |Ахмед Назир-паша |- |Исмаил-паша, Черкес |- |Абдулкерим Надир-паша, Чирпанли |- |Али-паша, Хаџи, Ќутахиали/Гермијаноглу |- |Хусеин Хусну-паша |- |Мехмет Тевфик-паша, Ташџизаде |} == Административни единици == === 1475 година === Во списокот датиран во 1475 година, се наведени седумнаесет подредени [[санџак-бег]]ови, кои контролирале помали покраини односно [[Санџак|санџаци]], кои исто така функционирале како воени команди:<ref name="EI2-Rumeli"/>   {{Div col}} # Константинополски # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Одрински Санџак|Одрински]] # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Видински Санџак|Видински]] # [[Софиски Санџак|Софиски]] # [[Отоманска Србија|Лазарова Земја]] # [[Српско Деспотство|Деспотска Земја]] # Ениџевардарско (под [[Евренос-бег]]) # [[Скопски Санџак|Скопски]] # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Скендербег]]) # [[Отоманска Албанија|Албанска Земја]] (под [[Аријанити]]те) # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Кралство Босна|Босна]] (под [[Стефан Томашевиќ Босански|Стефан]]) # Артски, Ламиски и Атински # [[Морејски Санџак|Морејски]] # [[Битолски Санџак|Битолски]] {{Div col end}} === 1520-ти === Друг список, кој датира од раното владеење на [[Сулејман Величествениот]] (владеел 1520–1566), ги наведува санџак-беговите од тој период, по приближен редослед на важност.:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Бег на паша-санџакот (главниот санџак) # Босанки # Морејски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Видински # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Силистренски Санџак|Силистренски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Валонски Санџак|Валонски]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Галиполски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Никополски # Софиски # [[Навпактски Санџак|Навпактски]] # [[Трикалски Санџак|Трикалски]] # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Кефенски Санџак|Кефенски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # [[Карлелски Санџак|Карлелски]] # [[Евбејски Санџак|Евбејски]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Визенски Санџак|Визенски]] # [[Зворнички Санџак|Зворнички]] # [[Лерински Санџак|Лерински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # Санџак-бег на „[[Роми|Циганите]]“) # [[Митиленски Санџак|Митиленски]] # Карадаг ([[Отоманска Црна Гора|Црна Гора]]) # Санџак-бег на „муслиманите од [[Кирк Килисе]]“) # Санџак-бег на [[војнуци]]те {{Div col end}}   Тие што биле санџак-бегови на „циганите“, муслиманите од Кирк Килисе, и војнуците, не биле со територија назначени, туку претставувале само санџак-бег назначен да ги контролира овие расфрлани и често номадски групи, и кој дејствувале како командант на воените сили регрутирани меѓу нив. Паша-санџакот во овој период опфаќал широк простор во западна [[Македонија (регион)|Македонија]], вклучувајќи ги градовите [[Скопје]], [[Прилеп]], [[Битола]] и [[Костур (град)|Костур]].<ref name="EI2-Rumeli" /> Сличен список составен околу 1534 година, ги дава истите санџаци, освен отсуството на [[Софиски Санџак|Софискиот]], Леринскиот и [[Навпактски Санџак|Навпактскиот]] (меѓу покраините пренесени кон новиот Островски Пашалак во 1533 година), и додавањето на [[Солунски Санџак|Солунскиот]].<ref name="EI2-Rumeli"/> === 1538 година === Во 1538 година, биле наведени 29 ливи (санџаци) за време на владеењето на султанот [[Сулејман I]].<ref>{{Наведена книга|title=Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550)|publisher=Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı|year=2013|location=Ankara|pages=17–32}}</ref> # [[Софиски Санџак|Софиски]] (румелиски паша-санџак) # Евбејски # [[Крушевачки Санџак|Крушевачки]] # Валонски # [[Босански Санџак|Босански]] # [[Черноменски Санџак|Черноменски]] # [[Галиполски Санџак|Галиполски]] # [[Херцеговински Санџак|Херцеговински]] # [[Елбасански Санџак|Елбасански]] # [[Скадарски Санџак|Скадарски]] # Зворнички # Карлелски # Кефенски # [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилски]] # Морејски # [[Никополски Санџак|Никополски]] # [[Охридски Санџак|Охридски]] # [[Призренски Санџак|Призренски]] # Родоски # [[Смедеревски Санџак|Смедеревски]] # Силистренски # Трикалски # [[Видински Санџак|Видински]] # Визенки # [[Вучитрнски Санџак|Вучитрнски]] # [[Јанински Санџак|Јанински]] # Кирккилиски (Лозенградски) # Цигански # Војнучки === 1644 година === Понатамошни санџаци биле отстранети со прогресивното создавање на нови пашалаци, и еден службен регистар од околу 1644 година, евидентирал само петнаесет санџаци во Румелискиот Пашалак:<ref name="EI2-Rumeli"/> {{Div col}} # Ќустендилски # Трикалски # Призренски # Јанински # [[Делвински Санџак|Делвински]] # Вучитрнски # Скопски # Елбасански # Валонски # [[Пеќски Санџак|Пеќски]] # Скадарски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Војнучки {{Div col end}} === 1700/1730 година === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Empire_(1795).png|десно|мини|300x300пкс| Румелискиот Пашалак во 1795 година.]] Административната поделба на Румелискиот беглербеглак помеѓу 1700-1730 година била следна:<ref name="Kilic91">Orhan Kılıç, XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı Devleti'nin Eyalet ve Sancak Teşkilatlanması, ''Osmanlı'', Cilt 6: Teşkilât, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, {{ISBN|975-6782-09-9}}, p. 91. {{In lang|tr}}</ref>   {{Div col}} # Паша-санџак, односно [[Битолски Санџак|Битолски]] # Ќустендилски # Трикалски # Јанински # Делвински # Елбасански # Скадарски # Валонски # Охридски # Крушевачки # Солунски # Пеќски # Призренски # Скопски # Вучитрнски # Војнучки # Цигански # [[Јуруци|Јуручки]] {{Div col end}} === Почетокот на 19 век === Санџаците во почетокот на 19 век:<ref>{{Google books|joN6G1T6ZHIC|The Penny cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful ..., Volume 25}}</ref>   {{Div col}} # Битолски # Солунски # Трикалски # Скадарски # Охридски # Валонски # Ќустендилски # Елбасански # Призренски # Пеќски # Скопски # Делвински # Вучитрнски # [[Кавалски Санџак|Кавалски]] # Крушевачки # Јанински # Смедеревски {{Div col end}} === Средината на 19 век === [[Податотека:Rumelia_Eyalet,_Ottoman_Balkans_1850s.png|мини|250x250пкс| Намалениот пашалак во 1850-тите.]] Според државниот годишник ([[салнаме]]) од 1847 година, намалениот Румелиски Пашалак, со седиште во [[Битола]], ги опфаќал и [[Скадарски Санџак|Скадарскиот]], [[Охридски Санџак|Охридскиот]] и Костурскиот Санџак. Во 1855 година, според францускиот патеписец Огист Викеснел, пашалакот ги сочинувал Скадарскиот Санџак, со 7 [[Каза|кази]] (помали административни единици), Охридскиот со 8 кази, Костурскиот со 8 кази и [[Битолски Санџак|Битолскиот Паша-санџак]] со 11 кази.<ref name="Viquesnel">{{Наведена книга|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k116202f/|title=Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace|last=Viquesnel|first=Auguste|publisher=Arthus Betrand|year=1868|volume=Tome Premier|location=Paris|pages=107, 114–115|language=fr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC|title=Mehmed the Conqueror and His Time|last=Babinger|first=Franz|publisher=Princeton University Press|year=1992|isbn=978-0-691-01078-6|editor-last=Hickman, William C.|translator-last=Manheim, Ralph|author-link=Франц Бабингер|orig-year=1978}} * {{Наведена книга|title=Istorija srpskog naroda|last=Ćorović|first=Vladimir|publisher=Ars Libri|year=2001|chapter=Početak ustanka u Srbiji|author-link=Владимир Ќоровиќ|orig-year=1997|chapter-url=http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_2_l.html}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=FpvqWWpUYSoC&pg=PA84|title=The Holy Wars of King Wladislas and Sultan Murad: The Ottoman-Christian Conflict from 1438-1444|last=Jefferson|first=John|publisher=BRILL|year=2012|isbn=978-90-04-21904-5|page=84}} * {{The Papacy and the Levant|volume=4}}  * {{Наведена книга|url=http://www.infobasepublishing.com/Bookdetail.aspx?ISBN=0816062595&Ebooks=0|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts On File|year=2009|isbn=9780816062591|editor-last=Ágoston|editor-first=Gábor|location=New York, NY|editor-last2=Masters|editor-first2=Bruce}} {{Управна поделба на Отоманското Царство}} {{Управна поделба во отоманска Македонија}} [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1867 година]] [[Категорија:Отоманска Тракија]] [[Категорија:Отоманска Србија]] [[Категорија:Отоманска Грција]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Отоманска Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отоманска Албанија]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Балканот]] [[Категорија:Пашалаци на Османлиското Царство во Европа]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Престаноци во 1867 година во Отоманското Царство]] [[Категорија:Појавено во 1360-тите во Отоманското Царство]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1360-тите]] se8a3uxcpibud0vpxcbb7g00gewpm6o 0 1372824 5621239 5615623 2026-08-28T12:14:30Z Gurther 105215 /* */ 5621239 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] q0dl40v3tnx2in7lm8h2phtapxcucpf 2 1378770 5621510 5610995 2026-08-29T10:04:11Z SlavicaJaneslieva 110232 /* Животопис */ 5621510 wikitext text/x-wiki '''Љубица Тодорова - Јанешлиева''' (25 август 1940 во Белград — 17 јануари 2021 во Скопје) — универзитетска професорка по современа англиска и американска книжевност, теоретичарка, истражувач, приредувач и книжевна преведувачка. [[https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0:%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0_(%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%BE%D1%82_%D0%BD%D0%B0_1990-%D1%82%D0%B5).jpg|мини|Љубица Тодорова-Јанешлиева (кон крајот на 1990-те)]] == Животопис == Основно и средно образование завршила во Скопје. Дипломирала на Катедрата за англиска книжевност на Faculty of Arts, University of Bristol, Велика Британија во јули 1963 година. По дипломирањето краток период работела во Секретаријат за информации и Ректоратот на Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Mагистрирала на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Белград, 1972 (со магистерскиот труд „Сатирични елементи у раним романима Ентони Поуела“). Докторирала на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, 1982 (со докторскиот труд „Митските елементи во делата на Карсон МекКалерс и во македонските и српскохрватските народни умотворби“). == Академска и педагошка дејност == Во 1964 година била избрана за асистент, а во 1993 година за редовен професор по англиска книжевност на Катедрата за англиски јазик и книжевност при Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ на УКИМ во Скопје. Во учебната 1975/76 била предавач на Postgraduate School of Yugoslav Studies, University of Bradford, В. Британија, а во учебната 1988/9 Фулбрајтов професор на Катедрата по славистика на University of Washington во градот Seattle, држава Вашингтон, САД. По пензионирањето, три учебни години (од 2007/8 заклучно со 2009/10) изведува настава по англиска книжевност на Педагошкиот факултет на Универзитетот „Св. Климент Охридски“ во Битола. Предавала повеќе различни предмети/курсеви од областа на англиската книжевност од различни периоди и жанрови, а особено специјалните курсеви Модерна англиска поезија (чија програма континуирано ја иновирала), курсевите Модерен англиски роман и Британско-македонски културни и книжевни врски - курсеви што на Катедрата ги иницирала и чии програми првично самата ги составила. Исто така, на постипломските студии на Факултетот изведувала настава по предметот Феминистичка теорија и критика. Била шеф на Катедрата за англиски јазик и книжевност, продекан на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при УКИМ, во 1986-88 и 1990/91, а декан во 1991-93 година. Проф. д-р Тодорова-Јанешлиева е една од основачите, долгогодишен член и претседател на ЗАМ (Здружение на англисти на Македонија) коешто е и членка на ESSE (European Association for the Study of English/Европско здружение на англисти на универзитетско ниво), на Здружението за литература и култура Македонија - Канада и на заедничкиот Иницијативен одбор на Македонско-британското здружение за пријателство и соработка. Нејзината библиографија опфаќа околу 80 (осумдесет) стручно-научни трудови од областа на англиската, американската и компаративната книжевност, како и неколку преводи. == Објавени книги и стручно-научни трудови (избор)== * Современа британска поезија, антологија (избор, редакција и предговор д-р Љубица Тодорова-Јанешлиева). -Скопје: Култура; Струга: Струшки вечери на поезијата, 1990, 183. * „Ричард Морфил за Миладиновци и Зборникот на народни песни“, во Современост. -Скопје: 1987, 1-2, 7-12. Напис објавен и на англиски “Richard Morfill on the Miladinov Brothers” во Macedonian Review. -Skopje: 1987, 1, 36-40. * “Prožimanje engleske, americke i makedonske poezije", во Književna smotra, Hrvatsko filolško društvo, Zagreb, 1988, 69-72, 121-124. * "The Employment of the Archetype of Adolescent Initiation in the Novels of Carson McCullers and Macedonian Folk Poems", Cross Cultural Studies, American ,Canadian and Europeran Literatures: 1945- 1985, edited by Mirko Jurak, Edvard Kardelj University. -Ljubljana: 1988, 497-501. * “Golding's Lord of the Flies, Its Translation and Reception in Macedonian”, Trends in Contemporary British Novel 1940 -1990- a Yugoslav View, edited by Meta Grosman and Uroš Mozetić, University of Ljubljana. -Ljubljana: 1991, 37-46. * „Критички забелешки на [[Григор Прличев]] за Историјата на античка Грција од Оливер Голдсмит“, Животот и делото на Григор Прличев (Зборник на трудови од научен собир). - Скопје: МАНУ, 1994, 183-189. == Објавени преводи (избор) == * [[Гане Тодоровски|Todorovski Gane]]. Poems. Selected and with an Afterword ("On the Poetry of Gane Todorovski") by Ljubica Todorova- Janešlieva. Translated by Graham W. Reid and Ljubica Todorova Janešlieva). University of Bradford. -Bradford, Great Britain: 1976, 90. * [[Гане_Тодоровски|Todorovski Gane]]. Lonely Voyager, (Selection and Preface “The Uniquiness of Gane Todorovski's Poetry” Ljubica Todorova Janešlieva (pp. 7-25); translated into English by Graham W. Reid, Ljubica Todorova Janešlieva and Peggy Reid). -Skopje: Detska radost, 1996 * Карсон МекКалерс, Срцето е осамен ловец. Скопје: [[Магор]], 2012. * [[Херберт Џорџ Велс]], Островот на доктор Моро. Скопје: Магор, 2009. * [[Хенри Ноел Брејлсфорд]], Македонија: нејзините народи и нејзината иднина. Скопје: Култура, 2002. (со Виолета Христовска) == Надворешни врски == * https://flf.ukim.mk/katedri-stud-grupi/angliski-jazik-kniz/ * [https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/en/bib/search/expert?c=au%3D%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0%2C+%D0%89%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%86%D0%B0&db=ubbit&mat=allmaterials https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/en/bib/search/expert] * [http://www.unesco.org/xtrans/bsresult.aspx?lg=0&c=MKD&fr=1600 http://www.unesco.org] * [https://www.slvesnik.com.mk/Issues/45DF63AA67AC41B0A13FF9F3AC9C5617.pdf ЗАМ] * [[Асен_Тодоров|Ќерка на Асен Тодоров]] * [[Славица_Јанешлиева|Мајка на Славица Јанешлиева]] [[:Податотека:Љубица Тодорова (во 1960-те).jpg|[Тодорова (Јанешлиева), 1960-ти]]] e7ellkptg58uooapuvbvsw7e6l6mqut 0 1381573 5621354 5616033 2026-08-28T20:25:17Z Andrew012p 85224 5621354 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Безбеден град | градови = [[Скопје]], [[Куманово]], [[Тетово]], [[Охрид]], [[Велес]] | статус = активна (проширување е во тек) | број_камери = непознато | автоматизација = 1 февруари 2026 | слика = Системот Безбеден град.jpg | опис = Системот „Безбеден град“ | големина_на_слика = 250px }} '''Безбеден град''' (разговорно: '''Сејф сити''' од {{Langx|en|Safe City}}, буквален превод: „безбеден град“) — национален проект на [[Македонија]] за автоматизиран видеонадзор и контрола на [[Сообраќај|сообраќајот]]. Целта на проектот е подобрување на безбедноста на патиштата преку употреба на [[вештачка интелигенција]] и камери за автоматско препознавање на регистарски таблички (АПРТ). Проектот го води [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|Министерството за внатрешни работи]] (МВР) во соработка со [[Министерство за правда на Македонија|Министерството за правда]], а неговата цел е со помош на мрежа од камери и сопствена ИТ-инфраструктура да се регистрираат и санкционираат сообраќајни прекршоци. Новата етапа на проектот започнала во октомври 2024 година. Иако првично било планирано казнувањето да започне на почетокот на 2026 година, [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]] официјално го пролонгирал почетокот на изрекување парични казни за 1 февруари 2026 година. Во декември 2025 и јануари 2026 година, системот работел во проширена пробна фаза во која граѓаните добивале само предупредувања со цел учење и прилагодување на новите правила.<ref name="mia_postponed">{{Наведена мрежна страница|url=https://mia.mk/story/bezbeden-grad-ke-zapochne-da-funkcionira-od-1-fevruari-2026-godina|title=Безбеден град ќе започне да функционира од 1 февруари 2026 година|work=MIA.mk|date=2025-12-12|accessdate=2026-01-18}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Системот е активен во градовите [[Скопје]], [[Тетово]], [[Куманово]], [[Охрид]] и [[Велес]], коридорите 8 (автопатска делница [[Автопат А2 (Македонија)|А2]]) и 10 (автопатска делница [[Автопат А1 (Македонија)|А1]]), како и автопатската делница помеѓу селата Горенци и Требеништа, во [[Општина Дебрца]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://porta.mk/svr-ohrid-vo-funkcija-kamerite-na-bezbeden-grad-vo-gorenci-i-trebenishta-naskoro-i-vo-ohrid/|title=СВР Охрид: Во функција камерите на Безбеден град во Горенци и Требеништа, наскоро и во Охрид|last=|date=2026-07-30|work=Порта|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260822221153/https://porta.mk/svr-ohrid-vo-funkcija-kamerite-na-bezbeden-grad-vo-gorenci-i-trebenishta-naskoro-i-vo-ohrid/|archive-date=2026-08-22|accessdate=2026-08-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/veles-bezbeden-grad-safe-city-od-krajot-na-juli-godinava/|title=Велес – „Безбеден град“ од крајот на јули, годинава|last=|date=2026-02-19|work=Дума|language=mk-MK|accessdate=2026-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828202401/https://duma.mk/region/veles-bezbeden-grad-safe-city-od-krajot-na-juli-godinava/|archive-date=2026-08-28}}</ref> Покрај домашните возачи, системот целосно ги опфаќа и возилата со странски [[регистарски таблички]], при што странските возачи што транзитираат или сообраќаат низ земјава исто така подлежат на автоматско регистрирање и наплата на сообраќајните казни (вклучувајќи ги и [[Гранична проверка|проверките]] на [[Граничен премин|граничните премини]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/bezbeden-grad-sozdade-guzvi-na-tabanovce-stranski-vozaci-plakaat-kazni-za-brzo-vozene/a-78441942|title=„Безбеден град“ создаде километарски гужви на Табановце|work=dw.com|language=mk|archive-url=http://web.archive.org/web/20260820134012/https://www.dw.com/mk/bezbeden-grad-sozdade-guzvi-na-tabanovce-stranski-vozaci-plakaat-kazni-za-brzo-vozene/a-78441942|archive-date=2026-08-20|accessdate=2026-08-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/stavena-vo-funkcija-aplikacijata-bezbeden-grad-za-stranskite-vozila/|title=Ставена во функција апликацијата „Безбеден град“ за странските возила|work=Мета|language=mk-MK|archive-url=http://web.archive.org/web/20260821131239/https://meta.mk/stavena-vo-funkcija-aplikacijata-bezbeden-grad-za-stranskite-vozila/|archive-date=2026-08-21|accessdate=2026-08-21}}</ref> == Опис и функција == Системот „Безбеден град“ се состои од стотици стационарни камери поставени на главните сообраќајници и крстосници во градовите, како и патролни возила опремени со 360° камери и радар. Системот автоматски ги регистрира следниве прекршоци: * Поминување на црвено светло; * Пречекорување на дозволената брзина; * Истечена важност на сообраќајна дозвола; * Непрописно запирање и паркирање. За да се избегнат несакани грешки и престрого казнување, МВР утврдил прагови на толеранција за брзината: до 100 км/ч толеранцијата е 6 км/ч, а над 100 км/ч е 8 км/ч.<ref name="slobodna_evropa">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/bezbeden-grad-kazni-kameri-/33634724.html|title=Што ќе казнува „Безбеден град“ од февруари?|work=Радио слободна Европа|date=2026-01-03|accessdate=2026-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228131922/https://www.slobodnaevropa.mk/a/bezbeden-grad-kazni-kameri-/33634724.html|archive-date=2026-02-28}}</ref> == Историја и воведување == [[Податотека:Камери од системот Безбеден град.webp|270x270px|мини|Камери снимаат во [[Скопје]]|лево]] Идејата за проектот „Безбеден град“ се појавила уште во 2012 г. при тогашната власт, кога биле установени околу 600 камери во Скопје и во неколку други градови. Првично се тврдело дека тие треба да ги снимаат и сообраќајните прекршоци, но поради недостаток на [[програмска опрема]] за автоматско препознавање на прекршители, камерите долго време ги користеле само разузнавачките служби и правосудството. Дополнително, сојузот на јавниот обвинителски систем ја истражувал тајната набавка на опремата од странска фирма и големите трошоци за одржување (плаќани редовно од државниот буџет).<ref name=":1" /> Подоцна, проектот бил обновен. Во 2023 г., [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]] започнал надградба на „Безбеден град“, со планирање вградување на дополнителни камери — вклучувајќи и на автопатите на Коридорите 8 и 10 — и законски измени што овозможуваат негово работење. Пробниот период започнал на 1 декември 2025 г. во [[Скопје]], [[Тетово]] и [[Куманово]]. Во првите 12 часа биле регистрирани рекордни 65.000 прекршоци, што довело до одлуката за одложување на казнувањето за 1 февруари 2026 г., со цел граѓаните да ја подигнат својата свест. За функционалност на системот биле донесени измени во пет закони, вклучувајќи го Законот за безбедност во сообраќајот и Законот за прекршоци, со што се овозможило цифрениот запис од камерата да биде валиден доказ на суд. == Институционална рамка == Проектот е под директна надлежност на [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]], во соработка со [[Министерство за правда на Македонија|Министерството за правда]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.gov.mk/vest/6825#:~:text=%D0%A1%D0%BE%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B8,%D1%9C%D0%B5%20%D1%98%D0%B0%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%20%D0%B1%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8|title=Проектот „Безбеден град“ е почеток на ефикасност и правда|work=www.pravda.gov.mk|accessdate=2025-12-02|archive-date=2025-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211191337/https://www.pravda.gov.mk/vest/6825#:~:text=%D0%A1%D0%BE%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B8,%D1%9C%D0%B5%20%D1%98%D0%B0%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%20%D0%B1%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8|url-status=dead}}</ref> Министерот [[Панче Тошковски]] истакнал дека системот е целосно автоматизиран за да се исклучи можноста за човечка селективност при казнувањето („врски“ или пристрасност). Податоците се чуваат во централен [[опслужувач]] со високо ниво на кибербезбедност. == Технологија и опрема == Основната компонента се фиксираните камери за видеонадзор поставени на столбови и рамки над крстосници, како и на страни по булеварите. Овие високорезолуциски камери се поврзани со главна единица за обработка, каде со помош на програма се обработуваат снимените слики во живо. На пример, МВР најавил дека се поставени камери во [[Скопје]], [[Тетово]] и [[Куманово]], како и на автопатите на Коридорите 8 и 10. Во рамките на проектот се користат и специјализирани мобилни патролни возила. Тие се опремени со 360° [[видеокамера]] и радарни уреди за мерење брзина, со што можат да „ловат“ прекршоци по улиците (особено на места каде што нема фиксирани камери).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://telma.com.mk/2022/02/03/kod-site-tajni-na-proektot-sejf-siti-so/|title=КОД: Сите тајни на проектот Сејф сити|last=|first=|date=2022-02-03|work=Телма|language=mk-MK|accessdate=2025-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20260323234800/https://telma.com.mk/2022/02/03/kod-site-tajni-na-proektot-sejf-siti-so/|archive-date=2026-03-24}}</ref> На овој начин, системот сврзува статичко и динамично снимање: фиксираните камери го опфаќаат целото градско подрачје, а мобилните средства ги контролираат периферните и регионалните патишта. Фиксираните камери со висока резолуција автоматски снимаат прекршоци како брзо возење, минување на црвено светло, и други сообраќајни прекршоци. == Јавни реакции == Повеќето реакции во јавноста се однесувале на дебата за прагот на толеранција и очекуваниот ефект. Поддржувачите на проектот, вклучувајќи и премиерот на Македонија, [[Христијан Мицкоски]], ја поздравиле идејата како начин да се спаси животот на граѓаните и да се зголеми дисциплината во сообраќајот. Министерот [[Панче Тошковски|Тошковски]] потенцирал дека секој прекршок ќе биде санкциониран без разлика дали се случува во градско или во селско подрачје. Од друга страна, дел од поранешните пратеници и сообраќајни стручњаци изразиле загриженост дека системот можел да „лови“ и небитни прекршоци (на пр. 51 км/ч во градско) и предлози за подобро уредување на семафорите (зелени бранови) наместо само казни.<ref name=":1" /> Меѓутоа, премиерот Христијан Мицкоски на 18 јануари 2026 г. изјавил дека дисциплината на возачите е веќе евидентно подобрена и дека бројот на сообраќајни прекршоци на дневно ниво е драстично намален во споредба со почетокот на декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/gragjanite-go-pochituvaat-bezbeden-grad-pomalku-soobrakjajkji-i-pobezbeden-soobrakjaj-istakna-mickoski/|title=Граѓаните го почитуваат „Безбеден град“|work=Нова Македонија|date=2026-01-18|accessdate=2026-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828202219/https://novamakedonija.com.mk/makedonija/gragjanite-go-pochituvaat-bezbeden-grad-pomalku-soobrakjajkji-i-pobezbeden-soobrakjaj-istakna-mickoski/|archive-date=2026-08-28}}</ref> == Поврзано == * [[Министерство за внатрешни работи на Македонија]] * [[Безбедност на патишта]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://mvr.gov.mk/mk-MK/odnosi-so-javnost/novosti Новости | МВР] * [https://safecountry.mvr.gov.mk/login Апликација „Безбеден град“] — странските државјани можат едноставно и директно да добијат информации за сообраќајните прекршоци евидентирани со системот „Безбеден град“, да имаат увид во издадените прекршочни платни налози, како и да ги подмират глобите по електронски пат. [[Категорија:Патен сообраќај во Македонија]] [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија]] [[Категорија:Сообраќајот во Македонија]] i335obx05dek221bcqgfg1uduqix1fz 5621378 5621354 2026-08-28T20:27:39Z Andrew012p 85224 5621378 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Безбеден град | градови = [[Скопје]], [[Куманово]], [[Тетово]], [[Охрид]], [[Велес]] | статус = активна (проширување е во тек) | број_камери = непознато | автоматизација = 1 февруари 2026 | слика = Системот Безбеден град.jpg | опис = Системот „Безбеден град“ | големина_на_слика = 250px }} '''Безбеден град''' (разговорно: '''Сејф сити''' од {{Langx|en|Safe City}}, буквален превод: „безбеден град“) — национален проект на [[Македонија]] за автоматизиран видеонадзор и контрола на [[Сообраќај|сообраќајот]]. Целта на проектот е подобрување на безбедноста на патиштата преку употреба на [[вештачка интелигенција]] и камери за автоматско препознавање на регистарски таблички (АПРТ). Проектот го води [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|Министерството за внатрешни работи]] (МВР) во соработка со [[Министерство за правда на Македонија|Министерството за правда]], а неговата цел е со помош на мрежа од камери и сопствена ИТ-инфраструктура да се регистрираат и санкционираат сообраќајни прекршоци. Новата етапа на проектот започнала во октомври 2024 година. Иако првично било планирано казнувањето да започне на почетокот на 2026 година, [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]] официјално го пролонгирал почетокот на изрекување парични казни за 1 февруари 2026 година. Во декември 2025 и јануари 2026 година, системот работел во проширена пробна фаза во која граѓаните добивале само предупредувања со цел учење и прилагодување на новите правила.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/sobranieto-dade-zeleno-svetlo-za-bezbeden-grad-kaznuvaneto-startuva-na-1-fevruari/a-75624608|title=„Безбеден град“ доби зелено светло: казнување од 1 февруари|work=Dw|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828202649/https://www.dw.com/mk/sobranieto-dade-zeleno-svetlo-za-bezbeden-grad-kaznuvaneto-startuva-na-1-fevruari/a-75624608|archive-date=2026-08-28|accessdate=2026-08-28}}</ref> Системот е активен во градовите [[Скопје]], [[Тетово]], [[Куманово]], [[Охрид]] и [[Велес]], коридорите 8 (автопатска делница [[Автопат А2 (Македонија)|А2]]) и 10 (автопатска делница [[Автопат А1 (Македонија)|А1]]), како и автопатската делница помеѓу селата Горенци и Требеништа, во [[Општина Дебрца]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://porta.mk/svr-ohrid-vo-funkcija-kamerite-na-bezbeden-grad-vo-gorenci-i-trebenishta-naskoro-i-vo-ohrid/|title=СВР Охрид: Во функција камерите на Безбеден град во Горенци и Требеништа, наскоро и во Охрид|last=|date=2026-07-30|work=Порта|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260822221153/https://porta.mk/svr-ohrid-vo-funkcija-kamerite-na-bezbeden-grad-vo-gorenci-i-trebenishta-naskoro-i-vo-ohrid/|archive-date=2026-08-22|accessdate=2026-08-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/veles-bezbeden-grad-safe-city-od-krajot-na-juli-godinava/|title=Велес – „Безбеден град“ од крајот на јули, годинава|last=|date=2026-02-19|work=Дума|language=mk-MK|accessdate=2026-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828202401/https://duma.mk/region/veles-bezbeden-grad-safe-city-od-krajot-na-juli-godinava/|archive-date=2026-08-28}}</ref> Покрај домашните возачи, системот целосно ги опфаќа и возилата со странски [[регистарски таблички]], при што странските возачи што транзитираат или сообраќаат низ земјава исто така подлежат на автоматско регистрирање и наплата на сообраќајните казни (вклучувајќи ги и [[Гранична проверка|проверките]] на [[Граничен премин|граничните премини]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/bezbeden-grad-sozdade-guzvi-na-tabanovce-stranski-vozaci-plakaat-kazni-za-brzo-vozene/a-78441942|title=„Безбеден град“ создаде километарски гужви на Табановце|work=dw.com|language=mk|archive-url=http://web.archive.org/web/20260820134012/https://www.dw.com/mk/bezbeden-grad-sozdade-guzvi-na-tabanovce-stranski-vozaci-plakaat-kazni-za-brzo-vozene/a-78441942|archive-date=2026-08-20|accessdate=2026-08-20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meta.mk/stavena-vo-funkcija-aplikacijata-bezbeden-grad-za-stranskite-vozila/|title=Ставена во функција апликацијата „Безбеден град“ за странските возила|work=Мета|language=mk-MK|archive-url=http://web.archive.org/web/20260821131239/https://meta.mk/stavena-vo-funkcija-aplikacijata-bezbeden-grad-za-stranskite-vozila/|archive-date=2026-08-21|accessdate=2026-08-21}}</ref> == Опис и функција == Системот „Безбеден град“ се состои од стотици стационарни камери поставени на главните сообраќајници и крстосници во градовите, како и патролни возила опремени со 360° камери и радар. Системот автоматски ги регистрира следниве прекршоци: * Поминување на црвено светло; * Пречекорување на дозволената брзина; * Истечена важност на сообраќајна дозвола; * Непрописно запирање и паркирање. За да се избегнат несакани грешки и престрого казнување, МВР утврдил прагови на толеранција за брзината: до 100 км/ч толеранцијата е 6 км/ч, а над 100 км/ч е 8 км/ч.<ref name="slobodna_evropa">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/bezbeden-grad-kazni-kameri-/33634724.html|title=Што ќе казнува „Безбеден град“ од февруари?|work=Радио слободна Европа|date=2026-01-03|accessdate=2026-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228131922/https://www.slobodnaevropa.mk/a/bezbeden-grad-kazni-kameri-/33634724.html|archive-date=2026-02-28}}</ref> == Историја и воведување == [[Податотека:Камери од системот Безбеден град.webp|270x270px|мини|Камери снимаат во [[Скопје]]|лево]] Идејата за проектот „Безбеден град“ се појавила уште во 2012 г. при тогашната власт, кога биле установени околу 600 камери во Скопје и во неколку други градови. Првично се тврдело дека тие треба да ги снимаат и сообраќајните прекршоци, но поради недостаток на [[програмска опрема]] за автоматско препознавање на прекршители, камерите долго време ги користеле само разузнавачките служби и правосудството. Дополнително, сојузот на јавниот обвинителски систем ја истражувал тајната набавка на опремата од странска фирма и големите трошоци за одржување (плаќани редовно од државниот буџет).<ref name=":1" /> Подоцна, проектот бил обновен. Во 2023 г., [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]] започнал надградба на „Безбеден град“, со планирање вградување на дополнителни камери — вклучувајќи и на автопатите на Коридорите 8 и 10 — и законски измени што овозможуваат негово работење. Пробниот период започнал на 1 декември 2025 г. во [[Скопје]], [[Тетово]] и [[Куманово]]. Во првите 12 часа биле регистрирани рекордни 65.000 прекршоци, што довело до одлуката за одложување на казнувањето за 1 февруари 2026 г., со цел граѓаните да ја подигнат својата свест. За функционалност на системот биле донесени измени во пет закони, вклучувајќи го Законот за безбедност во сообраќајот и Законот за прекршоци, со што се овозможило цифрениот запис од камерата да биде валиден доказ на суд. == Институционална рамка == Проектот е под директна надлежност на [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]], во соработка со [[Министерство за правда на Македонија|Министерството за правда]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.gov.mk/vest/6825#:~:text=%D0%A1%D0%BE%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B8,%D1%9C%D0%B5%20%D1%98%D0%B0%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%20%D0%B1%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8|title=Проектот „Безбеден град“ е почеток на ефикасност и правда|work=www.pravda.gov.mk|accessdate=2025-12-02|archive-date=2025-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211191337/https://www.pravda.gov.mk/vest/6825#:~:text=%D0%A1%D0%BE%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B8,%D1%9C%D0%B5%20%D1%98%D0%B0%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%20%D0%B1%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8|url-status=dead}}</ref> Министерот [[Панче Тошковски]] истакнал дека системот е целосно автоматизиран за да се исклучи можноста за човечка селективност при казнувањето („врски“ или пристрасност). Податоците се чуваат во централен [[опслужувач]] со високо ниво на кибербезбедност. == Технологија и опрема == Основната компонента се фиксираните камери за видеонадзор поставени на столбови и рамки над крстосници, како и на страни по булеварите. Овие високорезолуциски камери се поврзани со главна единица за обработка, каде со помош на програма се обработуваат снимените слики во живо. На пример, МВР најавил дека се поставени камери во [[Скопје]], [[Тетово]] и [[Куманово]], како и на автопатите на Коридорите 8 и 10. Во рамките на проектот се користат и специјализирани мобилни патролни возила. Тие се опремени со 360° [[видеокамера]] и радарни уреди за мерење брзина, со што можат да „ловат“ прекршоци по улиците (особено на места каде што нема фиксирани камери).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://telma.com.mk/2022/02/03/kod-site-tajni-na-proektot-sejf-siti-so/|title=КОД: Сите тајни на проектот Сејф сити|last=|first=|date=2022-02-03|work=Телма|language=mk-MK|accessdate=2025-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20260323234800/https://telma.com.mk/2022/02/03/kod-site-tajni-na-proektot-sejf-siti-so/|archive-date=2026-03-24}}</ref> На овој начин, системот сврзува статичко и динамично снимање: фиксираните камери го опфаќаат целото градско подрачје, а мобилните средства ги контролираат периферните и регионалните патишта. Фиксираните камери со висока резолуција автоматски снимаат прекршоци како брзо возење, минување на црвено светло, и други сообраќајни прекршоци. == Јавни реакции == Повеќето реакции во јавноста се однесувале на дебата за прагот на толеранција и очекуваниот ефект. Поддржувачите на проектот, вклучувајќи и премиерот на Македонија, [[Христијан Мицкоски]], ја поздравиле идејата како начин да се спаси животот на граѓаните и да се зголеми дисциплината во сообраќајот. Министерот [[Панче Тошковски|Тошковски]] потенцирал дека секој прекршок ќе биде санкциониран без разлика дали се случува во градско или во селско подрачје. Од друга страна, дел од поранешните пратеници и сообраќајни стручњаци изразиле загриженост дека системот можел да „лови“ и небитни прекршоци (на пр. 51 км/ч во градско) и предлози за подобро уредување на семафорите (зелени бранови) наместо само казни.<ref name=":1" /> Меѓутоа, премиерот Христијан Мицкоски на 18 јануари 2026 г. изјавил дека дисциплината на возачите е веќе евидентно подобрена и дека бројот на сообраќајни прекршоци на дневно ниво е драстично намален во споредба со почетокот на декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/gragjanite-go-pochituvaat-bezbeden-grad-pomalku-soobrakjajkji-i-pobezbeden-soobrakjaj-istakna-mickoski/|title=Граѓаните го почитуваат „Безбеден град“|work=Нова Македонија|date=2026-01-18|accessdate=2026-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260828202219/https://novamakedonija.com.mk/makedonija/gragjanite-go-pochituvaat-bezbeden-grad-pomalku-soobrakjajkji-i-pobezbeden-soobrakjaj-istakna-mickoski/|archive-date=2026-08-28}}</ref> == Поврзано == * [[Министерство за внатрешни работи на Македонија]] * [[Безбедност на патишта]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://mvr.gov.mk/mk-MK/odnosi-so-javnost/novosti Новости | МВР] * [https://safecountry.mvr.gov.mk/login Апликација „Безбеден град“] — странските државјани можат едноставно и директно да добијат информации за сообраќајните прекршоци евидентирани со системот „Безбеден град“, да имаат увид во издадените прекршочни платни налози, како и да ги подмират глобите по електронски пат. [[Категорија:Патен сообраќај во Македонија]] [[Категорија:Министерство за внатрешни работи на Македонија]] [[Категорија:Сообраќајот во Македонија]] hx5czrwq15jwrdk4o4fis9klncmx8u6 0 1383300 5621326 5487650 2026-08-28T18:53:14Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621326 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Autorretrato con tricornio (Goya).jpg|мини|Автопортрет со тројна шапка (Гоја)]] '''„Гоја или тешкиот пат до просветлувањето“''' ([[француски]]: ''Goya – oder der arge Weg der Erkenntnis'') — источногермански [[филм]] од 1971 година, во [[Режисер|режија]] на [[Конрад Волф]] (Konrad Wolf), кој е и автор на [[сценарио]]то, заедно со Ангел Вагенштајн (Angel Vagenshtain), а кое е засновано на романот на Лион Фојхтвангер (Lion Feuchtwanger). За потребите на снимањето, сликите на [[Франсиско Гоја|Гоја]] биле репродуцирани од неколку врвни сликари. Главните улоги ги играат: [[Донатас Банионис]], [[Оливера Катарина]], Фред Дирен, Татјана Лолова, Ролф Хопе, Мјечислав Војт и [[Антун Налис]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2022-03-20 HRT, Lijepo vjenčanje, francuski film (пристапено на 20.3.2022)]</ref> <ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2025-12-29 Goya, istočnonjemački film (1971.) (пристапено на 29.12.2025)]</ref> ==Содржина== Во филмот се прикажува развојот на Гоја (го игра Банионис) од бонвиван и дворски сликар на кралот [[Карло IV (Шпанија)|Карло IV]] до слободоумен човек чии дела со социјална и политичка тематика го навлекуваат гневот на [[Инквизиција|инквизицијата]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Биографски филмови]] [[Категорија:Германски филмови]] [[Категорија:Источногермански филмови]] [[Категорија:Филмови на германски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1971 година]] [[Категорија:Филмови на Конрад Волф]] [[Категорија:Филмови со Донатас Банионис]] [[Категорија:Филмови со Фред Дирен]] [[Категорија:Филмови со Татјана Лолова]] [[Категорија:Филмови со Ролф Хопе]] [[Категорија:Филмови со Мјечислав Војт]] [[Категорија:Филмови со Оливера Катарина]] [[Категорија:Филмови со Антун Налис]] [[Категорија:Филмови на ДЕФА]] [[Категорија:Филмови за сликари]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] o6lesjdcahychf9y0uo6c0sfynb5zyo 0 1397139 5621314 5574409 2026-08-28T18:32:13Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621314 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fred Derby (1984).jpg|мини|Фред Дерби (1984)]] '''Фредерик Маринус Емануел Дерби''' (31 март 1940 - 19 мај 2001) бил [[Суринам|суринамски]] политичар и синдикалец. Тој бил единствениот преживеан од декемвриските убиства. Во годините пред неговата смрт, тој се борел за истрага на овие настани и раскажла што му се случило во тврдината Зеландија. == Биографија == Дерби бил роден во округот [[Пара (округ)|Пара]], на местото на поранешната плантажа Берлијн. Во 1954 година, заминал како старател во [[Парамарибо]]. Добил сертификат за наставник. Потоа станал наставник во техничко училиште. Во 1968 година, бил синдикалист и бил вклучен во основањето на Конфедерацијата Ц-47 во 1970 година. Се приклучил на Националистичката републиканска партија (ПНР), која се залагала за независност на Суринам и бил пратеник во Парламентот на Суринам од 1973 до 1977 година во име на таа партија. Во ноќта меѓу 7 и 8ми декември 1982 година, бил уапсен од страна на војници и спроведен во тврдината Зеландија. Следниот ден бил единствениот од притворените кој бил ослободен – според негово лично сведоштво, по директна иницијатива на Деси Баутерсе. Наместо да се повлече, Дерби станал остра опозиција на Баутерсе и до крајот на својот живот неуморно се борел за целосно расветлување на декемвриските убиства. Точно на осумнаесетгодишнината од овој трагичен настан, на 8ми декември 2000 година, тој јавно и за првпат проговорил за тоа што навистина се случувало во тврдината. Неговата исповед и сопствената верзија на приказната беа овековечени и во документарниот филм „Дилемата на Дерби“ на авторката Ивет Форстер. Дерби ја основал во 1987 година, заедно со Зигфрид Гилдс, Суринамската лабуристичка партија (СЛА). Преку неа, тој бил вклучен во владата на Роналд Венецијан. Бил голем противник на вклучувањето на [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] во Суринам и се плашел дека главно индо-суринамски бизнисмени ќе го преземат услужниот сектор во Суринам. Дерби бил оженет и имал седум деца. Починал на 61-годишна возраст во Парамарибо од срцев удар, кратко откако се онесвестил за време на [[Фудбал|фудбалски]] натпревар. == Наводи == * {{Smallcaps|Едвин Маршал}}: ''Работниците ми се свети. Фред Дерби, синдикален лидер и политичар'' : биографија, Изд. Амрит, Хаг 2010. ({{ISBN|9789074897549}}) == Надворешни извори == {{Ризница-ред}} * {{In lang|nl}} {{Наведена мрежна страница|url=http://www.waterkant.net/special/8december2.html|title=December Decembermoorden {{!}} 18 jaar na de decembermoorden; Fred Derby doet zijn verhaal|trans-title=Фред Дерби за декемвриските убиства|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614185006/http://www.waterkant.net/special/8december2.html|archive-date=2012-06-14}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дерби, Фред }} [[Категорија:Починати во 2001 година]] [[Категорија:Родени во 1940 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Суринам]] 8075muqrd3a6f8p9lmro7xdhufrmlk6 4 1398190 5621493 5613378 2026-08-29T09:18:43Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5621493 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)|[[Егиј ди Диабл]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мандала (врв)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Балга]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Замок Цејков]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Благајски замок]] (Н)|[[Валоњски замок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Анри Касажи]] (Н)|[[Здењек Брадач]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Еднови (магионичар)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија ==Претстојни викенди== === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Битка за Басра (2003)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Geranium aculeolatum]] (Н)|[[Geranium albanum]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] 2a0471j51z38kqah6huoje2b0r2mt17 0 1401624 5621339 5619662 2026-08-28T19:52:55Z Ehrlich91 24281 /* Поврзано */ 5621339 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Димитриј |слика = Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|13|45.2|N|21|57|46.1|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Бајловце |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Свети Димитрија Солунски|Свети Димитриј]] |изградба = 1938 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Димитриј''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во кумановското село [[Бајловце]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата е сместена во месноста Селиште, каде се наоѓаат селските гробишта, основното училиште и задружниот дом.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=118-120|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Црквата била подигната во 1938 година на руини од некој постар храм.<ref name=":0" /> За старата црква се знае дека е одамна, но не е познато кога е изградена.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=16-17}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Бајловце 2.jpg|Селските гробишта Податотека:Гробишта во Бајловце.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 10.jpg|Помошен објект „Св. Спас“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 11.jpg|Натписна плоча на помошниот објект Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 12.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 13.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 14.jpg|Гробен споменик Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 2.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 3.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 4.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 5.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 6.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 7.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 8.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Бајловце 9.jpg|Северната страна </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Бајловце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Demetrius Church (Bajlovce)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриј, Бајловце}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Димитрија во Македонија|Бајловце]] dulxh8p7uoyubccv97xuubrd738f36x 10 1401662 5621508 5617015 2026-08-29T09:49:21Z Bjankuloski06 332 5621508 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Сојуз на комунистите на Македонија |title = [[Сојуз на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Сојуз на комунистите на Македонија</span>]] |state = |listclass = hlist |image = [[Податотека:Emblem of the SKM.svg|80п|Амблем на Сојузот на комунистите на Македонија]] |selected = {{{1|}}} |basestyle = background: #be0c00; color: white; |bodyclass = hlist |group1 = [[Претседател на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Водачи</span>]] |list1 = * [[Блажо Орландиќ]] (1939–1940) * [[Методија Шаторов-Шарло]] (1940–1941) * [[Лазар Колишевски]] (авг.–ное. 1941) * [[Бане Андреев]] (1941–1942) * [[Цветко Узуновски]] (јун.–сеп. 1942) * [[Кузман Јосифоски-Питу]] (1942–1943) * [[Лазар Колишевски]] (1943–1963) * [[Крсте Црвенковски]] (1963–1969) * [[Ангел Чемерски]] (1969–1982) * [[Крсте Марковски]] (1982–1984) * [[Милан Панчевски]] (1984–1986) * [[Јаков Лазароски]] (1986–1989) * [[Петар Гошев]] (1989–1991) |group2 = [[Secretary of the Presidency на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Секретари</span>]] |list2 = * [[Бошко Станковски]] (1966–1968) * [[Ангел Чемерски]] (1968–1969) * [[Славко Милосавлевски]] (1969–1972) * [[Боро Денков]] (1972–1982) * [[Милан Панчевски]] (1982–1984) * [[Јаков Лазароски]] (1984–1986) * [[Михаил Данев]] (1986–1989) * [[Тито Петковски]] (1989–1991) |group3 = [[Central Committee на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Централен комитет</span>]] |list3 = * [[Претседател на Сојузот на комунистите на Македонија|Претседател]] * [[Секретар на Претседателството на Сојузот на комунистите на Македонија|Секретар]] * [[Претседателство на Сојузот на комунистите на Македонија|Претседателство]] * [[Извршен секретар на Сојузот на комунистите на Македонија|Извршен секретар]] * [[Комисија за статутарни прашања на Сојузот на комунистите на Македонија|Контролна комисија]] * [[Сојуз на социјалистичката младина на Македонија|Сојуз на социјалистичката младина]] |group4 = Републички собири |list4 = {{Navbox|child |titlestyle = background: #be0c00; color: white; |groupstyle = background: #be0c00; color: white; |belowstyle = background: #be0c00; color: white; |bodyclass = hlist |group5 = Избрани органи |list5 = * [[Централен комитет на Сојузот на комунистите на Македонија|Централен комитет]] * [[Комисија за статутарни прашања на Сојузот на комунистите на Македонија|Комисија за статутарни прашања]] * [[Надзорна комисија на Сојузот на комунистите на Македонија|Надзорна комисија]] |group6 = [[Конгреси на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Конгреси</span>]] |list6 = * [[Прв конгрес на Комунистичката партија на Македонија|I: 1948]] * [[Втор конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|II: 1953]] * [[Трет конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|III: 1959]] * [[Четврти конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IV: 1963]] * [[Петти конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|V: 1968]] * [[Шести конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VI: 1974]] * [[Седми конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VII: 1978]] * [[Осми конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VIII: 1982]] * [[Деветти конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IX: 1986]] * [[Десетти конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|X: 1989]] * [[Единаесетти конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|XI: 1991]] }} |group7 = Избрани од<br />конгресот |list7 = {{Navbox|child |titlestyle = background: #be0c00; color: white; |groupstyle = background: #be0c00; color: white; |belowstyle = background: #be0c00; color: white; |bodyclass = hlist |group8 = [[Надзорна комисија на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Надзорна комисија</span>]] |list8 = * [[Централна ревизиска комисија на Првиот конгрес на Комунистичката партија на Македонија|I: 1948–1954]] * [[Централна ревизиска комисија на Вториот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|II: 1954–1959]] * [[Централна ревизиска комисија на Третиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|II: 1959–1965]] * [[Контролна комисија на Четвртиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IV: 1965–1968]] * [[Надзорна комисија на Петтиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|V: 1968–1974]] * [[Надзорна комисија на Шестиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VI: 1974–1978]] * [[Надзорна комисија на Седмиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VII: 1978–1982]] * [[Надзорна комисија на Осмиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VIII: 1982–1986]] * [[Надзорна комисија на Деветтиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IX: 1986–1989]] * [[Надзорна комисија на Десеттиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|X: 1989–1991]] |group9 = [[Комисија за статутарни прашања на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Статутарна комисија</span>]] |list9 = * [[Комисија за статутарни прашања на Петтиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|V: 1968–1974]] * [[Комисија за статутарни прашања на Шестиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VI: 1974–1978]] * [[Комисија за статутарни прашања на Седмиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VII: 1978–1982]] * [[Комисија за статутарни прашања на Осмиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VIII: 1982–1986]] * [[Комисија за статутарни прашања на Деветтиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IX: 1986–1989]] * [[Комисија за статутарни прашања на Десеттиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|X: 1989–1991]] |group10 = [[Централен комитет на Сојузот на комунистите на Македонија|<span style="color: white">Централен комитет</span>]] |list10 = * [[Централен комитет на Првиот конгрес на Комунистичката партија на Македонија|I: 1948–1954]] * [[Централен комитет на Вториот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|II: 1954–1959]] * [[Централен комитет на Третиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|III: 1959–1965]] * [[Централен комитет на Четвртиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IV: 1965–1968]] * [[Централен комитет на Петтиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|V: 1968–1974]] * [[Централен комитет на Шестиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VI: 1974–1978]] * [[Централен комитет на Седмиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VII: 1978–1982]] * [[Централен комитет на Осмиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|VIII: 1982–1986]] * [[Централен комитет на Деветтиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|IX: 1986–1989]] * [[Централен комитет на Десеттиот конгрес на Сојузот на комунистите на Македонија|X: 1989–1991]] }} }}<noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за политиката на Македонија]] [[Категорија:Предлошки за историјата на Македонија]] [[Категорија:Сојуз на комунистите на Македонија|Ψ]] </noinclude> nrw7vj8l4gyfgcvhb8mzaxicf3eanat 0 1401775 5621243 2026-08-28T12:27:09Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Велјан | native_name = | native_name_lang = | other_names = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = XVIII век | birth_place = {{роден во|Селце (Ростушко){{!}}Селце}}, [[Отоманско Царство]] | baptised... 5621243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Велјан | native_name = | native_name_lang = | other_names = | image = | image_size = | image_upright = | landscape = | caption = | birth_name = | birth_date = XVIII век | birth_place = {{роден во|Селце (Ростушко){{!}}Селце}}, [[Отоманско Царство]] | baptised = | death_date = {{околу|1820}} г. | death_place = ? | monuments = | nationality = [[Отоманско Царство|Отоманец]] | ethnicity = [[Македонец]] | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[мајстор]]-[[градител]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = во текстот | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Велјан''' ([[Селце (Ростушко)|Селце]], [[XVIII век]] – {{Околу|[[1820]]}}) — македонски мајстор-градител од крајот на XVIII – почетокот на XIX век, претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]].<ref name="Василиев 261">{{Василиев|261}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=|title=Градителите во Македонија XVIII - XX век|last=Константиновски|first=Георги|publisher=Табернакул|year=2001|isbn=9989-647-88-7|location=Скопје|pages=22}}</ref> == Животопис == Роден е во XVIII век во реканското село [[Селце (Ростушко)|Селце]], тогаш во [[Отоманското Царство]].<ref name="Василиев 261" /> Тој ги изградил конаците на [[Кара Махмуд Бушатлија|Махмуд-паша]] во [[Скадар]], [[Албанија]], како и неколку објекти во [[Охрид]]. Од неговите ученици посебно се истакнувал мајсторот Ќипро (? – 1845) од с. [[Росоки]].<ref name=":0" /><ref name="Василиев 262">{{Василиев|262}}</ref> Починал околу 1820 г.<ref name="Василиев 262" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Македонски архитекти]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] sx4guum4g2oc81fdfnovr5aht5kix06 0 1401776 5621245 2026-08-28T12:51:48Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Филип Томов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = Филип Томов Огњанов | birth_date = [[XIX век]] | birth_place = {{роден во|Селце (Ростушко){{!}}Селце}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = неизв. | death_p... 5621245 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Филип Томов | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = Филип Томов Огњанов | birth_date = [[XIX век]] | birth_place = {{роден во|Селце (Ростушко){{!}}Селце}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = неизв. | death_place = [[Царство Бугарија]] | nationality = | ethnicity = | occupation = фолклорист, општественик | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = Македонија, Асен, Борис | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Филип Томов Огњанов''' ([[Селце (Ростушко)|Селце]], [[XIX век]] – ?) — македонски истражувач, фолклорист и општественик, деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Сојузот на македонските емигрантски организации]]. == Животопис == Роден е во с. [[Селце (Ростушко)|Селце]]<ref>Икономов, Васил. Старонародни песни и обичаи од Западна Македонија, Институт за фолклор „Марко Цепенков“, Скопје, 1988, с.183</ref> или во [[Галичник]],<ref>Военно-исторически сборник, Том 41, Военно-историческа комисия при Щаба на армията, 1972, София, с.83</ref> тогаш во [[Отоманското Царство]]. Емигрирал во [[Царство Бугарија|Бугарија]], каде што се родиле неговите деца Македонија (р. 1899), Асен (р. 1901) и Борис (р. 1903). Запишал и објавил повеќе народни песни од [[Дебарско]] (Галичник, Селце).<ref>Сборник за народни умотворения, наука и книжнина, книга XVI и XVII, София, 1900, II. Материали, с. 57- 61.</ref> Тој бил долгогодишен претседател на [[Галичко-реканско добротворно братство|Галичко-реканското добротворно братство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strumski.com/biblioteka/?id=2763|title=Галичко–Реканско благотворително братство „Йоан Бигорски“ - „Устав, Протокол, Организация и Цел“, София, 1934 година|work=Онлайн библиотека „Струмски“|accessdate=28 август 2026}}</ref> Во септември 1934 г. Томов го потпишал протестниот протокол против [[Деветнаесетомајски преврат|Деветнаесетомајскиот преврат]] во име на братството.<ref>{{Михайлов|4|755}}</ref> Во 1936 г. објавил статија за [[Партенија Зографски]] во списанието „[[Македонски преглед]]“. Подолг период бил службеник во Врховниот завод за ревизија на [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strumski.com/books/f_tomov_zhivot_i_dejnost_na_hadzi_partenija-merged.pdf|title=Филип Томов от с. Селце, Реканско, Вардарска Македония - "Живот и Дейност на хаджи Партения, Архимандрит Зографски, Епископ Кукушко-Полянски и Митрополит Нишавски; Писма на хаджи Партения като Кукушко-полянски епископ", публикувано в сп. "Македонски преглед", год. X, кн.1, 2 и 3, София, 1936 година|work=Онлайн библиотека „Струмски“|accessdate=28 август 2026}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томов, Филип}} [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Македонски истражувачи]] [[Категорија:Македонски фолклористи]] [[Категорија:Македонски преселници во Бугарија]] [[Категорија:Дејци на Македонските братства]] lia384efxmexf098udb7d2p9mt54o5z 10 1401777 5621246 2026-08-28T12:56:08Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | |НЕ| |НЕ= Ненчо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | |ИН| |ИН= [[Илија Ненчов]] <br />(?&nbsp;–&nbsp;1879)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{Familytree| | | | |ГИ| | | |НАИ| |БИ| | | | | | | | | |НЕИ| |ГИ=Григор Илиев|Б... 5621246 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | |НЕ| |НЕ= Ненчо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | |ИН| |ИН= [[Илија Ненчов]] <br />(?&nbsp;–&nbsp;1879)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{Familytree| | | | |ГИ| | | |НАИ| |БИ| | | | | | | | | |НЕИ| |ГИ=Григор Илиев|БИ=поп Божин Илиев|НАИ=[[Наум Илиев (зограф)|Наум Илиев]] |НЕИ= [[Ненчо Илиев]]}} {{Familytree| | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | |}} {{Familytree| | |ПГ| |ХГ| |СБ| |АБ| |ИБ| |ТН| |СН| |ЯН| | | | | | | | | | |ПГ= Петар Григоров|ХГ= Христо Григоров|СБ= [[Саве Поп Божинов]]<br />(1864&nbsp;–&nbsp;1894)|АБ= Апостол Поп Божинов<br />(?&nbsp;–&nbsp;1923)||ИБ= Иван Попбожинов|ТН=Теофил Ненчов|СН=Стефан Ненчов|ЯН=[[Јанаки Ненчов]]<br />(?&nbsp;–&nbsp;1930)}} {{Familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови]] </noinclude> 1dwhcxdwxe6vpxmqz4a7olsmm7j1j19 5621247 5621246 2026-08-28T12:57:33Z SpectralWiz 106165 5621247 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | |НЕ| |НЕ= Ненчо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | |ИН| |ИН= [[Илија Ненчов]] <br />(?&nbsp;–&nbsp;1879)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{Familytree| | | | |ГИ| | | |НАИ| |БИ| | | | | | | | | |НЕИ| |ГИ=Григор Илиев|БИ=поп Божин Илиев|НАИ=[[Наум Илиев (зограф)|Наум Илиев]] |НЕИ= [[Ненчо Илиев]]}} {{Familytree| | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | |}} {{Familytree| | |ПГ| |ХГ| |СБ| |АБ| |ИБ| |ТН| |СН| |ЈАН| | | | | | | | | | |ПГ= Петар Григоров|ХГ= Христо Григоров|СБ= [[Саве Поп Божинов]]<br />(1864&nbsp;–&nbsp;1894)|АБ= Апостол Поп Божинов<br />(?&nbsp;–&nbsp;1923)||ИБ= Иван Поп Божинов|ТН=Теофил Ненчов|СН=Стефан Ненчов|ЈАН=[[Јанаки Ненчов]]<br />(?&nbsp;–&nbsp;1930)}} {{Familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови]] </noinclude> sun6b1jcavsrm991iys3ud77hakp4yv 10 1401778 5621251 2026-08-28T13:05:09Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | ДИ| |ДИ= Дичо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | АВ| |АВ= [[Аврам Дичов (копаничар)|Аврам Дичов]]<br />({{околу|1780}}&nbsp;–&nbsp;XIX век)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| |}} {{Familytree| | | | |ВА| | | | | | | |... 5621251 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | ДИ| |ДИ= Дичо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | АВ| |АВ= [[Аврам Дичов (копаничар)|Аврам Дичов]]<br />({{околу|1780}}&nbsp;–&nbsp;XIX век)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| |}} {{Familytree| | | | |ВА| | | | | | | | | | | | | | | | | |ФА| |ВА=[[Васил Аврамов (копаничар)|Васил Аврамов]]<br />(1812&nbsp;–&nbsp;1903) |ФА = [[Филип Аврамов (копаничар)|Филип Аврамов]]<br />(1814&nbsp;–&nbsp;1900)}} {{Familytree| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{Familytree|ДВ| |СВ| |АВ| |ИФ| | | |ДФ| | | |ЈФ| | | | | | | | | | | |АФ| | | | | |НФ| | |ДВ= Данаил Василев|СВ= Стефан Василев<br />(1840&nbsp;–&nbsp;1910)|АВ= Аврам Василев<br />(1846&nbsp;–&nbsp;1910)|ИФ= [[Иван Филипов (копаничар)|Иван Филипов]]<br />(1834&nbsp;–&nbsp;1919)|ДФ= Дичо Филипов|ЈФ= [[Јосиф Филипов]]<br />(1848&nbsp;–&nbsp;1913)|АФ= Атанас Филипов<br />(1852&nbsp;–&nbsp;1925)|НФ= Нестор Филипов<br />(1864&nbsp;–&nbsp;1917)}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.}} {{familytree| | | | | | | | | | | | |ФИ| |ПЈ| | ИЈ| |ГЈ| |НЈ| |ТЈ| |ЕА| |АА| |ДН| |РН|ФИ=[[Филип Иванов]]<br />(1875&nbsp;–&nbsp;1940)|ПЈ= [[Петар Јосифов]]<br />(1883&nbsp;–&nbsp;1948)|ИЈ=Иван Јосифов|ГЈ=Гале Јосифов|НЈ=Никола Јосифов|ТЈ=Тома Јосифов|ЕА=Евгениј Атанасов|АА=Андреј Атанасов|ДН=Димитар Несторов|РН=Русе Несторов}} {{familytree| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | }} {{Familytree| | | | | | | | | | |КФ| |МФ| | | | | | | | | |ДН| |ЈН|КФ= [[Коста Филипов]]<br />(1894&nbsp;–&nbsp;1948)|МФ= Методиј Филипов<br />(1896&nbsp;–&nbsp;1958)||ДН= Димитар Николов||ЈН= Јосиф Николов}} {{Familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови]] [[Категорија:Филиповци|+]] </noinclude> eugb4bqaaa2jhwec243h5gl39shnwka 5621253 5621251 2026-08-28T13:05:49Z SpectralWiz 106165 5621253 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | ДИ| |ДИ= Дичо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | АВ| |АВ= [[Аврам Дичов (копаничар)|Аврам Дичов]]<br />({{околу|1780}}&nbsp;–&nbsp;XIX век)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| |}} {{Familytree| | | | |ВА| | | | | | | | | | | | | | | | | |ФА| |ВА=[[Васил Аврамов (копаничар)|Васил Аврамов]]<br />(1812&nbsp;–&nbsp;1903) |ФА = [[Филип Аврамов (копаничар)|Филип Аврамов]]<br />(1814&nbsp;–&nbsp;1900)}} {{Familytree| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{Familytree|ДВ| |СВ| |АВ| |ИФ| | | |ДФ| | | |ЈФ| | | | | | | | | | | |АФ| | | | | |НФ| | |ДВ= Данаил Василев|СВ= Стефан Василев<br />(1840&nbsp;–&nbsp;1910)|АВ= Аврам Василев<br />(1846&nbsp;–&nbsp;1910)|ИФ= [[Иван Филипов (копаничар)|Иван Филипов]]<br />(1834&nbsp;–&nbsp;1919)|ДФ= Дичо Филипов|ЈФ= [[Јосиф Филипов]]<br />(1848&nbsp;–&nbsp;1913)|АФ= Атанас Филипов<br />(1852&nbsp;–&nbsp;1925)|НФ= Нестор Филипов<br />(1864&nbsp;–&nbsp;1917)}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.}} {{familytree| | | | | | | | | | | | |ФИ| |ПЈ| | ИЈ| |ГЈ| |НЈ| |ТЈ| |ЕА| |АА| |ДН| |РН|ФИ=[[Филип Иванов]]<br />(1875&nbsp;–&nbsp;1940)|ПЈ= [[Петар Јосифов]]<br />(1883&nbsp;–&nbsp;1948)|ИЈ=Иван Јосифов|ГЈ=Гале Јосифов|НЈ=Никола Јосифов|ТЈ=Тома Јосифов|ЕА=Евгениј Атанасов|АА=Андреј Атанасов|ДН=Димитар Несторов|РН=Русе Несторов}} {{familytree| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | }} {{Familytree| | | | | | | | | | |КФ| |МФ| | | | | | | | | |ДН| |ЈН|КФ= [[Коста Филипов]]<br />(1894&nbsp;–&nbsp;1948)|МФ= Методиј Филипов<br />(1896&nbsp;–&nbsp;1958)||ДН= Димитар Николов||ЈН= Јосиф Николов}} {{Familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови]] [[Категорија:Филиповци (осојски род)]] </noinclude> adb993cpaqqehpnvpz5117wi9h37mhj 5621257 5621253 2026-08-28T13:09:51Z SpectralWiz 106165 5621257 wikitext text/x-wiki {{familytree/start|style=margin: 0 auto}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | ДИ| |ДИ= Дичо}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | |}} {{Familytree| | | | | | | | | | | | | | | АВ| |АВ= [[Аврам Дичов (копаничар)|Аврам Дичов]]<br />({{околу|1780}}&nbsp;–&nbsp;XIX век)}} {{Familytree| | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| |}} {{Familytree| | | | |ВА| | | | | | | | | | | | | | | | | |ФА| |ВА=[[Васил Аврамов (копаничар)|Васил Аврамов]]<br />(1812&nbsp;–&nbsp;1903) |ФА = [[Филип Аврамов (копаничар)|Филип Аврамов]]<br />(1814&nbsp;–&nbsp;1900)}} {{Familytree| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{Familytree|ДВ| |СВ| |АВ| |ИФ| | | |ДФ| | | |ЈФ| | | | | | | | | | | |АФ| | | | | |НФ| | |ДВ= Данаил Василев|СВ= Стефан Василев<br />(1840&nbsp;–&nbsp;1910)|АВ= Аврам Василев<br />(1846&nbsp;–&nbsp;1910)|ИФ= [[Иван Филипов (копаничар)|Иван Филипов]]<br />(1834&nbsp;–&nbsp;1919)|ДФ= Дичо Филипов|ЈФ= [[Јосиф Филипов]]<br />(1848&nbsp;–&nbsp;1913)|АФ= Атанас Филипов<br />(1852&nbsp;–&nbsp;1925)|НФ= Нестор Филипов<br />(1864&nbsp;–&nbsp;1917)}} {{familytree| | | | | | | | | | | | | |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.}} {{familytree| | | | | | | | | | | | |ФИ| |ПЈ| | ИЈ| |ГЈ| |НЈ| |ТЈ| |ЕА| |АА| |ДН| |РН|ФИ=[[Филип Иванов]]<br />(1875&nbsp;–&nbsp;1940)|ПЈ= [[Петар Јосифов]]<br />(1883&nbsp;–&nbsp;1948)|ИЈ=Иван Јосифов|ГЈ=Гале Јосифов|НЈ=Никола Јосифов|ТЈ=Тома Јосифов|ЕА=Евгениј Атанасов|АА=Андреј Атанасов|ДН=Димитар Несторов|РН=Русе Несторов}} {{familytree| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | }} {{Familytree| | | | | | | | | | |КФ| |МФ| | | | | | | | | |ДН| |ЈН|КФ= [[Коста Филипов]]<br />(1894&nbsp;–&nbsp;1948)|МФ= Методиј Филипов<br />(1896&nbsp;–&nbsp;1958)||ДН= Димитар Николов||ЈН= Јосиф Николов}} {{Familytree/end}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за македонски родови]] [[Категорија:Филиповци (осојски род)|Ψ]] </noinclude> o08c67x4rz8jezeerj6tvnh0qntome6 14 1401779 5621256 2026-08-28T13:09:16Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Македонски семејства]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] [[Категорија:Луѓе од Осој (Дебарско)]] 5621256 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Македонски семејства]] [[Категорија:Македонски копаничари]] [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] [[Категорија:Луѓе од Осој (Дебарско)]] dqolcnrlo3kiam0tugy9iwg7ziso53d 0 1401780 5621270 2026-08-28T13:47:47Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Видеоигра | наслов = No, I’m not a Human | слика = No_I'm_not_a_human_header.jpg | изработувач = Trioskaz | издавач = [[Critical Reflex]] | режисер = Никита Ветер | дизајнер = Никита Ветер<br>Роман Козубченко | програмер = Виктор Клименков | уметник = Олга Шкирандо | сценарист = Ник... 5621270 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = No, I’m not a Human | слика = No_I'm_not_a_human_header.jpg | изработувач = Trioskaz | издавач = [[Critical Reflex]] | режисер = Никита Ветер | дизајнер = Никита Ветер<br>Роман Козубченко | програмер = Виктор Клименков | уметник = Олга Шкирандо | сценарист = Никита Ветер<br>Роман Козубченко<br>Мним Аматарата | композитор = Макс Спектр | подлоги = [[Windows]] | издадена = 15 септември 2025 | жанр = ужаси, [[визуелна новела]]<ref>{{cite web |last=Krivov |first=Dmitry |date=September 29, 2025 |title=It's Not Me Who's Locked in Here With You. Review of the Atmospheric Horror No, I'm Not Human |url=https://ixbt.games/en/reviews/2025/09/29/eto-ne-menia-s-vami-zaperli-obzor-atmosfernogo-xorrora-no-im-not-human.html |access-date=March 28, 2026 |website=IXBT.games}}</ref> | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | погон = [[Unity (играчки погон)|Unity]] | носител = дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[Сметачко глувче|глувче]] или гејмпад }} '''''No, I’m not a Human''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Не, јас не сум човек'') — [[Видеоигра|компјутерска игра]] во жанрот психолошки ужаси и [[визуелна новела]] со елементи на преживување, развиена од руското студио Trioskaz и издадена од Critical Reflex. Дејството на играта се одвива во свет каде [[Сонце|Сонцето]] станало смртоносно опасно, а играчот мора да управува со засолниште, одлучувајќи кој да влезе внатре, а кој да остане надвор. Притоа, во домот на играчот можат да доаѓаат не само [[Човек|луѓе]] што бегаат од катаклизмата, туку и Гости — опасни чудовишта што земале човечки лик. Пуштањето на играта за [[Windows]] се одржало на 15 септември 2025 г.<ref>{{Cite web |url=https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |title=No, I'm not a Human - Official Console & Release Window Trailer |lang=en |website=[[IGN]] |date=2025-04-10 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250415144234/https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |archive-date=2025-04-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> == Играчки процес == Управувајќи со главниот лик од прво лице, играчот го уредува и обезбедува засолништето за луѓето што преживеале во катаклизмата, во кое се обидуваат да навлезат таинствени Гости — чудовишта што земале човечки лик.<ref>{{Cite web |url=https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |title=No, I'm Not a Human heading for PC launch on Steam later this year |lang=en |first=Jack |last=Allin |website=Adventure Game Hotspot |date=2025-06-12 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250716145654/https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |archive-date=20250716 |access-date=2025-09-26 |url-status=live}}</ref> [[Играчки процес|Играчкиот процес]] е поделен на ноќна и дневна фаза. Ноќе играчот одлучува кој од оние што бараат помош ќе биде пуштен во домот, а дење, добивајќи информации од вестите за нов знак на Гостите преку вестите, спроведува истрага меѓу ликовите што се присутни во домот.<ref name="ИМ_rev">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/review/33099/retsenziya-no-im-not-a-human/ |title=Обзор No, I'm not human — страшные соседи |first=Илья |last=Трифонов |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Играта не му дозволува на главниот лик да остане сам: тоа би го направило плен на таинствено чудовиште, па затоа е принуден да пушта посетители во домот. Основната задача на играчот се состои во тоа да ги разликува вистинските луѓе од прикриените Гости. Истрагата троши поени за енергија, кои се трошат на преглед на гостите за присуство на карактеристични знаци: на пример, совршени забни низи, нечисти нокти, очи полни со крв. Процесот е усложнет со тоа што ниту еден од знаците не укажува еднозначно на нечовечката суштина на соговорникот: слична особеност може да има и човек, а ликовите што пристигнуваат во домот не се секогаш согласни на преглед.<ref>{{Cite web |url=https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |title=No, I'm Not a Human: All Visitors |lang=en |first=Artur |last=Novichenko |website=Game Rant |date=2025-06-15 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250615205158/https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> Откривајќи сомнителен знак, играчот мора да направи избор: да го пушти посетителот во домот или да му ја одбие помошта, да го убие сомнителниот жител на засолништето или да го поштеди и да ги ислуша неговите објаснувања. Во дијалозите со ликовите се откриваат и подробности од нивниот животопис и нивните ставови кон настаните што се случуваат наоколу. Одлуката е поврзана со ризик: иако погрешното убиство на човек не носи директни последици, Гостинот што ќе биде оставен во живот ноќе ќе убие еден од луѓето. Покрај обичните преживеани, на вратата можат да почукаат и други ликови: на пример, владини агенти од Комитетот за вонредни ситуации (КВС) или вооружен одмаздувач, кои не се обидуваат да влезат внатре, па затоа немаат потреба од стандардна проверка, но можат да влијаат врз дејството.<ref>{{Cite web |url=https://tryhardguides.com/no-im-not-a-human-review/ |title=No, I’m not a Human Review - Visitors - Try Hard Guides |lang=en-US |date=2025-09-18 |access-date=2025-09-26}}</ref> Порталот „Игроманија“ ја истакнува важноста на елементот на случајност во играчкиот процес на ''No, I’m not a Human''. На овој начин создавачите ја исклучуваат можноста играчот да стигне до саканиот крај со пребирање на варијантите на решенија и го зголемуваат значењето на уредното планирање.<ref>{{Cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |title=12 лучших инди-хорроров 2025: итоги года |first=Сергеј |last=Чацки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |archive-url=http://web.archive.org/web/20260114174957/https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |archive-date=2026-01-14 |access-date=2026-01-29 |url-status=live}}</ref> == Приказна == Дејството на играта се случува во свет што се соочил со двојна катаклизма. Аномалната сончева активност го прави денот смртоносно опасен за човекот, а ноќе од земјата излегуваат непријателски суштества, „Гости“, кои ја подражаваат надворешноста на луѓето. Главниот јунак е маж што живее во осамена куќа на крајот од градот. Соседот го предупредува за главното правило за преживување: не смее да се остане сам, бидејќи високо бледо чудовиште ги напаѓа изолираните луѓе. Ова го принудува главниот лик да пушта патници во својот дом во потрага по засолниште. Домот на главниот лик станува засолниште за преживеаните. Неговата основна задача станува разоткривање и отстранување на Гостите. Во текот на дијалозите со различни ликови, кои можат да се покажат и како луѓе и како непријателски Гости, главниот лик добива траги при анализата на опасноста од посетителите, како и информации за светот надвор од засолништето. Информациите за нови физички знаци по кои може да се препознае Гостинот, јунакот ги добива секој ден од радио и телевизиски вести. Како што се развива дејството, општеството надвор од домот се уништува, а Комитетот за вонредни ситуации (КВС) почнува насилно да зема гости за „проверки“. Еден ден, главниот лик е известен дека неговиот сосед е убиен, а неговата куќа — запалена. Кулминацијата настапува кога на прагот од домот пристигнуваат бледото чудовиште и ќерката на убиениот сосед. Понатамошните настани и крајот на играта зависат од одлуките што ги донел играчот. Во играта се предвидени 10 краеви, кои се определуваат според тоа кој од гостите останал во живот, а кој бил убиен, дали главниот лик се придружил кон една од фракциите (на пример, кон владината агенција или култот на крајот на светот), како и дали успеал да преживее. Во зависност од постапките на играчот, главниот лик може да се спаси заедно со некои од посетителите на засолништето, како и да загине од рацете на Гостите или другите ликови. == Развој == ''No, I’m not a Human'' била развиена од независното руско студио Trioskaz. Првично проектот се создавал како хоби во времето слободно од основната работа. Играта почнала да привлекува внимание откако нејзиниот впечатлив визуелен стил и морничавата атмосфера станале вирални на општествените мрежи, што довело до стотици илјади додавања во списоците со желби на [[Steam (софтвер)|Steam]] и милиони прегледи.<ref>{{cite web |url=https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |title=Аналитик: No, I’m not a Human собрала свыше 500 тысяч вишлистов в Steam |first=Екатерина |last=Гайфуллина |website=App2Top |date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713103127/https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |archive-date=2025-07-13 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Значајната популарност им овозможила на развивачите да потпишат договор со издавачот Critical Reflex, познат по инди-хитовите како ''[[Buckshot Roulette]]'' и ''[[Mouthwashing]]''. Добивајќи финансирање, екипата успеала да ја напушти основната работа и целосно да се посвети на создавањето на играта, што овозможило значително да се прошири нејзината првична замисла.<ref name="ИМ_int">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |title=«Мы смотрим на катастрофу глазами отшельника» — интервью с разработчиком No, I’m not a Human |first=Дмитриј |last=Бублицки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |date=2025-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918202318/https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |archive-date=2025-09-18 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Според зборовите на развивачите, нивна цел била да раскажат „камерна, лична приказна“ за глобалната катаклизма низ очите на [[отшелник]]. Основната тема на играта е стравот од смртта и размислувањата за тоа што го чека човекот по неа, при што различните краеви нудат свои варијанти на одговор на ова прашање.<ref name="ИМ_int" /> И покрај словенските мотиви што се читаат во визуелниот стил, создавачите се труделе приказната да ја направат универзална, разбирлива за публика од целиот свет, што се потврдило со високиот интерес за играта во [[САД]], Кина и Бразил. Меѓу изворите на вдахновение развивачите го наведувале творештвото на филмските режисери [[Ларс фон Трир|Ларс фон Триер]] и Лука Гвадањино, а исто така го истакнувале и посебното влијание на советскиот постпокалиптичен филм „[[Писма на мртвиот човек]]“ поради неговата морничава атмосфера и реалниот приказ на човечките страдања.<ref name="ИМ_int" /> Прототипот на играта првпат бил претставен пред јавноста на 6 август 2024 г. во склоп на антологијата на ужасите ''Violent Horror Stories''. По ова студиото најавило создавање на проширена, самостојна верзија.<ref>{{cite web |url=https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |title=Параноидальный хоррор No, I'm not a Human выходит в Steam осенью 2025 года |first=Илија |last=Корпилјов |website=GameMAG |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424025211/https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Изработената демоверзија, објавена на 9 јуни 2025 г., го зацврстила успехот и добила потврдни оценки, а учеството на големи саеми за игри, како [[Gamescom]] и PC Gaming Show, привлекло меѓународно внимание кон проектот. Службеното излегување на ''No, I’m not a Human'' се одржало на 15 септември 2025 г. Студиото исто така објавило планови да ја издаде играта на конзолите [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]], но точниот датум на излегување не бил објавен.<ref>{{cite web |url=https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |title=Жуткий хоррор про паранойю No, I’m not a Human выйдет на ПК этой осенью |lang=ru |last=run.code |website=[[IXBT.com|IXBT.games]] |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410214041/https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |archive-date=2025-04-10 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Инди-игри]] chd6ck2qqxj5ci01dx90cke7y0w9zim 5621274 5621270 2026-08-28T13:51:26Z Andrew012p 85224 5621274 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = No, I’m not a Human | слика = Корица на No Im not a Human.png | изработувач = Trioskaz | издавач = [[Critical Reflex]] | режисер = Никита Ветер | дизајнер = Никита Ветер<br>Роман Козубченко | програмер = Виктор Клименков | уметник = Олга Шкирандо | сценарист = Никита Ветер<br>Роман Козубченко<br>Мним Аматарата | композитор = Макс Спектр | подлоги = [[Windows]] | издадена = 15 септември 2025 | жанр = ужаси, [[визуелна новела]]<ref>{{cite web |last=Krivov |first=Dmitry |date=September 29, 2025 |title=It's Not Me Who's Locked in Here With You. Review of the Atmospheric Horror No, I'm Not Human |url=https://ixbt.games/en/reviews/2025/09/29/eto-ne-menia-s-vami-zaperli-obzor-atmosfernogo-xorrora-no-im-not-human.html |access-date=March 28, 2026 |website=IXBT.games}}</ref> | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | погон = [[Unity (играчки погон)|Unity]] | носител = дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[Сметачко глувче|глувче]] или гејмпад }} '''''No, I’m not a Human''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Не, јас не сум човек'') — [[Видеоигра|компјутерска игра]] во жанрот психолошки ужаси и [[визуелна новела]] со елементи на преживување, развиена од руското студио Trioskaz и издадена од Critical Reflex. Дејството на играта се одвива во свет каде [[Сонце|Сонцето]] станало смртоносно опасно, а играчот мора да управува со засолниште, одлучувајќи кој да влезе внатре, а кој да остане надвор. Притоа, во домот на играчот можат да доаѓаат не само [[Човек|луѓе]] што бегаат од катаклизмата, туку и Гости — опасни чудовишта што земале човечки лик. Пуштањето на играта за [[Windows]] се одржало на 15 септември 2025 г.<ref>{{Cite web |url=https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |title=No, I'm not a Human - Official Console & Release Window Trailer |lang=en |website=[[IGN]] |date=2025-04-10 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250415144234/https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |archive-date=2025-04-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> == Играчки процес == Управувајќи со главниот лик од прво лице, играчот го уредува и обезбедува засолништето за луѓето што преживеале во катаклизмата, во кое се обидуваат да навлезат таинствени Гости — чудовишта што земале човечки лик.<ref>{{Cite web |url=https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |title=No, I'm Not a Human heading for PC launch on Steam later this year |lang=en |first=Jack |last=Allin |website=Adventure Game Hotspot |date=2025-06-12 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250716145654/https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |archive-date=20250716 |access-date=2025-09-26 |url-status=live}}</ref> [[Играчки процес|Играчкиот процес]] е поделен на ноќна и дневна фаза. Ноќе играчот одлучува кој од оние што бараат помош ќе биде пуштен во домот, а дење, добивајќи информации од вестите за нов знак на Гостите преку вестите, спроведува истрага меѓу ликовите што се присутни во домот.<ref name="ИМ_rev">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/review/33099/retsenziya-no-im-not-a-human/ |title=Обзор No, I'm not human — страшные соседи |first=Илья |last=Трифонов |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Играта не му дозволува на главниот лик да остане сам: тоа би го направило плен на таинствено чудовиште, па затоа е принуден да пушта посетители во домот. Основната задача на играчот се состои во тоа да ги разликува вистинските луѓе од прикриените Гости. Истрагата троши поени за енергија, кои се трошат на преглед на гостите за присуство на карактеристични знаци: на пример, совршени забни низи, нечисти нокти, очи полни со крв. Процесот е усложнет со тоа што ниту еден од знаците не укажува еднозначно на нечовечката суштина на соговорникот: слична особеност може да има и човек, а ликовите што пристигнуваат во домот не се секогаш согласни на преглед.<ref>{{Cite web |url=https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |title=No, I'm Not a Human: All Visitors |lang=en |first=Artur |last=Novichenko |website=Game Rant |date=2025-06-15 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250615205158/https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> Откривајќи сомнителен знак, играчот мора да направи избор: да го пушти посетителот во домот или да му ја одбие помошта, да го убие сомнителниот жител на засолништето или да го поштеди и да ги ислуша неговите објаснувања. Во дијалозите со ликовите се откриваат и подробности од нивниот животопис и нивните ставови кон настаните што се случуваат наоколу. Одлуката е поврзана со ризик: иако погрешното убиство на човек не носи директни последици, Гостинот што ќе биде оставен во живот ноќе ќе убие еден од луѓето. Покрај обичните преживеани, на вратата можат да почукаат и други ликови: на пример, владини агенти од Комитетот за вонредни ситуации (КВС) или вооружен одмаздувач, кои не се обидуваат да влезат внатре, па затоа немаат потреба од стандардна проверка, но можат да влијаат врз дејството.<ref>{{Cite web |url=https://tryhardguides.com/no-im-not-a-human-review/ |title=No, I’m not a Human Review - Visitors - Try Hard Guides |lang=en-US |date=2025-09-18 |access-date=2025-09-26}}</ref> Порталот „Игроманија“ ја истакнува важноста на елементот на случајност во играчкиот процес на ''No, I’m not a Human''. На овој начин создавачите ја исклучуваат можноста играчот да стигне до саканиот крај со пребирање на варијантите на решенија и го зголемуваат значењето на уредното планирање.<ref>{{Cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |title=12 лучших инди-хорроров 2025: итоги года |first=Сергеј |last=Чацки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |archive-url=http://web.archive.org/web/20260114174957/https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |archive-date=2026-01-14 |access-date=2026-01-29 |url-status=live}}</ref> == Приказна == Дејството на играта се случува во свет што се соочил со двојна катаклизма. Аномалната сончева активност го прави денот смртоносно опасен за човекот, а ноќе од земјата излегуваат непријателски суштества, „Гости“, кои ја подражаваат надворешноста на луѓето. Главниот јунак е маж што живее во осамена куќа на крајот од градот. Соседот го предупредува за главното правило за преживување: не смее да се остане сам, бидејќи високо бледо чудовиште ги напаѓа изолираните луѓе. Ова го принудува главниот лик да пушта патници во својот дом во потрага по засолниште. Домот на главниот лик станува засолниште за преживеаните. Неговата основна задача станува разоткривање и отстранување на Гостите. Во текот на дијалозите со различни ликови, кои можат да се покажат и како луѓе и како непријателски Гости, главниот лик добива траги при анализата на опасноста од посетителите, како и информации за светот надвор од засолништето. Информациите за нови физички знаци по кои може да се препознае Гостинот, јунакот ги добива секој ден од радио и телевизиски вести. Како што се развива дејството, општеството надвор од домот се уништува, а Комитетот за вонредни ситуации (КВС) почнува насилно да зема гости за „проверки“. Еден ден, главниот лик е известен дека неговиот сосед е убиен, а неговата куќа — запалена. Кулминацијата настапува кога на прагот од домот пристигнуваат бледото чудовиште и ќерката на убиениот сосед. Понатамошните настани и крајот на играта зависат од одлуките што ги донел играчот. Во играта се предвидени 10 краеви, кои се определуваат според тоа кој од гостите останал во живот, а кој бил убиен, дали главниот лик се придружил кон една од фракциите (на пример, кон владината агенција или култот на крајот на светот), како и дали успеал да преживее. Во зависност од постапките на играчот, главниот лик може да се спаси заедно со некои од посетителите на засолништето, како и да загине од рацете на Гостите или другите ликови. == Развој == ''No, I’m not a Human'' била развиена од независното руско студио Trioskaz. Првично проектот се создавал како хоби во времето слободно од основната работа. Играта почнала да привлекува внимание откако нејзиниот впечатлив визуелен стил и морничавата атмосфера станале вирални на општествените мрежи, што довело до стотици илјади додавања во списоците со желби на [[Steam (софтвер)|Steam]] и милиони прегледи.<ref>{{cite web |url=https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |title=Аналитик: No, I’m not a Human собрала свыше 500 тысяч вишлистов в Steam |first=Екатерина |last=Гайфуллина |website=App2Top |date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713103127/https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |archive-date=2025-07-13 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Значајната популарност им овозможила на развивачите да потпишат договор со издавачот Critical Reflex, познат по инди-хитовите како ''[[Buckshot Roulette]]'' и ''[[Mouthwashing]]''. Добивајќи финансирање, екипата успеала да ја напушти основната работа и целосно да се посвети на создавањето на играта, што овозможило значително да се прошири нејзината првична замисла.<ref name="ИМ_int">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |title=«Мы смотрим на катастрофу глазами отшельника» — интервью с разработчиком No, I’m not a Human |first=Дмитриј |last=Бублицки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |date=2025-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918202318/https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |archive-date=2025-09-18 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Според зборовите на развивачите, нивна цел била да раскажат „камерна, лична приказна“ за глобалната катаклизма низ очите на [[отшелник]]. Основната тема на играта е стравот од смртта и размислувањата за тоа што го чека човекот по неа, при што различните краеви нудат свои варијанти на одговор на ова прашање.<ref name="ИМ_int" /> И покрај словенските мотиви што се читаат во визуелниот стил, создавачите се труделе приказната да ја направат универзална, разбирлива за публика од целиот свет, што се потврдило со високиот интерес за играта во [[САД]], Кина и Бразил. Меѓу изворите на вдахновение развивачите го наведувале творештвото на филмските режисери [[Ларс фон Трир|Ларс фон Триер]] и Лука Гвадањино, а исто така го истакнувале и посебното влијание на советскиот постпокалиптичен филм „[[Писма на мртвиот човек]]“ поради неговата морничава атмосфера и реалниот приказ на човечките страдања.<ref name="ИМ_int" /> Прототипот на играта првпат бил претставен пред јавноста на 6 август 2024 г. во склоп на антологијата на ужасите ''Violent Horror Stories''. По ова студиото најавило создавање на проширена, самостојна верзија.<ref>{{cite web |url=https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |title=Параноидальный хоррор No, I'm not a Human выходит в Steam осенью 2025 года |first=Илија |last=Корпилјов |website=GameMAG |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424025211/https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Изработената демоверзија, објавена на 9 јуни 2025 г., го зацврстила успехот и добила потврдни оценки, а учеството на големи саеми за игри, како [[Gamescom]] и PC Gaming Show, привлекло меѓународно внимание кон проектот. Службеното излегување на ''No, I’m not a Human'' се одржало на 15 септември 2025 г. Студиото исто така објавило планови да ја издаде играта на конзолите [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]], но точниот датум на излегување не бил објавен.<ref>{{cite web |url=https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |title=Жуткий хоррор про паранойю No, I’m not a Human выйдет на ПК этой осенью |lang=ru |last=run.code |website=[[IXBT.com|IXBT.games]] |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410214041/https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |archive-date=2025-04-10 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Инди-игри]] 6ohfh5l93b4cm4xicgjj74yw8gsytp5 5621276 5621274 2026-08-28T13:53:14Z Andrew012p 85224 5621276 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = | слика = Корица на No Im not a Human.png | изработувач = Trioskaz | издавач = [[Critical Reflex]] | режисер = Никита Ветер | дизајнер = Никита Ветер<br>Роман Козубченко | програмер = Виктор Клименков | уметник = Олга Шкирандо | сценарист = Никита Ветер<br>Роман Козубченко<br>Мним Аматарата | композитор = Макс Спектр | подлоги = [[Windows]] | издадена = 15 септември 2025 | жанр = ужаси, [[визуелна новела]]<ref>{{cite web |last=Krivov |first=Dmitry |date=September 29, 2025 |title=It's Not Me Who's Locked in Here With You. Review of the Atmospheric Horror No, I'm Not Human |url=https://ixbt.games/en/reviews/2025/09/29/eto-ne-menia-s-vami-zaperli-obzor-atmosfernogo-xorrora-no-im-not-human.html |access-date=March 28, 2026 |website=IXBT.games}}</ref> | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | погон = [[Unity (играчки погон)|Unity]] | носител = дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[Сметачко глувче|глувче]] или гејмпад }} '''''No, I'm Not a Human''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Не, јас не сум човек'') — [[Видеоигра|компјутерска игра]] во жанрот психолошки ужаси и [[визуелна новела]] со елементи на преживување, развиена од руското студио Trioskaz и издадена од Critical Reflex. Дејството на играта се одвива во свет каде [[Сонце|Сонцето]] станало смртоносно опасно, а играчот мора да управува со засолниште, одлучувајќи кој да влезе внатре, а кој да остане надвор. Притоа, во домот на играчот можат да доаѓаат не само [[Човек|луѓе]] што бегаат од катаклизмата, туку и Гости — опасни чудовишта што земале човечки лик. Пуштањето на играта за [[Windows]] се одржало на 15 септември 2025 г.<ref>{{Cite web |url=https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |title=No, I'm not a Human - Official Console & Release Window Trailer |lang=en |website=[[IGN]] |date=2025-04-10 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250415144234/https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |archive-date=2025-04-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> == Играчки процес == Управувајќи со главниот лик од прво лице, играчот го уредува и обезбедува засолништето за луѓето што преживеале во катаклизмата, во кое се обидуваат да навлезат таинствени Гости — чудовишта што земале човечки лик.<ref>{{Cite web |url=https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |title=No, I'm Not a Human heading for PC launch on Steam later this year |lang=en |first=Jack |last=Allin |website=Adventure Game Hotspot |date=2025-06-12 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250716145654/https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |archive-date=20250716 |access-date=2025-09-26 |url-status=live}}</ref> [[Играчки процес|Играчкиот процес]] е поделен на ноќна и дневна фаза. Ноќе играчот одлучува кој од оние што бараат помош ќе биде пуштен во домот, а дење, добивајќи информации од вестите за нов знак на Гостите преку вестите, спроведува истрага меѓу ликовите што се присутни во домот.<ref name="ИМ_rev">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/review/33099/retsenziya-no-im-not-a-human/ |title=Обзор No, I'm not human — страшные соседи |first=Илья |last=Трифонов |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Играта не му дозволува на главниот лик да остане сам: тоа би го направило плен на таинствено чудовиште, па затоа е принуден да пушта посетители во домот. Основната задача на играчот се состои во тоа да ги разликува вистинските луѓе од прикриените Гости. Истрагата троши поени за енергија, кои се трошат на преглед на гостите за присуство на карактеристични знаци: на пример, совршени забни низи, нечисти нокти, очи полни со крв. Процесот е усложнет со тоа што ниту еден од знаците не укажува еднозначно на нечовечката суштина на соговорникот: слична особеност може да има и човек, а ликовите што пристигнуваат во домот не се секогаш согласни на преглед.<ref>{{Cite web |url=https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |title=No, I'm Not a Human: All Visitors |lang=en |first=Artur |last=Novichenko |website=Game Rant |date=2025-06-15 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250615205158/https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> Откривајќи сомнителен знак, играчот мора да направи избор: да го пушти посетителот во домот или да му ја одбие помошта, да го убие сомнителниот жител на засолништето или да го поштеди и да ги ислуша неговите објаснувања. Во дијалозите со ликовите се откриваат и подробности од нивниот животопис и нивните ставови кон настаните што се случуваат наоколу. Одлуката е поврзана со ризик: иако погрешното убиство на човек не носи директни последици, Гостинот што ќе биде оставен во живот ноќе ќе убие еден од луѓето. Покрај обичните преживеани, на вратата можат да почукаат и други ликови: на пример, владини агенти од Комитетот за вонредни ситуации (КВС) или вооружен одмаздувач, кои не се обидуваат да влезат внатре, па затоа немаат потреба од стандардна проверка, но можат да влијаат врз дејството.<ref>{{Cite web |url=https://tryhardguides.com/no-im-not-a-human-review/ |title=No, I’m not a Human Review - Visitors - Try Hard Guides |lang=en-US |date=2025-09-18 |access-date=2025-09-26}}</ref> Порталот „Игроманија“ ја истакнува важноста на елементот на случајност во играчкиот процес на ''No, I'm Not a Human''. На овој начин создавачите ја исклучуваат можноста играчот да стигне до саканиот крај со пребирање на варијантите на решенија и го зголемуваат значењето на уредното планирање.<ref>{{Cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |title=12 лучших инди-хорроров 2025: итоги года |first=Сергеј |last=Чацки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |archive-url=http://web.archive.org/web/20260114174957/https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |archive-date=2026-01-14 |access-date=2026-01-29 |url-status=live}}</ref> == Приказна == Дејството на играта се случува во свет што се соочил со двојна катаклизма. Аномалната сончева активност го прави денот смртоносно опасен за човекот, а ноќе од земјата излегуваат непријателски суштества, „Гости“, кои ја подражаваат надворешноста на луѓето. Главниот јунак е маж што живее во осамена куќа на крајот од градот. Соседот го предупредува за главното правило за преживување: не смее да се остане сам, бидејќи високо бледо чудовиште ги напаѓа изолираните луѓе. Ова го принудува главниот лик да пушта патници во својот дом во потрага по засолниште. Домот на главниот лик станува засолниште за преживеаните. Неговата основна задача станува разоткривање и отстранување на Гостите. Во текот на дијалозите со различни ликови, кои можат да се покажат и како луѓе и како непријателски Гости, главниот лик добива траги при анализата на опасноста од посетителите, како и информации за светот надвор од засолништето. Информациите за нови физички знаци по кои може да се препознае Гостинот, јунакот ги добива секој ден од радио и телевизиски вести. Како што се развива дејството, општеството надвор од домот се уништува, а Комитетот за вонредни ситуации (КВС) почнува насилно да зема гости за „проверки“. Еден ден, главниот лик е известен дека неговиот сосед е убиен, а неговата куќа — запалена. Кулминацијата настапува кога на прагот од домот пристигнуваат бледото чудовиште и ќерката на убиениот сосед. Понатамошните настани и крајот на играта зависат од одлуките што ги донел играчот. Во играта се предвидени 10 краеви, кои се определуваат според тоа кој од гостите останал во живот, а кој бил убиен, дали главниот лик се придружил кон една од фракциите (на пример, кон владината агенција или култот на крајот на светот), како и дали успеал да преживее. Во зависност од постапките на играчот, главниот лик може да се спаси заедно со некои од посетителите на засолништето, како и да загине од рацете на Гостите или другите ликови. == Развој == ''No, I'm Not a Human'' била развиена од независното руско студио Trioskaz. Првично проектот се создавал како хоби во времето слободно од основната работа. Играта почнала да привлекува внимание откако нејзиниот впечатлив визуелен стил и морничавата атмосфера станале вирални на општествените мрежи, што довело до стотици илјади додавања во списоците со желби на [[Steam (софтвер)|Steam]] и милиони прегледи.<ref>{{cite web |url=https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |title=Аналитик: No, I’m not a Human собрала свыше 500 тысяч вишлистов в Steam |first=Екатерина |last=Гайфуллина |website=App2Top |date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713103127/https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |archive-date=2025-07-13 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Значајната популарност им овозможила на развивачите да потпишат договор со издавачот Critical Reflex, познат по инди-хитовите како ''[[Buckshot Roulette]]'' и ''[[Mouthwashing]]''. Добивајќи финансирање, екипата успеала да ја напушти основната работа и целосно да се посвети на создавањето на играта, што овозможило значително да се прошири нејзината првична замисла.<ref name="ИМ_int">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |title=«Мы смотрим на катастрофу глазами отшельника» — интервью с разработчиком No, I’m not a Human |first=Дмитриј |last=Бублицки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |date=2025-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918202318/https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |archive-date=2025-09-18 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Според зборовите на развивачите, нивна цел била да раскажат „камерна, лична приказна“ за глобалната катаклизма низ очите на [[отшелник]]. Основната тема на играта е стравот од смртта и размислувањата за тоа што го чека човекот по неа, при што различните краеви нудат свои варијанти на одговор на ова прашање.<ref name="ИМ_int" /> И покрај словенските мотиви што се читаат во визуелниот стил, создавачите се труделе приказната да ја направат универзална, разбирлива за публика од целиот свет, што се потврдило со високиот интерес за играта во [[САД]], Кина и Бразил. Меѓу изворите на вдахновение развивачите го наведувале творештвото на филмските режисери [[Ларс фон Трир|Ларс фон Триер]] и Лука Гвадањино, а исто така го истакнувале и посебното влијание на советскиот постпокалиптичен филм „[[Писма на мртвиот човек]]“ поради неговата морничава атмосфера и реалниот приказ на човечките страдања.<ref name="ИМ_int" /> Прототипот на играта првпат бил претставен пред јавноста на 6 август 2024 г. во склоп на антологијата на ужасите ''Violent Horror Stories''. По ова студиото најавило создавање на проширена, самостојна верзија.<ref>{{cite web |url=https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |title=Параноидальный хоррор No, I'm not a Human выходит в Steam осенью 2025 года |first=Илија |last=Корпилјов |website=GameMAG |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424025211/https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Изработената демоверзија, објавена на 9 јуни 2025 г., го зацврстила успехот и добила потврдни оценки, а учеството на големи саеми за игри, како [[Gamescom]] и PC Gaming Show, привлекло меѓународно внимание кон проектот. Службеното излегување на ''No, I'm Not a Human'' се одржало на 15 септември 2025 г. Студиото исто така објавило планови да ја издаде играта на конзолите [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]], но точниот датум на излегување не бил објавен.<ref>{{cite web |url=https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |title=Жуткий хоррор про паранойю No, I’m not a Human выйдет на ПК этой осенью |lang=ru |last=run.code |website=[[IXBT.com|IXBT.games]] |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410214041/https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |archive-date=2025-04-10 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Инди-игри]] gzi0rutzhgl9t2djk4ffm7stc8nh7lm 1 1401781 5621271 2026-08-28T13:48:03Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621271 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1401782 5621272 2026-08-28T13:50:09Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = No, I'm not a Human |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5621272 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = No, I'm not a Human |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} 500cmzo9ix1j0r2rzgxlkoyt1e1bplk 5621273 5621272 2026-08-28T13:50:47Z Andrew012p 85224 /* Опис */ 5621273 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = No, I'm Not a Human |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} j1oqnuhyyi1l22kjqdplgk4er71kdv8 14 1401783 5621307 2026-08-28T18:06:15Z Buli 2648 Создадена страница со: {{tracking category}} {{CatAutoTOC}} 5621307 wikitext text/x-wiki {{tracking category}} {{CatAutoTOC}} 543ml2jk5rkpluv8w09216unzrs62kq 0 1401784 5621318 2026-08-28T18:39:41Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Конор МекЕлени]] на [[Конор МакЕлени]] 5621318 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Конор МакЕлени]] 1tyvgslw8dliawnrleiz3a6mxgfhxot 1 1401785 5621320 2026-08-28T18:39:41Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Разговор:Конор МекЕлени]] на [[Разговор:Конор МакЕлени]] 5621320 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Конор МакЕлени]] pvshz3wqztp6kh1my1zp3ht127qlsoc 0 1401786 5621336 2026-08-28T19:50:40Z Ehrlich91 24281 нс 5621336 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Ѓорѓи |слика = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 17.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|11|2|N|21|55|31|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Канарево |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Свети Ѓорѓи]] |изградба = 1929 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Ѓорѓи''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во кумановското село [[Канарево]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во маалото Поповци II и околу нејзе се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=127|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Црквата била подигната по [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Претходно, на истото место се наоѓала постара трошна црква, која се срушила. Таа била подигната од предците на родот Баба Достанини.<ref name=":0"/> Според натпис поставен кај камениот крст пред влезот на црквата, истата била подигната во 1929 година и била обновена во 2018 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Канарево.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 10.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 13.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 14.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 15.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 16.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 3.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 4.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 5.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 6.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 7.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 8.jpg|Камен крст со натпис Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 9.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево.jpg|Црковниот двор </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Канарево]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Kanarevo)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Канарево}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Канарево]] 6kzakpbo86r58wg9vx2w11jr8la5mcd 5621338 5621336 2026-08-28T19:52:43Z Ehrlich91 24281 /* Поврзано */ 5621338 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Ѓорѓи |слика = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 17.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|11|2|N|21|55|31|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Канарево |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Свети Ѓорѓи]] |изградба = 1929 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Ѓорѓи''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во кумановското село [[Канарево]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во маалото Поповци II и околу нејзе се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=127|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Црквата била подигната по [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Претходно, на истото место се наоѓала постара трошна црква, која се срушила. Таа била подигната од предците на родот Баба Достанини.<ref name=":0"/> Според натпис поставен кај камениот крст пред влезот на црквата, истата била подигната во 1929 година и била обновена во 2018 година. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Канарево.jpg|Селските гробишта Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 10.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 13.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 14.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 15.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 16.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 3.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 4.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 5.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 6.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 7.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 8.jpg|Камен крст со натпис Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево 9.jpg|Помошен објект Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Канарево.jpg|Црковниот двор </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Канарево]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Kanarevo)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Канарево}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Канарево]] 1mrunn2ievqvgedtlxp4i6zpb3zk4lp 1 1401787 5621337 2026-08-28T19:52:30Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5621337 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1401788 5621341 2026-08-28T20:02:30Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Конор МакЕлени]] на [[Конор Макелени]]: Правопис 5621341 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Конор Макелени]] dj0xy5x9vk3zmsrpwit2f7br1pw8bbs 1 1401789 5621343 2026-08-28T20:02:30Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Конор МакЕлени]] на [[Разговор:Конор Макелени]]: Правопис 5621343 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Конор Макелени]] 2bsbt7v1b8sngal6c9jpn0jt21cqj18 0 1401792 5621395 2026-08-28T21:04:07Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = Одбрана (фудбал)|од... 5621395 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023–2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse B}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] jew1xndmda44r6j00hw520sz1f6gfgn 5621396 5621395 2026-08-28T21:04:39Z Carshalton 30527 5621396 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023–2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse 2}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] i9cq3ou3yzi2k7mm3uf3onw15hs4oq6 5621397 5621396 2026-08-28T21:04:50Z Carshalton 30527 5621397 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023-2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse 2}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] 628qw5q1dq3j23ci6rgp45hwqqru3cl 5621403 5621397 2026-08-28T22:18:56Z Carshalton 30527 5621403 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023-2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse 2}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. ==Клупска кариера== Роден и израснат во [[Тулуза]], Метали се приклучил на младинската школа на истоимениот клуб во 2014 година. Во сезоната 2023-2024, бил приклучен во [[ФК Тулуза|резервниот тим]], каде ги одиграл првите минути во единствениот свој настап во четвртата француска лига. Во следната сезона имал поголема минутажа, забележувајќи 12 настапи и постигнувајќи еден гол во петтата француска лига. Во сезоната 2025-2026 бил приклучен на првиот тим, за кој дебитирал на 16 август 2025 година, играјќи како стартер во победата со 1-0 на гостувањето кај [[ФК Ница|Ница]] во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]].<ref>{{Cite web |title=TFC : "Il me reprochait de ne pas assez me montrer"… Commet le jeune Dayann Methalie a franchi un cap pour être titulaire dès la 1re journée de Ligue 1 |url=https://www.ladepeche.fr/2025/08/17/tfc-il-me-reprochait-de-ne-pas-assez-me-montrer-commet-le-jeune-dayann-methalie-a-franchi-un-cap-pour-etre-titulaire-des-la-1re-journee-de-ligue-1-12880389.php |access-date=2025-08-20 |website=ladepeche.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-11 |title=À la découverte de Dayann Methalie, le plus proche de la Ligue 1 - LesViolets.Com |url=https://www.lesviolets.com/actu/a-la-decouverte-de-dayann-methalie-le-plus-proche-de-la-ligue-1,78401.html |access-date=2025-08-20 |website=www.lesviolets.com |language=fr}}</ref> На 21 август 2026 година, Метали потпишал за англискиот клуб [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во трансфер вреден околу 30 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.safc.com/news/2026/august/21/dayann-methalie-signs-for-sunderland-/ |title=Dayann Methalie signs for Sunderland |publisher=Sunderland A.F.C. |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-ca/lists/sunderland-sign-dayann-methalie-toulouse-transfer/blt26d7a9ec48695cf1 |title=Sunderland make €30m splash! Dayann Methalie joins from Toulouse |publisher=Goal.com |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |author1=Dominic Shaw |title=Full transfer details as Sunderland sign Dayann Methalie |url=https://www.thenorthernecho.co.uk/sport/26485828.full-transfer-details-sunderland-sign-dayann-methalie/ |website=[[The Northern Echo]] |access-date=21 August 2026 |date=21 August 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/methalie-dayann/v71VNtNg/ Дајан Метали на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/dayann-methalie/profil/spieler/1191444 Дајан Метали на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/388070/dayann-methalie Дајан Метали на espn] *[https://www.whoscored.com/players/534461/show/dayann-m%C3%A9thalie Дајан Метали на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] sv19mw1dx2r5gghv3oqeriu7iu1dcxg 5621500 5621403 2026-08-29T09:39:27Z Carshalton 30527 5621500 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023-2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse 2}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. ==Клупска кариера== Роден и израснат во [[Тулуза]], Метали се приклучил на младинската школа на истоимениот клуб во 2014 година. Во сезоната 2023-2024, бил приклучен во [[ФК Тулуза|резервниот тим]], каде ги одиграл првите минути во единствениот свој настап во четвртата француска лига. Во следната сезона имал поголема минутажа, забележувајќи 12 настапи и постигнувајќи еден гол во петтата француска лига. Во сезоната 2025-2026 бил приклучен на првиот тим, за кој дебитирал на 16 август 2025 година, играјќи како стартер во победата со 1-0 на гостувањето кај [[ФК Ница|Ница]] во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]].<ref>{{Cite web |title=TFC : "Il me reprochait de ne pas assez me montrer"… Commet le jeune Dayann Methalie a franchi un cap pour être titulaire dès la 1re journée de Ligue 1 |url=https://www.ladepeche.fr/2025/08/17/tfc-il-me-reprochait-de-ne-pas-assez-me-montrer-commet-le-jeune-dayann-methalie-a-franchi-un-cap-pour-etre-titulaire-des-la-1re-journee-de-ligue-1-12880389.php |access-date=2025-08-20 |website=ladepeche.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-11 |title=À la découverte de Dayann Methalie, le plus proche de la Ligue 1 - LesViolets.Com |url=https://www.lesviolets.com/actu/a-la-decouverte-de-dayann-methalie-le-plus-proche-de-la-ligue-1,78401.html |access-date=2025-08-20 |website=www.lesviolets.com |language=fr}}</ref> На 21 август 2026 година, Метали потпишал за англискиот клуб [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во трансфер вреден околу 30 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.safc.com/news/2026/august/21/dayann-methalie-signs-for-sunderland-/ |title=Dayann Methalie signs for Sunderland |publisher=Sunderland A.F.C. |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-ca/lists/sunderland-sign-dayann-methalie-toulouse-transfer/blt26d7a9ec48695cf1 |title=Sunderland make €30m splash! Dayann Methalie joins from Toulouse |publisher=Goal.com |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |author1=Dominic Shaw |title=Full transfer details as Sunderland sign Dayann Methalie |url=https://www.thenorthernecho.co.uk/sport/26485828.full-transfer-details-sunderland-sign-dayann-methalie/ |website=[[The Northern Echo]] |access-date=21 August 2026 |date=21 August 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Метали ја претставувал Франција во неколку младински репрезентации како [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|под 19]], [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 години|под 21 година]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/methalie-dayann/v71VNtNg/ Дајан Метали на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/dayann-methalie/profil/spieler/1191444 Дајан Метали на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/388070/dayann-methalie Дајан Метали на espn] *[https://www.whoscored.com/players/534461/show/dayann-m%C3%A9thalie Дајан Метали на whoscored] {{Состав на АФК Сандерленд}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] 268f2eekc9dox6dfp96iah8z54vrg2v 5621505 5621500 2026-08-29T09:48:29Z Carshalton 30527 5621505 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023-2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse 2}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. ==Клупска кариера== Роден и израснат во [[Тулуза]], Метали се приклучил на младинската школа на истоимениот клуб во 2014 година. Во сезоната 2023-2024, бил приклучен во [[ФК Тулуза|резервниот тим]], каде ги одиграл првите минути во единствениот свој настап во четвртата француска лига. Во следната сезона имал поголема минутажа, забележувајќи 12 настапи и постигнувајќи еден гол во петтата француска лига. Во сезоната 2025-2026 бил приклучен на првиот тим, за кој дебитирал на 16 август 2025 година, играјќи како стартер во победата со 1-0 на гостувањето кај [[ФК Ница|Ница]] во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]].<ref>{{Cite web |title=TFC : "Il me reprochait de ne pas assez me montrer"… Commet le jeune Dayann Methalie a franchi un cap pour être titulaire dès la 1re journée de Ligue 1 |url=https://www.ladepeche.fr/2025/08/17/tfc-il-me-reprochait-de-ne-pas-assez-me-montrer-commet-le-jeune-dayann-methalie-a-franchi-un-cap-pour-etre-titulaire-des-la-1re-journee-de-ligue-1-12880389.php |access-date=2025-08-20 |website=ladepeche.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-11 |title=À la découverte de Dayann Methalie, le plus proche de la Ligue 1 - LesViolets.Com |url=https://www.lesviolets.com/actu/a-la-decouverte-de-dayann-methalie-le-plus-proche-de-la-ligue-1,78401.html |access-date=2025-08-20 |website=www.lesviolets.com |language=fr}}</ref> На 21 август 2026 година, Метали потпишал за англискиот клуб [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во трансфер вреден околу 30 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.safc.com/news/2026/august/21/dayann-methalie-signs-for-sunderland-/ |title=Dayann Methalie signs for Sunderland |publisher=Sunderland A.F.C. |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-ca/lists/sunderland-sign-dayann-methalie-toulouse-transfer/blt26d7a9ec48695cf1 |title=Sunderland make €30m splash! Dayann Methalie joins from Toulouse |publisher=Goal.com |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |author1=Dominic Shaw |title=Full transfer details as Sunderland sign Dayann Methalie |url=https://www.thenorthernecho.co.uk/sport/26485828.full-transfer-details-sunderland-sign-dayann-methalie/ |website=[[The Northern Echo]] |access-date=21 August 2026 |date=21 August 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Метали ја претставувал Франција во неколку младински репрезентации како [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|под 19]], [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 години|под 21 година]]. ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 21 август 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2023-2024 ||rowspan=2| {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Toulouse 2}} || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2023-2024|НПФ2]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || 2024-2025 || [[Национално првенство на Франција 3 (фудбал) 2024-2025|НПФ3]] || 12 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 12 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Тулуза 2 || 13 || 1 || || - || - || || - || - || || - || - || 13 || 1 |- || [[ФК Тулуза сезона 2025-2026|2025-2026]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Toulouse}} || [[Лига 1 (Франција) 2025-2026|Л1]] || 27 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2025-2026|КФ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 2 |- || [[АФК Сандерленд сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Sunderland}} || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || - || - || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || - || - || - || - || - || - || - |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 40 || 3 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 43 || 3 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/methalie-dayann/v71VNtNg/ Дајан Метали на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/dayann-methalie/profil/spieler/1191444 Дајан Метали на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/388070/dayann-methalie Дајан Метали на espn] *[https://www.whoscored.com/players/534461/show/dayann-m%C3%A9thalie Дајан Метали на whoscored] {{Состав на АФК Сандерленд}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] tfmptjimkc331jm5hu90oo7nf6ohtcq 5621509 5621505 2026-08-29T09:49:46Z Carshalton 30527 5621509 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајан Метали | image = | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|2|15}} | cityofbirth = {{роден во|Тулуза|}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|FRA}} [[Франција]] | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team Sunderland}} | clubnumber = 6 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Toulouse}} | years1 = 2023-2025 | caps1 = 13 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Toulouse 2}} | years2 = 2025-2026 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Toulouse}} | years3 = 2026- | caps3 = 0 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Sunderland}} | nationalyears1 = 2024-2025 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 1 |nationalteam1 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|Франција 19]] | nationalyears2 = 2025- |nationalcaps2 = 1 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|Франција 20]] | nationalyears3 = 2025- |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|FRA}} [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 година|Франција 21]] }} '''Дајан Метали''' (роден на [[15 фервуари]] [[2006]] година, во [[Тулуза]]) — [[Франција|француски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на {{Fb team (N) Sunderland}}. ==Технички карактеристики== Најчесто игра на позицијата лев бек. ==Клупска кариера== Роден и израснат во [[Тулуза]], Метали се приклучил на младинската школа на истоимениот клуб во 2014 година. Во сезоната 2023-2024, бил приклучен во [[ФК Тулуза|резервниот тим]], каде ги одиграл првите минути во единствениот свој настап во четвртата француска лига. Во следната сезона имал поголема минутажа, забележувајќи 12 настапи и постигнувајќи еден гол во петтата француска лига. Во сезоната 2025-2026 бил приклучен на првиот тим, за кој дебитирал на 16 август 2025 година, играјќи како стартер во победата со 1-0 на гостувањето кај [[ФК Ница|Ница]] во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]].<ref>{{Cite web |title=TFC : "Il me reprochait de ne pas assez me montrer"… Commet le jeune Dayann Methalie a franchi un cap pour être titulaire dès la 1re journée de Ligue 1 |url=https://www.ladepeche.fr/2025/08/17/tfc-il-me-reprochait-de-ne-pas-assez-me-montrer-commet-le-jeune-dayann-methalie-a-franchi-un-cap-pour-etre-titulaire-des-la-1re-journee-de-ligue-1-12880389.php |access-date=2025-08-20 |website=ladepeche.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-11 |title=À la découverte de Dayann Methalie, le plus proche de la Ligue 1 - LesViolets.Com |url=https://www.lesviolets.com/actu/a-la-decouverte-de-dayann-methalie-le-plus-proche-de-la-ligue-1,78401.html |access-date=2025-08-20 |website=www.lesviolets.com |language=fr}}</ref> На 21 август 2026 година, Метали потпишал за англискиот клуб [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] во трансфер вреден околу 30 милиони евра.<ref>{{cite web |url=https://www.safc.com/news/2026/august/21/dayann-methalie-signs-for-sunderland-/ |title=Dayann Methalie signs for Sunderland |publisher=Sunderland A.F.C. |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-ca/lists/sunderland-sign-dayann-methalie-toulouse-transfer/blt26d7a9ec48695cf1 |title=Sunderland make €30m splash! Dayann Methalie joins from Toulouse |publisher=Goal.com |date=21 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |author1=Dominic Shaw |title=Full transfer details as Sunderland sign Dayann Methalie |url=https://www.thenorthernecho.co.uk/sport/26485828.full-transfer-details-sunderland-sign-dayann-methalie/ |website=[[The Northern Echo]] |access-date=21 August 2026 |date=21 August 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Метали ја претставувал Франција во неколку младински репрезентации како [[Фудбалска репрезентација на Франција под 19 години|под 19]], [[Фудбалска репрезентација на Франција под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Франција под 21 години|под 21 година]]. ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 21 август 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2023-2024 ||rowspan=2| {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Toulouse 2}} || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2023-2024|НПФ2]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- || 2024-2025 || [[Национално првенство на Франција 3 (фудбал) 2024-2025|НПФ3]] || 12 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 12 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Тулуза 2 || 13 || 1 || || - || - || || - || - || || - || - || 13 || 1 |- || [[ФК Тулуза сезона 2025-2026|2025-2026]] || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Toulouse}} || [[Лига 1 (Франција) 2025-2026|Л1]] || 27 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2025-2026|КФ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 2 |- || [[АФК Сандерленд сезона 2026-2027|2026-2027]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Sunderland}} || [[Премиер лига на Англија 2026-2027|ПЛ]] || - || - || [[ФА куп 2026-2027|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2026-2027|ЛК]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|ЛЕ]] || - || - || - || - || - || - || - |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 40 || 3 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 43 || 3 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Франција |image3= Flag of France.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/methalie-dayann/v71VNtNg/ Дајан Метали на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/dayann-methalie/profil/spieler/1191444 Дајан Метали на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/388070/dayann-methalie Дајан Метали на espn] *[https://www.whoscored.com/players/534461/show/dayann-m%C3%A9thalie Дајан Метали на whoscored] {{Состав на АФК Сандерленд}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Метали, Дајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тулуза]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] 1d6yx3ghtxbc519luqmpjhzo0kn6he5 0 1401793 5621438 2026-08-29T05:33:42Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Германски боксер]] на [[Боксер (кучешка раса)]] 5621438 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Боксер (кучешка раса)]] 11zhndfvtp7advud31b7crg2o2udnvv 1 1401794 5621440 2026-08-29T05:33:42Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Германски боксер]] на [[Разговор:Боксер (кучешка раса)]] 5621440 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Боксер (кучешка раса)]] 5bve5x4qrd6ijonrcisfi4g6ik8rlsu 10 1401795 5621442 2026-08-29T05:34:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Infobox Boxer]] на [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] 5621442 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] nqchwu806lcgx444c3ksopxpbvb35wc 10 1401796 5621443 2026-08-29T05:35:08Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] 5621443 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Инфокутија Боксер]] iin5h0dieckhgtwmr0b1pv04z64j4qb 14 1401797 5621447 2026-08-29T05:55:18Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{категорија за предлошки}} [[Категорија:Предлошки за спорт|Бокс]] [[Категорија:Предлошки за боречки вештини|Бокс]] [[Категорија:Бокс|Ψ]] 5621447 wikitext text/x-wiki {{категорија за предлошки}} [[Категорија:Предлошки за спорт|Бокс]] [[Категорија:Предлошки за боречки вештини|Бокс]] [[Категорија:Бокс|Ψ]] 1a015s6ifjgfog5c9evg845qx0o2eky 14 1401798 5621448 2026-08-29T05:56:53Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{категорија за предлошки | description=Предлошки за [[боречки вештини]]. }} [[Категорија:Предлошки за спорт]] [[Категорија:Боречки вештини|Ψ]] 5621448 wikitext text/x-wiki {{категорија за предлошки | description=Предлошки за [[боречки вештини]]. }} [[Категорија:Предлошки за спорт]] [[Категорија:Боречки вештини|Ψ]] svia5uzj75vqn3ad8rdqsu1elqzk7xs 14 1401799 5621457 2026-08-29T06:03:54Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Киевска област]] на [[Категорија:Киевска Област]]: правопис 5621457 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Киевска Област]] nbqxgnql47ym2b95hnem6kxd1m6lrxn 0 1401800 5621461 2026-08-29T06:10:13Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Влатко Лозаноски]] 5621461 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Влатко Лозаноски]] tiy51rmz6fi3a1192id27ftx6h1zc0q 0 1401801 5621463 2026-08-29T06:11:06Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Пеење]] 5621463 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пеење]] r1v273qycqqx1c2r7tuyh60n6uogbmo 0 1401802 5621464 2026-08-29T06:11:25Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Пеење]] 5621464 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пеење]] r1v273qycqqx1c2r7tuyh60n6uogbmo 14 1401803 5621466 2026-08-29T06:22:29Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Кировоградска област]] на [[Категорија:Кировоградска Област]]: правопис 5621466 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Кировоградска Област]] a4828jcgmdd3scj4xn8c36rdlzkls29 14 1401804 5621469 2026-08-29T06:23:44Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Градови во Полтавската област]] на [[Категорија:Градови во Полтавската Област]]: правопис 5621469 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Градови во Полтавската Област]] rxxo7bolwxrl83cpsmabs5ca0lk89uf 0 1401805 5621476 2026-08-29T07:39:09Z Ehrlich91 24281 нс 5621476 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Ѓорѓи |слика = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|15|8|N|21|51|34|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Коинце |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Свети Ѓорѓи]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Ѓорѓи''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во кумановското село [[Коинце]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на патот кога се влегува во селото од северна страна од соседното село [[Карловце]]. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=95|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Претходно, на местото на денешната црква, мештаните на старото село [[Коинце]] имале доста голема црква. Денешната црква била изградена на истото место во 1938 година. По некои знаци може да се заклучи дека и таа црква била градена на темели на некоја уште постара црква.<ref name=":0"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Коинце.jpg|Селските гробишта Податотека:Стари гробови во Коинце.jpg|Стари гробови Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 10.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 11.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 12.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 13.jpg|Црковниот двор Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 14.jpg|Воздушен поглед на црквата со гробиштата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 15.jpg|Воздушен поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 2.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 3.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 4.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 5.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 6.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 7.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 8.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 9.jpg|Испишана година на бетон пред црквата </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Коинце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Koince)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Коинце}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Коинце]] 1fhuwi4uxdvfspb19082jixmsmz3p0s 5621477 5621476 2026-08-29T07:50:14Z Ehrlich91 24281 5621477 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Ѓорѓи |слика = Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|15|8|N|21|51|34|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Коинце |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Свети Ѓорѓи]] |изградба = 1938 |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Ѓорѓи''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во кумановското село [[Коинце]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на патот кога се влегува во селото од северна страна од соседното село [[Карловце]]. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=95|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Претходно, на местото на денешната црква, мештаните на старото село [[Коинце]] имале доста голема црква. Денешната црква била изградена на истото место во 1938 година. По некои знаци може да се заклучи дека и таа црква била градена на темели на некоја уште постара црква.<ref name=":0"/> == Архитектура == === Фрескоживопис === Црквата не е насликана во внатрешноста. === Икони и иконостас === Во внатрешноста има само икони закачени на ѕидовите. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Гробишта во Коинце.jpg|Селските гробишта Податотека:Стари гробови во Коинце.jpg|Стари гробови Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 10.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 11.jpg|Јужната страна Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 12.jpg|Трпезаријата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 13.jpg|Црковниот двор Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 14.jpg|Воздушен поглед на црквата со гробиштата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 15.jpg|Воздушен поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 2.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 3.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 4.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 5.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 6.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 7.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 8.jpg|Ниша над главниот влез Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Коинце 9.jpg|Испишана година на бетон пред црквата </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Коинце]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. George's Church (Koince)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Коинце}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Ѓорѓи во Македонија|Коинце]] en8zbjisxbkod8db9zixa1mtfs4a9mk 0 1401806 5621483 2026-08-29T08:55:53Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1090752933|Geranium aculeolatum]]“ 5621483 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|genus=Geranium|species=aculeolatum|authority=[[Daniel Oliver (botanist)|Oliv.]]}} '''''Geranium aculeolatum''''' - [[Тревесто растение|тревест]] [[Растенија|растителен]] [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]]. Потекнува од Африка, каде што се среќава во тропските области. Се среќава во шумски предели на чистини и често има полегнати или лазечки стебла кои се вкоренуваат на јазлите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.kew.org/efloras/namedetail.do?flora=fz&taxon=1154&nameid=2778|title=Plants of the World Online &#124; Kew Science}}</ref> == Наводи == == Надворешни врски == [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Таксони именувани од Даниел Оливер]] 08vgdxoskq2nkudyqlzaaysmy6uqldi 5621484 5621483 2026-08-29T08:59:26Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5621484 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |genus=Geranium |species=aculeolatum |authority=[[Даниел Оливер (ботаничар)|Oliv.]]}} '''''Geranium aculeolatum''''' — [[Тревесто растение|тревест]] [[Растенија|растителен]] [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]]. Потекнува од Африка, каде што се среќава во тропските области. Се среќава во шумски предели на чистини и често има полегнати или лазечки стебла кои се вкоренуваат на јазлите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.kew.org/efloras/namedetail.do?flora=fz&taxon=1154&nameid=2778|title=Plants of the World Online &#124; Kew Science}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium aculeolatum}} {{Викивидови-ред|Geranium aculeolatum}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Таксони именувани од Даниел Оливер]] 3aii1jh67n0hjsz2e1mi7kmxcoxjjbo 5621485 5621484 2026-08-29T08:59:57Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5621485 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |genus=Geranium |species=aculeolatum |authority=[[Даниел Оливер (ботаничар)|Oliv.]]}} '''''Geranium aculeolatum''''' — [[Тревесто растение|тревест]] [[Растенија|растителен]] [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]]. Потекнува од Африка, каде што се среќава во тропските области. Се среќава во шумски предели на чистини и често има полегнати или лазечки стебла кои се вкоренуваат на јазлите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.kew.org/efloras/namedetail.do?flora=fz&taxon=1154&nameid=2778|title=Plants of the World Online &#124; Kew Science}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium aculeolatum}} {{Викивидови-ред|Geranium aculeolatum}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Таксони именувани од Даниел Оливер]] pq73glvxsponvb6r6eh0zx7969wvolp 5621491 5621485 2026-08-29T09:14:28Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5621491 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |genus=Geranium |species=aculeolatum |authority=[[Даниел Оливер (ботаничар)|Oliv.]]}} '''''Geranium aculeolatum''''' — [[Тревесто растение|тревест]] [[Растенија|растителен]] [[Вид (биологија)|вид]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]]. Потекнува од Африка, каде што се среќава во тропските области. Се среќава во шумски предели на чистини и често има полегнати или лазечки стебла кои се вкоренуваат на јазлите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.kew.org/efloras/namedetail.do?flora=fz&taxon=1154&nameid=2778|title=Plants of the World Online &#124; Kew Science}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Geranium aculeolatum}} {{Викивидови-ред|Geranium aculeolatum}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Таксони именувани од Даниел Оливер]] l4i0s42ssdhzpfk9q4wh1iwxwmtow7f 1 1401807 5621486 2026-08-29T09:00:11Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621486 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1401808 5621487 2026-08-29T09:01:15Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1370223895|Geranium albanum]]“ 5621487 wikitext text/x-wiki '''''Geranium albanum''''', '''гребенест здравец''' или '''албански здравец''' {{Efn|Presumably the epithet and common name refer to [[Caucasian Albania]]}} - [[Вид (биологија)|вид]] [[цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]], по потекло од [[Кавказ]] и Северен [[Иран]].<ref name="MBG_258372">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=258372|title=''Geranium albanum'' 'Pink and Stripes'|last=<!--Not stated-->|date=2022|work=Plant Finder|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=4 September 2022}}</ref> Тоа е густо разгрането (туфесто) повеќегодишно растение кое достигнува висина до 50 см. [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]] го смета за погодно растение за привлекување опрашувачи.<ref name="RHS_24086">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/24086/i-geranium-albanum-i/details|title=''Geranium albanum'' crested cranesbill|date=2022|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=4 September 2022}}</ref> Постои одгледувана сорта (култивар), „Розова и пругаста“ (''Pink and Striped'').<ref name="MBG_258372" /> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1808 година]] [[Категорија:Флора на Кавказ]] bw9i3nzs2dlw9p056ztwu2kacyag3c4 5621488 5621487 2026-08-29T09:08:51Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5621488 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium albanum kz01.jpg |image_caption=At [[Vácrátót Botanical Garden]] |image2=Curtis's botanical magazine (Plate 3732) (9128687096).jpg |image2_caption=Botanical illustration |genus=Geranium |species=albanum |authority=[[Фридрих Аугуст Маршал фон Биберштајн|M.Bieb.]] |synonyms_ref=<ref name=" POWO_372705-1" /> |synonyms=''Geranium cristatum'' {{small|Steven}} }} '''''Geranium albanum''''', '''гребенест здравец''' или '''албански здравец''' {{Efn|Најверојатно специфичниот епитет и народното име се однесуваат на [[Кавкаска Албанија]].}} — [[Вид (биологија)|вид]] [[цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]], по потекло од [[Кавказ]] и Северен [[Иран]].<ref name="MBG_258372">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=258372|title=''Geranium albanum'' 'Pink and Stripes'|last=<!--Not stated-->|date=2022|work=Plant Finder|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=4 September 2022}}</ref> Тоа е густо разгрането (туфесто) повеќегодишно растение кое достигнува висина до 50 см. [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]] го смета за погодно растение за привлекување опрашувачи.<ref name="RHS_24086">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/24086/i-geranium-albanum-i/details|title=''Geranium albanum'' crested cranesbill|date=2022|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=4 September 2022}}</ref> Постои одгледувана сорта (култивар), „Розова и пругаста“ (''Pink and Striped'').<ref name="MBG_258372" /> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium albanum}} {{Викивидови-ред|Geranium albanum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1808 година]] [[Категорија:Флора на Кавказ]] gk6am4phrjvuv0nr4epowfw5f7c300p 5621490 5621488 2026-08-29T09:13:11Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5621490 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=Geranium albanum kz01.jpg |image_caption=Во [[Ботаничка градина во Вацратот|Ботаничката градина во Вацратот]] |image2=Curtis's botanical magazine (Plate 3732) (9128687096).jpg |image2_caption=Ботаничка илустрација |genus=Geranium |species=albanum |authority=[[Фридрих Аугуст Маршал фон Биберштајн|M.Bieb.]] |synonyms_ref=<ref name="POWO_372705-1" >{{cite POWO |id=372705-1 |title=''Geranium albanum'' M.Bieb. |access-date=4 September 2022 }}</ref> |synonyms=''Geranium cristatum'' {{small|Steven}} }} '''''Geranium albanum''''', '''гребенест здравец''' или '''албански здравец''' {{Efn|Најверојатно специфичниот епитет и народното име се однесуваат на [[Кавкаска Албанија]].}} — [[Вид (биологија)|вид]] [[цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]], по потекло од [[Кавказ]] и Северен [[Иран]].<ref name="MBG_258372">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=258372|title=''Geranium albanum'' 'Pink and Stripes'|last=<!--Not stated-->|date=2022|work=Plant Finder|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=4 September 2022}}</ref> Тоа е густо разгрането (туфесто) повеќегодишно растение кое достигнува висина до 50 см. [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]] го смета за погодно растение за привлекување опрашувачи.<ref name="RHS_24086">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/24086/i-geranium-albanum-i/details|title=''Geranium albanum'' crested cranesbill|date=2022|publisher=The Royal Horticultural Society|accessdate=4 September 2022}}</ref> Постои одгледувана сорта (култивар), „Розова и пругаста“ (''Pink and Striped'').<ref name="MBG_258372" /> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium albanum}} {{Викивидови-ред|Geranium albanum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Растенија опишани во 1808 година]] [[Категорија:Флора на Кавказ]] ffrkwnnue0st0elrt2pubvpowmj8007 1 1401809 5621489 2026-08-29T09:09:07Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621489 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1401810 5621492 2026-08-29T09:17:36Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:Период во години и денови]] 5621492 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Период во години и денови]] 0zzoqhnaxggyoie7wfcp9gm6hu8fjug 10 1401811 5621506 2026-08-29T09:48:51Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{fb team |t=Тулуза 2 |tan=ФК Тулуза |tc=FRA |abb={{#if:{{{abb|}}}|TOU}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки Франција|Тулуза 2]] </noinclude> 5621506 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=Тулуза 2 |tan=ФК Тулуза |tc=FRA |abb={{#if:{{{abb|}}}|TOU}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки Франција|Тулуза 2]] </noinclude> a4uhlp5kawktwqqoagijtw7mwt8eaap 4 1401812 5621511 2026-08-29T10:46:54Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo-mk.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} '''Вики тим билдинг 2026''' — тридневен настан за активните Википедијанци, што се одржува за време на викендот 11-13 септ... 5621511 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo-mk.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} '''Вики тим билдинг 2026''' — тридневен настан за активните Википедијанци, што се одржува за време на викендот 11-13 септември 2026 година, и е посветен на теми поврзани со подобрување на Википедија на македонски јазик. Проектот е во организација на Здружението [[:m:Wikimedia MKD|Викимедија МКД]]. Вики тим билдинг оваа година се одржува во хотел Метропол, [[Охридско Езеро]]. ==Програма== Во прoдолжение е наведена грубата програмска шема на Вики тим билдинг, а извештај на дискутираните теми на следната врска [[Википедија:Вики тим билдинг 2026/Извештај]]: * Петок, 11 септември 2026 :15:00 - Пристигнување во хотелот секој во свој термин, во попладневните часови и сместување :19:00 - вечера :20:00 – 22:00 - Отворање на настанот, и потоа дискусија за Википедија * Сабота, 12 септември 2026 :9:00 - Појадок :10:00 – 13:00 - Дискусии за алатките што може да се користатна Википедија, како и Вики извор и Вики податоци. Паузата е од 11:15 - 11:45, кога се послужува кафе и освежување. :13:00 – ручек и потоа слободни активности: прошетка во околината и заедничка/ групна фотографија :17:00 - 19:00 - Заедничка дискусија за начини на кои можеме да ја подобриме Википедија. :19:00 – вечера :21:00 - 23:00 - Слободни активности. * Недела, 13 септември 2026 :9:00 - Појадок :10:00 – 12:00 - Забавен дел, затворање на настанот, доделување на уверенијата :13:00 – ручек, па напуштање на хотелот најдоцна околу 14:30 ==Учесници== Учесниците со нивните кориснички имиња [[Википедија:Вики тим билдинг 2026/Учесници]] ==Контакт== Повеќе информации можете да добиете со непосреден контакт преку испраќање порака на електронската пошта: kontakt@wikimedia.mk , како и контактирање на одговорните корисници на Википедија за овој проект: [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник: Jtasevski123|Jtasevski123]]. ==Надворешни врски == * Сите фотографии [[:c:Category:Macedonian Wiki Team Building 2026|на оваа категорија]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Викизаедница]] [[Категорија:Појавено во 2026 година во Македонија]] p5pmdi7glufhth70rno8923w2hm5qf8 0 1401813 5621520 2026-08-29T11:55:34Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343690245|Geranium antisanae]]“ 5621520 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=CR|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 15 November 2021">{{cite iucn |author=León-Yánez, S. |author2=Pitman, N. |date=2004 |title=''Geranium antisanae'' |volume=2004 |article-number=e.T45286A10986427 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T45286A10986427.en |access-date=15 November 2021}}</ref>|genus=Geranium|species=antisanae|authority=R.Knuth}} '''''Geranium antisanae''''' - [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]] (Geraniaceae). [[Ендемизам|Ендемично]] е за [[Еквадор]]. Неговото природно [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] се суптропски или тропски тревни предели на голема [[надморска височина]]. == Наводи == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Критично загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Ендемска флора на Еквадор]] 8iiv82ozaz8heq5ybh7vhbbxo6ckozs 5621523 5621520 2026-08-29T11:58:35Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5621523 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |status=CR |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name="iucn status 15 November 2021">{{cite iucn |author=León-Yánez, S. |author2=Pitman, N. |date=2004 |title=''Geranium antisanae'' |volume=2004 |article-number=e.T45286A10986427 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T45286A10986427.en |access-date=15 November 2021}}</ref> |genus=Geranium |species=antisanae |authority=R.Knuth }} '''''Geranium antisanae''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]] (Geraniaceae). [[Ендемизам|Ендемично]] е за [[Еквадор]]. Неговото природно [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] се суптропски или тропски тревни предели на голема [[надморска височина]]. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Geranium antisanae}} {{Викивидови-ред|Geranium antisanae}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Критично загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Ендемска флора на Еквадор]] nxy14fn50ryol5cc3adhdbyz7aqephd 1 1401814 5621524 2026-08-29T11:58:48Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621524 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx