Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Андреј Љапчев 0 1466 5621647 5511196 2026-08-30T09:13:59Z Buli 2648 5621647 wikitext text/x-wiki {{Infobox Prime Minister | name = Андреј Тасев Љапчев<br/>Андрей Тасев Ляпчев | image = BASA-252K-3-23-1-Andrey Lyapchev - Dimitar Karastoyanov Foto.jpg | order = 22ри [[Премиер на Бугарија]] | term_start = 4 јануари 1926 | term_end = 29 јуни 1931 | monarch = [[Борис III]] | predecessor = [[Александар Цанков]] | successor = [[Александар Малинов]] | birth_date = {{Birth date|1866|11|30|df=y}} | birth_place = [[Ресен]], [[Битолски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{death date and age|1933|11|06|1866|11|30|df=y}} | death_place = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | party = | resting_place = [[Централни софиски гробишта]] | nationality = | spouse = Констанца Љапчева }} '''Андреј Тасев Љапчев''' ({{langx|bg|Андрей Тасев Ляпчев}}; роден [[1866]] во [[Ресен]], [[Отоманско Царство]]; починал [[1933]] во [[Софија]], [[Бугарија]]) ― истакнат политичар и [[државник]] во [[Бугарија]] со потекло од [[Македонија]].<ref>Виктор Цветаноски, [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=572BCF4E30E4F0439828874EE2BB5ABC "Македонците крем на бугарското општество" (5)], "Ресенецот Љапчев бил бугарски Бизмарк", "Утрински весник", број 2861, сабота, 13 декември 2008.</ref> == Биографија == === Ран живот и образование === Роден е во 1866 година во [[Ресен]]. Татко му Тасе бил грнчар и виден граѓанин. Имал повеќе браќа, меѓу кои Евтим (општественик) и Никола (член на ВМОРО, загинат во Илинденското востание). Образованието го започнал во Ресен, но по Априлското востание (1876) и Руско-турската војна бугарските училишта биле затворени. Помагал во дуќанот на брат му во Битола, потоа учел во [[Битолска бугарска класична гимназија|Битолската гимназија]] и во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]], каде негов учител бил [[Трајко Китанчев]], исто така од Ресен, кој имал силно влијание врз него. Подоцна продолжил во Пловдивската гимназија. Како студент активно учествувал во движењето за обединување на Бугарија и Источна Румелија (1885) и во Српско-бугарската војна. Студирал економија и историја во Цирих, Берлин и Париз. === Политичка кариера === По враќањето во Бугарија се занимавал со новинарство и бил активен во македонското ослободително движење – член на [[Врховниот македонски комитет]] и соработник на весници како „''Млада Бугарија''“ и „''Реформи''“. Припаѓал на Демократската партија (до 1923), а потоа на Демократскиот сговор. [[Податотека:Andrey Lyapchev Ivan Lukov Simeon Radev.jpg|лево|мини|Членови на бугарската делегација за преговори за [[Солунско примирје|Солунското примирје]] (1918). Од лево кон десно: Андреј Љапчев (министер за финансии), генерал-мајор Иван Луков (член на Генералштабот на бугарската војска) и [[Симеон Радев]] (дипломат).]] Влегол во бугарскиот парламент во 1908 година. Бил министер за трговија и земјоделство, а потоа министер за финансии во влади на [[Александар Малинов]]. Учествувал во преговорите и го потпишал договорот за независност на Бугарија од Отоманското Царство (1908). По Првата светска војна бил министер за финансии и го предводел бугарското делегатство што го потпишало [[Солунско примирје|Солунското примирје]] (септември 1918). Станал првиот цивил министер за војна (1918–1919). За време на владата на [[Александар Стамболијски]] бил осуден и затворен (1922), а ослободен по државниот удар од 9 јуни 1923.[[Податотека:Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов.jpg|лево|мини|Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов]] === Премиер (1926–1931) === На 4 јануари 1926 година станал премиер на чело на коалиција на Демократскиот сговор и Национал-либералната партија (три последователни влади до 29 јуни 1931). Водел поумерена политика од претходникот [[Александар Цанков]]: објавил амнестија за комунистички затвореници (иако [[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија]]), се залагал за стабилизација на парламентаризмот и почитување на Уставот. Обезбедил заеми од Лигата на народите (бегалски заем 1926 и стабилизациски заем 1928) за економијата, инфраструктурата и интегрирање на околу 220.000 бегалци. Критикуван е заради толеранцијата кон активностите на ВМРО, што ги заострувало односите со Југославија и Грција. Владата се соочила со последиците од Големата депресија и земјотрес во Пловдив. По изборниот пораз во 1931 година поднел оставка. Познат е по политичката максима: „''Со кротце, со благо и со малце кьотек''“ (Полека, нежно и со малку ќотек). == Извори == <references/> {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{Премиери на Бугарија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Љапчев, Андреј}} [[Категорија:Премиери на Бугарија]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт]] [[Категорија:Бугарски политичари од Македонија]] [[Категорија:Македонци од Првата светска војна]] [[Категорија:Лозарското движење]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Министри за финансии на Бугарија]] [[Категорија:Политичари од Ресен]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Родени во 1866 година]] [[Категорија:Починати во 1933 година]] 4zbb3imvlyf98g3yl3ffumpzxk76btg Кирилица 0 2211 5621682 5594096 2026-08-30T10:12:44Z Buli 2648 /* Историја */ 5621682 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писмо|type=[[Азбука]]|name=Кирилица|sample= Romanian Traditional Cyrillic - Lord's Prayer text.png|languages=Национално писмо на: <br> {{знаме|Belarus}}<br> {{знаме|Bosnia and Herzegovina}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Bulgaria}}<br> {{знаме|Kazakhstan}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Kyrgyzstan}}<br> {{знаме|Macedonia}}<br> {{знаме|Mongolia}} (покрај монголското)<br> {{знаме|Montenegro}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Russia}}<br> {{знаме|Serbia}} (покрај латиничното)<br> {{знаме|Tajikistan}}<br> {{знаме|Ukraine}}|time=[[Старословенска азбука|Старата кирилица]] постоела од околу 940 година|fam1=[[Египетски хиероглифи]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/521235.stm Oldest alphabet found in Egypt]. BBC. 1999-11-15. Retrieved 2015-01-14.</ref>|fam2=[[Протосинаетска азбука]]|fam3=[[Феникијска азбука]]|fam4=[[Грчка азбука]]|fam5=[[Глаголица]]|sisters=[[Латиница]]<br>[[Коптска азбука]]<br>[[Ерменска азбука]]<br>[[Грузиска азбука]]<br>[[Грчка азбука]]|unicode={{ublist |class=nowrap |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf U+0400–U+04FF] {{smaller|Cyrillic}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0500.pdf U+0500–U+052F] {{smaller|Cyrillic Supplement}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U2DE0.pdf U+2DE0–U+2DFF] {{smaller|Cyrillic Extended-A}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/UA640.pdf U+A640–U+A69F] {{smaller|Cyrillic Extended-B}} |[http://www.unicode.org/charts/PDF/U1C80.pdf U+1C80–U+1C8F] {{smaller|Cyrillic Extended-C}}}}}} '''Кирилица''' — [[писмо]] што се користи за различни азбуки низ [[Евроазија]] (посебно во [[Источна Европа]], [[Кавказ]], [[Средна Азија]] и [[Северна Азија]]). Таа е заснована на [[Старословенска азбука|старата кирилица]] развиена во крајот на IX век од н.е. за време на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]].<ref>{{Наведена книга|first=Francis|last=Dvornik|title=The Slavs: Their Early History and Civilization|url=https://archive.org/details/slavstheirearlyh0000fran|quote=The Psalter and the Book of Prophets were adapted or "modernized" with special regard to their use in Bulgarian churches, and it was in this school that glagolitic writing was replaced by the so-called Cyrillic writing, which was more akin to the Greek uncial, simplified matters considerably and is still used by the Orthodox Slavs.|year=1956|place=Boston|publisher=American Academy of Arts and Sciences|page=[https://archive.org/details/slavstheirearlyh0000fran/page/179 179]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=YIAYMNOOe0YC&pg=PR1&dq=Curta,+Florin,+Southeastern+Europe+in+the+Middle+Ages,+500-1250+(Cambridge+Medieval+Textbooks),+Cambridge+University+Press#v=onepage&q=Cyrillic%20preslav&f=false|title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250|series=Cambridge Medieval Textbooks|author=Florin Curta|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0521815398|pages=221–222}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=J-H9BTVHKRMC&pg=PR3-IA34&lpg=PR3-IA34&dq=The+Orthodox+Church+in+the+Byzantine+Empire+Cyrillic+preslav+eastern#v=onepage&q=%20preslav%20eastern&f=false|chapter=The Orthodox Church in the Byzantine Empire|title=Oxford History of the Christian Church|author=J. M. Hussey, Andrew Louth|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=0191614882|pages=100}}</ref> Таа е основата на [[Азбука|азбуки]]те кои се користат за разни јазици, особено оние од православно словенско потекло и несловенски јазици кои биле под влијание на рускиот јазик. Во 2011 околу 252 милиони луѓе во Евроазија ја користеле како официјална азбука на нивните национални јазици, со што пола од нив се во [[Русија]].<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_population List of countries by population]</ref> Со влегувањето на Бугарија во Европската Унија на 1 јануари 2007 година, кирилицата стана третото официјално писмо на [[Европска Унија|Европската Унија]], по [[Латиница|латиничното писмо]] и [[Грчка азбука|грчкото писмо]].<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=Leonard Orban|title=Cyrillic, the third official alphabet of the EU, was created by a truly multilanguagel European|url=http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-07-330_en.pdf|website=europe.eu|accessdate=3 August 2014|date=24 May 2007}}</ref> Кирилицата е изведена од [[Грчка азбука|грчкото]] унцијално писмо потпомогнато од буквите од постарата [[Глаголица|глаголичка азбука]], вклучувајќи и некои лигатури. Овие дополнителни букви биле користени за [[Старословенски јазик|старословенските]] звуци кои не постоеле на грчки. Писмото е именувано во чест на браќата<ref>''Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; ''Encyclopædia Britannica'', Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – 1972, p. 846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; ''Encyclopedia of World Cultures'', David H. Levinson, 1991, p. 239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, ''The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East'', p. 151, 1997; Lunt, ''Slavic Review'', June 1964, p. 216; Roman Jakobson, ''Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies''; Leonid Ivan Strakhovsky, ''A Handbook of Slavic Studies'', p. 98; V. Bogdanovich, ''History of the ancient Serbian literature'', Belgrade, 1980, p. 119</ref> [[Св. Кирил и Методиј|Свети Кирил и Методиј]] кои ја создале глаголицата. Современите научници веруваат дека кирилицата била развиена и формализирана од првите ученици на Кирил и Методиј. На почетокот на 18 век, кирилицата користена во Русија во голема мера била реформирана од страна на [[Петар Велики]] по неговото враќање од неговата Голема амбасада во [[Западна Европа]]. Новата форма на писмото беше послична на латиницата, неколку архаични букви биле отстранети и неколку букви биле лично создадени од страна на Петар Велики (како што е Я која беше инспирирана од латиничната R). Типографската култура на Западна Европа исто така беше усвоена.<ref name="Civil Type">{{Наведена мрежна страница|title=Civil Type and Kis Cyrillic|url=http://typejournal.ru/en/articles/Civil-Type|website=typejournal.ru|accessdate=22 March 2016}}</ref> == Букви == Кирилицата се проширила низ источнословенските и некои од јужнословенските територии и се користела за пишување на локалните јазици како што е [[Староруски јазик|старорускиот]]. Нејзината адаптација од локалните јазици произвела голем број на кирилични азбуки. {| cellpadding="4" class="Unicode" style="font-size: larger; text-align: center; margin-bottom: 10px;" summary="Letters of the early Cyrillic alphabet" |+ style="font-size:smaller;" |[[Старословенска азбука|Старословенската азбука]]<ref>А. Н. Стеценко. ''Хрестоматия по Старославянскому Языку'', 1984.</ref><ref>Cubberley, Paul. ''The Slavic Alphabets'', 1996.</ref> | [[А (кирилица)|А]] | [[Б]] | [[В (кирилица)|В]] | [[Г]] | [[Д]] | [[Е (кирилица)|Е]] | [[Ж]] | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]]<ref>Variant form Ꙃ</ref> | [[З|Ꙁ]] | [[И]] | [[І (кирилица)|І]] | [[К (кирилица)|К]] | [[Л]] | [[М (кирилица)|М]] | [[Н (кирилица)|Н]] | [[О (кирилица)|О]] | [[П]] | [[Р (кирилица)|Р]] | [[С (кирилица)|С]] | [[Т (кирилица)|Т]] | [[Ѹ|ОУ]]<ref>Variant form Ꙋ</ref> | [[Ф]] |- | [[Х (кирилица)|Х]] | [[Ѡ]] | [[Ц (кирилица)|Ц]] | [[Ч]] | [[Ш]] | [[Щ]] | [[Ъ]] | [[Ы|ЪІ]]<ref>Variant form ЪИ</ref> | [[Ь]] | [[Ѣ]] | [[Я|Ꙗ]] | [[Ѥ]] | [[Ю]] | [[Јус|Ѫ]] | [[Јус|Ѭ]] | [[Јус|Ѧ]] | [[Јус|Ѩ]] | [[Ѯ]] | [[Ѱ]] | [[Ѳ]] | [[Ижица|Ѵ]] | [[Ҁ]]<ref name="Lunt">Lunt, Horace G. ''Old Church Slavonic Grammar, Seventh Edition'', 2001.</ref> |} [[Податотека:Meletius_Smotrisky_Cyrillic_Alphabet.PNG|мини|Страница од ''Црквнословенска граматика'' од Мелетиј Смотрицки (1619).]] Буквите исто така имале бројчени вредности кои не биле засновани на кириличниот азбучен ред, туку биле наследени од грчките претходници на буквите. {| cellpadding="4" class="Unicode" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" summary="Letters of the Early Cyrillic alphabet" |+[[Кирилични бројки]] | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |- | А | В | Г | Д | Є | Ѕ | З | И | Ѳ |- |- | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 |- | І | К | Л | М | Н | Ѯ | Ѻ | П | Ч ([[Koppa (Cyrillic)|Ҁ]]) |- |- |100 |200 |300 |400 |500 |600 |700 |800 |900 |- | Р | С | Т | Ѵ | Ф | Х | Ѱ | Ѿ | Ц |} Старата кирилица тешко се претставувала на компјутерите. Многу од формите на буквите се разликувале од тие на современата кирилица, се разликувале во голема мера во разните ракописи и се менувале со текот на времето. Неколку фонтови вклучуваат соодветни [[глиф]]и за создавање на азбуката. Стандардниот Unicode 5.1 објавен на 4 април 2008 година, во голема мера ја подобри поддршката на компјутерите во однос на Старата кирилица и современиот[[Црковнословенски јазик| црковнословенски]] јазик. Во Microsoft Windows, фонтот на корисничкиот интерфејс на Segoe UI има целосна поддршка за архаичните кирилични букви дури од Windows 8. {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" class="Unicode" style="vertical-align: top; border-collapse: collapse; border: 1px solid rgb(153, 153, 153); text-align: center; clear: both; margin-bottom: 10px;" ! colspan="12" style="background-color:#fbec5d; font-family:inherit; font-weight:normal;" | '''Кирилични букви''' |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | style="width:7%;" | [[А (кирилица)|<big>А</big><br> <small>A</small>]] | style="width:7%;" | [[Б|<big>Б</big><br> <small>Be</small>]] | style="width:7%;" | [[В (кирилица)|<big>В</big><br> <small>Ve</small>]] | style="width:7%;" | [[Г|<big>Г</big><br> <small>Ge</small>]] | style="width:7%;" | [[Ґ|<big>Ґ</big><br> <small>Ge upturn</small>]] | style="width:7%;" | [[Д|<big>Д</big><br> <small>De</small>]] | style="width:7%;" | [[Ђ|<big>Ђ</big><br> <small>Dje</small>]] | style="width:7%;" | [[Ѓ|<big>Ѓ</big><br> <small>Gje</small>]] | style="width:7%;" | [[Е (кирилица)|<big>Е</big><br> <small>Ye</small>]] | style="width:7%;" | [[Ё (кирилица)|<big>Ё</big><br> <small>Yo</small>]] | style="width:7%;" | [[Є|<big>Є</big><br> <small>Yest</small>]] | style="width:7%;" | [[Ж|<big>Ж</big><br> <small>Zhe</small>]] |- valign="top" | [[З|<big>З</big><br> <small>Ze</small>]] | <big>З́</big><br> <small>Zje</small> | [[Ѕ (кирилица)|<big>Ѕ</big><br> <small>Dze</small>]] | [[И|<big>И</big><br> <small>I</small>]] | [[І (кирилица)|<big>І</big><br> <small>Dotted I</small>]] | [[Ї (кирилица)|<big>Ї</big><br> <small>Yi</small>]] | [[Й|<big>Й</big><br> <small>Short I</small>]] | [[Ј (кирилица)|<big>Ј</big><br> <small>Je</small>]] | [[К (кирилица)|<big>К</big><br> <small>Ka</small>]] | [[Л|<big>Л</big><br> <small>El</small>]] | [[Љ|<big>Љ</big><br> <small>Lje</small>]] | [[М (кирилица)|<big>М</big><br> <small>Em</small>]] |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | [[Н (кирилица)|<big>Н</big><br> <small>En</small>]] | [[Њ|<big>Њ</big><br> <small>Nje</small>]] | [[О (кирилица)|<big>О</big><br> <small>O</small>]] | [[П|<big>П</big><br> <small>Pe</small>]] | [[Р (кирилица)|<big>Р</big><br> <small>Er</small>]] | [[С (кирилица)|<big>С</big><br> <small>Es</small>]] | <big>С́</big><br> <small>Sje</small> | [[Т (кирилица)|<big>Т</big><br> <small>Te</small>]] | [[Ћ|<big>Ћ</big><br> <small>Tshe</small>]] | [[Ќ (кирилица)|<big>Ќ</big><br> <small>Kje</small>]] | [[У|<big>У</big><br> <small>U</small>]] | [[Ў|<big>Ў</big><br> <small>Short U</small>]] |- valign="top" | [[Ф|<big>Ф</big><br> <small>Ef</small>]] | [[Х (кирилица)|<big>Х</big><br> <small>Kha</small>]] | [[Ц (кирилица)|<big>Ц</big><br> <small>Tse</small>]] | [[Ч|<big>Ч</big><br> <small>Che</small>]] | [[Џ|<big>Џ</big><br> <small>Dzhe</small>]] | [[Ш|<big>Ш</big><br> <small>Sha</small>]] | [[Щ|<big>Щ</big><br> <small>Shcha</small>]] | <big>Ъ</big><br> <small>Hard&nbsp;sign (Yer)</small> | [[Ы|<big>Ы</big><br> <small>Yery</small>]] | [[Ь|<big>Ь</big><br> <small>Soft&nbsp;sign (Yeri)</small>]] | [[Э|<big>Э</big><br> <small>E</small>]] | [[Ю|<big>Ю</big><br> <small>Yu</small>]] |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | [[Я|<big>Я</big><br> <small>Ya</small>]] |- valign="top" | colspan="12" style="background-color:#b0bf1a; font-family:inherit; font-weight:normal;" | '''Важни несловенски кирилични букви''' |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" | <big>Ӏ</big><br> <small>Palochka</small> | <big>Ә</big><br> <small>Cyrillic Schwa</small> | <big>Ғ</big><br> <small>Ayn</small> | <big>Ҙ</big><br> <small>Bashkir Dhe</small> | <big>Ҫ</big><br> <small>Bashkir The</small> | <big>Ҡ</big><br> <small>Bashkir Qa</small> | <big>Җ</big><br> <small>Zhje</small> | <big>Қ</big><br> <small>Ka with<br> descender</small> | <big>Ң</big><br> <small>Ng</small> | <big>Ҥ</big><br> <small>En-ghe</small> | <big>Ө</big><br> <small>Barred O</small> | <big>Ү</big><br> <small>Straight U</small> |- valign="top" | <big>Ұ</big><br> <small>Straight U<br> with stroke</small> | <big>Һ</big><br> <small>Shha (He)</small> | <big>Ҳ</big><br> <small>Kha with<br> descender</small> | <big>Ӑ</big><br> <small>A with<br> breve</small> |- valign="top" | colspan=12 style="background-color:#87ceeb;font-family:inherit; font-weight:normal;" |'''Кирилични букви користени во минатото''' |- style="vertical-align:top; background:#f8f8f8;" |<big>Ꙗ</big><br> <small>A&nbsp;iotified</small> | <big>Ѥ</big><br> <small>E&nbsp;iotified</small> | [[Јус|<big>Ѧ</big><br> <small>Yus&nbsp;small</small>]] | [[Јус|<big>Ѫ</big><br> <small>Yus&nbsp;big</small>]] | [[Јус|<big>Ѩ</big><br> <small>Yus&nbsp;small iotified</small>]] | [[Јус|<big>Ѭ</big><br> <small>Yus&nbsp;big iotified</small>]] | [[Ѯ|<big>Ѯ</big><br> <small>Ksi</small>]] | [[Ѱ|<big>Ѱ</big><br> <small>Psi</small>]] | <big>Ꙟ</big><br> <small>Yn</small> | [[Ѳ|<big>Ѳ</big><br> <small>Fita</small>]] | [[Ижица|<big>Ѵ</big><br> <small>Izhitsa</small>]] | <big>Ѷ</big><br> <small>Izhitsa okovy</small> |- valign="top" | [[Ҁ|<big>Ҁ</big><br> <small>Koppa</small>]] | [[Ѹ|<big>ОУ</big><br> <small>Uk</small>]] | [[Ѡ|<big>Ѡ</big><br> <small>Omega</small>]] | <big>Ѿ</big><br> <small>Ot</small> | [[Ѣ|<big>Ѣ</big><br> <small>Yat</small>]] |} == Облици на буквите и типографија == Текот на развојот на кириличната типографија преминал директно од [[Среден век|средновековната]] фаза при крајот на [[барок]]от, без [[ренесанса|ренесансна]] фаза како во [[Западна Европа]]. Доцносредновековните кирилични букви (кои сѐ уште постојат на многу [[Икона|иконски]] натписи денес) имале карактеристична тенденција да бидат многу издолжени и тесни, вообичаено со споен начин на пишување. [[Петар Велики]], цар на Русија, ја направил задолжителна употребата на латинизираните форми на писмото во почетокот на XVIII век. Со текот на времето, овие форми биле во голема мера прифатени и во другите јазици кои го користиле писмото. На тој начин, за разлика од поголемиот дел од модерните грчки фонтови кои ги задржале принципите на дизајн на малите букви (како што се поставувањето на серифи, правилата за дебелината на буквите, иако грчките големи букви ги користат принципите на дизајн на латиницата), современите кирилични фонтови се во голема мера исти со тие на модерните латинични фонтови во рамките на исто фонтско семејство. Создавањето на некои од кириличните сметачки фонтови според латиничните исто така придонесе за нагледна латинизација на кирилицата. [[Податотека:Cyrillic_upright-cursive-n.png|десно|рамка|Букви во регуларни (печатни) и курзивни (рачни) варијанти.]] Големите и малите букви на кириличните облици немаат големи разлики како во латиничната типографија.<ref>Bringhurst (2002) writes "in Cyrillic, the difference between normal lower case and small caps is more subtle than it is in the Latin or Greek alphabets,..." (p 32) and "in most Cyrillic faces, the lower case is close in color and shape to Latin small caps" (p 107).</ref> Кириличните фонтови како и латиничните имаат обични и [[курзив]]ни форми (практично сите популарни современи фонтови вклучуваат паралелни групи на латиница и кирилица, каде што многу од глифите, на било големи или мали букви, едноставно се исти за двете). Сепак, терминологијата за фонтот во повеќето словенски јазици (на пример македонскиот, рускиот итн.) не ги користи зборовите "римски" и "италски" во оваа смисла.<ref>Name ''{{јаз|ru-Latn|ital'yanskiy shrift}}'' (Italian font) in Russian refers to a particular font family [http://citforum.univ.kiev.ua/open_source/fonts/theory/thumbs/ris320.jpg JPG] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926182512/http://citforum.univ.kiev.ua/open_source/fonts/theory/thumbs/ris320.jpg|date=26 September 2007}}, whereas ''{{јаз|ru-Latn|rimskiy shrift}}'' (roman font) is just a synonym for Latin font, Latin alphabet.</ref> Наместо тоа, номенклатурата ги следи германските начини на именување: [[Податотека:Cyrillic_cursive.png|мини|Курзивна кирилица.]] Во стандардниот македонски и стандардниот српски јазик за некои курзивни букви е дозволено да бидат различни од оние што се користат во другите јазици, а во регуларните форми нема разлики од други јазици <ref>{{Наведена книга |last1=Peshikan |first1=Mitar |last2=Jerković |first2=Jovan |last3=Pižurica |first3=Mato |title=Pravopis srpskoga jezika |date=1994 |publisher=Matica Srpska |page=42 |ref=PravopisSrpskog}}</ref>. Овие форми исто така често се користат и во регуларните фонтови особено за реклами, патни знаци, натписи, постери и слично, тие помалку се користат во весници или книги. [[Податотека:Cyrillic_alphabet__distribution map.png|мини|Дистрибуција на кирилицата низ светот.<br> {{Легенда|#0b280b|Кирилицата е единственото официјално писмо.}} {{Легенда|#217821|Кирилица е ко-официјална со друга азбука. Во случаите на Молдавија и Грузија, ова е во отцепените региони кои не се признати од централната власт.}} {{Легенда|#87de87|Кирилицата не е официјална, но е во општа употреба како наследено писмо.}}{{Легенда|#999999|Кирилицата не се користи.}}]] == Кирилични азбуки == Меѓу другите, кирилицата е стандардно писмо за пишување на следниве јазици: * '''Словенски јазици''': [[Белоруски јазик|белоруски]], [[Бугарски јазик|бугарски]], [[Македонски јазик|македонски]], [[Руски јазик|руски]], [[Русински јазик|русински]], [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (за [[Српски јазик|стандарден српски]], [[Босански јазик|босански]] и [[Црногорски јазик|црногорски]]), [[Украински јазик|украински]] * '''Несловенски јазици''': [[Апхаски јазик|апхаски]], [[Алеутски јазик|алеутски]] (денес главно во црквните текстови), [[Башкирски јазик|башкирски]], [[Чувашки јазик|чувашки]], [[Ерзјански јазик|ерзјански]], [[Казашки јазик|казахстан]]ски (каде ќе се замени со латиницата до 2025<ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/26/kazakhstan-switch-official-alphabet-cyrillic-latin|title=Alphabet soup as Kazakh leader orders switch from Cyrillic to Latin letters|last=Reuters|date=2017-10-26|work=The Guardian|access-date=2017-10-30|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>),[[Килдинсколапонски јазик| килдинсколапонски]], [[Коми (јазик)|Коми]], [[Киргиски јазик|киргиски]], [[Мариски јазик|мариски]], [[Мокшански јазик|мокшански]], [[Монголски јазик|монголски]], [[Осетски јазик|осетски]], [[Ромска азбука|ромски]] (на некои дијалекти), [[Јакутски јазик|јакутск]]и, [[Таџички јазик|таџилчки]], [[Татарски јазик|татарски]], тлингитски (денес само во црквните текстови), [[Тувански јазик|тувански]], [[Удмуртски јазик|удмуртски]], Јуит (во сибирски Јупик) и Јупипк (во [[Алјаска]]). Кириличното писмо исто така се користи за јазиците на Алјаска,<ref>[http://www.asna.ca/alaska/ "Orthodox Language Texts"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100904042152/http://www.asna.ca/alaska/ |date=2010-09-04 }}, Retrieved 2011-06-20</ref> [[Словени|словенска Европа]] (освен за [[Западни Словени|западните Словени]] и некои [[јужни Словени]]), [[Кавказ]], [[Сибир]] и рускиот Далечен Исток. Првата азбука изведена од кирилицата била Абур која се користи за [[Коми (јазик)|Коми]]. Други кирилилни азбуки се[[Комска азбука| молдоцовската азбука]] за комскиот јазик и разни азбуки на [[Кавкаски јазици|кавказките јазици]]. === Македонска кирилица === {{Главна|Македонска азбука}} Македонската кирилична азбука била составена во [[1945]] година по налог на [[АСНОМ]]. Има 31 буква и е најслична со српската кирилична азбука со исклучок на буквите Ѕ, Ќ и Ѓ. Македонската кирилица ги содржи следниве букви (гласови): :'''А а Б б В в Г г Д д Ѓ ѓ Е е Ж ж З з Ѕ ѕ И и''' :'''Ј ј К к Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р ''' :'''С с Т т Ќ ќ У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Џ џ Ш ш''' == Име == Бидејќи писмото било измислено и популаризирано од страна на следбениците на [[Св. Кирил и Методиј]], името ја означува почитта кон нив наместо нивно авторство. Името "Кирилица" често ги збунува луѓето кои не се запознаени со историјата на писмото бидејќи тоа не се идентификува со земјата на потекло (за разлика од "грчка азбука"). Некои ја нарекуваат "руска азбука" бидејќи руската е најпопуларната и највлијателната азбука заснована на писмото.<ref>Tsanev, Stefan. ''Български хроники, том 4 (Bulgarian Chronicles, Volume 4)'', Sofia, 2009, p. 165</ref> На македонски, бугарски, руски и српски кириличното писмо е исто така познато како ''азбука'', збор добиен од старите имиња на првите две букви од повеќето кирилични азбуки (исто како што терминот ''алфабет ''потекнува од првите две грчки букви, ''алфа'' и ''бета''). == Историја == [[Податотека:Azbuka_1574_by_Ivan_Fyodorov.png|мини|Страница од Азбука, првиот учебник за рутенијанскиот јазик, испечатена од [[Иван Фјодоров]] во 1574 година. Оваа страница ја вклучува кирилицата.]] Кирилицата беше создадена за време на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]].<ref name="Cubberley1996">Paul Cubberley (1996) "The Slavic Alphabets". In Daniels and Bright, eds. ''The World's Writing Systems.'' Oxford University Press. {{ISBN|0-19-507993-0}}.</ref> Таа била изведена од [[Грчка азбука|грчкото унцијално писмо]], дополнето со лигатури и согласки од постарата [[Глаголица|глаголичка азбука]] за звуците кои не постоеле во грчкиот јазик. Според традицијата кирилицата и глаголицата биле формализирани или од страна на [[Св. Кирил и Методиј|Свети Кирил и Методиј]] кои го шириле христијанството меѓу јужните Словени, или од страна на нивните ученици.<ref name="Columbia Encyclopedia 1972, p.846">''Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition. 2001–05, s.v. "Cyril and Methodius, Saints"; ''Encyclopædia Britannica'', Encyclopædia Britannica Incorporated, Warren E. Preece – 1972, p.846, s.v., "Cyril and Methodius, Saints" and "Eastern Orthodoxy, Missions ancient and modern"; ''Encyclopedia of World Cultures'', David H. Levinson, 1991, p.239, s.v., "Social Science"; Eric M. Meyers, ''The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East'', p.151, 1997; Lunt, ''Slavic Review'', June, 1964, p. 216; Roman Jakobson, ''Crucial problems of Cyrillo-Methodian Studies''; Leonid Ivan Strakhovsky, ''A Handbook of Slavic Studies'', p.98; V. Bogdanovich, ''History of the ancient Serbian literature'', Belgrade, 1980, p.119</ref><ref name="ReferenceB">The Columbia Encyclopaedia, Sixth Edition. 2001–05, O.Ed. Saints Cyril and Methodius "Cyril and Methodius, Saints) 869 and 884, respectively, “Greek missionaries, brothers, called Apostles to the Slavs and fathers of Slavonic literature."</ref><ref name="BritGlago">Encyclopædia Britannica, ''Major alphabets of the world, Cyrillic and Glagolitic alphabets'', 2008, O.Ed. "The two early Slavic alphabets, the Cyrillic and the Glagolitic, were invented by St. Cyril, or Constantine (c. 827–869), and St. Methodii (c. 825–884). These men from Thessaloniki who became apostles to the southern Slavs, whom they converted to Christianity."</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Kazhdan|first1=Alexander P.|title=The Oxford dictionary of Byzantium|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0002unse_d7l6|year=1991|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-504652-8|page=507|quote=Constantine (Cyril) and his brother Methodius were the sons of the droungarios Leo and Maria, who may have been a Slav.}}</ref> Пол Куберлеј смета дека иако Кирил ја има кодифицирано и проширено глаголицита, неговите учениците биле тие кои ја создале кирилицата од грчки букви во 890-тите како посоодветно писмо за црковните книги. Подоцна кирилицата се проширила меѓу другите словенски народи, како и меѓу несловенските Власи и [[Молдавци]]. Кирилицата и [[глаголица]]та се користеле за [[Црковнословенски јазик|црквнословенскиот јазик]], особено за [[Старословенски јазик|старословенската]] варијанта. Оттука, изразите како што се "И е десеттата кирилична буква" обично се однесуваат на редоследот на црквнословенската азбука; не секое кирилично писмо ја користи секоја буква која постои во писмото. Кирилицата ја замени глаголицата во 12 век. Литературата произведена на старословенски јазик наскоро се прошири на север и стана [[Лингва франка|''lingua franca'']] на Балканот и Источна Европа.<ref name="ReferenceA">"On the relationship of old Church Slavonic to the written language of early Rus'" Horace G. Lunt; Russian Linguistics, Volume 11, Numbers 2–3 / January, 1987</ref><ref>{{Наведена книга|last=Schenker|first=Alexander|title=The Dawn of Slavic|publisher=Yale University Press|year=1995|location=|pages=185–186, 189–190|url=|doi=|id=|isbn=}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Lunt|first=Horace|title=Old Church Slavonic Grammar|year=1959|url=https://archive.org/details/oldchurchslavoni0000lunt|publisher=Mouton de Gruyter|pages=[https://archive.org/details/oldchurchslavoni0000lunt/page/3 3]–4|isbn=}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Wien|first=Lysaght|title=Old Church Slavonic (Old Bulgarian)-Middle Greek-Modern English dictionary|publisher=Verlag Bruder Hollinek|year=1983}}</ref><ref name="fortson">Benjamin W. Fortson. ''Indo-European Language and Culture: An Introduction'', p. 374</ref> Азбуката што се користи за современиот [[црковнословенски јазик]] во [[Православна црква|православните]] и источно-католичките обичаи сѐ уште изгледа како Старата кирилица. === Реформи на кирилицата === Во текот на својата историја, кирилицата претрпела повеќе реформи со кои биле поедноставувани облиците на буквите и составот на азбуките бил приспособуван кон особеностите на одделните словенски јазици. Во Русија, првата голема реформа била спроведена од [[Петар Велики]] во 1708–1710 година со воведувањето на граѓанската азбука (''гражданский шрифт''). Биле поедноставени облиците на буквите и биле отстранети повеќе архаични букви и знаци, особено оние преземени од грчката азбука што повеќе не биле потребни за запишување на рускиот јазик, како [[Ѯ]], [[Ѱ]] и [[Ѡ]]. Биле напуштени и бројни дијакритички знаци и лигатури, а наместо [[Кирилични броеви|кириличните броеви]] постепено почнале да се употребуваат арапските броеви. Реформата придонела за создавањето на поедноставената графичка основа на современата руска кирилица. Во Србија, [[Вук Стефановиќ Караџиќ]] во првата половина на XIX век ја реформирал српската кирилица според фонетскиот принцип „''еден глас — една буква''“. Од азбуката биле отстранети повеќе архаични букви од црковнословенската традиција, а биле воведени или стандардизирани букви за гласови карактеристични за српскиот јазик, меѓу кои Ј, Љ, Њ, Ђ и Ћ. Со тоа српската азбука била значително поедноставена и приближена кон говорниот јазик. Во Бугарија, современата азбука била обликувана преку повеќе реформи. Особено значајна била правописната реформа од 1945 година, со која биле укинати буквите Ѣ (јат) и Ѫ (голем јус). Буквата Ѣ била заменета со Е или Я, во зависност од зборот и изговорот, додека Ѫ главно била заменета со Ъ, а во некои случаи со А. Исто така, престанало пишувањето на Ъ и Ь на крајот на зборовите. Со ова бугарската азбука била намалена од 32 на 30 букви. == Поврзаноста со другите писма == === Латиница === [[Податотека:Latinalphabet_Former_Yugoslavia_2008.png|мини|Мапата го покажува ширењето на употребата на латиницата во областите на поранешна [[Југославија]].]] Голем број на јазици пишувани со кирилично писмо исто така се пишуваат и со латиницата, како што се [[Азербејџански јазик|азербејџан]]скиот, [[Узбечки јазик|узбечки]]от, [[Српски јазик|српски]]от и [[Романски јазик|романски]]от (во [[Молдавија|Република Молдавија]] до 1989 година, во [[Романија]] во текот на 19 век). По распаѓањето на Советскиот Сојуз во 1991 година, некои од поранешните републики официјално ја замениле кирилицата со латиницата. Транзицијата заврши во поголемиот дел од Молдавија (со исклучок на отцепениот регионот на [[Приднестровие]], каде [[Молдавска кирилица|молдовската кирилица]] е официјална), [[Туркменистан]], [[Азербејџан]], но [[Узбекистан]] сѐ уште ги користи и двата системи на пишување. Според р[[Русија|уската]] влада кирилицата мора да се користи за сите јавни комуникации во сите [[федерални субјекти на Русија]], за да се промовираат поблиски врски низ федерација. Ова е доста контроверзно за говорниците на многу од словенските јазици; за другите како што се говорниците на [[Чеченски јазик|чеченск]]и и [[Ингушки јазик|ингушетски]], законот имал политички последици. На пример, сепаратистичката чеченска владата ја направила официјална латиничната скрипта која сѐ уште се користи од страна на многу Чечени. Оние во дијаспората, особено одбиле да ја користат чеченската кирилица која ја поврзуваат со рускиот империјализам. [[Податотека:Cyrillic Europe.PNG|мини|Мапа на европските земји покажувајќи го писмото на националниот јазик. {{Легенда-табела|#008000|Грчко|#008080|Грчко и латинично|#000080|Латинично|#800080|Латинично и кирилично|#FF0000|Кирилично|#FF6600|Грузиско|#FFCC00|Ерменско|title=Писма во Европа}}]] Стандардниот [[Српски јазик|српски]] ги користи и [[Српски јазик|кирилицата и латиницат]]а. Кирилицата е номинално официјалното писмо на српската администрација според српскиот устав;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ustavni.sud.rs/page/view/en-GB/235-100028/constitution |title=Serbian constitution |accessdate=2018-03-03 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723055855/http://www.ustavni.sud.rs/page/view/en-GB/235-100028/constitution |url-status=dead }}</ref> сепак, законот не ги регулира писмата на стандардниот јазик или пак самиот стандарден јазик воопшто. Во практиката писмата се еднакви, со што латиницата се користи почесто за нежслужбени работи.<ref>http://www.csmonitor.com/World/Europe/2008/0529/p20s01-woeu.html</ref> Жуангското писмо, користено меѓу 1950-тите и 1980-тите години во делови од Народна Република Кина, користело мешавина од латинични, фонетски, нумерично-засновани и кирилични букви. Нелатиничните букви вклучувајќи ја и кирилица биле отстранети од азбуката во 1982 година и се замениле со латинични букви кои изгледале слично на буквите кои ги замениле. === Романизација === Постојат различни системи за романизацијата на кириличниот текст, вклучувајќи транслитерација на кириличниот правопис во [[Латински јазик|латинични]] букви и [[Транскрипција (лингвистика)|транскрипција]] во однос на [[изговор]]от. Стандардни системи на транслитерација на кирилицата во латиница се: * Научна транслитерација, која се користи во лингвистиката врз основа на [[Хрватска азбука|босанската и хрватската латиница]]. * Работната група за романизациски системи<ref>[http://www.eki.ee/wgrs/ ''UNGEGN Working Group on Romanization Systems'']</ref> на [[Обединети нации|Обединетите Нации]] препорачува различни системи за одредени јазици. Овие се најчесто користeните во целиот свет. * ISO 9:1995, од Меѓународната организација за стандардизација. * Американското библиотечно здружение и библиотеката на конгресот за романизацијата на словенските азбуки (АLА-LC романизација), што се користи во библиотеките во Северна Америка. * BGN/PCGN Романизацијата (1947), Американскиот одбор за географски имиња и Постојаниот комитет за географски имиња за британска службена употреба). * GOST 16876, сега непостоечки советски транслитерациски стандард. Заменет од GOST 7.79 кој е еквивалент на ISO 9. * Волапукското кодирање, неформална транслитерација на кириличен текст преку латинична ASCII. Поврзано: [[Транслитерација на белорускиот јазик|Транслитерација на белорускиот]], [[Упростен систем за романизацијата на бугарскиот јазик|бугарскиот]] и [[Транслитерација на македонското писмо|македонскиот]]. === Кирилизација === Претставувањето на другите системи на пишување со кирилични букви се нарекува кирилизација. == Поврзано == * [[Список на јазици кои користат кирилица]] * [[Список на кирилични букви]] * [[Кирилични симболи во Уникод]] * [[Глаголица]] * [[Азбука]] * [[Македонски писатели]] * [[Југословенска Брајова азбука]] == Наводи== {{Reflist}} ==Дополнителна литература== *Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012. [http://ivanilievlogosmaster.blogspot.com/2012/07/scriptura-mundi-cyrillic-alphabet.html Short History of the Cyrillic Alphabet] *[[Robert Bringhurst|Bringhurst, Robert]] (2002). ''[[The Elements of Typographic Style]]'' (version 2.5), pp.&nbsp;262–264. Vancouver, Hartley & Marks. {{ISBN|0-88179-133-4}}. *Nezirović, M. (1992). ''Jevrejsko-španjolska književnost''. Sarajevo: Svjetlost. [cited in Šmid, 2002] *Šmid, Katja (2002). "{{Наведена мрежна страница|url=http://hispanismo.cervantes.es/documentos/smidX.pdf |title=Los problemas del estudio de la lengua sefardí |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407074136/http://hispanismo.cervantes.es/documentos/smidX.pdf |archivedate=7 April 2008 |df= }}&nbsp;{{small|(603 [[Kibibyte|KiB]])}}", in ''Verba Hispanica'', vol X. Liubliana: Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Liubliana. {{ISSN|0353-9660}} *'The Lives of St. Tsurho and St. Strahota', Bohemia, 1495, Vatican Library *Philipp Ammon: [http://sjani.ge/sjani-17/ფილიპპ%20ამონი.pdf ''Tractatus slavonicus''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200719225708/http://sjani.ge/sjani-17/%E1%83%A4%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%9E%20%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98.pdf |date=2020-07-19 }} in: ''Sjani (Thoughts) Georgian Scientific Journal of Literary Theory and Comparative Literature'', N 17, 2016, pp.&nbsp;248–56 == Надворешни врски == {{Commons}} *[http://czyborra.com/charsets/cyrillic.html The Cyrillic Charset Soup] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161203230933/http://czyborra.com/charsets/cyrillic.html |date=2016-12-03 }} overview and history of Cyrillic charsets. *[http://transliteration.eki.ee/ Transliteration of Non-Roman Scripts], a collection of writing systems and transliteration tables *[http://www.omniglot.com/writing/cyrillic.htm History and development of the Cyrillic alphabet] *[http://localfonts.eu/cyrillic-alphabets-of-slavic-languages/ Cyrillic Alphabets of Slavic Languages] review of Cyrillic charsets in Slavic Languages. *[http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html data entry in Old Cyrillic / Стара Кирилица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140222042759/http://andregarzia.on-rev.com/richmond/LANGTOOLS.html |date=2014-02-22 }} *[http://blog-en.namepedia.org/2015/04/cyrillic-and-its-long-journey-east/ Cyrillic and its Long Journey East - NamepediA Blog] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201108154052/https://blog-en.namepedia.org/2015/04/cyrillic-and-its-long-journey-east/ |date=2020-11-08 }}, article about the Cyrillic script [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Кирилица]] [[Категорија:Источна Европа]] [[Категорија:Писма со ISO 15924 кодови со четири букви]] mlw3y5p0pdcz1yr5z57ldvprba83n0h Горно Косоврасти 0 10756 5621680 5617628 2026-08-30T10:04:17Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621680 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Косоврасти | слика = Поглед на селото Горно Косоврасти 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горно Косоврасти | општина = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дебар (област)|Горен Дебар]] | население = 653 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.040 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=32 | lat_sec=53 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=34 | lon_sec=32 | слава = | мрежно место = | карта = Горно Косоврасти во Општина Дебар.svg }} '''Горно Косоврасти''' — село во [[Општина Дебар]], во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Горно Косоврасти 01.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Дебар]], на јужните падини на планината [[Дешат]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Маврово и Ростуше]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=78}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.040 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> Се наоѓа над реката [[Радика]] од нејзината десна страна. До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]] кај соседното село [[Долно Косоврасти]]. Горно Косоврасти е опкружено со густа дабова, тополова и јасикова шума, како и со голем број на други листопадни дрвја, а поради самиот состав на почвата кој е карстен и варовнички, селото и околината изобилуваат со водени извори со свежа и со минерална вода, на која се изградени познатите [[Дебарски бањи]], односно [[Бања Косоврасти|бањата Косоврасти]]. Етнографски селото Горно Косоврасти заедно со [[Долно Косоврасти]], се наоѓаат на самата граница помеѓу областите [[Рекански регион|Долна Река]] од [[Рекански Регион|Реканскиот Крај]], односно [[Мијаци|мијачкиот]] етнографски предел и [[Дебарско]], односно областа наречена [[Дебарска Котлина|Дебарско Поле]], [[Брсјаци|брсјачкиот]] етнографски предел, но сепак во Горно Косоврасти преовладуваат јазично-говорните, културно-фолклорните и обичајно-традициските одлики на дебарскиот крај и брсјачкиот предел со одредени мијачки примеси. Поради ваквата местоположба во пишаните извори како книги и научни трудови често селото Горно Косоврасти е вбројувано како село во едниот или другиот од овие два краеви, па така [[Бранислав Русиќ]] во својот труд насловен „Поле Дебарско“ од 1954 година, не го смета за село во овој крај туку за село кое припаѓа на [[Мијаци]]те од Река, додека пак [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ-Брадина]] во своето дело „Мијаци, Горна Река и Мавровско Поле“ се оградува дека Горно Косоврасти припаѓа на Мијаците, а во областа [[Рекански регион|Голема Река]] ги вброил соседните [[Долно Косоврасти]], [[Горно Мелничани]] и [[Долно Мелничани]].<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> Во книгата „Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век“ од авторите Петко и Методија Јовчевски, издадена во 2000 година, се смета дека селото Горно Косоврасти припаѓа на областа Поле Дебарско, односно неговите жители се ''„полјани“'', што се поткрепува врз основа на местоположбата на селото, наречјето-говорот, облеката (рувото, носијата) особено на жените - [[Македонци|Македонки]] што ја носеле во полето, како и преку црковната документација од крајот на XIX и почетокот на XX век, за склопувањето на брачни врски преку мажење на невести и женење на момчиња во [[Дебар]], [[Рајчица]] и другите села во Рајчката парохија, што воопшто не било или било многу редок случај со селата на [[Мијаци]]те и во [[Рекански регион|Река]].<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> == Историја == [[Податотека:Поглед на селото Горно Косоврасти 5.jpg|мини|300п|десно|Влезот во селото, а во позадина [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Подрачјето на Горно Косоврасти е населено уште од [[доцна антика|доцната антика]], за што сведочи наоѓалиштето [[Кале (Горно Косоврасти)|Кале]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Остатоци од старини и население од дамнешни историски периоди се присутни во атарот на селото, кое се одликува со прилично поволна и безбедна местоположба за живеење. Така, според археолошката карта на [[Дебар]] во атарот на Горно Косоврасти, се забележани остатоци од гробови од доцниот средновековен период во месноста Коачево, која била село чиешто население се занимавало со ковачки занает, во месноста Селиште-Манастир се забележани грамади од камења и гробови од типот цисти од средниот век, во месноста Кошево која се смета за вакавско место се забележани остатоци од помало црквиче, додека во месноста На Црков се забележани камени покривни плочи од гробови.<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> Еден од најстарите записи за Горно Косоврасти потекнува од XV век, односно од опширниот пописен дефтер бр. 508 од [[1467]] година за тогашниот [[Рекански регион|Вилает Река]], каде селото е запишано како '''Корна Костовраст''', а во него живееле 6 [[Македонци|македонски]] [[Христијанство|христијански]] семејства кои произведувале пченица, јачмен, ’рж, овес, ореви, лен, мед и чувале овци за што остварувале приход од 450 акчиња.<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=393}}</ref> Подоцна во XVI век, во [[1519]] година, кога е запишано како '''Јокари Косоврат''' сумарно се покажани 36 македонски христијански семејства, а во [[1583]] година поединечно се запишани 13 христијански и 1 [[ислам|муслиманско]] семејство, кое е исламизирано.<ref name="Турски документи" /> Со овие податоци се потврдуваат мислењата дека [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на селското население започнала во XVI век и продолжила во XVII век кога веќе започнала да се создава мијачката македонска муслиманска подгрупа во Реканско.<ref>{{наведена книга|last=Паликрушева|first=Галаба|title=Исламизацијата на Торбешите и формирање на торбешката субгрупа|year=1965|publisher=докторска дисертација|location=Скопје|page=92}}</ref> Во [[1920]] година во Горно Косоврасти живееле 8 домаќинства со вкупно 42 жители, [[Православие|православни]] [[Македонци]], кои по [[1946]] година целосно се иселиле од селото. Во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и за времето на иселувањето на православните [[Македонци]] од дебарските села, жителите муслимани од Горно Косоврасти започнале масовно да ги купуваат нивните имоти, така што најголемиот дел од земјишниот и недвижен имот во соседното блиско село [[Рајчица]] бил купен и преминал во сопственост на жители на Горно Косоврасти, кои и покрај тоа не покажале голем интерес за трајно населување и живот во тоа село. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Амбари во Горно Косоврасти.jpg|мини|300п|десно|Амбари во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 7,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 374,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 198,9 хектари, а на обработливото земјиште 86,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото нема некоја развиена аграрна функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото се одгледува познатиот косоврашки грав со ситно зрно, планинска пченка, кромид, компир, а населението се занимава и со сточарство, односно овчарство и во помала мера краварство како и печалбарство. Печалбарството е најзастапено преку одење на привремена работа во [[Италија]], каде голем број на машки млади лица од селото се занимаваат со ѕидарство, плочкарство, фасадерство и други занаети во рамки на градежништвото, но исто така во помала мера има печалбари кои работат како бербери (фризери), пекари и слаткари. Дел од населението се занимава и со терциерни стопански занимања, односно работи како наставници во основното училиште во селото или извршува наставнички, службенички и други дејности во градот [[Дебар]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|375 |1953|375 |1961|413 |1971|607 |1981|659 |1991|725 |1994|867 |2002|818 |2021|653 }} Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 90 домаќинства со 122 жители муслимани (Македонци) и 92 христијанци (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 170-171.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горно Косоврасти живееле 180 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 263.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Горно Косоврасти – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 153 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small href="ПУ „Коле Канински“ - Горно Косоврасти">''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горно Косоврасти имало 320 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото имало позитивен популациски биланс. Во 1961 година селото броело 413 жители, од кои 283 се изјасниле како Турци, 96 како Македонци, а 33 жители Албанци, додека во 1994 година бројот двојно се зголемил, односно на 867 жители, од кои 700 биле Македонци, а 113 Турци.<ref name="енциклопедија" /> Сепак, Горно Косоврасти бележи пад на своето население од 867 жители во [[1994]] година, на 818 жители во [[2002]] година, пред сè поради големата емиграција во [[Италија]]. Етничкиот состав на Горно Косоврасти е следниов:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 578 Македонци, 222 Турци и 18 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Така, во 1994 за Македонци се изјасниле 700 жители, а за Турци 113, додека за само 8 години во [[2002]] како [[Македонци]] се изјасниле 578, а како Турци 222 лица. Историски гледано, селото никогаш немало етнички [[Турци]]. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |769 |- |[[Турски јазик|турски]] |48 |- |[[Албански јазик|албански]] |1 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 653 жители, од кои 172 [[Македонци]], 16 [[Македонски Албанци|Албанци]], 324 [[Македонски Турци|Турци]], 116 останати и 25 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|180|80|375|375|413|607|659|725|867{{efn|Податоците за вкупното население во Пописот од 1994 година за населените места: Баниште, Горно Косоврасти, Дебар, Кривци, Отишани, Оџовци, Селокуќи, Спас, Хаме и Џепиште претставуваат збир на фактички попишаното и проценетото население.|name="Попис1994"}}|818|653}} === Родови === [[Податотека:Zensko oro - proslava na sunet - Gorno Kosovrasti.JPG|мини|300п|десно|Женско (девојчинско) оро, на прослава на [[сунет]] во Горно Косоврасти, со [[Знаме на Македонија|македонското знаме]] во позадината]] Селото Горно Косоврасти отсекогаш, па до денес е населено исклучиво со родови на [[Македонци]], муслимани и христијани.<ref name="Јовчевски Петко и Методија">{{наведена книга|last1=Јовчевски|first1=Петко|last2=Јовчевски|first2=Методија|title=Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век; селата: Рајчица, Горенци, Пареши, Броштица, Кочишта, Вапа со Пеовци и Јанковци, Голем Папрадник и Праленик|date=јули 2000|publisher=Графобимс|location=Дебар|page=112-113||isbn=9989-908-42-7}}</ref> Родови во Горно Косоврасти биле: * '''Македонски православни семејства:''' ''Зафировци'', ''Неделкови'' или ''Китановски'', ''Блажеви'', ''Јованови'', ''Тасеви'', ''Трајкови'' и ''Трпеви'', кои живееле во 1920 година, а до 1946 година целосно се иселиле. * '''Македонски муслимански семејства:''' ''Малоски'', ''Ајроски'', ''Османоски'', ''Тафовски'', ''Фетовски'', ''Шаиновски'', ''Фазлиовски'', ''Исеиновски'', ''Мустафовски'', ''Дуроски'', ''Џемаилоски'', ''Дервишовски'', ''Дикоски'', ''Оручоски'' и ''Јонузоски''. === Иселеништво === Како традиционално печалбарски крај од Горно Косоврасти се забележани многу иселеници во минатото, а иселеничко-печалбарскиот бран трае сè до денешни дни. Во минатото населението, посебно православното, се иселувало во градовите [[Дебар]] и [[Скопје]], како и во соседните држави [[Србија]] и [[Бугарија]], а во денешно време најмногу иселеници има во [[Дебар]] и селото [[Рајчица]] (во помала мера и привремено), а особено многу и во [[Италија]]. == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Горно Косоврасти|Основно училиште „Коле Канински“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Ристе Ристески“ - Долно Косоврасти]] * Поранешна амбуланта <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Горно Косоврасти 3.jpg|Подрачното основно училиште „Коле Канински“ во селото Податотека:Поранешна амбуланта во Горно Косоврасти.jpg|Поранешната амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горно Косоврасти било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Дебар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Косоврасти, Долно Мелничани, Могорче, Осој и Скудриње. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната Општина Долно Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Долно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Могорче и Осој. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0556 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 717 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 742 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-498|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103184354/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-498|archive-date=2023-01-03|dead-url=|accessdate=3 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[На Црков (Горно Косоврасти)|На Црков]] — средновековна некропола; и * [[Кале (Горно Косоврасти)|Кале]] — утврдување од доцноантичкото време. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Горно Косоврасти|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Џамија (Горно Косоврасти)|Џамија]] — главна селска џамија <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Горно Косоврасти.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Никола“ - Горно Косоврасти 2.jpg|Селската црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Горно Косоврасти * [[Божин Теофилов]] — македонски комита, учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во четата на [[Георги Сугарев]], војвода на [[ВМРО]] во [[Дебар|Дебарско и Реканско]] * [[Неделко Китанов|Неделко]] и [[Ристе Китанов]]и — македонски комити, членови на дебарската чета на [[ВМРО]]. Ристе загинал во [[1902]] во борба со турскиот аскер кај селото [[Јанче]], а Неделко учествувал и се борел во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Сокак во Горно Косоврасти.jpg|Сокак низ селото Податотека:Чешма во Горно Косоврасти 2.jpg|Селска чешма Податотека:Гробишта во Горно Косоврасти.jpg|Исламски гробишта Податотека:Знак за добредојде во Горно Косоврасти.jpg|Знак на сретсело Податотека:Куќи во Горно Косоврасти 2.jpg|Поглед на куќи од воздух Податотека:Куќи во Горно Косоврасти.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед во Горно Косоврасти.jpg|Влезот во главниот дел од селото Податотека:Поглед на Горно Косоврасти 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Горно Косоврасти.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Долно и Горно Косоврасти 2.jpg|Патот до Горно Косоврасти (долу е соседното [[Долно Косоврасти]]) Податотека:Поглед на селото Горно Косоврасти 4.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поток во Горно Косоврасти.jpg|Поток низ селото Податотека:Чешма во Горно Косоврасти.jpg|Селска чешма Податотека:Сокак во Горно Косоврасти 2.jpg|Сокак низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Дебар]] * [[Дебар]] * [[Дебар (област)|Горен Дебар]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Kosovrasti}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Горно Косоврасти| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] 7d60p1u4cxvpkwqfqvl59jy7m6qylbl 5621722 5621680 2026-08-30T11:52:25Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621722 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горно Косоврасти | слика = Поглед на селото Горно Косоврасти 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горно Косоврасти | општина = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дебар (област)|Горен Дебар]] | население = 653 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.040 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=32 | lat_sec=53 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=34 | lon_sec=32 | слава = | мрежно место = | карта = Горно Косоврасти во Општина Дебар.svg }} '''Горно Косоврасти''' — село во [[Општина Дебар]], во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Горно Косоврасти 01.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Дебар]], на јужните падини на планината [[Дешат]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Маврово и Ростуше]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=78}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.040 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> Се наоѓа над реката [[Радика]] од нејзината десна страна. До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]] кај соседното село [[Долно Косоврасти]]. Горно Косоврасти е опкружено со густа дабова, тополова и јасикова шума, како и со голем број на други листопадни дрвја, а поради самиот состав на почвата кој е карстен и варовнички, селото и околината изобилуваат со водени извори со свежа и со минерална вода, на која се изградени познатите [[Дебарски бањи]], односно [[Бања Косоврасти|бањата Косоврасти]]. Етнографски селото Горно Косоврасти заедно со [[Долно Косоврасти]], се наоѓаат на самата граница помеѓу областите [[Рекански регион|Долна Река]] од [[Рекански Регион|Реканскиот Крај]], односно [[Мијаци|мијачкиот]] етнографски предел и [[Дебарско]], односно областа наречена [[Дебарска Котлина|Дебарско Поле]], [[Брсјаци|брсјачкиот]] етнографски предел, но сепак во Горно Косоврасти преовладуваат јазично-говорните, културно-фолклорните и обичајно-традициските одлики на дебарскиот крај и брсјачкиот предел со одредени мијачки примеси. Поради ваквата местоположба во пишаните извори како книги и научни трудови често селото Горно Косоврасти е вбројувано како село во едниот или другиот од овие два краеви, па така [[Бранислав Русиќ]] во својот труд насловен „Поле Дебарско“ од 1954 година, не го смета за село во овој крај туку за село кое припаѓа на [[Мијаци]]те од Река, додека пак [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ-Брадина]] во своето дело „Мијаци, Горна Река и Мавровско Поле“ се оградува дека Горно Косоврасти припаѓа на Мијаците, а во областа [[Рекански регион|Голема Река]] ги вброил соседните [[Долно Косоврасти]], [[Горно Мелничани]] и [[Долно Мелничани]].<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> Во книгата „Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век“ од авторите Петко и Методија Јовчевски, издадена во 2000 година, се смета дека селото Горно Косоврасти припаѓа на областа Поле Дебарско, односно неговите жители се ''„полјани“'', што се поткрепува врз основа на местоположбата на селото, наречјето-говорот, облеката (рувото, носијата) особено на жените - [[Македонци|Македонки]] што ја носеле во полето, како и преку црковната документација од крајот на XIX и почетокот на XX век, за склопувањето на брачни врски преку мажење на невести и женење на момчиња во [[Дебар]], [[Рајчица]] и другите села во Рајчката парохија, што воопшто не било или било многу редок случај со селата на [[Мијаци]]те и во [[Рекански регион|Река]].<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> == Историја == [[Податотека:Поглед на селото Горно Косоврасти 5.jpg|мини|300п|десно|Влезот во селото, а во позадина [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Подрачјето на Горно Косоврасти е населено уште од [[доцна антика|доцната антика]], за што сведочи наоѓалиштето [[Кале (Горно Косоврасти)|Кале]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Остатоци од старини и население од дамнешни историски периоди се присутни во атарот на селото, кое се одликува со прилично поволна и безбедна местоположба за живеење. Така, според археолошката карта на [[Дебар]] во атарот на Горно Косоврасти, се забележани остатоци од гробови од доцниот средновековен период во месноста Коачево, која била село чиешто население се занимавало со ковачки занает, во месноста Селиште-Манастир се забележани грамади од камења и гробови од типот цисти од средниот век, во месноста Кошево која се смета за вакавско место се забележани остатоци од помало црквиче, додека во месноста На Црков се забележани камени покривни плочи од гробови.<ref name="Јовчевски Петко и Методија" /> Еден од најстарите записи за Горно Косоврасти потекнува од XV век, односно од опширниот пописен дефтер бр. 508 од [[1467]] година за тогашниот [[Рекански регион|Вилает Река]], каде селото е запишано како '''Корна Костовраст''', а во него живееле 6 [[Македонци|македонски]] [[Христијанство|христијански]] семејства кои произведувале пченица, јачмен, ’рж, овес, ореви, лен, мед и чувале овци за што остварувале приход од 450 акчиња.<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=393}}</ref> Подоцна во XVI век, во [[1519]] година, кога е запишано како '''Јокари Косоврат''' сумарно се покажани 36 македонски христијански семејства, а во [[1583]] година поединечно се запишани 13 христијански и 1 [[ислам|муслиманско]] семејство, кое е исламизирано.<ref name="Турски документи" /> Со овие податоци се потврдуваат мислењата дека [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на селското население започнала во XVI век и продолжила во XVII век кога веќе започнала да се создава мијачката македонска муслиманска подгрупа во Реканско.<ref>{{наведена книга|last=Паликрушева|first=Галаба|title=Исламизацијата на Торбешите и формирање на торбешката субгрупа|year=1965|publisher=докторска дисертација|location=Скопје|page=92}}</ref> Во [[1920]] година во Горно Косоврасти живееле 8 домаќинства со вкупно 42 жители, [[Православие|православни]] [[Македонци]], кои по [[1946]] година целосно се иселиле од селото. Во периодот по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и за времето на иселувањето на православните [[Македонци]] од дебарските села, жителите муслимани од Горно Косоврасти започнале масовно да ги купуваат нивните имоти, така што најголемиот дел од земјишниот и недвижен имот во соседното блиско село [[Рајчица]] бил купен и преминал во сопственост на жители на Горно Косоврасти, кои и покрај тоа не покажале голем интерес за трајно населување и живот во тоа село. Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Амбари во Горно Косоврасти.jpg|мини|300п|десно|Амбари во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 7,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 374,1 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 198,9 хектари, а на обработливото земјиште 86,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото нема некоја развиена аграрна функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во селото се одгледува познатиот косоврашки грав со ситно зрно, планинска пченка, кромид, компир, а населението се занимава и со сточарство, односно овчарство и во помала мера краварство како и печалбарство. Печалбарството е најзастапено преку одење на привремена работа во [[Италија]], каде голем број на машки млади лица од селото се занимаваат со ѕидарство, плочкарство, фасадерство и други занаети во рамки на градежништвото, но исто така во помала мера има печалбари кои работат како бербери (фризери), пекари и слаткари. Дел од населението се занимава и со терциерни стопански занимања, односно работи како наставници во основното училиште во селото или извршува наставнички, службенички и други дејности во градот [[Дебар]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|375 |1953|375 |1961|413 |1971|607 |1981|659 |1991|725 |1994|867 |2002|818 |2021|653 }} Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 90 домаќинства со 122 жители муслимани (Македонци) и 92 христијанци (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 170-171.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Горно Косоврасти живееле 180 жители, сите [[Македонци]] христијани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 263.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Горно Косоврасти – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 153 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горно Косоврасти имало 320 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото имало позитивен популациски биланс. Во 1961 година селото броело 413 жители, од кои 283 се изјасниле како Турци, 96 како Македонци, а 33 жители Албанци, додека во 1994 година бројот двојно се зголемил, односно на 867 жители, од кои 700 биле Македонци, а 113 Турци.<ref name="енциклопедија" /> Сепак, Горно Косоврасти бележи пад на своето население од 867 жители во [[1994]] година, на 818 жители во [[2002]] година, пред сè поради големата емиграција во [[Италија]]. Етничкиот состав на Горно Косоврасти е следниов:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 578 Македонци, 222 Турци и 18 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Така, во 1994 за Македонци се изјасниле 700 жители, а за Турци 113, додека за само 8 години во [[2002]] како [[Македонци]] се изјасниле 578, а како Турци 222 лица. Историски гледано, селото никогаш немало етнички [[Турци]]. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |769 |- |[[Турски јазик|турски]] |48 |- |[[Албански јазик|албански]] |1 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 653 жители, од кои 172 [[Македонци]], 16 [[Македонски Албанци|Албанци]], 324 [[Македонски Турци|Турци]], 116 останати и 25 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|180|80|375|375|413|607|659|725|867{{efn|Податоците за вкупното население во Пописот од 1994 година за населените места: Баниште, Горно Косоврасти, Дебар, Кривци, Отишани, Оџовци, Селокуќи, Спас, Хаме и Џепиште претставуваат збир на фактички попишаното и проценетото население.|name="Попис1994"}}|818|653}} === Родови === [[Податотека:Zensko oro - proslava na sunet - Gorno Kosovrasti.JPG|мини|300п|десно|Женско (девојчинско) оро, на прослава на [[сунет]] во Горно Косоврасти, со [[Знаме на Македонија|македонското знаме]] во позадината]] Селото Горно Косоврасти отсекогаш, па до денес е населено исклучиво со родови на [[Македонци]], муслимани и христијани.<ref name="Јовчевски Петко и Методија">{{наведена книга|last1=Јовчевски|first1=Петко|last2=Јовчевски|first2=Методија|title=Рајчица и Рајчка парохија - крајот на XIX и првата половина на XX век; селата: Рајчица, Горенци, Пареши, Броштица, Кочишта, Вапа со Пеовци и Јанковци, Голем Папрадник и Праленик|date=јули 2000|publisher=Графобимс|location=Дебар|page=112-113||isbn=9989-908-42-7}}</ref> Родови во Горно Косоврасти биле: * '''Македонски православни семејства:''' ''Зафировци'', ''Неделкови'' или ''Китановски'', ''Блажеви'', ''Јованови'', ''Тасеви'', ''Трајкови'' и ''Трпеви'', кои живееле во 1920 година, а до 1946 година целосно се иселиле. * '''Македонски муслимански семејства:''' ''Малоски'', ''Ајроски'', ''Османоски'', ''Тафовски'', ''Фетовски'', ''Шаиновски'', ''Фазлиовски'', ''Исеиновски'', ''Мустафовски'', ''Дуроски'', ''Џемаилоски'', ''Дервишовски'', ''Дикоски'', ''Оручоски'' и ''Јонузоски''. === Иселеништво === Како традиционално печалбарски крај од Горно Косоврасти се забележани многу иселеници во минатото, а иселеничко-печалбарскиот бран трае сè до денешни дни. Во минатото населението, посебно православното, се иселувало во градовите [[Дебар]] и [[Скопје]], како и во соседните држави [[Србија]] и [[Бугарија]], а во денешно време најмногу иселеници има во [[Дебар]] и селото [[Рајчица]] (во помала мера и привремено), а особено многу и во [[Италија]]. == Општествени установи == * [[ПУ „Коле Канински“ - Горно Косоврасти|Основно училиште „Коле Канински“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Ристе Ристески“ - Долно Косоврасти]] * Поранешна амбуланта <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Горно Косоврасти 3.jpg|Подрачното основно училиште „Коле Канински“ во селото Податотека:Поранешна амбуланта во Горно Косоврасти.jpg|Поранешната амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горно Косоврасти било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Дебар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Косоврасти, Долно Мелничани, Могорче, Осој и Скудриње. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната Општина Долно Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Долно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Могорче и Осој. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0556 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 717 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 742 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-498|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103184354/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-498|archive-date=2023-01-03|dead-url=|accessdate=3 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[На Црков (Горно Косоврасти)|На Црков]] — средновековна некропола; и * [[Кале (Горно Косоврасти)|Кале]] — утврдување од доцноантичкото време. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Горно Косоврасти|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Џамија (Горно Косоврасти)|Џамија]] — главна селска џамија <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Горно Косоврасти.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Никола“ - Горно Косоврасти 2.jpg|Селската црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Горно Косоврасти * [[Божин Теофилов]] — македонски комита, учесник во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во четата на [[Георги Сугарев]], војвода на [[ВМРО]] во [[Дебар|Дебарско и Реканско]] * [[Неделко Китанов|Неделко]] и [[Ристе Китанов]]и — македонски комити, членови на дебарската чета на [[ВМРО]]. Ристе загинал во [[1902]] во борба со турскиот аскер кај селото [[Јанче]], а Неделко учествувал и се борел во [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Сокак во Горно Косоврасти.jpg|Сокак низ селото Податотека:Чешма во Горно Косоврасти 2.jpg|Селска чешма Податотека:Гробишта во Горно Косоврасти.jpg|Исламски гробишта Податотека:Знак за добредојде во Горно Косоврасти.jpg|Знак на сретсело Податотека:Куќи во Горно Косоврасти 2.jpg|Поглед на куќи од воздух Податотека:Куќи во Горно Косоврасти.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед во Горно Косоврасти.jpg|Влезот во главниот дел од селото Податотека:Поглед на Горно Косоврасти 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Горно Косоврасти.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Долно и Горно Косоврасти 2.jpg|Патот до Горно Косоврасти (долу е соседното [[Долно Косоврасти]]) Податотека:Поглед на селото Горно Косоврасти 4.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поток во Горно Косоврасти.jpg|Поток низ селото Податотека:Чешма во Горно Косоврасти.jpg|Селска чешма Податотека:Сокак во Горно Косоврасти 2.jpg|Сокак низ селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Дебар]] * [[Дебар]] * [[Дебар (област)|Горен Дебар]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorno Kosovrasti}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Горно Косоврасти| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] nzr8teqau5w6o7rzi285phoo78h4f3l Долно Косоврасти 0 10757 5621679 5617788 2026-08-30T10:03:02Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621679 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Косоврасти | слика = Поглед на Долно и Горно Косоврасти.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долно Косоврасти<br/><small>(горе е соседното [[Горно Косоврасти]])</small> | општина = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дебар (област)|Горен Дебар]] | население = 752 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 625 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=32 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=7 | слава = Илинден, Петровден и Голема Богородица | мрежно место = | карта = Долно Косоврасти во Општина Дебар.svg }} '''Долно Косоврасти''' — село во [[Општина Дебар]], во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]], во околината на градот [[Дебар]]. Познато е по својата [[Бања Косоврасти|истоимена]] бања, дел од [[Дебарски бањи|Дебарските бањи]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 2.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото заедно со почетокот на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Дебар]], на јужните падини на планината [[Дешат]], а од десната страна на реката [[Радика]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Маврово и Ростуше]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=106}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 625 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 12 километри, додека од патот Дебар-Гостивар ([[Регионален пат 1202|Р1202]]) околу еден километар.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]] на десниот брег на реката [[Радика]], притиснато на страна, покрај самата [[Косоврашка Река]]. Тоа се наоѓало некогаш на самиот почеток на [[Дебарска Котлина|Дебарското Поле]], а денес е на самиот почеток на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]].<ref name="книга">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]] пред [[Мелнички мост|Мелничкиот мост]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа сулфурната [[Бања Косоврасти|Косоврашка бања]], чиј мирис се чувствува уште од устието на [[Мала Река (притока на Радика)|Мала Река]] и од [[Горенечки мост|Горенечкиот мост]]. Водите од бањата порано се искористувале на примитивен начин, но денес се во склоп на [[Дебарски бањи|Дебарските бањи]].<ref name="книга" /> Селото има збиен тип, а низ него поминува пат. Во селото се наоѓаат следниве маала: Куртовци, Шабановци, Пејковци и Пулчиновци.<ref name="книга" /> Во минатото, мештаните пиеле вода од Радика, или пак од селската чешма, како и од чешмата „Богородица“ над селото или „Јовкова Вода“ на другиот брег од Радика.<ref name="книга" /> == Историја == Подрачјето на Долно Косоврасти е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Селото најпрвин се наоѓало низводно од Косоврашка Река, на некогашното Косоврашко Поле, што било опеано во песната „Не је овде Косоврашко Поле“, но кога биле исечени големи шумски подрачја на [[Крчин]] и [[Стогово]] се појавила ерозија, поради што голем дел од куќите, но и црквата, биле често поплавувани, а полето уништено.<ref name="книга" /> Селото е запишано како дервенџиско село, сè до 1583 година, со карактеристични дервенџиски давачки. Со пописот од 1519 година, Долно Косоврасти броело 64 семејства, од кои 63 христијански и само 1 муслиманско. Самите мештани сметаат дека селото им е најстаро во [[Рекански Регион|Реканскиот Крај]], а како доказ го посочуваат градот, односно средновековната тврдина [[Заградишта (Долно Косоврасти)|Заградишта]], кој се наоѓал над денешното село.<ref name="книга" /> Самите селани отсекогаш говореле на [[Галички дијалект|мијачко наречје]], поради што и се вбројува селото во областа [[Долна Река]], за разлика од соседното село [[Горно Косоврасти]], за кое има спротивставени гледишта дали припаѓа во Реканскиот Крај или пак во Дебарското Поле.<ref name="книга" /> Вкупно 8 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Амбар во Долно Косоврасти.jpg|мини|300п|десно|Амбар во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 8,4&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 498,4 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 151,2 хектари, а на обработливото земјиште 28,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото нема некоја развиена аграрна функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото селаните се занимавале со земјоделство и печалбарство, а Куртовци имале и до 4.000 овци.<ref name="книга" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|441 |1953|455 |1961|405 |1971|394 |1981|538 |1991|677 |1994|689 |2002|813 |2021|752 }} Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 20 домаќинства со 71 жител, сите Македонци.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 170-171.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Долно Косоврасти живееле 600 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 263.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Долно Косоврасти – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 64 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Долно Косоврасти имало 216 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, со позитивно популациско салдо. Така, во 1961 година селото броело 405 жители, од кои 342 се изјасниле како Турци, 56 биле Македонци и седум жители Албанци, додека во 1994 година селото имало 689 жители, од кои 625 биле Македонци, 58 Турци и 1 Албанец.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало население од 813 жители, од кои се изјасниле:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 388 Македонци, 224 Турци, 4 Албанци и 197 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Така, во 1994 за Македонци се изјасниле 625 жители, а за Турци 58, додека за само 8 години во [[2002]] како [[Македонци]] се изјасниле 388, а како Турци 224 лица. Историски гледано, селото никогаш немало етнички [[Турци]]. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |768 |- |[[Турски јазик|турски]] |40 |- |[[Албански јазик|албански]] |4 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 752 жители, од кои 282 [[Македонци]], 3 [[Македонски Албанци|Албанци]], 286 [[Македонски Турци|Турци]], 96 останати и 85 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|600|216|441|455|405|394|538|677|689|813|752}} === Родови === Како главни родови кои чии имиња се именувани и маалата во селото се Куртовци, Шабановци, Пејковци и Пулчиновци.<ref name="книга" /> <!--=== Иселеништво ===--> == Општествени установи == * [[ОУ „Ристе Ристески“ - Долно Косоврасти|Основно училиште „Ристе Ристески“]], централно деветгодишно основно училиште * Амбуланта <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Долно Косоврасти.jpg|Централното основно училиште „Ристе Ристески“ во селото Податотека:Амбуланта во Долно Косоврасти.jpg|Селската амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Долно Косоврасти било село во [[Реканска Каза|Реканската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Дебар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Косоврасти, Долно Мелничани, Могорче, Осој и Скудриње. Во периодот 1950-1952 година селото било седиште на некогашната Општина Долно Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Долно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Могорче и Осој. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0555 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 727 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 776 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-497|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104190911/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-497|archive-date=2023-01-04|dead-url=|accessdate=4 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Елица (Долно Косоврасти)|Елица]] — средновековна црква и некропола; * [[Заградишта (Долно Косоврасти)|Заградишта]] — средновековна тврдина; и * [[Стар Пат (Долно Косоврасти)|Стар Пат]] — средновековен пат. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Долно Косоврасти|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква од [[XIX век]], возобновена во [[1985]] година. ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Стара џамија (Долно Косоврасти)|Стара џамија]] — опожарена селска џамија * [[Нова џамија (Долно Косоврасти)|Нова џамија]] — нова селска џамија <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Долно Косоврасти 5.jpg|Новата селска џамија Податотека:Црква „Св. Никола“ - Долно Косоврасти 8.jpg|Селската црква „Св. Никола“ Податотека:Остатоци од џамија во Долно Косоврасти.jpg|Опожарената селска џамија </gallery> == Редовни настани == Селски слави:<ref name="книга" /> * [[Илинден]] * [[Петровден]] * [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Долно Косоврасти == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Поглед на Долно Косоврасти.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Долно Косоврасти.jpg|Сокак низ селото Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 5.jpg|Воздушен поглед Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Долно Косоврасти 3.jpg|Игралиште во училишниот двор Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 4.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 3.jpg|Дел од селото со устието на [[Радика]] во [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] Податотека:Поглед на Долно и Горно Косоврасти 2.jpg|Поглед на двете села, Горно и Долно Косоврасти Податотека:Поглед на хотелот во Косоврашката бања.jpg|Поглед на [[Бања Косоврасти|Косоврашката бања]] </gallery> == Поврзано == * [[Општина Дебар]] * [[Дебар]] * [[Дебар (област)|Горен Дебар]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Kosovrasti}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Долно Косоврасти| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] qfm35o2o5jsu8joc5xut97rkxjnba14 5621723 5621679 2026-08-30T11:53:32Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621723 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Косоврасти | слика = Поглед на Долно и Горно Косоврасти.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Долно Косоврасти<br/><small>(горе е соседното [[Горно Косоврасти]])</small> | општина = {{општинскигрб|Општина Дебар}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дебар (област)|Горен Дебар]] | население = 752 | поштенски број = 1250 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 625 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=32 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=7 | слава = Илинден, Петровден и Голема Богородица | мрежно место = | карта = Долно Косоврасти во Општина Дебар.svg }} '''Долно Косоврасти''' — село во [[Општина Дебар]], во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]], во околината на градот [[Дебар]]. Познато е по својата [[Бања Косоврасти|истоимена]] бања, дел од [[Дебарски бањи|Дебарските бањи]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 2.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото заедно со почетокот на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]]] Селото се наоѓа во североисточниот дел на територијата на [[Општина Дебар]], на јужните падини на планината [[Дешат]], а од десната страна на реката [[Радика]], а чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Маврово и Ростуше]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=106}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 625 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 12 километри, додека од патот Дебар-Гостивар ([[Регионален пат 1202|Р1202]]) околу еден километар.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во областа [[Дебар (област)|Горен Дебар]] на десниот брег на реката [[Радика]], притиснато на страна, покрај самата [[Косоврашка Река]]. Тоа се наоѓало некогаш на самиот почеток на [[Дебарска Котлина|Дебарското Поле]], а денес е на самиот почеток на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]].<ref name="книга">{{Наведена книга|url= https://www.worldcat.org/title/mijaci-gorna-reka-i-mavrovsko-polje/oclc/28398861|title=Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje|last=Смиљаниќ|last2=Тома|date=1925|publisher=Српска кралска академија|location=Белград|oclc=28398861}}</ref> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 1202|регионалниот пат 1202]] пред [[Мелнички мост|Мелничкиот мост]]. Во непосредна близина на селото се наоѓа сулфурната [[Бања Косоврасти|Косоврашка бања]], чиј мирис се чувствува уште од устието на [[Мала Река (притока на Радика)|Мала Река]] и од [[Горенечки мост|Горенечкиот мост]]. Водите од бањата порано се искористувале на примитивен начин, но денес се во склоп на [[Дебарски бањи|Дебарските бањи]].<ref name="книга" /> Селото има збиен тип, а низ него поминува пат. Во селото се наоѓаат следниве маала: Куртовци, Шабановци, Пејковци и Пулчиновци.<ref name="книга" /> Во минатото, мештаните пиеле вода од Радика, или пак од селската чешма, како и од чешмата „Богородица“ над селото или „Јовкова Вода“ на другиот брег од Радика.<ref name="книга" /> == Историја == Подрачјето на Долно Косоврасти е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Селото најпрвин се наоѓало низводно од Косоврашка Река, на некогашното Косоврашко Поле, што било опеано во песната „Не је овде Косоврашко Поле“, но кога биле исечени големи шумски подрачја на [[Крчин]] и [[Стогово]] се појавила ерозија, поради што голем дел од куќите, но и црквата, биле често поплавувани, а полето уништено.<ref name="книга" /> Селото е запишано како дервенџиско село, сè до 1583 година, со карактеристични дервенџиски давачки. Со пописот од 1519 година, Долно Косоврасти броело 64 семејства, од кои 63 христијански и само 1 муслиманско. Самите мештани сметаат дека селото им е најстаро во [[Рекански Регион|Реканскиот Крај]], а како доказ го посочуваат градот, односно средновековната тврдина [[Заградишта (Долно Косоврасти)|Заградишта]], кој се наоѓал над денешното село.<ref name="книга" /> Самите селани отсекогаш говореле на [[Галички дијалект|мијачко наречје]], поради што и се вбројува селото во областа [[Долна Река]], за разлика од соседното село [[Горно Косоврасти]], за кое има спротивставени гледишта дали припаѓа во Реканскиот Крај или пак во Дебарското Поле.<ref name="книга" /> Вкупно 8 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Амбар во Долно Косоврасти.jpg|мини|300п|десно|Амбар во селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 8,4&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 498,4 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 151,2 хектари, а на обработливото земјиште 28,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, може да се каже дека селото нема некоја развиена аграрна функција. Во селото работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото селаните се занимавале со земјоделство и печалбарство, а Куртовци имале и до 4.000 овци.<ref name="книга" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|441 |1953|455 |1961|405 |1971|394 |1981|538 |1991|677 |1994|689 |2002|813 |2021|752 }} Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 20 домаќинства со 71 жител, сите Македонци.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 170-171.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Долно Косоврасти живееле 600 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 263.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Долно Косоврасти – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 64 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Долно Косоврасти имало 216 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, со позитивно популациско салдо. Така, во 1961 година селото броело 405 жители, од кои 342 се изјасниле како Турци, 56 биле Македонци и седум жители Албанци, додека во 1994 година селото имало 689 жители, од кои 625 биле Македонци, 58 Турци и 1 Албанец.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало население од 813 жители, од кои се изјасниле:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 388 Македонци, 224 Турци, 4 Албанци и 197 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Така, во 1994 за Македонци се изјасниле 625 жители, а за Турци 58, додека за само 8 години во [[2002]] како [[Македонци]] се изјасниле 388, а како Турци 224 лица. Историски гледано, селото никогаш немало етнички [[Турци]]. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |768 |- |[[Турски јазик|турски]] |40 |- |[[Албански јазик|албански]] |4 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 752 жители, од кои 282 [[Македонци]], 3 [[Македонски Албанци|Албанци]], 286 [[Македонски Турци|Турци]], 96 останати и 85 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|600|216|441|455|405|394|538|677|689|813|752}} === Родови === Како главни родови кои чии имиња се именувани и маалата во селото се Куртовци, Шабановци, Пејковци и Пулчиновци.<ref name="книга" /> <!--=== Иселеништво ===--> == Општествени установи == * [[ОУ „Ристе Ристески“ - Долно Косоврасти|Основно училиште „Ристе Ристески“]], централно деветгодишно основно училиште * Амбуланта <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Долно Косоврасти.jpg|Централното основно училиште „Ристе Ристески“ во селото Податотека:Амбуланта во Долно Косоврасти.jpg|Селската амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Долно Косоврасти било село во [[Реканска Каза|Реканската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Дебар]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Дебар]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Косоврасти, Долно Мелничани, Могорче, Осој и Скудриње. Во периодот 1950-1952 година селото било седиште на некогашната Општина Долно Косоврасти, во која влегувале селата Горно Косоврасти, Долно Косоврасти, Горно Мелничани, Долно Мелничани, Могорче и Осој. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0555 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 727 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 776 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-497|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104190911/https://rezultati2021lokalni2krug.sec.mk/mk/mayr/r/11-497|archive-date=2023-01-04|dead-url=|accessdate=4 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Елица (Долно Косоврасти)|Елица]] — средновековна црква и некропола; * [[Заградишта (Долно Косоврасти)|Заградишта]] — средновековна тврдина; и * [[Стар Пат (Долно Косоврасти)|Стар Пат]] — средновековен пат. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Долно Косоврасти|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква од [[XIX век]], возобновена во [[1985]] година. ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Стара џамија (Долно Косоврасти)|Стара џамија]] — опожарена селска џамија * [[Нова џамија (Долно Косоврасти)|Нова џамија]] — нова селска џамија <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Џамија во Долно Косоврасти 5.jpg|Новата селска џамија Податотека:Црква „Св. Никола“ - Долно Косоврасти 8.jpg|Селската црква „Св. Никола“ Податотека:Остатоци од џамија во Долно Косоврасти.jpg|Опожарената селска џамија </gallery> == Редовни настани == Селски слави:<ref name="книга" /> * [[Илинден]] * [[Петровден]] * [[Успение на Пресвета Богородица|Голема Богородица]] <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Долно Косоврасти == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Поглед на Долно Косоврасти.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Долно Косоврасти.jpg|Сокак низ селото Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 5.jpg|Воздушен поглед Податотека:ОУ „Ристе Ристевски“ - Долно Косоврасти 3.jpg|Игралиште во училишниот двор Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 4.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поглед на Долно Косоврасти 3.jpg|Дел од селото со устието на [[Радика]] во [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] Податотека:Поглед на Долно и Горно Косоврасти 2.jpg|Поглед на двете села, Горно и Долно Косоврасти Податотека:Поглед на хотелот во Косоврашката бања.jpg|Поглед на [[Бања Косоврасти|Косоврашката бања]] </gallery> == Поврзано == * [[Општина Дебар]] * [[Дебар]] * [[Дебар (област)|Горен Дебар]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Kosovrasti}} {{Општина Дебар}} [[Категорија:Долно Косоврасти| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Дебар]] m437l3hlfusaf6t0lbbcz8hxm7wu3mw Рилево 0 10946 5621654 5619019 2026-08-30T09:34:29Z Jmarkoska 134381 /* Родови */ 5621654 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Рилево | слика = Поглед на Рилево.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Рилево | општина = {{општинскигрб|Општина Долнени}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Прилепско Поле]] | население = 48 | година = 2002 | поштенски број = 7505 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 660 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 | слава = [[Спасовден]] | мрежно место = | карта = Рилево во Општина Долнени.svg }} '''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]] Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].<ref name=jovantrifunoski>{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}</ref> Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.<ref name=mitkopanov>{{наведена книга| last = Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}</ref> Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.<ref name=jovantrifunoski/> Атарот зафаќа простор од 12,5&nbsp;км<sup>2</sup> на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.<ref name=jovantrifunoski/> == Историја == Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.<ref name=jovantrifunoski/> Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.<ref name=jovantrifunoski/> [[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]] Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.<ref name=jovantrifunoski/> Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).<ref name=jovantrifunoski/> Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. [[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]] Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.<ref name=jovantrifunoski/> {{-}} == Стопанство == [[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]] Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.<ref name=mitkopanov/> Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво (материјал)#Огревно дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|891 |1953|969 |1961|885 |1971|671 |1981|333 |1991|133 |1994|106 |2002|69 |2021|48 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":02">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]</ref> По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската Каза на Битолскиот Санџак со 42 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}} === Родови === Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства<ref name=jovantrifunoski/>. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Манговци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]<ref name=jovantrifunoski/>. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден<ref name=jovantrifunoski/>. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни знаменитости == [[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}</ref><ref name="Јован">''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''</ref> * [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време; * [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период; * [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период; * [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]]. ;Чешма * Христијанска чешма == Личности == ;Родени во Рилево * [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&submeni=50|url-status=dead}}</ref> * Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2024-07-21 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}</ref> * Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.<ref name=":1" /> * Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.<ref name=":1" /> == Иселеништво == Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]<ref name=jovantrifunoski/>. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница|Rilevo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“] {{Општина Долнени}} [[Категорија:Рилево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Долнени]] [[Категорија:Села со слава Спасовден во Македонија]] jcq5s11yatyn965egxenm1e02tvscw8 Совиќ 0 11460 5621605 5620537 2026-08-30T00:09:34Z Tashko26 136331 /* */ 5621605 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Совиќ | регион= | општина=[[Општина Новаци|Новаци]] | население=0 | поштенски број= | надморска височина=1188 | географска широчина=40° 54' 0" сев. ш. | географска должина=21° 39' 0" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=40 | lat_min=54 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=39 | lon_sec=0 | мрежно место= | карта = Совиќ во Општина Новаци.svg }} '''Совиќ''' (традиционално: '''Сович''') — село во [[Општина Новаци]], [[Битолско]]. == Географија и местоположба == Селото е сместено на северозападните падини на планината [[Ниџе]], југоисточно од [[Битола]], на границата меѓу [[Македонија]] и [[Грција]]. Се наоѓа на надморска височина од 1.080 метри. Населбата е типично планинска. Атарот зафаќа површина од 16,2&nbsp;км. квадратни. Соседни села се Живојно и Добровени од македонска страна, а од другата страна на границата се наоѓаат селата Сетина и Попадија (Леринско). Совиќ денес припаѓа на [[Општина Новаци]]. Од Битола е оддалечено 40&nbsp;км, а од [[Новаци]] 29&nbsp;км. == Историја == Името на селото е Совиќ, а се среќава и како Сович. Но исто така мештаните и нивите потомци го викаат СОИЧ за кое има посебна легенда!Името го добило, најверојатно, од зоонимот ''сова'', птица сојка, односно утка. Совиќ е стара македонска населба со свое богато културно и историско минато. Според турските документи за историјата на македонскиот народ изнесени во „Опширните пописни дефтери“ од 15 и XVI век, најстари регистрирани жители на селото Совиќ се од 1468&nbsp;г. Тогаш селото броело 122 семејства или околу 606 жители.<ref>Турски документи за историјата на македонскиоит народ „Опширни пописни дефтери“ од XV век, том 2, 1973, стр. 474</ref> Во селото биле регистрирани и два попа: поп Димитри и поп Бранко. Во споменатиот период Совиќ било тимар на браќата Абди и Хаџи кои биле синови на Мустафа Сијах. Браќата заеднички го уживале тимарот. Совиќани плаќале данок во висина од 5.350 акчиња. Куќите се изградени од камен и кал и се покриени претежно со камени плочи. Има и куќи кои се покриени со ќерамиди. Селото се развивало според можностите на жителите и според условите кои ги диктирала државата. Во 1860 година совиќани изградиле храм посветен на св. Атанасиј Велики (Александриски). Храмот е ѕидан со камен и кал. Подот е поплочен, а внатрешноста е уредена со фрески и икони. Во непосредна близина на храмот на метални столбови е поставено црковно ѕвоно кое е лиено и купено од Јанина (Грција) во 1882 година. Голем број на совиќани биле вклучени во борбата за слобода на Македонија. Во народноослободителната војна во времето од 1941 до 1945 година од Совиќ учествувале 31 борец. На бојното поле животот го положиле Спасе Атанасовски и Ѓорѓи Ѓорѓиевски. Во XIX век селото било дел од Леринската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-09|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Жителите на Совиќ се занимавале претежно со сточарство. Одгледувале говеда, овци, кози, свињи и живина. Од житните култури саделе рж, пченица, јачмен, пченка и овес. На пазар најмногу продавале квалиетно овчо сирење. Најчесто пазареле во Лерин, а по поставувањето на границата на пазар оделе во Битола. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|347 |1953|428 |1961|350 |1971|151 |1981|120 |1991|17 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Совиќ живееле 300 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":1">Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 249.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Совиќ имало 256 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 176-177.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Сович'' се води како чисто македонско село во Леринската Каза на Битолскиот Санџак со 32 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|26}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е раселено и според пописот од 2002 година нема жители.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|300|256|347|428|350|151|120|17|0|0|0}} Во потрага за подобар живот многу совиќани започнаа да го напуштаат селото. Помасовно напуштање започнува во 1952 година. Еден број на семејства се преселија во селата Бач, Гермијан, други во Битола, а голем број заминале на печалба во Австралија и други земји. Во Кравари се доселиле 16 семејства. Во Кременица се доселиле 28 семејства со околу 80 жители. Доселените совиќани во село Кременица во 1994 година започнале со изградба на христијански храм кој му го посветиле на нивниот [[светец заштитник]] од родното село Совиќ - Св. Атанасиј Велики (Александриски). По неколку години храмот е изграден и во истиот совиќаните од село Кременица ги изразуваат своите верски чувства и обичаи. === Родови === Совиќ е македонско православно село. Според истражувањата од 1953 година, родови во селото: * '''Доселеници:''' ''Бурназовци (3 куќи)'' доселени се од селото [[Бач]]. Го знаат следното родословие: Доне (жив на 90&nbsp;г. во 1953 година) Толе-Пејо, кој се доселил од Бач; ''Гоговци (6 куќи)'' доселени се кога и Бурназовци од селото [[Радијово]] во [[Меглен]] (денес во [[Грција]]); ''Богдановци (6 куќи)'' доселени се кога и претходните родови од селото [[Гнилеш]]; ''Ушковци (4 куќи)'' доселени се од селото [[Скочивир]] во [[Мариово]], во исто време со претходните родови[[Скочивир]]; ''Крстевци (7 куќи) и Кисавци (4 куќи)'' доселени се од селото [[Чеган]] кај [[Воден]]; ''Лавровци (2 куќи) и Ѓилевци (3 куќи)'' доселени се кога и претходните родови од селото [[Груништа]] во [[Мариово]], во родот ''Лавровци'' го знаат следното родословие: Никола (жив на 80&nbsp;г. во 1953 година) Мицко-Танас, кој се доселил во селото; ''Митковци (4 куќи)'' доселени се кога и претходните родови од селото [[Сакулево]] кај [[Лерин]]; ''Ушевци (2 куќи)'' по потекло се од селото [[Сетина]] кај [[Лерин]], од каде прешле во селото [[Сакулево]], па во почетокот на XX век дошле во селото Совиќ; ''Деломани (2 куќи)'' доселени се од селото [[Пожарско]] кај [[Воден]]; ''Шлупковци (2 куќи)'' доселени се од селото [[Будимирци]] во [[Мариово]]; ''Пејовци (1 куќа)'' доселени се од некое село во [[Мариово]].<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref>Се претпоставува дека Бегиневци или Ташковски фамилијата се првите населени или староседелци во СОИЧ ! == Етнографски одлики == Во селото Совиќ живееле [[Македонци]] - Моштенци. Облеката, особено женската, има битни одлики по пои се разликува од мариовската носија. Нивните етнички особености се исти со другите моштенски села. Совиќани поставиле родовски врски со скоро сите моштенски села како што се: [[Бач]]. [[Живојно]], [[Гермијан]], [[Сетина]], [[Крушоради|Крошоради]], [[Попадија (Леринско)|Попадија]], [[Неокази]] и други други села кои сега се наоѓаат во [[Грција|Република Грција]]. == Општествени установи == Во Совиќ било изградено современо училиште. Во него учеле учениците од 1 до 4 одделение. Наставата се одвивала на мајчин македонски јазик. Прв учител на македонски јазик во 1944-45 година бил Васил Типевски. Потоа учителствувале; Трајан Мицевски, Димче Пармаковски, Тихомир Груевски, Трајче Стојчевски и Христо Галевски. По завршувањето на 4 одделение учениците своето образование го продолжуваа во Основното училиште „Мирче Ацев“ во село Бач кое од Совиќ е оддалечено 10 километри. Тие секој ден патуваа пеш по 20 километри, без разлика на временските услови. Беа примерни и вредни ученици. Многу од нив завршија средно, више и високо образование. Како нивни учител и сега им се восхитувам. == Литература == * Турски документи за историјата на македонскиоит народ „Опширни пописни дефтери“ од XV век, том 2, 1973, стр. 474 * Љубица Станкоска, „Македонска ојконимија“, книга 2, Метаморфоза, Скопје, 1997&nbsp;г. стр. 279 * Ѓорѓи Лазаревски, „Бач македонско моштенска населба“, НИД „Микена“ Битола, 2009, стр. 32 * Завод за статистика на Р Македонија, Регионално одделение -Битола == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 170 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште на селото [[Живојно]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 209 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Совиќ|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Петка“ - Совиќ|Црква „Св. Петка“]] — понова селска црква. == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски =={{Општина Новаци}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] [[Категорија:Совиќ| ]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] dqhznz2uctn9y8qty4ty1hockuzvlaa Нова Брезница 0 11631 5621698 5618938 2026-08-30T10:55:22Z ~2026-47122-76 136340 /* */ 5621698 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика=Nova Breznica.jpg | големина на слика= 300п | име=Нова Брезница | регион={{грб|Скопски Регион}} | општина={{општинскигрб|Општина Сопиште}} | население=33 | надморска височина=713 | поштенски број= | географска широчина=41° 53' 17" сев. ш. | географска должина=21° 16' 41" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=53 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=16 | lon_sec=41 | карта = Нова Брезница во Општина Сопиште.svg |слава=[[Свети Никола]] }} '''Нова Брезница''' (порано нарекувана '''Пуста Брезница''' или само '''Брезница''') — село во [[Општина Сопиште]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == Селото е дел од областа [[Торбешија]]. На север е [[Сува Гора]], а на југ [[Караџица]]. == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Скопскиот Вилает и имало 23 семејства и 1 вдовица, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.496</ref> Во {{Римски|19}} век, селото е дел од нахијата ''Каршијак'' во [[Скопска Каза|Скопската Каза]] во [[Отоманското Царство]]. Според податоците од 1878 година, во селото имало 16 домаќинства во 62 жители христијани (Македонци)<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 94-95.</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|938 |1953|1.025 |1961|1.125 |1971|908 |1981|276 |1991|92 |1994|80 |2002|85 |2021|33}} Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, селото било [[Христијанство|христијанско]], каде имало 30 [[Христијанство|христијански]] домаќинства. На овој попис биле забележани 87 мажи христијани, со 6 новороденчиња. Се проценува дека селото во тој период имало 186 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> [[Стефан Верковиќ]] во 1857 година го забележува со 92 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи|last=Верковиќ|first=Стефан|year=1889|location=Санкт Петербург}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Пуста Брезница живееле 540 жители, од кои 360 [[Македонци]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}} и 180 [[Албанци]]{{Sfn|Албанците биле забележани како Арнаути}}.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_40.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.256]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев (публицист)|Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Пуста Брезница имало 256 [[Македонци]]{{Sfn|Македонците биле забележани како Бугари}}, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.116-117.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Пуста Брезница'' се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот Санџак со 30 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|36}}</ref> После [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]], 1913 г. селото влегува во границите на [[Србија]]'','' како дел од општина [[Говрлево]] и има 535 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Речник на местата во ослободената област Стара Србија по службени податоци.|publisher=Мил. Ант. Вујиќ|year=1914|location=Белград}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 700 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото имало 85 жители, од кои 83 [[Македонци]], 1 [[Срби]]н и 1 друг.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 33 жители, од кои 25 [[Македонци]] и 8 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|540|256|938|1.025|1.125|908|276|92|80|85|33}} === Родови === Нова Брезница (порано Пуста Брезница) е македонско село. Според истражувањата од 1950 година. Родови во селото биле: * '''Доселеници:''' ''Синадиновци (18 к.)'' први доселеници. Една нивна гранка се вика ''Марковски.'' Доселени се кон крајот на XVIII век од селото [[Здуње (Порече)|Здуње]] во [[Порече]]. Таму имаат истоимени роднини; ''Бошковци (3 к.)'' гранка се од родот ''Синадиновци'', со кои биле еден род порано; ''Трпевци (16 к.)'' доселени се на почетокот на XIX век од селото [[Томино Село]] во [[Порече]]. Подалечно потекло имаат од сега раселениот град [[Закамен]] во [[Малесија]]. Го знаат следното родословие: Китан (жив на 60&nbsp;г. во 1950 година) Коце-Петре-Станко-Трпе, кој се доселил; ''Ѓоревци (7 к.), Миленковци (11 к.) и Ѓоргијовци (10 к.)'' доселени се од [[Манастирец Порече|Манастирец]] во [[Порече]] (денес [[Горни Манастирец|Горни]] и [[Долни Манастирец|Долни]]). Во родот ''Ѓоревци'' се знае следното родословие: Цветан (жив на 57г. во 1950 година) Ѓоргија-Анѓеле-Ѓоре, кој се доселил. Во родот ''Миленковци'' се знае следното родословие: Миладин (жив на 54г. во 1950 година) Билбил-Трајко-Миленко, кој се доселил во селото; ''Велковци (14 к.)'' се делат на ''Тасевци и Велевци''. Доселени се од селото [[Здуње (Порече)|Здуње]] во [[Порече]]; ''Крстевци (4 к.)'' доселени се од селото [[Брест (Порече)|Брест]] во [[Порече]]. Го знаат следното родословие: Вељан (жив на 58г. во 1950 година) Мате-Саве-Крсте, кој се доселил; ''Стевановци (8 к.)'' доселени се од селото [[Ковач (село)|Ковач]] во [[Порече]]. Го знаат следното родословие: Стојко (жив на 40г. во 1950 година) Стојан-Ристо-Стеван, кој се доселил; ''Здравевци (8 к.)'' доселени се од [[Бабуна]] во [[Велешко]]; ''Стојчевци (5 к.)'' доселени се од [[Брезница (Порече)|Брезница]] во [[Порече]]; ''Стаменковци (2 к.)'' доселени се од [[Белица (Порече)|Белица]] во [[Порече]]''; Василевци (5 к.) и Плавичовци (7 к.)'' доселени се од раселеното село [[Букурци]] во клисурата на реката [[Треска]]. Во првиот род се знае следното родословие: Дукадин (жив на 44&nbsp;г. во 1950 година) Иван-Јован, кој се доселил во селото.<ref>{{Наведена книга|title=Слив Маркове Реке - антропогеографска.|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Филозофски факултет|year=1958|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> *[[Црква „Св. Никола“ - Нова Брезница|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква. Обновена во 1990 година;<ref>{{наведени вести|url=http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=16459|title=Камбана од Ватикан ќе бие во Нова Брезница|publisher=Вечер|accessdate=2013-01-06}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Талалеј“ - Нова Брезница|Црква „Св. Талалеј“]]; ;Археолошки наоѓалишта *[[Фоја (Нова Брезница)|Фоја]] — некропола од доцниот среден век; ;Пештери *[[Ледена (пештера)|Ледена]] - пештера на н.в.од 990 м; *[[Блажева пештера]]; == <!-- == Стопанство == == Општествени институции == == Самоуправа и политика == == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> Личности == Личности родени во Нова Брезница: * [[Блаже Стојановски]] (1922-1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Апостол Димевски]] (1924-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Дуке Атанасовски]] (1925-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Блажо Милевски]] (1926-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Цветко Бошковски]] (1928-1945) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Бошко Стојковски]] (1924-2022) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Радим Трајковски]] (1913-1997) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Илија Трајковски]] (1910-1990) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] * [[Миладин Трајковски]] (1911-1988) — кмет на селото, македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во [[НОВ]] == Поврзано == * [[Торбешија]] * [[Општина Сопиште]] * [[Сопиште]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.887694,21.278393&spn=0.008674,0.021136&sll=41.894946,21.329141&sspn=0.008673,0.021136&t=h&hnear=Nova+Breznica,+Macedonia+(FYROM)&z=16 Сателитска снимка на Нова Брезница] на Карти на Гугл {{Општина Сопиште}} {{Скопски села}} [[Категорија:Нова Брезница]] mxgaxcvgyek479rdgphoy3riy53o6dn Броштица 0 11777 5621663 5617623 2026-08-30T09:47:57Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621663 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Броштица | слика = Поглед на Броштица.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Броштица | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 393 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.300 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=4 | слава = | мрежно место = | карта = Броштица во Општина Центар Жупа.svg }} '''Броштица''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) како '''Проштица'''. Некогаш се сретнувало и како '''Брштица'''. Името доаѓа од растението [[брошт]], кое можеби е и првобитното име на [[Броштичка Река]], кое после станало име на селото.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|77}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Селото се наоѓа во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено мошне високо на западната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=41}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.300 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Броштица е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|118}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 144 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 106,7 хектари, а на пасиштата 90 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|467 |1953|459 |1961|533 |1971|559 |1981|627 |1991|766 |1994|718 |2002|748 |2021|393 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 60 домаќинства со 65 жители муслимани (Македонци) и 106 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Броштица имало 800 жители, сите [[Македонци]], од кои 200 православни и 600 муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Броштица – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 116 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Броштица имало 240 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, но со пораст на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 533 жители, од кои 500 се изјасниле како Турци, а 30 жители Албанци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 718 жители, од кои 499 биле Македонци, 128 Турци и 90 други.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало население од 748 жители, од кои се изјасниле:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 622 Македонци, 124 Турци и 2 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |663 |- |[[Турски јазик|турски]] |84 |- |останати |1 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 393 жители, од кои 146 [[Македонци]], 6 [[Македонски Албанци|Албанци]], 165 [[Македонски Турци|Турци]], 28 останати и 48 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|800|240|497|459|533|559|627|766|718|748|393}} === Родови === Броштица е македонско село, поделено на муслимани и православни.<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Православни родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Трипуновци'' (1 к.), од нив има иселеници во [[Софија]] (две семејства) и во [[Скопје]] (три семејства). **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''’Рковци'' (89 к.), живеат во месноста [[’Рковци]]. И се делат на ''Ризвановци'' (6 к.), ''Демовци'' (1 к.), ''Лазимовци'' (3 к.), ''Амдаовци'' (3 к.), ''Етемовци'' (3 к.), ''Суловци'' (1 к.), ''Изеировци'' (1 к.), ''Љушковци'' (1 к.), ''Абдијовци'' (2 к.), ''Салијовци'' (1 к.), ''Рустемовци'' или ''Алијовци'' (4 к.), ''Насувовци'' и ''Зендовци'' (5 к.), ''Абазовци'' (8 к.), ''Дилевци'' (7 к.), ''Билаловци'' (6 к.), ''Ајдиновци'' (3 к.), ''Османовци'' (2 к.), ''Адемовци'' (7 к.), ''Емровци'' (7 к.), ''Јонузовци'' (4 к.), ''Мемедовци'' (1 к.), ''Елмазовци'' (2 к.), ''Даутовци'' (1 к.), ''Маловци'' (1 к.), ''Лимановци'' (2 к.), ''Шурдовци'' (3 к.) и ''Бавтовци'' (3 к.). ***'''Доселеници:''' ''Селимовци'' (2 к.), доселени се околу 1882 година од [[Макелари]] во [[Горен Дебар]], денес [[Албанија]]; ''Муратовци'' (1 к.), доселени се околу 1904 година од селото [[Праленик]]. === Иселеништво === Од Броштица има огромен број на иселено население, пред сè Македонци православни.<ref name=":3" /> Целосно се иселени голем број на македонски православни родови, и тоа: ''Атанасовци'', ''Костовци'' или ''Ристевци'', ''Веловци'', ''Гагановци'', ''Дојчиновци'', ''Стојановци'', ''Аврамовци'', ''Петковци'', ''Калевци'' или ''Куновци'', ''Танчевци'', ''Тримовци'', ''Манчевци'', ''Силковци'', ''Поповци'', ''Гавриловци'' и ''Јовковци'' или ''Василовци''. Потомци на постарите иселеници од Броштица има на многу места, но највеќе се иселени во [[Скопје]] (населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]), каде има преку 50 семејства. Други иселеници од Броштица има во [[Бугарија]] (7 семејства), највеќе во [[Софија]]. Нешто иселеници има и во [[Дебар]] и [[Битола]]. Од [[Македонци муслимани|Торбешите]] иселеници има во [[Штип]], [[Скопје]], [[Иванковци]] кај [[Велес]]. А од таму во [[Турција]]. Потоа од денешните родови во [[Турција]]. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Броштица.jpg|мини|300п|десно|Поглед на училиштето]] * [[ПУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Броштица|Основно училиште „Мустафа Кемал Ататурк“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Центар Жупа]] * Амбуланта == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Броштица било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0558 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 806 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 844 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-724|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121230736/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-724|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Стара Куќа (Броштица)|Стара Куќа]] — средновековна населба; и * [[Црквиште (Броштица)|Црквиште]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Броштица|Црква „Св. Димитриј“]] — единствена преостаната црква од трите историски во селото. Потекнува од 1868 година. ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Џамија (Броштица)|Џамија]] — главна селска џамија ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Броштица (река)|Броштица]] — река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Броштица.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Броштица.jpg|Црквата „Св. Димитриј“ надвор од селото </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Броштица * [[Андон Maнчевски]] (1929-2004) — македонски невропсихијатар, доајен на македонската пcихијатрија. Основоположник на екстрахоспиталната дејност во Македонија; * [[Вељо Манчевски]] (1905-1962) — партизан и деец на НОВМ; * [[Кирил Манчевски]] (1935-1974) — познат македонски изведувач на народни песни; * [[Богојче Спасовски]] (1924-1944) — партизан и деец на НОВМ; и * [[Димитар Ставревски]] (1926-1944) — партизан и деец на НОВМ. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Броштица.jpg|Куќи во селото Податотека:Пејзаж во областа Жупа.jpg|Поглед на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] од селото Податотека:Поглед на Броштица 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Сокак во Броштица.jpg|Сокак во селото Податотека:Чешма во Броштица.jpg|Чешма </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Broštica}} * [http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=41412840329&id=9&prilog=0&setIzdanie=22556 Во Броштица муслиманите за здравје палат свеќи во православна црква] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120415223718/http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=41412840329&id=9&prilog=0&setIzdanie=22556 |date=2012-04-15 }} - репортажа за селото во Нова Македонија (сабота, 14 април 2012) {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Броштица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] m9g9ihp5ptobhf3fadyeuhlurh3oyn7 5621727 5621663 2026-08-30T11:55:50Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621727 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Броштица | слика = Поглед на Броштица.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Броштица | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 393 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.300 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=30 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=4 | слава = | мрежно место = | карта = Броштица во Општина Центар Жупа.svg }} '''Броштица''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) како '''Проштица'''. Некогаш се сретнувало и како '''Брштица'''. Името доаѓа од растението [[брошт]], кое можеби е и првобитното име на [[Броштичка Река]], кое после станало име на селото.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|77}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Селото се наоѓа во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено мошне високо на западната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=41}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.300 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Броштица е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|118}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 144 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 106,7 хектари, а на пасиштата 90 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|467 |1953|459 |1961|533 |1971|559 |1981|627 |1991|766 |1994|718 |2002|748 |2021|393 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 60 домаќинства со 65 жители муслимани (Македонци) и 106 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Броштица имало 800 жители, сите [[Македонци]], од кои 200 православни и 600 муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Броштица – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 116 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Броштица имало 240 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, но со пораст на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 533 жители, од кои 500 се изјасниле како Турци, а 30 жители Албанци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 718 жители, од кои 499 биле Македонци, 128 Турци и 90 други.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало население од 748 жители, од кои се изјасниле:<ref name=":2">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> 622 Македонци, 124 Турци и 2 останати. Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според мајчин јазик, населението се изјаснило:<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |'''мајчин јазик''' |'''Вкупно''' |- |[[Македонски јазик|македонски]] |663 |- |[[Турски јазик|турски]] |84 |- |останати |1 |} Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 393 жители, од кои 146 [[Македонци]], 6 [[Македонски Албанци|Албанци]], 165 [[Македонски Турци|Турци]], 28 останати и 48 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|800|240|497|459|533|559|627|766|718|748|393}} === Родови === Броштица е македонско село, поделено на муслимани и православни.<ref name=":3">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Православни родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Трипуновци'' (1 к.), од нив има иселеници во [[Софија]] (две семејства) и во [[Скопје]] (три семејства). **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''’Рковци'' (89 к.), живеат во месноста [[’Рковци]]. И се делат на ''Ризвановци'' (6 к.), ''Демовци'' (1 к.), ''Лазимовци'' (3 к.), ''Амдаовци'' (3 к.), ''Етемовци'' (3 к.), ''Суловци'' (1 к.), ''Изеировци'' (1 к.), ''Љушковци'' (1 к.), ''Абдијовци'' (2 к.), ''Салијовци'' (1 к.), ''Рустемовци'' или ''Алијовци'' (4 к.), ''Насувовци'' и ''Зендовци'' (5 к.), ''Абазовци'' (8 к.), ''Дилевци'' (7 к.), ''Билаловци'' (6 к.), ''Ајдиновци'' (3 к.), ''Османовци'' (2 к.), ''Адемовци'' (7 к.), ''Емровци'' (7 к.), ''Јонузовци'' (4 к.), ''Мемедовци'' (1 к.), ''Елмазовци'' (2 к.), ''Даутовци'' (1 к.), ''Маловци'' (1 к.), ''Лимановци'' (2 к.), ''Шурдовци'' (3 к.) и ''Бавтовци'' (3 к.). ***'''Доселеници:''' ''Селимовци'' (2 к.), доселени се околу 1882 година од [[Макелари]] во [[Горен Дебар]], денес [[Албанија]]; ''Муратовци'' (1 к.), доселени се околу 1904 година од селото [[Праленик]]. === Иселеништво === Од Броштица има огромен број на иселено население, пред сè Македонци православни.<ref name=":3" /> Целосно се иселени голем број на македонски православни родови, и тоа: ''Атанасовци'', ''Костовци'' или ''Ристевци'', ''Веловци'', ''Гагановци'', ''Дојчиновци'', ''Стојановци'', ''Аврамовци'', ''Петковци'', ''Калевци'' или ''Куновци'', ''Танчевци'', ''Тримовци'', ''Манчевци'', ''Силковци'', ''Поповци'', ''Гавриловци'' и ''Јовковци'' или ''Василовци''. Потомци на постарите иселеници од Броштица има на многу места, но највеќе се иселени во [[Скопје]] (населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]]), каде има преку 50 семејства. Други иселеници од Броштица има во [[Бугарија]] (7 семејства), највеќе во [[Софија]]. Нешто иселеници има и во [[Дебар]] и [[Битола]]. Од [[Македонци муслимани|Торбешите]] иселеници има во [[Штип]], [[Скопје]], [[Иванковци]] кај [[Велес]]. А од таму во [[Турција]]. Потоа од денешните родови во [[Турција]]. == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Броштица.jpg|мини|300п|десно|Поглед на училиштето]] * [[ПУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Броштица|Основно училиште „Мустафа Кемал Ататурк“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Центар Жупа]] * Амбуланта == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Броштица било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0558 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 806 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 844 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-724|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121230736/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-724|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Стара Куќа (Броштица)|Стара Куќа]] — средновековна населба; и * [[Црквиште (Броштица)|Црквиште]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Броштица|Црква „Св. Димитриј“]] — единствена преостаната црква од трите историски во селото. Потекнува од 1868 година. ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Џамија (Броштица)|Џамија]] — главна селска џамија ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Броштица (река)|Броштица]] — река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Броштица.jpg|Селската џамија Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Броштица.jpg|Црквата „Св. Димитриј“ надвор од селото </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Броштица * [[Андон Maнчевски]] (1929-2004) — македонски невропсихијатар, доајен на македонската пcихијатрија. Основоположник на екстрахоспиталната дејност во Македонија; * [[Вељо Манчевски]] (1905-1962) — партизан и деец на НОВМ; * [[Кирил Манчевски]] (1935-1974) — познат македонски изведувач на народни песни; * [[Богојче Спасовски]] (1924-1944) — партизан и деец на НОВМ; и * [[Димитар Ставревски]] (1926-1944) — партизан и деец на НОВМ. <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Куќи во Броштица.jpg|Куќи во селото Податотека:Пејзаж во областа Жупа.jpg|Поглед на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] од селото Податотека:Поглед на Броштица 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Сокак во Броштица.jpg|Сокак во селото Податотека:Чешма во Броштица.jpg|Чешма </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Broštica}} * [http://novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=41412840329&id=9&prilog=0&setIzdanie=22556 Во Броштица муслиманите за здравје палат свеќи во православна црква] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120415223718/http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=41412840329&id=9&prilog=0&setIzdanie=22556 |date=2012-04-15 }} - репортажа за селото во Нова Македонија (сабота, 14 април 2012) {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Броштица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] jbx47mv7dw4hzg7bmm7a57zjg8r055r Голем Папрадник 0 11779 5621667 5617626 2026-08-30T09:50:45Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621667 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Голем Папрадник | слика = Поглед на Голем Папрадник.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Голем Папрадник | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 443 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Голем Папрадник во Општина Центар Жупа.svg }} '''Голем Папрадник''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=71}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 10 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Голем Папрадник е населено уште од [[Доцна антика|доцноантичкиот]] период, за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Вкупно 9 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 144,9 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 104,2 хектари, а на пасиштата само 9,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото има фабрички погон, работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|634 |1953|715 |1961|897 |1971|1012 |1981|1217 |1991|1063 |1994|962 |2002|840 |2021|443 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 23 домаќинства со 35 жители муслимани (Македонци) и 22 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Голем Папрадник имало 460 жители, сите [[Македонци муслимани]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Голем Папрадник – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 126 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Голем Папрадник е големо село, етнички мешано, и со пораст на бројот на населението. Така, во 1961 година селото броело 897 жители, од кои 527 биле Турци, 328 Албанци и 41 Македонец, додека во 1994 година биле попишани 962 жители, од кои 736 биле Турци, 203 Македонци и 11 Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Голем Папрадник броело 840 жители, од кои 30 [[Македонци]], 799 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 10 останати.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 443 жители, од кои 22 [[Македонци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 329 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 1 останат и 79 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|460|—|634{{efn|Податоците за населеното место [[Власиќи]], согласно важечката територијална организација, во пописите од 1948, 1953 и 1961 година се вклучени во податоците за населеното место Голем Папрадник.|name="Пописи"}}|715{{efn|name="Пописи"}}|897{{efn|name="Пописи"}}|1.012|1.217|1.063|962|840|443}} === Родови === Голем Папрадник е [[Торбеши|торбешко]] (македонско-муслиманско село).<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|others=Русиќ, Бранислав (1957). Жупа Дебарска. Скопје: Филозофски факултет.}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Емровци'' (2 к.), ''Метовци'' (2 к.), ''Грушовци'' (4 к.), ''Данчевци'' (2 к.), ''Зенговци'' (5 к.), ''Палеушовци'' (3 к.), ''Лимановци'' или ''Селовци'' (1 к.), нивниот род бил пред изумирање, но го продолжил Село од [[Новак]], кој бил од турско потекло. во овој род се зборува сега македонски, ''Исовци'' (3 к.), ''Чичовци'' (5 к.), ''Имеровци'' (4 к.), ''Дуровци'' (3 к.), ''Деаровци'' (5 к.), ''Пирденовци'' (4 к.), ''Аџовци'' (8 к.), ''Зунчевци'' (4 к.), ''Кадријовци'' (6 к.), ''Змејовци'' со ''Алијовци'', ''Тафовци'', ''Селовци'' и ''Ѓоркутовци'' (21 к.). ***'''Доселеници:''' ''Гутковци'' (18 к.), потекнуваат од предок доселен од селото [[Коџаџик]] во 1818 година, сега во овој род се говори македонски; ''Баулевци'' (7 к.) доселени во 1829 година од селото Коџаџик, и во овој род сега се говори македонски; ''Маловци'' (3 к.), доселени се околу 1830 година од некое село во [[Тиквеш|Тиквешкиот регион]] и ''Рафмановци'' (3 к.), доселени се во 1900 година од селото [[Кочишта|Кочиште]]. === Иселеништво === До 1954 година од селото има иселеници во [[Турција]] (5 семејства) и тоа во [[Бурса]], [[Бергам]]а, [[Бадемлија]] крај [[Бергама]], а некои и во [[Дебар]], потоа во градот [[Урошевац]] во [[Република Косово|Косово]] и во селото [[Зелениково]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Сретсело на Голем Папрадник.jpg|мини|300п|десно|Сретселото]] * Пошта * Амбуланта * Месна заедница == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Голем Папрадник било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0562 и 0562/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.282 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.315 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121151858/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=23 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Вапавска Краста (Голем Папрадник)|Вапавска Краста]] — доцноантичка населба; * [[Вапчица (Голем Папрадник)|Вапчица]] — средновековна некропола; * [[Св. Петка (Голем Папрадник)|Св. Петка]] — средновековна црква; и * [[Црквичка (Голем Папрадник)|Црквичка]] — средновековна црква и некропола. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Голем Папрадник)|Џамија]] — главна селска џамија ;Споменици * Споменик за загинати борци во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Броштица (река)|Папрадничка Река]] — река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Голем Папрадник 6.jpg|Селската џамија Податотека:Споменик во Голем Папрадник.jpg|Споменик за НОБ Податотека:Папрадничка Река 2.jpg|Папрадничка Река </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Голем Папрадник == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Сокак низ Голем Папрадник.jpg|Сокак низ селото Податотека:Поглед на Голем Папрадник 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Улица низ Голем Папрадник.jpg|Улица во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Golem Papradnik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Голем Папрадник| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] n8wlc5ei8lt6wnb9tyr6s78wmnv2z9j 5621726 5621667 2026-08-30T11:55:23Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621726 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Голем Папрадник | слика = Поглед на Голем Папрадник.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Голем Папрадник | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 443 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=28 | lat_sec=36 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=39 | слава = | мрежно место = | карта = Голем Папрадник во Општина Центар Жупа.svg }} '''Голем Папрадник''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=71}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 10 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Голем Папрадник е населено уште од [[Доцна антика|доцноантичкиот]] период, за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Вкупно 9 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 3,7&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 144,9 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 104,2 хектари, а на пасиштата само 9,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото има фабрички погон, работат продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|634 |1953|715 |1961|897 |1971|1012 |1981|1217 |1991|1063 |1994|962 |2002|840 |2021|443 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 23 домаќинства со 35 жители муслимани (Македонци) и 22 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Голем Папрадник имало 460 жители, сите [[Македонци муслимани]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Голем Папрадник – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 126 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Голем Папрадник е големо село, етнички мешано, и со пораст на бројот на населението. Така, во 1961 година селото броело 897 жители, од кои 527 биле Турци, 328 Албанци и 41 Македонец, додека во 1994 година биле попишани 962 жители, од кои 736 биле Турци, 203 Македонци и 11 Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Голем Папрадник броело 840 жители, од кои 30 [[Македонци]], 799 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 10 останати.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 443 жители, од кои 22 [[Македонци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 329 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 1 останат и 79 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|460|—|634{{efn|Податоците за населеното место [[Власиќи]], согласно важечката територијална организација, во пописите од 1948, 1953 и 1961 година се вклучени во податоците за населеното место Голем Папрадник.|name="Пописи"}}|715{{efn|name="Пописи"}}|897{{efn|name="Пописи"}}|1.012|1.217|1.063|962|840|443}} === Родови === Голем Папрадник е [[Торбеши|торбешко]] (македонско-муслиманско село).<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|others=Русиќ, Бранислав (1957). Жупа Дебарска. Скопје: Филозофски факултет.}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Емровци'' (2 к.), ''Метовци'' (2 к.), ''Грушовци'' (4 к.), ''Данчевци'' (2 к.), ''Зенговци'' (5 к.), ''Палеушовци'' (3 к.), ''Лимановци'' или ''Селовци'' (1 к.), нивниот род бил пред изумирање, но го продолжил Село од [[Новак]], кој бил од турско потекло. во овој род се зборува сега македонски, ''Исовци'' (3 к.), ''Чичовци'' (5 к.), ''Имеровци'' (4 к.), ''Дуровци'' (3 к.), ''Деаровци'' (5 к.), ''Пирденовци'' (4 к.), ''Аџовци'' (8 к.), ''Зунчевци'' (4 к.), ''Кадријовци'' (6 к.), ''Змејовци'' со ''Алијовци'', ''Тафовци'', ''Селовци'' и ''Ѓоркутовци'' (21 к.). ***'''Доселеници:''' ''Гутковци'' (18 к.), потекнуваат од предок доселен од селото [[Коџаџик]] во 1818 година, сега во овој род се говори македонски; ''Баулевци'' (7 к.) доселени во 1829 година од селото Коџаџик, и во овој род сега се говори македонски; ''Маловци'' (3 к.), доселени се околу 1830 година од некое село во [[Тиквеш|Тиквешкиот регион]] и ''Рафмановци'' (3 к.), доселени се во 1900 година од селото [[Кочишта|Кочиште]]. === Иселеништво === До 1954 година од селото има иселеници во [[Турција]] (5 семејства) и тоа во [[Бурса]], [[Бергам]]а, [[Бадемлија]] крај [[Бергама]], а некои и во [[Дебар]], потоа во градот [[Урошевац]] во [[Република Косово|Косово]] и во селото [[Зелениково]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Сретсело на Голем Папрадник.jpg|мини|300п|десно|Сретселото]] * Пошта * Амбуланта * Месна заедница == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Голем Папрадник било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 0562 и 0562/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месната заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.282 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.315 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121151858/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=23 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Вапавска Краста (Голем Папрадник)|Вапавска Краста]] — доцноантичка населба; * [[Вапчица (Голем Папрадник)|Вапчица]] — средновековна некропола; * [[Св. Петка (Голем Папрадник)|Св. Петка]] — средновековна црква; и * [[Црквичка (Голем Папрадник)|Црквичка]] — средновековна црква и некропола. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Голем Папрадник)|Џамија]] — главна селска џамија ;Споменици * Споменик за загинати борци во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=15}}</ref> * [[Броштица (река)|Папрадничка Река]] — река низ селото <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Голем Папрадник 6.jpg|Селската џамија Податотека:Споменик во Голем Папрадник.jpg|Споменик за НОБ Податотека:Папрадничка Река 2.jpg|Папрадничка Река </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Голем Папрадник == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Сокак низ Голем Папрадник.jpg|Сокак низ селото Податотека:Поглед на Голем Папрадник 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Улица низ Голем Папрадник.jpg|Улица во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Golem Papradnik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Голем Папрадник| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 46fgx5to4blz7id94sjfxkz0urknnsh Горенци (Дебарско) 0 11781 5621673 5617627 2026-08-30T09:55:33Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621673 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Горенци}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горенци | слика = Поглед на Горенци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горенци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 138 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 780 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=30 | lat_sec=03 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=33 | lon_sec=24 | слава = [[Света Варвара]]<br/><small>(за православното население)</small> | мрежно место = | карта = Горенци во Општина Центар Жупа.svg }} '''Горенци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци или Албанци. == Потекло и значење на името == Според жителите на Горенци, селото го добило името бидејќи во минатото куќите на нивните предци биле горени (палени), а луѓето и селото останале да ги викаат Горенци.<ref name=branislavrusik>{{наведена книга| last = Русић| first = Бранислав| title = Жупа Дебарска| language=sr| publisher = Филозофски факултет на универзитетот - Скопје, Историско-филолошки оддел| year = 1957 | page = 54}}</ref> Името на селото може да биде поврзано и со високата положба на селото над реката и патот (''горе'' или во ''гората''). Друга можна претпоставка за настанокот на името може да доаѓа од фактот што обработливото земјиште настанало со крчење и палење („''со горење''“) на шумата.<ref name="branislavrusik" /> Села со исто име [[Горенци (Охридско)|Горенци]] постојат и во [[Општина Дебрца]] во [[Охридско]], како и во [[Егејска Македонија]] во [[Горенци (Костурско)|Костурско]] и [[Горенци (Зихненско)|Зихненско]] и [[Горенци (Врбовско)]] во [[Хрватска]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=72}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 780 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 9,5 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ самото село поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Горенци се наоѓа на северозападните падини на планината [[Стогово]], во близина односно веднаш над источниот брег на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]. Сместено е на осојната страна на планинската огранка Маруша на западната падина на [[Стогово]]. Земјишното подрачје на Горенци се граничи со заезерената [[Радика]] во Дебарското Езеро на запад и северозапад, [[Долно Мелничани|Мелничани]] на север и североисток, [[Пареши]] и [[Броштица]] на југ и југоисток, при што земјиштето е нерамно и испресечено со клисурести долови: на север паѓало стрмно во излезот на Радика што денес е потопен во водите на Дебарското Езеро, на исток косо се издигнува кон височините на Стогово и Маруша, а на југ и запад постепено се спушта во ниски подишта.<ref name="branislavrusik" /> Земјиштето е составено од варовничка подлога од која избиваат чести камењари со високи стени, а се појавуваат и шкрилци, додека почвата е главно [[црвеница]].<ref name="branislavrusik" /> == Историја == {{multiple image | align = right | total_width = 500 | image1 = Споменик на НОБ во Горенци.JPG | caption1 = Споменик посветен на [[НОБ]] во Горенци (2016 г.) | image2 = Споменик на НОБ во Горенци 2.jpg | caption2 = Обновениот споменик на НОБ во Горенци (2022 г.) | footer = }} Подрачјето на Горенци е населено уште од [[Хеленистички период|хеленистичкиот]] период, за што сведочи наоѓалиштето [[На Црков (Горенци)|На Црков]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Селото Горенци е доста старо село, бидејќи за него постојат пишани историски податоци уште од [[Среден век|средниот век]]. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Горни Дебар од [[1467]] година за селото Горенци е запишано дека било тимар на некојси Борозан Сулејман и во него живееле 2 христијански македонски семејства на Јонко Смиле и Никола кои произведувале по 1 товар пчемница, јачмен и ’рж за што остварувале севкупен приход и давачки од 108 акчиња.<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=314}}</ref> Во втората половина на [[XVI век]] селото Горенци се среќава запишано во поменикот на [[Манастир „Св. Јован Претеча“ - Слепче|Слепченскиот манастир]], а потоа во [[1863]] година се сретнува и во поменикот на [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]].<ref name="branislavrusik" /> Во [[НОБ]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во борбите за ослободувањето на [[Македонија]] од фашистичките окупатори загинале борците Спироски Косто, Нурединоски Нуредин и Таироски Елез, за што во знак на благодарност на 2 август 1959 година селаните од Горенци и [[Пареши]] подигнале споменик, кој и денес постои во Горенци. == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 2,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 142 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 62,9 хектари, а на пасиштата само 15,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Сепак главни занимања на жителите на селото отсекогаш, па до денес се печалбарството и сточарството. Обработливото земјиште е добиено со крчење и палење на шумата, а почвата е највеќе црвеница.<ref name="branislavrusik" /> Жителите на селото се занимаваат со разни занимања посебно градежништво, ѕидарство, плочкарство, а најголемиот дел овие занимања ги работата на печалба во [[Италија]]. Од земјоделството во селото се одгледуваат жита и тоа најмногу пченица и градинарски култури - кромид, компир, грав, лук за сопствени потреби. Околу селото и во него има многу овоштарници најмногу од сливи, а во помала мерка и од другите овошја: цреши, јаболка, круши, костени, ореви и црници (дудинки). Поголем број на куќи се занимаваат и со сточарство односно одгледување на ситен - овци и кози и крупен добиток - крави и волови, за чија прехрана се сеат и фуражни култури како детелина. На местото Осој е селската шума, во која има и делови кои припаѓаат на поединечни семејства т.н. „сајбиски кории“, од каде што се сече дрво за огрев.<ref name="branislavrusik" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|260 |1953|278 |1961|268 |1971|284 |1981|316 |1991|307 |1994|363 |2002|267 |2021|138 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 60 домаќинства со 105 жители муслимани (Македонци) и 63 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Горенци имало 434 жители, сите [[Македонци]], од кои 350 муслимани и 84 христијани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Горенци – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 85 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горенци имало 200 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Горенци во однос на населеноста покажува позитивен биланс. Така, во 1961 година селото броело 268 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 363 жители, од кои 278 се изјасниле како Турци, 121 како Македонци и девет жители како Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Горенци броело 267 жители, од кои 37 [[Македонци]], 221 [[Македонски Турци|Турчин]] и 9 [[Македонски Албанци|Албанец]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 443 жители, од кои 22 [[Македонци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 329 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 1 останат и 79 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|434|200|260|278|268|284|316|307|363|267|138}} === Родови === Селото Горенци е населено со македонско население од православна и муслиманска вероисповест.<ref name="branislavrusik" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Православни родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Костовци'' (4 к.), ''Ќулумовци'' (5 к.) и ''Ристевци'' (6 к.). ***'''Доселеници:''' ''Србовци'' или ''Ивановци'' (7 к.), кои се доселиле околу 1824 година од селото Старова крај [[Пешкопеја]] во [[Албанија]]. Овде се доселил Србо, кој бил прадедо на Петре (жив на 70 год. во 1954 година). **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Дурмишовци'' (3 к.), ''Османовци'' (2 к.), ''Аџијовци'' (3 к.), ''Цаневци'' (4 к.), ''Изеровци'' (5 к.), ''Турнузовци'' (1 к.), ''Велединовци'' (2 к.), ''Тафовци'' (4 к.), ''Дамаиловци'' (1 к.) и ''Лимановци'' (1 к.). ***'''Доселеници:''' ''Јајовци'' (1 к.), доселени се во 1894 година од блиското село [[Бајрамовци]]. === Иселеништво === Од христијанските родови има иселеници во [[Скопје]] (''Пејовци'') и [[Кавадарци]], како и во [[Бугарија]] (5 семејства) во градовите [[Софија]] , [[Лом]] и [[Стара Загора]], додека од муслиманските родови иселеници има во дебарското село [[Спас]] и градот [[Дебар]], градот [[Сер]] како и во [[Турција]] (7 семејства) во градовите [[Анкара]], [[Измир]] и [[Лиле-Бургас]].<ref name="branislavrusik" /> Во најново време има масовна појава и најголем број иселеници во [[Италија]]. == Општествени установи == * [[ПУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Горенци|Основно училиште „Мустафа Кемал Ататурк“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Центар Жупа]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горенци било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0559 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Горно Мелничани]], [[Долно Мелничани]] и [[Пареши]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 296 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 318 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121151858/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=24 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[На Црков (Горенци)|На Црков]] — населба и некропола од хеленистичко време. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Варвара“ - Горенци|Црква „Св. Варвара“]] — главна селска црква. ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Стара џамија (Горенци)|Стара џамија]] — стара селска џамија; и * [[Нова џамија (Горенци)|Нова џамија]] — нова селска џамија. ;Мостови * [[Горенички мост]] — камен мост на реката [[Радика]], срушен со изградбата на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Стара џамија во Горенци.jpg|Старата џамија Податотека:Црква „Св. Варвара“ - Горенци 4.jpg|Црквата „Св. Варвара“ во средишниот дел на селото Податотека:Нова џамија во Горенци.jpg|Новата џамија </gallery> == Редовни настани == ;Слави * [[Света Варвара]] — селска слава за некогашните православни жители на селото == Личности == ;Родени во или по потекло од Горенци * [[Мирвет Беловска]] — македонска фолк-легенда <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Горенци (од Рајчица).jpg|Селото Горенци на падината на [[Стогово]] погледнато од селото [[Рајчица]] Податотека:Горенци 02.JPG|Нови куќи во Горенци Податотека:Поглед на Горенци 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Пат низ Горенци.jpg|Регионалниот пат низ селото кај двете селски џамии Податотека:Горенци 04.JPG|Влезот на селото Горенци од север со поглед на Дебарското Езеро кон запад </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorenci (Debar)|Горенци}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Горенци (Дебарско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] gvuzslbpx6re93mqd36gw2x8sjzybrd 5621724 5621673 2026-08-30T11:54:09Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621724 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Горенци}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Горенци | слика = Поглед на Горенци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Горенци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 138 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 780 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=30 | lat_sec=03 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=33 | lon_sec=24 | слава = [[Света Варвара]]<br/><small>(за православното население)</small> | мрежно место = | карта = Горенци во Општина Центар Жупа.svg }} '''Горенци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. Селото главно е населено со [[Македонци муслимани]],<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1497|Торбеши|II}}</ref> но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци или Албанци. == Потекло и значење на името == Според жителите на Горенци, селото го добило името бидејќи во минатото куќите на нивните предци биле горени (палени), а луѓето и селото останале да ги викаат Горенци.<ref name=branislavrusik>{{наведена книга| last = Русић| first = Бранислав| title = Жупа Дебарска| language=sr| publisher = Филозофски факултет на универзитетот - Скопје, Историско-филолошки оддел| year = 1957 | page = 54}}</ref> Името на селото може да биде поврзано и со високата положба на селото над реката и патот (''горе'' или во ''гората''). Друга можна претпоставка за настанокот на името може да доаѓа од фактот што обработливото земјиште настанало со крчење и палење („''со горење''“) на шумата.<ref name="branislavrusik" /> Села со исто име [[Горенци (Охридско)|Горенци]] постојат и во [[Општина Дебрца]] во [[Охридско]], како и во [[Егејска Македонија]] во [[Горенци (Костурско)|Костурско]] и [[Горенци (Зихненско)|Зихненско]] и [[Горенци (Врбовско)]] во [[Хрватска]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=72}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 780 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 9,5 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ самото село поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Горенци се наоѓа на северозападните падини на планината [[Стогово]], во близина односно веднаш над источниот брег на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]]. Сместено е на осојната страна на планинската огранка Маруша на западната падина на [[Стогово]]. Земјишното подрачје на Горенци се граничи со заезерената [[Радика]] во Дебарското Езеро на запад и северозапад, [[Долно Мелничани|Мелничани]] на север и североисток, [[Пареши]] и [[Броштица]] на југ и југоисток, при што земјиштето е нерамно и испресечено со клисурести долови: на север паѓало стрмно во излезот на Радика што денес е потопен во водите на Дебарското Езеро, на исток косо се издигнува кон височините на Стогово и Маруша, а на југ и запад постепено се спушта во ниски подишта.<ref name="branislavrusik" /> Земјиштето е составено од варовничка подлога од која избиваат чести камењари со високи стени, а се појавуваат и шкрилци, додека почвата е главно [[црвеница]].<ref name="branislavrusik" /> == Историја == {{multiple image | align = right | total_width = 500 | image1 = Споменик на НОБ во Горенци.JPG | caption1 = Споменик посветен на [[НОБ]] во Горенци (2016 г.) | image2 = Споменик на НОБ во Горенци 2.jpg | caption2 = Обновениот споменик на НОБ во Горенци (2022 г.) | footer = }} Подрачјето на Горенци е населено уште од [[Хеленистички период|хеленистичкиот]] период, за што сведочи наоѓалиштето [[На Црков (Горенци)|На Црков]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|119}}</ref> Селото Горенци е доста старо село, бидејќи за него постојат пишани историски податоци уште од [[Среден век|средниот век]]. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Горни Дебар од [[1467]] година за селото Горенци е запишано дека било тимар на некојси Борозан Сулејман и во него живееле 2 христијански македонски семејства на Јонко Смиле и Никола кои произведувале по 1 товар пчемница, јачмен и ’рж за што остварувале севкупен приход и давачки од 108 акчиња.<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=314}}</ref> Во втората половина на [[XVI век]] селото Горенци се среќава запишано во поменикот на [[Манастир „Св. Јован Претеча“ - Слепче|Слепченскиот манастир]], а потоа во [[1863]] година се сретнува и во поменикот на [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]].<ref name="branislavrusik" /> Во [[НОБ]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во борбите за ослободувањето на [[Македонија]] од фашистичките окупатори загинале борците Спироски Косто, Нурединоски Нуредин и Таироски Елез, за што во знак на благодарност на 2 август 1959 година селаните од Горенци и [[Пареши]] подигнале споменик, кој и денес постои во Горенци. == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 2,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 142 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 62,9 хектари, а на пасиштата само 15,2 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Сепак главни занимања на жителите на селото отсекогаш, па до денес се печалбарството и сточарството. Обработливото земјиште е добиено со крчење и палење на шумата, а почвата е највеќе црвеница.<ref name="branislavrusik" /> Жителите на селото се занимаваат со разни занимања посебно градежништво, ѕидарство, плочкарство, а најголемиот дел овие занимања ги работата на печалба во [[Италија]]. Од земјоделството во селото се одгледуваат жита и тоа најмногу пченица и градинарски култури - кромид, компир, грав, лук за сопствени потреби. Околу селото и во него има многу овоштарници најмногу од сливи, а во помала мерка и од другите овошја: цреши, јаболка, круши, костени, ореви и црници (дудинки). Поголем број на куќи се занимаваат и со сточарство односно одгледување на ситен - овци и кози и крупен добиток - крави и волови, за чија прехрана се сеат и фуражни култури како детелина. На местото Осој е селската шума, во која има и делови кои припаѓаат на поединечни семејства т.н. „сајбиски кории“, од каде што се сече дрво за огрев.<ref name="branislavrusik" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|260 |1953|278 |1961|268 |1971|284 |1981|316 |1991|307 |1994|363 |2002|267 |2021|138 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 60 домаќинства со 105 жители муслимани (Македонци) и 63 христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година, селото Горенци имало 434 жители, сите [[Македонци]], од кои 350 муслимани и 84 христијани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_41.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Горенци – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 85 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Горенци имало 200 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne, Paris, 1905, рp. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Горенци во однос на населеноста покажува позитивен биланс. Така, во 1961 година селото броело 268 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 363 жители, од кои 278 се изјасниле како Турци, 121 како Македонци и девет жители како Албанци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Горенци броело 267 жители, од кои 37 [[Македонци]], 221 [[Македонски Турци|Турчин]] и 9 [[Македонски Албанци|Албанец]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Целосното муслиманското население на селото се [[Македонци муслимани]], но поради политичко-религиски причини се пишале како Турци. Во тој однос, треба да се напомене дека селото е населено исклучиво со [[Македонци]], бидејќи жителите попишани како Турци се всушност [[Македонци муслимани]] како и сите останати жители на селото. Доказ за тоа е наглата промена во изјаснувањето на жителите како [[Македонци]] и Турци. Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 443 жители, од кои 22 [[Македонци]], 11 [[Македонски Албанци|Албанци]], 329 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]], 1 останат и 79 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|434|200|260|278|268|284|316|307|363|267|138}} === Родови === Селото Горенци е населено со македонско население од православна и муслиманска вероисповест.<ref name="branislavrusik" /> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото: * '''Македонски родови:''' **'''Православни родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Костовци'' (4 к.), ''Ќулумовци'' (5 к.) и ''Ристевци'' (6 к.). ***'''Доселеници:''' ''Србовци'' или ''Ивановци'' (7 к.), кои се доселиле околу 1824 година од селото Старова крај [[Пешкопеја]] во [[Албанија]]. Овде се доселил Србо, кој бил прадедо на Петре (жив на 70 год. во 1954 година). **'''Муслимански родови:''' ***'''Староседелци:''' ''Дурмишовци'' (3 к.), ''Османовци'' (2 к.), ''Аџијовци'' (3 к.), ''Цаневци'' (4 к.), ''Изеровци'' (5 к.), ''Турнузовци'' (1 к.), ''Велединовци'' (2 к.), ''Тафовци'' (4 к.), ''Дамаиловци'' (1 к.) и ''Лимановци'' (1 к.). ***'''Доселеници:''' ''Јајовци'' (1 к.), доселени се во 1894 година од блиското село [[Бајрамовци]]. === Иселеништво === Од христијанските родови има иселеници во [[Скопје]] (''Пејовци'') и [[Кавадарци]], како и во [[Бугарија]] (5 семејства) во градовите [[Софија]] , [[Лом]] и [[Стара Загора]], додека од муслиманските родови иселеници има во дебарското село [[Спас]] и градот [[Дебар]], градот [[Сер]] како и во [[Турција]] (7 семејства) во градовите [[Анкара]], [[Измир]] и [[Лиле-Бургас]].<ref name="branislavrusik" /> Во најново време има масовна појава и најголем број иселеници во [[Италија]]. == Општествени установи == * [[ПУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Горенци|Основно училиште „Мустафа Кемал Ататурк“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Мустафа Кемал Ататурк“ - Центар Жупа]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Горенци било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0559 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место се опфатени и селата [[Горно Мелничани]], [[Долно Мелничани]] и [[Пареши]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 296 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 318 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121151858/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-731|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=24 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[На Црков (Горенци)|На Црков]] — населба и некропола од хеленистичко време. ;Цркви<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Варвара“ - Горенци|Црква „Св. Варвара“]] — главна селска црква. ;Џамии<ref name="верскиобјекти" /> * [[Стара џамија (Горенци)|Стара џамија]] — стара селска џамија; и * [[Нова џамија (Горенци)|Нова џамија]] — нова селска џамија. ;Мостови * [[Горенички мост]] — камен мост на реката [[Радика]], срушен со изградбата на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]] <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Стара џамија во Горенци.jpg|Старата џамија Податотека:Црква „Св. Варвара“ - Горенци 4.jpg|Црквата „Св. Варвара“ во средишниот дел на селото Податотека:Нова џамија во Горенци.jpg|Новата џамија </gallery> == Редовни настани == ;Слави * [[Света Варвара]] — селска слава за некогашните православни жители на селото == Личности == ;Родени во или по потекло од Горенци * [[Мирвет Беловска]] — македонска фолк-легенда <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Горенци (од Рајчица).jpg|Селото Горенци на падината на [[Стогово]] погледнато од селото [[Рајчица]] Податотека:Горенци 02.JPG|Нови куќи во Горенци Податотека:Поглед на Горенци 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Пат низ Горенци.jpg|Регионалниот пат низ селото кај двете селски џамии Податотека:Горенци 04.JPG|Влезот на селото Горенци од север со поглед на Дебарското Езеро кон запад </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorenci (Debar)|Горенци}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Горенци (Дебарско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] rwx7rvj0va7jzch3oy68zqu5exvtlqs Евла (Дебарско) 0 11784 5621658 5617631 2026-08-30T09:41:53Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621658 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Евла}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Евла | слика = Остатоци од минаре во Евла.jpg | големина на слика = 300п | опис = Остатоци од минаре во месноста на некогашното село Евла | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=33 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=37 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Евла''' (или '''Долно Елевци''') — поранешно село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано дури во {{римски|20}} век (1930 г.). Името доаѓа од зборот [[евла]], што е изведен од старословенскиот збор ехла.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|90}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓало јужниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓало на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар на една страна се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=120}}</ref> Селото лежи на западните падини на планината [[Стогово]]. Покрај селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]], од каде може да се забележи единствениот остаток од селото, а тоа е некогашното минаре на селската џамија. == Историја == Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 4&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|56 |1953|77 |1961|2 |1971|0 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 7 домаќинства со 18 жители христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Евла живееле 190 жители, од кои 60 жители [[Македонци]] христијани и 130 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Евла – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 37 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.<span> </span>[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Евла имало 56 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Македонци]] и 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е наполно раселено по 1961 година, кога што броело само двајца жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Евла немало жители.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|190|56|56|77|2|0|0|0|0|0|0}} <!--=== Родови === === Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Евла било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било седиште на некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Елевци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии * Руини од поранешна џамија ;Споменици * Споменик во чест на загинатите борци во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Спомен-плоча на НОБ во Евла.jpg|Спомен-плоча Податотека:Чешма во Евла.jpg|Чешма со спомен-плочата од НОБ </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Евла == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Evla, Debar|Евла}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Евла (Дебарско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] jurfrqjq83ocgqs2b56egxfd59756lm 5621718 5621658 2026-08-30T11:50:17Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621718 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Евла}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Евла | слика = Остатоци од минаре во Евла.jpg | големина на слика = 300п | опис = Остатоци од минаре во месноста на некогашното село Евла | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=33 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=37 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Евла''' (или '''Долно Елевци''') — поранешно село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано дури во {{римски|20}} век (1930 г.). Името доаѓа од зборот [[евла]], што е изведен од старословенскиот збор ехла.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|90}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓало јужниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓало на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар на една страна се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=120}}</ref> Селото лежи на западните падини на планината [[Стогово]]. Покрај селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]], од каде може да се забележи единствениот остаток од селото, а тоа е некогашното минаре на селската џамија. == Историја == Само 1 жител на оваа населба е заведен како жртва во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа простор од 4&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|56 |1953|77 |1961|2 |1971|0 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 7 домаќинства со 18 жители христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Евла живееле 190 жители, од кои 60 жители [[Македонци]] христијани и 130 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Евла – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 37 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Евла имало 56 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Македонци]] и 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е наполно раселено по 1961 година, кога што броело само двајца жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Евла немало жители.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|190|56|56|77|2|0|0|0|0|0|0}} <!--=== Родови === === Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Евла било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било седиште на некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Елевци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии * Руини од поранешна џамија ;Споменици * Споменик во чест на загинатите борци во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Спомен-плоча на НОБ во Евла.jpg|Спомен-плоча Податотека:Чешма во Евла.jpg|Чешма со спомен-плочата од НОБ </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Евла == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Evla, Debar|Евла}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Евла (Дебарско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 20hggvg0mv68l63nvsd3c4gncdey07b Елевци 0 11785 5621670 5617633 2026-08-30T09:53:05Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621670 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]]. Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Елевци – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 129 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] било утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] ers5kfxqajknskfpr5j2pomc19kk3yj 5621725 5621670 2026-08-30T11:54:52Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621725 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Елевци | слика = Поглед на Елевци 3.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Елевци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 271 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=14 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=37 | lon_sec=23 | слава = | мрежно место = | карта = Евла во Општина Центар Жупа.svg }} '''Елевци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Поглед на Елевци.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Името на селото првпат е забележано во {{римски|16}} век (1583 г.) кога било запишано како '''Горно Елешчи'''. Се сретнува и под имињата Долно и Горно Елевци. Селото било основано од доселеници од соседното село [[Евла]], а научните толкувања сметаат дека името потекнува како родовска припадност (ојконим) на луѓе кои како доселеници од Евла (жители на Евла -> Елевци). Сепак, имајќи предвид дека соседно и многу блиско село е [[Евла]], чие име потекнува од македонскиот назив за вид брезово цветно растение, можно е името да потекнува од македонскиот збор ''евла'' > ''евлевци'' > ''елевци''. Поврзаноста со Евла ја гледаме и преку топонимот Елха (растение), кое според застапувањето на групата ''шц'' во говорот понатаму ќе го даде името ''Елехци'' > ''Елешци'' > ''Елевци''.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|92}}</ref> Мештаните и нивните соседи од муслиманска вероисповед кои се сметаат за Турци селото го викаат ''Елесца'', а православните [[Македонци]] го нарекувале Елевци. Во селата околу [[Дебар]] за да се разликува од истоименото село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]], ова село во [[Жупа]] се нарекува(ло) и '''Коџаџик-Елевци''', а додека постоело и селото Долно Елевци крај [[Евла]], ова село било познато и како '''Горно Елевци''', како што е и запишано во Бигорскиот манастирски поменик од 1863 година. Иако жителите немаат никакво предание и толкување, се смета дека името настанало од муслиманското турско име ''Елез'' во содејство со македонскиот говорен облик за неговиот род ''Елезци'' > ''Елесци'' > ''Елевци''.<ref name="Русиќ">{{наведена книга|last=Русиќ|first=Бранислав|title=Жупа Дебарска|year=1957|publisher=Филозофски факултет |location=Скопје|language=sr|pages=80–83}}</ref> Истоимено село со име [[Татар Елевци|Елевци]] постои веднаш над градот Дебар, а во [[Македонија]] има уште две други места со слични имиња.<ref name="Русиќ" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на крајниот јужен дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Струга]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=121}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на југоисточната падина на планината [[Стогово]], на надморска височина од 1.000 до 1.200 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се двои од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. Сместено е на една зарамнета тераса високо на западната падина на [[Стогово]], од десната страна над [[Долгашка Река|Долгашка (Елевска) Река]]. До него води пат кој е продолжение на асфалтираните делници од патиштата од [[Центар Жупа]] преку [[Коџаџик]] до [[Новак]] на север-северозапад и од [[Долгаш]] и [[ХЕЦ Глобочица]] на запад и југ. Атарот се допира со територијата на [[Општина Струга]] (порано [[Општина Луково|Луково]]) и воедно граничи со [[Буринец]] и [[Селци]] во пределот [[Малесија]]. Земјишното подрачје на Елевци се шири помеѓу атарите на [[Новак]] на север, [[Селци]] и [[Буринец]] на југ, раселеното село [[Евла]] и некогашното Долно Елевци на запад и планинската падина на [[Стогово]] на исток по чиј срт со врвовите и доловите Куруло, Бела Вода, Канеш (2.216 м.), [[Бабин Срт]] (2.241 м.), Лениште (од 1.896 до 2.016 м.), Дузлер (1.664 м.), Глобок Дол оди селската меѓа.<ref name="Русиќ" /> Земјиштето на атарот е планинско и варовничко со растресита почва - темна [[црвеница]], главно под шума, а околу речните текови има и обоени шкрилци.<ref name="Русиќ" /> == Историја == Подрачјето на Елевци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Според преданието на Македонците во поширокиот предел, основачи на селото биле „рисјани“ или „каури“, односно православни [[Македонци]] кои до [[1948]] година, сосем ги напуштиле своите родни огништа поради неслагање со месното турско население.<ref name="Русиќ" /> Најстарите жители на Елевци кажувале дека селото во денешниот облик и местоположба околу средината на {{римски|19}} век го основале нивните сонародници од родот Елезлер, кои подоцна се иселиле во соседното село [[Долгаш]],<ref name="Русиќ" /> а по кои веројатно е добиено и името на селото. Постари пишани податоци за ова село речиси воопшто и да не постојат. Во средновековните записи од турските пописни дефтери за вилаетот Долго Брдо од [[1467]] година се среќава селото ''Елшево'' (Долнодебарско) со 5 христијански македонски семејства,<ref name="Турски документи1">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=379}}</ref> но според местоположбата многу поверојатно е ова да се однесува за другото истоимено село [[Татар Елевци|(Татар или Град) Елевци]] што се наоѓа веднаш крај градот [[Дебар]]. Во истите пописни документи за вилаетот Горни Дебар пак се сретнува село запишано како ''Ивлахлар'', кое било тимар на некој Фахредин кој бил диздар (заповедник, командант) во крепоста (тврдината) Коџаџик, а во кое живеело 1 христијанско македонско семејство на Металец Видич кое произведувало по 1 товар пчемница, јачмен и овес за што се остварувало приход од 69 акчиња.<ref name="Турски документи2">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=III|year=1976|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=315}}</ref> Истражувачите и историчарите не ја утврдиле точната местоположба (убикација) на ова запишано село, но поради сигурноста дека било во околината на [[Коџаџик]] претпоставуваат дека може станува збор за Елевци кое се наоѓа јужно од Коџаџик.<ref name="Турски документи2" /> Според записот на името ''Ивлахлар'' или ''Влахлар'' може да се претпостави и дека тоа се однесува на блиските села [[Евла]] или [[Власиќи]] во [[Жупа (Македонија)|Жупа]]. Според кажувањата на самите жители, скоро сите родови се со потекло и доселени од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Турција]] ([[Мала Азија]]), а до почетокот на XIX век живееле во [[Коџаџик]]. Изразено е мислењето и дека сегашните жители на Елевци до средината на {{римски|18}} век биле православни [[Македонци]] и дека тогаш ја примиле мухамеданската вера и потоа се потурчиле, а под влијание на Коџаџик (кој бил позната и силна тврдина) го напуштиле својот мајчин јазик и го усвоиле турскиот.<ref name=":2">Jovan Hadži Vasiljević. Muslimani naše krvi u Južnoj Srbiji. Beograd 1924. g.</ref> Сепак за вакво нешто не знаеле ниту најстарите [[Македонци]], кои живееле во Елевци до средината на XX век, а доколку ваквото мислење било точно, тоа единствено би можело да се однесува на селските родови Перванларе и Бошнакларе,<ref name="Русиќ" /> чии родовски презимиња упатуваат на македонска и словенска поврзаност или припадност. До [[1948]] година во горниот дел на селото постоела црквата „Света Богородица“ со православни гробишта, чии траги сè уште не биле изгубени во педесеттите години на XX век, а некогаш околу неа местото кое сега се нарекува „Рекој куќи“ живееле [[Македонци]]. Кога на почетокот на XIX век, се доселиле првите [[Турци]] („турштијата кога втаса“) и почнале да основаат куќи на денешната местоположба селото се нарекло Елевци. Оттогаш, македонскиот крај „Рекој куќи“ почнал постепено да се напушта и да се преместува во горниот крај на Елевци во маалата Фетилер и Перван. Додека живееле православни Македонци, селската слава на Елевци била на [[Богојавление]] (Водици).<ref name="Русиќ" /> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,4&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат пасиштата со површина од 677 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 274,2 хектари, а на обработливото земјиште само 61,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Главно занимање на жителите на селото било и е сточарството, а потоа и ѕидарството надвор од селото. Од сточарството најмногу се одгледуваат овци кои лете се напасуваат во бачила во пределот на Голема и Мала Мегданица високо на планината [[Стогово]], додека во селото се одгледува и покрупен добиток како крави и волови. Освен овие стопански гранки, затапено е и градинарството,<ref name="Русиќ" /> како и земјоделството на зарамнетите предели непосредно околу селото каде се одгледуваат планински жита и градинарски култури за сопствени потреби. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|700 |1953|699 |1961|144 |1971|114 |1981|143 |1991|201 |1994|190 |2002|260 |2021|271 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 38 домаќинства со 47 жители христијани (Македонци) и 65 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Елевци живееле 615 жители, од кои 65 жители [[Македонци]] христијани и 550 [[Македонски Турци|Турци]] муслимани.<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Елевци – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 129 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Елевци имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, но со пораст на бројот на населението. Елевци во 1961 година броело 144 жители, а во 1994 година 190 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Елевци броело 260 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 271 жител, од кои 262 [[Македонски Турци|Турци]] и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|615|72|700|699|144|114|143|201|190|260|271}} === Родови === Во селото Елевци денес живее [[ислам|муслиманско население]] кое зборува на [[турски јазик]] и се изјаснува со турска националност. Во селото нема прави старински родови и сите се доселеници со потекло од областа [[Конија (покраина)|Коња]] во [[Мала Азија|малоазискиот]] дел на [[Турција]],<ref name="Русиќ" /> при што во околните места се наведува дека тие се со јуручко-турско потекло од пределот Караман.<ref name="Кажување" >Според кажување на мештани. Забележал Марио Шаревски на 16.04.2016</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата Елевци и [[Коџаџик]] во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] било утврдено дека селата Елевци и [[Коџаџик]] биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":13">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Турски родови:''' ''Фетилер'', ''Перванлар'', ''Бектешлер'' припаѓале на бектешки ред, ''Ќенанлар'', а со неутврдено потекло на доселување е родот ''Бошнаклар''. * '''Македонски православни родови:''' ''Куневци'' и ''Мартиновци'' биле старинци кои живееле на местото Рекој Куќи и славеле [[Голема Богородица]], ''Петровци'' (слават Голема Богородица) се доселиле на крајот на XIX век од [[Коџаџик]] и имале своја родовска гранка во [[Солунско]], ''Ивановци'' (слават [[Митровден]]) избегале од Коџаџик во 1878 година. Мештани на соседното село [[Новак]], знаат и кажуваат дека во [[Скопје]] има Македонци со потекло од Елевци.<ref name="Кажување" /> === Иселеништво === Од турските семејства до 1954 година има бројни иселеници во [[Турција]] (74 семејства) и тоа највеќе во местото [[Паламуд]] крај [[Аксер]] (66 семејства), а другите во [[Адапазар]], [[Дургутли]] и [[Маниса]], а имало иселеници во соседното, денес сосема раселено село [[Евла]].<ref name="Русиќ" /> Православните македонски семејства до 1948 година целосно се иселиле во: [[Дебар]], [[Скопје]] во градот и населбата [[Ѓорче Петров (населба)|Ѓорче Петров]] (''Мирчевци'' од родот ''Петровци'', ''Аџиевци''), [[Кавадарци]], [[Солунско]] и во градовите [[Софија]], [[Видин]] и [[Ќустендил]] во [[Бугарија]].<ref name="Русиќ" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Елевци|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Елевци било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото било дел од некогашната општина Евла, која била составена од селата Долгаш, Евла и Елевци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0570 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Евла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 216 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 227 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-737|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=4 февруари 2023}}{{Мртва_врска|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Џамија во Елевци 3.jpg|мини|300п|десно|Главната селска џамија]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Бежан (Елевци)|Бежан]] — средновековна населба; и * [[Рајки Евлер]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Елевци)|Џамија]] — главна селска џамија ;Цркви * Црква „Св. Богородица“, која постоела во минатото ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=27}}</ref> * [[Долгашка Река|Елевска Река]] — мала река низ селото <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Елевци * [[Алекса Јовановиќ-Коџа]] (1875-1943) — историчар, просветен деец, србоман * [[Коста Аџиевски]] (р. 1943) — историчар и универзитетски професор <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Поглед на Елевци 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Сокак низ Елевци.jpg|Сокак низ селото Податотека:Елевци 01.JPG|Поглед на селото од далечина </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Elevci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Елевци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 06t71mg8qgrpuv9pob0fcg4c1w1sgzo Кочишта 0 11787 5621660 5617637 2026-08-30T09:44:18Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621660 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Кочишта | слика = Поглед на Кочишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на месноста на селото Кочишта | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.020 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=29 | слава = | мрежно место = | карта = Кочишта во Општина Центар Жупа.svg }} '''Кочишта''' — напуштено село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено под југозападната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=160}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.020 метри.<ref name="енциклопедија" /> Од градот [[Дебар]] е оддалечено 16 километри. До селото се доаѓа по земјен пат, кој започнува во близина на селото [[Житинени]], каде поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 19,9&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|163 |1953|177 |1961|0 |1971|0 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 35 домаќинства со 68 жители христијани (Македонци) и 40 муслимани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кочишта живееле 355 жители, од кои 180 жители христијани (Македонци) и 175 жители муслимани (Македонци).<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Кочишта – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 80 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,<span> </span>Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.<span> </span><small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кочишта имало 96 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е наполно раселено по 1953 година, кога што броело 177 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Кочишта немало жители.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|355|96|163|177|0|0|0|0|0|0|0}} === Родови === Кочишта е раселено село. Било торбешко (македонско-муслиманско) село.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Дебарска Жупа|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет на универзитетот - Скопје, Историско-филолошки оддел|others=|year=1957|isbn=|location=|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото биле: * '''Доселеници:''' ''Мемовци'' или ''Мемишовци'' (30 к.), се делат на ''Јашаровци'' (9 к.), ''Аламановци'' (7 к.), ''Фидовци'' (11 к.) и ''Вејселовци'' (3 к.), доселени се од селото [[Коџаџик]], од родот ''Бајрамовци''. Самите кажуваат дека потекнуваат од турските сточари, [[Јуруци]]. === Иселеништво === Од македонските православни родови кои живееле некогаш во селото се знае за иселеници во селото [[Нерези (Струшко)|Нерези]] во [[Дримкол]], ''Шопкини''. Потоа иселеници има и во [[Скопје]], [[Бугарија]] и [[Дебар]].<ref name="книга" /> Од торбешите иселеници до 1954 година има во [[Турција]] (13 семејства), од кои во [[Адапазар]] (8 семејства), [[Каја Чифлик]] во близина на [[Измир]] (5 семејства), потоа во [[Сушица (Струмичко)|Сушица]] близу [[Струмица]], и во [[Кичево]].<ref name="книга" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Кочишта било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0566 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Брештани]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 102 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 115 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121182903/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> <!--== Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Кочишта == Култура и спорт ==--> == Личности == '''Личности родени во Кочишта:''' * [[Роска Димитриевска|Роска Коста Димитриевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kočišta}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Кочишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] ip5awv5s9uk035gzsdqp6qf6qc4e3pw 5621719 5621660 2026-08-30T11:50:58Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621719 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Кочишта | слика = Поглед на Кочишта.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на месноста на селото Кочишта | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.020 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=29 | слава = | мрежно место = | карта = Кочишта во Општина Центар Жупа.svg }} '''Кочишта''' — напуштено село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено под југозападната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=160}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.020 метри.<ref name="енциклопедија" /> Од градот [[Дебар]] е оддалечено 16 километри. До селото се доаѓа по земјен пат, кој започнува во близина на селото [[Житинени]], каде поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 19,9&nbsp;км<sup>2</sup>.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|163 |1953|177 |1961|0 |1971|0 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 35 домаќинства со 68 жители христијани (Македонци) и 40 муслимани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кочишта живееле 355 жители, од кои 180 жители христијани (Македонци) и 175 жители муслимани (Македонци).<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Кочишта – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 80 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кочишта имало 96 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е наполно раселено по 1953 година, кога што броело 177 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Кочишта немало жители.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Истото било потврдено и на пописот од 2021 година. {{Пописи|355|96|163|177|0|0|0|0|0|0|0}} === Родови === Кочишта е раселено село. Било торбешко (македонско-муслиманско) село.<ref name="книга">{{Наведена книга|title=Дебарска Жупа|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет на универзитетот - Скопје, Историско-филолошки оддел|others=|year=1957|isbn=|location=|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото биле: * '''Доселеници:''' ''Мемовци'' или ''Мемишовци'' (30 к.), се делат на ''Јашаровци'' (9 к.), ''Аламановци'' (7 к.), ''Фидовци'' (11 к.) и ''Вејселовци'' (3 к.), доселени се од селото [[Коџаџик]], од родот ''Бајрамовци''. Самите кажуваат дека потекнуваат од турските сточари, [[Јуруци]]. === Иселеништво === Од македонските православни родови кои живееле некогаш во селото се знае за иселеници во селото [[Нерези (Струшко)|Нерези]] во [[Дримкол]], ''Шопкини''. Потоа иселеници има и во [[Скопје]], [[Бугарија]] и [[Дебар]].<ref name="книга" /> Од торбешите иселеници до 1954 година има во [[Турција]] (13 семејства), од кои во [[Адапазар]] (8 семејства), [[Каја Чифлик]] во близина на [[Измир]] (5 семејства), потоа во [[Сушица (Струмичко)|Сушица]] близу [[Струмица]], и во [[Кичево]].<ref name="книга" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Кочишта било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0566 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Брештани]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 102 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 115 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121182903/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-733|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> <!--== Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Кочишта == Култура и спорт ==--> == Личности == '''Личности родени во Кочишта:''' * [[Роска Димитриевска|Роска Коста Димитриевска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kočišta}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Кочишта| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] gp0v9rrj8nhum4u00s2nuhk9y91x2rs Праленик 0 11794 5621655 5617648 2026-08-30T09:35:25Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621655 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Праленик | слика = Поглед на Праленик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Праленик | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 144 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=28 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=54 | слава = | мрежно место = | карта = Праленик во Општина Центар Жупа.svg }} '''Праленик''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], недалеку од брегот на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=242}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се издвојува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. <!--== Историја ==--> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 1,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 55 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 40 хектари, а на пасиштата 26 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има главно полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|116 |1953|134 |1961|93 |1971|104 |1981|136 |1991|149 |1994|146 |2002|177 |2021|144 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 30 домаќинства со 24 жители христијани (Македонци) и 52 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Праленик живееле 270 жители, од кои 20 жители христијани [[Македонци]] и 250 муслимани [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Проваленик – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 82 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Праленик имало 8 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и е населено со турско население. Така, селото во 1961 година броело 93 жители, додека во 1994 година имало 146 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Праленик имало 177 жители, од кои 176 [[Македонски Турци|Турци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 144 жители, од кои 137 [[Македонски Турци|Турци]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|270|8|116|134|93|104|136|149|146|177|144}} === Родови === До почетокот на XX век, во селото имало и помал број [[Македонци|македонско христијанско]] население, но по нивното иселување до денес, во Праленик целосното население го сочинуваат [[Турци]]. Праленик е турско село.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет.|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Ќоселер'' (4 к.), ''Исмаилар'' (3 к.), ''Емролар'' (5 к.), ''Сезаирлар'' (2 к.), ''Асанлар'' (3 к.), ''Рамколар'' (3 к.), ''Бизадлар'' (2 к.), ''Адилер'' (2 к.), ''Јашарлар'' (2 к.), ''Мамутлар'' (3 к.) и ''Качорлар'' (2 к.), сите се доселени од селото [[Коџаџик]] во XIX век. === Иселеништво === Од ова село турски иселеници до 1954 година има во [[Турција]] (7 семејства) и тоа во, [[Маниса]], [[Измит]], [[Бергам]]а, [[Адапазар|Ада Пазар]], едно семејство се иселило и во [[Тирана]] во [[Албанија]].<ref name=":2" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Праленик.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Праленик|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Праленик било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0567 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Осолница]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 165 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-734|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208094637/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-734|archive-date=2023-02-08|dead-url=|accessdate=8 февруари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Праленик)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Праленик == Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Гробишта во Праленик.jpg|Селските гробишта Податотека:Поглед на Праленик 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поток низ Праленик.jpg|Поток низ селото Податотека:Стара куќа во Праленик 2.jpg|Стар амбар во селото Податотека:Стара куќа во Праленик.jpg|Стара куќа во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pralenik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Праленик| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 5lgtb0d75ex41bkngcdr25ftm6sh6ja 5621656 5621655 2026-08-30T09:37:36Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621656 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Праленик | слика = Поглед на Праленик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Праленик | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 144 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=28 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=54 | слава = | мрежно место = | карта = Праленик во Општина Центар Жупа.svg }} '''Праленик''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], недалеку од брегот на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=242}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се издвојува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. <!--== Историја ==--> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 1,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 55 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 40 хектари, а на пасиштата 26 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има главно полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|116 |1953|134 |1961|93 |1971|104 |1981|136 |1991|149 |1994|146 |2002|177 |2021|144 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 30 домаќинства со 24 жители христијани (Македонци) и 52 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Праленик живееле 270 жители, од кои 20 жители христијани [[Македонци]] и 250 муслимани [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Праленик – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 82 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp;<small>''(на македонска литературна норма)''</small></ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Праленик имало 8 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и е населено со турско население. Така, селото во 1961 година броело 93 жители, додека во 1994 година имало 146 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Праленик имало 177 жители, од кои 176 [[Македонски Турци|Турци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 144 жители, од кои 137 [[Македонски Турци|Турци]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|270|8|116|134|93|104|136|149|146|177|144}} === Родови === До почетокот на XX век, во селото имало и помал број [[Македонци|македонско христијанско]] население, но по нивното иселување до денес, во Праленик целосното население го сочинуваат [[Турци]]. Праленик е турско село.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет.|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Ќоселер'' (4 к.), ''Исмаилар'' (3 к.), ''Емролар'' (5 к.), ''Сезаирлар'' (2 к.), ''Асанлар'' (3 к.), ''Рамколар'' (3 к.), ''Бизадлар'' (2 к.), ''Адилер'' (2 к.), ''Јашарлар'' (2 к.), ''Мамутлар'' (3 к.) и ''Качорлар'' (2 к.), сите се доселени од селото [[Коџаџик]] во XIX век. === Иселеништво === Од ова село турски иселеници до 1954 година има во [[Турција]] (7 семејства) и тоа во, [[Маниса]], [[Измит]], [[Бергам]]а, [[Адапазар|Ада Пазар]], едно семејство се иселило и во [[Тирана]] во [[Албанија]].<ref name=":2" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Праленик.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Праленик|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Праленик било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0567 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Осолница]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 165 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-734|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208094637/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-734|archive-date=2023-02-08|dead-url=|accessdate=8 февруари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Праленик)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Праленик == Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Гробишта во Праленик.jpg|Селските гробишта Податотека:Поглед на Праленик 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поток низ Праленик.jpg|Поток низ селото Податотека:Стара куќа во Праленик 2.jpg|Стар амбар во селото Податотека:Стара куќа во Праленик.jpg|Стара куќа во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pralenik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Праленик| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] gw8dijbm5eko27jb3qxe7vhw7ij9t2c 5621721 5621656 2026-08-30T11:51:34Z Kotzaztzikli 126150 /* Население */ 5621721 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Праленик | слика = Поглед на Праленик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Праленик | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 144 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=28 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=32 | lon_sec=54 | слава = | мрежно место = | карта = Праленик во Општина Центар Жупа.svg }} '''Праленик''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], недалеку од брегот на [[Дебарско Езеро|Дебарското Езеро]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=242}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој се издвојува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. <!--== Историја ==--> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 1,5&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 55 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 40 хектари, а на пасиштата 26 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има главно полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|116 |1953|134 |1961|93 |1971|104 |1981|136 |1991|149 |1994|146 |2002|177 |2021|144 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од 1873 година во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 30 домаќинства со 24 жители христијани (Македонци) и 52 муслимани (Турци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Праленик живееле 270 жители, од кои 20 жители христијани [[Македонци]] и 250 муслимани [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на [[Битола|Битолски]] вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Праленик – дел од [[Дебарски Санџак]] – е прикажан како село со 82 домаќинства и мешано население составено од [[Македонци]], [[Македонци муслимани]], [[Албанци]] и [[Турци]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 44.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Праленик имало 8 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и е населено со турско население. Така, селото во 1961 година броело 93 жители, додека во 1994 година имало 146 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Праленик имало 177 жители, од кои 176 [[Македонски Турци|Турци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 144 жители, од кои 137 [[Македонски Турци|Турци]] и 7 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|270|8|116|134|93|104|136|149|146|177|144}} === Родови === До почетокот на XX век, во селото имало и помал број [[Македонци|македонско христијанско]] население, но по нивното иселување до денес, во Праленик целосното население го сочинуваат [[Турци]]. Праленик е турско село.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет.|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Ќоселер'' (4 к.), ''Исмаилар'' (3 к.), ''Емролар'' (5 к.), ''Сезаирлар'' (2 к.), ''Асанлар'' (3 к.), ''Рамколар'' (3 к.), ''Бизадлар'' (2 к.), ''Адилер'' (2 к.), ''Јашарлар'' (2 к.), ''Мамутлар'' (3 к.) и ''Качорлар'' (2 к.), сите се доселени од селото [[Коџаџик]] во XIX век. === Иселеништво === Од ова село турски иселеници до 1954 година има во [[Турција]] (7 семејства) и тоа во, [[Маниса]], [[Измит]], [[Бергам]]а, [[Адапазар|Ада Пазар]], едно семејство се иселило и во [[Тирана]] во [[Албанија]].<ref name=":2" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Праленик.jpg|мини|300п|десно|Подрачното основно училиште во селото]] * [[ПУ „Неџати Зекерија“ - Праленик|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик]] == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Праленик било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така дел од некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0567 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Осолница]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 165 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 187 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-734|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208094637/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-734|archive-date=2023-02-08|dead-url=|accessdate=8 февруари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Праленик)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Праленик == Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Гробишта во Праленик.jpg|Селските гробишта Податотека:Поглед на Праленик 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Поток низ Праленик.jpg|Поток низ селото Податотека:Стара куќа во Праленик 2.jpg|Стар амбар во селото Податотека:Стара куќа во Праленик.jpg|Стара куќа во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pralenik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Праленик| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] 72mieeqyf8mgct6zt4omqfnwnbz2uem Луково (Струшко) 0 12071 5621583 5532544 2026-08-29T19:45:57Z SpectralWiz 106165 5621583 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Луково}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Луково | слика = Dolno-Lukovo.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Луково од црквата Св. Ѓорѓија | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 268 | година = 2002 | поштенски број = 6337 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 821 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=20 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=16 | слава = [[Ѓурѓовден]] и [[Голема Богородица]] | мрежно место = | карта = Луково во Општина Струга.svg }} '''Луково''' — село во областа [[Дримкол]], во [[Општина Струга]], на патот помеѓу градовите [[Струга]] и [[Дебар]]. До 2004 година, селото претставувало административно седиште на поранешната [[Општина Луково|истоимена општина]], а служи како главно село за останатите села во околината. == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во селото Луково.jpg|лево|300п|мини|Поглед на Долното Маало на Луково]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во северозападниот дел на територијата на [[Општина Струга]], во северозападниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], од левата страна на заезерената долина на [[Црн Дрим]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=16 ноември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=184}}</ref> Селото е планинско, во кое што некои куќи се издигаат дури на надморска височина од 1.000 метри. Од градот Струга е оддалечено 26 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото Луково се наоѓа во областа [[Дримкол|Долни Дримкол]], на источните падини на планината Рујница, која е северна огранка на [[Јабланица]]. Се состои од две маала: Горно и Долно. Селото е оддалечено 26 километри северно од [[Струга]] и 28 километри јужно од [[Дебар]]. == Историја == Во {{римски|19}} век, Луково било село во рамките на [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Погон во селото Луково.jpg|десно|300п|мини|Погон во селото]] Атарот зафаќа простор од 13,1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 861 [[хектар]], на пасиштата отпаѓаат 217 хектари, а на обработливото земјиште само 163 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. == Население == {{Listen | filename = Drimkol-Golo Brdo dialect speech - Lukovo.ogg | title = Приказна за наречниците | description = Говор од с. Луково на [[дримколско-голобрдски дијалект]] }} {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|772 |1953|871 |1961|990 |1971|1025 |1981|683 |1991|526 |1994|511 |2002|447 |2021|268 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 100 домаќинства и 292 жители мажи.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 172-173.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Луково имало 890 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 253.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Луково имало 816 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 184-185.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 750 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Луково, речиси, половина од населението се иселило. Така, селото во 1961 година броело 990 жители, од кои 961 биле [[Македонци]], 19 [[Срби]], двајца [[Хрвати]], а осум жители [[Црногорци]], а во 1994 година 511 жители, од кои 504 биле Македонци, а пет жители [[Роми]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Луково живееле 447 жители, од кои 444 [[Македонци]], 1 [[Срби]]н и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=16 ноември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 268 жители, од кои 249 [[Македонци]], 1 останат и 18 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|890|816|772|871|990|1.025|683|526|511|447|268}} === Родови === Луково е македонско село. Според истражувањата од 1935 година родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Петановци (2 к.), Мурџовци (15 к.), Петлевци (1 к.), Милевци (7 к.), Коловци (13 к.), Маџовци (2 к.), Пеповци (1 к.), Баловци (6 к.), Велковци (2 к.), Шуминовци или Марковци (9 к.) и Марковци (1 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Богдановци или Капешовци (13 к.) и Лескаровци (6 к.)'' потекнуваат од ист предок, доселени се од околината на [[Нови Пазар]] во [[Србија]] ([[Санџак (регион)|Санџак]]), го знаат следното родословие: Аврам (жив на 60&nbsp;г. во 1935 год) Сиљан-Ристо-Косто, предокот што најверојатно се доселил во селото; ''Ѓурѓиновци (1 к.)'' доселени се од местото [[Лузнија]] во [[Албанија]], каде повеќе нема христијани; ''Видиќевци (6 к.)'' доселени се од околината на [[Призрен]] во [[Косово и Метохија]]; ''Ѓоневци (7 к.)'' доселени се од некое од селата [[Горна Ѓоновица|Горна]] или [[Долна Ѓоновица]]; ''Јанчевци (6 к.), Бојовци (1 к.) и Бојковци (1 к.)'' потекнуваат од ист предок, и доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Јанче]] пред околу 270 години; ''Јовчевци (10 к.), Мојсовци (4 к.), Ќосинци (1 к.), Стрезовци (6 к.) и Шапардановци (1 к.)'' сите потекнуваат од ист предок, и доселени се од околината на [[Скадар]] во [[Албанија]], од старото место се растуриле осум (8) браќа, во Луково се доселил прадедото на Наум (жив на 96&nbsp;г. во 1935 година); ''Ложановци (2 к.)'' доселени се од селото [[Ложани]]; ''Допчевци (2 к.)'' доселени се од селото [[Клење]] во [[Голо Брдо]]; ''Новак (1 к.)'' дошол во 1915 година како домазет од селото [[Дренок (Струшко)|Дренок]], таму припаѓал на родот ''Трајановци; Вело (1 к.)'' дошол Вело како домазет во 1918 година од селото [[Себишта]] во [[Голо Брдо]]; ''Милош'' (1 к.) доселен е под името ''Мустафа'' од селото [[Требишта]] во [[Голо Брдо]], но кога дошол во Луково се прекрстил.<ref>{{Наведена книга|title=Дебарски Дримкол|last=Филиповиќ|first=Миленко|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на основното училиште во Луково (3).jpg|десно|300п|мини|Основното училиште во селото]] * [[ПУ „Св. Кирил и Методиј“ - Луково|Основно училиште „Св. Кирил и Методиј“]], подрачно училиште на [[ОУ „Гоце Делчев“ - Јабланица]]<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.struga.gov.mk/mk/o%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/|title=Основни и средни училишта|last=|first=|date=|work=[[Општина Струга]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=7 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, припоено кон него во 2004 година * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6337]]) * Амбуланта * Полициска канцеларија „Луково“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mvr.gov.mk/vest2/44|title=Сектор за внатрешни работи – Охрид|last=|first=|date=|work=[[Министерство за внатрешни работи на Македонија|Министерство за внатрешни работи]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121193612/http://mvr.gov.mk/vest2/44|archive-date=2018-11-21|dead-url=|accessdate=16 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било седиште на некогашната [[Општина Луково]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било седиште на тогашната општина Луково. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Дримкол, во која покрај селото Луково, се наоѓале и селата Безово, Јабланица, Лакаица, Нерези и Пискупштина. Во периодот 1950-1952 година, селото Луково било дел од некогашната општина Нерези, во која влегувале селата Луково, Нерези и Пискупштина. === Избирачко место === Во селото се наоѓа избирачкото место бр. 1887, кое според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]] е сместено во основното училиште во Луково. Во избирачкото место е опфатено и селото [[Глобочица]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 345 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2209|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106044731/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2209|archive-date=2022-01-06|dead-url=|accessdate=16 ноември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 343 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2209|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=16 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Поглед на црквата „Св. Лука“ во Луково (3).jpg|мини|300п|десно|Гробјанската црква „Св. Атанасиј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Латинска Црква (Луково)|Латинска Црква]] — средновековна црква и некропола; и * [[Орео (Луково)|Орео]] — населба од бронзеното, железното и римското време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Луково|Црква „Св. Атанасиј“]] — се наоѓа во Долно Маало и потекнува од {{римски|19}} век; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Луково|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — се наоѓа во Долно Маало и потекнува од {{римски|14}}/{{римски|15}} век; * [[Црква „Св. Варвара“ - Луково|Црква „Св. Варвара“]] — се наоѓа во Горно Маало и потекнува од {{римски|19}} век; * [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Луково|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] — се наоѓа во Горно Маало и потекнува од {{римски|17}} век; и * [[Црква „Св. Лука“ - Луково|Црква „Св. Лука“]] — се наоѓа во Горно Маало и е најнова од сите селски цркви. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=45}}</ref> * [[Луковичка Река]] — поминува низ селото, притока на [[Црн Дрим]] ===Луково како тема во уметноста=== * „Луковските моми покрај река седат“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 39.</ref> == Редовни настани == * [[Ѓурѓовден]] — селска слава * [[Голема Богородица]] — селска слава * Долнодримколски илинденски средби — манифестација<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohrid1.com/vests-satija/66238/50ti-dolnodrimkoslki-ilindenski-sredbi-vo-lukovo|title=50-ти Долнодримкослки Илинденски средби во Луково|last=|first=|date=25 јули 2018|work=Охрид1|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=16 ноември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Личности == ;Родени во Луково * [[Иван Луковски]] — градител, мајстор * [[Рајко Јовчевски]] (р. 1937) — македонски писател за деца и преведувач ;Починати во Луково * [[Марко Павлов]] — револуционер <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Амбуланта во Луково.jpg|Амбулантата во Луково Податотека:Игралиште во Луково (2).jpg|Дел од селото Податотека:Игралиште во Луково.jpg|Игралиште во Луково Податотека:Поглед на основното училиште во Луково (1).jpg|Основното училиште во селото Податотека:Стара куќа во селото Луково.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Луково 02.jpg|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Дримкол]] * [[Општина Струга]] * [[Струга]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lukovo, Struga}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Луково (Струшко)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] 8781rtzwqq763bod4pabe9wocvuc62t Букурешки договор (1913) 0 25257 5621604 5548338 2026-08-29T23:30:49Z SpectralWiz 106165 5621604 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{заштитено-анон}}</noinclude> {{Infobox Treaty |name = Букурешки договор |image = Balkan Wars Boundaries.jpg |image_width = 250px |caption = Балканот по [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]] (горе) и по Договорот од Букурешт (долу) |date_signed = 10 август 1913 ([[Грегоријански календар|нов стил]])<br />28 јули 1913 ([[Јулијански календар|стар стил]]<ref>{{наведено списание | author= | title=Букурешт - 28. јула 1 с. по подне | url=https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:SD_34A8BB99366B973490F07A22BA4B577B-1913-07-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260113235143/https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:SD_34A8BB99366B973490F07A22BA4B577B-1913-07-30 | work= | pages=2 | issue=165 | publisher=[[Српске новине]] | archivedate=2026-01-13 | date=30 јули (стар стил)/12 август 1913 (нов стил) | accessdate=14 јануари 2026 | url-status=bot: unknown }}</ref>) |location_signed = [[Букурешт]], [[Кралство Романија|Романија]] |signatories = |parties = * {{flagcountry|Kingdom of Bulgaria}} * {{flagcountry|Kingdom of Romania}} * {{flagcountry|Kingdom of Serbia}} * {{flagcountry|Kingdom of Greece}} * {{flagcountry|Kingdom of Montenegro}} }} '''Букурешки договор''' — мировен договор потпишан на [[10 август]] [[1913]] година, помеѓу завојуваните страни во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]]: [[Србија]], [[Црна Гора]], [[Романија]] и [[Грција]] од една страна и [[Бугарија]] од друга страна. Во оваа војна [[Бугарија]] била принудена на отстапки, бидејќи била притисната од другите завојувани страни. Имено [[Кралство Романија|Кралството Романија]] со својата војска вршело постојан притисок од север, здружените војски на [[Србија]] и [[Грција]] напаѓале од запад, а отоманската војска вршела напади од исток. Со овој договор исто така била извршена повторна поделба на териториите што дотогаш биле под турска власт ([[Македонија (регион)|Македонија]], [[Косово и Метохија]], [[Васоевиќи]], [[Санџак]], [[Тракија]] и Северен [[Епир]]). [[Македонија (регион)|Македонија]] била поделена на тој начин што нејзиниот најголем дел, односно [[Егејска Македонија|Егејскиот]], со површина од 34.356 км<sup>2</sup> го добила [[Грција]], [[Вардарска Македонија|Вардарскиот]] дел со површина од 25.342 км<sup>2</sup> го добила [[Србија]], [[Пиринска Македонија|Пиринскиот дел]] со 6.798 км<sup>2</sup> и бил даден на [[Бугарија]], а [[Албанија]] добила 1.115 км<sup>2</sup> во западниот дел. [[Романија]] ја добила [[Јужна Добруџа]] од [[Бугарија]] и се зголемила за 8000 км<sup>2</sup> со 303.000 жители. == Делегати == [[File:Participants in the Bucharest Peace Treaty negotiations, 1913.jpg|thumb|250px|left|Делегати на мировната конференција.[[Елефтериос Венизелос]]; [[Титу Мајореску]]; [[Никола Пашиќ]]; [[Димитар Тончев]]; [[Константин Дисеску]]; [[Николаос Политис]]; [[Александру Магиломан]]; [[Данило Калафатовиќ]]; [[Константин Коанде]]; [[Константин Кристеску]]; [[Таке Јонеску]]; [[Мирослав Спалајковиќ]]; и [[Јанко Вукотиќ]].]] * '''[[Кралство Романија|Романија]]''': [[Титу Мајореску]] (претседател на конференцијата), [[Александре Маргиломан]], [[Таке Јонеску]], [[Константин Дисеску]] и др. * '''[[Грција]]''': [[Елефтериос Венизелос]], [[Димитриос Панас]], [[Николас Политис]] и др. * '''[[Србија]]''': [[Никола Пашиќ]], [[Михајло Ристиќ]], [[Мирослав Спалајковиќ]] и [[Милан Недиќ]]. * '''[[Црна Гора]]''': [[Јанко Вукотиќ]] и [[Јован Матановиќ]]. * '''[[Бугарија]]''': [[Димитар Тончев]], [[Иван Фичев]], [[Сава Иванчов]], [[Симеон Радев]], [[Константин Станчов]], и др == Македонско гледиште за решавање на Македонското прашање == [[Податотека:Karta Makedonija 1913.jpg|thumb|right|300px|Картата на Македонија во нејзините културолошко-географски граници, изработена од [[Димитрија Чуповски]] во [[Петроград]], [[1913]] година.]] [[Податотека:Macedonia_-_Point_of_View_of_the_Bulgarians.jpg|thumb|right|300px|Бугарска [[етнографска карта]] на Македонија, XIX век (бугарска гледна точка).]] [[Податотека:Macedonia_-_Point_of_View_of_the_Serbs.jpg|thumb|right|300px|Српска [[етнографска карта]] на Македонија, XIX век (српска гледна точка)]] [[Податотека:Macedonia_1913_map.png|thumb|right|300px|Поделба на Македонија помеѓу балканските држави, 1913 година]] [[Податотека:Guerres balkaniques après traité de Bucarest.png|thumb|right|300px|Поделба на балканот во август 1913, веднаш по [[Втората балканска војна]]. Со Букурешкиот договор, границите биле јасно дефинирани, освен [[Северен Епир]]]] На [[1 март]] [[1913]] година, седум месеци пред потпишувањето на договорот, претставниците на Македонската колонија во [[Петроград]], [[Гаврил Константинович]], [[Димитрија Чуповски]], [[Наце Димов]] и [[Александар Везенков]] потпишале [[Меморандум за независноста на Македонија (1913)|меморандум за независност на Македонија]] и му го предале на министерот за надворешни работи на [[Велика Британија]], [[Едвард Греј]], и на амбасадорите на големите сили во [[Лондон]]. Со меморандумот [[Димитрија Чуповски]] изработил и карта на [[Македонија (регион)|Македонија]] во боја со сите посебности што аргументирано ги докажувале посебноста и причините за самостојност на Македонија. Меѓутоа, поради сопствените интереси и во отсуство на какво било чувство за реалност и за македонскиот народ, големите сили судбината на Македонија ја оставиле да ја решат завојуваните балкански држави. == Поделба на османлиските територии == На [[9 август]] [[1913]] година, [[Букурешка мировна конференција|Букурешката конференција]] на својата пленарна седница го усвоила текстот на договорот за мир. [[Србија]] ги добила [[Вардарска Македонија|вардарскиот дел на Македонија]], [[Косово]], дел од [[Метохија]] и дел од [[Санџак]]. Со тоа била зголемена за 39.000 км<sup>2</sup> и 1.290.000 жители. [[Црна Гора]] ја добила територијата [[Васоевиќи]], дел од [[Метохија]] и дел од [[Санџак]]. Таа се зголемила за 7.000 км<sup>2</sup> и за околу 260.000 жители. [[Грција]] ги добила [[Северен Епир]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел на Македонија]], [[Халкидик|Халкидичкиот Полуостров]] со [[Солун]], дел од [[западна Тракија]] и бројни острови во [[Егејското Море]]. Со тоа се зголемила за 51.300 км<sup>2</sup> и за 1.624.000 жители. [[Бугарија]] го добила Пиринскиот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]], [[Струмица]] со околијата и дел од западна и [[источна Тракија]]. Таа се зголемила за 21.000 км<sup>2</sup> и со околу 600.000 жители. Излез на [[Егејското Море]] [[Бугарија]] добила од сливот на [[Места]] до сливот на [[Марица]] со пристаништето [[Дедеагач]]. == Граници на Македонија по Букурешкиот договор == Територијата на [[Македонија (регион)|Македонија]] во рамките на Отоманското Царство до [[Балкански војни|Балканските војни]] го претставувала централниот дел на [[Балкан]]скиот Полуостров. Таа се граничела на север со [[Шар Планина]], [[Скопска Црна Гора]], [[Козјак]] и [[Рила]]. Западните граници се протегале преку планините [[Кораб]], [[Јабланица]], [[Грамошта]] и [[Пинд]], на југ по [[Бистрица (Егејска Македонија)|реката Бистрица]] до [[Егејско Море|Егејското Море]] и на исток до сливот на реката [[Места]]. Во рамките на овие географски граници, [[Македонија (регион)|Македонија]] зафаќала површина од {{км2|67.741,2}}. Со '''Букурешкиот мировен договор''', [[Македонија (регион)|Македонија]] била поделена на тој начин: * [[Егејска Македонија|Егејскиот дел]], со површина од 34.356 км<sup>2</sup> го окупирала [[Грција]], * [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] со површина од 25.342 км<sup>2</sup> го окупирала [[Србија]], * [[Пиринска Македонија|Пиринскиот дел]] со 6.798 км<sup>2</sup> ја окупирала [[Бугарија]] и * Јужниот брег од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] - [[Мала Преспа]] со 1.115 км<sup>2</sup> и биле доделени на [[Албанија]]. Новата '''бугарско-српска граница''' започнувала од врвот на [[Патарица]] и одела по линијата на старата бугарско-турска граница до [[Диздарица]], потоа одела по вододелницата меѓу [[Вардар]] и [[Струма]] минувајќи преку [[Лулов Врв|Луловиот Врв]], кота 1297, [[Обел]], [[Пољазни]], кота 1458, кота 1495, кота 1415, [[Понорица]], [[Кадиица]], кота 1900, кота 1453, [[Ченгино Кале]], сртот [[Клепало (граничен премин)|Клепало]], кота 1530, сртот на [[Малеш Планина]] (1445), тука свртува на запад кон котите 1515 и 1300, поминува преку сртот [[Драгнев-даг]], [[Кади Мезар Тепе]], [[Кале Тепе]], ја поминува [[Нивичинска Река|Новичанската Река]] јужно од село [[Рајанци (Струмичко)|Рајанци]], поминува меѓу селата [[Злеово|Ословци]] и [[Сушево]], па преку реката [[Струмешница]] меѓу [[Радичево]] и [[Владевци]] и се качува кон котата 850, а потоа по вододелницата на [[Вардар]] и [[Струма]] преку котите 957, 571, 750, 895, 850 по сртот на [[Беласица]] се спојува со бугарско-грчката граница. '''Бугарско-грчката граница''' започнувала на сртот на [[Беласица]] од српско-бугарската граница и минувала северно од [[Јуруклери]], па преку Струма оди на исток на [[Ченгене Калеси]] (1500). Оттаму излегува на сртот [[Али Ботуш]] (кота 1650) и по вододелницата по котите 1820, 1800, 713 и [[Стргач]]. Тука свртува кон североисток и пак по вододелницата меѓу котите 715, 660, кон котите 1150 и 1152, оттука по сртот оди источно од село [[Ракиштен]], ја преминува [[Места]] и оди кон врвот [[Руса]] и [[Железа]], го сече [[Доспат (планина)|Доспат]] и излегува на [[Чука]]. Одовде повторно по вододелницата и преку [[С'бково]], [[Кадирќој]] (1750), [[Авлик-даг]] (1518) [[Каин Чал]] (1811), [[Дебикли]] (1587), слегува на југ кон котата 985 и свртува на исток јужно од селото [[Карово]], оттука пак на исток минува северно од селото [[Кајбово]] и се качува на север кон котите 1450, 1538, 1350 и 1845. Потоа слегува на југ преку [[Цигла]] (1750) и [[Кушлар]] и оди по вододелницата [[Места]] и [[Јаси Еврено-дере]], излегува на [[Ахлат-даг]] (1300), а потоа кон [[Окчилар]], па оттука по реката [[Места]] до [[Егејско Море|Егејското Море]]. '''Границата меѓу Србија и Грција''' во Македонија, во согласност со Букурешкиот мировен договор, била утврдена во [[Белград]] на [[16 август]] [[1913]] година. Граничната линија почнувала од котата 1494 на сртот [[Беласица]], па одела кон котите 394 и 208, потоа минувала преку [[Дојранско Езеро|Дојранското Езеро]], во правецот на котата 227, а оттаму кон [[Мачуково]], потоа ја минувала реката [[Вардар]] и одела северно од [[Сехово]] преку котите 241, 560 по возвишението [[Тушет Балкани]], преку котите 858, 774, 1149, 1929, 2058, 2050, 1673, 1766, 1656 по висот [[Блатец]] преку котите 1431, 1201, 1375, 1550, 1058, 1440, 1660, 1700 (по планината [[Ниџе]]) преку котата 2525 ([[Кајмакчалан]]) на котата 1944, оттука одела на запад по висот [[Старков Гроб]], потоа јужно од селото [[Кремјан]] и натаму меѓу [[Кенали]] и [[Негочани]] минувала преку [[Рахово]] и [[Драгош]], потоа преку котите 1980, 2094, 2000 па јужно од селото [[Долно Дупени]] минувала преку [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] оставајќи ѝ го на [[Србија]] островчето [[Голем Град]] и излегувала јужно од селото [[Коњско]]. Оттука одела по возвишението на [[Вакуфица]] преку котата 947, [[Мал Шат]], (кота 1537) па кон врвот [[Горица]]. Оттаму одела кон селото [[Бач]], [[Пешкопеја]], па преку котата 1100 до албанската граница. == Обиди за ревизија на договорот == Веднаш по потпишувањето, т.е. на [[11 август]] 1913 година, [[Австроунгарија]], [[Русија]] и [[Бугарија]] барале ревизија на договорот, со оглед на бројните неправилности, недоречености и нелогичности во поделбата на териториите и во донесувањето на одлуките. На [[14 август]], [[Русија]] ги отфрлила намерите за ревизија на договорот, па со такво барање останале само [[Австроунгарија]] и [[Бугарија]], на кои остро им се спротивставувала [[Франција]]. Букурешкиот мировен договор претставува единствен [[меѓународен договор]] што не ги потпишале сите големи сили и што бил во голема мера против нивните интереси. Исто така, големите сили не ги зеле предвид барањата на [[македонскиот народ]], чии претставници, од повеќе асоцијации, особено од [[Русија]] и [[Швајцарија]], интервенирале да се зачува идентитетот на македонскиот народ и единството и целината на македонската територија. == Значење на Букурешкиот мировен договор за Македонија == [[Податотека:Reuter telegram about Treaty of Bucharest, 1913.pdf|мини|лево|Текст од Договорот за мир потпишан во Букурешт, со кој се определуваат границите на освоените територии во Македонија. Телеграма на Ројтер. (10 август 1913)]] Со распарчувањето во [[Букурешт]], [[Македонија (регион)|Македонија]] од централен и најзначаен дел од [[Балкан]]от станала периферија и провинција на балканските земји. Веднаш потоа започнало асимилирање на [[Македонци|македонското]] население во [[Јужни Срби]], [[Бугари]], [[Славофони Грци]] и [[Албанци]]. Дури и во пребројувањето на жртвите и загубите во [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] македонското име не се споменувало, иако војната главно се водела во [[Македонија]], Според извештаите, [[Србија]] загубила 44.500 луѓе, [[Црна Гора]] 1.400, [[Грција]] 20.000, а [[Бугарија]] 93.000 луѓе. Вкупно 158.000 луѓе. Наведениве факти недвосмислено докажуваат дека балканските војни се подготвувале и се воделе за поделба на турските поседи во Европа. Единствениот принцип врз кој се одредувале и се поставувале границите било правото на посилниот, односно оружјето. ==Букурешкиот договор како тема во уметноста== * „Тринаесеттата и подоцна“ — песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 61-62.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Anderson, Frank Maloy and Amos Shartle Hershey. ''Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914'', Prepared for the National Board for Historical Service, Government Printing Office, [[Вашингтон|Washington D.C.]], 1918. {{en}} * Karl Adam: ''Großbritanniens Balkandilemma. Die britische Balkanpolitik von der bosnischen Krise bis zu den Balkankriegen 1908-1913'', Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2009, ISBN 978-3-8300-4741-4. {{de}} * Katrin Boeckh: ''Von den Balkankriegen zum Ersten Weltkrieg. Kleinstaatenpolitik und ethnische Selbstbestimmung am Balkan''. Oldenbourg Verlag, München 1996, ISBN 3-486-56173-1.{{de}} * Richard C. Hall: ''Balkan Wars 1912–1913. Prelude to the First World War''. Verlag Routledge, London 2000, ISBN 0-415-22946-4.{{en}} == Надворешни врски == * The Treaty of Bucharest, August 10, 1913. https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos149.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150902062213/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos149.htm |date=2015-09-02 }} {{en}} * Traité de paix; signé à Bucarest, le 28 juillet / 10 août 1913. http://www.mfa.gr/images/docs/diethneis_symvaseis/1913_bucharest_treaty.doc {{fr}} == Поврзано == * [[Букурешки договор, 1812]] * [[Букурешки договор (1918)|Букурешки договор, 1918]] * [[Букурешка мировна конференција]] * [[Лондонски мировен договор]] * [[Втора балканска војна]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Балкански војни]] [[Категорија:Отоманска Македонија]] [[Категорија:Историја на Букурешт]] [[Категорија:Меѓународни договори за територијални промени]] 88edhqkfbhs03kf9zs8wkjrny4lk8mj Андроцентризам 0 29191 5621541 5150944 2026-08-29T13:11:52Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621541 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|мини|Витрувијанскиот човек од Леонардо да Винчи (пенкало и мастило на хартија, околу 1490 година). Човекот се појавува како нормативен центар на човештвото и науката.]] '''Андроцентризам''' е привилегираност на машкото искуство во сите сфери на општественото живеење. Андроцентричноста ја истакнува машката перспектива како доминантна, нормативна, односно посакуван стандард и/или мерка на човековото однесување, сознание или доживување. Според андроцентризмот, жените, женското искуство и перспектива се девијантни или едноставно игнорирани. Терминот за првпат е употребен од страна на [[Шарлот Перкинс Гилман]] во нејзината книга „Нашата андроцентрична култура”, публикувана во 1911 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zdruzenska.org.mk/article.asp?id=336|title=Водич во феминистичката и родовата терминологија|publisher=Здружение на граѓани Акција Здруженска, Скопје|date=2007-05-30|accessdate=2007-06-22|archive-date=2007-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20071008105250/http://www.zdruzenska.org.mk/article.asp?id=336|url-status=dead}}</ref> == Надворешни врски == *[http://www.gutenberg.org/etext/3015 „Нашата андроцентрична култура“] {{en}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Феминизам|*]] [[Категорија:Родови односи|*]] [[Категорија:Патријархат]] cbog27dny6d1skfg5yldn7m87jtxid8 Осло 0 42331 5621571 5374672 2026-08-29T17:17:33Z TheGreatMKD 32993 обновување на инфокутијата 5621571 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Осло | official_name = {{native name|no|Oslo kommune}} | type = [[Главен град]], [[Општини во Норвешка|општина]] и [[Окрузи во Норвешка|округ]] | image = [[File:Oslo city in 10 images.jpg|260п]] | image_caption = Знаменитости на Осло | image_flag = Flag of Oslo.svg | image_blank_emblem = Oslo logo.svg{{!}}class=skin-invert | blank_emblem_type = Seal | seal_link = Logo | image_shield = Oslo komm.svg | shield_size = | coordinates = {{coord|59|54|48|N|10|44|20|E|region:NO-03|display=it}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знамеикона|НОР}} [[Норвешка]] | subdivision_type1 = [[Области во Норвешка|Област]] | subdivision_name1 = [[Источна Норвешка|Естланд]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Норвешка|Округ]] | subdivision_name2 = Осло | subdivision_type3 = [[Норвешки јазик|Официјален јазик]] | subdivision_name3 = Нинорск и Букмол | subdivision_type4 = [[Општини во Норвешка|Општина]] | subdivision_name4 = | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Ане Линдбу]] | leader_title1 = Градски премиер | leader_name1 = [[Еирик Лае Солберг]] | established_title = Основан | established_date = 1048 | area_footnotes = <ref name=AreaStats>{{cite web |title=Arealstatistikk for Norge |url=http://kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |website=Kartverket.no | publisher=Kartverket |access-date=13 October 2015 |date=16 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002302/http://kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |archive-date=19 April 2016 }}</ref> | area_total_km2 = 480 | area_land_km2 = 454.20 | area_water_km2 = 26.64 | population_footnotes = <ref name="Stats2016 a">{{cite web |url=http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |title=Population, 1 January 2016 |date=19 February 2016 |work=Statistics Norway |access-date=28 March 2016 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419023611/http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |url-status=live}}</ref><ref name="Stats2015 b">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |title=Population and land area in urban settlements, 1 January 2014 |date=9 April 2015 |work=Statistics Norway |access-date=6 September 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |url-status=live}}</ref><ref name="Pop2015Q2">{{cite web |title=Population and population changes, Q2 2015 |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |publisher=Statistics Norway |access-date=13 October 2015 |date=20 August 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |url-status=live}}</ref> | population_as_of = 1 јануари 2025 | population_total = {{IncreaseNeutral}} 724,290 | population_density_km2 = 1500 | population_urban = 1,110,887 | population_density_urban_km2 = | population_metro = 1,588,457 | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |title=St.meld. nr. 31 (2002–2003) |last=regionaldepartementet |first=Kommunal- og |date=9 May 2003 |website=Regjeringen.no |language=no |access-date=22 December 2017 |archive-date=6 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140559/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |title=Folketalet ved nyttår var 5 258 000 |work=ssb.no |access-date=22 December 2017 |language=nn-NO |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223052515/https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |url-status=live}}</ref> | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = Поштенски код | postal_code = 0001 – 1299 | website = {{URL|https://www.oslo.kommune.no/english/|oslo.kommune.no}} | motto = ''Unanimiter et constanter'' <small>(латински) <br />„Обединети и постојани“</small> | iso_code = NO-03 | image_map = Norway Counties Oslo Position.svg | map_caption = Осло обележан со црвено во рамките на Норвешка }} '''Осло''' ([[норвешки јазик|норвешки]] ''Oslo'', а во [[Норвешка]] се изговара како ''Услу и Ушлу)'' е [[главен град]] на [[Норвешка]]. Се наоѓа на северниот брег на заливот [[Ослофор]]. == Историја == Во минатото името на градот бил '''Христијанија''' ([[1624]]-[[1877]]) или '''Кристијанија''' ([[1877]]-[[1925]]). Во Осло се доделува [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]]. Се претпоставува дека градот бил основан во [[1048]] година од страна на кралот [[Харалд III Сигурдсон]], но според најновите археолошки ископувања се смета дека градот постоел и во најраното [[христијанство]]. Во [[2000]] година Осло го отпразнувал своето 1000 годишно постоење. Името “ос“ значи или [[партенон]] или некое брдо, а “ло“ значи лука. Во [[1952]] година во Осло биле одржани [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. == Географија == Осло се простира на површина од ''454 км<sup>2</sup>''. == Население == Градот имал 876,391 жители во [[2009]]. == Религија == == Студенски Домови == Студенскиот дом Согн (Нор. 'Sogn Studentby') се наоѓа во Нордре Акер областа на градот Осло. За овој како и за повеќето студенски домови во Осло е одговорна организацијата СИО [http://www.sio.no/wps/portal/sio?reset=true SIO] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140903215825/http://www.sio.no/wps/portal/sio?reset=true |date=2014-09-03 }}. Овој студенски дом се наоѓа во непосредна близина на главниот универзитет во Осло [http://www.uio.no/ UIO] на растојание од 1.3 - 2.3 километри. До овој студенски дом лесно се стигнува со јавен превоз со автобусите број 22 и 25. Во блиско опкружување на овој студенски дом (5-7 минути одење) се наоѓа и градскиот фудбалски стадион на градот Осло [https://en.wikipedia.org/wiki/Ullevaal_Stadion Ullevål Stadion]. До стадионот има и метро станица преку која може да се стигне до центарот на Осло со линиите 3,4 и 6. == Заменитости == * Паркот Вигеланд * музејот Фрам * музејот Кон-Тики * [[Музеј на Викинзите]] == Наводи == {{наводи}} {{Норвешка-гео-никулец}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Осло| ]] [[Категорија:Градови во Норвешка]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Главни градови на државите]] [[Категорија:Окрузи во Норвешка]] [[Категорија:Населени места основани во 11 век]] ktko1ngfz5kfas17zgplgdasgf0o65q 5621584 5621571 2026-08-29T21:16:17Z TheGreatMKD 32993 дополнување 5621584 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Осло | official_name = {{native name|no|Oslo kommune}} | type = [[Главен град]], [[Општини во Норвешка|општина]] и [[Окрузи во Норвешка|округ]] | image = [[File:Oslo city in 10 images.jpg|260п]] | image_caption = Знаменитости на Осло | image_flag = Flag of Oslo.svg | image_blank_emblem = Oslo logo.svg{{!}}class=skin-invert | blank_emblem_type = Seal | seal_link = Logo | image_shield = Oslo komm.svg | shield_size = | coordinates = {{coord|59|54|48|N|10|44|20|E|region:NO-03|display=it}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знамеикона|НОР}} [[Норвешка]] | subdivision_type1 = [[Области во Норвешка|Област]] | subdivision_name1 = [[Источна Норвешка|Естланд]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Норвешка|Округ]] | subdivision_name2 = Осло | subdivision_type3 = [[Норвешки јазик|Официјален јазик]] | subdivision_name3 = Нинорск и Букмол | subdivision_type4 = [[Општини во Норвешка|Општина]] | subdivision_name4 = | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Ане Линдбу]] | leader_title1 = Градски премиер | leader_name1 = [[Еирик Лае Солберг]] | established_title = Основан | established_date = 1048 | area_footnotes = <ref name=AreaStats>{{cite web |title=Arealstatistikk for Norge |url=http://kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |website=Kartverket.no | publisher=Kartverket |access-date=13 October 2015 |date=16 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002302/http://kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |archive-date=19 April 2016 }}</ref> | area_total_km2 = 480 | area_land_km2 = 454.20 | area_water_km2 = 26.64 | population_footnotes = <ref name="Stats2016 a">{{cite web |url=http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |title=Population, 1 January 2016 |date=19 February 2016 |work=Statistics Norway |access-date=28 March 2016 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419023611/http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |url-status=live}}</ref><ref name="Stats2015 b">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |title=Population and land area in urban settlements, 1 January 2014 |date=9 April 2015 |work=Statistics Norway |access-date=6 September 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |url-status=live}}</ref><ref name="Pop2015Q2">{{cite web |title=Population and population changes, Q2 2015 |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |publisher=Statistics Norway |access-date=13 October 2015 |date=20 August 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |url-status=live}}</ref> | population_as_of = 1 јануари 2025 | population_total = {{IncreaseNeutral}} 724,290 | population_density_km2 = 1500 | population_urban = 1,110,887 | population_density_urban_km2 = | population_metro = 1,588,457 | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |title=St.meld. nr. 31 (2002–2003) |last=regionaldepartementet |first=Kommunal- og |date=9 May 2003 |website=Regjeringen.no |language=no |access-date=22 December 2017 |archive-date=6 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140559/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |title=Folketalet ved nyttår var 5 258 000 |work=ssb.no |access-date=22 December 2017 |language=nn-NO |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223052515/https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |url-status=live}}</ref> | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = Поштенски код | postal_code = 0001 – 1299 | website = {{URL|https://www.oslo.kommune.no/english/|oslo.kommune.no}} | motto = ''Unanimiter et constanter'' <small>(латински) <br />„Обединети и постојани“</small> | iso_code = NO-03 | image_map = Norway Counties Oslo Position.svg | map_caption = Осло обележан со црвено во рамките на Норвешка }} '''Осло''' — [[главен град|главен]] и најнаселен град во [[Норвешка]]. Тој истовремено претставува и [[Окрузи во Норвешка|округ]] и [[Општини во Норвешка|општина]]. Општина Осло имала 724.290 жители во 2025 година, додека поширокото урбано подрачје имало 1.110.887 жители,<ref name="SSB-2023">{{Cite web |title=De største byene og tettstedene i Norge |url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |access-date=8 јануари 2026 |website=SSB |language=nb |archive-date=9 јануари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144711/https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |url-status=live }}</ref> а [[метрополитенска област|метрополитенската област]] имала проценето население од 1.546.706 жители во 2021 година.<ref name="regjeringen2010">{{cite web |url=https://snl.no/Osloregionen |title=Osloregionen |access-date=2 November 2022|trans-title=The Osloregion |work=SNL |date=15 август 2021 |language=no |archive-date=22 септември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922084310/https://snl.no/Osloregionen |url-status=live}}</ref> За време на [[викиншка епоха|викиншката епоха]], областа била дел од [[Викен (историски регион)|Викен]]. Осло бил основан како град на крајот од викиншката епоха, во 1040 година, под името Ансло, а во 1048 година, од страна на [[Харалд III (Норвешка)|Харалд III]], бил воспоставен како трговски град. Во 1070 година градот бил издигнат во бискупија, а околу 1300 година, за време на владеењето на [[Хокон V (Норвешка)|Хокон V]], станал главен град. [[Личен сојуз|Личните сојузи]] со [[Данска]], [[Калмарска Унија|од 1397 до 1523 година]] и повторно [[Данска-Норвешка|од 1536 до 1814 година]], го намалиле неговото влијание. Откако бил уништен во пожар во 1624 година, за време на владеењето на кралот [[Кристијан IV Дански]], нов град бил изграден поблиску до тврдината [[Акерсхус (тврдина)|Акерсхус]] и бил наречен Христијанија во чест на кралот. На 1 јануари 1838 година тој станал општина. Градот служел како главен град на Норвешка за време на [[Унија на Шведска и Норвешка|унијата меѓу Шведска и Норвешка]] од 1814 до 1905 година. Од 1877 година, името на градот се пишувало Кристијанија, правопис што бил усвоен од општинските власти во 1897 година, иако се користело и името Христијанија. Во 1925 година, по припојувањето на соседно село, градот го сменил своето име од Кристијанија во Осло, враќајќи го своето старо име. Во 1948 година, Осло се споило со Акер, општина која ја опкружувала престолнината и била 27 пати поголема од неа, со што била создадена современата, значително поголема општина Осло. Осло е економски и политички центар на Норвешка. Градот исто така е центар на норвешката трговија, банкарството, индустријата и бродскиот сообраќај. Тој е важен центар за поморските индустрии и [[воден траснпорт|поморската трговија]] во Европа. Во градот се наоѓаат седиштата на бројни компании од поморскиот сектор, од кои некои од нив се меѓу најголемите бродски компании, бродски посредници и поморски осигурителни брокери во светот. Осло е пилот-град во рамките на Програмата за интеркултурни градови на [[Советот на Европа]] и [[Европската комисија]]. Осло се смета за [[глобален град]] и во 2008 година бил рангиран како „Бета светски град“ од [[Мрежа за истражување на глобализација и светски градови|Мрежата за истражување на глобализација и светски градови]].<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC – The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=13 April 2010 |access-date=23 јули 2011 |archive-date=26 август 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826010640/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=live}}</ref> Во однос на квалитетот на животот, градот бил рангиран на прво место меѓу големите европски градови во извештајот ''Европски градови на индината 2012'', објавен од списанието fDi.<ref name="fdiintelligence.com">{{cite web |author=Rachel Craig |url=http://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |title=European Cities and Regions of the Future 2012/13 |publisher=fDiIntelligence.com |date=13 February 2012 |access-date=12 март 2013 |archive-date=15 декември 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215173401/https://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |url-status=live}}</ref> Истражување на ECA International во 2011 година, го рангирало Осло за втор најскап град во светот според трошоци за живот, веднаш по [[Токио]].<ref>{{cite web |url=http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |title=Sydney rockets up the list of the world's most expensive cities |publisher=[[ECA International]] |date=8 јуни 2011 |access-date=10 јули 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003163654/http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |archive-date=3 октомври 2011}}</ref> == Историја == Во минатото името на градот бил '''Христијанија''' ([[1624]]-[[1877]]) или '''Кристијанија''' ([[1877]]-[[1925]]). Во Осло се доделува [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]]. Се претпоставува дека градот бил основан во [[1048]] година од страна на кралот [[Харалд III Сигурдсон]], но според најновите археолошки ископувања се смета дека градот постоел и во најраното [[христијанство]]. Во [[2000]] година Осло го отпразнувал своето 1000 годишно постоење. Името “ос“ значи или [[партенон]] или некое брдо, а “ло“ значи лука. Во [[1952]] година во Осло биле одржани [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. == Географија == Осло се простира на површина од ''454 км<sup>2</sup>''. == Население == Градот имал 876,391 жители во [[2009]]. == Студенски Домови == Студенскиот дом Согн (Нор. 'Sogn Studentby') се наоѓа во Нордре Акер областа на градот Осло. За овој како и за повеќето студенски домови во Осло е одговорна организацијата СИО [http://www.sio.no/wps/portal/sio?reset=true SIO] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140903215825/http://www.sio.no/wps/portal/sio?reset=true |date=2014-09-03 }}. Овој студенски дом се наоѓа во непосредна близина на главниот универзитет во Осло [http://www.uio.no/ UIO] на растојание од 1.3 - 2.3 километри. До овој студенски дом лесно се стигнува со јавен превоз со автобусите број 22 и 25. Во блиско опкружување на овој студенски дом (5-7 минути одење) се наоѓа и градскиот фудбалски стадион на градот Осло [https://en.wikipedia.org/wiki/Ullevaal_Stadion Ullevål Stadion]. До стадионот има и метро станица преку која може да се стигне до центарот на Осло со линиите 3,4 и 6. == Заменитости == * Паркот Вигеланд * музејот Фрам * музејот Кон-Тики * [[Музеј на Викинзите]] == Наводи == {{наводи}} {{Норвешка-гео-никулец}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Осло| ]] [[Категорија:Градови во Норвешка]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Главни градови на државите]] [[Категорија:Окрузи во Норвешка]] [[Категорија:Населени места основани во 11 век]] 5gy047xj9wt2i57w758ywapdpppdg5r 5621646 5621584 2026-08-30T08:48:02Z TheGreatMKD 32993 дополнување 5621646 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Осло | official_name = {{native name|no|Oslo kommune}} | type = [[Главен град]], [[Општини во Норвешка|општина]] и [[Окрузи во Норвешка|округ]] | image = [[File:Oslo city in 10 images.jpg|260п]] | image_caption = Знаменитости на Осло | image_flag = Flag of Oslo.svg | image_blank_emblem = Oslo logo.svg{{!}}class=skin-invert | blank_emblem_type = Seal | seal_link = Logo | image_shield = Oslo komm.svg | shield_size = | coordinates = {{coord|59|54|48|N|10|44|20|E|region:NO-03|display=it}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знамеикона|НОР}} [[Норвешка]] | subdivision_type1 = [[Области во Норвешка|Област]] | subdivision_name1 = [[Источна Норвешка|Естланд]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Норвешка|Округ]] | subdivision_name2 = Осло | subdivision_type3 = [[Норвешки јазик|Официјален јазик]] | subdivision_name3 = Нинорск и Букмол | subdivision_type4 = [[Општини во Норвешка|Општина]] | subdivision_name4 = | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Ане Линдбу]] | leader_title1 = Градски премиер | leader_name1 = [[Еирик Лае Солберг]] | established_title = Основан | established_date = 1048 | area_footnotes = <ref name=AreaStats>{{cite web |title=Arealstatistikk for Norge |url=http://kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |website=Kartverket.no | publisher=Kartverket |access-date=13 October 2015 |date=16 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002302/http://kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Arealstatistikk/Oversikt/ |archive-date=19 April 2016 }}</ref> | area_total_km2 = 480 | area_land_km2 = 454.20 | area_water_km2 = 26.64 | population_footnotes = <ref name="Stats2016 a">{{cite web |url=http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |title=Population, 1 January 2016 |date=19 February 2016 |work=Statistics Norway |access-date=28 March 2016 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419023611/http://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2016-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=256001 |url-status=live}}</ref><ref name="Stats2015 b">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |title=Population and land area in urban settlements, 1 January 2014 |date=9 April 2015 |work=Statistics Norway |access-date=6 September 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2015-04-09?fane=tabell&sort=nummer&tabell=222371 |url-status=live}}</ref><ref name="Pop2015Q2">{{cite web |title=Population and population changes, Q2 2015 |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |publisher=Statistics Norway |access-date=13 October 2015 |date=20 August 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016021221/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal/2015-08-20?fane=tabell&sort=nummer&tabell=236795 |url-status=live}}</ref> | population_as_of = 1 јануари 2025 | population_total = {{IncreaseNeutral}} 724,290 | population_density_km2 = 1500 | population_urban = 1,110,887 | population_density_urban_km2 = | population_metro = 1,588,457 | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |title=St.meld. nr. 31 (2002–2003) |last=regionaldepartementet |first=Kommunal- og |date=9 May 2003 |website=Regjeringen.no |language=no |access-date=22 December 2017 |archive-date=6 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140559/https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-31-2002-2003-/id402979/sec1 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |title=Folketalet ved nyttår var 5 258 000 |work=ssb.no |access-date=22 December 2017 |language=nn-NO |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223052515/https://www.ssb.no/befolkning/statistikker/folkemengde/aar-per-1-januar/2017-02-23 |url-status=live}}</ref> | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = Поштенски код | postal_code = 0001 – 1299 | website = {{URL|https://www.oslo.kommune.no/english/|oslo.kommune.no}} | motto = ''Unanimiter et constanter'' <small>(латински) <br />„Обединети и постојани“</small> | iso_code = NO-03 | image_map = Norway Counties Oslo Position.svg | map_caption = Осло обележан со црвено во рамките на Норвешка }} '''Осло''' — [[главен град|главен]] и најнаселен град во [[Норвешка]]. Тој истовремено претставува и [[Окрузи во Норвешка|округ]] и [[Општини во Норвешка|општина]]. Општина Осло имала 724.290 жители во 2025 година, додека поширокото урбано подрачје имало 1.110.887 жители,<ref name="SSB-2023">{{Cite web |title=De største byene og tettstedene i Norge |url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |access-date=8 јануари 2026 |website=SSB |language=nb |archive-date=9 јануари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144711/https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |url-status=live }}</ref> а [[метрополитенска област|метрополитенската област]] имала проценето население од 1.546.706 жители во 2021 година.<ref name="regjeringen2010">{{cite web |url=https://snl.no/Osloregionen |title=Osloregionen |access-date=2 November 2022|trans-title=The Osloregion |work=SNL |date=15 август 2021 |language=no |archive-date=22 септември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922084310/https://snl.no/Osloregionen |url-status=live}}</ref> За време на [[викиншка епоха|викиншката епоха]], областа била дел од [[Викен (историски регион)|Викен]]. Осло бил основан како град на крајот од викиншката епоха, во 1040 година, под името Ансло, а во 1048 година, од страна на [[Харалд III (Норвешка)|Харалд III]], бил воспоставен како трговски град. Во 1070 година градот бил издигнат во бискупија, а околу 1300 година, за време на владеењето на [[Хокон V (Норвешка)|Хокон V]], станал главен град. [[Личен сојуз|Личните сојузи]] со [[Данска]], [[Калмарска Унија|од 1397 до 1523 година]] и повторно [[Данска-Норвешка|од 1536 до 1814 година]], го намалиле неговото влијание. Откако бил уништен во пожар во 1624 година, за време на владеењето на кралот [[Кристијан IV Дански]], нов град бил изграден поблиску до тврдината [[Акерсхус (тврдина)|Акерсхус]] и бил наречен Христијанија во чест на кралот. На 1 јануари 1838 година тој станал општина. Градот служел како главен град на Норвешка за време на [[Унија на Шведска и Норвешка|унијата меѓу Шведска и Норвешка]] од 1814 до 1905 година. Од 1877 година, името на градот се пишувало Кристијанија, правопис што бил усвоен од општинските власти во 1897 година, иако се користело и името Христијанија. Во 1925 година, по припојувањето на соседно село, градот го сменил своето име од Кристијанија во Осло, враќајќи го своето старо име. Во 1948 година, Осло се споило со Акер, општина која ја опкружувала престолнината и била 27 пати поголема од неа, со што била создадена современата, значително поголема општина Осло. Осло е економски и политички центар на Норвешка. Градот исто така е центар на норвешката трговија, банкарството, индустријата и бродскиот сообраќај. Тој е важен центар за поморските индустрии и [[воден транспорт|поморската трговија]] во Европа. Во градот се наоѓаат седиштата на бројни компании од поморскиот сектор, од кои некои од нив се меѓу најголемите бродски компании, бродски посредници и поморски осигурителни брокери во светот. Осло е пилот-град во рамките на Програмата за интеркултурни градови на [[Советот на Европа]] и [[Европската комисија]]. Осло се смета за [[глобален град]] и во 2008 година бил рангиран како „Бета светски град“ од [[Мрежа за истражување на глобализација и светски градови|Мрежата за истражување на глобализација и светски градови]].<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC – The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=13 April 2010 |access-date=23 јули 2011 |archive-date=26 август 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826010640/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=live}}</ref> Во однос на квалитетот на животот, градот бил рангиран на прво место меѓу големите европски градови во извештајот ''Европски градови на индината 2012'', објавен од списанието fDi.<ref name="fdiintelligence.com">{{cite web |author=Rachel Craig |url=http://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |title=European Cities and Regions of the Future 2012/13 |publisher=fDiIntelligence.com |date=13 February 2012 |access-date=12 март 2013 |archive-date=15 декември 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215173401/https://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |url-status=live}}</ref> Истражување на ECA International во 2011 година, го рангирало Осло за втор најскап град во светот според трошоци за живот, веднаш по [[Токио]].<ref>{{cite web |url=http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |title=Sydney rockets up the list of the world's most expensive cities |publisher=[[ECA International]] |date=8 јуни 2011 |access-date=10 јули 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003163654/http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |archive-date=3 октомври 2011}}</ref> ==Историја== Во минатото името на градот бил '''Христијанија''' ([[1624]]-[[1877]]) или '''Кристијанија''' ([[1877]]-[[1925]]). Во Осло се доделува [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]]. Се претпоставува дека градот бил основан во [[1048]] година од страна на кралот [[Харалд III Сигурдсон]], но според најновите археолошки ископувања се смета дека градот постоел и во најраното [[христијанство]]. Во [[2000]] година Осло го отпразнувал своето 1000 годишно постоење. Името “ос“ значи или [[партенон]] или некое брдо, а “ло“ значи лука. Во [[1952]] година во Осло биле одржани [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. ==Географија== Осло се протега во форма на лак на најсеверниот крај на [[Ослофјорд]]. Фјордот, кој речиси е преполовен од полуостровот [[Несоден]] спроти градот, се наоѓа јужно од Осло. Во останатите правци градот е опкружен со зелени ридови и планини. Во границите на Осло се наоѓаат 40 острови, од кои најголем е [[Малмеја]], со површина од 0,56 км². Во поширокото подрачје на Ослофјорд се наоѓаат уште десетици острови. На територијата на градот има 343 езера, а најголемо е [[Маридасванет]], со површина од 3,91 км². Езерото претставува и еден од главните извори на вода за пиење за голем дел од градот. Иако во [[Источна Норвешка]] има бројни реки, само две помали реки протекуваат низ Осло — [[Акерселва]] и [[Ална (река)|Ална]]. Акерселва извира од Маридасванет и се влева во Ослофјорд кај [[Бјорвика]]. Водопадите на Акерселва обезбедувале енергија за дел од првата современа индустрија во Норвешка во 1840-тите години. Подоцна, реката станала симбол на економската и социјалната поделба на градот на источен и западен крај. Работничките населби се наоѓале од двете страни на реката, а границата меѓу двата дела на градот всушност продолжува нешто позападно, долж улицата Уеландс. Реката Ална протекува низ Грурудален, главното приградско и индустриско подрачје на Осло. Највисоката точка во границите на Осло е Киркебергет, со надморска височина од 629 метри. Иако Осло има релативно мал број жители во споредба со повеќето европски престолнини, градот зафаќа исклучително голема површина. Околу две третини од неговата територија се [[заштитено подрачје|заштитени подрачја]] составени од шуми, ридови и езера. Во границите на градот се наоѓаат бројни паркови и отворени зелени површини, што придонесуваат за неговиот зелен и просторен изглед. ==Демографија== До 2010 година, населението на Осло се зголемувало со рекордно темпо од речиси 2% годишно (17% во текот на последните 10 години), со што станало најбрзорастечката скандинавска престолнина.<ref>{{cite web |author=Ole Kristian Nordengen Hanne Waaler Lier Pål V. Hagesæther |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article1139976.ece |title=Om 15 år kan det bo 100 000 flere i Oslo |publisher=Aftenposten.no |access-date=27 јуни 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504062450/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article1139976.ece |archive-date=4 мај 2011 }}</ref> Според годишниот извештај на Статистичкиот завод на Норвешка, во 2015 година општина Осло имала 647.676 постојани жители, од кои 628.719 живееле во самиот град. Урбаното подрачје на Осло имало 1.019.451 жител,<ref name="Stats2015 a">{{cite web |date=19 February 2015 |title=Population, 1 January 2015 |url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde/aar/2015-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=218738 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125714/http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde/aar/2015-02-19?fane=tabell&sort=nummer&tabell=218738 |archive-date=24 September 2015 |access-date=13 October 2015 |work=Statistics Norway}}</ref><ref name="OneMil">{{cite news |author=Pål Vegard Hagesæther |date=2 December 2018 |title=Nå bor det over én million i Stor-Oslo |newspaper=Aftenposten |url=https://www.aftenposten.no/osloby/i/21763Elliea-bor-det-over-n-million-i-Stor-Oslo |url-status=live |access-date=11 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203210844/https://www.aftenposten.no/osloby/i/21763Elliea-bor-det-over-n-million-i-Stor-Oslo |archive-date=3 December 2018}}</ref> додека во поширокиот регион на Осло, во радиус од 100 километри од центарот на градот, живееле околу 1.710.000 жители.<ref name="regjeringen2010"/> Според последниот попис, 432.000 жители на Осло (70,4% од населението) биле етнички Норвежани, што претставува зголемување од 6% во однос на 2002 година, кога нивниот број изнесувал 409.000. Осло има најголем број имигранти и Норвежани родени од родители имигранти во Норвешка, како во апсолутен број, така и во однос на вкупното население. Од 624.000 жители на Осло, 189.400 биле имигранти или лица родени од родители имигранти, што претставувало 30,4% од населението на главниот град. Сите предградија на Осло имале удел на жители со имигрантско потекло поголем од националниот просек од 14,1%. Предградијата со најголем удел на жители со имигрантско потекло биле Сондре Нордстранд, Стовнер и Ална, каде што тие сочинувале околу 50% од населението.<ref>Kristoffer Fredriksen: [http://www.ssb.no/en/innvbef Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 јануари 2013] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720163426/http://www.ssb.no/en/innvbef|date=20 јули 2017 }} SSB, јануари 2013</ref> Пакистанците ја сочинуваат најголемата етничка малцинска група, по што следат Полјаците, Сомалијците и Швеѓаните. Други поголеми имигрантски групи потекнуваат од [[Шри Ланка]], [[Виетнам]], [[Турција]], [[Мароко]], [[Ирак]] и [[Курдистан (регион)|Курдистанскиот регион]], како и Иран и [[Курдистан (покраина)|покраината Курдистан]].<ref>{{cite web |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article2526653.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709135929/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article2526653.ece |url-status=dead |title=25 prosent av alle som bor i Oslo er innvandrere – Nyheter – Oslo – Aftenposten.no |archive-date=9 јули 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ssb.no/emner/02/01/10/innvbef |title=Polakker den største innvandrergruppen |language=no |publisher=Ssb.no |access-date=27 јуни 2010 |archive-date=15 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215042313/http://www.ssb.no/emner/02/01/10/innvbef/ |url-status=live}}</ref><ref>[http://nyhuus.deich.folkebibl.no/deichman/dfb/sprakland.html Folkebibl.no] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070609164119/http://nyhuus.deich.folkebibl.no/deichman/dfb/sprakland.html|date=9 јуни 2007 }} {{in lang|no}}</ref> Во 2013 година, 40% од учениците во основните училишта во Осло биле евидентирани со прв јазик различен од норвешкиот.<ref>{{cite web |url=http://www.utdanningsetaten.oslo.kommune.no/getfile.php/utdanningsetaten%20(UDE)/Internett%20(UDE)/EFP/Dokumenter/Antall%20elever%20fra%20språklige%20minoriteter%20i%20grunnskolen%2020122013.pdf |title=Minoritetsspråklige elever i Osloskolen 2012/2013 |work=Undervisningsetaten |date=4 January 2013 |last=Oslo kommune |first=Undervisningsetaten |access-date=28 мај 2021 |archive-date=31 јануари 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131062114/http://www.utdanningsetaten.oslo.kommune.no/getfile.php/utdanningsetaten%20%28UDE%29/Internett%20%28UDE%29/EFP/Dokumenter/Antall%20elever%20fra%20spr%C3%A5klige%20minoriteter%20i%20grunnskolen%2020122013.pdf |url-status=live}}</ref> Западниот дел на градот претежно бил населен со етнички Норвежани, а во неколку училишта помалку од 5% од учениците имале имигрантско потекло. Источниот дел на Осло бил поразновиден, а во некои училишта уделот на ученици со имигрантско потекло достигнувал до 97%. Во 2022 година, имигрантите од незападно потекло и нивните деца броеле 164.824 лица, што било околу 24% од населението.<ref name=":0">{{Cite web |title=09817: Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents by immigration category, in total and separately, country background and percentages of the population (M) 2010 - 2023. Statbank Norway |url=https://www.ssb.no/en/system/ |access-date=2023-10-30 |website=SSB |language=en}}</ref> Имигрантите од западно потекло и нивните деца броеле 71.858 лица, што било околу 10% од населението на градот. Вкупно, имигрантите сочинувале 35% од населението на Осло во 2022 година.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre |access-date=2023-10-30 |website=SSB |language=en |archive-date=26 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526153643/https://www.ssb.no/en/befolkning/innvandrere/statistikk/innvandrere-og-norskfodte-med-innvandrerforeldre |url-status=live }}</ref> Осло има бројни верски заедници. Во 2019 година, 48,7% од населението биле членови на Норвешката црква, што било значително помалку од националниот просек од 69,9%.<ref>[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/statistikker/kirke_kostra/aar Church of Norway – main figures] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180612142905/https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/statistikker/kirke_kostra/aar|date=12 јуни 2018 }} 14 јуни 2019 Statistics Norway</ref> Припадниците на други христијански вероисповеди сочинувале 8,4% од населението. Исламот го исповедале 9,5%<ref>{{Cite web |title=08531: Members of congregations in religious and philosophical communities outside the Church of Norway, by religion/philosophy (C) 2010 - 2020. Statbank Norway |url=https://www.ssb.no/en/system/ |access-date=2023-07-03 |website=SSB |language=en}}</ref>, а будизмот 0,6% од населението. Припадниците на другите религии сочинувале 1,1% од населението. Заедниците засновани на животен став, пред сè Норвешкото хуманистичко здружение, биле застапени со 2,8% од населението. Вкупно 28,9% од жителите на Осло не припаѓале на ниту една религија или заедница. ==Студенски Домови== Студенскиот дом Согн (Нор. 'Sogn Studentby') се наоѓа во Нордре Акер областа на градот Осло. За овој како и за повеќето студенски домови во Осло е одговорна организацијата СИО [http://www.sio.no/wps/portal/sio?reset=true SIO] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140903215825/http://www.sio.no/wps/portal/sio?reset=true |date=2014-09-03 }}. Овој студенски дом се наоѓа во непосредна близина на главниот универзитет во Осло [http://www.uio.no/ UIO] на растојание од 1.3 - 2.3 километри. До овој студенски дом лесно се стигнува со јавен превоз со автобусите број 22 и 25. Во блиско опкружување на овој студенски дом (5-7 минути одење) се наоѓа и градскиот фудбалски стадион на градот Осло [https://en.wikipedia.org/wiki/Ullevaal_Stadion Ullevål Stadion]. До стадионот има и метро станица преку која може да се стигне до центарот на Осло со линиите 3,4 и 6. ==Заменитости== * Паркот Вигеланд * музејот Фрам * музејот Кон-Тики * [[Музеј на Викинзите]] == Наводи == {{наводи}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Осло| ]] [[Категорија:Градови во Норвешка]] [[Категорија:Главни градови во Европа]] [[Категорија:Главни градови на државите]] [[Категорија:Окрузи во Норвешка]] [[Категорија:Населени места основани во 11 век]] 7de2jshcbdquas3hddsj8cxvfdlz4en Михаил Горбачов 0 47837 5621712 5424130 2026-08-30T11:37:53Z Buli 2648 5621712 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Михаил Горбачов<br /><small>Михаил Горбачёв</small> |image = RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg |caption = Михаил Горбачов во 1987 г. |order = [[Претседател на Президиумот на Врховниот совет на СССР|Претседател]]<br /><small>([[Претседател на Советскиот Сојуз]] од 15 мљаарт 1990)</small> |term_start = 1 октомври 1988 |term_end = 25 декември 1991 |vicepresident = [[Генадиј Јанаев]] |primeminister = [[Николај Ришков]]<br />[[Валентин Павлов]]<br />[[Иван Силаев]] |predecessor = [[Андреј Громико]] |successor = Нема |order2 = 6-ти [[Генерален секретар на ЦК на КПСС]] |deputy2 = [[Владимир Ивашко]] |term_start2 = 11 март 1985 |term_end2 = 24 август 1991 |predecessor2 = [[Константин Черненко]] |successor2 = [[Владимир Ивашко]] |birth_date = {{Birth date|1931|3|2|df=yes}} |birth_place = [[Приволное]], [[Ставрополски крај]], [[СССР]] |death_date ={{Death date and age|df=yes|2022|8|30|1931|3|2}} |death_place = |birthname = Михаил Сергеевич Горбачов |party = [[КПСС]] (1950–1991)<br />[[Социјалдемократска партија на Русија]] (2001–2004)<br />[[Сојуз на социјалдемократите]] (2007–денес)<br />[[Независна демократска партија на Русија]] (2008–денес) |spouse = [[Раиса Горбачова]]<br />(п. 1999) |alma_mater = [[Московски универзитет]] |profession = правник |religion = |signature = Gorbachev Signature.svg |website = [http://www.gorby.ru/en/default.asp Фондација Горбачов] }} '''Михаил Сергеевич Горбачов''' ({{langx|ru|Михаил Сергеевич Горбачёв}}; {{рн|2|март|1931}} – {{пн|30|август|2022}}) — поранешен водач на Советскиот Сојуз од [[1985]] година до [[1991]]. Неговиот обид за реформи довело до крајот на [[Студената војна]], но исто така довело до крај на Врховниот политички орган на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз КПСС и [[распаѓање на Советскиот Сојуз]]. Добитник е на [[Нобелова награда за мир]] во 1990. == Ран живот и образование == [[Податотека:Gorbachev and classmates Moscow 1952.png|лево|мини|Горбачов (првиот оддесно) со своите колеги на Правниот факултет на Московскиот државен универзитет, 1952 година.]] Горбачов се приклучил во [[КПСС]] во [[1952]] г. во својата 21 година. Во [[1966]] година добил сертификат за земјоделство. Неговата кариера напредувала брзо и во [[1970]] година бил избран за прв секретар за земјоделство, следната година станал член на Централниот комитет, во [[1972]] бил на чело на Советската делегација на Белгија, а две години подоцна во 1974 година станал претставник на Врховниот Совет и претседател на постојаната комисија за младински прашања. Неговата позиција во новата КПСС создала повеќе можности за патување надвор од границите и тоа силно влијаело на неговите политички и социјални погледи во иднина, кога тој станал водач на земјата. Во [[1975]] година ја предводел делегацијата во [[Западна Германија]], и во 1983 година ја предводел советската делегација на [[Канада]] за да се сретне со премиерот [[Пјер Трудом]] и членови на канадскиот претставничкиот дом и на сенатот. Во [[1984]] година патувал во [[Велика Британија]], каде што се состанал со премиерот [[Маргарет Тачер]]. После смртта на [[Константин Черненко]], Михаил Горбачов бил избран за генерален секретар на КПСС на [[11 март]] [[1985]] година. Тој станал првиот водач на партија, кој е роден по Руската револуција од 1917 година. Како владетел на Советскиот Сојуз, се обидел да ја реформира Комунистичката партија и на националната економија со воведување нагласност ("отвореноста"), [[перестројка]] („престројување“, „преструктуирање“) ускоренија („забрзување на економскиот развој“), кои започнале на 27. КПСС Конгрес февруари 1986. == Реформи == Првите реформи воведени во текот на ерата на Горбачов иле алкохолната реформата во [[1985]] година, која била дизајнирана за борба против широко распространетиот алкохолизам во Советскиот Сојуз. Цените на [[вотка]]та, [[вино]]то и [[пиво]]то биле покачени, и нивната продажба била ограничена. На луѓето кои ќе биле фатени пијани на работа или на јавни места им следувало судење. Пијалаците биле забранети на јавни места и на возовите. Сцените од алкохол исто така биле исфрлани од филмовите. Реформите немале значително влијание врз употребата на алкохол во земјата, но тие задале сериозен економски удар за државниот буџет (загуба од околу 100 милијарди рубли според Александар Јаков), потоа производството на алкохол се преселило на црниот пазар. Алкохолната реформа предизвикала синџир на настани кои завршиле со распаѓањето на Советскиот Сојуз и длабока економска криза во новосоздадената [[Заедница на независни држави]], шест години подоцна. Законот за соработка донесен во [[март]] [[1988]] година бил можеби најрадикалната економска реформа во текот на првата половина на ерата на Горбачов. Првпат после Лениновата економска политика, законот им овозможил приватен имот во услужната и надворешната трговија. Законот првично вовел високи даноци, но подоцна бил променет за да се избегне обесхрабрувачки приватен сектор. Според оваа одредба, приватните ресторани, продавниците и занаетчиските продавници станале дел од советската сцена. Треба да се напомене дека некои од Републиките ги игнорирале овие ограничувања. На пример, во [[Естонија]] на приватни лица им било дозволено да се формираат партнерства со странски компании. == Меѓународна политика == Во меѓународната политика, Горбачов сакал да ги подобри односите и трговијата со Запад. Тој воспоставил блиски односи со неколку западни водачи, како што е [[Маргарет Тачер]]. На [[11 октомври]] [[1986]] Горбачов и Реган се состанале во [[Рејкјавик]] за да разговараат за намалување на средниот опсег на јадрено оружје во [[Европа]]. Ова довело до потпишувањето на средниот опсег на јадрени проектили. Во [[февруари]] [[1988]] година, Горбачов го најавил повлекувањето на советските сили од [[Авганистан]]. Повлекувањето било завршено следната година, иако граѓанската војна продолжила затоа што муџахедините сакале да го соборат про-советскиот режим на [[Мохамед Наџибулах]]. Се проценува дека 15.000 луѓе од советскиот сојуз биле убиени во конфликтот меѓу 1979 и 1989 година. == Крај на Горбачовото владеење == Исто така во текот на [[1988]] година, Горбачов изјавил дека Советскиот Сојуз ќе ја напушти Брежњевата доктрината и им овозможил на земјите од источниот блок да ја изберат својата внатрешна политика. Ова се покажало како најрадикално остварување на реформите на Горбачов на надворешната политика, што портпаролот на неговиот министер за надворешни работи го нарече Синатрина доктрина. Оставањето на доктрината Брежњев довело до серија на револуции во [[Источна Европа]] во [[1989]] година, каде што комунизмот беше симнат од власт. Со исклучок на Романија, просоветските бунења против режимот биле мирни. Исчезнувањето на советската доминација во Источна Европа ставила крај на [[Студената војна]], и за ова Горбачов добил Нобеловата награда за мир на [[15 октомври]] [[1990]] година. Додека политичките иницијативи на Горбачов биле позитивни за слобода и демократија во Советскиот Сојуз и Источна Европа, економската политика на неговата влада постепено ја довела земјата во близина на колапс. До крајот на осумдесеттите години, недостигот на основни прехранбени производи (месо, шеќер) довело до реинтродукција на воениот систем на дистрибуција, каде биле користени ваучери за секој граѓанин на одредена ограничена количина на производот во текот на месецот. Во споредба со 1985 година, дефицитот се зголемил од 0-109 милијарди рубли, златните резерви биле намалени од 2.000 до 200 тони, и надворешниот долг се зголеми 0-120 милијарди долари. Понатаму, демократизацијата на Советскиот Сојуз и Источна Европа била непоправлива и ја поткопала моќта на [[КПСС]] и Горбачов. Обидувајки се Горбачов да ја избегне цензурата и да се создаде поголема политичка отвореност довело до доживување на национализмот и долго воздржуваните анти-руски чувства во советски републики. Барањата за поголема независност од [[Москва]] станале се погласни, особено во балтичките републики [[Естонија]], [[Литванија]] и [[Латвија]] кои од страна на [[Сталин]] биле анкетирани во 1940 година. Националистичките чувства, исто така, се појавиле во [[Грузија]], [[Украина]], [[Ерменија]] и [[Азербејџан]]. На крајот советскиот сојуз бил уништен. Горбачов бил генерално добро оценет од страна на западот по крајот на Студената војна. Но, во Русија, неговата репутација била многу ниска поради тоа што е означен што ја довел до колапс државата и е одговорен за економската мизерија. Сепак, анкетите покажуваат дека повеќето Руси се задоволни со резултатите од поединечните цели на перестројка. == Наводи == {{наводи}} {{Нобелова награда за мир}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Горбачов, Михаил Сергеевич}} [[Категорија:Михаил Горбачов| ]] [[Категорија:Советски политичари]] [[Категорија:Руски комунисти]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвеното знаме на трудот]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за мир]] [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Руски нобеловци]] [[Категорија:Советски нобеловци]] [[Категорија:Почесни членови на Руската академија на уметностите]] [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од посебна класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Луѓе од Ставрополскиот крај]] [[Категорија:Починати во Москва]] [[Категорија:Погребани на Новодевичките гробишта]] 47jmz1oi47raolkg703udqzabanpzfs 5621713 5621712 2026-08-30T11:41:35Z Buli 2648 5621713 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Михаил Горбачов<br /><small>Михаил Горбачёв</small> |image = RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg |caption = Михаил Горбачов во 1987 г. |order = [[Претседател на Президиумот на Врховниот совет на СССР|Претседател]]<br /><small>([[Претседател на Советскиот Сојуз]] од 15 мљаарт 1990)</small> |term_start = 1 октомври 1988 |term_end = 25 декември 1991 |vicepresident = [[Генадиј Јанаев]] |primeminister = [[Николај Ришков]]<br />[[Валентин Павлов]]<br />[[Иван Силаев]] |predecessor = [[Андреј Громико]] |successor = Нема |order2 = 6-ти [[Генерален секретар на ЦК на КПСС]] |deputy2 = [[Владимир Ивашко]] |term_start2 = 11 март 1985 |term_end2 = 24 август 1991 |predecessor2 = [[Константин Черненко]] |successor2 = [[Владимир Ивашко]] |birth_date = {{Birth date|1931|3|2|df=yes}} |birth_place = [[Приволное]], [[Ставрополски крај]], [[СССР]] |death_date ={{Death date and age|df=yes|2022|8|30|1931|3|2}} |death_place = |birthname = Михаил Сергеевич Горбачов |party = [[КПСС]] (1950–1991)<br />[[Социјалдемократска партија на Русија]] (2001–2004)<br />[[Сојуз на социјалдемократите]] (2007–денес)<br />[[Независна демократска партија на Русија]] (2008–денес) |spouse = [[Раиса Горбачова]]<br />(п. 1999) |alma_mater = [[Московски универзитет]] |profession = правник |religion = |signature = Gorbachev Signature.svg |website = [http://www.gorby.ru/en/default.asp Фондација Горбачов] | module = {{Listen voice|name=Gorbachev|filename= Mihail Gorbachev voice.oga|recorded=2012}} }} '''Михаил Сергеевич Горбачов''' ({{langx|ru|Михаил Сергеевич Горбачёв}}; {{рн|2|март|1931}} – {{пн|30|август|2022}}) — поранешен водач на Советскиот Сојуз од [[1985]] година до [[1991]]. Неговиот обид за реформи довело до крајот на [[Студената војна]], но исто така довело до крај на Врховниот политички орган на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз КПСС и [[распаѓање на Советскиот Сојуз]]. Добитник е на [[Нобелова награда за мир]] во 1990. == Ран живот и образование == [[Податотека:Gorbachev and classmates Moscow 1952.png|лево|мини|Горбачов (првиот оддесно) со своите колеги на Правниот факултет на Московскиот државен универзитет, 1952 година.]] Горбачов се приклучил во [[КПСС]] во [[1952]] г. во својата 21 година. Во [[1966]] година добил сертификат за земјоделство. Неговата кариера напредувала брзо и во [[1970]] година бил избран за прв секретар за земјоделство, следната година станал член на Централниот комитет, во [[1972]] бил на чело на Советската делегација на Белгија, а две години подоцна во 1974 година станал претставник на Врховниот Совет и претседател на постојаната комисија за младински прашања. Неговата позиција во новата КПСС создала повеќе можности за патување надвор од границите и тоа силно влијаело на неговите политички и социјални погледи во иднина, кога тој станал водач на земјата. Во [[1975]] година ја предводел делегацијата во [[Западна Германија]], и во 1983 година ја предводел советската делегација на [[Канада]] за да се сретне со премиерот [[Пјер Трудом]] и членови на канадскиот претставничкиот дом и на сенатот. Во [[1984]] година патувал во [[Велика Британија]], каде што се состанал со премиерот [[Маргарет Тачер]]. После смртта на [[Константин Черненко]], Михаил Горбачов бил избран за генерален секретар на КПСС на [[11 март]] [[1985]] година. Тој станал првиот водач на партија, кој е роден по Руската револуција од 1917 година. Како владетел на Советскиот Сојуз, се обидел да ја реформира Комунистичката партија и на националната економија со воведување нагласност ("отвореноста"), [[перестројка]] („престројување“, „преструктуирање“) ускоренија („забрзување на економскиот развој“), кои започнале на 27. КПСС Конгрес февруари 1986. == Реформи == Првите реформи воведени во текот на ерата на Горбачов иле алкохолната реформата во [[1985]] година, која била дизајнирана за борба против широко распространетиот алкохолизам во Советскиот Сојуз. Цените на [[вотка]]та, [[вино]]то и [[пиво]]то биле покачени, и нивната продажба била ограничена. На луѓето кои ќе биле фатени пијани на работа или на јавни места им следувало судење. Пијалаците биле забранети на јавни места и на возовите. Сцените од алкохол исто така биле исфрлани од филмовите. Реформите немале значително влијание врз употребата на алкохол во земјата, но тие задале сериозен економски удар за државниот буџет (загуба од околу 100 милијарди рубли според Александар Јаков), потоа производството на алкохол се преселило на црниот пазар. Алкохолната реформа предизвикала синџир на настани кои завршиле со распаѓањето на Советскиот Сојуз и длабока економска криза во новосоздадената [[Заедница на независни држави]], шест години подоцна. Законот за соработка донесен во [[март]] [[1988]] година бил можеби најрадикалната економска реформа во текот на првата половина на ерата на Горбачов. Првпат после Лениновата економска политика, законот им овозможил приватен имот во услужната и надворешната трговија. Законот првично вовел високи даноци, но подоцна бил променет за да се избегне обесхрабрувачки приватен сектор. Според оваа одредба, приватните ресторани, продавниците и занаетчиските продавници станале дел од советската сцена. Треба да се напомене дека некои од Републиките ги игнорирале овие ограничувања. На пример, во [[Естонија]] на приватни лица им било дозволено да се формираат партнерства со странски компании. == Меѓународна политика == Во меѓународната политика, Горбачов сакал да ги подобри односите и трговијата со Запад. Тој воспоставил блиски односи со неколку западни водачи, како што е [[Маргарет Тачер]]. На [[11 октомври]] [[1986]] Горбачов и Реган се состанале во [[Рејкјавик]] за да разговараат за намалување на средниот опсег на јадрено оружје во [[Европа]]. Ова довело до потпишувањето на средниот опсег на јадрени проектили. Во [[февруари]] [[1988]] година, Горбачов го најавил повлекувањето на советските сили од [[Авганистан]]. Повлекувањето било завршено следната година, иако граѓанската војна продолжила затоа што муџахедините сакале да го соборат про-советскиот режим на [[Мохамед Наџибулах]]. Се проценува дека 15.000 луѓе од советскиот сојуз биле убиени во конфликтот меѓу 1979 и 1989 година. == Крај на Горбачовото владеење == Исто така во текот на [[1988]] година, Горбачов изјавил дека Советскиот Сојуз ќе ја напушти Брежњевата доктрината и им овозможил на земјите од источниот блок да ја изберат својата внатрешна политика. Ова се покажало како најрадикално остварување на реформите на Горбачов на надворешната политика, што портпаролот на неговиот министер за надворешни работи го нарече Синатрина доктрина. Оставањето на доктрината Брежњев довело до серија на револуции во [[Источна Европа]] во [[1989]] година, каде што комунизмот беше симнат од власт. Со исклучок на Романија, просоветските бунења против режимот биле мирни. Исчезнувањето на советската доминација во Источна Европа ставила крај на [[Студената војна]], и за ова Горбачов добил Нобеловата награда за мир на [[15 октомври]] [[1990]] година. Додека политичките иницијативи на Горбачов биле позитивни за слобода и демократија во Советскиот Сојуз и Источна Европа, економската политика на неговата влада постепено ја довела земјата во близина на колапс. До крајот на осумдесеттите години, недостигот на основни прехранбени производи (месо, шеќер) довело до реинтродукција на воениот систем на дистрибуција, каде биле користени ваучери за секој граѓанин на одредена ограничена количина на производот во текот на месецот. Во споредба со 1985 година, дефицитот се зголемил од 0-109 милијарди рубли, златните резерви биле намалени од 2.000 до 200 тони, и надворешниот долг се зголеми 0-120 милијарди долари. Понатаму, демократизацијата на Советскиот Сојуз и Источна Европа била непоправлива и ја поткопала моќта на [[КПСС]] и Горбачов. Обидувајки се Горбачов да ја избегне цензурата и да се создаде поголема политичка отвореност довело до доживување на национализмот и долго воздржуваните анти-руски чувства во советски републики. Барањата за поголема независност од [[Москва]] станале се погласни, особено во балтичките републики [[Естонија]], [[Литванија]] и [[Латвија]] кои од страна на [[Сталин]] биле анкетирани во 1940 година. Националистичките чувства, исто така, се појавиле во [[Грузија]], [[Украина]], [[Ерменија]] и [[Азербејџан]]. На крајот советскиот сојуз бил уништен. Горбачов бил генерално добро оценет од страна на западот по крајот на Студената војна. Но, во Русија, неговата репутација била многу ниска поради тоа што е означен што ја довел до колапс државата и е одговорен за економската мизерија. Сепак, анкетите покажуваат дека повеќето Руси се задоволни со резултатите од поединечните цели на перестројка. == Наводи == {{наводи}} {{Нобелова награда за мир}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Горбачов, Михаил Сергеевич}} [[Категорија:Михаил Горбачов| ]] [[Категорија:Советски политичари]] [[Категорија:Руски комунисти]] [[Категорија:Руски политичари]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвеното знаме на трудот]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за мир]] [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Руски нобеловци]] [[Категорија:Советски нобеловци]] [[Категорија:Почесни членови на Руската академија на уметностите]] [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] [[Категорија:Носители на Големиот крст од посебна класа на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Луѓе од Ставрополскиот крај]] [[Категорија:Починати во Москва]] [[Категорија:Погребани на Новодевичките гробишта]] k6745w77g0o5qggjo0egtal0eblom9k Комунистичка партија на Советскиот Сојуз 0 48340 5621715 4740423 2026-08-30T11:47:47Z Buli 2648 5621715 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political_Party | party_name = Комунистичката партија на Советскиот Сојуз<br />Коммунистическая партия Советского Союза <br />| party_logo = [[Податотека:Pin of the Flag of CPSU.png|150px|]] | party_articletitle = КПСС| leader = | foundation = [[јануари]] [[1912]] | dissolved = [[август]] [[1991]]| ideology = комнунизам| international = [[Коминтерна]] и [[Информбиро]] | colours = црвена| headquarters = | website = | }} {{СССР_странична_лента}} '''Комунистичката партија на Советскиот Сојуз''' ('''КПСС''') ([[руски јазик|руски]]: ''Коммунисти́ческая па́ртия Сове́тского Сою́за, КПСС'') била единствената политичка партија во времето на [[СССР]]. Нејзини раководни органи биле [[Централен комитет|Централниот комитет]] (ЦК), [[Политбиро на ЦК на КПСС]], [[Секретариатна ЦК|Секретариатот на ЦК]]. Во [[1991]] година била забранета на територијата на [[Русија]] по наредба на претседателот [[Борис Елцин]]. КПСС постоела под различни имиња: * од [[1898]] - Руска социалдемократска работничка партија (РСДРП) * од пролетта на 1917 - Руска социалдемократска работничка партија (РСДРП(б)) * од [[1918]] - Руска комунистичка партија (болшевци) (РКП(б)) * од [[1925]] - Сојузна комунистичка партија (болшевци) (ВКП(б)) * од [[1952]] - Комунистичка партија на Советскиот Сојуз (КПСС) == Историја == === Основање и рани години === Партијата ги има корените во Руската социјалдемократска работничка партија (РСДРП), основана во 1898 година. На Вториот конгрес во 1903 година настанала поделба на болшевици (предводени од [[Владимир Илич Ленин]]) и мењшевици. Болшевиците ја застапувале идејата за централизирана, дисциплинирана партија на професионални револуционери. По [[Февруарската револуција]] во 1917 година и [[Октомвриската револуција]] (7 ноември 1917 според грегоријанскиот календар), болшевиците ја презеле власта. Во 1918 година партијата го променила името во Руска комунистичка партија (болшевици) – РКП(б). По граѓанската војна (1917–1922) и создавањето на СССР во 1922 година, таа станала водечка сила на новата држава. Во 1925 година била преименувана во Сесојузна комунистичка партија (болшевици) – ВКП(б). === Сталинскиот период (1920-ти – 1953) === По смртта на Ленин во 1924 година, [[Јосиф Сталин]] постепено ја консолидирал власта. Тој ја елиминирал внатрешната опозиција преку чистки (особено Големата чистка 1936–1938), ја вовел политиката на „социјализам во една земја“, ја спровел форсираната индустријализација и колективизацијата на земјоделството. Партијата станала инструмент на тоталитарна контрола, со силно развиен култ кон личноста на Сталин. Во 1952 година, на XIX конгрес, партијата го добила конечното име Комунистичка партија на Советскиот Сојуз (КПСС). === Постсталински период === По смртта на Сталин во 1953 година, Никита Хрушчов ја осудил неговата политика на XX конгрес (1956) во таканаречениот „таен говор“, што означило почеток на десталинизацијата. Хрушчов спровел реформи во земјоделството и индустријата, но бил сменет во 1964 година. Под Леонид Брежњев (1964–1982) настапил период на „застој“ (застой): стабилизација на системот, но и економска стагнација, корупција и идеолошка ригидност. По кратките мандати на Јуриј Андропов (1982–1984) и Константин Черненко (1984–1985), на власт дошол Михаил Горбачов. === Перестројка и распад === Горбачов ја започнал политиката на перестројка (реструктурирање) и гласност (отвореност) од 1985 година, обидувајќи се да го реформира системот. Овие реформи довеле до губење на контролата на партијата, појава на национални движења и политички плурализам. По обидот за државен удар во август 1991 година (Августовски пуч), КПСС била суспендирана, а потоа забранета во Русија. Со распадот на СССР во декември 1991 година, партијата престанала да постои како единствена сесојузна организација.{{Нормативна контрола}} [[Категорија:КПСС| ]] [[Категорија:Комунистички партии|СССР]] oy7kr7a3dqqjn32zcxogo5w22wulxd4 5621720 5621715 2026-08-30T11:50:59Z Buli 2648 /* Основање и рани години */ 5621720 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political_Party | party_name = Комунистичката партија на Советскиот Сојуз<br />Коммунистическая партия Советского Союза <br />| party_logo = [[Податотека:Pin of the Flag of CPSU.png|150px|]] | party_articletitle = КПСС| leader = | foundation = [[јануари]] [[1912]] | dissolved = [[август]] [[1991]]| ideology = комнунизам| international = [[Коминтерна]] и [[Информбиро]] | colours = црвена| headquarters = | website = | }} {{СССР_странична_лента}} '''Комунистичката партија на Советскиот Сојуз''' ('''КПСС''') ([[руски јазик|руски]]: ''Коммунисти́ческая па́ртия Сове́тского Сою́за, КПСС'') била единствената политичка партија во времето на [[СССР]]. Нејзини раководни органи биле [[Централен комитет|Централниот комитет]] (ЦК), [[Политбиро на ЦК на КПСС]], [[Секретариатна ЦК|Секретариатот на ЦК]]. Во [[1991]] година била забранета на територијата на [[Русија]] по наредба на претседателот [[Борис Елцин]]. КПСС постоела под различни имиња: * од [[1898]] - Руска социалдемократска работничка партија (РСДРП) * од пролетта на 1917 - Руска социалдемократска работничка партија (РСДРП(б)) * од [[1918]] - Руска комунистичка партија (болшевци) (РКП(б)) * од [[1925]] - Сојузна комунистичка партија (болшевци) (ВКП(б)) * од [[1952]] - Комунистичка партија на Советскиот Сојуз (КПСС) == Историја == === Основање и рани години === [[File:Time_Life_Picture_of_Vladimir_Lenin,_Oct._1921.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Time_Life_Picture_of_Vladimir_Lenin,_Oct._1921.jpg|лево|мини|[[Владимир Ленин]], основач на [[Советскиот Сојуз]] и лидер на [[Болшевици|Болшевичката партија]].]] Партијата ги има корените во Руската социјалдемократска работничка партија (РСДРП), основана во 1898 година. На Вториот конгрес во 1903 година настанала поделба на болшевици (предводени од [[Владимир Илич Ленин]]) и мењшевици. Болшевиците ја застапувале идејата за централизирана, дисциплинирана партија на професионални револуционери. По [[Февруарската револуција]] во 1917 година и [[Октомвриската револуција]] (7 ноември 1917 според грегоријанскиот календар), болшевиците ја презеле власта. Во 1918 година партијата го променила името во Руска комунистичка партија (болшевици) – РКП(б). По граѓанската војна (1917–1922) и создавањето на СССР во 1922 година, таа станала водечка сила на новата држава. Во 1925 година била преименувана во Сесојузна комунистичка партија (болшевици) – ВКП(б). === Сталинскиот период (1920-ти – 1953) === По смртта на Ленин во 1924 година, [[Јосиф Сталин]] постепено ја консолидирал власта. Тој ја елиминирал внатрешната опозиција преку чистки (особено Големата чистка 1936–1938), ја вовел политиката на „социјализам во една земја“, ја спровел форсираната индустријализација и колективизацијата на земјоделството. Партијата станала инструмент на тоталитарна контрола, со силно развиен култ кон личноста на Сталин. Во 1952 година, на XIX конгрес, партијата го добила конечното име Комунистичка партија на Советскиот Сојуз (КПСС). === Постсталински период === По смртта на Сталин во 1953 година, Никита Хрушчов ја осудил неговата политика на XX конгрес (1956) во таканаречениот „таен говор“, што означило почеток на десталинизацијата. Хрушчов спровел реформи во земјоделството и индустријата, но бил сменет во 1964 година. Под Леонид Брежњев (1964–1982) настапил период на „застој“ (застой): стабилизација на системот, но и економска стагнација, корупција и идеолошка ригидност. По кратките мандати на Јуриј Андропов (1982–1984) и Константин Черненко (1984–1985), на власт дошол Михаил Горбачов. === Перестројка и распад === Горбачов ја започнал политиката на перестројка (реструктурирање) и гласност (отвореност) од 1985 година, обидувајќи се да го реформира системот. Овие реформи довеле до губење на контролата на партијата, појава на национални движења и политички плурализам. По обидот за државен удар во август 1991 година (Августовски пуч), КПСС била суспендирана, а потоа забранета во Русија. Со распадот на СССР во декември 1991 година, партијата престанала да постои како единствена сесојузна организација.{{Нормативна контрола}} [[Категорија:КПСС| ]] [[Категорија:Комунистички партии|СССР]] gor86gq3bxgp2kmchllgy471onhpmdk Туркиски народи 0 51313 5621581 5612255 2026-08-29T18:24:53Z Pristome 130014 Отповикана преработката [[Special:Diff/5612255|5612255]] на [[Special:Contributions/~2026-45649-52|~2026-45649-52]] ([[User talk:~2026-45649-52|разговор]]) Revert spam 5621581 wikitext text/x-wiki '''Туркиските''' или '''турански народи''' — голема етно-лингвистичка група на народи кои зборуваат јазици од туркиската јазична фамилија и потекнуваат од Централна Азија, со историски корени во регионот на Алтајските Планини, јужен Сибир и Монголија. Тие се рашириле низ Евроазија преку миграции, освојувања и културни размени, создавајќи империи и држави од Источна Азија до Европа и Блискиот Исток. Денес, туркиските народи бројат околу 170 милиони луѓе и живеат во земји како [[Турција]], [[Азербејџан]], [[Казахстан]], [[Узбекистан]], [[Киргистан]], [[Туркменистан]], како и во дијаспори во Русија, Кина, Европа и други региони. == Историја == === Потекло и прото-туркиски период (пред 3. век п.н.е.) === Туркиските народи потекнуваат од регионот на [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]], јужен [[Сибир]], [[Монголија]] и [[Тува]]. Пратуркискиот јазик, дел од алтајската јазична фамилија, најверојатно се развил во источна Монголија, во близина на прото-монголските и прото-тунгусните јазици. Според историчарот Петер Бенјамин Голден, прататковината на прото-туркиските народи може да се лоцира во јужен Алтај-Сајан или во регионот од Бајкалското Езеро до источна Монголија. Генетските студии укажуваат на мешавина од источни и западни евроазиски предци, со континуитет од скитските групи во Алтај. Раните туркиски групи, како Гекун и Ксинли, се појавуваат во кинеските записи околу 200 п.н.е. во рамките на конфедерацијата Ксионгну (Хуну), моќна номадска сила во Централна Азија. Ксионгну, под водачот Модун Чанју (209–174 п.н.е.), ги подјармиле околните племиња, вклучувајќи ги Динглинг, кои можеле да бидат прото-туркиски. Овие рани групи биле ловци-собирачи и земјоделци, но околу 2.200 п.н.е. усвоиле номадски пасторален начин на живот под влијание на иранските народи, што вклучувало одгледување коњи и стока. Една значајна студија од 2023 година за царицата Ашина (568–578 н.е.), член на кралското гоктуркиско семејство, покажала скоро целосно североисточно азиска предци, што ги побива тезите за западно-евроазиско потекло на Ашина кланот. Ова укажува дека туркиските народи имале длабоки корени во источна Азија, иако подоцна се ширеле западно. === Рани номадски конфедерации (3. век п.н.е. – 5. век н.е.) === Ксионгну (209 п.н.е. – 93 н.е.) биле првата голема степска сила со можни туркиски елементи. Нивната конфедерација, со центар во Монголија, вклучувала различни племиња, а некои научници сметаат дека дел од нив зборувале прото-туркиски јазици. Ксионгну биле во постојан конфликт со кинеската династија Хан, а нивните натписи може да бидат претходници на орхонскиот туркиски скрипт. По распадот на Ксионгну во 1. век н.е., дел од нивните племиња мигрирале западно, влијаејќи врз формирањето на Хуните во Европа, иако врската меѓу Хуните и туркиските народи останува спорна. Во 4.–5. век, Тиеле (Гаоше, "Високи Коли") се појавуваат во кинеските записи, можни наследници на Динглинг или Ксионгну. Ашина кланот, кој подоцна ги предводел Гоктуркијците, бил дел од Тиеле. Овие групи биле ковачи и номади, живеејќи во регионите на Алтај и Монголија. Климатските промени, како сушите, и притисокот од соседните империи, како кинеската династија Веи, ги поттикнале миграциите кон запад. === Ѓоктуркиски ханат (5.–8. век) === {{Asia 576 CE|right|Првиот туркиски ханат при својата најголема распространетост, во 576 година, со соседните ентитети.<ref>{{cite book |last1=Haug |first1=Robert |title=The Eastern Frontier: Limits of Empire in Late Antique and Early Medieval Central Asia |date=27 June 2019 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78831-722-1|page=65 |url=https://books.google.com/books?id=K_2ZDwAAQBAJ&pg=PT99 |language=en|quote="The collapse of the Hephthalite domains made neighbours of the Türk Khāqānate and the Sasanian Empire, both sharing a border that ran the length of the River Oxus. Further Turkish expansion to the west and around the Caspian Sea saw them dominate the western steppes and its people and extend this frontier down to the Caucasus where they also shared a border with the Sasanians. Khusrow is noted at the time for improving the fortifications on either side of the Caspian, Bāb al-Abwāb at Derbent and the Great Wall of Gorgān."}}</ref>||Map of the First Turkic Khaganate.png}} Првото експлицитно споменување на "''Турк''" се појавува во кинеската Книга на Џоу (540-ти години н.е.), кога Туркијците барале трговски врски со Кина. Во 552 н.е., Ашина кланот, предводен од Буман (Туман Ил-Каган), го основал [[Прв туркиски ханат|Првиот туркиски ханат]] по победата над Руранската конфедерација. Каганатот брзо се проширил од Монголија до Каспиското Море, контролирајќи го Патот на Свилата и посредувајќи меѓу Кина, Сасанидска Персија и Византија. Во 581–603 н.е., Ханатот се поделил на Источен (со центар во Монголија) и [[Западнотуркиски ханат|Западен]] (во денешен Казахстан) поради внатрешни конфликти и кинески интервенции. Источните Туркијци биле поразени од династијата Танг во 630 н.е., но во 682 н.е. го обновиле Вториот Туркиски Каганат под Илтериш хан. Овој каганат бил културно и политички значаен, оставајќи ги [[Орхонски натписи]] (8 век), напишани на старотуркиски јазик со орхонско писмо, кои се први пишани траги на туркиските јазици. Клучни фигури вклучуваат Билге хан (716–734 н.е.) и неговиот брат Кул Тегин, чии споменици во долината Орхон даваат увид во туркиската политика, религија и воените традиции. Религијата на Ѓоктуркијците била синкретичка, комбинирајќи анимизам, шаманизам и [[тенгризам]] (обожување на богот на небото, Тенгри), со подоцнежни будистички влијанија. Во 744 н.е., Ујгурите, со поддршка од Кинезите, го собориле Вториот Каганат, формирајќи го Ујгурскиот Каганат. === Ујгурски ханат и други наследни држави (8 –10 век) === '''[[Ујгурски ханат]] (744–840 н.е.)''': Ујгурите, предводени од Тенгри Богју Кхан, го направиле [[манихејство]]то државна религија во 763 н.е., што било уникатно за туркиските народи. По поразот од Киргизите во 840 н.е., Ујгурите мигрирале во источен Туркестан (денешен Синџјанг), каде основале кралства како Кочо и Ганџоу. Нивните пештери во Безеклик и Могао сведочат за будистичка уметност и писменост. Ујгурите развиле и староујгурски скрипт, влијаејќи врз монголската писменост. '''Други туркиски групи''': [[Огузи]]те (предци на модерните Турци, Азери и Туркмени) мигрирале кон Трансоксијана (денешен Узбекистан и Казахстан) во 8 – 10 век. [[Прабугари|Бугарите]] се населиле меѓу Каспиското и Црното Море, формирајќи ја [[Волшка Бугарија]] и [[Прво Бугарско Царство|Дунавска Бугарија]] во 7. век. Хазарите, туркиски народ во регионот на Кавказ, се преобратиле во јудаизам во 8.–9. век, создавајќи моќна држава до 10. век. [[Печенези]], [[Кумани]] и [[Кипчаци]], исто така, се населиле во евроазиските степи, влијаејќи врз средновековна Европа. Миграциите биле поттикнати од климатски промени, монголски притисоци и економски можности по [[Пат на свилата|Патот на свилата]]. === Исламски период и средновековни империи (10.–15. век) === Исламот влегол во контакт со туркиските народи во 642 н.е. по арапските освојувања на Централна Азија. Битката кај Талас (751 н.е.) била пресвртна, каде туркиските племиња се сојузиле со [[Абасиди]]те против кинеската династија Танг, означувајќи почеток на масовно прифаќање на исламот. * '''Кара-Ханидски Ханат (840–1212)''': Првата исламска туркиска држава, основана во Централна Азија, го ширела исламот меѓу туркиските племиња. Махмуд ал-Кашгари го напишал „Диван Лугат ал-Турк“ (11. век), прв речник на туркиските јазици. * '''Газнавиди (977–1186)''': Туркиска династија во Авганистан и Индија, позната по воените походи и покровителство на персиската книжевност. * '''[[Селџучко Царство|Селџучка Империја]] (1037–1194)''': Огузите Селџуци, предводени од Тогрул Бег, ја освоиле Персија и голем дел од Блискиот Исток. Победата во Битката кај Манцикерт (1071) против Византијците отворила пат за туркиската колонизација на Анатолија. * '''[[Тимуриди|Тимуридска Империја]] (1370–1507)''': Основана од Тимур ([[Тамерлан]]), турко-монголски војсководец, оваа империја била културен и воен врв, со центар во Самарканд. * '''[[Османлиско Царство]] (1299–1922)''': Основана од [[Осман I]], таа станала една од најмоќните империи, освојувајќи го [[Пад на Цариград (1453)|Константинопол]] во 1453 под [[Мехмед II Освојувачот]]. Империјата владеела со Блискиот Исток, Балканот и Северна Африка. Религијата играла клучна улога: додека повеќето туркиски народи го прифатиле исламот, некои, како Чувашите и Гагаузите, се преобратиле во христијанство, а Ујгурите задржале будизам. === Модерна историја (16. век – денес) === Во 16–19 век, туркиските народи биле под влијание на три големи империи: [[Османлиско Царство|Османлиската]], [[Руска Империја|Руската]] и [[Чјинг (династија)|Кинеската]]. Османлиите ги интегрирале туркиските групи во Балканот и Блискиот Исток, додека Русија ги колонизирала Казанскиот Ханат (1552) и други туркиски региони. Во Кина, Ујгурите во Синџјанг биле под контрола на династијата Чјинг. По Првата светска војна и распадот на Османлиското Царство, [[Мустафа Кемал Ататурк]] ја основал Република Турција во 1923, воведувајќи секуларни реформи и модерен национализам. Во Советскиот Сојуз, туркиските народи (Казаци, Узбеци, Киргизи) добиле автономни републики, но претрпеле репресии, вклучувајќи депортации за време на Сталин. По распадот на СССР во 1991, се формирале независни држави: Казахстан, Киргистан, Узбекистан, Туркменистан и Азербејџан. == Религија == === Раната туркиска митологија === Раната туркиска митологија е систем од верувања тесно поврзан со [[Тенгризам|тенгризмот]] – античка религија базирана на обожување на природата, анимизам и шаманизам. Централна фигура е Тенгри, богот на синото небо и творец на светот, кој симболизира хармонија со универзумот. === Конверзии === ==== Будизам ==== Најпознат пример за туркиски народ кој го прифатил будизмот се Ујгурите. Во 8 век, Ујгурите, кои формирале моќна држава во денешна Западна Кина и Монголија, го прифатиле будизмот како официјална религија, откако го напуштиле традиционалното тенгријанство. Ујгурските будисти одиграле клучна улога во преводот на будистичките текстови на кинески и други јазици, при што монаси како Ан Шигао и Локакшема биле меѓу првите преведувачи на будистичките списи. Ујгурската култура интегрирала будистички манастири, уметност и литература, особено во регионот на Таримскиот басен, каде се пронајдени будистички стенописи. ==== Ислам ==== Туркиските народи (Ѓоктуркијци, Ујгури, Караханиди) првпат се среќаваат со [[ислам]]от преку трговија и воени контакти со арапските калифати во Централна Азија (Трансоксијана). Караханидскиот ханат во 10 век бил првиот туркиски народ што масовно го прифатил исламот, особено по 960 година, кога Сатук Богра хан се преобратил. Оваа конверзија била доброволна, често преку суфиски мисионери. Селџуците, Огузите и други туркиски групи го ширеле исламот во Анадолија, Персија и Индија. Суфизмот, со својата мистична и флексибилна природа, бил клучен за привлекување на номадските Туркијци, бидејќи се вклопувал со нивните шаманистички традиции. По монголските инвазии (13. век), туркиските народи во Златната Орда и Чагатајскиот каганат постепено го прифаќале исламот. Османлиите (14.-20. век) го консолидирале сунитскиот ислам во Анадолија, додека шиизмот се ширел меѓу некои групи (како Азерите). ==== Христијанство ==== Во првите векови од нашата ера, туркиските племиња во Централна Азија, како Ујгурите, Хазарите и другите, биле изложени на христијанството преку трговските патишта, особено патот на свилата. Источните цркви, како Несторијанската црква (Црква на Истокот), имале значајно присуство во регионот. Несторијанското христијанство се ширело меѓу некои туркиски групи, особено кај Ујгурите, во периодот од 7-ми до 13-ти век. [[Хазари]]те, туркиски народ во регионот на Кавказот и Каспиското Море, исто така имале контакт со христијанството. Иако дел од нивната елита подоцна го прифатила [[Јудаизам|јудаизмот]] (околу 8-ми век), христијански мисионери од Византија се обидувале да ги покрстат. Браќата [[Свети Кирил и Методиј|Кирил и Методиј]], познати по нивната мисионерска работа меѓу Словените, исто така биле активни во регионот на Хазарите, што укажува на византиски напори за христијанизација. Денес, доминантно христијански туркиски народи се [[Гагаузи]]те и [[Чуваши]]те. Гагаузите, кои живеат главно во Гагаузија (Молдавија), се православни христијани и ја задржале својата вера под византиско влијание. Чувашите, во Република Чувашија (Русија), исто така се претежно православни, покрстени под руско влијание од 16-ти век. == Етнички групи == Турските народи се класифицирани врз основа на нивните јазици во четири главни гранки: југозападни (огуски), северозападни (кипчачки), југоисточни и североисточни. Дополнително, чувашкиот и халаџскиот јазик формираат посебни гранки. Овие гранки се понатаму поделени во групи врз основа на специфични јазични и географски карактеристики. [[Податотека:Turkic Languages distribution map.png|центар|мини|469x469пкс|Распространетост на разните туркиски народи во светот.]] {{columns-start|num=4}} '''Огуска (југозападна) група''' * [[Турци]] * [[Азери]] * [[Туркмени]] * [[Кашкајци]] * [[Гагаузи]] {{column}} '''Кипчачка (северозападна) група''' * [[Волшки Татари]] * [[Башкири]] * Кавкаски Татари ** [[Кумици]] ** [[Кримски Татари]] ** [[Ногајци]] * [[Казаци]] * [[Киргизи]] {{column}} '''Карлучка (југоисточна) група''' * [[Узбеци]] * [[Ујгури]] '''Огурска група''' * [[Чуваши]] {{column}} '''Сибирска (североисточна) група''' * [[Јакути]] * [[Алтајци]] * [[Туванци]] * [[Хакази]] '''Халачка група''' * [[Халаџи]] {{columns-end}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Туркиски народи]] [[Категорија:Народи во Кина]] aclnof5rp8912sh5do6cminyir5oye3 Коми (јазик) 0 65529 5621686 4904218 2026-08-30T10:20:47Z Buli 2648 /* Азбука */ 5621686 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за јазик |име= Коми |изворноиме= коми |изговор= ''коми кыв'' |држави= [[Русија]] |регион= [[Коми|Република Коми]] |зборувачи=293.000 |iso1= kv |iso2=kom |iso2b= |iso2t= |iso3=kpv |семејствобоја=Uralic |сем1=[[пермски јазици|пермски]] |азбука=[[комска азбука]] |ранк= |нација= |агенција= |исчезнат= |lc1= |ld1= |ll1= |пишувачи= |создавач= |датум= |подесување= |постериори= |слика= |опис= |мапа= }} '''Коми''' или „коми-зиријански јазик“ е дел од групата на [[пермски јазици]], зборуван од [[Коми (народ)|Коми]]те во европскиот дел на [[Русија]]. Јазикот е сличен со [[удмуртски јазик|удмуртскиот]]. Јазикот има две главни наречја, и тоа: зиријанско, кое е најголемо и важи за основа на литературниот јазик, и јазванското. == Азбука == {{Главна|Комска азбука}}Комискиот јазик има долга традиција на пишување. Во XIV век, околу 1372 година, мисионерот и просветител [[Стефан Пермски]] создал посебно писмо за јазикот на Комите, познато како [[Старопермска азбука|старопермско]] или абурско писмо. Тоа било едно од најраните писма создадени за финско-угарски јазик. Писмото било употребувано особено за преведување и пишување црковни текстови и за ширење на христијанството меѓу Комите. Старопермското писмо постепено било потиснато од кирилицата, која со текот на времето станала главно писмо за комискиот јазик. Во XIX век биле правени различни обиди кирилицата да се приспособи подобро на комискиот гласовен систем. Во употреба се појавувале различни букви и знаци за гласовите што не постоеле во рускиот јазик, па правописот не бил целосно унифициран. Во 1920-тите години била создадена Молодцовската азбука, именувана по јазичарот [[Василиј Молодцов]]. Таа се засновала на кирилицата, но содржела дополнителни букви и знаци со кои попрецизно се означувале специфичните гласови на комискиот јазик. Молодцовската азбука била официјално употребувана во советскиот период, но во 1930-тите била заменета во рамките на советската јазична политика. Од 1938 година комискиот јазик повторно се пишува со кирилица заснована главно врз руската азбука. Во современиот правопис се задржале буквите І і и Ӧ ӧ, со кои се означуваат гласови карактеристични за комискиот јазик. {|{{tablabonita}} | A || a || a || [a] || [a] |- | Б || б || b || [b] || [be] |- | В || в || v || [v] || [ve] |- | Г || г || g || [g] || [ge] |- | Д || д || d || [d]; како [[пренонепчена согласка|преднонепчена]], [dj] || [de] |- |Е || е || e || [je]; [e] по C освен [t, d, s, z, n, l] || [je] |- |Ë || ë || ë || [jo]; [o] по [tj, dj, sj, zj, nj, lj] || [jo] |- |Ж || ж || ž || [] || [že] |- | З || з || z || [z]; како преднонепчено [zj] || [ze] |- | И || и || i || [i] || [njebd i] ''soft i'' |- | I || i || ï || [i] по [t, d, s, z, n, l] || [jord i] ''hard i'' |- | Й || й || j || [j] || [i kratkəj] |- | К || к || k || [k] || [ka] |- | Л || л || l || [l]; како преднонепчено [lj] || [el] |- | М || м || m || [m] || [em] |- | Н || н || n || [n]; како преднонепчено [nj] || [en] |- | О || о || o || [o] || [o] |- | Ö || ö || ö || [ə] || [ə] |- | П || п || p || [p] || [pe] |- | Р || р || r || [r] || [er] |- | С || с || s || [s]; како преднонепчено [sj] || [es] |- | Т || т || t || [t]; како преднонепчено [tj] || [te] |- | У || у || u || [u] || [u] |- | Ф || ф || f || [f] || [ef] |- | Х || х || x || [x] || [xa] |- | Ц || ц || c || [] || [ce] |- | Ч || ч || č || [j] || [če] |- | Ш || ш || š || [] || [ša] |- | Щ || щ || šč || [] || [šča] |- | Ъ || ъ || '' || _b || [jord znak] "hard sign" |- | Ы || ы || y || [] || [] |- | Ь || ь || ' || _b || [njebd znak] "soft sign" |- | Э || э || è || [e] || [e] |- | Ю || ю || ju || [ju]; [u] по [tj, dj, sj, zj, nj, lj] || [ju] |- | Я || я || ja || [ja]; [a] по [tj, dj, sj, zj, nj, lj] || [ja] |} {{уралски-јазик-никулец}} {{Уралски јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Пермски јазици]] [[Категорија:Јазици во Русија]] mnhnova5sfrjo33l91t0s8ansm97wgw Царство Бугарија 0 199794 5621540 5619677 2026-08-29T13:11:46Z Buli 2648 5621540 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Деветосептемвриски преврат === [[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]] После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] 5wdaxk6j0b4yy8xu5x15n63uodthbd4 5621542 5621540 2026-08-29T13:12:33Z Buli 2648 5621542 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Деветосептемвриски преврат === [[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]] После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] 2n295rr1p0g3pqfktt7w021cb6ytryw 5621547 5621542 2026-08-29T13:17:52Z Buli 2648 /* Балкански војни */ 5621547 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Деветосептемвриски преврат === [[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]] После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] 2za5zkjs4rfh9wndj294x7c0ndyl5he 5621548 5621547 2026-08-29T13:23:21Z Buli 2648 /* Балкански војни */ 5621548 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]] {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Деветосептемвриски преврат === [[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]] После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] 8fkxcyd00stl8tqsj0qgn7984e4w7u9 5621549 5621548 2026-08-29T13:24:50Z Buli 2648 /* Балкански војни */ 5621549 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Деветосептемвриски преврат === [[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]] После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] aoxzxzzd3kharve1fsz268f8dxeou42 5621552 5621549 2026-08-29T13:41:57Z Buli 2648 /* Балкански војни */ 5621552 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] r8qnsv3eucsrj1pe4jsdd3en852vsq7 5621585 5621552 2026-08-29T21:43:45Z Buli 2648 /* Втора светска војна */ 5621585 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] j1g41zqsdj9yuknmbrk7kxe2ldglgqn 5621588 5621585 2026-08-29T21:45:42Z Buli 2648 /* Балкански војни */ 5621588 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] plx9iq1cb7eqqdycnzhmj9ctru5ew8c 5621638 5621588 2026-08-30T08:17:14Z Buli 2648 /* Прогласување независност */ 5621638 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === {{Поврзано|Младотурска револуција|Босанска криза}} Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] aakaen10oteev07qobdml3enchzxrpt 5621639 5621638 2026-08-30T08:23:40Z Buli 2648 5621639 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> | stat_year1 = 1934 | stat_pop1 = 6,077,939 }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === {{Поврзано|Младотурска револуција|Босанска криза}} Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] bpm12bwu1d6b9gx16te6mipofbd5ba6 5621640 5621639 2026-08-30T08:24:02Z Buli 2648 5621640 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> | stat_year2 = 1934 | stat_pop2 = 6,077,939 }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === {{Поврзано|Младотурска револуција|Босанска криза}} Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] 54rbr8aea6v2kwg50y89vl6mae2hvk1 5621642 5621640 2026-08-30T08:35:19Z Buli 2648 /* Балкански војни */ 5621642 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> | stat_year2 = 1934 | stat_pop2 = 6,077,939 }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === {{Поврзано|Младотурска револуција|Босанска криза}} Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Меѓувоен период === Меѓувоениот период во Бугарија, кој опфаќа времето од крајот на Првата светска војна во 1918 година до влезот во Втората светска војна, претставува епоха на тешка национална катастрофа, политичка нестабилност, економски тешкотии, радикализација и постепен премин кон авторитарно управување под цар Борис III. По поразот во Првата светска војна, во која Бугарија се бореше на страната на Централните сили, земјата го потпиша [[Солунско примирје|Солунското примирје]] на 29 септември 1918 година. Цар Фердинанд I абдицираше на 3 октомври 1918 година во корист на својот син [[Борис III]]. Мировниот [[Нејски мировен договор|договор од Неј]], потпишан на 27 ноември 1919 година и познат во бугарската историографија како „Втора национална катастрофа“, наметна тешки услови: загуба на Јужна Добруџа во корист на Романија, на Западните покраини кон Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Југославија), како и на Западна Тракија кон Грција, со што се губеше излез на Егејското Море. Армијата беше ограничена на 20.000 војници, беше забрането современо вооружување, а беа наложени и тешки репарации, првично околу 2,25 милијарди златни франкови, подоцна намалени. Земјата беше погодена и од бран бегалци, околу 250.000–280.000 лица, главно од Македонија и Тракија. Повоената криза донесе силен подем на левицата и земјоделското движење. Бугарскиот земјоделски народен сојуз под раководство на [[Александар Стамболијски]] победи на изборите и формираше влада во периодот 1920–1923 година. Режимот спроведуваше радикални реформи во корист на селаните, вклучувајќи земјишна реформа, ограничување на големото земјовладение и едукативни и социјални мерки, но беше обвинуван за авторитарни методи, меѓу кои и дејствувањето на т.н. „портокалова гарда“, како и за попуштање кон Југославија. Стамболијски го потпиша Нишкиот договор во 1923 година, со кој се обврза да ги сузбива дејствијата на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]] од бугарска територија – чекор што предизвика силно незадоволство кај националистите и самата организација. На 9 јуни 1923 година воен удар, организиран од Воениот сојуз, старите партии и со поддршка на ВМРО, го собори земјоделскиот режим. Стамболијски беше брутално убиен. Новата влада на [[Александар Цанков]] воведе репресија, позната како „бел терор“. Комунистите организираа неуспешно септемвриско востание истата година, по што следеше уште поостра репресија. Во периодот 1926–1931 година владееше поумерена коалиција, Демократскиот сојуз, под [[Андреј Љапчев]], која постигна извесна стабилизација и ги подобри односите со странство, вклучително и преку заеми под контрола на Друштвото на народите. Големата економска криза од 1929–1933 година силно ја погоди аграрната бугарска економија, особено преку падот на цените на земјоделските производи како тутунот. Во 1931 година на власт дојде Народниот блок. Политичката фрагментација и насилството продолжија. На 19 мај 1934 година Воениот сојуз и кружокот „Звено“, предводени од Кимон Георгиев и Дамјан Велчев, извршија бескрвен удар. Новиот режим ги укина политичките партии, ја суспендираше во практика Трновската уставна традиција, го сузби ВМРО и воведе корпоративистички елементи. Режимот беше краткотраен: во 1935 година цар Борис III, искористувајќи ги противречностите, го презеде фактичката контрола и воспостави личен режим, познат како „царска диктатура“. Политичките партии останаа забранети или маргинализирани, а парламентот беше обновен во ограничена форма, преку безпартиски избори. Овој систем траеше до Втората светска војна. Бугарија остана претежно аграрна земја, со околу 80 проценти од населението во селството. Репарациите и долговите беа тешко бреме; плаќањата беа делумно намалени и практично прекинати во раните 1930-ти години. Големата депресија предизвика пад на извозот и на доходите, но индустријата беше помалку погодена. Во втората половина на 1930-тите се забележува економско закрепнување и зголемување на трговските врски со Германија, која станува главен економски партнер. Населението растеше – од околу 4,8 милиони во 1920 година на над 6 милиони во 1934 година – делумно поради бегалците. Општеството беше релативно егалитарно според земјишната сопственост, но беше погодено од политичко насилство и екстремизам, вклучувајќи ги комунистите, фашистичките и националистичките групи, како и ВМРО. Во надворешната политика Бугарија водеше ревизионистичка линија, барајќи ревизија на Нејискиот договор. Односите со соседите беа напнати, особено поради македонското прашање и дејноста на ВМРО. Во 1930-тите години земјата се обидуваше да избегне изолација преку подобрување на односите со Југославија и Грција, како и преку приближување кон Германија и Италија. Бугарија остана надвор од Балканскиот пакт. До почетокот на Втората светска војна ја прогласи неутралноста, но економските и политичките врски со силите на Оската се зајакнуваа. Во целина, меѓувоениот период во Бугарија беше обележан со последиците од поразот, хронична политичка нестабилност – вклучувајќи три државни удари во 1923, 1934 и контраударот од 1935 година – социјални тензии и постепена консолидација на авторитарна монархиска власт. Овие процеси ја подготвија земјата за нејзината улога во Втората светска војна. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] 9rhq6jkb1vbiam6dicpy91xfwxaf01i 5621644 5621642 2026-08-30T08:44:09Z Buli 2648 /* Меѓувоен период */ 5621644 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> | stat_year2 = 1934 | stat_pop2 = 6,077,939 }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === {{Поврзано|Младотурска револуција|Босанска криза}} Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Меѓувоен период === Меѓувоениот период во Бугарија, кој опфаќа времето од крајот на Првата светска војна во 1918 година до влезот во Втората светска војна, претставува епоха на тешка национална катастрофа, политичка нестабилност, економски тешкотии, радикализација и постепен премин кон авторитарно управување под цар Борис III. По поразот во Првата светска војна, во која Бугарија се бореше на страната на Централните сили, земјата го потпиша [[Солунско примирје|Солунското примирје]] на 29 септември 1918 година. Цар Фердинанд I абдицираше на 3 октомври 1918 година во корист на својот син [[Борис III]]. Мировниот [[Нејски мировен договор|договор од Неј]], потпишан на 27 ноември 1919 година и познат во бугарската историографија како „Втора национална катастрофа“, наметна тешки услови: загуба на Јужна Добруџа во корист на Романија, на Западните покраини кон Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Југославија), како и на Западна Тракија кон Грција, со што се губеше излез на Егејското Море. Армијата беше ограничена на 20.000 војници, беше забрането современо вооружување, а беа наложени и тешки репарации, првично околу 2,25 милијарди златни франкови, подоцна намалени. Земјата беше погодена и од бран бегалци, околу 250.000–280.000 лица, главно од Македонија и Тракија. [[Податотека:Sveta-Nedelya-after.jpg|мини|[[Црква Света Недела (Софија)|Црквата „Света Недела“]] во Софија непосредно по [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатот]] од 16 април 1925 година, извршен од членови на Воената организација на [[Бугарска комунистичка партија|БКП]] со цел да се ликвидира воената и политичката елита на земјата]] Повоената криза донесе силен подем на левицата и земјоделското движење. Бугарскиот земјоделски народен сојуз под раководство на [[Александар Стамболијски]] победи на изборите и формираше влада во периодот 1920–1923 година. Режимот спроведуваше радикални реформи во корист на селаните, вклучувајќи земјишна реформа, ограничување на големото земјовладение и едукативни и социјални мерки, но беше обвинуван за авторитарни методи, меѓу кои и дејствувањето на т.н. „портокалова гарда“, како и за попуштање кон Југославија. Стамболијски го потпиша Нишкиот договор во 1923 година, со кој се обврза да ги сузбива дејствијата на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]] од бугарска територија – чекор што предизвика силно незадоволство кај националистите и самата организација. На 9 јуни 1923 година воен удар, организиран од Воениот сојуз, старите партии и со поддршка на ВМРО, го собори земјоделскиот режим. Стамболијски беше брутално убиен. Новата влада на [[Александар Цанков]] воведе репресија, позната како „бел терор“. Комунистите организираа неуспешно септемвриско востание истата година, по што следеше уште поостра репресија. Во периодот 1926–1931 година владееше поумерена коалиција, Демократскиот сојуз, под [[Андреј Љапчев]], која постигна извесна стабилизација и ги подобри односите со странство, вклучително и преку заеми под контрола на Друштвото на народите. Големата економска криза од 1929–1933 година силно ја погоди аграрната бугарска економија, особено преку падот на цените на земјоделските производи како тутунот. Во 1931 година на власт дојде Народниот блок. Политичката фрагментација и насилството продолжија. На 19 мај 1934 година Воениот сојуз и кружокот „Звено“, предводени од Кимон Георгиев и Дамјан Велчев, извршија бескрвен удар. Новиот режим ги укина политичките партии, ја суспендираше во практика Трновската уставна традиција, го сузби ВМРО и воведе корпоративистички елементи. Режимот беше краткотраен: во 1935 година цар Борис III, искористувајќи ги противречностите, го презеде фактичката контрола и воспостави личен режим, познат како „царска диктатура“. Политичките партии останаа забранети или маргинализирани, а парламентот беше обновен во ограничена форма, преку безпартиски избори. Овој систем траеше до Втората светска војна. Бугарија остана претежно аграрна земја, со околу 80 проценти од населението во селството. Репарациите и долговите беа тешко бреме; плаќањата беа делумно намалени и практично прекинати во раните 1930-ти години. Големата депресија предизвика пад на извозот и на доходите, но индустријата беше помалку погодена. Во втората половина на 1930-тите се забележува економско закрепнување и зголемување на трговските врски со Германија, која станува главен економски партнер. Населението растеше – од околу 4,8 милиони во 1920 година на над 6 милиони во 1934 година – делумно поради бегалците. Општеството беше релативно егалитарно според земјишната сопственост, но беше погодено од политичко насилство и екстремизам, вклучувајќи ги комунистите, фашистичките и националистичките групи, како и ВМРО. Во надворешната политика Бугарија водеше ревизионистичка линија, барајќи ревизија на Нејскиот договор. Односите со соседите беа напнати, особено поради македонското прашање и дејноста на ВМРО. Во 1930-тите години земјата се обидуваше да избегне изолација преку подобрување на односите со Југославија и Грција, како и преку приближување кон Германија и Италија. Бугарија остана надвор од Балканскиот пакт. До почетокот на Втората светска војна ја прогласи неутралноста, но економските и политичките врски со силите на Оската се зајакнуваа. Во целина, меѓувоениот период во Бугарија беше обележан со последиците од поразот, хронична политичка нестабилност – вклучувајќи три државни удари во 1923, 1934 и контраударот од 1935 година – социјални тензии и постепена консолидација на авторитарна монархиска власт. Овие процеси ја подготвија земјата за нејзината улога во Втората светска војна. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] b22vg7qff1tznn95l6noh698nhxon8r 5621645 5621644 2026-08-30T08:46:57Z Buli 2648 /* Меѓувоен период */ 5621645 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''Царство Бугарија'' | conventional_long_name = Царство България | common_name = Бугарија | continent = Европа | region = Балкански Полуостров | country = Бугарија | era = [[Прва светска војна]]/[[Период меѓу двете светски војни]]/[[Втора светска војна]] | event_start = Официјално<ref name="of">Кнежевство Бугарија ''[[де факто]]'' била независна држава според нејзиниот [[Трновски устав|Устав]], со сопствено знаме, грб, војска.</ref> прогласување на независност | year_start = 1908 | date_start = 5 октомври | event_end = Укинување на монархијата | year_end = 1946 | date_end = 15 септември | event1 = Балкански војни | date_event1 = 1912-1913 | event2 = [[Букурешки договор]] | date_event2 = 10 август 1913 | event3 = [[Нејски мировен договор]] | date_event3 = 27 ноември 1919 | p1 = Кнежевство Бугарија | p2 = Османлиско Царство | flag_p1 = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | flag_p2 = Ottoman Flag.svg | s1 = Народна Република Бугарија | flag_s1 = Flag of Bulgaria (1948-1967).svg | s2 = Социјалистичка Република Македонија | flag_s2 = Flag of North Macedonia (1946–1992).svg | image_flag = Flag of Bulgaria (1878-1944).svg | image_coat = Coat of arms of Bulgaria (1927-1946).svg | image_map = Kingdom_of_Bulgaria_(1914).svg | image_map_caption = Бугарија во 1914 година, после [[Балканските војни]] и пред [[Првата светска војна]]. | national_anthem = ''[[Шуми Марица]]''<br /><br />'''[[Царска химна]]'''<br />[[Химна на негово Величество Царот]] | common_languages = [[Бугарски]] | government_type = [[Уставна монархија]] | capital = Софија | religion = [[православие]] | title_leader = [[Список на бугарски монарси|Цар]] | leader1 = [[Фердинанд I]] | year_leader1 = 1908-1918 | leader2 = [[Борис III]] | year_leader2 = 1918-1943 | leader3 = [[Симеон ІІ]] | year_leader3 = 1943-1946 | title_deputy = [[Список на премиери на Бугарија|Совет на министри]] | deputy1 = [[Александар Малинов]] | year_deputy1 = 1908-1911 (прв) | deputy2 = [[Кимон Георгиев]] | year_deputy2 = 1944-1946 (последен) | currency = [[Бугарски лев|лев]] | stat_year1 = 1915 | stat_pop1 = 4,580,000 | ref_pop1 = <ref>{{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |title=Central Powers – Kingdom of Bulgaria |page=4 |access-date=14 Jan 2022 |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228202615/https://nzhistory.govt.nz/war/bulgaria-facts |url-status=live }}</ref> | stat_year2 = 1934 | stat_pop2 = 6,077,939 }} '''Царство Бугарија''' ({{Langx|bg|Царство България}}) — царство во [[Југоисточна Европа]] од [[1908]] до [[1947]]. Престолнината на царството била во [[Софија]]. == Историја == === Прогласување независност === {{Поврзано|Младотурска револуција|Босанска криза}} Во јули 1908 во Османлиската држава избила [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]], чија главна цел пред се било зачувувањето на територијалниот интегритет на државата, а не давање на поголема автономија на незадоволните народи. Првично сите етнички и религиозни заедници ја поздравиле револуцијата, надевајќи се на позитивни промени, но многу брзо до израз дошла намерата на Младотурците да создадат единствена отоманска нација. Тоа, очевидно, предизвикало реакции кои неповратно воделе кон целосен распад на државата.{{sfn|Јовановски|2011|p=38}} [[Податотека:BASA-143K-1-124-1-Bulgarian Indipendence Manifesto 1908.jpg|лево|мини|255x255пкс|Манифест за независноста на Бугарија]] Бугарија користејќи ги настаните во Османлиската држава тргнала по патот на независноста, за која веќе од поодамна се подготвувала. На бугарската желба за прогласување на независноста, без никакво сомнение, и одговарало однесувањето на новата влада во Цариград. Сепак пред да биде објавена независноста Бугарите, надевајќи се на поддршка на некои од големите сили за нивната цел, успеале да постигнат договор со [[Австро-Унгарија]], независноста на земјата да биде прогласена пред објавата на [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]], прифаќајќи ја одговорноста за нарушувањето на [[Берлински договор|Берлинскиот договор]], според кој Бугарија била „автономно трибутарно кнежевство“. Тоа било договорено при посетата на бугарскиот кнез [[Фердинанд I|Фердинанд]] на Австро-Унгарија. На состанокот на бугарскиот суверен со [[Алоис Лекса фон Ерентал|Ерентал]], одржан во Будимпешта на 23 септември 1908 г., последниов му рекол на својот гостин дека Бугарија не треба да се двоуми да ги оствари своите легитимни желби.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} Кога е во прашање нарушувањето на статус-квото во регионот од страна на Бугарија не било нешто ново, ако се има предвид ситуацијата со Источна Румелија во 1885 г. По постигнувањето на овој договор бил преземен чекорот за формално прогласување на независноста. Симболично чинот на прогласувањето на независноста и крунисувањето на Фердинанд за бугарски Цар било направено во средновековната бугарска престолнина [[Велико Трново|Трново]]. Потегот на Бугарија предизвикал остри реакции во Цариград. Тоа всушност и не било неочекувано ако се има предвид и една од главните причини за Јулскиот преврат во Цариград. Сепак, реално гледано новите власти на Босфорот не биле во состојба да ги диктираат условите за прашањето на признавањето на бугарската независност. Многу брзо се согласиле со руските предлози за решавање на финансиското побарување на отоманската влада од Бугарија за признавање на нејзината независност. Веќе на 9 јануари 1909 г. Цариград официјално ја признал независноста на бугарската држава.{{sfn|Јовановски|2011|p=39}} === Балкански војни === {{Поврзано|Прва балканска војна|Втора балканска војна}} [[Податотека:BASA-520K-1-65-1.jpg|лево|мини|300x300пкс|15. чета на 21. пешадиски Средногорски полк во [[Чепеларе]], 1912 година.]] На 13 март 1912 година Бугарија склучи таен одбранбено-офанзивен договор со Кралството Србија, а подоцна и со Грција (мај 1912) и Црна Гора (септември 1912), со што се формира [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]]. Главната цел на сојузот беше заедничко војување против Османското Царство и поделба на неговите европски поседи. Бугарија влезе во војната со најголемата и најдобро обучена армија на Балканот, околу 600.000 мобилизирани (од нив 350.000–370.000 на фронтот), 9 пешадиски дивизии + 1 гардиска бригада, релативно модерна артилерија и германска воена обука. Бугарската војска се концентрираше на источниот (тракиски) фронт, сметајќи го за најважен поради стратешката цел – Цариград и Источна Тракија. Најважните битки и операции на бугарската војска беа Битка кај Бунар Хисар – Луле Бургас (28 октомври – 2 ноември 1912) – најголемата битка во Европа по француско-пруската војна; одлучувачка бугарска победа, Битка кај Чаталџа (17–19 ноември 1912) – прв неуспех пред самите бедеми на Цариград, Опсада и освојување на Одрин (декември 1912 – 26 март 1913) – најголемиот успех на бугарската војска во војната; градот паѓа по 5-месечна опсада, Битка кај Булаир (26 јануари 1913) – одбранбена победа против османскиот десант на Галиполскиот Полуостров. Според [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот мировен договор]] (30 мај / 12 јуни 1913) Бугарија добива целата Источна Тракија до линијата Енос – Мидија, вклучително Одрин и егејското пристаниште Дедеагач (денес Александруполи), во Македонија Бугарија добива само дел од Струмичко и дел од Пиринска Македонија, најголемиот дел од географска Македонија останува под српска и грчка окупација. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|Територијалните промени на Бугарија со [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор (1913)]]<br/> {{colorbox|#eb9b16}} Територија припоена кон Бугарија од Османлиската Империја<br/> {{colorbox|#d37ba7}} Територија отстапена од Бугарија на Романија]] Незадоволството од поделбата на Македонија предизвика остар конфликт меѓу поранешните сојузници. Бугарија сметаше дека според тајниот договор со Србија од 1912 треба да добие поголем дел од Вардарска Македонија, додека Србија и Грција веќе потпишаа нов таен договор (1 јуни 1913) за поделба на териториите против Бугарија. На 29 јуни 1913, по наредба на цар Фердинанд и без формална воена декларација, бугарските трупи нападнаа врз српските и грчките позиции во Македонија. Војната траеше само 6 недели и заврши со катастрофален пораз за Бугарија поради напад на два фронта истовремено, влез на Романија во војната (10 јули 1913) – без борба го зазеде цел север на Бугарија, контранапад на Османското Царство – повторно заземање на целата Источна Тракија вклучително Одрин (21/22 јули 1913). Клучни битки беа Брегалничка операција (2–9 јули) – тежок пораз од Србите, Килкис–Лаханас (2–4 јули) – уништувачки пораз од Грците, Кресненска клисура (крај на јули) – последна бугарска одбранбена победа. Според [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] (10 август 1913) Бугарија ја губи целата Источна Тракија (вкл. Одрин), го задржува само Пиринскиот дел на Македонија и Струмичко, ги губи [[Јужна Добруџа]] во корист на Романија. Цариградскиот договор (29 септември 1913) официјално ја потврдува загубата на Источна Тракија на Османлиите. === Меѓувоен период === Меѓувоениот период во Бугарија, кој опфаќа времето од крајот на Првата светска војна во 1918 година до влезот во Втората светска војна, претставува епоха на тешка национална катастрофа, политичка нестабилност, економски тешкотии, радикализација и постепен премин кон авторитарно управување под цар Борис III. По поразот во Првата светска војна, во која Бугарија се бореше на страната на Централните сили, земјата го потпиша [[Солунско примирје|Солунското примирје]] на 29 септември 1918 година. Цар Фердинанд I абдицираше на 3 октомври 1918 година во корист на својот син [[Борис III]]. Мировниот [[Нејски мировен договор|договор од Неј]], потпишан на 27 ноември 1919 година и познат во бугарската историографија како „Втора национална катастрофа“, наметна тешки услови: загуба на Јужна Добруџа во корист на Романија, на Западните покраини кон Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Југославија), како и на Западна Тракија кон Грција, со што се губеше излез на Егејското Море. Армијата беше ограничена на 20.000 војници, беше забрането современо вооружување, а беа наложени и тешки репарации, првично околу 2,25 милијарди златни франкови, подоцна намалени. Земјата беше погодена и од бран бегалци, околу 250.000–280.000 лица, главно од Македонија и Тракија. [[Податотека:Sveta-Nedelya-after.jpg|мини|[[Црква Света Недела (Софија)|Црквата „Света Недела“]] во Софија непосредно по [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатот]] од 16 април 1925 година, извршен од членови на Воената организација на [[Бугарска комунистичка партија|БКП]] со цел да се ликвидира воената и политичката елита на земјата]] Повоената криза донесе силен подем на левицата и земјоделското движење. Бугарскиот земјоделски народен сојуз под раководство на [[Александар Стамболијски]] победи на изборите и формираше влада во периодот 1920–1923 година. Режимот спроведуваше радикални реформи во корист на селаните, вклучувајќи земјишна реформа, ограничување на големото земјовладение и едукативни и социјални мерки, но беше обвинуван за авторитарни методи, меѓу кои и дејствувањето на т.н. „портокалова гарда“, како и за попуштање кон Југославија. Стамболијски го потпиша Нишкиот договор во 1923 година, со кој се обврза да ги сузбива дејствијата на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]] од бугарска територија – чекор што предизвика силно незадоволство кај националистите и самата организација. На 9 јуни 1923 година воен удар, организиран од Воениот сојуз, старите партии и со поддршка на ВМРО, го собори земјоделскиот режим. Стамболијски беше брутално убиен. Новата влада на [[Александар Цанков]] воведе репресија, позната како „бел терор“. Комунистите организираа неуспешно [[Септемвриско востание]] истата година, по што следеше уште поостра репресија. Во периодот 1926–1931 година владееше поумерена коалиција, Демократскиот сојуз, под [[Андреј Љапчев]], која постигна извесна стабилизација и ги подобри односите со странство, вклучително и преку заеми под контрола на Друштвото на народите. Големата економска криза од 1929–1933 година силно ја погоди аграрната бугарска економија, особено преку падот на цените на земјоделските производи како тутунот. Во 1931 година на власт дојде Народниот блок. Политичката фрагментација и насилството продолжија. На 19 мај 1934 година Воениот сојуз и кружокот „Звено“, предводени од Кимон Георгиев и Дамјан Велчев, извршија бескрвен удар. Новиот режим ги укина политичките партии, ја суспендираше во практика Трновската уставна традиција, го сузби ВМРО и воведе корпоративистички елементи. Режимот беше краткотраен: во 1935 година цар Борис III, искористувајќи ги противречностите, го презеде фактичката контрола и воспостави личен режим, познат како „царска диктатура“. Политичките партии останаа забранети или маргинализирани, а парламентот беше обновен во ограничена форма, преку безпартиски избори. Овој систем траеше до Втората светска војна. Бугарија остана претежно аграрна земја, со околу 80 проценти од населението во селството. Репарациите и долговите беа тешко бреме; плаќањата беа делумно намалени и практично прекинати во раните 1930-ти години. Големата депресија предизвика пад на извозот и на доходите, но индустријата беше помалку погодена. Во втората половина на 1930-тите се забележува економско закрепнување и зголемување на трговските врски со Германија, која станува главен економски партнер. Населението растеше – од околу 4,8 милиони во 1920 година на над 6 милиони во 1934 година – делумно поради бегалците. Општеството беше релативно егалитарно според земјишната сопственост, но беше погодено од политичко насилство и екстремизам, вклучувајќи ги комунистите, фашистичките и националистичките групи, како и ВМРО. Во надворешната политика Бугарија водеше ревизионистичка линија, барајќи ревизија на Нејскиот договор. Односите со соседите беа напнати, особено поради македонското прашање и дејноста на ВМРО. Во 1930-тите години земјата се обидуваше да избегне изолација преку подобрување на односите со Југославија и Грција, како и преку приближување кон Германија и Италија. Бугарија остана надвор од Балканскиот пакт. До почетокот на Втората светска војна ја прогласи неутралноста, но економските и политичките врски со силите на Оската се зајакнуваа. Во целина, меѓувоениот период во Бугарија беше обележан со последиците од поразот, хронична политичка нестабилност – вклучувајќи три државни удари во 1923, 1934 и контраударот од 1935 година – социјални тензии и постепена консолидација на авторитарна монархиска власт. Овие процеси ја подготвија земјата за нејзината улога во Втората светска војна. === Втора светска војна === По избувнувањето на Втората светска војна, владата на [[Георги Ќосеиванов]] прогласува неутралност. Бугарија се надева на мирна територијална ревизија. Економската зависност од Германија (околу 65 % од трговијата) и воената соработка го зголемуваат германското влијание. Во февруари 1940 година на премиерската функција доаѓа прогерманскиот [[Богдан Филов]]. На 7 септември 1940 година, под германски притисок, со Крајовската спогодба Романија ѝ ја враќа Јужна Добруџа на Бугарија. Ова е првиот територијален добиток и го зајакнува прооскиот курс. Во јануари 1941 година е донесен „Закон за заштита на нацијата“ – антиеврејска легислација по моделот на Нирнбершките закони, која ги ограничува правата на Евреите, ги дефинира според раса и ги маргинализира. Под закана од германска инвазија и со ветување за територии од Грција и Југославија, на 1 март 1941 година во Виена Филов го потпишува пристапувањето кон [[Троен пакт|Тројниот пакт]]. Германските трупи веднаш влегуваат во Бугарија како база за напад врз Југославија и Грција (Операција Марита).[[Податотека:Map of Bulgaria during WWII-mk.svg|мини|лево|Бугарија во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]]Бугарија не учествува директно во инвазиите од април 1941 година, но по капитулацијата на Југославија (17 април) и Грција (30 април) бугарските сили влегуваат во претходно договорените зони. На 19–20 април 1941 година (наречен „бугарски Велигден“) трупите окупираат поголемиот дел од Вардарска Македонија, делови од Источна Србија (Поморавие, Пирот, Врање), Источна Егејска Македонија и Западна Тракија (меѓу Струма и Марица, вклучувајќи градови како Кавала, Ксанти, Драма, Комотини, Александруполи), како и островите Тасос и Самотраки. Овие територии (околу 40.000 км² со приближно 1,9 милиони жители) се ставаат под бугарска администрација и се третираат како „новоослободени“ земји. Се спроведува политика на бугаризација: отворање училишта, воведување бугарски јазик, населување на етнички Бугари, интеграција во црковната структура. Царот Борис III е прогласен за „цар-обединител“. Бугарија не ги добива Солун и Атон, кои остануваат под германска/италијанска контрола. [[Податотека:376bombgroup-bulgaria-01-jun-1944.gif|мини|Американски бомбардери B-24 Liberator над Софија по бомбардирањето на градот, 17 април 1944 година.]] Бугарија објавува војна на Велика Британија и САД на 13 декември 1941 година („симболична војна“), но одбива да објави војна на СССР и ги одржува дипломатските односи со Москва до септември 1944 година. Не испраќа трупи на Источниот фронт, иако дозволува употреба на аеродроми и се бори со советски бродови во Црно Море. Армијата се зголемува (мобилизација достигнала до над 300.000 војници во одредени моменти) и врши окупациски задачи. Од крајот на 1943 и почетокот на 1944 година Софија и други градови трпат сојузнички бомбардирања. По смртта на Борис III на 28 август 1943 година, на престолот доаѓа шестгодишниот [[Симеон ІІ]]. Регентскиот совет (Филов, кнез Кирил, генерал Никола Михов) и владите на Добри Божилов, Иван Багрјанов и Константин Муравиев остануваат верни на Оската. Под германски притисок се донесуваат антиеврејски мерки. Во март 1943 година бугарските власти ги депортираат 11.343 Евреи од окупираните територии (околу 7.122 од Вардарска Македонија и 4.221 од Тракија и Пирот) кон логорите на смртта (главно [[Треблинка]]), каде што речиси сите биле убиени. Планираната депортација на околу 48.000 Евреи од „старите граници“ на Бугарија е запрена поради протести на парламентарци (предводени од Димитар Пешев), Бугарската православна црква (митрополитите Стефан и Кирил) и јавноста. Евреите од Софија се интерно преселуваат, имотот се конфискува, а мажите се испраќаат во работни баталјони. Така преживуваат скоро сите Евреи од предвоена Бугарија, но оние од окупираните земји се речиси целосно уништени. === Деветосептемвриски преврат === По советскиот пробив во Романија, владата на Багрјанов на 26 август 1944 година прогласува неутралност и бара повлекување на германските сили. СССР сепак објавува војна на 5 септември 1944 година. На 8 септември владата на Муравиев објавува војна на Германија, а истиот ден [[Црвена армија|Црвената армија]] влегува во земјата без отпор. Во ноќта на 8/9 септември 1944 година Отечествениот фронт (комунисти, „Звено“, аграрци и други) извршува државен удар. На власт доаѓа влада на Кимон Георгиев. Бугарија се вклучува во борбите против Германија. После доаѓањето на власт на [[Татковински фронт (Бугарија)|Отчествениот Фронт]] на [[9 септември]] [[1944]] година се организирал [[референдум]] за промена на формата на државното управување, на којшто бугарскиот народ гласал со 92,7% за [[република]]нска форма на управување. На [[15 септември]] [[1946]], Бугарија била прогласена за Народна република. Во [[1947]] [[Народно собрание|Големото народно собрание]] го примило новиот [[Устав]] на [[Народна Република Бугарија]]. Со Парискиот мировен договор (1947) Бугарија ја задржува Јужна Добруџа, но ги губи сите други територии окупирани во 1941 година (вратени на Југославија и Грција). Бугарија е единствениот германски сојузник кој го зголемува предвоеното територијално јадро (со Јужна Добруџа). Учествувањето на Бугарија се карактеризира со опортунистичка политика на територијални добивки без целосна воена ангажираност на Источниот фронт, сложена позиција кон еврејското население и брз премин на страната на победниците во 1944 година. == Наводи == {{наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Балканот од 1826 до 1913 година|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=Филозофски факултет - Скопје|year=2011|location=Скопје}} {{DEFAULTSORT:Бугарија}} [[Категорија:Трета бугарска држава| ]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Бугарија во 20 век]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1908 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] bfkh1lywo2358kpa3iwcrzg36hb1wkg Големата вода (филм) 0 731124 5621704 5621347 2026-08-30T11:06:17Z Andrew012p 85224 /* */ 5621704 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = Големата вода | image = Големата вода постер.jpg | caption = Големата вода | director = [[Иво Трајков]] | producer = Роберт Јазаџиски | writer = [[Живко Чинго]]<br/>Иво Трајков | starring = [[Сашо Кекеновски]]<br>[[Маја Станковска]]<br>[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Митко Апостоловски]]<br>[[Верица Недеска]]<br>[[Петар Мирчевски]]<br>[[Владимир Светиев]]<br>[[Кирил Гравчев]]<br>[[Владимир Ендровски]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Раде Шербеџија]]<br>[[Емил Рубен]]<br>[[Петре Арсовски]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Јордан Витанов]] | music = [[Кирил Џајковски]] | cinematography = | editing = Атанас Ѓорѓиев | distributor = | released = [[30 април]] [[2004]] | runtime = 93 минути | country = {{МКД}} | language = [[македонски јазик|македонски]] | budget = | genre = [[драма (филмски жанр)|драма]] }} '''''Големата вода''''' — [[Македонија|македонска]] драма од 2004 година, во [[режија]] на [[Иво Трајков]]. Главните улоги во филмот ги играат [[Сашо Кекеновски]], [[Маја Станковска]], [[Митко Апостоловски]], [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] и [[Верица Недеска]]. Музиката е создадена од [[Кирил Џајковски]]. Филмот е работен според мотиви од [[Големата вода (роман)|истоимениот роман]] на [[Живко Чинго]]. Местото на снимање во затворот било во [[Хавзипашини конаци|Хавзипашините конаци]] во село [[Бардовци]], Скопско. Филмот ја освоил Големата награда во Валенсија на филмскиот фестивал. Бил македонски кандидат за „[[Оскар]]“ во категоријата „Најдобар странски филм“ за 2004 година, но не успеал да добие номинација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |title=„Големата вода“ на PictureThis. |accessdate=2013-03-31 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625082524/http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |url-status=dead }}</ref> Филмската критика позитивно го оценила целокупниот проект и замисла, добивајќи оценка 71 % од можни 100 % од страна на оценувачите од [[Rotten Tomatoes]]. [[Metacritic]] дала оценка 62 по 15 прегледувања.<ref>[http://www.metacritic.com/film/titles/greatwater?q=Great%20Water „Големата вода“]{{Мртва_врска|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} според ''Metacritic''</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Приказната започнува во [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], каде Лем Никодиноски, младо момче, е одземен од неговото [[семејство]] и испратен во комунистичко сиропиталиште, кое наликува и има улога на логор/затвор. Таму, Лем го запознава таинствениот Исак Кејтен, постар логораш што го зема под своја закрила. Момчето изгледа поседува некои исцелителски способности и е поврзан со [[обред]]и. Исак станува наставник на Лем и негов најдобар другар, учејќи го да чита и воведувајќи го во моќта на книжевноста. Како што Лем расте во логорот, тој создава длабока врска со Исак, кој му дава мудрост и вештини за критичко размислување. Меѓутоа, нивниот однос е сложен од суровата стварност на животот во логорот и идеолошките разлики меѓу нив. Лем напредува во логорот, додека Исак развива бунтовен дух и почнува да го доведува во прашање авторитетот на водачите на сиропиталиштето, еден од нив е управителот Аритон Јаковлески. Исак, исто така, станува занесен од една млада девојка по име Ленче. Како што Лем созрева, се бори да ја помири својата верност кон Исак со неговата желба за слобода и поединечност. Исак сѐ повеќе се разочарува од комунистичката идеологија и почнува отворено да ги предизвикува властите, што води до неговиот пад. Имајќи ги на ум учењата и насоките на Исак, Лем тргнува за [[Белград]], решен да го кова својот пат и да го живее животот по свои услови. Филмот завршува со заминувањето на Лем од сиропиталиштето, симболизирајќи го неговото патешествие кон слободата и самооткривањето. И покрај предизвиците со кои се соочува, Лем ги носи со себе предавањата што ги научил од Исак и надежта за подобра иднина. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Сашо Кекеновски]] |Лем Никодиноски (во детството) |- |[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] |Лем Никодиноски (постар) |- |[[Маја Станковска]] |Исак Кејтен |- |[[Митко Апостоловски]] |управителот Аритон Јаковлески |- |[[Верица Недеска]] |Оливера Срезоска |- |[[Ристо Гоговски]] |ѕвонарот Анески |- |Марина Чакалова |Ленче |- |Зоран Поповски |Николче |- |Оливер Трифунов |Спаско |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{IMDb title|0365285|Големата вода}} * [http://www.youtube.com/watch?v=U8Fz49Ue6WM „Големата вода“ на YouTube] [[Категорија:Македонски филмови од 2000-тите]] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Филмови на Иво Трајков]] [[Категорија:Филмови со Сашо Кекеновски]] [[Категорија:Филмови со Маја Станковска]] [[Категорија:Филмови со Митко Апостоловски]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Верица Недеска]] [[Категорија:Филмови со Игор Ангелов]] [[Категорија:Живко Чинго]] [[Категорија:Македонски дела од 2004 година]] [[Категорија:Појавено во 2004 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] m2w8ar0gwi7mohpkdck3whub3fagbrk 5621705 5621704 2026-08-30T11:07:58Z Andrew012p 85224 /* */ 5621705 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = Големата вода | image = Големата вода постер.jpg | caption = Големата вода | director = [[Иво Трајков]] | producer = Роберт Јазаџиски | writer = [[Живко Чинго]]<br/>Иво Трајков | starring = [[Сашо Кекеновски]]<br>[[Маја Станковска]]<br>[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Митко Апостоловски]]<br>[[Верица Недеска]]<br>[[Петар Мирчевски]]<br>[[Владимир Светиев]]<br>[[Кирил Гравчев]]<br>[[Владимир Ендровски]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Раде Шербеџија]]<br>[[Емил Рубен]]<br>[[Петре Арсовски]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Јордан Витанов]] | music = [[Кирил Џајковски]] | cinematography = | editing = Атанас Ѓорѓиев | distributor = | released = [[30 април]] [[2004]] | runtime = 93 минути | country = {{МКД}} | language = [[македонски јазик|македонски]] | budget = | genre = [[драма (филмски жанр)|драма]] }} '''''Големата вода''''' — [[Македонија|македонски]] драмски филм од 2004 година, во [[режија]] на [[Иво Трајков]]. Главните улоги во филмот ги играат [[Сашо Кекеновски]], [[Маја Станковска]], [[Митко Апостоловски]], [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] и [[Верица Недеска]]. Музиката е создадена од [[Кирил Џајковски]]. Филмот е работен според мотиви од [[Големата вода (роман)|истоимениот роман]] на [[Живко Чинго]]. Местото на снимање во затворот било во [[Хавзипашини конаци|Хавзипашините конаци]] во село [[Бардовци]], Скопско. Филмот ја освоил Големата награда во Валенсија на филмскиот фестивал. Бил македонски кандидат за „[[Оскар]]“ во категоријата „Најдобар странски филм“ за 2004 година, но не успеал да добие номинација.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |title=„Големата вода“ на PictureThis. |accessdate=2013-03-31 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625082524/http://www.comingofagemovies.com/titles/greatwater/index.html |url-status=dead }}</ref> Филмската критика позитивно го оценила целокупниот проект и замисла, добивајќи оценка 71 % од можни 100 % од страна на оценувачите од [[Rotten Tomatoes]]. [[Metacritic]] дала оценка 62 по 15 прегледувања.<ref>[http://www.metacritic.com/film/titles/greatwater?q=Great%20Water „Големата вода“]{{Мртва_врска|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} според ''Metacritic''</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Приказната започнува во [[Македонија]] по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], каде Лем Никодиноски, младо момче, е одземен од неговото [[семејство]] и испратен во комунистичко сиропиталиште, кое наликува и има улога на логор/затвор. Таму, Лем го запознава таинствениот Исак Кејтен, постар логораш што го зема под своја закрила. Момчето изгледа поседува некои исцелителски способности и е поврзан со [[обред]]и. Исак станува наставник на Лем и негов најдобар другар, учејќи го да чита и воведувајќи го во моќта на книжевноста. Како што Лем расте во логорот, тој создава длабока врска со Исак, кој му дава мудрост и вештини за критичко размислување. Меѓутоа, нивниот однос е сложен од суровата стварност на животот во логорот и идеолошките разлики меѓу нив. Лем напредува во логорот, додека Исак развива бунтовен дух и почнува да го доведува во прашање авторитетот на водачите на сиропиталиштето, еден од нив е управителот Аритон Јаковлески. Исак, исто така, станува занесен од една млада девојка по име Ленче. Како што Лем созрева, се бори да ја помири својата верност кон Исак со неговата желба за слобода и поединечност. Исак сѐ повеќе се разочарува од комунистичката идеологија и почнува отворено да ги предизвикува властите, што води до неговиот пад. Имајќи ги на ум учењата и насоките на Исак, Лем тргнува за [[Белград]], решен да го кова својот пат и да го живее животот по свои услови. Филмот завршува со заминувањето на Лем од сиропиталиштето, симболизирајќи го неговото патешествие кон слободата и самооткривањето. И покрај предизвиците со кои се соочува, Лем ги носи со себе предавањата што ги научил од Исак и надежта за подобра иднина. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Сашо Кекеновски]] |Лем Никодиноски (во детството) |- |[[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]] |Лем Никодиноски (постар) |- |[[Маја Станковска]] |Исак Кејтен |- |[[Митко Апостоловски]] |управителот Аритон Јаковлески |- |[[Верица Недеска]] |Оливера Срезоска |- |[[Ристо Гоговски]] |ѕвонарот Анески |- |Марина Чакалова |Ленче |- |Зоран Поповски |Николче |- |Оливер Трифунов |Спаско |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{IMDb title|0365285|Големата вода}} * [http://www.youtube.com/watch?v=U8Fz49Ue6WM „Големата вода“ на YouTube] [[Категорија:Македонски филмови од 2000-тите]] [[Категорија:Филмови од 2004 година]] [[Категорија:Филмови на Иво Трајков]] [[Категорија:Филмови со Сашо Кекеновски]] [[Категорија:Филмови со Маја Станковска]] [[Категорија:Филмови со Митко Апостоловски]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Верица Недеска]] [[Категорија:Филмови со Игор Ангелов]] [[Категорија:Живко Чинго]] [[Категорија:Македонски дела од 2004 година]] [[Категорија:Појавено во 2004 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] kodjen55lhu8s8lfwh9mkfk9b8bo89r Светлана Ражнатовиќ-Цеца 0 767167 5621606 5332430 2026-08-30T00:59:12Z NadyBarbieGirl 63459 5621606 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ceca koncert ljubljana 2009.jpeg|250п|thumb|Светлана Ражнатовиќ-Цеца во 2009 година]] '''Светлана Ражнатовиќ-Цеца''' е популарна српска поп-фолк пејачка родена во [[Житораѓа]] на {{родена|14|јуни|1973}} година. == Животопис == На [[19 февруари]] [[1995]] година, Цеца се мажи со [[Жељко Ражнатовиќ|Жељко Ражнатовиќ Аркан]]. Го родила својот син, Вељко на [[10 декември]] [[1996]], а подоцна и ќерката Анастасија на [[25 мај]] [[1998]] година. Цеца е претседател на [[ФК Обилиќ]], чиј сопственик бил [[Жељко Ражнатовиќ|Жељко Ражнатовиќ Аркан]]. Аркан бил убиен на [[15 јануари]] [[2000]] година во атентат, а по неговото убиство, Цеца се повлекува од јавниот живот на одредено време. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Цеца]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 16 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 52 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} * ''[[Цветак зановетак (албум)|Цветак зановетак]]'' (1988) ПГП РТБ * ''[[Лудо срце (албум)|Лудо срце]]'' (1989) ПГП РТБ * ''[[Пустите ме да га видим (албум)|Пустите ме да га видим]]'' (1990) ПГП РТБ * ''[[Бабарога (албум)|Бабарога]]'' (1991) ПГП РТБ * ''[[Шта је то у твојим венама (албум)|Шта је то у твојим венама]]'' (1993) Јувекомерц * ''[[Ја још спавам у твојој мајици (албум)|Ја још спавам у твојој мајици]]'' (1994) Lucky Sound & Центро сцена * ''[[Фатална љубав (албум)|Фатална љубав]]'' (1995) Lucky Sound & ПГП РТС * ''[[Емотивна луда (албум)|Емотивна луда]]'' (1996) Комуна * ''[[Маскарада (албум)|Маскарада]]'' (1997) ПГП РТС * ''[[Цеца 2000]]'' (1999) ПГП РТС * ''[[Деценија (албум)|Деценија]]'' (2001) Grand Production & City Records}- * ''[[Горе од љубави (албум)|Горе од љубави]]'' (2004) Ceca Music & Miligram Music * ''[[Лондон Микс (албум)|London Mix]]'' (2005) Ceca Music & Miligram Music * ''[[Идеално лоша (албум)|Идеално лоша]]'' (2006) Ceca Music & Miligram Music * ''[[Љубав живи (албум)|Љубав живи]]'' (2011) Miligram Music * ''[[Позив (албум)|Позив]]'' (2013) Miligram Music & City records * ''Аутограм'' (2016) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Цветак зановетак'' || 1988 || — |- | ''Забранићу срцу да те воли'' || 1989 || — |- | ''То, Мики'' || 1990 || — |- | ''Пустите ме да га видим'' ||1990 || — |- | ''Ципелице'' || 1990 || — |- | ''Лако је теби'' || 1990 || — |- | ''Све у своје време'' || 1990 || — |- | ''Не дај ме'' || 1990 || — |- | ''Ех, тешко мени'' || 1990 || — |- | ''Бабарога'' || 1991 || — |- | ''Волим те'' || 1991 || — |- | ''Избриши, ветре, траг'' || 1991 || — |- | ''Хеј, вршњаци'' || 1991 || — |- | ''Сто пут’ сам се заклела'' || 1991 || — |- | ''Да си некад до бола волео'' || 1991 || — |- | ''Не куни, мајко'' || 1991 || — |- | ''Бивши'' || 1991 || — |- | ''Мокра трава'' || 1991 || — |- | ''Кукавица'' || 1993 || — |- | ''Шта је то у твојим венама'' || 1993 || — |- | ''Опрости ми сузе'' || 1993 || — |- | ''Жарила сам жар'' || 1993 || — |- | ''Заборави'' || 1993 || — |- | ''Не рачунај на мене'' || 1994 || — |- | ''Нећу да будем к’о машина'' || 1994 || — |- | ''Ко некад у осам'' || 1994 || — |- | ''Ко на грани јабука'' || 1994 || — |- | ''Није монотонија'' || 1995 || Дејан Миличевиќ |- | ''Знам'' || 1995 || Дејан Миличевиќ |- | ''Иди док си млад'' || 1995 || Дејан Миличевиќ |- | ''Фатална љубав'' || 1995 || Дејан Миличевиќ |- | ''Београд'' || 1995 ||Дејан Миличевиќ |- | ''Неодољив-неумољив'' || 1996 || Дејан Миличевиќ |- | ''Неваљала'' || 1997 || Дејан Миличевиќ |- | ''Доказ'' || 1999 ||Дејан Миличевиќ |- | ''Црвено'' || 2000 || Дејан Миличевиќ |- | ''Забрањени град'' || 2001 || — |- | ''Брука'' || 2002 || — |- | ''Драгане мој'' || 2002 || CODE |- | ''39,2'' || 2002 || CODE |- | ''Горе од љубави'' || 2004 || — |- | ''Трула вишња'' || 2005 || — |- | ''[[Лепи громе мој]]'' || 2006 || — |- | ''Расуло'' || 2011 || Милош Надаждин |- | ''Да раскинем са њом'' || 2013 || Милош Надаждин |- | ''Турбулентно'' || 2013 || Милош Надаждин |- | ''Добро сам прошла'' || 2015 || Милош Надаждин |- | ''Невиност'' || 2017 || TOXIC ENTERTAINMENT |- | ''Анђео другог реда'' || 2017 || TOXIC ENTERTAINMENT |- | ''Лажов ноторни'' || 2017 || Дејан Миличевиќ |- | ''Више од љубави'' || 2024 || Милош Надаждин |- | ''Мушкарчина'' || 2024|| Немања Новаковиќ |} ==Надворешни врски== {{commons|Svetlana Ražnatović}} {{wikinews|Svetlana Ražnatović}} * [http://www.cecamusicstudio.com/ Музичкото студио на Цеца] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120412024701/http://www.cecamusicstudio.com/ |date=2012-04-12 }} * [http://www.ceca-official.com портал на Цеца Ражнатовиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150331055259/http://www.ceca-official.com/ |date=2015-03-31 }} * [http://ceca.rs/ Фан феб портал за Цеца Ражнатовиќ] * [http://www.facebook.com/svetlanacecaraznatovic -фејсбук страна со преку 800,000 обожаватели] {{Цеца}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Ражнатовиќ, Светлана Цеца}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Српски филмски глумци]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски поп-фолк пејачи]] 29xmccwovzfwncz5sp7wuumrw5cjvs1 Знаме на Реинион 0 767182 5621631 2984189 2026-08-30T07:01:52Z Ziv 110717 → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[:c:GR]]) 5621631 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Proposed flag of Réunion (VAR).svg|thumb|300px|Предложеното знаме на Реинион]] '''[[Реинион]]''' е француска прекуморска територија, која го користи [[Заме на Франција|знамето на Франција]] како официјално, или знамето на регијата на која пишува „Region Reunion“. Исто така постои и предложено знаме за Реинион кое го претставува [[вулкан]]от [[Фурнаиз]] од кој излегуваат краци на сонцето. == Поврзано == * [[Грб на Реинион]] {{Африка по тема|Знаме на}} [[Категорија:Национални симболи на Реинион]] nh2n9fxxpcd76zpdcgxn2pulpkt3x74 Светско првенство во атлетика 2011 – Жени 10000 метри 0 767848 5621531 5193637 2026-08-29T12:29:07Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621531 wikitext text/x-wiki {{Светско првенство во атлетика 2011}} [[Податотека:Vivian Cheruiyot Daegu 2011.jpg|мини|Вивијан Черуијот Дегу 2011]] '''10000 метри за жени''' на [[Светско првенство во атлетика 2011]] се одржа на [[стадионот Тегу]] на 27 август. ==Медалисти== {| class="wikitable" style="text-align:left" |- align="center" | width=200 bgcolor=gold|'''Злато'''||width=200 bgcolor=silver|'''Сребро'''|| width=200 bgcolor=CC9966|'''Бронза''' |- |[[Вивиан Черуијот]]<br />''{{Знаме|Kenya}}'' |[[Сали Кипјего]]<br />''{{Знаме|Kenya}}'' |[[Линет Масаи]]<br />''{{Знаме|Kenya}}'' |} ==Рекорди== Пред натпреварувањето, рекордите беа следниве: {| class="wikitable" |- |'''Светски Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Јунксиа Ванг]]|CHN}} |'''29:31.78''' |[[Пекинг]], [[Кина]] |8 септември 1993 |- |'''Рекорд на Првенството''' |{{спортистзнаме|[[Берхан Адере]]|Ethiopia}} |'''30:04.18''' |[[Париз]], [[Франција]] |23 август 2003 |- |'''Најдобро оваа сезона''' |{{спортистзнаме|[[Сали Кипјего]]|KEN}} |'''30:38.35''' |[[Пало Алта]], [[САД]] |29 мај 2011 |- |'''Африкански Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Меселех Мелкаму]]|Ethiopia}} |'''29:53.80''' |[[Утрихт]], [[Холандија]] |14 јуни 2009 |- |'''Азиски Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Јунксиа Ванг]]|CHN}} |'''29:31.78''' |Пекинг, Кина |8 септември 1993 |- |'''Северно АМерикански Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Шланае Фланаган]]|USA}} |'''30:22.22''' |Пекинг, Кина |15 август 2008 |- |'''SЈужно Американски Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Симоне да Силва]]|BRA}} |'''31:16.56''' |[[Саун Пауло]], [[Бразил]] |3 август 2011 |- |'''Европски Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Елван Абејлегезе]]|TUR}} |'''29:56.34''' |Пекинг, Кина |15 август 2008 |- |'''Океански Рекорд''' |{{спортистзнаме|[[Кимберл иСмит]]|NZL}} |'''30:35.54''' |Пало Алто, САД |4 мај 2008 |} ==Резултати== {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;" width=60% |- |'''Легенда:''' |bgcolor=ccffcc align=center|q||Најбрзи неквалификанти |bgcolor=ccffcc align=center|Q||Квалификувани |align=center|NR||Национален рекорд |align=center|PB||Личен Рекорд |align=center|SB||Најдобро сезонава |- |} ===Финале=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Место!! Име !! Нација !! Време !! Забелешки |- | {{gold1}}|| align=left| [[Вивиан Черуијот]] ||align=left| {{Знаме|Kenya}} || 30:48.98 || PB |- | {{silver2}}|| align=left| [[Сали Кипјего]] ||align=left| {{Знаме|Kenya}} || 30:50.04 || |- | {{bronze3}}|| align=left| [[Линет Масаи]] ||align=left| {{Знаме|Kenya}} || 30:53.59 || SB |- | {{sort|04|4}}|| align=left| [[Приска Јеплетинг Чероно]] ||align=left| {{Знаме|Kenya}} || 30:56.43 || PB |- | {{sort|05|5}}|| align=left| [[Меселех Мелкаму]] ||align=left| {{Знаме|Ethiopia}} || 30:56.55 || SB |- | {{sort|06|6}}|| align=left| [[Шитаје Есхете]] ||align=left| {{Знаме|Bahrain}} || 31:21.57 || '''НР''' |- | {{sort|07|7}}|| align=left| [[Шалан Фланаган]] ||align=left| {{Знаме|United States}} || 31:25.57 || |- | {{sort|08|8}}|| align=left| [[Ана Дулсе Феликс]] ||align=left| {{Знаме|Portugal}} || 31:37.03 || |- | {{sort|09|9}}|| align=left| [[Џенифер Ринес]] ||align=left| {{Знаме|United States}} || 31:47.59 || |- | 10|| align=left| [[Џесика Аугусто]] ||align=left| {{Знаме|Portugal}} ||32:06.68 || SB |- | 11|| align=left| [[Тигист Кирос]] ||align=left| {{Знаме|Ethiopia}} || 32:11.37 || |- | 12|| align=left| [[Кристеле Даунај]] ||align=left| {{Знаме|France}} || 32:22.20 || |- | 13|| align=left| [[Кара Гушер]] ||align=left| {{Знаме|United States}} || 32:29.58 || |- | 14|| align=left| [[Хикари Јошимото]] ||align=left| {{Знаме|Japan}} || 32:32.22 || |- | 15|| align=left| [[Кајо Сугихара]] ||align=left| {{Знаме|Japan}} || 32:53.89 || |- | 16|| align=left| [[Криштина Пап]] ||align=left| {{Знаме|Hungary}} || 32:56.02 || |- | 17|| align=left| [[Мегуми Кинукава]] ||align=left| {{Знаме|Japan}} || 34:08.37 || SB |- | {{sort|99|}}|| align=left| [[Месерет Дефар]] ||align=left| {{Знаме|Ethiopia}} || {{sort|99:99.99|DNF}}|| |- | {{sort|99|}} || align=left| [[Елоис Велингс]] ||align=left| {{Знаме|Australia}} || {{sort|99:99.99|DNS}} || |} ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== *[http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByEvent.aspx?/disctype=4/sex=M/discCode=10K/combCode=hash/timetable.html 10,000 метри резултати] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120801063024/http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByEvent.aspx?%2Fdisctype=4%2Fsex%3DM%2FdiscCode%3D10K%2FcombCode%3Dhash%2Ftimetable.html |date=2012-08-01 }} на вебсатјто од ИААФ [[Категорија:Светско првенство во атлетика 2011]] owtixhk3s5rih4wnnjca3tq4h6cl707 Предлошка:Состав на Јувентус 10 771808 5621589 5616497 2026-08-29T21:47:38Z Carshalton 30527 5621589 wikitext text/x-wiki {{football squad | name = Состав на Јувентус | teamname = Јувентус | bgcolor = Black | textcolor = White | bordercolor = Gold | list = <div> {{football squad2 player|no= 1|name=[[Камил Грабара|Грабара]]}} {{football squad2 player|no= 2|name=[[Зеки Челик|Челик]]}} {{football squad2 player|no= 3|name=[[Глеисон Бремер|Бремер]]}} {{football squad2 player|no= 4|name=[[Федерико Гати|Гати]]}} {{football squad2 player|no= 5|name=[[Мануел Локатели|Локатели]] {{Капитен}}}} {{football squad2 player|no= 6|name=[[Лојд Кели|Кели]]}} {{football squad2 player|no= 7|name=[[Франсиско Консеисао|Консеисао]]}} {{football squad2 player|no= 8|name=[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]]}} {{football squad2 player|no= 9|name=[[Рандал Коло Муани|Коло Муани]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Кенан Јилдиз|Јилдиз]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Едон Жегрова|Жегрова]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Даглас Луис]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Жереми Бога|Бога]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Аркадиуш Милик|Милик]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Пјер Калулу|Калулу]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Џеф Екатор|Екатор]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хефрен Тирам|Тирам]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Фабио Мирети|Мирети]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Вестон Мекени|Мекени]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Карло Пинсољо|Пинсољо]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Даниеле Ругани|Ругани]]}} {{football squad2 player|no=25|name=[[Гуљиелмо Викарио|Викарио]]}} {{football squad2 player|no=26|name=[[Џон Лукуми|Лукуми]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Андреа Камбјазо|Камбјазо]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Џонатан Дејвид|Дејвид]]}} {{football squad2 player|no=31|name=[[Николас Гонсалес|Гонсалес]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Хуан Кабал|Кабал]]}} {{football squad manager|title=Тренер|name=[[Лучано Спалети|Спалети]]}} </div> }}<noinclude> {{Squad maintenance|update source= }} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски клубови од Италија|Јувентус]] [[Категорија:ФК Јувентус|Ј]] </noinclude> 64e94j5j7lv4r43l5g1pa787a2opjke 5621590 5621589 2026-08-29T21:48:18Z Carshalton 30527 5621590 wikitext text/x-wiki {{football squad | name = Состав на Јувентус | teamname = Јувентус | bgcolor = Black | textcolor = White | bordercolor = Gold | list = <div> {{football squad2 player|no= 1|name=[[Камил Грабара|Грабара]]}} {{football squad2 player|no= 2|name=[[Зеки Челик|Челик]]}} {{football squad2 player|no= 3|name=[[Глеисон Бремер|Бремер]]}} {{football squad2 player|no= 4|name=[[Федерико Гати|Гати]]}} {{football squad2 player|no= 5|name=[[Мануел Локатели|Локатели]] {{Капитен}}}} {{football squad2 player|no= 6|name=[[Лојд Кели|Кели]]}} {{football squad2 player|no= 7|name=[[Франсиско Консеисао|Консеисао]]}} {{football squad2 player|no= 8|name=[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]]}} {{football squad2 player|no= 9|name=[[Рандал Коло Муани|Коло Муани]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Кенан Јилдиз|Јилдиз]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Едон Жегрова|Жегрова]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Даглас Луис]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Жереми Бога|Бога]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Аркадиуш Милик|Милик]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Пјер Калулу|Калулу]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Џеф Екатор|Екатор]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хефрен Тирам|Тирам]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Андреа Камбјазо|Камбјазо]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Вестон Мекени|Мекени]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Карло Пинсољо|Пинсољо]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Даниеле Ругани|Ругани]]}} {{football squad2 player|no=25|name=[[Гуљиелмо Викарио|Викарио]]}} {{football squad2 player|no=26|name=[[Џон Лукуми|Лукуми]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Џонатан Дејвид|Дејвид]]}} {{football squad2 player|no=31|name=[[Николас Гонсалес|Гонсалес]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Хуан Кабал|Кабал]]}} {{football squad manager|title=Тренер|name=[[Лучано Спалети|Спалети]]}} </div> }}<noinclude> {{Squad maintenance|update source= }} [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски клубови од Италија|Јувентус]] [[Категорија:ФК Јувентус|Ј]] </noinclude> qfb4nnxafuvs18ynb7ddvyky3ndmrua Интернат (Црна Лагуна) 0 971796 5621573 5441712 2026-08-29T17:31:53Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621573 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за телевизија | show_name = Интернат | image = Personajes de El Internado.jpg | caption = Екипата на „Интернат“ | creator = [[Антена 3]] | starring = | opentheme = | country = | language = [[шпански]] | num_seasons = | num_episodes = 60 (приближно) | genre = [[теленовела]]<br />[[тинејџерска серија|тин серија]] | executive_producer = | runtime = | network = [[Антена 3]] (Шпанија), [[Алфа ТВ]] (Македонија) | first_aired = | last_aired = | website = | imdb_id = | followed_by = }} '''Интернат''' ({{langx|es|El Internado}}) е шпанска тинејџерска теленовела снимена од [[2007]] до [[2010]] од Антена 3. Во Македонија се емитува онлајн на Latinoteka (http://latinoteka.blogspot.com/{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) == Синопис == Почнува новата школска година во интернатот LAGUNA NEGRA, престижно елитно училиште сместено во истоимената шума. Во него учат децата на најпознатите фактори во Шпанија (политичари, артисти, директори, милионери...). Студентите и професорите се спремни за новата учебна година во интернатот, а и доаѓаат два нови ученика: Маркос и неговата мала сестра Паула, коишто се принудени да започнат нов живот по изчезнувањето на нивните родители (за коишто се мисли дека се мртви). Исто така доаѓа и нова чистачка - Марија, девојка со мрачно минато, којашто има побегнато од психијатриска клиника и не доаѓа сосем случајно во Интернатот, доаѓа да го најде нејзиниот син којшто го родила на 13 годишна возраст, и ја знае само неговата крвна група и датум на раѓање. Од друга страна, студентите ги загрижува исчезнувањето на мистериозниот стар професор Алфонсо. Ти нема да бидат свесни дека влегуваат во опасност, од две организации – една што тражи изгубена слика и друга што зема детски органи. == Улоги == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%" |- ! Глумец: || Улога: |- |Мартин Ривас||Маркос Новоа |- |Бланка Суарез||Хулија |- |Јон Гонсалес||Иван |- |Елена Фуриjасе|| Вики |- |Данијел Ретуерта||Роке |- |Ампаро Баро||Хасинта |- |Наталија Миљан||Елса |- |Луис Мерло||Ектор де ла Вега |- |Ирене Монтала||Ребека |- |Ана де Армас||Карол |- |Раул Фернандес||Фермин |- |Исмаел Мартинес||Мартин |- |Карлос Леал||Нојрет |- |Марта Торне||Марија |- |Марта Азас||Амелиjа |- |Карлота Гасија||Паула |- |Хавијер Риос||Хуго |- |Наталија Лопес||Клара |- |Хавијер Сидонћа||Лукас |- |Педро Сивера||Камило |- |Едуардо Мајо||Куро |- |Ињаки Фонт||Николас Гаридо |- |Едуардо Веласко||Педро |- |Алехандро Бото||Матео |- |Денис Пења||Евелин |- |Мариона Рибас||Нора |- |Хонас Берами||Начо |- |Адам Кинтеро||Фернандо |- |Алехандро Касасека||Тони |- |Лола Балдрич||Лусија |} 0hxypchzlg5tbfg816sulmignuff1a1 Светска турнеја на UCI 2013 0 1061153 5621530 5105432 2026-08-29T12:24:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621530 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија велосипедска сезона |Details | name = Светска турнеја на UCI 2013 | edition = 3 | competition = [[Светска турнеја на UCI]] | image = | image_caption = | image_alt = | image_size = | dates = | location = [[Европа]], [[Канада]], [[Австралија]] и [[Кина]] | rounds = 29 | individual_champion = [[Хоаким Родригес]] | individual_champion_team = {{ct|KAT|2013}} | teams_champion = {{ct|MOV|2013}} | nations_champion = {{ШПА}} | previous = [[Светска турнеја на UCI 2012|2012]] | next = [[Светска турнеја на UCI 2014|2014]] }} [[Податотека:Joaquim Rodríguez Giro 2011.jpg|мини|Хоаким Родригез Џиро 2011]] '''[[Светска турнеја на UCI]] 2013''' — петто издание на системот за рангирање започнат од [[Меѓународен велосипедистички сојуз|Меѓународниот велосипедистички сојуз]] (UCI) во 2009. Серијата започнала со [[Тур Даун Андер 2013|Тур Даун Андер]]. __TOC__ {{среди}} == Екипи == Деветнаесет [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи (или уште наречени ''UCI ProTeam'') ќе се натпреваруваат во Светската турнеја, заедно со професионалните континентални екипи или националните состави, и ќе можат да настапат на секоја трка од серијата. ProTeam екипите, кои се обврзани да земат учество на сите трки, се: {| |- | style="vertical-align:top; width:33%;"| *{{ct|A2R|2013}} *{{ct|ARG|2013}} *{{ct|AST|2013}} *{{ct|RAB|2013b}} *{{ct|BMC|2013}} *{{ct|LIQ|2013}} *{{ct|EUS|2013}} | style="vertical-align:top; width:33%;"| *{{ct|FDJ|2013b}} *{{ct|GRM|2013}} *{{ct|GEC|2013}} *{{ct|KAT|2013}} *{{ct|LAM|2013}} *{{ct|OLO|2013}} | style="vertical-align:top; width:33%;"| *{{ct|MOV|2013}} *{{ct|QSI|2013}} *{{ct|LEO|2013}} *{{ct|SAX|2013}} *{{ct|SKY|2013}} *{{ct|VCD|2013}} | style="vertical-align:top; width:33%;"| | style="vertical-align:top; width:25%;"| |} {{ct|ARG|2013}} биле унапредени во врвната дивизија на екипите за оваа сезона, додека {{ct|KAT|2013}} прилично контроверзно биле отстранети од групата на елитни екипи. На 15 февруари 2013, Арбитражниот суд за спорт ја потврдил жалбата на {{ct|KAT|2013|nolink=yes}} за одлуката на UCI да не му даде лиценца за Светската турнеја. Поради тоа, сега UCI морал да одлучи дали ќе издаде нова 19 лиценца или пак ќе повлече една од лиценците на моменталните ProTeam екипи.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingnews.com/news/cas-orders-worldtour-licence-for-katusha|title=Судот нареди лиценца за Светската турнеја за Катјуша|work=Cycling News|publisher=Future Publishing Limited|date=15 февруари 2013|accessdate=15 февруари 2013}}</ref> На 18 февруари 2013, UCI потврдил дека ќе дозволат да има 19 екипи на овогодинешната Светска турнеја. Ова ќе предизвика трките, како што е [[Џиро д’Италија 2013|Џиро д’Италија]], повторно да повикаат 23. екипа, бидејќи повеќе нема да има потреба да им даваат специјална покана на {{ct|KAT|2013|nolink=yes}}, туку да повикаат некоја друга професионална континентална екипа.<ref>http://www.cyclingnews.com/news/uci-confirms-19-worldtour-teams-for-2013|title=19{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} екипи во Светската турнеја во 2013|work=Cycling News|publisher=Future Publishing Limited|date=18 февруари 2013 |accessdate=18 февруари 2013</ref> == Настани == Сите настани од [[Светска турнеја на UCI 2012|Светската турнеја 2012]] биле вклучени<ref>http://www.velonation.com/News/ID/12905/UCI-confirms-2013-WorldTour-calendar.aspx|2013{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} UCI Календар на Светската турнеја</ref>. Втора година по ред, Трката околу Хангџоу била првично најавена како дел од турнејата, но подоцна била повлечена.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=UCI го замрзна проектот Хангџоу и ја премести Трката околу Пекинг|url= http://www.cyclingnews.com/news/uci-freezes-hangzhou-worldtour-project-moves-tour-of-beijing|work=Cycling News|publisher=Future Publishing}}</ref> {| class="wikitable" |- !width=15%|Трка !width=8%|Датум ! style="width:19%;" colspan="2"|Победник ! style="width:19%;" colspan="2"|Втор ! style="width:19%;" colspan="2"|Трет !width=18%|Други бодови<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uciworldtour.com/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTYwNzk&ObjTypeCode=FILE&type=FILE&id=NjY0NTM&LangId=1 |title=Поделба на бодови |accessdate=2012-12-23 |archive-date=2014-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712184029/http://www.uciworldtour.com/Modules/BUILTIN/getObject.asp?MenuId=MTYwNzk&ObjTypeCode=FILE&type=FILE&id=NjY0NTM&LangId=1 |url-status=dead }}</ref><br>(4. место, па надолу) !width=4%|Етапни бодови |- |{{знамеикона|Австралија}} [[Тур Даун Андер 2013|Тур Даун Андер]] |22-27 јануари |{{спортистзнаме|[[Том-Јелте Слагтер]]|ХОЛ}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Хавиер Морено (велосипедист)|Хавиер Морено]]|ШПА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Герајнт Томас]]|ВБР}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Франција}} [[Париз-Ница 2013|Париз-Ница]] |3-10 март |{{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Ендру Талански]]|САД}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Жан Кристоф Перо]]|ФРА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Италија}} [[Тирено-Адријатико 2013|Тирено-Адријатико]] |6-12 март |{{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Италија}} [[Милано-Санремо 2013|Милано-Санремо]] |17 март |{{спортистзнаме|[[Гералд Чолек]]|ГЕР}} |0 бода{{#tag:ref|Бидејќи Чолек вози за професионалната континентална екипа {{ct|MTN|2013}}, неговите бодови не се сметаат во поредокот на Светската турнеја.}} |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Шпанија}} [[Волта а Каталуња 2013|Волта а Каталуња]] |18-24 март |{{спортистзнаме|[[Даниел Мартин (велосипедист)|Даниел Мартин]]|ИРС}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Микеле Скарпони]]|ИТА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Белгија}} [[Е3 Харелбеке 2013|Е3 Харелбеке]] |22 март |{{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Даниел Ос]]|ИТА}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Белгија}} [[Гент-Вевелгем 2013|Гент-Вевелгем]] |24 март |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Борут Божич]]|СЛО}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Белгија}} [[Трка околу Фландрија 2013|Трка околу Фландрија]] |31 март |{{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Јирген Рулантс]]|БЕЛ}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Шпанија}} [[Трка околу Баскија 2013|Трка околу Баскија]] |1-6 април |{{спортистзнаме|[[Наиро Кинтана]]|КОЛ}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Серхио Енао]]|КОЛ}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Франција}} [[Париз-Рубе 2013|Париз-Рубе]] |7 април |{{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Сеп Ванмарке]]|БЕЛ}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Ники Терпстра]]|ХОЛ}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Холандија}} [[Амстел Голд Рејс 2013|Амстел Голд Рејс]] |14 април |{{спортистзнаме|[[Роман Кројцигер]]|ЧЕШ}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Сајмон Геранс]]|АВС}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Белгија}} [[Флеш Валон 2013|Флеш Валон]] |17 април |{{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Серхио Енао]]|КОЛ}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Карлос Бетанкур]]|КОЛ}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Белгија}} [[Лиеж-Бастон-Лиеж 2013|Лиеж-Бастон-Лиеж]] |21 април |{{спортистзнаме|[[Даниел Мартин (велосипедист)|Даниел Мартин]]|ИРС}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Тур де Романди 2013|Тур де Романди]] |23-28 април |{{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Симон Шпилак]]|СЛО}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Италија}} [[Џиро д’Италија 2013|Џиро д’Италија]] |4-26 мај |{{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |170 бода |{{спортистзнаме|[[Ригоберто Уран]]|КОЛ}} |130 бода |{{спортистзнаме|[[Кедел Еванс]]|АВС}} |100 бода |90, 80, 70, 60, 52, 44, 38, 32, 26, 22, 18, 14, 10, 8, 6, 4, 2 |16, 8, 4, 2, 1 |- |{{знамеикона|Франција}} [[Критериум ду Дофине 2013|Критериум ду Дофине]] |2-9 јуни |{{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Тур де Свис 2013|Тур де Свис]] |8-16 јуни |{{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Роман Кројцигер]]|ЧЕШ}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Франција}} [[Тур де Франс 2013|Тур де Франс]] |29 јуни - 21 јули |{{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} |200 бода |{{спортистзнаме|[[Наиро Кинтана]]|КОЛ}} |150 бода |{{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} |120 бода |110, 100, 90, 80, 70, 60, 50, 40, 30, 24, 20, 16, 12, 10, 8, 6, 4 |20, 10, 6, 4, 2 |- |{{знамеикона|Шпанија}} [[Класика де Сан Себастијан 2013|Класика де Сан Себастијан]] |27 јули |{{спортистзнаме|[[Тони Галопен]]|ФРА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Роман Кројцигер]]|ЧЕШ}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Полска}} [[Трка околу Полска 2013|Трка околу Полска]] |27 јули - 3 август |{{спортистзнаме|[[Питер Венинг]]|ХОЛ}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Јон Изагире]]|ШПА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Кристоф Риблон]]|ФРА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Белгија}}{{знамеикона|Холандија}} [[Енеко Тур 2013|Енеко Тур]] |12-18 август |{{спортистзнаме|[[Здењек Штибар]]|ЧЕШ}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Том Димулен]]|ХОЛ}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Андриј Гривко]]|УКР}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |- |{{знамеикона|Шпанија}} [[Вуелта а Еспања 2013|Вуелта а Еспања]] |24 август - 15 септември |{{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} |170 бода |{{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |130 бода |{{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} |100 бода |90, 80, 70, 60, 52, 44, 38, 32, 26, 22, 18, 14, 10, 8, 6, 4, 2 |16, 8, 4, 2, 1 |- |{{знамеикона|Германија}} [[Ватенфал Класик 2013|Ватенфал Класик]] |25 август |{{спортистзнаме|[[Џон Дегенколб]]|ГЕР}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Андре Грајпел]]|ГЕР}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Александер Кристоф]]|НОР}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Франција}} [[ГП Уест-Франција 2013|ГП Уест-Франција]] |1 септември |{{спортистзнаме|[[Филипо Поцато]]|ИТА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Џакомо Ницоло]]|ИТА}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Самуел Димулен]]|ФРА}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Канада}} [[Гран при Квебек 2013|ГП Квебек]] |13 септември |{{спортистзнаме|[[Роберт Гесинк]]|ХОЛ}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Артур Вишо]]|ФРА}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Канада}} [[Гран при Монтреал 2013|ГП Монтреал]] |15 септември |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Симоне Понци]]|ИТА}} |60 бода |{{спортистзнаме|[[Рајдер Хесједал]]|КАН}} |50 бода |40, 30, 22, 14, 10, 6, 2 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Италија}} [[Екипен хронометар|ТТТ]] на [[Светски друмски првенства UCI 2013|Светските првенства]]{{#tag:ref|Светското првенство во екипен хронометар дава бодови само во екипниот поредок, не и во поединечниот или националниот.}} |22 септември |{{ct|OPQ|2013}} |200 бода |{{ct|OGE|2013}} |170 бода |{{ct|SKY|2013}} |140 бода |130, 120, 110, 100, 90, 80, 70 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Италија}} [[Џиро ди Ломбардија 2013|Џиро ди Ломбардија]] |6 октомври |{{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Рафал Мајка]]|ПОЛ}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |align=center| нема |- |{{знамеикона|Кина}} [[Трка околу Пекинг 2013|Трка околу Пекинг]] |11-15 октомври |{{спортистзнаме|[[Бењат Инчаусти]]|ШПА}} |100 бода |{{спортистзнаме|[[Даниел Мартин (велосипедист)|Даниел Мартин]]|ИРС}} |80 бода |{{спортистзнаме|[[Давид Лопес (велосипедист)|Давид Лопес]]|ШПА}} |70 бода |60, 50, 40, 30, 20, 10, 4 |6, 4, 2, 1, 1 |} == Поредок == === Поединечен === <ref>{{нмс|url=http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102007%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D24055%26SeasonID%3D484%26EventID%3D12146%26GenderID%3D1%26ClassID%3D1%26EventPhaseID%3D811700%26Phase1ID%3D0%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?861629|title=Ранкинг на Светската турнеја на UCI 2013: Поединечен|work=[[Светска турнеја на UCI]]|publisher=Infostrada Sports; [[Меѓународен велосипедистички сојуз]]|date=15 октомври 2013|accessdate=15 октомври 2013|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104125724/http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102007%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D24055%26SeasonID%3D484%26EventID%3D12146%26GenderID%3D1%26ClassID%3D1%26EventPhaseID%3D811700%26Phase1ID%3D0%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?861629|url-status=dead}}</ref> Возачите изедначени со ист број на бодови се рангирани по бројот на победи, потоа бројот на втори места, трети места, и така натаму, на настаните и етапите од Светската турнеја.<ref>[http://www.cyclingnews.com/news/evans-martin-tied-in-worldtour Еванс и Мартин изедначени во Светската турнеја]</ref> {| class="wikitable" |- style="background:#ccf;" !Место !Име !Екипа !Бодови |- |align=center|1 |{{спортистзнаме|[[Хоаким Родригес]]|ШПА}} |{{ct|KAT|2013}} |align=center|607 |- |align=center|2 |{{спортистзнаме|[[Крис Фрум]]|ВБР}} |{{ct|SKY|2013}} |align=center|587 |- |align=center|3 |{{спортистзнаме|[[Алехандро Валверде]]|ШПА}} |{{ct|MOV|2013}} |align=center|540 |- |align=center|4 |{{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} |{{ct|CAN|2013}} |align=center|491 |- |align=center|5 |{{спортистзнаме|[[Винченцо Нибали]]|ИТА}} |{{ct|AST|2013}} |align=center|474 |- |align=center|6 |{{спортистзнаме|[[Даниел Мартин (велосипедист)|Даниел Мартин]]|ИРС}} |{{ct|GRS|2013}} |align=center|432 |- |align=center|7 |{{спортистзнаме|[[Фабијан Канчелара]]|ШВА}} |{{ct|RLT|2013}} |align=center|384 |- |align=center|8 |{{спортистзнаме|[[Наиро Кинтана]]|КОЛ}} |{{ct|MOV|2013}} |align=center|366 |- |align=center|9 |{{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} |{{ct|MOV|2013}} |align=center|352 |- |align=center|10 |{{спортистзнаме|[[Ричи Порт]]|АВС}} |{{ct|SKY|2013}} |align=center|327 |- |align=center|11 |{{спортистзнаме|[[Роман Кројцигер]]|ЧЕШ}} |{{ct|SAX|2013}} |align=center|308 |- |align=center|12 |{{спортистзнаме|[[Даниел Морено]]|ШПА}} |{{ct|KAT|2013}} |align=center|295 |- |align=center|13 |{{спортистзнаме|[[Крис Хорнер]]|САД}} |{{ct|RLT|2013}} |align=center|257 |- |align=center|14 |{{спортистзнаме|[[Карлос Бетанкур]]|КОЛ}} |{{ct|ALM|2013}} |align=center|255 |- |align=center|15 |{{спортистзнаме|[[Алберто Контадор]]|ШПА}} |{{ct|SAX|2013}} |align=center|252 |- |align=center|16 |{{спортистзнаме|[[Микеле Скарпони]]|ИТА}} |{{ct|LAM|2013}} |align=center|235 |- |align=center|17 |{{спортистзнаме|[[Бауке Молема]]|ХОЛ}} |{{ct|RAB|2013b}} |align=center|232 |- |align=center|18 |{{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} |{{ct|BMC|2013}} |align=center|230 |- |align=center|19 |{{спортистзнаме|[[Серхио Енао]]|КОЛ}} |{{ct|SKY|2013}} |align=center|227 |- |align=center|20 |{{спортистзнаме|[[Рафал Мајка]]|ПОЛ}} |{{ct|SAX|2013}} |align=center|201 |- |align=center|21 |{{спортистзнаме|[[Симон Шпилак]]|СЛО}} |{{ct|KAT|2013}} |align=center|199 |- |align=center|22 |{{спортистзнаме|[[Бењат Инчаусти]]|ШПА}} |{{ct|MOV|2013}} |align=center|196 |- |align=center|23 |{{спортистзнаме|[[Михал Квијатковски (велосипедист)|Михал Квијатковски]]|ПОЛ}} |{{ct|OPQ|2013}} |align=center|194 |- |align=center|24 |{{спортистзнаме|[[Силвен Шаванел]]|ФРА}} |{{ct|OPQ|2013}} |align=center|188 |- |align=center|25 |{{спортистзнаме|[[Питер Венинг]]|ХОЛ}} |{{ct|OGE|2013}} |align=center|172 |} * 228 возачи имаат освоено бодови. 30 други возачи завршиле на места кои носат бодови, но тие се неважечки бидејќи се членови на екипи кои немаат ''ProTour'' статус. === Екипен === <ref>{{нмс|url=http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102007%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D24055%26SeasonID%3D484%26EventID%3D12145%26GenderID%3D1%26ClassID%3D1%26EventPhaseID%3D811702%26Phase1ID%3D0%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?62587|title=Ранкинг на Светската турнеја на UCI 2013: Екипен|work=[[Светска турнеја на UCI]]|publisher=Infostrada Sports; [[Меѓународен велосипедистички сојуз]]|date=15 октомври 2013|accessdate=15 октомври 2013|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104125530/http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102007%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D24055%26SeasonID%3D484%26EventID%3D12145%26GenderID%3D1%26ClassID%3D1%26EventPhaseID%3D811702%26Phase1ID%3D0%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?62587|url-status=dead}}</ref> Екипниот поредок се пресметува со додавање на бодовите на врвните пет возачи во екипата во табелата, плус бодовите освоени на Светското првенство во екипен хронометар (СПЕХ). {| class="wikitable" |- style="background:#ccf;" !Место !Екипа !Бодови !Први пет возачи !СПЕХ |- |align=center|1 |{{ct|MOV|2013}} |align=center|1610 |[[Алехандро Валверде|Валверде]] (540), [[Наиро Кинтана|Кинтана]] (366), [[Руј Кошта (велосипедист)|Кошта]] (352), [[Бењат Инчаусти|Инчаусти]] (196), [[Хавиер Морено (велосипедист)|Х. Морено]] (86) |70 |- |align=center|2 |{{ct|SKY|2013}} |align=center|1561 |[[Крис Фрум|Фрум]] (587), [[Ричи Порт|Порт]] (327), [[Серхио Енао|Енао]] (227), [[Ригоберто Уран|Уран]] (163), [[Герајнт Томас|Томас]] (117) |140 |- |align=center|3 |{{ct|KAT|2013}} |align=center|1340 |[[Хоаким Родригес|Родригес]] (607), [[Даниел Морено|Д. Морено]] (295), [[Симон Шпилак|Шпилак]] (199), [[Александер Кристоф|Кристоф]] (161), [[Лука Паолини|Паолини]] (78) |0 |- |align=center|4 |{{ct|RLT|2013}} |align=center|1056 |[[Фабијан Канчелара|Канчелара]] (384), [[Крис Хорнер|Хорнер]] (257), [[Јан Бакелантс|Бакелантс]] (127), [[Џакомо Ницоло|Ницоло]] (85), [[Тони Галопен|Галопен]] (83) |120 |- |align=center|5 |{{ct|AST|2013}} |align=center|1045 |[[Винченцо Нибали|Нибали]] (474), [[Јакоб Фуглсанг|Фуглсанг]] (160), [[Танел Кангерт|Кангерт]] (116), [[Енрико Гаспарото|Гаспарото]] (115), [[Андриј Гривко|Гривко]] (70) |110 |- |align=center|6 |{{ct|SAX|2013}} |align=center|1030 |[[Роман Кројцигер|Кројцигер]] (308), [[Алберто Контадор|Контадор]] (252), [[Рафал Мајка|Мајка]] (201), [[Николас Роуш|Роуш]] (136), [[Мајкл Роџерс (велосипедист)|Роџерс]] (53) |80 |- |align=center|7 |{{ct|OPQ|2013}} |align=center|1013 |[[Михал Квијатковски (велосипедист)|Квијатковски]] (194), [[Силвен Шаванел|Шаванел]] (188), [[Здењек Штибар|Штибар]] (172), [[Марк Кевендиш|Кевендиш]] (161), [[Ники Терпстра|Терпстра]] (98) |200 |- |align=center|8 |{{ct|GRS|2013}} |align=center|855 |[[Даниел Мартин (велосипедист)|Д. Мартин]] (432), [[Ендру Талански|Талански]] (154), [[Рајдер Хесједал|Хесједал]] (75), [[Том Даниелсон|Даниелсон]] (64), [[Фабијан Вегман|Вегман]] (40) |90 |- |align=center|9 |{{ct|CAN|2013}} |align=center|750 |[[Петер Саган|П. Саган]] (491), [[Елија Вивијани|Вивијани]] (80), [[Иван Басо|Басо]] (34), [[Даниеле Рато|Рато]] (25), [[Морено Мозер|Мозер]] (20) |100 |- |align=center|10 |{{ct|BMC|2013}} |align=center|731 |[[Грег ван Авермат|Ван Авермат]] (230), [[Кедел Еванс|Еванс]] (111), [[Тиџеј ван Гардерен|Ван Гардерен]] (104), [[Филип Жилбер|Жилбер]] (98), [[Даниел Ос|Ос]] (58) |130 |- |align=center|11 |{{ct|RAB|2013b}} |align=center|714 |[[Бауке Молема|Молема]] (232), [[Роберт Гесинк|Гесинк]] (145), [[Вилко Келдерман|Келдерман]] (130), [[Том-Јелте Слагтер|Слагтер]] (127), [[Сеп Ванмарке|Ванмарке]] (80) |0 |- |align=center|12 |{{ct|ALM|2013}} |align=center|691 |[[Карлос Бетанкур|Бетанкур]] (255), [[Доменико Поцовиво|Поцовиво]] (146), [[Жан Кристоф Перо|Перо]] (112), [[Кристоф Риблон|Риблон]] (111), [[Ромен Барде|Барде]] (67) |0 |- |align=center|13 |{{ct|OGE|2013}} |align=center|600 |[[Питер Венинг|Венинг]] (172), [[Сајмон Геранс|Геранс]] (92), [[Себастијан Лангевелд|Лангевелд]] (65), [[Дарил Импи|Импи]] (56), [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Метјус]] (45) |170 |- |align=center|14 |{{ct|LAM|2013}} |align=center|543 |[[Микеле Скарпони|Скарпони]] (235), [[Пшемислав Њемјец|Њемјец]] (118), [[Филипо Поцато|Поцато]] (112), [[Диего Улиси|Улиси]] (48), [[Максимилијано Ричезе|Ричезе]] (30) |0 |- |align=center|15 |{{ct|EUS|2013}} |align=center|391 |[[Јон Изагире|Ј. Изагире]] (147), [[Самуел Санчес|С. Санчес]] (114), [[Микел Ниеве|Ниеве]] (76), [[Горка Изагире|Г. Изагире]] (32), [[Микел Ланда|Ланда]] (22) |0 |- |align=center|16 |{{ct|ARG|2013}} |align=center|355 |[[Џон Дегенколб|Дегенколб]] (119), [[Марсел Кител|Кител]] (92), [[Том Димулен|Т. Димулен]] (85), [[Варан Баргиј|Баргиј]] (32), [[Лука Мезгец|Мезгец]] (27) |0 |- |align=center|17 |{{ct|FDJ|2013b}} |align=center|338 |[[Тибо Пино|Пино]] (146), [[Матје Ладању|Ладану]] (76), [[Артур Вишо|Вишо]] (60), [[Насер Буани|Буани]] (36), [[Арно Демар|Демар]] (20) |0 |- |align=center|18 |{{ct|LTB|2013}} |align=center|307 |[[Андре Грајпел|Грајпел]] (135), [[Јирген Рулантс|Рулантс]] (110), [[Јурген ван ден Брук|Ван ден Брук]] (41), [[Адам Хансен|Хансен]] (20), [[Тим Веленс|Веленс]] (1) |0 |- |align=center|19 |{{ct|VCD|2013}} |align=center|125 |[[Хуан Антонио Флеча|Флеча]] (52), [[Ливе Вестра|Вестра]] (23), [[Бој ван Попел|Б. ван Попел]] (22), [[Бјерн Лекеманс|Лекеманс]] (14), [[Ваут Пулс|Пулс]] (14) |0 |} === Национален === <ref>{{нмс|url=http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102007%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D24055%26SeasonID%3D484%26EventID%3D12147%26GenderID%3D1%26ClassID%3D1%26EventPhaseID%3D811701%26Phase1ID%3D0%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?647426|title=Ранкинг на Светската турнеја на UCI 2013: Национален|work=[[Светска турнеја на UCI]]|publisher=Infostrada Sports; [[Меѓународен велосипедистички сојуз]]|date=15 октомври 2013|accessdate=15 октомври 2013|archive-date=2013-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017075924/http://www.uci.html.infostradasports.com/cache/2/TheASP.asp%40PageID%3D102007%26SportID%3D102%26CompetitionID%3D24055%26SeasonID%3D484%26EventID%3D12147%26GenderID%3D1%26ClassID%3D1%26EventPhaseID%3D811701%26Phase1ID%3D0%26TaalCode%3D2%26StyleID%3D0%26Cache%3D2.html?647426|url-status=dead}}</ref> Националниот поредок се пресметува со додавање на бодовите од првите пет возачи регистрирани во соодветната нација во табелата. Националниот поредок до 21. трка Класика де Сан Себастијан се користи за да се утврди колку возачи државата може да има возачи на Светското првенство. {| class="wikitable" |- style="background:#ccf;" !Место !Земја !Бодови !Први пет возачи |- |align=center|1 |{{знаме|ШПА}} |align=center|1890 |[[Хоаким Родригес|Родригес]] (607), [[Алехандро Валверде|Валверде]] (540), [[Даниел Морено|Д. Морено]] (295), [[Алберто Контадор|Контадор]] (252), [[Бењат Инчаусти|Инчаусти]] (196) |- |align=center|2 |{{знаме|ИТА}} |align=center|1082 |[[Винченцо Нибали|Нибали]] (474), [[Микеле Скарпони|Скарпони]] (235), [[Доменико Поцовиво|Поцовиво]] (146), [[Енрико Гаспарото|Гаспарото]] (115), [[Филипо Поцато|Поцато]] (112) |- |align=center|3 |{{знаме|КОЛ}} |align=center|1011 |[[Наиро Кинтана|Кинтана]] (366), [[Карлос Бетанкур|Бетанкур]] (255), [[Серхио Енао|Енао]] (227), [[Ригоберто Уран|Уран]] (163) |- |align=center|4 |{{знаме|ВБР}} |align=center|975 |[[Крис Фрум|Фрум]] (587), [[Марк Кевендиш|Кевендиш]] (161), [[Герајнт Томас|Томас]] (117), [[Бредли Вигинс|Вигинс]] (66), [[Ијан Станард|Станард]] (44) |- |align=center|5 |{{знаме|ХОЛ}} |align=center|806 |[[Бауке Молема|Молема]] (232), [[Питер Венинг|Венинг]] (172), [[Роберт Гесинк|Гесинк]] (145), [[Вилко Келдерман|Келдерман]] (130), [[Том-Јелте Слагтер|Слагтер]] (127) |- |align=center|6 |{{знаме|БЕЛ}} |align=center|645 |[[Грег ван Авермат|Ван Авермат]] (230), [[Јан Бакелантс|Бакелантс]] (127), [[Јирген Рулантс|Рулантс]] (110), [[Филип Жилбер|Жилбер]] (98), [[Сеп Ванмарке|Ванмарке]] (80) |- |align=center|7 |{{знаме|ФРА}} |align=center|640 |[[Силвен Шаванел|Шаванел]] (188), [[Тибо Пино|Пино]] (146), [[Жан Кристоф Перо|Перо]] (112), [[Кристоф Риблон|Риблон]] (111), [[Тони Галопен|Галопен]] (83) |- |align=center|8 |{{знаме|АВС}} |align=center|628 |[[Ричи Порт|Порт]] (327), [[Кедел Еванс|Еванс]] (111), [[Сајмон Геранс|Геранс]] (92), [[Мајкл Роџерс (велосипедист)|Роџерс]] (53), [[Мајкл Метјус (велосипедист)|Метјус]] (45) |- |align=center|9 |{{знаме|САД}} |align=center|617 |[[Крис Хорнер|Хорнер]] (257), [[Ендру Талански|Талански]] (154), [[Тиџеј ван Гардерен|Ван Гардерен]] (104), [[Том Даниелсон|Даниелсон]] (64), [[Тејлор Фини|Фини]] (38) |- |align=center|10 |{{знаме|ИРС}} |align=center|568 |[[Даниел Мартин (велосипедист)|Д. Мартин]] (432), [[Николас Роуш|Роуш]] (136) |- |align=center|11 |{{знаме|ПОЛ}} |align=center|515 |[[Рафал Мајка|Мајка]] (201), [[Михал Квијатковски (велосипедист)|Квијатковски]] (194), [[Пшемислав Њемјец|Њемјец]] (118), [[Маќеј Патерски|Патерски]] (2) |- |align=center|12 |{{знаме|СВК}} |align=center|501 |[[Петер Саган|П. Саган]] (491), [[Петер Велитс|П. Велитс]] (10) |- |align=center|13 |{{знаме|ЧЕШ}} |align=center|480 |[[Роман Кројцигер|Кројцигер]] (308), [[Здењек Штибар|Штибар]] (172) |- |align=center|14 |{{знаме|ГЕР}} |align=center|478 |[[Андре Грајпел|Грајпел]] (135), [[Џон Дегенколб|Дегенколб]] (119), [[Тони Мартин (велосипедист)|Т. Мартин]] (92), [[Марсел Кител|Кител]] (92), [[Фабијан Вегман|Вегман]] (40) |- |align=center|15 |{{знаме|ШВА}} |align=center|467 |[[Фабијан Канчелара|Канчелара]] (384), [[Матијас Франк|Франк]] (55), [[Михаел Албасини|Албасини]] (19), [[Грегори Раст|Раст]] (6), [[Данило Вис|Вис]] (3) |- |} * Возачи од 35 земји имаат освоено бодови. == Напредок во водството == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! style="width:25%;"| Настан<br />(Победник)''' ! style="width:25%;"| '''Поединечен''' ! style="width:25%;"| '''Екипен''' ! style="width:25%;"| '''Национален''' |- |'''[[Тур Даун Андер 2013|Тур Даун Андер]]'''<br>([[Том-Јелте Слагтер]]) |[[Том-Јелте Слагтер]] |{{ct|RAB|2013a}} |rowspan=14|[[Шпанија]] |- |'''[[Париз-Ница 2013|Париз-Ница]]'''<br>([[Ричи Порт]]) |rowspan=2|[[Ричи Порт]] |rowspan=27|{{ct|SKY|2013}} |- |'''[[Тирено-Адријатико 2013|Тирено-Адријатико]]'''<br>([[Винченцо Нибали]]) |- |'''[[Милано-Санремо 2013|Милано-Санремо]]'''<br>([[Гералд Чолек]]) |[[Силвен Шаванел]] |- |'''[[Е3 Харелбеке 2013|Е3 Харелбеке]]'''<br>([[Фабијан Канчелара]]) |rowspan=5|[[Петер Саган]] |- |'''[[Волта а Каталуња 2013|Волта а Каталуња]]'''<br>([[Даниел Мартин (велосипедист)|Даниел Мартин]]) |- |'''[[Гент-Вевелгем 2013|Гент-Вевелгем]]'''<br>([[Петер Саган]]) |- |'''[[Трка околу Фландрија 2013|Трка околу Фландрија]]'''<br>([[Фабијан Канчелара]]) |- |'''[[Трка околу Баскија 2013|Трка околу Баскија]]'''<br>([[Наиро Кинтана]]) |- |'''[[Париз-Рубе 2013|Париз-Рубе]]'''<br>([[Фабијан Канчелара]]) |rowspan=8|[[Фабијан Канчелара]] |- |'''[[Амстел Голд Рејс 2013|Амстел Голд Рејс]]'''<br>([[Роман Кројцигер]]) |- |'''[[Флеш Валон 2013|Флеш Валон]]'''<br>([[Даниел Морено]]) |- |'''[[Лиеж-Бастон-Лиеж 2013|Лиеж-Бастон-Лиеж]]'''<br>([[Даниел Мартин (велосипедист)|Даниел Мартин]]) |- |'''[[Тур де Романди 2013|Тур де Романди]]'''<br>([[Крис Фрум]]) |- |'''[[Џиро д’Италија 2013|Џиро д’Италија]]'''<br />([[Винченцо Нибали]]) |[[Колумбија]] |- |'''[[Критериум ду Дофине 2013|Критериум ду Дофине]]'''<br>([[Крис Фрум]]) |rowspan=14|[[Шпанија]] |- |'''[[Тур де Свис 2013|Тур де Свис]]'''<br>([[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]) |- |'''[[Тур де Франс 2013|Тур де Франс]]'''<br>([[Крис Фрум]]) |rowspan=10|[[Крис Фрум]] |- |'''[[Класика де Сан Себастијан 2013|Класика де Сан Себастијан]]'''<br>([[Тони Галопен]]) |- |'''[[Трка околу Полска 2013|Трка околу Полска]]'''<br>([[Питер Венинг]]) |- |'''[[Енеко Тур 2013|Енеко Тур]]'''<br>([[Здењек Штибар]]) |- |'''[[Ватенфал Класик 2013|Ватенфал Класик]]'''<br>([[Џон Дегенколб]]) |- |'''[[ГП Уест-Франција 2013|ГП Уест-Франција]]'''<br>([[Филипо Поцато]]) |- |'''[[Гран при Квебек 2013|Гран при Квебек]]'''<br>([[Роберт Гесинк]]) |- |'''[[Вуелта а Еспања 2013|Вуелта а Еспања]]'''<br>([[Крис Хорнер]]) |- |'''[[Гран при Монтреал 2013|Гран при Монтреал]]'''<br>([[Петер Саган]]) |- |'''[[Светски друмски првенства UCI 2013 - екипен хронометар за мажи|Светски хронометарски првенства]]'''<br>({{ct|OPQ|2013}}) |- |'''[[Џиро ди Ломбардија 2013|Џиро ди Ломбардија]]'''<br>([[Хоаким Родригес]]) |rowspan=2|[[Хоаким Родригес]] |- |'''[[Трка околу Пекинг 2013|Трка околу Пекинг]]'''<br>([[Бењат Инчаусти]]) |{{ct|MOV|2013}} |} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * {{Официјална|http://www.uciworldtour.com}} {{Светска турнеја на UCI}} [[Категорија:Светска турнеја на UCI]] [[Категорија:Друмскиот велосипедизам во 2013 година]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2013| ]] ortanddezajk990j7aow3w5azr2powj Предлошка:Инфокутија Поранешна административна единица 10 1064048 5621619 5478323 2026-08-30T06:31:38Z Vlad5250 77190 5621619 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography" style="width:{{{width|290px}}};" |- style="font-size: 85%;" <!--Section that checks if critical information is missing--> {{#if:{{{common_name|<noinclude>c</noinclude>}}}|| {{!}}'''Предупредување''': ''Немате укажано вредност за „[[:en:Template:Infobox Former Country/Instructions#Name|common_name]]“''{{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување|N]]}} }} |- | colspan="3" class="mergedtoprow fn org summary" style="text-align:center;line-height:1.2em; font-size:135%; font-weight:bold;"| <!-- -->{{#if:{{{conventional_long_name|}}} | {{{conventional_long_name}}}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><small class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</small>}} | {{#if:{{{native_name|}}} | {{{native_name}}} | ''Грешка: Немате укажано име/ња'' {{#if:{{{_noautocat|}}}||[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување|N]]}} }} }} |- <!-- Име на единицата --> |colspan="3" style="vertical-align:top; text-align:center; font-size:115%;" | {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{#if:{{{nation|}}}|{{{subdivision}}} на {{#ifexist:{{{nation}}}|[[{{{nation}}}]]|{{{nation}}}}} |''Вид единица'' на ''Поранешна земја''}} }} |- |colspan="3" style="vertical-align:middle; text-align:center; border-top: solid 1px #aaa; padding: 0.2em 0em 0.2em 0em; background:#EFEFEF"| {| width="100%" style="text-align:center; margin:0 auto; background:none;" |- |width="50px" style="border:0; vertical-align:middle; font-size:80%; line-height: 105%;"| {{#if:{{{p5|}}}|[[#before-after|<span style="font-size:300%;">↓</span>]]| {{#if:{{{p1|}}}|[[{{{p1}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]] {{#if:{{{flag_p1|}}}|[[File:{{{flag_p1}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p1}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p1|}}}|{{{image_p1}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_p1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p1}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p2|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p2}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]] {{#if:{{{flag_p2|}}}|[[File:{{{flag_p2}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p2}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p2|}}}|{{{image_p2}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_p2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p2}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p3|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p3}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]] {{#if:{{{flag_p3|}}}|[[File:{{{flag_p3}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p3}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p3|}}}|{{{image_p3}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_p3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p3}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p4|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p4}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]] {{#if:{{{flag_p4|}}}|[[File:{{{flag_p4}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p4}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p4|}}}|{{{image_p4}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_p4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p4}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p5|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p5}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]] {{#if:{{{flag_p5|}}}|[[File:{{{flag_p5}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p5}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p5|}}}|{{{image_p5}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_p5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p5}}}|alt=]]}}}}<br>}}}} |style="vertical-align:middle; text-align:center; font-size:115%; border:0" | {{#if:{{{year_end|}}}| {{#if:{{{life_span|}}}|'''{{{life_span}}}''' |'''{{#ifeq:{{{year_start|}}}|{{{year_end}}}|{{{year_start}}}|{{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}–}}{{{year_end}}}}}'''}} |'''Траење?''' }} |width="50px" style="border:0; vertical-align: middle; text-align:right; line-height: 105%; font-size:80%;"| {{#if:{{{s8|}}}|[[#before-after|<span style="font-size:300%;">↓</span>]]| {{#if:{{{s1|}}}|{{#if:{{{flag_s1|}}}|[[File:{{{flag_s1}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s1}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s1|}}}|{{{image_s1}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s1}}}|alt=]]}}}} [[{{{s1}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}{{#if:{{{s2|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s2|}}}|[[File:{{{flag_s2}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s2}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s2|}}}|{{{image_s2}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s2}}}|alt=]]}}}} [[{{{s2}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}} {{#if:{{{s3|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s3|}}}|[[File:{{{flag_s3}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s3}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s3|}}}|{{{image_s3}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s3}}}|alt=]]}}}} [[{{{s3}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}{{#if:{{{s4|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s4|}}}|[[File:{{{flag_s4}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s4}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s4|}}}|{{{image_s4}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s4}}}|alt=]]}}}} [[{{{s4}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}{{#if:{{{s5|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s5|}}}|[[File:{{{flag_s5}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s5}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s5|}}}|{{{image_s5}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s5}}}|alt=]]}}}} [[{{{s5}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}{{#if:{{{s6|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s6|}}}|[[File:{{{flag_s6}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s6}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s6}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s6|}}}|{{{image_s6}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s6}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s6}}}|alt=]]}}}} [[{{{s6}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}{{#if:{{{s7|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s7|}}}|[[File:{{{flag_s7}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s7}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s7}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s7|}}}|{{{image_s7}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s7}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s7}}}|alt=]]}}}} [[{{{s7}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}{{#if:{{{s8|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s8|}}}|[[File:{{{flag_s8}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s8}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s8}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s8|}}}|{{{image_s8}}}|[[File:Blank.png|30px{{#ifeq:{{{border_s8}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s8}}}|alt=]]}}}} [[{{{s8}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]]<br>}}}} |} <!-- Знаме и грб --> {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#if:{{{image_coat|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{!}} colspan="3" class="maptable"{{!}} {{{!}} width="100%" style="text-align:center; margin:0 auto; background:none;" {{!}}- {{!}}width="50%" style="text-align:center;border:0; vertical-align:middle;"{{!}} <span style="border:1px solid #bbbbbb; display:table-cell;">[[File:{{{image_flag|<noinclude>Flag of None.svg</noinclude>}}}|125px|Знаме]]</span> {{!}}width="50%" style="text-align:center;border:0; vertical-align:middle;"{{!}} [[File:{{{image_coat|<noinclude>Coats of arms of None.svg</noinclude>}}}|85px|Грб]] {{!}}- style="font-size: 95%;" {{!}} style="border:0; text-align:center;"{{!}} {{#if:{{{flag|}}}|[[{{{flag}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}]]| {{#ifexist:Знаме на {{{common_name}}}|[[Знаме на {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}]]| {{#ifexist:Знаме на {{{common_name}}}|[[Знаме на {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}]] |{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}}}}}}} {{!}} style="border:0; text-align:center;"{{!}} {{#if:{{{symbol|}}}|[[{{{symbol}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}]]|{{#ifexist:Грб на {{{common_name}}}|[[Грб на {{{common_name}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}]]|{{#ifexist:Грб на {{{common_name}}}|[[Грб на {{{common_name}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}]]|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}}}}}}} {{!}}} |{{!}}- class="mergedtoprow" {{!}} colspan="3" class="maptable" style="text-align:center;" {{!}} <p>[[File:{{{image_flag|<noinclude>Flag of None.svg</noinclude>}}}|125px{{#ifeq:{{{image_border}}}|no||{{!}}border}}|Знаме на {{{common_name}}}]]<p> {{#if:{{{flag|}}}|[[{{{flag}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}]]| {{#ifexist:Знаме на {{{common_name}}}|[[Знаме на {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}]]| {{#ifexist:Знаме на {{{common_name}}}|[[Знаме на {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}]] |{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Знаме}}}}}}}}}}}} |- {{#if:{{{image_flag|}}}||{{#if:{{{image_coat|}}}| {{!}} colspan="3" class="maptable" style="text-align:center;" {{!}} <p>[[File:{{{image_coat|<noinclude>Coat of arms None.svg</noinclude>}}}|85px|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}} на {{{common_name}}}]] <p> {{#if:{{{symbol|}}}|[[{{{symbol}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}]]|{{#ifexist:Грб на {{{common_name}}}|[[Грб на {{{common_name}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}]]|{{#ifexist:Грб на {{{common_name}}}|[[Грб на {{{common_name}}}| |{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}]]|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|Грб}}}}}}}}}}}} |- <!-- Гесло --> {{#if: {{{national_motto|}}} | {{!}} colspan="3" style="vertical-align:top; text-align:center; font-size:95%;" {{!}} '''Гесло'''<br>{{{national_motto}}} }} |- <!-- Химна --> {{#if: {{{national_anthem|}}} | {{!}} colspan="3" style="vertical-align:top; text-align:center; font-size:95%;" {{!}} '''[[Државна химна|Химна]]'''<br>{{#ifexist:{{{national_anthem}}}|[[{{{national_anthem}}}]]|{{{national_anthem}}}}} }} |- <!-- Карта --> {{#if:{{{image_map|}}} | {{!}} colspan="3" style="text-align:center; font-size:95%; padding:0.6em 0em 0.6em 0em;" {{!}} [[File:{{{image_map|<noinclude>Missing map.svg</noinclude>}}}|{{{image_map_size|250px}}}|center|Местоположба на {{{common_name}}}]]{{{image_map_caption|}}} }} |- <!-- Карта1 --> {{#if:{{{image_map1|}}} | {{!}} colspan="3" style="text-align:center; font-size:95%; padding:0.6em 0em 0.6em 0em;" {{!}} [[File:{{{image_map1|<noinclude>Missing map.svg</noinclude>}}}|{{{image_map_size1|250px}}}|center|Местоположба на {{{common_name}}}]]{{{image_map_caption1|}}} }} |- <!-- Главен град/седиште --> {{#if:{{{capital|}}}| {{!}} colspan="2" {{!}} '''Главен град/седиште''' {{!}} {{#ifexist:{{{capital}}}|[[{{{capital}}}]]|{{{capital}}}}}{{#if: {{{latd|}}}|<br> <small>{{coord|{{{latd}}}|{{{latm}}}|{{{latNS}}}|{{{longd}}}|{{{longm}}}|{{{longEW}}}|display=inline,title}}</small>}} }} |- {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{title_leader|}}}{{{title_deputy|}}}|class="mergedtoprow"}}}} |- <!-- Составни делови --> {{#if:{{{entities|}}}| {{!}} colspan="2" {{!}} '''Составни делови''' {{!}} {{#ifexist:{{{entities}}}|[[{{{entities}}}]]|{{{entities}}}}} }} <!-- Управа --> {{#if:{{{government_type|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} '''Управа''' {{!!}} {{#ifexist:{{{government_type}}}|[[{{{government_type}}}]]|{{{government_type}}}}}}} |- {{#if:{{{leader1|}}}| {{#if:{{{government_type|}}} | {{#if:{{{year_leader1|}}}{{{leader2|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow"|class="mergedbottomrow"}} | {{#if:{{{year_leader1|}}}{{{leader2|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedtoprow"| }} }} }} <!-- Челник на управата --> {{#if:{{{leader1|}}}| {{!}} colspan="{{#if:{{{year_leader1|}}}|3|2}}" {{!}} '''{{#if:{{{title_leader|}}}|{{#ifexist:{{{title_leader}}}|[[{{{title_leader}}}]]|{{{title_leader}}}}}|{{#switch:{{{government_type}}}|Monarchy=[[{{#ifexist:Крал на {{{common_name}}}|Крал на {{{common_name}}}|{{#ifexist:Крал на {{{common_name}}}|Крал на {{{common_name}}}|Владетел}}}}|Крал]]|Constitutional monarchy=[[{{#ifexist:Крал на {{{common_name}}}|Крал на {{{common_name}}}|{{#ifexist:Крал на {{{common_name}}}|Крал на {{{common_name}}}|Владетел}}}}|Крал]]|[[{{#ifexist:Претседател на {{{common_name}}}|Претседател на {{{common_name}}}|{{#ifexist:Претседател на {{{common_name}}}|Претседател на {{{common_name}}}|Претседател}}}}|Претседател]]}}}}'''{{#if:{{{year_leader1|}}}|| {{!!}}{{#ifexist:{{{leader1}}}|[[{{{leader1}}}]]|{{{leader1}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{leader2|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{year_leader1|}}}| {{!}}style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_leader1}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader1}}}|[[{{{leader1}}}]]|{{{leader1}}}}} }}}} {{!}}- {{#if:{{{leader3|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader2|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader2|}}}| style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_leader2}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader2}}}|[[{{{leader2}}}]]|{{{leader2}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{leader4|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader3|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader3|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_leader3}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader3}}}|[[{{{leader3}}}]]|{{{leader3}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{leader5|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader4|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader4|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_leader4}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader4}}}|[[{{{leader4}}}]]|{{{leader4}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{leader6|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader5|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader5|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_leader5}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader5}}}|[[{{{leader5}}}]]|{{{leader5}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader6|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader6|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_leader6}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader6}}}|[[{{{leader6}}}]]|{{{leader6}}}}} }} <!-- Челник на владата (ако е различен од оној на државата) или втор човек --> {{#if:{{{deputy1|}}}| {{!}} colspan="{{#if:{{{year_deputy1|}}}|3|2}}" {{!}} '''{{#if:{{{title_deputy|}}}|{{#ifexist:{{{title_deputy}}}|[[{{{title_deputy}}}]]|{{{title_deputy}}}}}|[[{{#ifexist:Премиер на {{{common_name}}}|Премиер на {{{common_name}}}|{{#ifexist:Премиер на {{{common_name}}}|Премиер на {{{common_name}}}|{{#ifexist:Премиер на {{{common_name}}}|Премиер на {{{common_name}}}|{{#ifexist:Премиер на {{{common_name}}}|Премиер на {{{common_name}}}|Премиер на}}}}}}}}|Премиер на]]}}'''{{#if:{{{year_deputy1|}}}|| {{!!}}{{#ifexist:{{{deputy1}}}|[[{{{deputy1}}}]]|{{{deputy1}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{deputy2|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{year_deputy1|}}}| {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_deputy1}}} {{!}} {{#ifexist:{{{deputy1}}}|[[{{{deputy1}}}]]|{{{deputy1}}}}} }}}} {{!}}- {{#if:{{{deputy3|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy2|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy2|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_deputy2}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy2}}}|[[{{{deputy2}}}]]|{{{deputy2}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy4|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy3|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy3|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_deputy3}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy3}}}|[[{{{deputy3}}}]]|{{{deputy3}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy4|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy4|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_deputy4}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy4}}}|[[{{{deputy4}}}]]|{{{deputy4}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy6|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy5|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy5|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_deputy5}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy5}}}|[[{{{deputy5}}}]]|{{{deputy5}}}}} }} {{!}}- class="mergedbottomrow" {{#if:{{{deputy6|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy6|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{year_deputy6}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy6}}}|[[{{{deputy6}}}]]|{{{deputy6}}}}} }} |- {{#if: {{{legislature|}}} | {{!}}- {{#if:{{{house1|}}}{{{house2|}}} | class="mergedtoprow"}} <!-- Законодавство --> {{!}} colspan="2" {{!}} '''[[Законодавство|Законодавен дом]]''' {{!!}} {{#ifexist:{{{legislature}}}|[[{{{legislature}}}]]|{{{legislature}}}}} {{#if:{{{house1|}}}| {{!}}- {{#if:{{{house2|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#if:{{{type_house1|}}}|{{{type_house1}}}|Горен дом}} {{!!}} {{#ifexist:{{{house1}}}|[[{{{house1}}}]]|{{{house1}}}}}}} {{#if:{{{house2|}}}| {{!}}- class="mergedbottomrow" {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#if:{{{type_house2|}}}|{{{type_house2}}}|Долен дом}} {{!!}} {{#ifexist:{{{house2}}}|[[{{{house2}}}]]|{{{house2}}}}}}} }} |- class="mergedtoprow" <!-- Настани --> | colspan="2" {{!}} {{#if:{{{era|}}}|'''Историски период'''|'''Историја'''}} || {{#if:{{{era|}}}|{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}}}} |- class="mergedrow" {{#if: {{{event_pre|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#ifexist:{{{event_pre}}}|[[{{{event_pre}}}]]|{{{event_pre}}}}} {{!!}} {{{date_pre|}}} {{{year_pre|}}} }} |- class="mergedrow" | style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#if:{{{event_start|}}}| {{#ifexist:{{{event_start}}}|[[{{{event_start}}}]]|{{{event_start}}}}}|Основана}} ||{{#if:{{{date_start|}}}|{{#ifexist:{{{date_start}}}|{{{date_start}}}{{#ifexist:{{{year_start}}}|&nbsp;{{{year_start}}}}}|{{{date_start}}}}}| {{#if:{{{year_start|}}}|{{#ifexist:{{{year_start}}}|{{{year_start}}}|{{{year_start}}}}}|''Тука внесете почеток''{{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување|D]]}}}}}} |- class="mergedrow" {{#if: {{{event1|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#ifexist:{{{event1}}}|[[{{{event1}}}]]|{{{event1}}}}} {{!!}}{{#if:{{{date_event1|}}}|{{#ifexist:{{{date_event1}}}|{{{date_event1}}}{{#ifexist:{{{year_event1}}}|&nbsp;{{{year_event1}}}}}|{{{date_event1}}}}}| {{#if:{{{year_event1|}}}|{{#ifexist:{{{year_event1}}}|{{{year_event1}}}|{{{year_event1}}}}}}}}} }} |- class="mergedrow" {{#if: {{{event2|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#ifexist:{{{event2}}}|[[{{{event2}}}]]|{{{event2}}}}} {{!!}}{{#if:{{{date_event2|}}}|{{#ifexist:{{{date_event2}}}|{{{date_event2}}}{{#ifexist:{{{year_event2}}}|&nbsp;{{{year_event2}}}}}|{{{date_event2}}}}}| {{#if:{{{year_event2|}}}|{{#ifexist:{{{year_event2}}}|{{{year_event2}}}|{{{year_event2}}}}}}}}} }} |- class="mergedrow" {{#if: {{{event3|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#ifexist:{{{event3}}}|[[{{{event3}}}]]|{{{event3}}}}} {{!!}}{{#if:{{{date_event3|}}}|{{#ifexist:{{{date_event3}}}|{{{date_event3}}}{{#ifexist:{{{year_event3}}}|&nbsp;{{{year_event3}}}}}|{{{date_event3}}}}}| {{#if:{{{year_event3|}}}|{{#ifexist:{{{year_event3}}}|{{{year_event3}}}|{{{year_event3}}}}}}}}} }} |- class="mergedrow" {{#if: {{{event4|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#ifexist:{{{event4}}}|[[{{{event4}}}]]|{{{event4}}}}} {{!!}}{{#if:{{{date_event4|}}}|{{#ifexist:{{{date_event4}}}|{{{date_event4}}}{{#ifexist:{{{year_event4}}}|&nbsp;{{{year_event4}}}}}|{{{date_event4}}}}}| {{#if:{{{year_event4|}}}|{{#ifexist:{{{year_event4}}}|{{{year_event4}}}|{{{year_event4}}}}}}}}} }} |- {{#if:{{{event_post|}}}|class="mergedrow"|class="mergedbottomrow"}} | style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#if:{{{event_end|}}}| {{#ifexist:{{{event_end}}}|[[{{{event_end}}}]]|{{{event_end}}}}}|Укината}} ||{{#if:{{{date_end|}}}|{{#ifexist:{{{date_end}}}|{{{date_end}}}{{#ifexist:{{{year_end}}}|&nbsp;{{{year_end}}}}}|{{{date_end}}}}}| {{#if:{{{year_end|}}}|{{#ifexist:{{{year_end}}}|{{{year_end}}}|{{{year_end}}}}}|''Внесете завршеток''{{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување|D]]}}}}}} |- class="mergedbottomrow" {{#if: {{{event_post|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{#ifexist:{{{event_post}}}|[[{{{event_post}}}]]|{{{event_post}}}}} {{!!}}{{#if:{{{date_post|}}}|{{#ifexist:{{{date_post}}}|{{{date_post}}}{{#ifexist:{{{year_post}}}|&nbsp;{{{year_post}}}}}|{{{date_post}}}}}| {{#if:{{{year_post|}}}|{{#ifexist:{{{year_post}}}|{{{year_post}}}|{{{year_post}}}}}}}}} }} |- {{#if: {{{stat_year1|}}}||class="mergedtoprow"}} <!-- Површина --> {{#if: {{{stat_year1|}}}| {{#if: {{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{!}} colspan="3" {{!}} '''Површина'''| }} {{!}}- {{#if: {{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{!}} {{#if: {{{stat_year1|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year1}}} {{#if:{{{ref_area1|}}}|{{{ref_area1}}} }} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area1|}}}}}&nbsp;км<sup>2</sup> }} {{!}}- {{#if:{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area2|}}} | {{{stat_area1|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year2|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year2}}} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area2|}}}}}&nbsp;км<sup>2</sup> }} }} {{!}}- {{#if: {{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area3|}}} | {{{stat_area2|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year3|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year3}}} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area3|}}}}}&nbsp;км<sup>2</sup> }} }} {{!}}- {{#if: {{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area4|}}} | {{{stat_area3|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year4|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year4}}} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area4|}}}}}&nbsp;км<sup>2</sup> }} }} {{!}}- class="mergedbottomrow" {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area5|}}} | {{{stat_area4|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year5|}}}|style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding:0em 1em 0.2em 0;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year5}}} }} {{!}}{{!}} {{formatnum:{{{stat_area5|}}}}}&nbsp;км<sup>2</sup> }} }} | {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} '''Површина''' {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area1|}}}}}&nbsp;км<sup>2</sup> }} }} |- class="mergedtoprow" <!-- Население --> {{#if: {{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | {{!}} colspan="3" {{!}} '''[[Население]]''' }} |- {{#if: {{{stat_area1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop1|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year1}}} {{#if:{{{ref_pop1|}}}|{{{ref_pop1}}} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}&nbsp;жит. {{!}}- {{#if: {{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{!}} {{!!}} [[Густина на населеност|Густина]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{{stat_pop1}}} div {{{stat_area1}}} round 1}}}}&nbsp;жит/км<sup>2</sup> }}}} |- {{#if: {{{stat_area2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop2|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year2}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}&nbsp;жит. {{!}}- {{#if: {{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{!}} {{!!}} [[Густина на населеност|Густина]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{{stat_pop2}}} div {{{stat_area2}}} round 1}}}}&nbsp;жит./км<sup>2</sup> }}}} |- {{#if: {{{stat_area3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop3|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year3}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}&nbsp;жит. {{!}}- {{#if: {{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{!}} {{!!}} [[Густина на населеност|Густина]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{{stat_pop3}}} div {{{stat_area3}}} round 1}}}}&nbsp;жит./км<sup>2</sup> }}}} |- {{#if: {{{stat_area4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop4|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year4}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}&nbsp;жит. {{!}}- {{#if: {{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{!}} {{!!}} [[Густина на населеност|Густина]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{{stat_pop4}}} div {{{stat_area4}}} round 1}}}}&nbsp;жит./км<sup>2</sup> }}}} |- {{#if: {{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop5|}}} | {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}{{{stat_year5}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}}&nbsp;жит. {{!}}- class="mergedbottomrow" {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{!}} {{!!}} [[Густина на населеност|Густина]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{{stat_pop5}}} div {{{stat_area5}}} round 1}}}}&nbsp;жит./км<sup>2</sup> }}}} |- class="mergedtoprow" <!-- Управни единици --> {{#if: {{{political_subdiv|}}}{{{political_subdiv_country|}}}{{{political_subdiv_republic|}}}{{{political_subdiv_pokraina|}}}{{{political_subdiv_banovina|}}}{{{political_subdiv_okrug|}}}{{{political_subdiv_oblast|}}}{{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} '''Управни единици''' }} {{#if: {{{political_subdiv_country|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_republic|}}}{{{political_subdiv_pokraina|}}}{{{political_subdiv_banovina|}}}{{{political_subdiv_okrug|}}}{{{political_subdiv_oblast|}}}{{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Држава''' {{!!}} {{{political_subdiv_country}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_republic|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_pokraina|}}}{{{political_subdiv_banovina|}}}{{{political_subdiv_okrug|}}}{{{political_subdiv_oblast|}}}{{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Република''' {{!!}} {{{political_subdiv_republic}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_pokraina|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_banovina|}}}{{{political_subdiv_okrug|}}}{{{political_subdiv_oblast|}}}{{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Покраина''' {{!!}} {{{political_subdiv_pokraina}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_banovina|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_okrug|}}}{{{political_subdiv_oblast|}}}{{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Бановина''' {{!!}} {{{political_subdiv_banovina}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_okrug|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_oblast|}}}{{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Округ''' {{!!}} {{{political_subdiv_okrug}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_oblast|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_okolija|}}}{{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Област''' {{!!}} {{{political_subdiv_oblast}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_okolija|}}} | {{!}}- {{#if: {{{political_subdiv_srez|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Околија''' {{!!}} {{{political_subdiv_okolija}}} }} {{#if: {{{political_subdiv_srez|}}} | {{!}}- class="mergedbottomrow" {{!}} style="width:1.0em; padding:0 0 0 0.6em;"{{!}}&nbsp;-&nbsp;{{!!}}style="padding-left:0em;text-align:left;"{{!}}'''Срез''' {{!!}} {{{political_subdiv_srez}}} }} |- class="mergedtoprow" {{#if:{{{pn1|}}} |[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување|F]]}}{{#if:{{{sn1|}}} |[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување|F]]}} {{#ifeq: {{#expr: {{#expr:{{#if:{{{p5|}}}|1|0}}+{{#if:{{{s8|}}}|1|0}}}} > 0}} | 1 | <!-- Preceding and succeding entities without flags (used if more than 5) --> {{!}} colspan="3" {{!}} {{{!}} width="100%" style="text-align:center; margin:0 auto; background:none;" {{!}}- {{!}} style="text-align:center;" style="border:0; padding-bottom:0" {{!}} <div id="before-after"></div> {{#if:{{{p1|}}}|'''Претходи'''}} {{!}}{{!}} style="text-align:center;border:0; padding-bottom:0"{{!}} {{#if:{{{s1|}}}|'''Следи'''}} {{!}}- {{!}} style="vertical-align:top;text-align:center;border:0;"{{!}} {{#if:{{{p1|}}}|[[{{{p1}}}]]<br>}} {{#if:{{{p2|}}}|[[{{{p2}}}]]<br>}} {{#if:{{{p3|}}}|[[{{{p3}}}]]<br>}} {{#if:{{{p4|}}}|[[{{{p4}}}]]<br>}} {{#if:{{{p5|}}}|[[{{{p5}}}]]<br>}} {{#if:{{{p6|}}}|[[{{{p6}}}]]<br>}} {{#if:{{{p7|}}}|[[{{{p7}}}]]<br>}} {{#if:{{{p8|}}}|[[{{{p8}}}]]<br>}} {{#if:{{{p9|}}}|[[{{{p9}}}]]<br>}} {{#if:{{{p10|}}}|[[{{{p10}}}]]<br>}} {{#if:{{{p11|}}}|[[{{{p11}}}]]<br>}} {{#if:{{{p12|}}}|[[{{{p12}}}]]}} {{!}} style="vertical-align:top;text-align:center;border:0;" {{!}} {{#if:{{{s1|}}}|[[{{{s1}}}]]<br>}} {{#if:{{{s2|}}}|[[{{{s2}}}]]<br>}} {{#if:{{{s3|}}}|[[{{{s3}}}]]<br>}} {{#if:{{{s4|}}}|[[{{{s4}}}]]<br>}} {{#if:{{{s5|}}}|[[{{{s5}}}]]<br>}} {{#if:{{{s6|}}}|[[{{{s6}}}]]<br>}} {{#if:{{{s7|}}}|[[{{{s7}}}]]<br>}} {{#if:{{{s8|}}}|[[{{{s8}}}]]<br>}} {{#if:{{{s9|}}}|[[{{{s9}}}]]<br>}} {{#if:{{{s10|}}}|[[{{{s10}}}]]<br>}} {{#if:{{{s11|}}}|[[{{{s11}}}]]<br>}} {{#if:{{{s12|}}}|[[{{{s12}}}]]}} {{!}}} }} |- {{#if: {{{today|}}} | <!-- Денешни земји и нивни делови --> {{!}} colspan="2" {{!}} '''Денес во''' {{!!}} {{{today}}} }} |- <!-- Белешки --> {{#if: {{{footnotes|}}} | {{!}} colspan="3" {{!}} <small>{{{footnotes}}}</small> }} |- |}<!--Крај на самата предлошка -->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{#if:{{{_noautocat|}}}|| {{#ifexist:Категорија:Држави и територии настанати во {{{year_start}}} година|{{{category|[[Категорија:Држави и територии настанати во {{{year_start}}} година]]}}}}} {{#if:{{{year_end|}}}|{{#ifexist:Категорија:Држави и територии распаднати во {{{year_end}}} година|{{{category|[[Категорија:Држави и територии распаднати во {{{year_end}}} година]]}}}}}}}{{#if:{{{subdivision|}}}|{{#ifexist:Category:{{{subdivision}}}s of {{{nation}}}|{{#ifeq:{{{nation}}}|Poland||[[Category:{{{subdivision}}}s of {{{nation}}}]]}}}}}} {{#if:{{{area1|}}}|[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување]]}} {{#if:{{{population_estimate1|}}}|[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување]]}} {{#if:{{{preceding_entity1|}}}|[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување]]}} {{#if:{{{succeeding_entity1|}}}|[[Категорија:Статии за поранешни административни единици на кои им треба одржување]]}} }} }}</includeonly><noinclude> {{документација}} [[Категорија:Инфокутии за историја]] </noinclude> sfnnezivx4ddpdey3qcpjqj7sfu9ntj Категорија:Одеса 14 1065994 5621615 3352786 2026-08-30T06:01:27Z Vlad5250 77190 5621615 wikitext text/x-wiki {{катпов|Одеса}} [[Категорија:Градови во Одеската Област]] [[Категорија:Градови во Украина]] hlfka0o809bxv3dbt4agj1eurzrnfgz Категорија:Луцк 14 1065996 5621612 4233212 2026-08-30T05:58:18Z Vlad5250 77190 5621612 wikitext text/x-wiki {{катпов|Луцк}} {{рв|Lutsk}} [[Категорија:Градови во Волинската Област]] 2zt9g8e73hwlc92k1e0iklszy6nsn75 Томас Мире 0 1066579 5621601 5067446 2026-08-29T22:04:05Z Carshalton 30527 5621601 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Томас Мире | image = [[Image:Thomas Myhre 04.jpg|250px]] | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1973|2|27}} | cityofbirth = {{роден во|Сарпсборг|}} | countryofbirth = [[Норвешка]] | nationality = {{NOR}} | currentclub = | position = [[голман]] | retired = 2011 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Giallo e Nero.svg|20px]] [[ФК Мос|Мос]] | years1 = {{0|0000}}-1992 | caps1 = | goals1 = | clubs1 = [[Податотека:Giallo e Nero.svg|20px]] [[ФК Мос|Мос]] | years2 = 1993-1997 | caps2 = 94 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Viking}} | years3 = 1997-2001 | caps3 = 70 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Everton}} | years4 = 1999 | caps4 = 3 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Rangers}} | years5 = 2000 | caps5 = 7 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Birmingham}} | years6 = 2000 | caps6 = 3 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Tranmere Rovers}} | years7 = 2001 | caps7 = 14 | goals7 = 0 | clubs7 = →{{Fb team F.C. Copenhagen}} | years8 = 2001-2002 | caps8 = 13 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Besiktas}} | years9 = 2002-2005 | caps9 = 37 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sunderland}} | years10 = 2003-2004 | caps10 = 15 | goals10 = 0 | clubs10 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years11 = 2005 | caps11 = 3 | goals11 = 0 | clubs11 = [[Податотека:Bisection vertical White HEX-FF0000.svg|20px]] [[ФК Фредрикштад|Фредрикштад]] | years12 = 2005-2007 | caps12 = 21 | goals12 = 0 | clubs12 = {{Fb team Charlton}} | years13 = 2007-2010 | caps13 = 46 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Viking}} | years14 = 2010-2011 | caps14 = 20 | goals14 = 3 | clubs14 = {{Fb team Kongsvinger}} | nationalyears1 = 1998-2007 | nationalcaps1 = 56 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] | pcupdate = 6 јануари 2011 | ntupdate = 17 ноември 2010 }} '''Томас Мире''' (роден на [[16 октомври]] [[1973]] година, во [[Сарпсборг]]) — поранешен [[Норвешка|норвешки]] [[фудбалер]], [[голман]]. Последниот клуб за кој бранел пред неговото пензионирање бил [[ФК Конгсвингер|Конгсвингер]], откако се вратил во норвешкиот фудбал во јули 2007 година. Мире го чувал голот и на [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|норвешката репрезентација]] во 56 натпревари. ==Клупска кариера== {{Поднаслов-никулец}} == Репрезентативна кариера == Мире бил избран да ја претставува Норвешка на [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]], каде што тој бил неискористена замена во сите натпревари на [[Фроде Гродас]]. На [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], Мире бил на голот на Норвешка во сите три натпревари од групната фаза. Тој ја сочувал својата мрежа сува во натпреварите против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]], а единствениот гол на турнирот кој го примил бил дело на [[Саво Милошевиќ]] со кој против [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]] ја победила Норвешка со 1-0 и ја елиминирала од натамошните настапи на првенството. Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|Евро 2008]] против[[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] на 28 март 2007 година, Норвешка водела 2-0 на полувремето. Во второто полувреме, по еден слободен удар изведен од страна [[Хамит Алтинтоп]], Мире не успеал да интервенира како треба и и помогнал на топката да заврши во неговата мрежа. Неколку минути пред истекот на регуларните 90, уште еднаш Алтинтоп шутирал а неговиот удар завршил меѓу нозете на Мире во неговата мрежа, по што натпреварот завршил 2-2. Иако неговите колеги од норвешката репрезентација се обидувале да го утешат, Мире изјавил дека ова за него бил "најлошиот ден на теренот во кариерата"<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=64681 |title=The Norway Post : фудбал: Турција - Норвешка 2-2 |accessdate=2013-02-12 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929094034/http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=64681 |url-status=dead }}</ref>. Натпреварот против Турција бил воедно и неговиот последен за норвешката репрезентација. ==Статистика== ===Репререзентативна статистика=== <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fotball.no/Community/Profil/?fiksId=1924650 |title=Thomas Myhre |publisher=[[Football Association of Norway|NFF]] |accessdate=22 December 2012 |archive-date=2013-02-23 |archive-url=https://archive.today/20130223040553/http://www.fotball.no/Community/Profil/?fiksId=1924650 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] |- !Година!!Наст.!!Голови |- |- |1998||2||0 |- |1999||4||0 |- |2000||7||0 |- |2001||10||0 |- |2002||6||0 |- |2003||0||0 |- |2004||9||0 |- |2005||9||0 |- |2006||7||0 |- |2007||2||0 |- !Вкупно||56||0 |} ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} * [https://web.archive.org/web/20120207103618/http://www.viking-fk.no/newsread/spillerarkiv.aspx?docid=14013 Официјален профил на страната Викинг] {{en}} * [http://www.fck.dk/saesonen/statistik/spillerstatistik/?search=1&play_playerid_fk=135 FCK профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071212162534/http://www.fck.dk/saesonen/statistik/spillerstatistik/?search=1&play_playerid_fk=135 |date=2007-12-12 }} {{da}} * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=5056 Профил на National Football Teams] {{en}} {{Состав на Норвешка на СП фудбал 1998}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мире}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бирмингем Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бешикташ]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] 06y8pt8i0ychlkhizd3yubcwp9yk1vu 5621602 5621601 2026-08-29T22:04:38Z Carshalton 30527 5621602 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Томас Мире | image = [[Image:Thomas Myhre 04.jpg|250px]] | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1973|2|27}} | cityofbirth = {{роден во|Сарпсборг|}} | countryofbirth = [[Норвешка]] | nationality = {{NOR}} | currentclub = | position = [[голман]] | retired = 2011 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Податотека:Giallo e Nero.svg|20px]] [[ФК Мос|Мос]] | years1 = {{0|0000}}-1992 | caps1 = | goals1 = | clubs1 = [[Податотека:Giallo e Nero.svg|20px]] [[ФК Мос|Мос]] | years2 = 1993-1997 | caps2 = 94 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Viking}} | years3 = 1997-2001 | caps3 = 70 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Everton}} | years4 = 1999 | caps4 = 3 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Rangers}} | years5 = 2000 | caps5 = 7 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Birmingham}} | years6 = 2000 | caps6 = 3 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Tranmere Rovers}} | years7 = 2001 | caps7 = 14 | goals7 = 0 | clubs7 = →{{Fb team F.C. Copenhagen}} | years8 = 2001-2002 | caps8 = 13 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Besiktas}} | years9 = 2002-2005 | caps9 = 37 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Sunderland}} | years10 = 2003-2004 | caps10 = 15 | goals10 = 0 | clubs10 = →{{Fb team Crystal Palace}} | years11 = 2005 | caps11 = 3 | goals11 = 0 | clubs11 = [[Податотека:Bisection vertical White HEX-FF0000.svg|20px]] [[ФК Фредрикштад|Фредрикштад]] | years12 = 2005-2007 | caps12 = 21 | goals12 = 0 | clubs12 = {{Fb team Charlton}} | years13 = 2007-2010 | caps13 = 46 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Viking}} | years14 = 2010-2011 | caps14 = 20 | goals14 = 3 | clubs14 = {{Fb team Kongsvinger}} | nationalyears1 = 1998-2007 | nationalcaps1 = 56 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] }} '''Томас Мире''' (роден на [[16 октомври]] [[1973]] година, во [[Сарпсборг]]) — поранешен [[Норвешка|норвешки]] [[фудбалер]], [[голман]]. Последниот клуб за кој бранел пред неговото пензионирање бил [[ФК Конгсвингер|Конгсвингер]], откако се вратил во норвешкиот фудбал во јули 2007 година. Мире го чувал голот и на [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|норвешката репрезентација]] во 56 натпревари. ==Клупска кариера== {{Поднаслов-никулец}} == Репрезентативна кариера == Мире бил избран да ја претставува Норвешка на [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]], каде што тој бил неискористена замена во сите натпревари на [[Фроде Гродас]]. На [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]], Мире бил на голот на Норвешка во сите три натпревари од групната фаза. Тој ја сочувал својата мрежа сува во натпреварите против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]], а единствениот гол на турнирот кој го примил бил дело на [[Саво Милошевиќ]] со кој против [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]] ја победила Норвешка со 1-0 и ја елиминирала од натамошните настапи на првенството. Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|Евро 2008]] против[[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] на 28 март 2007 година, Норвешка водела 2-0 на полувремето. Во второто полувреме, по еден слободен удар изведен од страна [[Хамит Алтинтоп]], Мире не успеал да интервенира како треба и и помогнал на топката да заврши во неговата мрежа. Неколку минути пред истекот на регуларните 90, уште еднаш Алтинтоп шутирал а неговиот удар завршил меѓу нозете на Мире во неговата мрежа, по што натпреварот завршил 2-2. Иако неговите колеги од норвешката репрезентација се обидувале да го утешат, Мире изјавил дека ова за него бил "најлошиот ден на теренот во кариерата"<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=64681 |title=The Norway Post : фудбал: Турција - Норвешка 2-2 |accessdate=2013-02-12 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929094034/http://www.norwaypost.no/cgi-bin/norwaypost/imaker?id=64681 |url-status=dead }}</ref>. Натпреварот против Турција бил воедно и неговиот последен за норвешката репрезентација. ==Статистика== ===Репререзентативна статистика=== <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fotball.no/Community/Profil/?fiksId=1924650 |title=Thomas Myhre |publisher=[[Football Association of Norway|NFF]] |accessdate=22 December 2012 |archive-date=2013-02-23 |archive-url=https://archive.today/20130223040553/http://www.fotball.no/Community/Profil/?fiksId=1924650 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] |- !Година!!Наст.!!Голови |- |- |1998||2||0 |- |1999||4||0 |- |2000||7||0 |- |2001||10||0 |- |2002||6||0 |- |2003||0||0 |- |2004||9||0 |- |2005||9||0 |- |2006||7||0 |- |2007||2||0 |- !Вкупно||56||0 |} ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} * [https://web.archive.org/web/20120207103618/http://www.viking-fk.no/newsread/spillerarkiv.aspx?docid=14013 Официјален профил на страната Викинг] {{en}} * [http://www.fck.dk/saesonen/statistik/spillerstatistik/?search=1&play_playerid_fk=135 FCK профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071212162534/http://www.fck.dk/saesonen/statistik/spillerstatistik/?search=1&play_playerid_fk=135 |date=2007-12-12 }} {{da}} * [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=5056 Профил на National Football Teams] {{en}} {{Состав на Норвешка на СП фудбал 1998}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мире}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Норвешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Евертон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ренџерс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бирмингем Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бешикташ]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кристал Палас]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] rpkvl0ih4qwbsij3p1etnvplycmpwcw Категорија:Лавов 14 1071085 5621614 3070191 2026-08-30T06:00:39Z Vlad5250 77190 5621614 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Lviv}} [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Лавовска Област]] qthr7wrabh68ako676zj4bev1n047ki Сексот и градот 2 0 1082738 5621539 5298595 2026-08-29T13:10:20Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621539 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Sex and the City 2 | image = | image_size = 215px | alt = | caption = Theatrical release poster | director = [[Мајкл Патрик Кинг]] | producer = Мајкл Патрик Кинг<br />[[Сара Џесика Паркер]]<br />[[Darren Star]]<br />[[John Melfi]] | screenplay = Мајкл Патрик Кинг | story = [[Кендис Бушнел]] {{small|Characters}}<br />Darren Star | starring = [[Сара Џесика Паркер]]<br />[[Ким Катрал]]<br />[[Кирстен Дејвис]]<br />[[Синтија Никсон]] | music = [[Арон Зигман]] | cinematography = Џон Томас | editing = [[Миајкл Беренбаум]] | studio = [[New Line Cinema]]<br />[[HBO Films]]<br />[[Village Roadshow Pictures]] | distributor = [[Warner Bros.|Warner Bros. Pictures]] | released = {{Film date|2010|5|27}} | runtime = 146 minutes | country = САД | language = Англиски јазик | budget = $95 million<ref>{{наведени вести|url=http://latimesblogs.latimes.com/entertainmentnewsbuzz/2010/05/sex-and-the-city-2-to-rule-over-prince-of-persia.html|title=Movie Projector: 'Sex and the City' ladies to rule over 'Prince of Persia'|last=Fritz|first=Ben|work=Los Angeles Times|publisher=[[Tribune Company]]|date=May 27, 2010|accessdate=May 27, 2010|quote=Warner's New Line Cinema unit co-financed "Sex and the City 2" with partner Village Roadshow Pictures for about $95 million.}}</ref><ref name="thenumbers">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.the-numbers.com/movies/2010/SATC2.php |title=Sex and the City 2 |accessdate=2013-05-23 |archive-date=2014-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814190118/http://www.the-numbers.com/movies/2010/SATC2.php |url-status=dead }}</ref> | gross = $305,153,249<ref name="thenumbers" /> }} [[Податотека:Sarah Jessica Parker on the set of "Sex and the City II".jpg|мини|Сара Џесика Паркер на снимањето на „Сексот и градот 2“]] ''' Сексот и градот 2''' ([[англиски]]: ''Sex and the City 2'') е американски [[филм]] ([[романтична комедија]]) од 2010 година, [[продолжение]] на првиот дел „[[Сексот и градот (филм)|Сексот и градот]]“ од 2008 година, снимен според истоимената серија во производство на телевизискиот канал „[[ХБО]]“. Соавтор, [[продуцент]] и [[режисер]] на филмот е [[Мајкл Патрик Кинг]]. Филмот за првпат бил прикажан во киносалите во [[САД]] на 27 мај 2010 година, а на 28 мај во Обединетото Кралство. ДВД изданието во Обединетото Кралство било пуштено во продажба на 28 ноември 2010 година. Во филмот играат: [[Сара Џесика Паркер]], [[Ким Катрал]], [[Кристин Дејвис]], [[Синтија Никсон]] и [[Крис Нот]]. Кратко појавување во филмот имаат и [[Лајза Минели]], [[Мајли Сајрус]], [[Тим Ган]], [[Рон Вајт]], [[Омид Џалили]] и [[Пенелопе Круз]], како познатите глумци на [[Бродвеј]], [[Норм Луис]], [[Кели О' Хара]] и [[Рајан Силвермен]]. ==Дејствие== Филмот започнува со средбата на Кери, Саманта, Шарлот и Миранда која всушност е [[потсетување]] на Кери и враќање во времето кога таа за првпат дошла во Њујорк во 1988 г,. потоа во 1987 се запознала со Шарлот, во 1988 со Миранда и во 1989 г. со Саманта. Сите од нив се мажени освен Саманта која има 52 години и прима [[хормонски терапии]] за да го одржи нејзиниот [[сексуален нагон]] а во меѓувреме влегува во [[менопауза]]. Четирите пријателки се наоѓаат на свадбата на Стенфорд, каде Кери е „кум“. Миранда дава отказ на работа бидејќи новиот раководител не ја почитува. Двете деца на Шарлот се напорни а таа е загрижена дека на Хари му се допаѓа новата згодна ирска дадилка на децата, Ерин. Бракот на Кери и [[Ѕверката]] е посталожен и покрај нивните различни замисли како да го поминуваат слободното време. За годишнината од бракот Кери му подарува стар [[ролекс]] рачен часовник на кој има изгравирано романтична порака, а на нејзина вчудовиденост, Ѕверката купува нов телевизор што го сместил во спалната соба за да можат да гледаат стари филмови заедно, нешто во кое уживаа во хотелската соба по свадбата на [[Стенфорд]]. Кери останува разочарана бидејќи се надеваше дека ќе добие накит. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сексот и градот]] [[Категорија:Филмови со Сара Џесика Паркер]] [[Категорија:Филмови со Лајза Минели]] [[Категорија:Филмови со Мајли Сајрус]] [[Категорија:Филмови со Пенелопе Круз]] [[Категорија:Филмови од 2010 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмски комедии]] i7n3i23cjvpf1zoo4xid1pamjealie4 Морски пескар 0 1086650 5621610 5534040 2026-08-30T02:40:26Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Charadrius_alexandrinus_MHNT.jpg]] со [[File:Anarhynchus_alexandrinus_MHNT.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Espèce reclassée). 5621610 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Морски пескар | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106003129 |title=''Charadrius alexandrinus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Snowy Plover srgb.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Бекасови]] | familia = [[Блатарки]] | genus = Charadrius | species = '''Морски пескар''' | binomial = ''Charadrius alexandrinus'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = [[Подвид]]ови | subdivision = * ''C. a. alexandrinus'' * ''C. a. nivosus'' * ''C. a. tenuirostris'' }} '''Морскиот пескар''' ({{науч|Charadrius alexandrinus}}) е мала блатарка која се среќава и во [[Македонија]]. == Опис == Морскиот пескар е долг 15-17 см. Тој е помал, посветол, со подолги нозе и потенок клун од [[среден пескар|средниот пескар]]. Линијата на градите не е целосна и често личи како темна дамка од страната на градите. Грбот му е кафеавосив, а стомакот бел, без шарки. Во сезона на парење, ознаката на градите е црна, инаку е кафеава. Некои мажјаци во сезоната на парење имаат црно чело и црна маска преку очите. Нозете му се црни. Во лет, пердувите за летање му се црнкави обрабени со силна бела боја на краевите. Летачкиот повик е остро ''бип''. [[Image:Kentish plover I2 IMG 9384.jpg|thumb|left|Во Индија]] [[File:Anarhynchus alexandrinus MHNT.jpg|thumb|'' Charadrius alexandrinus'' Јајце]] ==Поведение== [[Живеалиште (екологија)|Живеалиштето]] на морскиот пескар се песочните морски плажи и соленкави езера, и понекогаш крај слатки води. [[Птичје гнездо|Гнезди]] на земја и несе 3-5 [[јајце|јајца]]. Во потоплите региони оваа птица е постојан жител, но од северните краеви [[преселба на птиците|се сели]] во тропските.<ref name=IUCN2012/> Се храни со [[инсекти]] и други [[безрбетници]], кои ги лови со трчи-пауза техника, за разлика од другите блатарки кои претежно полека одат и пасат по крајбрежјето. Оваа птица има неколку географски раси, од кои најмногу се издвојуваат двете кои живеат во [[Америка]], наречени '''снежен пескар'''. Тие имаат пократки нозе, посветли и посиви се одозгора отколку птиците во [[Стар Свет|Стариот Свет]], и на мажјаците во сезона на парење им недостига испакнатата капа, како и маската врз очите која е или многу слаба или воопшто ја нема. Генетските истражувања објавени 2009 година, сугерираат дека оваа птица е посебен [[вид]].<ref>{{Наведено списание| author = Küpper, Clemens; Augustin, Jakob; Kosztolányi, András; Burke, Terry; Figuerola, Jordy; Székely, Tamás| year = 2009| title = Kentish versus Snowy Plover: phenotypic and genetic analyses of ''Charadrius alexandrinus'' reveal divergence of Eurasian and American subspecies| journal = The Auk| publisher = American Ornithologists' Union| volume = 126| issue = 4| url = http://www.bath.ac.uk/bio-sci/biodiversity-lab/publications/kupper_auk_2009.pdf| format = PDF| access-date = 2013-07-06| archive-date = 2012-04-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20120406095833/http://www.bath.ac.uk/bio-sci/biodiversity-lab/publications/kupper_auk_2009.pdf| url-status = dead}}</ref> Кај расите од [[Индија]] и [[Шри Ланка]] исто така, недостига капата и имаат слаба маска врз очите. ==Статус== Во многу делови од светот, многу е тешко овој вид непречено да се размножува на плажите поради човечките активности и нивните животни. Универзитетот на Калифорнија во Санта Барбара вложува напори да ја рехабилитира популацијата на снежниот пескар со заштита на плажите во централна Калифорнија кои минуваат низ универзитетскиот кампус.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.instadv.ucsb.edu/pa/display.aspx?pkey=1036|title=2003 UCSB Press Release on snowy plovers|publisher=World Heritage|accessdate=May 21, 2007|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929111544/http://www.instadv.ucsb.edu/pa/display.aspx?pkey=1036|url-status=dead}}</ref> На морскиот пескар се однесува Договорот за заштита на африканско-евроазиските водни птици-преселници. ==Наводи== {{reflist}} * {{Наведено списание|journal=Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=49|page=103}} * {{Наведено списание|journal=Micronesica|volume=32|page=257}} * {{Наведено списание|journal=Museum of Texas Tech University Occasional Papers|volume=239|page=1}} * {{Наведена книга|first=Peter |last=Hayman|last2=Marchant|first2= John |first3= Tony |last3=Prater |title=Shorebirds: an identification guide to the waders of the world|publisher= [[Croom Helm]] |year=1986| isbn =0-7099-2034-2}} == Надворешни врски == {{рв|Charadrius alexandrinus}} {{рв|Charadrius nivosus}} * [http://www.westernsnowyplover.org/ www.westernsnowyplover.org] * [http://www.ibercajalav.net/img/172_KentishPloverCalexandrinus.pdf Ageing and sexing (PDF; 2.2 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131112104333/http://www.ibercajalav.net/img/172_KentishPloverCalexandrinus.pdf |date=2013-11-12 }} [[Категорија:Блатарки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 4r3k43g6ge3mdaos3kr8fz28jeldfgo Даурска ластовичка 0 1087807 5621609 5603892 2026-08-30T02:37:49Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Golondrina_dáurica_Cecropis_daurica_1.jpg]] со [[File:Golondrina_dáurica_occidental_Cecropis_rufula_1.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obviou 5621609 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Даурска ластовичка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=BirdLife/> | image =Golondrina dáurica occidental Cecropis rufula 1.jpg | image_caption = | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Ластовици]] | genus = Cecropis | species = '''Даурска ластовичка''' | binomial = ''Cecropis daurica'' | binomial_authority = ([[Erik Laxman|Laxmann]], 1769) | synonyms = ''Hirundo daurica'' }} '''Даурската ластовичка''' ({{науч|Cecropis daurica}}) е мала [[врапчевидни|врапчевидна]] птица од [[семејство]]то на [[ластовици]]те. Се размножува во отворените планински предели низ умерена јужна [[Европа]] и [[Азија]], од [[Португалија]] и [[Шпанија]], до [[Јапонија]] и [[Индија]], а на југ до тропска [[Африка]]. Ја има и во [[Македонија]]. Индиските и африканските птици се постојани жители, но европските и азиските се [[преселба на птиците|птици преселници]] кои зимуваат во Африка или Индија, а може да заскитаат до северна [[Австралија]]. Даурската ластовичка по многу нешта е слична на останатите воздушни инсектојадни птици, како што се сродните ластовици од нејзиното семејство и неповрзаните, но слични пиштарки (''Apodiformes''), [[мала пиштарка|малата]] и [[голема пиштарка|големата пиштарка]]. Одозгора, тие се темносини, а одоздола посветли. Слични се на [[селска ластовичка|селската ластовичка]], но се потемни одоздола и имаат црвеникав лик, околувратник и задник. Им недостасува дамката на градите, но под опашката се црни. Брзи летачи се и инсектите ги ловат во лет. Имаат широки, но зашилени крилја. Градат [[птичје гнездо|гнезда]] во облик на четвртина сфера, со тунел во влезот кој го прават од кал што ја собираат со својот [[клун]] и несат 3-6 [[јајца]]. Вообичаено гнездат под издадените делови на карпите во нивните планински домови, но лесно се прилагодуваат во урбаните средини каде ги градат гнездата под мостовите или слични соодветни места. Кога се размножуваат не создаваат големи колонии, но дружељубиви се вон сезоната на парење. Стотици птици може да се видат низ рамнините на Индија. ==Распространетост== Даурската ластовичка се размножува низ јужна [[Европа]] и [[Азија]], на исток до јужен [[Сибир]] и [[Јапонија]]. Овие птици се [[преселба на птиците|преселници]] кои зимуваат во северна и јужна [[Африка]]. Популациите кои живеат во Африка, од [[Етиопија]] до [[Танзанија]], како и оние во [[Индија]] и [[Шри Ланка]], се постојани жители, но може да извршат сезонски преселби. Овој вид често се случува да заскита надвор од својот опсег.<ref name=Turner201>Turner (1989) pp. 201&ndash;204</ref> ==Поведение== [[Живеалиште]]то на даурската ластовичка се пасишатата, каде ги ловат [[инсекти]]те. Понекогаш ги начекуваат палежите на тревите кои ги гонат инсектите во воздух.<ref>{{Наведено списание|author=Phillips,WWA |year=1953| title=A grass-fire association of the Ceylon Swallow ''Hirundo daurica hyperythra''|journal= Ibis |volume=95| issue=1|page=142}}</ref> ===Размножување=== [[File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) collecting mud for nest W IMG 7964.jpg|thumb|left|Собирајќи кал за градење гнездо]] [[File:Cecropis rufula MHNT.jpg|thumb|'' Cecropis daurica ''- Јајцa]] Даурската ластовичка своето [[птичје гнездо|гнездо]] го гради така што, прво прави отворена чашка, потоа ја затвора и на крајот го гради влезот во вид на тунел. Се претпоставува дека развојот на затворено гнездо го намалил натпреварот меѓу мажјаците за копулација со женките. Бидејќи размножувањето се случува надвор од гнездото, тешкотијата да се влезе во гнездото значи дека останатите мажјаци се исклучени.<ref name= sheldon2>{{Наведено списание | last= Winkler | first= David W | author2= [[Fred Sheldon (ornithologist)|Sheldon, Frederick H]] | year= 1993 | title= Evolution of nest construction in swallows (Hirundinidae): a molecular phylogenetic perspective | journal= Proceedings of the National Academy of Sciences USA | volume= 90 | pages= 5705–5707 | url= http://www.pdfdownload.org/pdf2html/view_online.php?url=http%3A%2F%2Fwww.pnas.org%2Fcontent%2F90%2F12%2F5705.full.pdf | format= | doi= 10.1073/pnas.90.12.5705 | pmid= 8516319 | pmc= 46790 | issue= 12 | access-date= 2013-07-30 | archive-date= 2012-02-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120224214814/http://www.pdfdownload.org/pdf2html/view_online.php?url=http:%2F%2Fwww.pnas.org%2Fcontent%2F90%2F12%2F5705.full.pdf | url-status= dead }}</ref> == Статус == Даурската ластовичка има многу широка распространетост и популација со милиони. Не е познато дека бројот им се намалува, па затоа спаѓаат во вид со [[најмала загриженост]].<ref name=BirdLife>{{Наведена мрежна страница | title = Red-rumped Swallow ''Hirundo daurica'' BirdLife species factsheet | publisher =BirdLife International | url =http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=7135&m=0 }} Retrieved 3 January 2010</ref> Европската популација има од 100.000 до 430.000 возрасни парови или од 300.000 до 1.290.000 единки.<ref name=BirdLife/> ==Галерија== <gallery> File:Cecropis-cucullata-Drakensberg.jpg File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) collecting mud for nest W IMG 7985.jpg File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) in Anantgiri, AP W IMG 8714.jpg File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) collecting mud for nest W IMG 7967.jpg File:Red-rumped Swallow (Hirundo daurica) in Anantgiri, AP W IMG 8735.jpg File:Red-rumpedSwallow01.jpg </gallery> == Наводи == {{reflist|2}} * {{Наведена книга | last = Turner | first = Angela K |author2=Rose, Chris | title = A handbook to the swallows and martins of the world | url = https://archive.org/details/handbooktoswallo0000turn | year = 1989 | publisher = Christopher Helm | location = | pages = | isbn = 0-7470-3202-5 }} * {{Наведена книга|author=Baker, ECS | year=196|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Birds. Volume 3|edition=2|publisher= Taylor and Francis, London| url=http://www.archive.org/stream/BakerFbiBirds3/BakerFBI3#page/n271/mode/1up/ |pages=248–253}} ==Надворешни врски== *[http://ibc.lynxeds.com/species/red-rumped-swallow-cecropis-daurica Photos and videos] *[http://www.ibercajalav.net/img/308_RedrumpedSwallowHdaurica.pdf Ageing and sexing (PDF; 2.0 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111226170018/http://www.ibercajalav.net/img/308_RedrumpedSwallowHdaurica.pdf |date=2011-12-26 }} {{рв|Cecropis daurica}} [[Категорија:Ластовици]] [[Категорија:Птици на Македонија]] fqvt0rzeqjod8zf6xpuol82e71jlale Суперкуп на Италија 2013 0 1089470 5621533 5123829 2026-08-29T12:32:39Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621533 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски натпревар | title = Суперкуп на Италија 2013 | image = {{Трофеј-Суперкуп на Италија}} | event = | team1 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] | team1association = | team1score = 4 | team2 = [[СС Лацио|Лацио]] | team2association = | team2score = 0 | details = | date = 18 август 2013 |stadium = [[Стадион Олимпико]] |city = [[Рим]] | man_of_the_match1a = | man_of_the_match1atitle = | man_of_the_match1b = | man_of_the_match1btitle = | referee = [[Џанлука Роки]] | attendance = | weather = | previous = [[Суперкуп на Италија 2012|2012]] | next = [[Суперкуп на Италија 2014|2014]] }} [[Податотека:Panoramica dello Stadio Olimpico (Roma).jpg|мини|Натпреварот се одржа на стадионот Олимпико во Рим]] '''Суперкупот на Италија за 2013 година''' беше 26-тото издание на [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]], традиционален [[фудбал]]ски натпревар во кој се среќаваат победниците од претходната сезона во [[Серија А]] и [[Coppa Italia|Купот на Иаталија]]. [[ФК Јувентус|Јувентус]] се квалификувале за овој натпревар како шампиони на Италија (во сезоната 2012-13) по 29. пат, додека [[СС Лацио|Лацио]] во овој натпревар влезе како освојувач на [[Куп на Италија|Купот на Италија]] за 2013 година. ==Преглед на натпреварот== Натпреварот се одигра на [[Стадион Олимпико|Стадионот Олимпико]], па практично фудбалерите на Лацио натпреварот го играа на својот стадион пред домашната публика. Натпреварот бил многу динамичен уште од самиот почеток, а првиот удар во рамките на голот е виден во 3. минута кога ударот на [[Кристијан Даниел Ледезма|Ледезма]] со левата нога го погодил [[Артуро Видал|Видал]] и отишол право во рацете на [[Џанлујџи Буфон|Буфон]]. Во истата минута слободен удар на средината од теренот за Јувентус, [[Карлос Тевез|Тевез]] го изведува и брзо ја додава топката до [[Мирко Вучиниќ|Вучиниќ]], а Црногорецот шутира со левата нога но над голот на [[Федерико Маркети|Маркети]]. Во почетокот на натпреварот Јувентус повеќе ја имал топката, но Лацио бил поконкретен и поопасен. Во 19. минута фудбалерот од средината на теренот на Јувентус [[Клаудио Маркизио]] се повредил по еден двобој на средината со противничкиот дефанзивец [[Стефан Раду]], па многу скоро го напуштил теренот, а место него во игра влегол [[Пол Погба]]. И по само две минути откако се појавил во игра [[Франција|Французинот]] го постигнува водечкиот погодок за италијанскиот шампион. Слободен удар од 25 метри по кој [[Андреја Пирло|Пирло]] убаво го проиграл [[Стефан Лихтштајнер|Лихтштајнер]] во шеснаесетникот, а по неговиот пас одбиената топка од Раду доаѓа точно до Погба кој со низок удар со левата нога го совладува Маркети. Лацио заиграл нешто подобро по водството на Јувентус а првиот посериозен обид виден е во 34. минута. Раду се обидел со одличен шут од далечина, но Буфон го одбранил неговиот удар и ја избил топката во корнер. Популарните [[СС Лацио|''Бјанкочелести'']] ја имале топката повеќе во свој посед во однос на периодот пред водечкиот гол за Јувентус, се обидувале да дојдат до вистинска шанса, но Јувентус тоа не им го дозволувал. И така сè до крајот на првото полувреме кое е завршено со минимално водство на Јувентус, 1-0. И потоа одлчичен старт на второто полувреме за Јувентус. После еден корнер за Лацио следувал прекрасен контра-напад за Јувентус, по кој на крајот Лихтштајнер му асистира на [[Џорџо Кјелини|Кјелини]], а овој од неколку метри само ја спровел топката во мрежата за 2-0. Само минута подоцна доаѓа и третиот гол. Вучиниќ му додава на Лихтштајнер кој минува покрај комплетната одбрана на Лацио и мирно го совладува Маркети. Меѓутоа тука не е крајот. По 52. и 54. минута Јувентус постигнува уште еден погодок, овој пат во 56. минута. Фантастична акција, по која Погба шутира со глава кон празниот гол но Маркети со прекрасна реакција успева да ја извади топката од пред самата гол-линија и доаѓа повторно до Погба кој несебично му асистира на Карлос Тевез, а [[Аргентина|Аргентинецот]] го постигнува четвртиот гол за Јувентус во натпреварот. Наскоро уште една шанса за Јувентус, Видал стигнал прв до топката пред излезениот Маркети но голманот на Лацио накрајот добро реагирал и го одбранил ударот. Наскоро потоа паднало темпото на игра, но Лацио настојувал да постигне барем еден гол. Убава шанса имал [[Мирослав Клозе|Клозе]] но и неговиот удар го запрел Буфон. Потоа уште една шанса за Лацио, резервистот [[Едерсон Хорнато Кампос|Едерсон]] биел од околу 11 метри но повторно брани Буфон. Јувентус до крајот на натпреварот успешно ги запирал нападите на Лацио кој биле јалови додека пак на другата страна и не напаѓал премногу. На крајот Јувентус со 4-0 го победил Лацио, и така го освоил својот 6. наслов во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]]. ==Детаљи од натпреварот== {{footballbox |date=18 август 2013 |time=21:00 [[Средноевропско време]] |team1=[[ФК Јувентус|Јувентус]] |score=4 &ndash; 0 |report= |team2=[[СС Лацио|Лацио]] |goals1=[[Пол Погба|Погба]] {{гол|23}}<br />[[Џорџо Кјелини|Кјелини]] {{гол|52}}<br />[[Стефан Лихтштајнер|Лихтштајнер]] {{гол|54}}<br />[[Карлос Тевес|Тевес]] {{гол|56}} |goals2= |stadium=[[Стадион Олимпико]], Рим |attendance=57 000 |referee=[[Џанлука Роки]]}} {| width=92% | |- |{{Football kit | pattern_la = _juve1314h | pattern_b = _juve1314h | pattern_ra = _juve1314h | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF |title = Јувентус }} |{{Football kit | pattern_la = _lazio1314t | pattern_b = _lazio1314t | pattern_ra = _lazio1314t | pattern_sh = | pattern_so = _lazio1314t | leftarm = 80CCCC | body = 80CCCC | rightarm = 80CCCC | shorts = 0A1354 | socks = 0A1354 | title = Лацио }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"|'''ЈУВЕНТУС:''' |- !width=25| !!width=25| |- |GK || '''1''' || {{знамеикона|ITA}} [[Џанлуиџи Буфон]] ([[Капитен|к]]) |- |RB || '''15''' || {{знамеикона|ITA}} [[Андреја Барцаљи]] || {{yel|43}} || {{suboff|75}} |- |CB || '''19''' || {{знамеикона|ITA}} [[Леонардо Бонучи]] |- |LB || '''2''' || {{знамеикона|ITA}} [[Џорџо Кјелини]] |- |MF || '''26''' || {{знамеикона|SUI}} [[Стефан Лихтштајнер]] || || {{suboff|82}} |- |MF || '''23''' || {{знамеикона|CHI}} [[Артуро Видал]] |- |MF || '''21''' || {{знамеикона|ITA}} [[Андреја Пирло]] |- |MF || '''8''' || {{знамеикона|ITA}} [[Клаудио Маркизио]] || || {{suboff|20}} |- |MF || '''22''' || {{знамеикона|GHA}} [[Квадво Асамоа]] |- |CF || '''10''' || {{знамеикона|ARG}} [[Карлос Тевес]] |- |CF || '''9''' || {{знамеикона|MNE}} [[Мирко Вучиниќ]] |- |colspan=3|'''Резерви:''' |- |GK || '''30''' || {{знамеикона|ITA}} [[Марко Сторари]] |- |DF || '''4''' || {{знамеикона|URU}} [[Мартин Касерес]] || || {{subon|75}} |- |DF || '''5''' || {{знамеикона|ITA}} [[Анџело Огбона]] || || {{subon|82}} |- |MF || '''6''' || {{знамеикона|FRA}} [[Пол Погба]] || || {{subon|20}} |- |DF || '''11''' || {{знамеикона|ITA}} [[Паоло де Чеље]] |- |FW || '''12''' || {{знамеикона|ITA}} [[Себастијан Џовинко]] |- |FW || '''14''' || {{знамеикона|Spain}} [[Фернандо Љоренте]] |- |MF || '''17''' || {{знамеикона|ITA}} [[Лука Мароне]] |- |MF || '''20''' || {{знамеикона|ITA}} [[Симоне Падоин]] |- |FW || '''27''' || {{знамеикона|ITA}} [[Фабио Кваљарела]] |- |FW || '''32''' || {{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Матри]] |- |MF || '''33''' || {{знамеикона|Chile}} [[Маурисио Исла]] |- |colspan=3|'''Тренер:''' |- |colspan=3|{{знамеикона|ITA}} [[Антонио Конте]] |} |valign="top"|[[File:Juventus-Lazio 2013-08-18.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |colspan=4|'''ЛАЦИО:''' |- !width=25| !!width=25| |- |GK || '''22''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Федерико Маркети]] |- |RB || '''39''' ||{{знамеикона|BEL}} [[Луис Педро Каванда]] |- |CB || '''3''' ||{{знамеикона|BRA}} [[Андре Диас]] || {{yel|59}} |- |CB || '''20''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Џузепе Бјава]] |- |LB || '''26''' ||{{знамеикона|ROM}} [[Стефан Раду]] || || {{suboff|58}} |- |DM || '''24''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Кристијан Даниел Ледезма|Кристијан Ледезма]] ([[Капитен|к]]) || || {{suboff|56}} |- |RM || '''87''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Антонио Кандрева]] |- |CM || '''8''' ||{{знамеикона|BRA}} [[Хернанес]] || {{yel|31}} || {{suboff|70}} |- |CM || '''5''' ||{{знамеикона|ARG}} [[Лукас Биља]] |- |LM || '''19''' ||{{знамеикона|BIH}} [[Сенад Лулиќ]] |- |CF || '''11''' ||{{знамеикона|GER}} [[Мирослав Клозе]] |- |colspan=3|'''Резерви:''' |- |GK || '''1''' || {{знамеикона|ARG}} [[Албано Бизари]] |- |DF || '''2''' || {{знамеикона|FRA}} [[Микаел Сијани]] |- |MF || '''4''' || {{знамеикона|ITA}} [[Лука Креко]] |- |MF || '''10''' || {{знамеикона|BRA}} [[Едерсон Хорнато Кампос|Едерсон]] || || {{subon|56}} |- |MF || '''15''' || {{знамеикона|URU}} [[Алваро Рафаел Гонсалес|Алваро Гонсалес]] |- |FW || '''18''' || {{знамеикона|CZE}} [[Либор Козак]] |- |MF || '''23''' || {{знамеикона|NGA}} [[Огени Онази]] || || {{subon|70}} |- |FW || '''25''' || {{знамеикона|ITA}} [[Антонио Роци]] |- |MF || '''27''' || {{знамеикона|ALB}} [[Љорик Цана]] |- |DF || '''85''' || {{знамеикона|ARG}} [[Диего Новарети]] |- |GK || '''95''' || {{знамеикона|ALB}} [[Томас Стракоша]] |- |FW || '''99''' || {{знамеикона|ITA}} [[Серџо Флокари]] || || {{subon|58}} |- |colspan=3|'''Тренер:''' |- |colspan=3|{{знамеикона|SUI}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | width=50% valign=top| '''Судии на мечот''' *Асистенти судии: **Еленито Ди Либераторе **Џанлука Кариолато *Четврти судија: [[Паоло Силвио Мацолени]] | width=50% valign=top| '''Правила на мечот''' *90 минути. *30 минути продолжение ако е потребно. *Изведување на пенали ако се заврши нерешено. *Три максимум замени. |} == Екипа победник == <center>[[File:600px pentasection vertical Black White.svg|150px]] <big>'''[[ФК Јувентус|Јувентус]]'''</big><br />''Победник на Суперкупот на Италија 2015''<br /><big>'''6. титула'''</big><br/>[[File:Supercoppaitaliana.png|50px]]</center> ==Надворешни врски== *[http://int.soccerway.com/matches/2013/08/18/italy/super-cup/juventus-fc/ss-lazio-roma/1473370/ Јувентус - Лацио 4-0] на soccerway {{Суперкуп на Италија}} [[Категорија:Суперкуп на Италија|2013]] pykia80s8miao439psqbm5a0suhuv0q Гран при Монтреал 2013 0 1094762 5621529 4599151 2026-08-29T12:21:03Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621529 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Велосипедски тркачки извештај | series = [[Светска турнеја на UCI 2013]] | image =Omega Sky (9781712963).jpg | image_caption = | race_no = 26 | season_no = 28 | name = Гран при Монтреал 2013 | date = 15 септември 2013 | stages = 1 | distance = 205,7 | unit = км | time = 5ч 20' 07" | speed = | first = [[Петер Саган]] | first_nat = Словачка | first_team = {{ct|CAN|2013}} | second = [[Симоне Понци]] | second_nat = Италија | second_team = {{ct|AST|2013}} | third = [[Рајдер Хесједал]] | third_nat = Канада | third_team = {{ct|GRS|2013}} | previous = [[Гран при Монтреал 2012|2012]] | next = [[Гран при Монтреал 2014|2014]] }} '''Гран при Монтреал 2013''' е четврто издание на еднодневната велосипедска трка [[Гран при Монтреал]]. Била одржана на 15 септември 2013 на растојание од 205,7 километри, започнувајќи и завршувајќи во [[Монтреал]], [[Квебек]], [[Канада]]. Била 26. трка во сезоната на [[Светска турнеја на UCI 2013|Светската турнеја]]. Трката е една од само двата настана кои се дел од Светската турнеја во Северна Америка, другата трка е [[Гран при Квебек 2013]], која се одржала два дена претходно. == Екипи == Трката била дел од Светската турнеја и поради тоа сите 19 [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипи биле автоматски повикани и се обврзани да испратат екипа. Се доделила една специјална покана на француската екипа {{ct|EUC|2012}}. Националната екипа на Канада исто така се натпреварувала на трката и со тоа била создадена групата од 21 екипа. Екипи кои настапиле на трката биле: {{col-begin|width=50%}} {{col-break}} *{{ct|ALM|2013}} *{{ct|AST|2013}} *{{ct|RAB|2013b}} *{{ct|BMC|2013}} * Канада (национална екипа) † *{{ct|CAN|2013}} *{{ct|EUS|2013}} *{{ct|FDJ|2013b}} *{{ct|GRS|2013}} *{{ct|KAT|2013}} {{col-break}} *{{ct|LAM|2013}} *{{ct|LTB|2013}} *{{ct|MOV|2013}} *{{ct|OPQ|2013}} *{{ct|OGE|2013}} *{{ct|RLT|2013}} *{{ct|EUC|2013}} † *{{ct|TST|2013}} *{{ct|SKY|2013}} *{{ct|VCD|2013}} {{col-end}} † Поканети континентални професионални екипи == Резултати == {| class="wikitable" |- style="background:#ccccff;" ! !Велосипедист !Екипа !Време !Бодови за<br />[[Светска турнеја на UCI 2013|Светска турнеја]] |- | align=center | 1 | {{спортистзнаме|[[Петер Саган]]|СВК}} | {{ct|CAN|2013}} | align=right | 5ч 20' 07" | align=center | 80 |- | align=center | 2 | {{спортистзнаме|[[Симоне Понци]]|ИТА}} | {{ct|AST|2013}} | align=right | + 4" | align=center |60 |- | align=center |3 | {{спортистзнаме|[[Рајдер Хесједал]]|КАН}} | {{ct|GRS|2013}} | align=right | + 4" | align=center |50 |- | align=center |4 | {{спортистзнаме|[[Грег ван Авермат]]|БЕЛ}} | {{ct|BMC|2013}} | align=right | + 7" | align=center |40 |- | align=center |5 | {{спортистзнаме|[[Филипо Поцато]]|ИТА}} | {{ct|LAM|2013}} | align=right | + 7" | align=center |30 |- | align=center |6 | {{спортистзнаме|[[Руј Кошта (велосипедист)|Руј Кошта]]|ПОР}} | {{ct|MOV|2013}} | align=right | + 7" | align=center |22 |- | align=center |7 | {{спортистзнаме|[[Енрико Гаспарото]]|ИТА}} | {{ct|AST|2013}} | align=right | + 7" | align=center |14 |- | align=center |8 | {{спортистзнаме|[[Ларс Петер Нордхауг]]|НОР}} | {{ct|RAB|2013b}} | align=right | + 9" | align=center |10 |- | align=center |9 | {{спортистзнаме|[[Јон Изагире]]|ШПА}} | {{ct|EUS|2013}} | align=right | + 9" | align=center |6 |- | align=center |10 | {{спортистзнаме|[[Јан Бакелантс]]|БЕЛ}} | {{ct|RLT|2013}} | align=right | + 9" | align=center |2 |} == Надворешни врски == * {{Официјална|http://gpcqm.ca/en/home/}} {{ГП Монтреал}} {{Светска турнеја на UCI 2013}} [[Категорија:Гран при Монтреал]] [[Категорија:Светска турнеја на UCI 2013]] [[Категорија:Канада во 2013 година]] s11dwoj62pa4eektmsrie3uao7otsun Сината е најтоплата боја (филм) 0 1102674 5621576 4858024 2026-08-29T17:39:47Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621576 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Léa Seydoux Adèle Exarchopoulos Césars 2014 4.jpg|мини|Леа Сејду и Адел Егзархопулос на церемонијата на Цезар]] '''Сината е најтоплата боја''' е француски [[филм]] во режија на [[Абделатиф Кешиш]]. == Факти за филмот == Филмот „Сината е најтоплата боја“ (Blue Is the Warmest Colour; La Vie d'Adèle — Chapitres 1 & 2) е дело на тунискиот режисер Абделатиф Кешиш, а главните улоги ги играат Аделе Егзаркопулос (Adèle Exarchopoulos) и [[Леа Сејду]] (Lèa Seydoux). Во [[2013]] година, филмот победил на [[Филмски фестивал во Кан|филмскиот фестивал во Кан]], добивајќи ја „Големата златна палма“. Притоа, за првпат во [[историја]]та на фестивалот, на „Златната палма“ не стоело само името на режисерот, туку биле напишани и имињата на двете главни глумици. Фимот предизвикал противречни коментари кај критиката и публиката - од едногласно воодушевување, па до критики дека е непотребно провокативен и шокантен. Во филмот доминираат претерано долги и експлицитни сексуални сцени, прикажани во крупен план, додека глумата е одлична. Во таа смисла, филмот може да се смета како навраѓање кон француската филмска поетика од времето на новиот бран.<ref>„Сината е најтоплата боја“, ''Економија и бизнис'', година 16, број 186, декември 2013, стр. 84-85.</ref> == Содржина == Филмот е тричасовна драма во која се разработува најкритичниот период од животот на човекот - преминот од детството во светот на возрасните. Во него се раскажува за односот меѓу Аделе (ја игра Егзаркопулос) и Ема (ја игра Сејду). Аделе е тинејџерка која влегува во светот на возрасните. Таа потекнува од скромно семејство и сонува да биде учителка. Нејзините први сексуални почетоци се очаен обид за нормален почеток на таканаречената [[Фројд]]ова „генитална“ фаза. Аделе ја открива својата лезбејска природа и навлегува во еден Нов Свет во кој таа запаѓа во љубовна идила. Нејзината партнерка Ема, е прилично постара и потекнува од сосема поинакво опкружување - таа е дел од уметничкиот свет во кој хомосексуалноста е прифатена како нормална појава. Во Аделе, Ема наоѓа уметничка инспирација, но исто така, меѓу двете се развива голема страст и блискост. Сепак, како што одминува времето, нивната врска се претвора во секојдневие, започнува да се раѓа љубомора и потреба од нови искуства и експерименти, така што на крајот, врската се распаѓа.<ref>"Сината е најтоплата боја", Економија и бизнис, година 16, број 186, декември 2013, стр. 84-85.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови со Леа Сејду]] [[Категорија:Добитници на Златна палма]] [[Категорија:Филмови на Абделатиф Кешиш]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2013 година]] czqelekso5rs9duiz272xen2sjsoyr0 Категорија:Севернобанатски Управен Округ 14 1107542 5621627 5405952 2026-08-30T06:46:47Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Севернобанатски округ]] на [[Категорија:Севернобанатски Управен Округ]] 5405952 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|North Banat District}} [[Категорија:Окрузи во Војводина]] [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] [[Категорија:Банат]] q1li7uywtlp9yoo2b13q595t94g6g4s Томас Милер 0 1110079 5621716 5367275 2026-08-30T11:47:51Z Carshalton 30527 5621716 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Томас Милер | image = [[File:FC Red Bull Salzburg gegen Bayern München (2025-01-06 Testspiel) 19.jpg|220px|]] | caption = Милер во настап за [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] во 2012 година | fullname = Томас Милер<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players" /> | birth_date = {{birth date and age|1989|9|13|df=y}}<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players">{{наведени вести| title = FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 5| date = 7 December 2013| accessdate = 8 December 2013| archive-date = 2018-12-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20181224185413/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf| url-status = dead}}</ref> | birth_place = [[Вајлхајм (Горна Баварија)|Валхајм]], [[Западна Германија]] | height = {{height|m=1.85|precision=0}}<ref name="FCBprofile">{{Cite web |title=Thomas Müller |url=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/thomas-mueller |access-date=27 June 2020 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = {{Fb team Vancouver Whitecaps}} | clubnumber = 25 | youthyears1 = 1993–2000 | youthclubs1 = ТСВ Пахл | youthyears2 = 2000–2008 | youthclubs2 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years1 = 2008–2009 | clubs1 = {{Fb team Bayern Munchen II}} | caps1 = 35 | goals1 = 16 | years2 = 2008–2025 | clubs2 = {{Fb team Bayern Munchen}} | caps2 = 503<!--DOMESTIC LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = 150<!--DOMESTIC LEAGUE GOALS ONLY --> | years3 = 2025– | clubs3 = {{Fb team Vancouver Whitecaps}} | caps3 = 24 | goals3 = 13 | nationalyears1 = 2004–2005 | nationalteam1 = {{знамеикона|Германија}} [[Germany national youth football team|Германија 16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = {{знамеикона|Германија}} [[Germany national youth football team|Гермнаија 19]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008 | nationalteam3 = {{знамеикона|Германија}} [[Germany national youth football team|Гермнанија 20]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2009 | nationalteam4 = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 година|Германија 21]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2010–2024 | nationalteam5 = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] | nationalcaps5 = 131 | nationalgoals5 = 45 }} '''Томас Милер''' ([[германски]]: Thomas Müller) — [[Германија|​​германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] или [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]] ==Кариера== ===Клупска=== Роден е на [[13 септември]] [[1989]] година во [[Вајлхајм]], град во Јужна [[Баварија]]. Милер му се приклучил на [[Бајерн Минхен]] во [[2000]], на само 10 години, и се развивал во Бајерновата фудбалска школа. За резервната екипа на Бајерн, Милер го направи своето деби во [[март]] [[2008]] година против SpVgg Unterhachin. Во дебито постигна гол и одигра два натпревари во сезоната 2007-08, пред да биде повреден. Наредната сезона Бајерновите резерви се квалификува за новоформираната 3. Лига и Милер стана еден од клучните играчи - настапи во 32 од 38 натпревари, постигна 15 гола и стана петтиот стрелец на сезоната. Загра и за првиот тим во пријателски претсезонски натпревари, а првиот [[Бундеслига]]шки настап го имаше на [[15 август]] [[2008]] година против [[ФК Хамбург]]. Тој имаше три настапи во Бундеслигата таа сезона; а со тоа го направи своето деби во [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] на [[10 март]] [[2009]], влегувајќи во 72 минута, наместо [[Бастијан Швајнштајгер|Швајнштајгер]], каде го победи [[ФК Спортинг]] 7:1. Го постигна последниот гол за Бајерн во тој натпревар. Во почетокот на сезоната 2009/10 често играше во првата постава на Бајерн Минхен, додека во [[август]] [[2009]] е повикан во германската У-21 репрезентација, дебитирајќи со 3:1 победа против [[Турција]]. ===Репрезентациска=== Дебитирал за репрезентацијата во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. ==Признанија== ;Бајерн Минхен * [[Бундеслига]] Шампион [[2010]] * Освајувач на ДФБ Куп * Финалист на [[Лига на Шампиони]] ;Германија * [[Светско првенство во фудбал 2010]] трето место ;Поединечно * Добитник на златна копачка 2010 * Најдобар млад играч 2010 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.transfermarkt.de/de/spieler/58358/thomas-mueller/profil.html Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100315123334/http://www.transfermarkt.de/de/spieler/58358/thomas-mueller/profil.html |date=2010-03-15 }} на Transfermarkt.de * [http://www.fussballdaten.de/spieler/muellerthomas/ Статистика] на Fussballdaten.de {{Navboxes |bg= white |fg= black |bordercolor= black |title= Состави на Германија |list1= {{Состав на Германија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на ЕП фудбал 2024}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Милер, Томас}} [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ванкувер Вајткапс]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] b6hjehkdlo56lyang1o1cf6w33m8k8t 5621717 5621716 2026-08-30T11:49:39Z Carshalton 30527 5621717 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Томас Милер | image = [[File:FC Red Bull Salzburg gegen Bayern München (2025-01-06 Testspiel) 19.jpg|220px|]] | fullname = Томас Милер<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players" /> | birth_date = {{birth date and age|1989|9|13|df=y}}<ref name="FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players">{{наведени вести| title = FIFA Club World Cup Morocco 2013: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 5| date = 7 December 2013| accessdate = 8 December 2013| archive-date = 2018-12-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20181224185413/http://www.fifadata.com/document/FCWC/2013/pdf/FCWC_2013_SquadLists.pdf| url-status = dead}}</ref> | birth_place = [[Вајлхајм (Горна Баварија)|Валхајм]], [[Западна Германија]] | height = {{height|m=1.85|precision=0}}<ref name="FCBprofile">{{Cite web |title=Thomas Müller |url=https://fcbayern.com/en/teams/professionals/thomas-mueller |access-date=27 June 2020 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = {{Fb team Vancouver Whitecaps}} | clubnumber = 25 | youthyears1 = 1993–2000 | youthclubs1 = ТСВ Пахл | youthyears2 = 2000–2008 | youthclubs2 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years1 = 2008–2009 | clubs1 = {{Fb team Bayern Munchen II}} | caps1 = 35 | goals1 = 16 | years2 = 2008–2025 | clubs2 = {{Fb team Bayern Munchen}} | caps2 = 503<!--DOMESTIC LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = 150<!--DOMESTIC LEAGUE GOALS ONLY --> | years3 = 2025– | clubs3 = {{Fb team Vancouver Whitecaps}} | caps3 = 24 | goals3 = 13 | nationalyears1 = 2004–2005 | nationalteam1 = {{знамеикона|Германија}} [[Germany national youth football team|Германија 16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2007 | nationalteam2 = {{знамеикона|Германија}} [[Germany national youth football team|Гермнаија 19]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008 | nationalteam3 = {{знамеикона|Германија}} [[Germany national youth football team|Гермнанија 20]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2009 | nationalteam4 = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 година|Германија 21]] | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 1 | nationalyears5 = 2010–2024 | nationalteam5 = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] | nationalcaps5 = 131 | nationalgoals5 = 45 }} '''Томас Милер''' ([[германски]]: Thomas Müller) — [[Германија|​​германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] или [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]] и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]] ==Кариера== ===Клупска=== Роден е на [[13 септември]] [[1989]] година во [[Вајлхајм]], град во Јужна [[Баварија]]. Милер му се приклучил на [[Бајерн Минхен]] во [[2000]], на само 10 години, и се развивал во Бајерновата фудбалска школа. За резервната екипа на Бајерн, Милер го направи своето деби во [[март]] [[2008]] година против SpVgg Unterhachin. Во дебито постигна гол и одигра два натпревари во сезоната 2007-08, пред да биде повреден. Наредната сезона Бајерновите резерви се квалификува за новоформираната 3. Лига и Милер стана еден од клучните играчи - настапи во 32 од 38 натпревари, постигна 15 гола и стана петтиот стрелец на сезоната. Загра и за првиот тим во пријателски претсезонски натпревари, а првиот [[Бундеслига]]шки настап го имаше на [[15 август]] [[2008]] година против [[ФК Хамбург]]. Тој имаше три настапи во Бундеслигата таа сезона; а со тоа го направи своето деби во [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] на [[10 март]] [[2009]], влегувајќи во 72 минута, наместо [[Бастијан Швајнштајгер|Швајнштајгер]], каде го победи [[ФК Спортинг]] 7:1. Го постигна последниот гол за Бајерн во тој натпревар. Во почетокот на сезоната 2009/10 често играше во првата постава на Бајерн Минхен, додека во [[август]] [[2009]] е повикан во германската У-21 репрезентација, дебитирајќи со 3:1 победа против [[Турција]]. ===Репрезентациска=== Дебитирал за репрезентацијата во натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]]. ==Признанија== ;Бајерн Минхен * [[Бундеслига]] Шампион [[2010]] * Освајувач на ДФБ Куп * Финалист на [[Лига на Шампиони]] ;Германија * [[Светско првенство во фудбал 2010]] трето место ;Поединечно * Добитник на златна копачка 2010 * Најдобар млад играч 2010 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.transfermarkt.de/de/spieler/58358/thomas-mueller/profil.html Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100315123334/http://www.transfermarkt.de/de/spieler/58358/thomas-mueller/profil.html |date=2010-03-15 }} на Transfermarkt.de * [http://www.fussballdaten.de/spieler/muellerthomas/ Статистика] на Fussballdaten.de {{Navboxes |bg= white |fg= black |bordercolor= black |title= Состави на Германија |list1= {{Состав на Германија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Германија на СП фудбал 2022}} {{Состав на Германија на ЕП фудбал 2024}} }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Милер, Томас}} [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ванкувер Вајткапс]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] ordbor0jiq0zkauttxtlbl47js8zlyu Сладок живот (филм) 0 1112535 5621575 4320022 2026-08-29T17:35:52Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621575 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Town Theater Ad - 7 July 1961, NW, Washington, D.C.png|мини|сопствена театарска реклама за филмот „Сладок живот“. 7 јули 1961 година.]] '''Сладок живот''' ([[италијански]]: ''La Dolce Vita'') е италијански [[филм]] од [[1960]] година, во [[режија]] на [[Федерико Фелини]] (''Federico Fellini''). [[Сценарио|Сценариото]] е дело на Фелини, Енио Флајано (''Ennio Flaiano''), Тулио Пинели (''Tullio Pinelli'') и Брунело Ронди (''Brunello Rondi''). Главните улоги ги толкуваат: [[Марчело Мастројани]] (''Marcello Mastroianni''), [[Анита Екберг]] (''Anita Ekberg'') и [[Анук Еме]] (''Anouk Aimée''). Филмот, направен во копродукција на „Riama Film“, „Gray-Film“ и „Pathé Consortium Cinéma“, постигнал солиден комерцијален успех, остварувајќи бруто-приход од 19,5 милиони [[долар]]и.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0053779/ IMDB, La Dolce Vita (1960) (пристапено на 12.8.2014)]</ref> Во [[1962]] година, филмот бил добитник на наградата „[[Оскар]]“ за најдобра костимографија (дело на Пјеро Џерарди), а бил номиниран и за најдобра режија, најдобро оригинално сценарио и најдобра уметничка декорација. Една година претходно, филмот бил номиниран за наградите на [[БАФТА]], во категоријата најдобар филм. Во 1960 година, Фелини ја освоил наградата „[[Златна палма]]“ на [[Кански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Кан]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0053779/awards?ref_=tt_awd IMDB, La Dolce Vita (1960) (пристапено на 12.8.2014)]</ref> == Содржина == Марчело Рубини (го игра Мастројани) е [[новинар]] кој е незадоволен од својата работа и од својата девојка Ема (ја игра Фурно), која со право е многу љубоморна на него, зашто тој постојано ја изневерува. Филмот започнува така што Марчело ја среќава богатата жена Мадалена (ја игра Еме) која го кани да прошетаат низ [[Рим]]. Тие одат во домот на една [[Проституција|проститутка]] каде водат љубов. Утрото, кога се враќа дома, Марчело ја наоѓа Ема во бесознание, откако се обидела да изврши [[самоубиство]], земајќи [[отров]]. Тој ја носи на [[болница]] каде успеваат да ѝ го спасат животот. Кога во [[Рим]] доаѓа славната глумица Силвија (ја игра Екберг), Марчело успева да ѝ се допадне и тие шетаат низ [[град]]от, доцна во ноќта, а нивната прошетка завршува така што Силвија влегува во [[фонтана]]та [[Треви]]. Еден ден, Марчело и Ема одат во местото каде две деца ја виделе [[Богородица]]. Таму, Ема ја моли Богородица да го натера Марчело да ја сака. Децата си играат со возрасните, покажувајќи им различни насоки во кои ја „гледаат“ Богородица, а потоа настанува безредие и посетителите го уништуваат дрвото покрај кое се појавила Богородица. Другпат, Марчело и Ема одат во станот на интелектуалецот Стајнер, пријател на Марчело, каде Ема се воодушевува на [[љубов]]та која Стајнер им ја посветува на своите две деца. Со цел да се посвети на пишувањето на својот [[роман]], Марчело заминува во едно приморско летувалиште каде ја запознава младата девојка Паола коај ја споредува со [[ангел]]. Една ноќ, во Рим пристигнува татко му на Марчело и двајцата одат во еден бар, каде се опиваат и наоѓаат женско друштво. Кога пристигнува во станот на танчерката Фани, на неговиот татко му се слошува и тој набрзина си заминува дома. Откако го испраќа својот татко, Марчело ја среќава на улица [[Нико]] и со неа заминува на забавата што се одржува во еден замок. Таму ја среќава Мадалена која му кажува дека го сака. На еден напуштен [[пат]], Марчело и Ема почнуваат остра кавга при што тој ја брка од [[автомобил]]от, но подоцна се враќа назад по неа. Утредента, него го буди [[телефон]]ски повик во кој го известуваат дека Стајнер извршил самоубиство откако претходно си ги убил децата. Марчело оди во станот на Стајнер, а потоа со еден [[Полиција|полицаец]] оди да ја пречека сопругата на Стајнер. Таму, тие се опкружени со голем број [[папараци]] кои ја [[Фотограф|фотографираат]] неа. Најпосле, Марчело учествува на една развратна забава, која завршува така што сите учесници на забавата излегуваат на [[Море|морскиот]] брег гледајќи ја џиновската [[Раја|раја]] која се фатила во рибарска мрежа. Таму, Марчело ја здогледува Паола, која се обидува да му каже нешто, но тој не може да ја чуе и си заминува со друштвото.<ref>''Антена'', број 839, 25.7.2014, стр. 18.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Филмови на Федерико Фелини]] [[Категорија:Филмови на италијански јазик]] [[Категорија:Филмови од 1960 година]] [[Категорија:Филмови со Марчело Мастројани]] [[Категорија:Филмови со Анук Еме]] [[Категорија:Филмови со Анита Екберг]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Рим]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Италија]] [[Категорија:Добитници на Златната палма]] 05ypvsfa1lubm91bu5gv3ktdxq017nh Ема (филм) 0 1121135 5621574 4858216 2026-08-29T17:34:34Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621574 wikitext text/x-wiki [[Податотека:GwynethPaltrowByAndreaRaffin2011.jpg|мини|Ема, Гвинет Палтроу]] '''Ема''' — [[филм]], во [[режија]] на Даглас Макграт. Главните улоги ги толкуваат: [[Гвинет Палтроу]], Џејмс Козмо, Софи Томсон, Џереми Нортам, Тони Колет и [[Грета Скаки]]. Филмот е снимен според [[книга]]та на [[Џејн Остин]]. == Содржина == Филмот претставува романтична приказна, сместена во [[1800]] година, во [[Англија]]. Ема Вудхаус е разгалена дваесетгодишна убава и богата девојка. Таа е секогаш желна за нови случки, а особено за нови пријателства и само таа може да се справи со нејзиниот, по малку чуден, татко. Таа е убедена дека никогаш нема да се омажи и ужива да се става во стројник.<ref>„Ема“, ''Антена'', број 854, 7.11.2014, стр. 17.</ref><ref>„Ема“, ''Антена'', број 881, 15.5.2015, стр. 25.</ref><ref>„Ема“, ''Антена'', број 888, 3.7.2015, стр. 22.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови со Грета Скаки]] [[Категорија:Филмови со Гвинет Палтроу]] [[Категорија:Филмови од 1996 година]] sqkrzp3l3ur5avplltungwxi5mcye5w Како е спасен господинот Бенкс 0 1122063 5621579 3702116 2026-08-29T17:46:50Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621579 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Saving Mr. Banks Logo.svg|мини|Лого на филмот]] '''Како е спасен господинот Бенкс''' ([[англиски]]: ''Saving Mr. Banks'') е американски [[филм]] од 2013 година, во [[режија]] на Џон Ли Хенкок. Главните улоги ги толкуваат: [[Том Хенкс]], [[Ема Томпсон]], [[Колин Фарел]] и Рут Вилсон. == Содржина == Како грижлив татко, [[Волт Дизни]] (го игра Хенкс) им ветува на своите сакани ќерки дека ќе ја екранизира нивната омилена дадилка, [[Мери Попинс]]. Но, Дизни не знае дека намќорестата [[писателка]] [[П. Л. Траверс]] (ја игра Томпсон) нема намера да дозволи нејзиниот најпознат лик да биде пренесен на филмското платно. Поради тоа, ветувањето на Дизни е тешко остварливо. Сепак, по повеќе години, продажбата на [[Книга|книгата]] на Траверс започнува да опаѓа, па нејзините намалени [[Приход|приходи]] ја тераат Траверс да се сретне со Дизни за да разговараат околу продажбата на авторските права.<ref>''Антена'', број 864, 16.1.2015, стр. 25.</ref> <ref>''Антена'', број 869, 20.2.2015, стр. 25.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија: Американски филмови]] [[Категорија: Филмови со Том Хенкс]] [[Категорија: Филмови со Ема Томпсон]] [[Категорија: Филмови со Колин Фарел]] [[Категорија: Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2013 година]] ovvhm954bsxwsujei1f9z36d6wfjfxq Категорија:Шумадиски Управен Округ 14 1127268 5621629 5405956 2026-08-30T06:47:12Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Шумадиски округ]] на [[Категорија:Шумадиски Управен Округ]] 5405956 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Šumadija District}} [[Категорија:Шумадија| Округ]] [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] 15snbrzghdbz38jen59fmver6ps785k Нипо-Вини Фантини-Европа Овини 0 1132368 5621526 4591637 2026-08-29T12:04:54Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621526 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија велосипедски тим | teamname = Нипо-Вини Фантини | image = | code = VFN | base = {{СРБ}} (2008) <br>{{ИТА}} (2009–2011)<br>{{ЈАП}} (2012–2014)<br>{{ИТА}} (2015–) | founded = {{start date|2008}} | disbanded = | manager = [[Хироши Дајмон]] | teammanager = [[Алберто Ели]]<br>Фабрицио Фабри<br>Андреа Пеши | bicycles = Де Роза | discipline = [[Друмски велосипедизам]] | status = континентална (2008–2014)<br>професионална континентална (2015– ) | season = 2008–2009<br>2010<br>2011<br>2012<br>2013<br>2014<br>2015–2017<br>2018- | oldname = Центри дела Калцатура-Партизан<br>Центри дела Калцатура-Кавалиере<br>Д’Анџело & Антенуки-Нипо<br>Тим Нипо<br>Тим-Нипо-Де Роза<br>Вини Фантини-Нипо<br>Нипо-Вини Фантини<br>Нипо-Вини Фантини-Европа Овини }} [[Податотека:Volta Limburg Classic 2018 M07.jpg|мини|Почеток на Volta Limburg Classic 2018 на Diepstraat во Ајсден]] '''Нипо-Вини Фантини''' (кратенка според [[Меѓународен велосипедистички сојуз|UCI]]: '''VFN''') — професионална континентална [[Велосипедизам|велосипедска]] екипа основана во [[Италија]], која учествува на континенталните трки. Екипата била основана како Вини Фантини-НИПО-Де Роза во 2013 година. == Состав на екипата == === 2018 === {{Cycling race/teamroster|Q46004186}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Nippo-Vini Fantini}} * {{официјална|http://www.nippovinifantini.com/}} {{Возачи во Нипо-Вини Фантини}} {{Професионални континентални екипи на UCI}} [[Категорија:Професионални континентални екипи на UCI]] [[Категорија:Италијански велосипедски екипи]] nnl3684zsjea3w6gefbfs3jasnyakg2 Петнаесетта македонска ударна бригада 0 1149647 5621569 5621410 2026-08-29T16:10:33Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-46859-80|~2026-46859-80]]) и ја поврати преработката 5621242 на Gurther 5621569 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = Петнаесетта македонска ударна (Поречка) бригада | image = [[File:Формирањето на 15--Тата Македонска бригада.jpg|thumb|Оригинална фотографија од формирањето на Петнаесеттата македонска (поречка) бригада.]] | caption = Формирањето на 15-тата македонска бригада во с. [[Челопеци]], [[Кичевско]] | nickname = | motto = | colors = | march = | ceremonial_chief = | type = | branch = | dates = 12 септември 1944 – 6 октомври 1944 | country = | allegiance = | command_structure = | size = | specialization = | garrison = | garrison_label = | battles = [[Завршни операции за ослободување на Македонија]] | decorations = | notable_commanders= }} '''Петнаесетта македонска ударна бригада''' (позната и како '''15. Поречка бригада''') била формирана на [[12 септември]] [[1944]] година кај село [[Челопеци]], [[Кичевско]], која во моментот на формирањето била именувана како '''Поречка бригада'''. По воената реорганизација во с. [[Миокази]], Охридско, на 25 септември 1944 година бригадата била преформирана и го добила формацискиот број '''Петнаесетта'''.<ref name="ИНИ">д-р Марјан Димитријевски „Македонската војска 1944-1945“, Скопје, ИНИ, 1999 г., стр. 127-128</ref> До формирањето на бригадата дошло кога воената единица на [[Миливоје Трбиќ - Војче|Војче Трбиќ]] преминала во новата формација на Народноослободителна единица, откако во Порече навлегла Прилепската бригада.<ref>{{Книга:Порече низ историјата}}</ref> Била основана од Поречкиот народноослободителен партизански одред и 220 четници што пристапиле во [[НОАВМ]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Младеновски |first=Симо|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|isbn=978-608-203-023-4 (1)}}</ref>. Во нејзин состав главно влегле еден баталјон од [[Прва македонска ударна бригада|Првата македонска ударна бригада]] и четниците кои доброволно преминале во оваа бригада.<ref name="ИНИ"/> ==Команден состав== Командниот состав на бригадата го сочинувале:<ref name="ИНИ"/> * [[Војислав Сајковиќ]], командант од формирањето * [[Илија Игески]], командант * [[Захарие Трајковски]], командант Политички комесари биле: * [[Петар Пепељуговски]] * [[Предраг Ајтиќ]] ==Борбени дејства== Оваа бригада заедно со [[Петта македонска ударна бригада|Петтата]] и [[Шеста македонска ударна бригада|Шестата бригада]] учествувала во борбените акции во реонот на Поречието, како и во вториот напад на Кичево и во расчистување на теренот, како и во борбите кај [[Струга]] и [[Охрид]].<ref name="ИНИ"/> На [[28 август]] [[1944]] година извршила напад врз пограничниот бугарски участок во село [[Здуње]]. Во борбата биле вклучени и бугарски авиони кои постојано бомбардирале и отворале митралески оган. Во борбата загинал и заменик командантот на Прилепската бригада [[Илија Игески]], заедно со десетина други партизани од Поречката и Прилепската бригада. Поречката бригада кај [[Дреновец]] нанела загуба од дваесет бугарски војници, а над триесет биле ранети а поголем број заробени. Водела борби против германската борбена група Гулман и Пабс кај селата [[Марул]], [[Алданци]], [[Веселчани]] на 11 до 16 септември, [[Мажучиште]], [[Долно Строгомиште|Страгомишта]], [[Ново Село (Кичевско)|Ново Село]] и [[Жубрино]] на 8 и 9 октомври 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> Во кичевското село [[Миокази]] била дополнета со еден баталјон од [[Прва македонско-косовска ударна бригада|Првата македонска бригада]] и борци од [[Осумнаесетта македонска ударна бригада|Осумнаесеттата македонска дополнителна бригада]] и била преименувана во ''Петнаесетта македонска народноослободителна бригада'' во состав на [[Четириесет и осма македонска дивизија|Четириесет и осмата македонска дивизија]] на [[Југословенски партизани|НОВЈ]] на 25 септември.<ref name="Енциклопедија" />. Продолжила со борби кај селата [[Мислешево]] и [[Мороишта]] во [[Струшко]] во периодот од 29 октомври до 5 ноември 1944 година, со ноќен напад на [[Струга]] на 30 и 31 октомври, борби кон [[Охрид]] на 2 ноември, и кај селото [[Подмоље]] на 7 и 8 ноември 1944 година.<ref name="Енциклопедија" /> По тешките борби кај [[Кичево]] и селот [[Зајас]] (15-18 ноември), на 18 ноември учествувала во ослободувањето на [[Гостивар]] и наскоро била расформирана, а боречкиот состав влегол главно во составот на [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]] на [[Четириесет и втора дивизија на НОВЈ|Четириесет и втората македонска дивизија]] од [[Петнаесетти македонски корпус на НОВЈ|Петнаесеттиот македонски корпус на НОВЈ]]<ref name="Енциклопедија" />, кој потоа се борел на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бригади}} [[Категорија:Порече]] [[Категорија:Бригади на НОВМ]] 0dzuqvnnwzwfzlyf0sfoikzcjfcim9r Еден ден (роман) 0 1150798 5621577 5446273 2026-08-29T17:42:29Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621577 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:David Nicholls - MIBF 2011.jpg|мини|Дејвид Николс]] '''„Еден ден“''' ([[англиски]]: ''One day'') - [[роман]] на англискиот [[писател]] [[Дејвид Николс]] од [[2009]] година. Врз основа на книгата, во 2011 година бил снимен истоимениот филм.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt1563738/ IMDb, One Day (2011) (пристапено на 3.1.2016)]</ref> ==Содржина== Романот се состои од 23 глави, групирани во пет дела:<ref name="ReferenceA">Дејвид Николс, ''Еден ден''. Скопје: Три, 2012.</ref> * Прв дел: [[1988]]-[[1992]] Во почетокот на дваесеттите ** Прва глава: Иднината ** Втора глава: Назад во живот ** Трета глава: [[Таџ Махал]] ** Четврта глава: Можности 53 ** Петта глава: Правила на игра * Втор дел: [[1993]]-[[1995]] Доцните дваесетти ** Шеста глава: [[Хемија]] ** Седма глава: Добра смисла за хумор ** Осма глава: Шоу-бизнис ** Деветта глава: [[Цигари]] и [[алкохол]] * Трет дел: [[1996]]-[[2001]] Во почетокот на триесеттите ** Десетта глава: Карпе дием ** Единаесетта глава: Две средби ** Дванаесетта глава: Да се каже „те сакам“ ** Тринаесетта глава: Третиот бран ** Четиринаесетта глава: Татковство ** Петнаесетта глава: Џин Себерг * Четврти дел: [[2002]]-[[2005]] Доцните триесетти ** Шеснаесетта глава: [[Понеделник]] наутро ** Седумнаесетта глава: Важенговор.док ** Осумнаесетта глава: Насреде * Петти дел: Три годишнини ** Деветнаесетта глава: Утрото потоа ** Дваесетта глава: Првата годишнина - Прослава ** Дваесет и прва глава: Артуровиот престол ** Дваесет и втора глава: Втората годишнина - Распакување ** Дваесет и трета глава: Третата годишнина - Лани летоска Дејството во романот започнува на [[15 јули]] [[1988]] година, кога Декстер Мејхју и Ема Морли, студенти на [[Универзитет во Единбург|Универзитетот во Единбург]], се запознаваат по свеченото доделување на дипломите. Тие поминуваат заедно една убава ноќ и утредента секој треба да тргне по својот пат. Декстер прераснува во [[Телевизија|телевизиска]] ѕвезда, работејќи како водител на глупави емисии, а Ема работи во мексикански [[ресторан]], сонувајќи да стане [[писател]]ка. И покрај спротивните [[карактер]]и, тие стануваат најдобри пријатели. Потоа, во книгата се прикажува нивниот однос во следните 20 години, и тоа секогаш на истиот ден - 15 јули. Притоа, тие созреваат и се помируваат со природата на нивната [[љубов]] и со самиот [[живот]].<ref name="ReferenceA"/> == Изданија на македонски јазик == Романот „Еден ден“ е објавен на [[македонски јазик]] во 2012 година, од страна на издавачката куќа [[Три (издавачка куќа)|Три]], а во превод на Мирјана Буразер. Книгата е со обем од 396 страници, со димензии од 21 [[сантиметар]], во [[мек повез]]. Лектурата ја извршила Васка Кочовска, а [[книга]]та е отпечатена во [[печатница]]та „Стеда графика“. Таа е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]], [[Скопје]] и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-230-051-1.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Англиски романи]] [[Категорија:Дела на Дејвид Николс]] [[Категорија:Изданија на Три]] dw1w6imd0ddua88me7purp33qllxa8y Соба (филм од 2015) 0 1155068 5621578 4765050 2026-08-29T17:43:16Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621578 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Соба | image = Logo Film Raum.svg | alt = лого | caption = | director = [[Лени Абрахамсон]] | producer = {{Plainlist| * [[Ед Гини]] * Дејвид Грос }} | writer = [[Ема Донаху]] <small>(по нејзиниот истоимен роман)</small> | starring = {{Plainlist| * [[Бри Ларсон]] * [[Џејкоб Трембли]] * [[Џоун Ален]] * [[Шон Бриџерс]] * [[Вилијам Х. Мејси]] }} | music = Стивен Реникс | cinematography = Дени Коен | editing = Нејтан Нјуџент | production companies = {{Plainlist| * [[Telefilm Canada]] * [[Filmnation Entertainment]] * [[Irish Film Board|Bórd Scannán na hÉireann/Irish Film Board]] * [[Element Pictures]] * [[No Trace Camping]] * [[Film4]] }} | distributor = [[А24 (компанија)|А24]] | released = {{Film date|2015|10|16|df=yes|САД}} | runtime = 118 минути<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/room-film | title=''ROOM'' | work=British Board of Film Classification | date=November 5, 2015 | accessdate=November 5, 2015}}</ref> | country = {{Plainlist| * {{КАН}} * {{ИРС}} * {{ВБР}} * {{USA}} }} | language = Англиски јазик | budget = 13 милиони долари<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latimes.com/entertainment/la-en-indie-financing-20151229-story.html|title=With indie films such as 'Brooklyn' and 'Room,' the creativity often begins with the financing|work=Los Angeles Times|date=December 29, 2015|accessdate=February 23, 2016}}</ref> | gross = 35.4 милиони долари<ref name="BOM">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=room2015.htm |title=Room (2016) |website=Box Office Mojo |accessdate=March 28, 2016}}</ref> }} '''''Соба''''' ([[англиски]]: ''Room'') e Британско-американско-канадско-ирски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt3170832/|title=Room (2015) - IMDb|accessdate=March 2, 2016}}</ref> [[независен филм|независен]] филм од 2015 година режиран од [[Лени Абрахамсон]] по сценариото на [[Ема Донаку]], засновано на нејзиниот [[Соба (роман)|истоимен роман]]. Главните улоги во филмот ги играат [[Бри Ларсон]], [[Џејкоб Трембли]], [[Џоун Ален]], [[Шон Бриџерс]] и [[Вилијам Х. Мејси]]. Чувана во заробеништво седум години во затворен простор, жена (Ларсон) и нејзиниот петгодишен син (Трембли) конечно ја добиваат својата слобода, овозможувајќи му на момчето да го доживее надворешниот свет за првпат. Филмот ја имал својата [[Филмска премиера|светска премиера]] на [[Филмски фестивал во Телјурајд|фестивалот во Телјурајд]] на 4 септември 2015 година и имал ограничено прикажување во САД на 16 октомври 2015 година. За својата улога, Ларсон добила бројни награди вклучувајќи ги [[Оскар]]от за најдобра глумица во главна улога, [[БАФТА|наградата БАФТА]], [[Златен Глобус|Златниот Глобус]] за најдобра глумица во драма, и наградата од страна на здружението на филмски глумци за најдобра глумица во главна улога. ''Соба'' исто така добил три други номинации за Оскар, односно за најдобар филм, најдобар режисер и најдобро адаптирано сценарио. ==Улоги== * [[Бри Ларсон]] како Џои "Ма" Њусом * [[Џејкоб Трембли]] како Џек Њусом * [[Џоун Ален]] како Ненси Њусом * [[Вилијам Х. Мејси]] како Роберт Њусом * [[Шон Бриџерс]] како Стариот Ник * [[Том Меккамус]] како Лео * [[Аманда Бругел]] како полицаец Паркер * [[Џои Пинг]] како полицаец Грабовски * [[Кес Анвар]] како доктор Митал * [[Венди Крусон]] како ТВ водителка ==Пред-продукција== Ема Донаху го напишала сценариото за филмот пред објавувањето на истоимениот роман. Откако Џоун Ален ја добила улогата на Ненси, нејзината улога била проширена. [[Ема Вотсон]], [[Руни Мара]] и [[Шејлин Вудли]] претендирале за улогата на Ма. Режисерот Лени Абрахамсон видел повеќе од 2000 детски глумци пред да ја види аудициската снимка на Џејкоб Трембли. ==Продукција== Снимањето на филмот започнало на 10 ноември 2014 година во [[Торонто]]<ref name=Filming>{{наведени вести|last1=McNary|first1=Dave|title=AFM: William H. Macy, Joan Allen Join Brie Larson’s ‘Room’|url=http://variety.com/2014/film/news/afm-william-h-macy-joan-allen-join-brie-larsons-room-1201352555/|accessdate=November 17, 2014|publisher=variety.com|date=November 10, 2014}}</ref> и завршило на 15 декември 2014 година.<ref>{{наведени вести|title=On The Set, - Box Office ... Abrams Wraps 'The Cellar', Tom Hiddleston Finishes 'I Saw the Light' & More|url=http://www.ssninsider.com/on-the-set-for-121514-jj-abrams-wraps-the-cellar-tom-hiddleston-finishes-i-saw-the-light-more/|accessdate=December 16, 2014|publisher=ssninsider.com|date=December 15, 2014}}</ref> За својата улога, Ларсон се консултирала со експерт за траума и со [[нутриционист]].<ref name=Harrowing>{{Наведена мрежна страница|last1=Bramesco|first1=Charles|title=Brie Larson on why Room is more "lovely" than "harrowing"|url=http://www.avclub.com/article/brie-larson-why-room-more-lovely-harrowing-226628|website=AVClub|accessdate=14 October 2015}}</ref> Таа изјавила дека на филмот гледа помалку криминална приказна а повеќе "приказна за љубовта, слободата и истрајноста и какво е чувството да пораснеш и да станеш свој човек".<ref name=Harrowing/> ==Издавање== Пред продукцијата на филмот, дистрибутивната компанија А24 побарала дистрибуциски права за филмот во САД.<ref>{{наведени вести|last1=Ford|first1=Rebecca|title=Cannes: Brie Larson Drama 'Room' Goes to A24 Films|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-brie-larson-drama-room-705279|accessdate=November 17, 2014|publisher=hollywoodreporter.com|date=May 18, 2014}}</ref> Филмот ја имал својата [[Филмска премиера|светска премиера]] на [[Филмски фестивал во Телјурајд|фестивалот во Телјурајд]] на 4 септември 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elementpictures.ie/news/lenny-abrahamsons-room-to-have-world-premiere-at-the-telluride-film-festival/|title=Lenny Abrahamson’s ROOM to have world premiere at the Telluride Film Festival|publisher=Elementpictures.ie|date=September 4, 2015|accessdate=February 28, 2016|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200053/http://elementpictures.ie/news/lenny-abrahamsons-room-to-have-world-premiere-at-the-telluride-film-festival/|url-status=dead}}</ref> Филмот исто така специјално бил прикажан на [[Филмски фестивал во Торонто|фестивалот во Торонто]],<ref name="ScreenDaily">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.screendaily.com/toronto-world-premieres-for-trumbo-demolition-the-program/5090990.article?blocktitle=LATEST-FILM-NEWS&contentID=40562#|title = Toronto to open with 'Demolition'; world premieres for 'Trumbo', 'The Program'|date = 28 July 2015|accessdate = 28 July 2015|work = ScreenDaily}}</ref> како и на [[Филмски фестивал во Лондон|фестивалот во Лондон]] на 11 октомври 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whatson.bfi.org.uk/lff/Online/default.asp?BOparam::WScontent::loadArticle::permalink=room|title=Room|publisher=[[BFI London Film Festival]]|accessdate=February 13, 2016}}</ref> Филмот имал ограничено прикажување во САД на 16 октомври 2015 година,<ref name="Variety1">McNary, Dave (29 July 2015). [http://variety.com/2015/film/news/brie-larson-room-october-release-1201552606/ "Brie Larson’s ‘Room’ Set for Oct 16 Release."] ''Variety.com''. Retrieved 16 September 2015.</ref> а започнал да се прикажува пошироко од 22 јануари 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://deadline.com/2016/01/ride-along-2-begins-to-zoom-in-thursday-previews-box-office-1201683644/|title=‘Ride Along 2’ Continues No. 1 Journey With $41.5M; ‘13 Hours’ Clocks $19.65M – Monday Update|publisher=Deadline.com|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=January 18, 2016|accessdate=February 28, 2016}}</ref> Во Обединетото Кралство, филмот бил издаден на 16 јануари 2016 година, од [[Studio Canal]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://redcarpet.tv/room-official-uk-trailer-in-cinemas-january-15.html|title=ROOM – Official UK Trailer – In Cinemas January 15|publisher=RedCarpet.TV|first=Elizabeth|last=Maddison|date=December 2, 2015|accessdate=February 28, 2016|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305055127/https://redcarpet.tv/room-official-uk-trailer-in-cinemas-january-15.html|url-status=dead}}</ref> ===Филмски критики=== Агрегаторот [[Rotten Tomatoes]] му доделува на филмот рејтинг од 94%, заснован на 239 ревизии, со просечен рејтинг од 8.4/10. Критичкиот осврт на мрежното место гласи, "Воден од неверојатната работа на Бри Ларсон и Џејкоб Трембли, ''Соба'' носи неверојатно стравично – и несомнено наградено – искуство."<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.rottentomatoes.com/m/room_2015/ | title=Room (2015) | work=Rotten Tomatoes | publisher=[[Flixster]] | accessdate=February 22, 2016}}</ref> [[Metacritic]] му доделува на филмот резултат од 86/100, заснован на ревизии од 43 филмски критичари, укажувајќи "глобално признание".<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.metacritic.com/movie/room-2015 | title=Room Reviews | work=Metacritic | publisher=[[CBS Interactive]] | accessdate=December 9, 2015}}</ref> ==Наводи== {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://roomthemovie.com}} * {{IMDb title|3170832}} * {{Mojo title|room2015}} [[Категорија:Британско филмови]] [[Категорија:Американско филмови]] [[Категорија:Канадски филмови]] [[Категорија:Ирски филмови]] [[Категорија:Филмови засновани на романи]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Лени Абрахамсон]] 6yevwt804c6dlr3bmyok96jddx4hppg Се работи за живот и смрт (филм од 1946) 0 1172252 5621537 3702764 2026-08-29T13:02:49Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621537 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stairway to Heaven (1946) - Lobby Card.jpg|мини|Лоби картичка за американското објавување на британскиот филм „Прашање на живот и смрт“ како „Скалила кон рајот“ (1946).]] '''Се работи за живот и смрт''' ([[англиски]]: ''A Matter of Life and Death'') - британски [[филм]] од [[1946]] година, во [[режија]] на Мајкл Пауел и Емерик Пресбургер. Главните улоги ги толкуваат: [[Дејвид Нивен]], [[Ким Хантер]], [[Роберт Кут]], итн. ==Содржина== Дејството на филмот во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. [[Авион]]от со којшто управува англискиот воен пилот Питер Картер (го игра Нивен) е погоден и незапирливо паѓа кон земјата. Питер се јавува во базата и разговара со Американката Џун (ја игра Хантер), а потоа скока од авионот. Наспроти сите изгледи, тој не само што останува жив, туку паѓа во близина на местото каде живее Џун. Набргу, тој се среќава со неа и меѓу нив се раѓа [[љубов]]. За тоа време, на другиот свет настанува паника, зашто во нивната евиденција Питер веќе се водел како мртов. Поради тоа, на земјата пристигнува пратеник од другиот свет, кој го убедува Питер дека треба да биде мртов. Питер бара да му се овозможи жалба, со изговор дека е вљубен и дека има право да живее. Набргу, него зпаочнуваат да го мачат силни [[Главоболка|главоболки]] и Џун го запознава со локалниот лекар, кој се нафаќа да му помогне. Една ноќ, додека амбулантното возило е на пат да го земе Питер, со цел да го однесе на операција, неговиот лекар погинува во [[сообраќај]]на несреќа и се сели на [[небо]]то. Таму, тој се пријавува да му биде бранител на Питер во судскиот процес во којшто треба да се одлучува по жалбата на Питер. Истовремено, на земјата трае операцијата на [[мозок]]от на Питер при што тој е на границата меѓу [[живот]]от и [[смрт]]та. Во судскиот процес, тужител е еден американски борец за независност, кој ги мрази Англичаните, но бранителот на Питер ја повикува Џун за сведок. Таа се согласува да умре, само за да го спаси Питер и тогаш, небесниот суд носи пресуда во полза на Питер, овозможувајќи му да остане во живот.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0038733/ IMDB, Stairway to Heaven (1946) (пристапено на 10.2.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови од 1946 година]] [[Категорија:Филмови на Мајкл Пауел]] [[Категорија:Филмови на Емерик Пресбургер]] [[Категорија:Филмови со Дејвид Нивен]] [[Категорија:Филмови со Ким Хантер]] [[Категорија:Филмови со Роберт Кут]] [[Категорија:Филмови со Ричард Атенборо]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] oi494teuf0cd52tqgvtwu0wl4yvtil4 Андалусиски пес 0 1182573 5621527 5120846 2026-08-29T12:09:39Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621527 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Un Chien Andalou title.svg|мини|Лого]] '''Андалусиски пес''' ([[француски]]: ''Un chien andalou'') - француски краток [[филм]] од 1929 година, во [[режија]] на [[Луис Буњел]], кој е автор на [[сценарио]]то, заедно со [[Салвадор Дали]]. Главните улоги во филмот ги играат: [[Пјер Бачеф]] и Симоне Мареил. [[File:Screenshot from Un Chien Andalou.jpg|thumb|right|Раката полна со мравка на младиот човек се заглавила во вратата од младата жена кога тој ја гони]] ==Содржина== Филмот започнува со сцената во која еден човек се бричи, а потоа со бричот го пресекува [[око]]то на една девојка. Во продолжение се редат бројни необични сцени: еден човек носи мала кутија и паѓа пред една зграда, а тоа го набљуудва една девојка, која го зема човекот во својот стан. Надвор, на улицата лежи пресечена дланка околу која се собрала група минувачи. Тогаш, доаѓа [[Полиција|полицаец]], кој ѝ ја дава кутијата со дланката на една млада девојка. Истовремено, во зградата, младиот човек се обидува да ја обљуби девојката, но таа успева да побегне. Тој ја брка девојката и тогаш се појавува друг човек во кој првиот пука со [[револвер]]. Во следната сцена, телото на убиениот лежи крај една река, а на крајот од филмот, младиот човек и девојката се прикажани на морскиот брег.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0020530/?ref_=nm_flmg_wr_40 IMBd, Un Chien Andalou (1929) (пристапено на 23.10.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Неми филмови]] [[Категорија:Експериментални филмови]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Филмови од 1929 година]] [[Категорија:Филмови на Луис Буњел]] [[Категорија:Надреалистички филмови]] dl4hq9npwfoljiydw3tmv7dcnji9i53 Холцен 0 1184394 5621714 5424937 2026-08-30T11:43:44Z Labintatlo 56680 |image_coa= 5621714 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |image_photo = Holzen oberer Teil am Ith.jpg |imagesize = |image_caption = Поглед кон Холцен |image_coa = Wappen Holzen 1958.png |lat_deg = 51 |lat_min = 56 |lat_sec = 00 |lon_deg = 9 |lon_min = 40 |lon_sec = 00 |image_plan = Holzen in HOL.svg |state = Niedersachsen |district = Холцминден |Samtgemeinde = Ешерсхаузен-Штатолдендорф |elevation = 190 |area = 7 |population = 673 |Stand = 2006-12-31 |postal_code = 37632 |area_code = 05534 |licence = HOL |Gemeindeschlüssel = 03 2 55 022 |Adresse-Verband = Raabestr. 10<br />37632 Eschershausen |website = [http://www.holzen.info/ www.holzen.info] |mayor = Хелмут Алмс |party = SPD }} '''Холцен''' ({{langx|de|Holzen}}) — општина во округот [[Холцминден (округ)|Холцминден]], во сојузната покраина [[Долна Саксонија]], [[Германија]]. == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Холцминден (округ)}} {{Нормативна контрола}} {{ДолнаСаксонија-гео-никулец}} [[Категорија:Холцминден (округ)]] d6l9dtrx841f34a4jujgxse6nzmq9e9 Предлошка:Состав на ФК Палермо 10 1188744 5621593 5246783 2026-08-29T21:54:36Z Carshalton 30527 5621593 wikitext text/x-wiki {{Football squad | teamname = ФК Палермо | name = Состав на ФК Палермо | bgcolor = #EEBBBB | textcolor = #000000 | bordercolor = #000000 |list=<div> {{football squad2 player|no=1|name=[[Матија Перин|Перин]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Џузепе Белуши|Белуши]]}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Андреа Рисполи|Рисполи]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Андреа Акарди|Акарди]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Слободан Рајковиќ|Рајковиќ]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Аљаж Струна|Струна]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Александар Трајковски|Трајковски]]}} {{football squad2 player|no=8|name=[[Мато Јајало|Јајало]]}} {{football squad2 player|no=9|name=[[Стефано Морео|Морео]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Игор Коронадо|Коронадо]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Јосип Посавец|Посавец]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Еди Њаоре|Њаоре]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Габриеле Роландо|Роландо]]}} {{football squad2 player|no=16|name=[[Норберт Балог|Балог]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Мишел Морганела|Морганела]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Ивајло Чочев|Чочев]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хаитам Алесами|Алесами]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Антонино Ла Гумина|Ла&nbsp;Гумина]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Лука Фјордилино|Фјордилино]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Алберто Помини|Помини]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Корентин Фјоре|Фјоре]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Пржемислав Шимински|Шимински]]}} {{football squad2 player|no=28|name=[[Павел Давидович|Давидович]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Илија Несторовски|Несторовски]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Андреа Инџењери|Инџењери]]}} {{football squad2 player|no=35|name=[[Радослав Муравски|Муравски]]}} {{football squad manager|name=[[Бруно Тедино|Тедино]]}} </div>}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски клубови од Италија|Палермо]] [[Категорија:ФК Палермо|Состав]] </noinclude> 4t7yjwj6um5ja42mdu4zyzayrrd7ocl 5621594 5621593 2026-08-29T21:54:48Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Предлошка:Состав на УС Чита Палермо]] на [[Предлошка:Состав на ФК Палермо]] 5621593 wikitext text/x-wiki {{Football squad | teamname = ФК Палермо | name = Состав на ФК Палермо | bgcolor = #EEBBBB | textcolor = #000000 | bordercolor = #000000 |list=<div> {{football squad2 player|no=1|name=[[Матија Перин|Перин]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Џузепе Белуши|Белуши]]}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Андреа Рисполи|Рисполи]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Андреа Акарди|Акарди]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Слободан Рајковиќ|Рајковиќ]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Аљаж Струна|Струна]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Александар Трајковски|Трајковски]]}} {{football squad2 player|no=8|name=[[Мато Јајало|Јајало]]}} {{football squad2 player|no=9|name=[[Стефано Морео|Морео]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Игор Коронадо|Коронадо]]}} {{football squad2 player|no=12|name=[[Јосип Посавец|Посавец]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Еди Њаоре|Њаоре]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Габриеле Роландо|Роландо]]}} {{football squad2 player|no=16|name=[[Норберт Балог|Балог]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Мишел Морганела|Морганела]]}} {{football squad2 player|no=18|name=[[Ивајло Чочев|Чочев]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Хаитам Алесами|Алесами]]}} {{football squad2 player|no=20|name=[[Антонино Ла Гумина|Ла&nbsp;Гумина]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Лука Фјордилино|Фјордилино]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Алберто Помини|Помини]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Корентин Фјоре|Фјоре]]}} {{football squad2 player|no=24|name=[[Пржемислав Шимински|Шимински]]}} {{football squad2 player|no=28|name=[[Павел Давидович|Давидович]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Илија Несторовски|Несторовски]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Андреа Инџењери|Инџењери]]}} {{football squad2 player|no=35|name=[[Радослав Муравски|Муравски]]}} {{football squad manager|name=[[Бруно Тедино|Тедино]]}} </div>}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за состави на фудбалски клубови од Италија|Палермо]] [[Категорија:ФК Палермо|Состав]] </noinclude> 4t7yjwj6um5ja42mdu4zyzayrrd7ocl Маршал 0 1190513 5621532 5414443 2026-08-29T12:31:02Z Snake bgd 23306 /* Поранешни чинови */ 5621532 wikitext text/x-wiki '''Маршал''' е највисока [[војска|воена]] титула во вооружените сили на некои земји. Повисока од оваа титула е [[генералисимус]]. Се доделува најчесто без утврдени правила, право на доделување имаат шефовите на држави или [[собрание|парламентот]]. Титулата по правило се доделува за заслуги во [[војна]]та. Називот се јавува во 8 век во [[Франечка]]за управителите на [[коњушница]] кнезот на власт (старогермански марах — коњ и скалк — слуга). Во[[1185]] години станува титула која се се доделува за исклучителни заслуги. До [[Француска револуција|Француската револуција]] 1789, веќе има 16 типови маршали. Револуционери го укинуваат звањето, но [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] го обновува во 1804 година и 18 назначува 18 маршали во Царството, а подоцна уште 8. Кон крајот на [[19 век|19 вие]] титулата не се користи во Франција, а во [[Првата светска војна]] го добиваат само највисоките команданти како [[Луј Франше д'Епере|Франше д'Епере]], [[Жозеф Жофр]],и други. По примерот на Франција, другите држави ([[Германија]], [[Италија]], [[Русија]]) доделуваат титули маршал. Во [[Кралството Србија]] и [[Кралството Југославија]] чинот маршал не постоел, функцијата постоела [[цивилна куќа на неговото височество кралот|маршал на двор]]. Еквивалент на овој чин бил чинот [[Војвода (воен чин)] војвода]]. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], само [[Црвената армија|советската армија]] ја задржала титулата за поголе број на воени лица ([[Георгиј Жуков]], [[Константин Рокосовски]] и др.) Исто така овој чин доделуван на политички функционери ([[Јосиф Стаљин]], [[Лаврентиј Берија]], [[Николај Булгањин]] и [[Леонид Брежњев]]). Во [[1955]] година во Кина е воведен чинот маршал на [[Кина|Народна Република Кина]]. Десет кинески [[генерал]] и го добиле овој чин. Титулата [[маршал на Република]] е воспоставена [[1953]] во [[Северна Кореја]] и првиот носител беше [[Ким Ил Сунг]]. Во исто време за воени лица беше воведен е чинот [[вицемаршал]]. Во [[1992]] година воведен е чинот во корејската армија маршал на [[Корејска армија|Корејската народна армија]], кој го носеле тројца офицери, ветерани од [[Корејска војна|Корејската војна]]. Године [[1955]]. у Кини је уведен чин маршал [[Кина|Народне републике Кине]]. Десет кинеских [[генерал]]а је добило овај чин. Титулата [[Маршал на Југославија]] е установен на [[Второ заседание на АВНОЈ]] во [[1943]] и доделено е на врховниот командант на [[Народноослободителната војска на Југославија|НОВЈ]] [[Јосип Броз Тито]]. Чинот [[Маршал на Руската Федерација]] е установен [[1993]] година. [[1997]] години овој чин е доделен на [[Игор Сергејев]] до сега единствен маршал на Руската Федерација. Звањето маршал на [[Сирија]] установено е во почетокот на [[Граѓанска војна во Сирија|војната во Сирија]] и доделено е на [[претседател]]от во Сирија [[Башар ал Асад]]. == Маршалски нараменици од различни земји == === Активни чинови === <gallery> File:Marshal of the DPRK rank insignia.svg|Маршал на [[Северна Кореја|ДНРК]] File:Marshal of the KPA rank insignia.svg|Маршал на [[Корејската Народна Армија|КНА]] File:Vice-Marshal rank insignia (North Korea).svg|[[Вицемаршал|Вице-маршал]] КНА File:RAF A F10MarshRF after2010h.png|[[Маршал на Руска Федерација]] File:EgyptianArmyInsignia-FieldMarshal.svg|Маршал на [[Египет]] File:Army-POL-OF-10.svg|Маршал на [[Полска]] File:23 - Marechal.svg|Маршал на [[Португалија]] File:U.S. Army O-11 shoulderboard (1959–2015).png|Генерал на Армија на [[Соединети Американски Држави]] File:SA First Class Field Marshal.png|Маршал на [[Саудијска Арабија]] File:Syria-Mushir.jpg|Маршал на [[Сирија]] File:Army-FRA-OF-10.svg|Маршал на [[Франција]] File:Oficial10.png|Капетан Генерал [[Шпанија]] File:British Army OF-10.svg|Фелдмаршал на [[Обединето Кралство]] </gallery> === Поранешни чинови === <gallery>File:CCCP army Rank marshal CCCP infobox.svg|[[Маршал на Советскиот Сојуз|Маршал]] [[Сојуз на Советски Социјалистички Републики|Советскиот Сојуз]] File:RAF N F10AdmFleetSU-h 1955-1991.svg|[[Адмирал на флота во Советскиот Сојуз]] File:Marshal rank insignia (PRC).jpg|Маршал на [[Кина|Народна Република Кина]] File:GDR Army OF10 Marschall der DDR.gif|Маршал на [[Источна Германија|Демократска Република Германија]] File:GR-Army-OF10 (1965).svg|Маршал [[Кралство Грција]] File:ENR-Maresciallo d'Italia.svg|Маршал на [[Италија]] File:Yugoslavia-Army-Marshal (1953–1980).svg|[[Маршал на Југославија|Маршал]] на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] </gallery> == Поврзано == * [[Маршал во Советски Сојуз]] * [[Адмирал на флотата на Советскиот Сојуз]] * [[Војвода]] * [[Мушир]] == Литература == * '''Војна енциклопедија''', Београд, 1973, књига пета, pp.&nbsp;313. [[Категорија:Воени чинови]] jzt3n49vfw9domwflcr2beb0rwoinzw Категорија:Златиборски Управен Округ 14 1200317 5621620 5405937 2026-08-30T06:40:37Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Златиборски округ]] на [[Категорија:Златиборски Управен Округ]] 5405937 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Zlatibor District}} [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] 0iee7pzbyp90hxkvhdfsdebmb0crwj7 Матија Перин 0 1205065 5621591 5602111 2026-08-29T21:52:49Z Carshalton 30527 5621591 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Матија Перин | image = [[Податотека:Mattia Perin 2016.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.94}}<ref name=legaseriea>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaseriea.it/it/giocatori/mattia-perin/PRNMX|title=Mattia Perin|access-date=9 јули 2016}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|11|10}}<ref name=legaseriea/> | cityofbirth = {{роден во|Латина|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Palermo}} | clubnumber = 1 | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Pistoiese}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Genoa}} | years1 = 2010-2018 | caps1 = 148 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Genoa}} | years2 = 2011-2012 | caps2 = 25 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Padova}} | years3 = 2012-2013 | caps3 = 29 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Pescara}} | years4 = 2018- | caps4 = 42 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2020-2021 | caps5 = 53 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Genoa}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Palermo}} | nationalyears1 = 2009 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|Италија 17]] | nationalyears2 = 2009 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|Италија 18]] | nationalyears3 = 2009-2010 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија 19]] | nationalyears4 = 2011-2012 | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија 20]] | nationalyears5 = 2010-2012 | nationalcaps5 = 3 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears6 = 2014-2018 | nationalcaps6 = 2 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Матија Перин''' (роден на [[10 ноември]] [[1992]] во [[Латина]]) — [[италија]]нски [[фудбалер]], [[голман]] на {{Fb team (N) Palermo}}. ==Технички карактeристики== Се смета меѓу најдобрите италијански голмани на неговата генерација,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2015/06/03-1395179/calciomercato_16_portieri_in_cerca_di_una_casa/|title=Ecco i portieri che accendono il calciomercato|date=3 јуни 2015|access-date=28 јануари 2016|author=Valerio Albensi}}</ref><ref name=undici>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rivistaundici.com/2016/03/23/sul-volo/|title=Sul volo|author=Marco Juric|date=23 март 2016|access-date=28 септември 2016}}</ref> често е споредуван со [[Валтер Ѕенга]] поради одликите и движењата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gianlucadimarzio.com/calciomercato/inter-mancini-e-il-mercato-yaya-in-italia-solo-allinter-perin-ricorda-zenga-e-su-toulalan/|title=Inter, Mancini e il mercato: “Yaya? In Italia solo all’Inter. Perin ricorda Zenga. E su Toulalan…”|date=10 март 2015|access-date=8 јули 2016|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819020122/http://gianlucadimarzio.com/calciomercato/inter-mancini-e-il-mercato-yaya-in-italia-solo-allinter-perin-ricorda-zenga-e-su-toulalan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcionews24.com/genoa-simone-braglia-bene-perin-mi-ricorda-zenga-369319.html|title=Genoa, Simone Braglia: «Bene Perin, mi ricorda Zenga»|date=22 февруари 2014|access-date=28 јануари 2016}}</ref> Се истакнува со одличните релфекси<ref name=undici/><ref name=lega>{{Наведена мрежна страница|1=|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/A_TU_PER_TU_CON____MATTIA_PERIN/804615|title=A tu per tu con... Mattia Perin|access-date=|data=|archive-date=2015-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119001341/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/A_TU_PER_TU_CON____MATTIA_PERIN/804615|url-status=dead}}</ref> и чувство за позиционирање.<ref name=lega/> Перин, исто така, е познат како голман кој е добар за бранење [[пенал]]и, а во својата професионална кариера има одбрането дури 10 удари од белата точка. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Џенова, Падова и Пескара=== Својте први фудбалски чекори ги направил во фудбалската школа Нова Латина Исонѕо и од рана возраст имал јасна цел: неговата позиција на теренот да биде голманската: "Играв фудбал во дворот и бев најмалиот. Имав 4-5 години. На кратко, секој пат кога ќе добиев топка, јас ја запирав со моите раце, а потоа ја исфрлав. Ми рекоа: ти си створен за да бидеш на голот. И таа идеја ми се допадна. Кога влегов во школата во Латина, веднаш реков дека сакам да бидам голман.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = calcionews24.com|surname = |url = http://ilportiere.com/il-ruolo/le-regole/perin-ed-il-ruolo-di-portiere-tutto-e-nato-cosi.html|title = Perin ed il ruolo di portiere. Tutto è nato così!|access-date = 16 јуни 2015|archive-date = 2015-06-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20150618205308/http://ilportiere.com/il-ruolo/le-regole/perin-ed-il-ruolo-di-portiere-tutto-e-nato-cosi.html|url-status = dead}}</ref> На возраст од 13 години тој се преселил во младинската академија на [[УС Пистоезе 1921|Пистоезе]]. Набргу потоа бил забележан од скаутите на [[ФК Џенова|Џенова]], а во 2008 година се преселил во младинските категории на ''росболу''. Како младинец, со екипата од [[Лигурија]] во 2010 година ги освоил [[Камионато Примавера]] и [[Суперкуп Примавера]]. Своето деби за првиот тим на Џенова во [[Серија А]] го имал на 22 мај 2011 година, на возраст од 18 години, во натпреварот Џенова-[[ФК Чезена|Чезена]] 3-2 во последното коло од првенството. На 8 јули 2011 година тој беше позајмен на [[ФК Падова|Падова]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genoacfc.it/index.php?option=com_content&task=view&id=12346&Itemid=31|title=ALTRA TORNATA AL CALCIO MERCATO}}</ref> во [[Серија Б]], за која дебитирал на 1 октомври 2011 година во гостинската победа со 4-2 над [[ФК Емполи|Емполи]] заменувајќи го повредениот [[Иван Пелицоли]]. Тој потоа го одиграл вториот дел од сезоната како стартер, собирајќи 25 настапи на кој примил 39 гола. На крајот на годината тој ја освои наградата "Serie Bwin Awards" како најдобар голман на првенството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genovapost.com/genova/sport/mattia-perin-miglior-portiere-della-serie-b-soddisfazione-in-casa-genoa-51749.aspx|title=Mattia Perin miglior portiere della Serie B. Soddisfazione in casa Genoa|date=23 мај 2012|accessdate=2018-08-04|archive-date=12 јуни 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612144618/http://www.genovapost.com/genova/sport/mattia-perin-miglior-portiere-della-serie-b-soddisfazione-in-casa-genoa-51749.aspx|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил во Џенова по завршувањето на договорот за заем, на 30 јули 2012 година бил проследен на уште една позајмица во [[Делфино Пескара 1936|Пескара]], новопромовираната екипа во [[Серија А]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5648-speciale-calciomercato.html|title=Speciale Calciomercato|archive-url=https://web.archive.org/web/20140925010452/http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5648-speciale-calciomercato.html|archive-date=25 септември 2014}}</ref> Дебитирал за екипата од Абруцо на 18 август, во натпреварот Пескара-[[ФК Карпи 1909|Карпи]] 1-0 во третото коло од [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|Купот на Италија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5698-tim-cup-pescara-carpi.html|title=Tim Cup: Pescara 1-0 Carpi|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209045052/http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5698-tim-cup-pescara-carpi.html|archive-date=9 декември 2014|dead-url=|access-date=|access-date=19 август 2012}}</ref> На 26 август го имал своето деби во [[Серија А 2012-2013|лигата]] во поразот на домашен терен со 0-3 од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2012/08/26/italy/serie-a/pescara-calcio/fc-internazionale-milano/1351259/|title=Pescara 0-3 Inter|access-date=29 август 2012}}</ref> Во деветнаесеттото коло, тој бил апсолутен протагонист во победата против {{Fb team (N) Fiorentina}} (0-2) на стадионот [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] со 15 одбрани, што бил сезонски рекорд во една натпревар што се однесува до топ пет лигите во Европа (Германија, Франција, Англија, Италија, Шпанија).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/Primo_Piano/07-01-2013/perin-giorno-ronaldo-suarez-gioco-mano-913722657670.shtml|title=Perin, un giorno da Ronaldo|date=7 јануари 2013|access-date=13 мај 2014}}</ref> Перин остварил добра сезона и покрај тоа што го завршил првенството со 66 примени гола во 29 настапи и што Пескара како последнопласиран тим испаднала во Серија Б. ===Враќање во Џенова=== На 1 јули 2013 година, по завршувањето на заемот во Пескара, тој се вратил во Џенова во Серија А, а од клубот објавиле дека Перин ќе остане во клубот наредната сезона и ќе биде прв голман давајќи му го дресот со број 1. Својот прв натпревар за Џенова по пауза од повеќе од две години од своето деби го имал на 17 август 2013 против [[Специја Калчо|Специја]] во [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|Купот на Италија]], додека првиот настап за сезоната во лигата го имал на 25 август истата година, во натпреварот против Интер на гости. До крајот на сезоната забележал 37 настапи во лигата. На 24 септември 2014 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Verona}}, поради отсуството на [[Лука Антонели]], тој излегол на теренот, носејќи ја [[Капитен|капитенската лента]] на лигурската екипа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canalegenoa.it/news/news-genoa-perin-su-instagram-la-prima-volta-non-si-scorda-mai-96700|title=News Genoa – Perin su Instagram: "La prima volta non si scorda mai"|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140927165836/http://www.canalegenoa.it/news/news-genoa-perin-su-instagram-la-prima-volta-non-si-scorda-mai-96700|archive-date=2014-09-27|dead-url=|access-date=25 септември 2014|url-status=dead}}</ref> На 28 септември, по повод 109-тото [[Дерби на Џенова|''Дерби дела Лантерна'']], тој ја достигнал бројката од 100 настапи меѓу професионалците. На 15 март 2015 година тој бил награден од страна на Италијанската Асоцијација за тренери на голманите како најдобар голман на првенствата Серија А, Б и Примавера за сезоната 2013-2014.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://genoacfc.it/notizie/premi-apport-a-perin-e-spinelli/|title=PREMI APPORT A PERIN E SPINELLI|author=|access-date=28 април 2015|archive-date=2015-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150314022711/http://genoacfc.it/notizie/premi-apport-a-perin-e-spinelli/|url-status=dead}}</ref> На 6 јуни 2015 година, поради повреда со која се здобил во натпреварот против {{Fb team (N) Inter}} на 22 март, тој морал да го оперира десното рамо, поради што бил оддалечен од акција за околу четири месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2015/06/06/genoa-perin-operato-alla-spalla-destra_3966fe18-9f3b-4232-ba54-95983096530a.html|title=Genoa: Perin operato alla spalla destra|access-date=21 јули 2015}}</ref> Перин се вратил на теренот на 18 октомври 2015 година, во осмотто коло од [[Серија А 2015-2016|новото првенство во Серија А]], во натпреварот во кој Џенова го победила {{Fb team (N) Chievo}} со 3-2 со голот на [[Панајотис Тахтсидис]] длабоко во судиското продолжение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2015/10/18/news/genoa-chievo_3-2_tachtsidis_al_93_beffa_i_veneti_al_primo_stop_in_trasferta-125373967/|title=Genoa-Chievo 3-2: Tachtsidis al 93' beffa i venet}}</ref> Перин станал протагонист на уште една одлична сезона, сè до 9 април 2016 година кога го скинал предниот круцијален лигамент на десното колено по еден судир со соиграчот [[Есекиел Муњос]], во натпреварот против {{Fb team (N) Sassuolo}} на [[Стадион Мапеи|Мапеи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quotidiano.net/sport/mattia-perin-1.2057901|title=Mattia Perin, legamento crociato rotto e addio a Euro 2016|access-date=13 април 2016}}</ref> Интервенцијата му била направена 4 дена подоцна, поради што бил принуден да ја затвори сезоната предвреме и да го пропушти [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]], со прогноза дека целосното закрепнување ќе го чини околу 6 месеци отсуство од терените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Genoa/12-04-2016/genoa-stagione-finita-perin-rottura-legamento-crociato-addio-europei-150209293190.shtml|title=Genoa, stagione finita per Perin: rottura del legamento crociato. Addio Europei|date=12 април 2016}}</ref> Следната сезона се вратил на 18 септември 2016 година, за натпреварот од 4-тото коло од [[Серија А 2016-2017|првенството]] против Сасуоло, на стадинот Мапеи, токму на местото на кое ја заработил повредата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fantagazzetta.com/serie-a/ultima-giornata/18_09_2016/sassuolo-genoa-2-0-politano-e-defrel-affondano-il-grifone-231166|title=Sassuolo-Genoa 2-0: Politano e Defrel affondano il Grifone|author=Elio Goka|date=18 септември 2016|access-date=8 јануари 2017|archive-date=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113415/http://www.fantagazzetta.com/serie-a/ultima-giornata/18_09_2016/sassuolo-genoa-2-0-politano-e-defrel-affondano-il-grifone-231166|url-status=dead}}</ref> На 21 септември ја достигнал бројката од 100 настапи во Серија А во дресот на ''грифоните'' во натпреварот против {{Fb team (N) Napoli}}, што завршил 0-0. Неколку месеци подоцна, на 8 јануари 2017 година, тој бил жртва на истата повреда, овој пат на левото колено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/08-01-2017/genoa-perin-rottura-crociato-anteriore-ginocchio-sinistro-180341047348.shtml|title=Genoa, per Perin rottura del crociato anteriore al ginocchio sinistro|date=8 јануари 2017}}</ref> Во сезоната [[ФК Џенова сезона 2017-2018|2017-2018]] бил назначен за капитен на Џенова, по заминувањето од клубот на [[Николас Бурдисо]]. По закрепнувањето од последната повреда на левото колено, Перин се вратил на теренот на 13 август 2017 година, во натпреварот од третото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cesena}}. По неколку сезони по ред кој му биле испрекинати од повреди сезоната 2017-2018 конечно успеал да ја започне и заврши играјќи во континуитет забележувајќи 38 настапи во сите натпреварувања (37 во Серија А) на кој примил 43 гола, а во 12 од нив ја сочувал својата мрежа чиста.<ref name="juve">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2018/mattia-perin---bianconero-.php|title=Mattia Perin è bianconero!|date=8 јуни 2018|access-date=8 јуни 2018}}</ref> ===Јувентус=== [[File:Icc-39 30004774108 o (50121321281).jpg|thumb|left|Перин со [[ФК Јувентус|Јувентус]] во 2018]] На 8 јуни 2018 Перин потпишал договор со [[ФК Јувентус|Јувентус]] во трансфер вреден 12 милиони евра (плус бонуси).<ref name="juve"/> Тој бил втор голман на ''бјанконерите'' зад [[Војќех Шченсни]], кој пристигнал во Торино претходната сезона. Дебитирал за Јувентус на 26 септември 2018 година, во 6-тото коло од [[Серија А 2018-2019|првенството]], во победата со 2-0 на домашен терен против {{Fb team (N) Bologna}}. На 16 јануари 2019, го освоил својот прв трофеј со Јувентус, [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]] со победата од 1-0 над [[ФК Милан|Милан]] во [[Џеда]]. Одиграл вкупно девет натпревари, сите во лигата, придонесувајќи за освојувањето на своето првото скудето во кариерата.<ref name="No Juventus regrets">{{cite web |url=https://www.football-italia.net/148152/perin-no-juventus-regrets |title=Perin: 'No Juventus regrets' |publisher=www.football-italia.net |date=30 December 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref> Во јули 2019, Перин бил поврзан со преселба во португалската екипа [[ФК Бенфика|Бенфика]]; но, поради повреда на рамото не ги минал медицинските прегледи и трансферот пропаднал.<ref name="No Juventus regrets"/><ref>{{cite web |url=https://www.calciomercato.com/news/juve-bomba-dal-portogallo-perin-non-supera-le-visite-mediche-ben-36068 |title=Juve, bomba dal Portogallo: Perin non supera le visite mediche, Benfica a rischio |publisher=Calciomercato.com |language=it |date=18 July 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref> Во меѓувреме поради враќањето на Буфон како резерва за Шченсни, Перин паднал во улогата на четврти голман на клубот, зад споменатите двајца и [[Карло Пинсољо]]; како таков, во септември, тој бил изоставен од тренерот [[Маурицио Сари]] од списокот на Јувентус со 22 играчи пријавени за настап во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/juve-rugani-nella-lista-champions-fuori-perin-pjaca-e-due-big-1287715 |title=Juve, Rugani nella lista Champions. Fuori Perin, Pjaca e due big |publisher=www.tuttomercatoweb.com |language=it |last1=Pavese |first1=Michele |date=13 September 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref><ref name="Perin può ancora finire al Benfica">{{cite web |url=https://www.juvenews.eu/gazzanet/juve-perin-puo-ancora-finire-al-benfica/ |title=Juve, Perin può ancora finire al Benfica |publisher=JuveNews.eu |language=it |date=4 September 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediagol.it/serie-a/la-confessione-di-perin-quando-ero-alla-juventus-ho-pensato-al-ritiro-non-ne-potevo-piu/ |title=La confessione di Perin: "Quando ero alla Juventus ho pensato al ritiro. Non ne potevo più" |publisher=Mediagol |language=it |date=23 April 2020 |access-date=23 July 2020 }}</ref> На 15 декември 2019, го добил првиот повик за сезоната за првенствениот натпревар против {{Fb team (N) Udinese}}, но не играл.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.it/2019/12/15/juventus-szczesny-out-contro-udinese-convocato-perin/|title=Juventus, Szczesny out contro l'Udinese: convocato Perin|date=15 декември 2019|access-date=6 јануари 2019}}</ref> На 2 јануари 2020 година, тој се приклучил на Џенова на позајмица до крајот на [[Серија А 2019-2020|сезоната 2019–2020]].<ref>{{cite press release|publisher=[[Genoa C.F.C.|Genoa]]|url=https://genoacfc.it/e-ufficiale-il-ritorno-di-mattia-perin/|title=E' UFFICIALE IL RITORNO DI MATTIA PERIN|date=2 January 2020|language=it}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал својот прв настап по враќањето во [[Лигурија]], во победата на домашен терен со 2-1 над [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] во Серија А.<ref>{{cite web |url=https://www.calciomercato.com/news/genoa-perin-festeggia-il-ritorno-splendido-assieme-possiamo-farc-38009 |title=Genoa, Perin festeggia il ritorno: 'Splendido! Assieme possiamo farcela' |publisher=Calciomercato.com |language=it |last1=Tripodi |first1=Marco |date=6 January 2020 |access-date=23 July 2020 }}</ref> На 5 септември 2020 година, неговата позајмица во Џенова била продолжена до крајот на [[Серија А 2020–2021|сезоната 2020–2021]].<ref>{{Cite press release|title=Mattia Perin in prestito al Genoa|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/mattia-perin-in-prestito-al-genoa|access-date=2020-09-05|publisher=Juventus|language=it}}</ref> Во летото 2021 година, Перин се вратил во Јувентус како резерва на Шченсни.<ref>{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/juventus-deciso-il-futuro-di-perin-restera-a-fare-il-vice-di-szczesny-1561494 |title=Juventus, deciso il futuro di Perin: resterà a fare il vice di Szczesny |publisher=www.tuttomercatoweb.com |language=it |last1=Lazzerini |first1=Pietro |date=20 July 2021 |access-date=18 March 2022 }}</ref> На 26 септември, тој бранел во првенствената победа со 3–2 против [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] на [[Стадион Јувентус|Алијанц]].<ref>{{Cite web|last=Sport|first=Sky|title=La Juve vince ma perde Dybala: 3-2 alla Sampdoria|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/partite/2021/giornata-6/juventus-sampdoria/risultato-gol|access-date=2021-10-21|website=sport.sky.it|language=it}}</ref> На 8 декември, тој го направил своето деби [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], а воедно и во некое од [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]], чувајќи ја својата мрежа сува во победата со 1-0 на домашен терен над [[ФК Малме|Малме]] во последниот натпревар од групната фаза.<ref>{{cite web |url=https://football-italia.net/de-winter-and-perin-make-juventus-history/ |title=De Winter and Perin make Juventus history |publisher=Football Italia |last1=Campanale |first1=Susy |date=8 December 2021 |access-date=18 March 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/juve-beat-malmo-to-finish-top-of-champions-league-group |title=Juve beat Malmo to finish top of Champions League group! - Juventus |publisher=Juventus.com |date=8 December 2021 |access-date=18 March 2022 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Перин играл во сите младински национални репрезентации, почнувајќи од онаа [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|под 17 години]], со која настапил на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2009|Светско првенство за играчи под 17 години]] во 2009 година. [[File:Mattia Perin (cropped).jpg|thumb|Перин со репрезентацијата под 19 години]] Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], го направил на 11 август 2010 година на возраст од само 17 години и 9 месеци, заменувајќи го [[Вито Маноне]] во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Данска под 21 година|Данска]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transfermarkt.it/it/italia-u21_danimarca-u21spielbericht/index/spielbericht_1045096.html|title=Italia-Danimarca 2-2}}</ref> На 10 август 2012 година, тој за прв прв бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација на Италија]] од селекторот [[Чезаре Прандели]] по повод пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на 15 август во [[Берн]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/it/204/33195/2012/08/News.shtml|title=Sono 8 le novità di Prandelli per l'amichevole con l'Inghilterra|date=|access-date=13 мај 2014|archive-date=2012-08-10|archive-url=https://www.webcitation.org/69otjW9Ks?url=http://www.figc.it/it/204/33195/2012/08/News.shtml|url-status=dead}}</ref> Следната 13 мај 2015, тој се нашол меѓу 30-те играчи кандидати повикани од Прандели за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во фудбал 2014]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/13-05-2014/italia-ecco-31-prandelli-c-rossi-sorpresa-darmian-fuori-gila-criscito-80657211889.shtml|title=Italia, ecco i 31 di Prandelli. C'è Rossi, sorpresa Darmian. Fuori Gila e Criscito|date=13 мај 2014}}</ref> а подоцна на 1 јуни бил вклучен и во официјалниот список од 23 фудбалери учесници на турнирот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/01-06-2014/nazionale-ecco-23-prandelli-niente-brasile-giuseppe-rossi-80812825848.shtml|title=Nazionale, ecco i 23 di Prandelli: niente Brasile per Giuseppe Rossi|date=1 јуни 2014}}</ref> како трет голман зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Салваторе Сиригу]]. Тој влегол во историјата како првиот голман на Џенова во историјата на клубот кој бил повикан да учествува на Светско првенство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://genoacfc.it/notizie/perin-amichevole-italia/|title=Perin: amichevole con l'Italia|date=31 мај 2014|accessdate=2018-08-05|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601000816/http://genoacfc.it/notizie/perin-amichevole-italia/|url-status=dead}}</ref> Своето деби во националниот дрес го имал на 18 ноември 2014 година, на возраст од 22 години, влегувајќи во второто полувреме од пријателскиот натпревар Италија-[[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] (1-0) одигран во [[Џенова]]. Тој бил дел од тимот и на следниот селектор [[Антонио Конте]], но повредата на коленото претрпена во април 2016 година го спречила да учествува на [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]]. Тој се вратил во репрезентацијата под водство на селекторот [[Џан Пјеро Вентура|Вентура]], но не забележал ниту еден настап бидејќи најчесто бил трет голман зад Буфон и младиот [[Џанлујџи Донарума]]. Перин добил повик и од четврти селектор, [[Роберто Манчини]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/italia/2018/05/19-43139253/nazionale_le_prime_convocazioni_di_mancini_c_balotelli/2/|title=Nazionale, le prime convocazioni di Mancini: c'è Balotelli|date=19 мај 2018}}</ref> под чие водство исто така, го имал и својот втор настап на 4 јуни 2018 против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], играјќи како стартер за првпат. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|18-11-2014|Џенова|ITA|1|0|ALB|-|Пријателска|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|4-6-2018|Торино|ITA|1|1|NED|-1|Пријателска}} {{Cronofin|2|-1}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 4 август 2018.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Џенова сезона 2009-2010|2009-2010]] || rowspan=2| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2009-2010|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2009-2010|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2010-2011|2010-2011]] || [[Серија А 2010-2011|А]] || 1 || -2 || [[Фудбалски куп на Италија 2010-2011|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || -2 |- || [[ФК Падова сезона 2011-2012|2011-2012]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Padova}} || [[Серија Б 2011-2012|Б]] || 25 || -39 || [[Фудбалски куп на Италија 2011-2012|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || -39 |- || [[Делфино Пескара 1936 сезона 2012-2013|2012-2013]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Pescara}} || [[Серија А 2012-2013|А]] || 29 || -66 || [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || -66 |- || [[ФК Џенова сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=5|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2013-2014|А]] || 37 || -50 || [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|КИ]] || 1 || -2 || - || - || - || - || - || - || 38 || -52 |- || [[ФК Џенова сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 32 || -38 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || -38 |- || [[ФК Џенова сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 25 || -30 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || -30 |- || [[ФК Џенова сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] || 16 || -19 || [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 16 ||-19 |- || [[ФК Џенова сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Серија А 2017-2018|А]] || 37 || -42 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 1 || -1 || - || - || - || - || - || - || 38 || -43 |- !colspan="3"|Вкупно Џенова || 148 || -181 || || 3 || -3 || || - || - || || - || - || 151 || -184 |- || [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2018-2019|А]] || 9 || -8 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 0 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2018|СИ]] || 0 || 0 || 9 || -8 |- || [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-јан. 2020]] || [[Серија А 2019-2020|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || 0 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2019-2020|јан.-авг. 2020]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2019-2020|А]] || 21 || -38 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 21 || -38 |- || [[ФК Џенова сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 32 || -44 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || -44 |- || [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan=5|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 5 || -7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 5 || -6 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 1 || -2 || 12 || -15 |- || [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 11 || -7 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 4 || -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]] || 2+1 || -4 + 0 || - || - || - || 18 || -14 |-00 || [[ФК Јувентус сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 3 || -1 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 5 || -3 || - || - || - || - || - || - || 8 || -4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Серија А 2024-2025|А]] || 5 || -3 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || -1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 3 || -4 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0 || 0 || 9 || -8 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 9 || -9 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 1 || -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 4 || -6 || - || - || - || 14 || -18 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 42 || -35 || || 16 || -16 || || 11 || -14 || || 1 || -2 || 70 || -67 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 298 || -403 || || 20 || -19 || || 11 || -14 || || 1 || -2 || 331 || -438 |} ===Одбранети пенали=== <small>Извор:</small> <small>''[https://www.transfermarkt.com/mattia-perin/elfmeterstatistik/spieler/110923 transfermarkt]''</small> Подолу се прикажани само пеналите во регуларниот дел од натпреварите по 90 минути или продолженија. Ако некој од натпреварите се одлучувале по изведување на пенали, таквите евентуални одбрани нема да бидат прикажани во овој список. *'''Вкупно одбранети пенали: 12''' {|class="wikitable" |- !# !Сезона !Натпреварување !Дата !Екипа !Натпревар !Резултат !Изведувач на пеналот |- |1. |[[Кампионато Примавера 2010-2011|2010-2011]] |[[Кампионато Примавера]] |23 октомври 2010 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Empoli}} ([[Кампионато Примавера|П]]) - {{Fb team (N) Genoa}} ([[Кампионато Примавера|П]]) |align="center"|2-2 |{{flagsport|URU}} [[Гастон Бругман]] |- |2. |[[Серија Б 2011-2012|2011-2012]] |[[Серија Б]] |1 мај 2012 |{{Fb team Padova}} |align="center"|{{Fb team (N) Padova}} - {{Fb team (N) Sassuolo}} |align="center"|0-2 |{{flagsport|ITA}} [[Џанлука Сансоне]] |- |3. |[[Серија А 2012-2013|2012-2013]] |[[Серија А]] |1 септември 2012 |{{Fb team Pescara}} |align="center"|{{Fb team (N) Torino}} - {{Fb team (N) Pescara}} |align="center"|3-0 |{{flagsport|ITA}} [[Роландо Бјанки]] |- |4. |[[Серија А 2013-2014|2013-2014]] |[[Серија А]] |23 ноември 2013 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Milan}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|ITA}} [[Марио Балотели]] |- |5. |[[Серија А 2013-2014|2013-2014]] |[[Серија А]] |27 април 2014 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Atalanta}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|ARG}} [[Герман Денис]] |- |6. |[[Серија А 2014-2015|2014-2015]] |[[Серија А]] |9 ноември 2014 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Cagliari}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|BRA}} [[Данило Авелар]] |- |7. |[[Серија А 2014-2015|2014-2015]] |[[Серија А]] |30 ноември 2014 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Cesena}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|0-3 |{{flagsport|ITA}} [[Емануел Кашоне]] |- |8. |[[Серија А 2015-2016|2015-2016]] |[[Серија А]] |21 февруари 2016 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Genoa}} - {{Fb team (N) Udinese}} |align="center"|2-1 |{{flagsport|ITA}} [[Антонио Ди Натале]] |- |9. |[[Серија А 2016-2017|2016-2017]] |[[Серија А]] |22 октомври 2016 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Genoa}} - {{Fb team (N) Sampdoria}} |align="center"|2-1 |{{flagsport|ITA}} [[Фабио Кваљарела]] |- |10. |[[Серија А 2019-2020|2019-2020]] |[[Серија А]] |19 јули 2020 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Genoa}} - {{Fb team (N) Sampdoria}} |align="center"|2-1 |{{flagsport|ITA}} [[Марко Манкозу]] |- |11. |[[Серија А 2022-2023|2022-2023]] |[[Серија А]] |3 септември 2022 |{{Fb team Juventus}} |align="center"|{{Fb team (N) Fiorentina}} - {{Fb team (N) Juventus}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|SRB}} [[Лука Јовиќ]] |- |12. |[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|2024-2025]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] |22 октомври 2024 |{{Fb team Juventus}} |align="center"|{{Fb team (N) Juventus}} - {{Fb team (N) Stuttgart}} |align="center"|0-1 |{{flagsport|FRA}} [[Енцо Мило]] |} ==Титули== ==== {{flagsport|ITA}} Џенова ==== * '''[[Кампионато Примавера]]''' : 1 : 2009-2010 * '''[[Суперкуп Примавера]]''' : 1 : 2010 ==== {{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2018-2019|2018-2019]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2018|2018]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Mattia Perin}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/mattia-perin/103157/ Матија Перин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/mattia-perin/profil/spieler/110923 Матија Перин на transfermakt] *[https://www.whoscored.com/Players/78880/Show/Mattia-Perin Матија Перин на whoscored] *[http://www.espnfc.com/player/146683/mattia-perin Матија Перин на espn] *[https://www.tuttocalciatori.net/Perin_Mattia Матија Перин на tuttocalciatori] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2014}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Перин, Матија}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пескара]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Палермо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] nlwpbnbne5i7ma5b4jylsz6aseh68jh 5621592 5621591 2026-08-29T21:53:39Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5621592 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Матија Перин | image = [[Податотека:Mattia Perin 2016.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.94}}<ref name=legaseriea>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaseriea.it/it/giocatori/mattia-perin/PRNMX|title=Mattia Perin|access-date=9 јули 2016}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|11|10}}<ref name=legaseriea/> | cityofbirth = {{роден во|Латина|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Palermo}} | clubnumber = 1 | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Pistoiese}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Genoa}} | years1 = 2010-2018 | caps1 = 148 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Genoa}} | years2 = 2011-2012 | caps2 = 25 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Padova}} | years3 = 2012-2013 | caps3 = 29 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Pescara}} | years4 = 2018- | caps4 = 42 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Juventus}} | years5 = 2020-2021 | caps5 = 53 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Genoa}} | years6 = 2026- | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Palermo}} | nationalyears1 = 2009 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|Италија 17]] | nationalyears2 = 2009 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 18 години|Италија 18]] | nationalyears3 = 2009-2010 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија 19]] | nationalyears4 = 2011-2012 | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија 20]] | nationalyears5 = 2010-2012 | nationalcaps5 = 3 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears6 = 2014-2018 | nationalcaps6 = 2 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Матија Перин''' (роден на [[10 ноември]] [[1992]] во [[Латина]]) — [[италија]]нски [[фудбалер]], [[голман]] на {{Fb team (N) Palermo}}. ==Технички карактeристики== Се смета меѓу најдобрите италијански голмани на неговата генерација,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2015/06/03-1395179/calciomercato_16_portieri_in_cerca_di_una_casa/|title=Ecco i portieri che accendono il calciomercato|date=3 јуни 2015|access-date=28 јануари 2016|author=Valerio Albensi}}</ref><ref name=undici>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rivistaundici.com/2016/03/23/sul-volo/|title=Sul volo|author=Marco Juric|date=23 март 2016|access-date=28 септември 2016}}</ref> често е споредуван со [[Валтер Ѕенга]] поради одликите и движењата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gianlucadimarzio.com/calciomercato/inter-mancini-e-il-mercato-yaya-in-italia-solo-allinter-perin-ricorda-zenga-e-su-toulalan/|title=Inter, Mancini e il mercato: “Yaya? In Italia solo all’Inter. Perin ricorda Zenga. E su Toulalan…”|date=10 март 2015|access-date=8 јули 2016|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819020122/http://gianlucadimarzio.com/calciomercato/inter-mancini-e-il-mercato-yaya-in-italia-solo-allinter-perin-ricorda-zenga-e-su-toulalan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcionews24.com/genoa-simone-braglia-bene-perin-mi-ricorda-zenga-369319.html|title=Genoa, Simone Braglia: «Bene Perin, mi ricorda Zenga»|date=22 февруари 2014|access-date=28 јануари 2016}}</ref> Се истакнува со одличните релфекси<ref name=undici/><ref name=lega>{{Наведена мрежна страница|1=|url=http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/A_TU_PER_TU_CON____MATTIA_PERIN/804615|title=A tu per tu con... Mattia Perin|access-date=|data=|archive-date=2015-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119001341/http://www.legaseriea.it/it/sala-stampa/archivio-dettaglio/-/news/A_TU_PER_TU_CON____MATTIA_PERIN/804615|url-status=dead}}</ref> и чувство за позиционирање.<ref name=lega/> Перин, исто така, е познат како голман кој е добар за бранење [[пенал]]и, а во својата професионална кариера има одбрането дури 10 удари од белата точка. ==Клупска кариера== ===Почетоци, Џенова, Падова и Пескара=== Својте први фудбалски чекори ги направил во фудбалската школа Нова Латина Исонѕо и од рана возраст имал јасна цел: неговата позиција на теренот да биде голманската: "Играв фудбал во дворот и бев најмалиот. Имав 4-5 години. На кратко, секој пат кога ќе добиев топка, јас ја запирав со моите раце, а потоа ја исфрлав. Ми рекоа: ти си створен за да бидеш на голот. И таа идеја ми се допадна. Кога влегов во школата во Латина, веднаш реков дека сакам да бидам голман.<ref>{{Наведена мрежна страница|author = calcionews24.com|surname = |url = http://ilportiere.com/il-ruolo/le-regole/perin-ed-il-ruolo-di-portiere-tutto-e-nato-cosi.html|title = Perin ed il ruolo di portiere. Tutto è nato così!|access-date = 16 јуни 2015|archive-date = 2015-06-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20150618205308/http://ilportiere.com/il-ruolo/le-regole/perin-ed-il-ruolo-di-portiere-tutto-e-nato-cosi.html|url-status = dead}}</ref> На возраст од 13 години тој се преселил во младинската академија на [[УС Пистоезе 1921|Пистоезе]]. Набргу потоа бил забележан од скаутите на [[ФК Џенова|Џенова]], а во 2008 година се преселил во младинските категории на ''росболу''. Како младинец, со екипата од [[Лигурија]] во 2010 година ги освоил [[Камионато Примавера]] и [[Суперкуп Примавера]]. Своето деби за првиот тим на Џенова во [[Серија А]] го имал на 22 мај 2011 година, на возраст од 18 години, во натпреварот Џенова-[[ФК Чезена|Чезена]] 3-2 во последното коло од првенството. На 8 јули 2011 година тој беше позајмен на [[ФК Падова|Падова]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genoacfc.it/index.php?option=com_content&task=view&id=12346&Itemid=31|title=ALTRA TORNATA AL CALCIO MERCATO}}</ref> во [[Серија Б]], за која дебитирал на 1 октомври 2011 година во гостинската победа со 4-2 над [[ФК Емполи|Емполи]] заменувајќи го повредениот [[Иван Пелицоли]]. Тој потоа го одиграл вториот дел од сезоната како стартер, собирајќи 25 настапи на кој примил 39 гола. На крајот на годината тој ја освои наградата "Serie Bwin Awards" како најдобар голман на првенството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genovapost.com/genova/sport/mattia-perin-miglior-portiere-della-serie-b-soddisfazione-in-casa-genoa-51749.aspx|title=Mattia Perin miglior portiere della Serie B. Soddisfazione in casa Genoa|date=23 мај 2012|accessdate=2018-08-04|archive-date=12 јуни 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612144618/http://www.genovapost.com/genova/sport/mattia-perin-miglior-portiere-della-serie-b-soddisfazione-in-casa-genoa-51749.aspx|url-status=dead}}</ref> Откако се вратил во Џенова по завршувањето на договорот за заем, на 30 јули 2012 година бил проследен на уште една позајмица во [[Делфино Пескара 1936|Пескара]], новопромовираната екипа во [[Серија А]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5648-speciale-calciomercato.html|title=Speciale Calciomercato|archive-url=https://web.archive.org/web/20140925010452/http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5648-speciale-calciomercato.html|archive-date=25 септември 2014}}</ref> Дебитирал за екипата од Абруцо на 18 август, во натпреварот Пескара-[[ФК Карпи 1909|Карпи]] 1-0 во третото коло од [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|Купот на Италија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5698-tim-cup-pescara-carpi.html|title=Tim Cup: Pescara 1-0 Carpi|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209045052/http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/5698-tim-cup-pescara-carpi.html|archive-date=9 декември 2014|dead-url=|access-date=|access-date=19 август 2012}}</ref> На 26 август го имал своето деби во [[Серија А 2012-2013|лигата]] во поразот на домашен терен со 0-3 од {{Fb team (N) Inter}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2012/08/26/italy/serie-a/pescara-calcio/fc-internazionale-milano/1351259/|title=Pescara 0-3 Inter|access-date=29 август 2012}}</ref> Во деветнаесеттото коло, тој бил апсолутен протагонист во победата против {{Fb team (N) Fiorentina}} (0-2) на стадионот [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] со 15 одбрани, што бил сезонски рекорд во една натпревар што се однесува до топ пет лигите во Европа (Германија, Франција, Англија, Италија, Шпанија).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio_Estero/Primo_Piano/07-01-2013/perin-giorno-ronaldo-suarez-gioco-mano-913722657670.shtml|title=Perin, un giorno da Ronaldo|date=7 јануари 2013|access-date=13 мај 2014}}</ref> Перин остварил добра сезона и покрај тоа што го завршил првенството со 66 примени гола во 29 настапи и што Пескара како последнопласиран тим испаднала во Серија Б. ===Враќање во Џенова=== На 1 јули 2013 година, по завршувањето на заемот во Пескара, тој се вратил во Џенова во Серија А, а од клубот објавиле дека Перин ќе остане во клубот наредната сезона и ќе биде прв голман давајќи му го дресот со број 1. Својот прв натпревар за Џенова по пауза од повеќе од две години од своето деби го имал на 17 август 2013 против [[Специја Калчо|Специја]] во [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|Купот на Италија]], додека првиот настап за сезоната во лигата го имал на 25 август истата година, во натпреварот против Интер на гости. До крајот на сезоната забележал 37 настапи во лигата. На 24 септември 2014 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Verona}}, поради отсуството на [[Лука Антонели]], тој излегол на теренот, носејќи ја [[Капитен|капитенската лента]] на лигурската екипа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canalegenoa.it/news/news-genoa-perin-su-instagram-la-prima-volta-non-si-scorda-mai-96700|title=News Genoa – Perin su Instagram: "La prima volta non si scorda mai"|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140927165836/http://www.canalegenoa.it/news/news-genoa-perin-su-instagram-la-prima-volta-non-si-scorda-mai-96700|archive-date=2014-09-27|dead-url=|access-date=25 септември 2014|url-status=dead}}</ref> На 28 септември, по повод 109-тото [[Дерби на Џенова|''Дерби дела Лантерна'']], тој ја достигнал бројката од 100 настапи меѓу професионалците. На 15 март 2015 година тој бил награден од страна на Италијанската Асоцијација за тренери на голманите како најдобар голман на првенствата Серија А, Б и Примавера за сезоната 2013-2014.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://genoacfc.it/notizie/premi-apport-a-perin-e-spinelli/|title=PREMI APPORT A PERIN E SPINELLI|author=|access-date=28 април 2015|archive-date=2015-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150314022711/http://genoacfc.it/notizie/premi-apport-a-perin-e-spinelli/|url-status=dead}}</ref> На 6 јуни 2015 година, поради повреда со која се здобил во натпреварот против {{Fb team (N) Inter}} на 22 март, тој морал да го оперира десното рамо, поради што бил оддалечен од акција за околу четири месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2015/06/06/genoa-perin-operato-alla-spalla-destra_3966fe18-9f3b-4232-ba54-95983096530a.html|title=Genoa: Perin operato alla spalla destra|access-date=21 јули 2015}}</ref> Перин се вратил на теренот на 18 октомври 2015 година, во осмотто коло од [[Серија А 2015-2016|новото првенство во Серија А]], во натпреварот во кој Џенова го победила {{Fb team (N) Chievo}} со 3-2 со голот на [[Панајотис Тахтсидис]] длабоко во судиското продолжение.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2015/10/18/news/genoa-chievo_3-2_tachtsidis_al_93_beffa_i_veneti_al_primo_stop_in_trasferta-125373967/|title=Genoa-Chievo 3-2: Tachtsidis al 93' beffa i venet}}</ref> Перин станал протагонист на уште една одлична сезона, сè до 9 април 2016 година кога го скинал предниот круцијален лигамент на десното колено по еден судир со соиграчот [[Есекиел Муњос]], во натпреварот против {{Fb team (N) Sassuolo}} на [[Стадион Мапеи|Мапеи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quotidiano.net/sport/mattia-perin-1.2057901|title=Mattia Perin, legamento crociato rotto e addio a Euro 2016|access-date=13 април 2016}}</ref> Интервенцијата му била направена 4 дена подоцна, поради што бил принуден да ја затвори сезоната предвреме и да го пропушти [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]], со прогноза дека целосното закрепнување ќе го чини околу 6 месеци отсуство од терените.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Genoa/12-04-2016/genoa-stagione-finita-perin-rottura-legamento-crociato-addio-europei-150209293190.shtml|title=Genoa, stagione finita per Perin: rottura del legamento crociato. Addio Europei|date=12 април 2016}}</ref> Следната сезона се вратил на 18 септември 2016 година, за натпреварот од 4-тото коло од [[Серија А 2016-2017|првенството]] против Сасуоло, на стадинот Мапеи, токму на местото на кое ја заработил повредата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fantagazzetta.com/serie-a/ultima-giornata/18_09_2016/sassuolo-genoa-2-0-politano-e-defrel-affondano-il-grifone-231166|title=Sassuolo-Genoa 2-0: Politano e Defrel affondano il Grifone|author=Elio Goka|date=18 септември 2016|access-date=8 јануари 2017|archive-date=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109113415/http://www.fantagazzetta.com/serie-a/ultima-giornata/18_09_2016/sassuolo-genoa-2-0-politano-e-defrel-affondano-il-grifone-231166|url-status=dead}}</ref> На 21 септември ја достигнал бројката од 100 настапи во Серија А во дресот на ''грифоните'' во натпреварот против {{Fb team (N) Napoli}}, што завршил 0-0. Неколку месеци подоцна, на 8 јануари 2017 година, тој бил жртва на истата повреда, овој пат на левото колено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/calcio/fantanews/08-01-2017/genoa-perin-rottura-crociato-anteriore-ginocchio-sinistro-180341047348.shtml|title=Genoa, per Perin rottura del crociato anteriore al ginocchio sinistro|date=8 јануари 2017}}</ref> Во сезоната [[ФК Џенова сезона 2017-2018|2017-2018]] бил назначен за капитен на Џенова, по заминувањето од клубот на [[Николас Бурдисо]]. По закрепнувањето од последната повреда на левото колено, Перин се вратил на теренот на 13 август 2017 година, во натпреварот од третото коло на [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Cesena}}. По неколку сезони по ред кој му биле испрекинати од повреди сезоната 2017-2018 конечно успеал да ја започне и заврши играјќи во континуитет забележувајќи 38 настапи во сите натпреварувања (37 во Серија А) на кој примил 43 гола, а во 12 од нив ја сочувал својата мрежа чиста.<ref name="juve">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2018/mattia-perin---bianconero-.php|title=Mattia Perin è bianconero!|date=8 јуни 2018|access-date=8 јуни 2018}}</ref> ===Јувентус=== [[File:Icc-39 30004774108 o (50121321281).jpg|thumb|left|Перин со [[ФК Јувентус|Јувентус]] во 2018]] На 8 јуни 2018 Перин потпишал договор со [[ФК Јувентус|Јувентус]] во трансфер вреден 12 милиони евра (плус бонуси).<ref name="juve"/> Тој бил втор голман на ''бјанконерите'' зад [[Војќех Шченсни]], кој пристигнал во Торино претходната сезона. Дебитирал за Јувентус на 26 септември 2018 година, во 6-тото коло од [[Серија А 2018-2019|првенството]], во победата со 2-0 на домашен терен против {{Fb team (N) Bologna}}. На 16 јануари 2019, го освоил својот прв трофеј со Јувентус, [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]] со победата од 1-0 над [[ФК Милан|Милан]] во [[Џеда]]. Одиграл вкупно девет натпревари, сите во лигата, придонесувајќи за освојувањето на своето првото скудето во кариерата.<ref name="No Juventus regrets">{{cite web |url=https://www.football-italia.net/148152/perin-no-juventus-regrets |title=Perin: 'No Juventus regrets' |publisher=www.football-italia.net |date=30 December 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref> Во јули 2019, Перин бил поврзан со преселба во португалската екипа [[ФК Бенфика|Бенфика]]; но, поради повреда на рамото не ги минал медицинските прегледи и трансферот пропаднал.<ref name="No Juventus regrets"/><ref>{{cite web |url=https://www.calciomercato.com/news/juve-bomba-dal-portogallo-perin-non-supera-le-visite-mediche-ben-36068 |title=Juve, bomba dal Portogallo: Perin non supera le visite mediche, Benfica a rischio |publisher=Calciomercato.com |language=it |date=18 July 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref> Во меѓувреме поради враќањето на Буфон како резерва за Шченсни, Перин паднал во улогата на четврти голман на клубот, зад споменатите двајца и [[Карло Пинсољо]]; како таков, во септември, тој бил изоставен од тренерот [[Маурицио Сари]] од списокот на Јувентус со 22 играчи пријавени за настап во [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|Лигата на шампионите]].<ref>{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/juve-rugani-nella-lista-champions-fuori-perin-pjaca-e-due-big-1287715 |title=Juve, Rugani nella lista Champions. Fuori Perin, Pjaca e due big |publisher=www.tuttomercatoweb.com |language=it |last1=Pavese |first1=Michele |date=13 September 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref><ref name="Perin può ancora finire al Benfica">{{cite web |url=https://www.juvenews.eu/gazzanet/juve-perin-puo-ancora-finire-al-benfica/ |title=Juve, Perin può ancora finire al Benfica |publisher=JuveNews.eu |language=it |date=4 September 2019 |access-date=23 July 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediagol.it/serie-a/la-confessione-di-perin-quando-ero-alla-juventus-ho-pensato-al-ritiro-non-ne-potevo-piu/ |title=La confessione di Perin: "Quando ero alla Juventus ho pensato al ritiro. Non ne potevo più" |publisher=Mediagol |language=it |date=23 April 2020 |access-date=23 July 2020 }}</ref> На 15 декември 2019, го добил првиот повик за сезоната за првенствениот натпревар против {{Fb team (N) Udinese}}, но не играл.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.it/2019/12/15/juventus-szczesny-out-contro-udinese-convocato-perin/|title=Juventus, Szczesny out contro l'Udinese: convocato Perin|date=15 декември 2019|access-date=6 јануари 2019}}</ref> На 2 јануари 2020 година, тој се приклучил на Џенова на позајмица до крајот на [[Серија А 2019-2020|сезоната 2019–2020]].<ref>{{cite press release|publisher=[[Genoa C.F.C.|Genoa]]|url=https://genoacfc.it/e-ufficiale-il-ritorno-di-mattia-perin/|title=E' UFFICIALE IL RITORNO DI MATTIA PERIN|date=2 January 2020|language=it}}</ref> Три дена подоцна, тој го имал својот прв настап по враќањето во [[Лигурија]], во победата на домашен терен со 2-1 над [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] во Серија А.<ref>{{cite web |url=https://www.calciomercato.com/news/genoa-perin-festeggia-il-ritorno-splendido-assieme-possiamo-farc-38009 |title=Genoa, Perin festeggia il ritorno: 'Splendido! Assieme possiamo farcela' |publisher=Calciomercato.com |language=it |last1=Tripodi |first1=Marco |date=6 January 2020 |access-date=23 July 2020 }}</ref> На 5 септември 2020 година, неговата позајмица во Џенова била продолжена до крајот на [[Серија А 2020–2021|сезоната 2020–2021]].<ref>{{Cite press release|title=Mattia Perin in prestito al Genoa|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/mattia-perin-in-prestito-al-genoa|access-date=2020-09-05|publisher=Juventus|language=it}}</ref> Во летото 2021 година, Перин се вратил во Јувентус како резерва на Шченсни.<ref>{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/juventus-deciso-il-futuro-di-perin-restera-a-fare-il-vice-di-szczesny-1561494 |title=Juventus, deciso il futuro di Perin: resterà a fare il vice di Szczesny |publisher=www.tuttomercatoweb.com |language=it |last1=Lazzerini |first1=Pietro |date=20 July 2021 |access-date=18 March 2022 }}</ref> На 26 септември, тој бранел во првенствената победа со 3–2 против [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] на [[Стадион Јувентус|Алијанц]].<ref>{{Cite web|last=Sport|first=Sky|title=La Juve vince ma perde Dybala: 3-2 alla Sampdoria|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/partite/2021/giornata-6/juventus-sampdoria/risultato-gol|access-date=2021-10-21|website=sport.sky.it|language=it}}</ref> На 8 декември, тој го направил своето деби [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], а воедно и во некое од [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]], чувајќи ја својата мрежа сува во победата со 1-0 на домашен терен над [[ФК Малме|Малме]] во последниот натпревар од групната фаза.<ref>{{cite web |url=https://football-italia.net/de-winter-and-perin-make-juventus-history/ |title=De Winter and Perin make Juventus history |publisher=Football Italia |last1=Campanale |first1=Susy |date=8 December 2021 |access-date=18 March 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.juventus.com/en/news/articles/juve-beat-malmo-to-finish-top-of-champions-league-group |title=Juve beat Malmo to finish top of Champions League group! - Juventus |publisher=Juventus.com |date=8 December 2021 |access-date=18 March 2022 }}</ref> ==Репрезентативна кариера== Перин играл во сите младински национални репрезентации, почнувајќи од онаа [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|под 17 години]], со која настапил на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2009|Светско првенство за играчи под 17 години]] во 2009 година. [[File:Mattia Perin (cropped).jpg|thumb|Перин со репрезентацијата под 19 години]] Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], го направил на 11 август 2010 година на возраст од само 17 години и 9 месеци, заменувајќи го [[Вито Маноне]] во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Данска под 21 година|Данска]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transfermarkt.it/it/italia-u21_danimarca-u21spielbericht/index/spielbericht_1045096.html|title=Italia-Danimarca 2-2}}</ref> На 10 август 2012 година, тој за прв прв бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорската репрезентација на Италија]] од селекторот [[Чезаре Прандели]] по повод пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Англија|Англија]] на 15 август во [[Берн]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/it/204/33195/2012/08/News.shtml|title=Sono 8 le novità di Prandelli per l'amichevole con l'Inghilterra|date=|access-date=13 мај 2014|archive-date=2012-08-10|archive-url=https://www.webcitation.org/69otjW9Ks?url=http://www.figc.it/it/204/33195/2012/08/News.shtml|url-status=dead}}</ref> Следната 13 мај 2015, тој се нашол меѓу 30-те играчи кандидати повикани од Прандели за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во фудбал 2014]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/13-05-2014/italia-ecco-31-prandelli-c-rossi-sorpresa-darmian-fuori-gila-criscito-80657211889.shtml|title=Italia, ecco i 31 di Prandelli. C'è Rossi, sorpresa Darmian. Fuori Gila e Criscito|date=13 мај 2014}}</ref> а подоцна на 1 јуни бил вклучен и во официјалниот список од 23 фудбалери учесници на турнирот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/01-06-2014/nazionale-ecco-23-prandelli-niente-brasile-giuseppe-rossi-80812825848.shtml|title=Nazionale, ecco i 23 di Prandelli: niente Brasile per Giuseppe Rossi|date=1 јуни 2014}}</ref> како трет голман зад [[Џанлујџи Буфон]] и [[Салваторе Сиригу]]. Тој влегол во историјата како првиот голман на Џенова во историјата на клубот кој бил повикан да учествува на Светско првенство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://genoacfc.it/notizie/perin-amichevole-italia/|title=Perin: amichevole con l'Italia|date=31 мај 2014|accessdate=2018-08-05|archive-date=2014-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601000816/http://genoacfc.it/notizie/perin-amichevole-italia/|url-status=dead}}</ref> Своето деби во националниот дрес го имал на 18 ноември 2014 година, на возраст од 22 години, влегувајќи во второто полувреме од пријателскиот натпревар Италија-[[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] (1-0) одигран во [[Џенова]]. Тој бил дел од тимот и на следниот селектор [[Антонио Конте]], но повредата на коленото претрпена во април 2016 година го спречила да учествува на [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]]. Тој се вратил во репрезентацијата под водство на селекторот [[Џан Пјеро Вентура|Вентура]], но не забележал ниту еден настап бидејќи најчесто бил трет голман зад Буфон и младиот [[Џанлујџи Донарума]]. Перин добил повик и од четврти селектор, [[Роберто Манчини]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/italia/2018/05/19-43139253/nazionale_le_prime_convocazioni_di_mancini_c_balotelli/2/|title=Nazionale, le prime convocazioni di Mancini: c'è Balotelli|date=19 мај 2018}}</ref> под чие водство исто така, го имал и својот втор настап на 4 јуни 2018 против [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], играјќи како стартер за првпат. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|18-11-2014|Џенова|ITA|1|0|ALB|-|Пријателска|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|4-6-2018|Торино|ITA|1|1|NED|-1|Пријателска}} {{Cronofin|2|-1}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 4 август 2018.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Џенова сезона 2009-2010|2009-2010]] || rowspan=2| {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2009-2010|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2009-2010|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2010-2011|2010-2011]] || [[Серија А 2010-2011|А]] || 1 || -2 || [[Фудбалски куп на Италија 2010-2011|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || -2 |- || [[ФК Падова сезона 2011-2012|2011-2012]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Padova}} || [[Серија Б 2011-2012|Б]] || 25 || -39 || [[Фудбалски куп на Италија 2011-2012|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || -39 |- || [[Делфино Пескара 1936 сезона 2012-2013|2012-2013]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Pescara}} || [[Серија А 2012-2013|А]] || 29 || -66 || [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || -66 |- || [[ФК Џенова сезона 2013-2014|2013-2014]] || rowspan=5|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2013-2014|А]] || 37 || -50 || [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|КИ]] || 1 || -2 || - || - || - || - || - || - || 38 || -52 |- || [[ФК Џенова сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 32 || -38 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 33 || -38 |- || [[ФК Џенова сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 25 || -30 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || -30 |- || [[ФК Џенова сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] || 16 || -19 || [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 16 ||-19 |- || [[ФК Џенова сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Серија А 2017-2018|А]] || 37 || -42 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 1 || -1 || - || - || - || - || - || - || 38 || -43 |- !colspan="3"|Вкупно Џенова || 148 || -181 || || 3 || -3 || || - || - || || - || - || 151 || -184 |- || [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2018-2019|А]] || 9 || -8 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 0 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2018|СИ]] || 0 || 0 || 9 || -8 |- || [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-јан. 2020]] || [[Серија А 2019-2020|А]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019-2020|ЛШ]] || 0 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2019-2020|јан.-авг. 2020]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2019-2020|А]] || 21 || -38 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 21 || -38 |- || [[ФК Џенова сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 32 || -44 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || -44 |- || [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan=5|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 5 || -7 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 5 || -6 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 1 || -2 || 12 || -15 |- || [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 11 || -7 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 4 || -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2022-2023|ЛЕ]] || 2+1 || -4 + 0 || - || - || - || 18 || -14 |-00 || [[ФК Јувентус сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 3 || -1 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 5 || -3 || - || - || - || - || - || - || 8 || -4 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Серија А 2024-2025|А]] || 5 || -3 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 1 || -1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 3 || -4 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0 || 0 || 9 || -8 |- || [[ФК Јувентус сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Серија А 2025-2026|А]] || 9 || -9 || [[Фудбалски куп на Италија 2025-2026|КИ]] || 1 || -3 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 4 || -6 || - || - || - || 14 || -18 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 42 || -35 || || 16 || -16 || || 11 || -14 || || 1 || -2 || 70 || -67 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 298 || -403 || || 20 || -19 || || 11 || -14 || || 1 || -2 || 331 || -438 |} ===Одбранети пенали=== <small>Извор:</small> <small>''[https://www.transfermarkt.com/mattia-perin/elfmeterstatistik/spieler/110923 transfermarkt]''</small> Подолу се прикажани само пеналите во регуларниот дел од натпреварите по 90 минути или продолженија. Ако некој од натпреварите се одлучувале по изведување на пенали, таквите евентуални одбрани нема да бидат прикажани во овој список. *'''Вкупно одбранети пенали: 12''' {|class="wikitable" |- !# !Сезона !Натпреварување !Дата !Екипа !Натпревар !Резултат !Изведувач на пеналот |- |1. |[[Кампионато Примавера 2010-2011|2010-2011]] |[[Кампионато Примавера]] |23 октомври 2010 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Empoli}} ([[Кампионато Примавера|П]]) - {{Fb team (N) Genoa}} ([[Кампионато Примавера|П]]) |align="center"|2-2 |{{flagsport|URU}} [[Гастон Бругман]] |- |2. |[[Серија Б 2011-2012|2011-2012]] |[[Серија Б]] |1 мај 2012 |{{Fb team Padova}} |align="center"|{{Fb team (N) Padova}} - {{Fb team (N) Sassuolo}} |align="center"|0-2 |{{flagsport|ITA}} [[Џанлука Сансоне]] |- |3. |[[Серија А 2012-2013|2012-2013]] |[[Серија А]] |1 септември 2012 |{{Fb team Pescara}} |align="center"|{{Fb team (N) Torino}} - {{Fb team (N) Pescara}} |align="center"|3-0 |{{flagsport|ITA}} [[Роландо Бјанки]] |- |4. |[[Серија А 2013-2014|2013-2014]] |[[Серија А]] |23 ноември 2013 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Milan}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|ITA}} [[Марио Балотели]] |- |5. |[[Серија А 2013-2014|2013-2014]] |[[Серија А]] |27 април 2014 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Atalanta}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|ARG}} [[Герман Денис]] |- |6. |[[Серија А 2014-2015|2014-2015]] |[[Серија А]] |9 ноември 2014 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Cagliari}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|BRA}} [[Данило Авелар]] |- |7. |[[Серија А 2014-2015|2014-2015]] |[[Серија А]] |30 ноември 2014 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Cesena}} - {{Fb team (N) Genoa}} |align="center"|0-3 |{{flagsport|ITA}} [[Емануел Кашоне]] |- |8. |[[Серија А 2015-2016|2015-2016]] |[[Серија А]] |21 февруари 2016 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Genoa}} - {{Fb team (N) Udinese}} |align="center"|2-1 |{{flagsport|ITA}} [[Антонио Ди Натале]] |- |9. |[[Серија А 2016-2017|2016-2017]] |[[Серија А]] |22 октомври 2016 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Genoa}} - {{Fb team (N) Sampdoria}} |align="center"|2-1 |{{flagsport|ITA}} [[Фабио Кваљарела]] |- |10. |[[Серија А 2019-2020|2019-2020]] |[[Серија А]] |19 јули 2020 |{{Fb team Genoa}} |align="center"|{{Fb team (N) Genoa}} - {{Fb team (N) Sampdoria}} |align="center"|2-1 |{{flagsport|ITA}} [[Марко Манкозу]] |- |11. |[[Серија А 2022-2023|2022-2023]] |[[Серија А]] |3 септември 2022 |{{Fb team Juventus}} |align="center"|{{Fb team (N) Fiorentina}} - {{Fb team (N) Juventus}} |align="center"|1-1 |{{flagsport|SRB}} [[Лука Јовиќ]] |- |12. |[[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|2024-2025]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] |22 октомври 2024 |{{Fb team Juventus}} |align="center"|{{Fb team (N) Juventus}} - {{Fb team (N) Stuttgart}} |align="center"|0-1 |{{flagsport|FRA}} [[Енцо Мило]] |} ==Титули== ==== {{flagsport|ITA}} Џенова ==== * '''[[Кампионато Примавера]]''' : 1 : 2009-2010 * '''[[Суперкуп Примавера]]''' : 1 : 2010 ==== {{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : [[Серија А 2018-2019|2018-2019]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2018|2018]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Mattia Perin}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/mattia-perin/103157/ Матија Перин на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/mattia-perin/profil/spieler/110923 Матија Перин на transfermakt] *[https://www.whoscored.com/Players/78880/Show/Mattia-Perin Матија Перин на whoscored] *[http://www.espnfc.com/player/146683/mattia-perin Матија Перин на espn] *[https://www.tuttocalciatori.net/Perin_Mattia Матија Перин на tuttocalciatori] {{Состав на УС Чита Палермо}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2014}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Перин, Матија}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Пескара]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Палермо]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] debbnnoq3orziqj4v66bzof746fp12n Милица Павловиќ 0 1206580 5621550 5601167 2026-08-29T13:28:29Z NadyBarbieGirl 63459 5621550 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Милица Павловиќ''' ([[српски јазик|српски]]: ''Милица Павловић''; 11 август 1991 година) — [[срби|српски]] [[Турбофолк|поп-фолк]] уметник познат за нејзиниот [[танц]] и [[кореографија|кореографии]]. Таа стекнала популарност по натпреварувањето на телевизија со пеење на натпреварот „[[Ѕвездите на Гранд]]“. Таа потпишала на издавачка куќа [[Гранд Продукција]] и објавила неколку поп-фолк и танц синглови меѓу 2012 и 2014 година, кога нејзиниот студиски албум ''Говорот на телото'' бил објавен. Подоцна тоа стана најдобро продаван албум во Србија за таа година. Во декември 2016 година таа го објавила нејзиниот втор студиски албум ''Божица''.  == Живот и кариера == === Почетокот на животот === Павловиќ е родена во [[Швајцарија]], каде што живеел нејзиниот татко. Таа го поминала поголемиот дел од нејзиното детство во Швајцарија откако нејзиниот татко се развел од нејзината мајка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zvezdegranda.rs/zvezde-granda-2011/milica-pavlovic-imala-tuzno-detinjstvo|title=Milica Pavlović imala tužno detinjstvo|date=27 November 2011|publisher=Zvezde Granda|accessdate=29 December 2014|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816065613/http://www.zvezdegranda.rs/zvezde-granda-2011/milica-pavlovic-imala-tuzno-detinjstvo|url-status=dead}}</ref> Таа подоцна живеела со баби и и дедо и во [[Горни Буниброд]], во близина на [[Лесковац]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svet.rs/najnovije-vesti/milica-pavlovic-nastupam-poput-svetskih-zvezda|title=Milica Pavlović: Nastupam poput svetskih zvezda|date=7 June 2012|publisher=Svet|accessdate=29 December 2014|archive-date=2015-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104015103/http://www.svet.rs/najnovije-vesti/milica-pavlovic-nastupam-poput-svetskih-zvezda|url-status=dead}}</ref> Како студент, таа пеела во училишниот хор и учествувала во разни натпревари. Милица дипломирала на [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]]. Таа, исто така, го посетувала музичкото училиште на [[Александра Радовиќ]]. === Кариера === Павловиќ се натпреварувала во сезоната 2011/12 на популарното српско талент шоу „Ѕвездите на Гранд“, каде што таа завршила 8-мо место, но сепак потпишала со издавачка куќа Гранд Продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svet.rs/svetplus/milica-pavlovic-ima-cime-da-se-pohvali-na-fejsbuku/|title=Milica Pavlović ima čime da se pohvali na Fejsbuku!|date=22 November 2014|publisher=Svet|accessdate=29 December 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044450/http://www.svet.rs/svetplus/milica-pavlovic-ima-cime-da-se-pohvali-na-fejsbuku/|url-status=dead}}</ref> Нејзиниот деби сингл "Танго" е објавен во 2012 година. Во текот на следните години таа ги објавила сингловите "Пеколен план", "Секси Сењорита" и "Алиби"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/30094/premijera-nova-pesma-milice-pavlovic-alibi-video|title=Premijera: Nova pesma Milice Pavlović "Alibi"|date=2 January 2014|publisher=Puls|accessdate=29 December 2014}}</ref> и во 2014 година нејзиниот деби албум ''Говорот на телото''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alo.rs/v-i-p/estrada/milica-predstavlja-novi-album-u-zvezdama-granda/59582|title=ČETVOROSTRUKA PREMIJERA: Milica predstavlja novi album u "Zvezdama Granda"|date=27 June 2014|publisher=Alo!|accessdate=29 December 2014|archive-date=2014-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229090410/http://www.alo.rs/v-i-p/estrada/milica-predstavlja-novi-album-u-zvezdama-granda/59582}}</ref> Во 2016 година таа го објавила нејзиниот втор албум ''Божица''. {{Инфокутија Музичка дискографија | извођач =Милица Павловиќ | слика = | опис = | алт = | студијски_албуми = 6 | лајв_албуми = | компилацијски_албуми = | интернет_албуми = | видео-албуми = | музичка_видеа = 55 | ЕП = 1 | синглови = | Б_стране = | трибјут_албуми = | 1Option = | 1Option name = Промотивни синглови | }} === Студиски албуми === * ''[[Говор тела (албум)|Говор тела]]'' (2014) * ''[[Богиња (албум)|Богиња]]'' (2016) * ''[[Заувек (албум)|Заувек]]'' (2018) * ''[[Посесивна]]'' (2022) * ''Лав'' (2023) * ''Милион (мини албум )'' (2024) * ''Цака'' (2026) === Синглови === * "Дојди" (дд 18 август 2010) * "Танго" (30 јуни 2012) * "Чили" (5 октомври 2012) * "Пеколен план" (11 февруари 2013) * "Секси Сењорита" (15 јуни 2013) * "Алиби" (2 јануари 2014) * "Selfie" (14 април 2015) * "Демантирам" (21 август 2015) * "La Fiesta" (14 јануари 2016) * "Љубу, љуби" (12 јуни 2016) * "Опериран од љубов" (27 јули 2017) *"Сум можела" (17 декември 2016 година) * "Me скинуваш" со Аца Лукас (2018) === Видео-спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Паклени план'' || 2013. || Андреј Илиќ |- | '' Sexy señorita '' || 2013. || Code |- | ''Алиби'' || 2014. || Toxic Entertainment |- | ''Доминација'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Милиметар'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Две по две'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Алтер его'' || 2014. || Visual Infinity |- | '' Selfie '' || 2015. || Visual Infinity |- | ''Демантујем'' || 2015. || Visual Infinity |- | '' La fiesta '' || 2016. || Visual Infinity |- | '' Bailando '' || 2016. || daVideo |- | ''Љуби, љуби'' || 2016. || daVideo |- | ''Још се браним ћутањем'' || 2016. || Visual Infinity |- | ''Богиња'' || 2016. || daVideo |- | ''Могла сам'' || 2016. || — |- | ''Двострука игра'' || 2016. || — |- | ''Баја Папаја'' || 2016. || daVideo |- | ''Детектив'' || 2016. || daVideo |- | ''Оперисан од љубави'' || 2017. || Visual Infinity |- | ''Кидаш ме'' || 2018. || NN Media |- | ''Хеј, жено'' || 2018. || NN Media |- | ''Да ме волиш'' || 2018. || Visual Infinity |- | ''Тако ми и треба'' || 2018. || Visual Infinity |- | ''Спаваћица'' || 2018. || NN Media |- | ''Заувек'' || 2018. || Code |- | ''Ово боли'' || 2018. || Дарко Дриновац |- | ''Пацијент'' || 2018. ||Code |- | ''Не сећам се'' || 2018. || NN Media |- | ''Status Quo'' || 2020. || Душан Јауковиќ |- | ''Papi'' || 2020. || NN Media |- | ''Црна јутра'' || 2021. || NN Media |- | ''Око моје'' || 2021. || NN Media |- | ''Дабогда пропао'' || 2021. || NN Media |- | ''Riba de luxe'' || 2023. || — |- | ''Венчање'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Лав'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Кучкетина'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Јаша'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Не зовите ме'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Краљица проклетих'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Илегала'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Лаке ноте'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''На земљи Бог'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Дајем годину'' || 2023. ||Андрија Гркиќ |- | ''Они носи ,Праду'' || 2024. ||NN Media |- | ''Господе мој'' || 2024. || Visual Infinity |- | ''Праштај '' || 2024. || NN Media |- | ''Стара игра'' || 2025. || Леонард Фирстнер |- | ''ADHD'' || 2025. || Милица Павловиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Цака'' || 2026. || Иван Стојилковиќ |- | ''Дериште'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Воли га и ти'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Ти ме нервираш'' || 2026. || Иван Стојилковиќ |- | ''Еј ти моја'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Молим за душу'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Песна !! Година !! Режисер |- | ''Љуби, љуби'' || 2016. ||Игор Басоровиќ |- | ''Осумњичена'' || 2019. || |- | ''Заувек ( Medley Performance )'' || 2019. || Пеѓа Марковиќ |- | ''Посесивна бивша'' || 2022. ||Милош Шаровиќ |- | ''15ица'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Не дам кревет'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Нема жене'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Афтер код Милице'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Мала с Хималаја''|| 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Шећеру'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Тачно тако ''|| 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Стриптизете'' || 2022. ||Милош Шаровиќ |- |'' Проверено'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | '' Riba de luxe '' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Сузо'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | '' Opening performance (Ami G show) '' || 2022. || NN Media |- | '' Opening performance (Ami G show) '' || 2023. || NN Media |- | ''Intro (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''La Fiesta Interlude (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''Crna Jutra Interlude (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''Таласна дужина'' || 2024. ||XVisual |- | ''Жена'' || 2024. || XVisual |- | ''Кидаш ме'' || 2025. || Алекса Милетиќ |} == Наводи== {{Reflist|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Павловиќ, Милица}} [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Лесковац]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] bgz12bt83ibusye2i3kyam9wpmwjzlz 5621551 5621550 2026-08-29T13:31:12Z NadyBarbieGirl 63459 5621551 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Милица Павловиќ''' ([[српски јазик|српски]]: ''Милица Павловић''; 11 август 1991 година) — [[срби|српски]] [[Турбофолк|поп-фолк]] уметник познат за нејзиниот [[танц]] и [[кореографија|кореографии]]. Таа стекнала популарност по натпреварувањето на телевизија со пеење на натпреварот „[[Ѕвездите на Гранд]]“. Таа потпишала на издавачка куќа [[Гранд Продукција]] и објавила неколку поп-фолк и танц синглови меѓу 2012 и 2014 година, кога нејзиниот студиски албум ''Говорот на телото'' бил објавен. Подоцна тоа стана најдобро продаван албум во Србија за таа година. Во декември 2016 година таа го објавила нејзиниот втор студиски албум ''Божица''.  == Живот и кариера == === Почетокот на животот === Павловиќ е родена во [[Швајцарија]], каде што живеел нејзиниот татко. Таа го поминала поголемиот дел од нејзиното детство во Швајцарија откако нејзиниот татко се развел од нејзината мајка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zvezdegranda.rs/zvezde-granda-2011/milica-pavlovic-imala-tuzno-detinjstvo|title=Milica Pavlović imala tužno detinjstvo|date=27 November 2011|publisher=Zvezde Granda|accessdate=29 December 2014|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816065613/http://www.zvezdegranda.rs/zvezde-granda-2011/milica-pavlovic-imala-tuzno-detinjstvo|url-status=dead}}</ref> Таа подоцна живеела со баби и и дедо и во [[Горни Буниброд]], во близина на [[Лесковац]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svet.rs/najnovije-vesti/milica-pavlovic-nastupam-poput-svetskih-zvezda|title=Milica Pavlović: Nastupam poput svetskih zvezda|date=7 June 2012|publisher=Svet|accessdate=29 December 2014|archive-date=2015-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104015103/http://www.svet.rs/najnovije-vesti/milica-pavlovic-nastupam-poput-svetskih-zvezda|url-status=dead}}</ref> Како студент, таа пеела во училишниот хор и учествувала во разни натпревари. Милица дипломирала на [[Универзитет во Белград|Универзитетот во Белград]]. Таа, исто така, го посетувала музичкото училиште на [[Александра Радовиќ]]. === Кариера === Павловиќ се натпреварувала во сезоната 2011/12 на популарното српско талент шоу „Ѕвездите на Гранд“, каде што таа завршила 8-мо место, но сепак потпишала со издавачка куќа Гранд Продукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.svet.rs/svetplus/milica-pavlovic-ima-cime-da-se-pohvali-na-fejsbuku/|title=Milica Pavlović ima čime da se pohvali na Fejsbuku!|date=22 November 2014|publisher=Svet|accessdate=29 December 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044450/http://www.svet.rs/svetplus/milica-pavlovic-ima-cime-da-se-pohvali-na-fejsbuku/|url-status=dead}}</ref> Нејзиниот деби сингл "Танго" е објавен во 2012 година. Во текот на следните години таа ги објавила сингловите "Пеколен план", "Секси Сењорита" и "Алиби"<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pulsonline.rs/puls-poznatih/30094/premijera-nova-pesma-milice-pavlovic-alibi-video|title=Premijera: Nova pesma Milice Pavlović "Alibi"|date=2 January 2014|publisher=Puls|accessdate=29 December 2014}}</ref> и во 2014 година нејзиниот деби албум ''Говорот на телото''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alo.rs/v-i-p/estrada/milica-predstavlja-novi-album-u-zvezdama-granda/59582|title=ČETVOROSTRUKA PREMIJERA: Milica predstavlja novi album u "Zvezdama Granda"|date=27 June 2014|publisher=Alo!|accessdate=29 December 2014|archive-date=2014-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229090410/http://www.alo.rs/v-i-p/estrada/milica-predstavlja-novi-album-u-zvezdama-granda/59582}}</ref> Во 2016 година таа го објавила нејзиниот втор албум ''Божица''. {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Милица Павловиќ]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 6 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 55 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Студиски албуми === * ''[[Говор тела (албум)|Говор тела]]'' (2014) * ''[[Богиња (албум)|Богиња]]'' (2016) * ''[[Заувек (албум)|Заувек]]'' (2018) * ''[[Посесивна]]'' (2022) * ''Лав'' (2023) * ''Милион (мини албум )'' (2024) * ''Цака'' (2026) === Синглови === * "Дојди" (дд 18 август 2010) * "Танго" (30 јуни 2012) * "Чили" (5 октомври 2012) * "Пеколен план" (11 февруари 2013) * "Секси Сењорита" (15 јуни 2013) * "Алиби" (2 јануари 2014) * "Selfie" (14 април 2015) * "Демантирам" (21 август 2015) * "La Fiesta" (14 јануари 2016) * "Љубу, љуби" (12 јуни 2016) * "Опериран од љубов" (27 јули 2017) *"Сум можела" (17 декември 2016 година) * "Me скинуваш" со Аца Лукас (2018) === Видео-спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Паклени план'' || 2013. || Андреј Илиќ |- | '' Sexy señorita '' || 2013. || Code |- | ''Алиби'' || 2014. || Toxic Entertainment |- | ''Доминација'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Милиметар'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Две по две'' || 2014. || Visual Infinity |- | ''Алтер его'' || 2014. || Visual Infinity |- | '' Selfie '' || 2015. || Visual Infinity |- | ''Демантујем'' || 2015. || Visual Infinity |- | '' La fiesta '' || 2016. || Visual Infinity |- | '' Bailando '' || 2016. || daVideo |- | ''Љуби, љуби'' || 2016. || daVideo |- | ''Још се браним ћутањем'' || 2016. || Visual Infinity |- | ''Богиња'' || 2016. || daVideo |- | ''Могла сам'' || 2016. || — |- | ''Двострука игра'' || 2016. || — |- | ''Баја Папаја'' || 2016. || daVideo |- | ''Детектив'' || 2016. || daVideo |- | ''Оперисан од љубави'' || 2017. || Visual Infinity |- | ''Кидаш ме'' || 2018. || NN Media |- | ''Хеј, жено'' || 2018. || NN Media |- | ''Да ме волиш'' || 2018. || Visual Infinity |- | ''Тако ми и треба'' || 2018. || Visual Infinity |- | ''Спаваћица'' || 2018. || NN Media |- | ''Заувек'' || 2018. || Code |- | ''Ово боли'' || 2018. || Дарко Дриновац |- | ''Пацијент'' || 2018. ||Code |- | ''Не сећам се'' || 2018. || NN Media |- | ''Status Quo'' || 2020. || Душан Јауковиќ |- | ''Papi'' || 2020. || NN Media |- | ''Црна јутра'' || 2021. || NN Media |- | ''Око моје'' || 2021. || NN Media |- | ''Дабогда пропао'' || 2021. || NN Media |- | ''Riba de luxe'' || 2023. || — |- | ''Венчање'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Лав'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Кучкетина'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Јаша'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Не зовите ме'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Краљица проклетих'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Илегала'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Лаке ноте'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''На земљи Бог'' || 2023. || Андрија Гркиќ |- | ''Дајем годину'' || 2023. ||Андрија Гркиќ |- | ''Они носи ,Праду'' || 2024. ||NN Media |- | ''Господе мој'' || 2024. || Visual Infinity |- | ''Праштај '' || 2024. || NN Media |- | ''Стара игра'' || 2025. || Леонард Фирстнер |- | ''ADHD'' || 2025. || Милица Павловиќ,Немања Новаковиќ |- | ''Цака'' || 2026. || Иван Стојилковиќ |- | ''Дериште'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Воли га и ти'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Ти ме нервираш'' || 2026. || Иван Стојилковиќ |- | ''Еј ти моја'' || 2026. || Андрија Гркиќ |- | ''Молим за душу'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Песна !! Година !! Режисер |- | ''Љуби, љуби'' || 2016. ||Игор Басоровиќ |- | ''Осумњичена'' || 2019. || |- | ''Заувек ( Medley Performance )'' || 2019. || Пеѓа Марковиќ |- | ''Посесивна бивша'' || 2022. ||Милош Шаровиќ |- | ''15ица'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Не дам кревет'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Нема жене'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Афтер код Милице'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Мала с Хималаја''|| 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Шећеру'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- |'' Тачно тако ''|| 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Стриптизете'' || 2022. ||Милош Шаровиќ |- |'' Проверено'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | '' Riba de luxe '' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | ''Сузо'' || 2022. || Милош Шаровиќ |- | '' Opening performance (Ami G show) '' || 2022. || NN Media |- | '' Opening performance (Ami G show) '' || 2023. || NN Media |- | ''Intro (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''La Fiesta Interlude (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''Crna Jutra Interlude (Backdrop Video)'' || 2023. || |- | ''Таласна дужина'' || 2024. ||XVisual |- | ''Жена'' || 2024. || XVisual |- | ''Кидаш ме'' || 2025. || Алекса Милетиќ |} == Наводи== {{Reflist|30em}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Павловиќ, Милица}} [[Категорија:Родени во 1991 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Лесковац]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] sfm0k7vrqtxzm6ifhhvu6dn19xbi0n8 Животот и времето на судијата Рој Бин (филм) 0 1220168 5621565 5354303 2026-08-29T15:57:53Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621565 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anthony Perkins Paul Newman Judge Roy Bean.jpg|мини|Ентони Перкинс Пол Њуман Судија Рој Бин (1972)]] '''„Животот и времето на судијата Рој Бин“''' ([[англиски]]: ''The Life and Times of Judge Rpy Bean'') - американски [[филм]] од 1972 година, во [[режија]] на [[Џон Хјстон]] (John Huston), според [[сценарио]]то на Џон Милус (John Milius). Главните улоги ги толкуваат: [[Пол Њумен]] (Paul Newman), [[Викторија Принсипал]] (Victoria Principal), [[Ава Гарднер]] (Ava Gardner), Нед Бити (Ned Beatty), [[Жаклин Бисет]] (Jacqueline Bisset), [[Ентони Перкинс]] (Anthony Perkins), [[Стејси Кич]] (Stacey Keach) и Роди Мекдавал (Roddy McDavall). Филмот за самонаречениот [[суд]]ија Рој Бин е посветен на вистинската историска личност која е дел од митологијата на Дивиот запад. Филмот бил номиниран за наградата „[[Оскар]]“ во категоријата за најдобра песна („Marmelade, Molasse & Honey“ на авторите Mauricea Jarrea и Alana и Marilyn Bergman), како и за наградата „[[Златен глобус]]“ во две категории (најдобра песна и најдобра глумица-дебитантка).<ref name="HRT пристапено на 24.3.2019">[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4&datum=2019-03-24 HRT (пристапено на 24.3.2019)]</ref> ==Синопсис== На крјаот од [[19 век]], на подрачјето западно од реката [[Пекос]], во [[Тексас]], владее безаконие. Рој Бин (го игра Њумен) пристигнува во мало место, западно од Пекос, кое се состои од импровизирана кафеана, корал и неколку колиби. Таму, тој е претепан од страна на локалните силеџии, по што го негува младата [[Мексиканци|Мексиканка]] Марија Елена (ја игра Принсипал). Откако закрепнува, Рој Бин се враќа во кафеаната и ги убива силеџиите, потоа ги [[закоп]]ува според [[Христијанство|христијанските]] обичаи и најпосле, себеси се прогласува за судија. Набргу, Рој поставува и свои помошници и почнува да ги спроведува „[[закон]]ите“ кои ги измислува самиот во секоја посебна прилика. Марија Елена му станува девојка, а постепено местото се развива. Во меѓувреме, Рој ја обожава познатата глумица Лили Ленгтри (ја игра Гарднер) која никогаш не ја видел. Еден ден, во местото пристига [[адвокат]]от Гас (го игра Перкинс), кој тврди дека целата земја е негова. Рој грубо му ги негира сопственичките права, па затоа адвокатот планира одмазда, па дури се обидува и да го убие. Во една прилика, Рој дознава дека Лили гостува во соседниот [[град]] и оди да ја види, но таму е ограбен од еден измамник, кој му ветува дека ќе го внесе во нејзината гардероба. Кога се враќа во своето место, Марија Елена родила ќерка, но набргу умира. Тогаш, Рој дознава дека за време на неговото отсуство, адвокатот организирал избори на кои тој бил избран за градоначалник. Разочаран, Рој го напушта местото. Годините минуваат и во местото се открива [[нафта]], а адвокатот Гас станува апсолутен господар, кој својата власт ја остварува со помош на изнајмени [[криминал]]ци. Еден ден, адвокатот Гас ѝ дава ултиматум на ќерката на Рој Бин (ја игра Бисет) да се исели од кафеаната, но тогаш се појавува Рој. Најпрвин, тој ги собира своите некогашни помошници (кои во меѓувреме осиромашиле), а потоа тие ги убиваат луѓето на адвокатот Гас и го палат местото. Притоа, Рој Бин, јавајќи на [[коњ]]от, влегува во запалениот [[хотел]], бркајќи го адвокатот Гас и така завршува неговиот живот. По тој настан, местото повторно опустува, а кафеаната е претворена во [[музеј]] на Рој Бин. Еден ден, таму пристигнува Лили Ленгтри која го чита писмото што ѝ го напишал Рој во кое го изразува својот восхит кон неа.<ref name="HRT пристапено на 24.3.2019"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1972 година]] [[Категорија:Вестерни]] [[Категорија:Филмски комедии]] [[Категорија:Филмови на Џон Хјустон]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Тексас]] [[Категорија:Филмови со Пол Њумен]] [[Категорија:Филмови со Викторија Принсипал]] [[Категорија:Филмови со Ава Гарднер]] [[Категорија:Филмови со Стејси Кич]] [[Категорија:Филмови со Ентони Перкинс]] [[Категорија:Филмови со Жаклин Бисет]] 940bwzdbc6ihjmhk2f2k23hcttyq5g6 Разбојници (Шилер) 0 1220488 5621568 4468384 2026-08-29T16:06:50Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621568 wikitext text/x-wiki {{другизначења|Разбојници}} [[Податотека:Schiller Die Räuber 1781.jpg|мини|Прво издание на претставата]] '''Разбојници''' — [[драма]] напишана во пет чина од страна на познатиот германски автор [[Шилер]]. За првпат драмата била изведена на 13 јануари [[1782]] година. Драмата добила многу позитивни критики од страна на публиката. Со оваа драма Шилер станал уште попознат меѓу народот. == Кратко за делото == Темата на оваа драма е кавгата помеѓу Франц и Карл, поради сплетките на Францис. [[Идеја]]та во делото е борбата помеѓу доброто и злото. Драмата е напишана во [[Германија]] при крајот на [[XVIII век]]. == Главни ликови == * [[Крал]]от - татко на Францис и Карл. Тој добро ги воспитал и ги сака своите деца. Во делото е претставен како слаб човек со кој може лесно да се манипулира. * Францис - помладиот брат на Карл. Љубоморен му е на неговиот брат, бидејќи тој е популарен од него и бидејќи татко му го сака повеќе Карл отколку него. Спремен е да стори сѐ за да стекне слава, да се збогати и за да биде заедно со Амелија. * Карл - постариот брат на Францис. Тој е сакан од страна на својот татко, но не и од својот брат. Поради околностите во кој се наоѓа, тој станува [[разбојник]], но кај него може да го забележиме покајувањето поради неговите постапки. Ова ни укажува дека тој всушност има добра душа и дека е добар човек. == Познати преработки на делото == * Разбојници - [[опера]] на [[Џузепе Верди]] од [[1847]] година * Разбојници - [[филм]] на редителот [[Волтер Едвин]] од [[1913]] година == Содржина == Ова е приказна за двајца браќа, во која помладиот брат сака да му наштети на постариот сè со цел да го наследи целото богатство од својот татко. Најпрвин Францис му кажува на кралот дека неговиот постар син е разбојник и со тоа го замолува да го исфрли од своето кралство. Кралот му одговара дека не може тоа сам да го стори. Затоа Францис му пишува писмо на Карл во име на кралот, во кое пишува дека наводно кралот се откажува од него. По ова Карл е разочаран и решава да создаде разбојничка група. Со ова Францис успева да го прелаже Карл, па така сега му останува само кралот, неговиот татко. Така тој наговара непризнаен син на еден аристократ да му каже на кралот дека наводно Карл е мртов. Тој тоа го прави, па по ова кралот се онесвестува. Францис најпрвин мисли дека татко му е мртов, но откако тој се буди решава да го скрие во шумата. Така Францис го презема престолот. Карл по одредено време увидува дека тоа што го прави е лошо и решава да се врати во родното место. Го ослободува својот татко. Во меѓувреме Францис го губи својот живот. Карл сака да престане со разбојништвото и да му се врати на нормалниот живот, но разбојниците не му дозволуваат да го направи тоа бидејќи тие многупати до тогаш си го ризикувале животот за него. На крај драмата завршува трагично. == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Die Räuber (Friedrich Schiller)}} * [https://www.lektire.hr/razbojnici/ Осврт на книгата] [[Категорија:Германска книжевност]] povealqjz3z5s8jh2bxl5xwgtukgh77 Лудвик Заменхоф 0 1220561 5621659 5477157 2026-08-30T09:44:09Z Buli 2648 5621659 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лудвик Заменхоф | birth_name = Лудвик Лазаж Заменхоф | signature = Zamenhof subskribo.svg | image = Zamenhof portreto.jpg | caption = | known_for = Создавање на [[Есперанто]] | birth_date = {{birth_date|df=y|1859|12|15}} | birth_place = [[Бјалисток]], [[Руско Царство]]<br>(денес Полска) | death_date = {{death date and age|df=y|1917|4|14|1859|12|15}} | death_place = [[Варшава]], [[Полска]] | spouse = Клара Заменхоф | children = Адам, Софија, и Лидија }} '''Лудвик Лазар (Лазаж) Заменхоф''' ({{langx|pl|Ludwik Łazarz Zamenhof}}, {{OldStyleDate|15 декември|1859|3 декември}} – {{OldStyleDate|14 април|1917|1 април}}), познат како '''Л. Л. Заменхоф''' и некогаш под псевдонимот '''Д-р Есперанто''', бил полски Евреин, [[Офталмологија|офтамолог]] и творец на меѓународниот јазик [[есперанто]]. Осумкратно номиниран за Нобеловата награда за мир (1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917 година)<ref>{{Наведено списание|last=Gessner|first=André|date=2015-12|title=Nobelprize 2015 for Phytomedicine|url=http://dx.doi.org/10.1186/s40816-015-0014-z|journal=Clinical Phytoscience|volume=1|issue=1|doi=10.1186/s40816-015-0014-z|issn=2199-1197}}</ref>. == Биографија == Роден е во еврејско семејство во [[Бјалисток]] (кој од 1807 година се наоѓал на територијата на [[Руската империја]]) во куќа на ул. Зиелона бр. 6 (сега улица Заменхофа). Потекнувал од многудетно семејство, татко Маркус и мајка Розалија, а имал десет браќа и сестри: Фејгла, Гитла, Сора Двора, Феликс, Херс, Хенрик, Мина, Леон, Александар и Ида. Во нивниот дом се зборувал [[јидиш]], а втор јазик бил рускиот или (според биографите А. Закржевски, Е. Визенфелд) полски. Неговото детство го поминал во мултинационалната заедница Бјалисток, составена главно од Евреи, Полјаци, Руси и Германци. На 10-годишна возраст ја напишал драмата „Вавилонска кула или трагедијата на Бјалисток“ во пет чина; тој верувал дека главната причина за недоразбирањата и споровите меѓу луѓето е јазичната бариера. Според него решение за тоа би бил еден заеднички јазик. Од есента 1869 година започнал со едукација во локалната гимназија (сега гимназија Крал Зигмунт Август VI)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/477354846|title=Zaczęło się na Zielonej : o Ludwiku Zamenhofie, jego rodzinie i początkach esperanta|last=Wiśniewski|first=Tomasz|date=2009|publisher="Księży Młyn" Dom Wydawniczy|isbn=978-83-61253-61-7|edition=Wyd. 1|location=Łódź|oclc=477354846}}</ref>. Во 1873 година, семејството Заменхоф се преселило во Варшава, каде Лудвик започнал да го посетува средното училиште, кое го завршил во јуни 1879 година <ref>{{Наведено списание|last=Travancas|first=Isabel Siqueira|date=2022-04-26|title=O tradutor Miguilim: cartas de Guimarães Rosa e Edoardo Bizzari|url=http://dx.doi.org/10.5902/2763938x68781|journal=Gutenberg - Revista de Produção Editorial|pages=01–19|doi=10.5902/2763938x68781|issn=2763-938X}}</ref>. Во 1879-1881 година студирал медицина во Москва. По обидот за атентат врз цар [[Александар II (Русија)|Александар II]] во 1881 година, поради растечкиот [[антисемитизам]], заминал за Варшава, каде што ги продолжил студиите (1881–1885). Специјализирал [[офталмологија]] во Виена (1886). Уште додека учел во гимназијата во Варшава, Заменхоф ја создал првата, примитивна верзија на неговиот јазик - ''Lingwe Universal'' (1878). Неколку години подоцна, тој создал уште три верзии на јазикот. Избегнувајќи ги погрешните претпоставки на претходните проекти и потпирајќи се на темелното познавање на многу национални јазици, во 1885 година Заменхоф го завршил проектот за меѓународниот јазик каков што го знаеме денес. По дипломирањето работел како офталмолог во Варшава, но јазиците останале негова страст. На 26 јули 1887 година, по две години потрага по издавач, била објавена книгата на руски јазик ''[[:pl:Unua Libro|„Меѓународен јазик. Предговорот и целосен прирачник“]]'', под псевдонимот Doktoro Esperanto, што значи „доктор што се надева“. Подоцна овој назив со текот на времето бил прифатен како име на самиот јазик. Објавувањето на книгата била можно благодарение на финансиската помош на Александар Силберник, таткото на Клара Силберник, идната сопруга на Заменхоф. Истата година, прирачникот бил објавен на полски, француски, германски и англиски јазик. Набргу по објавувањето на учебникот, пристигнале позитивни критики за големата едноставност и корисност на јазикот. Овој нов јазик овозможувал преточување да разни човечки мисли, што било потврдено од илјадници научни и литературни публикации, вклучително и целосен превод на ''Господин Тадеуш''. И покрај првичниот скептицизам, предрасуди, па дури и свесна саботажа на есперанто од страна на француските власти во корист на нивниот сопствен јазик, проектот на Заменхоф почнал да добива сè поголема популарност, дури и да има поддршувачи меѓу лингвистите. Почнале да се формираат првите есперанто клубови (прво во Нирнберг, а потоа и други градови низ Европа). Во 1905 година, во францускиот град Булоњ-сур-Мер, се одржал првиот Светски есперанто конгрес, каде што била потпишана декларација за есперанизмот, нагласена од Заменхоф во следните говори на инаугурацијата на конгресите. ЗА време на оваа посета на Париз, Заменхоф бил одликуван со [[Легија на честа|Легијата на честа]], а Ајфеловата кула била осветлена во негова чест. Благодарение на средствата што ги платил есперанто весникот ''La Revuo'' за неговата соработка, тој можел да присуствува на сите идни конгреси, дури и на оној во Вашингтон (1910). Почнувајќи од Конгресот во Дрезден во 1908 година, сите пред војната биле организирани под покровителство на европските лидери. Во Дрезден, Заменхоф бил дел од официјалното отворање на конгресенот бал, танцувајќи со основачката на есперанто друштвото во Гдањск, пионерката на есперанто движење во Гдањск, Ана Елиса Тушински<ref>{{Наведено списание|last=Szlufik|first=Piotr|date=2015-12-16|title=[Recenzja]: Tomasz Jank, Franciszkański kościół Świętej Trójcy w Gdańsku (1514-2014) w 500 lat od zakończenia budowy, Klasztor oo. Franciszkanów w Gdańsku, Gdańsk 2014, ss. 167|url=http://dx.doi.org/10.31743/abmk.12521|journal=Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne|volume=104|pages=447–449|doi=10.31743/abmk.12521|issn=2545-3491}}</ref>. Покрај потребата да се реши проблемот со заедничкиот јазик, Заменхоф бил загрижен и за поделбата на луѓето по верска основа. Во 1901 година објавил книга под псевдонимот „Хомо сум“ (латински: Јас сум маж). „Хилелизмот како решение за еврејското прашање“. Хилелизмот (името создадено по Хилел) претставувало зближување на Евреите со верниците на другите религии. Освен што се следбеници на јудаизмот, евреите требало да и служат на државата во која живеат, религијата, а изборот на јазик треба да биде слободен. Хилелизмот бил лошо прифатен од Евреите, но и од Есперантистите, кои ја сметале оваа идеја како лично гледиште на авторот. Во 1906 година малку го изменил својот поглед кон религијата - новосоздадената идеја за [[хомаранизам|хомаранизмот]] претпоставувала целосно обединување на сите народи, постоење на заеднички јазик и религија и првично била насочена главно кон есперантистите. Сепак, Заменхоф не добил поддршка во светот за својата идеја. Во периодот помеѓу 1898-1915 година тој живеел во Варшава, во сега веќе непостоечки станбен објект на ул. Џика бр. 5. Оваа улица во 1930 година била наречена улица Заменхоф.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/895738736|title=Spacerownik po żydowskiej Warszawie|last=Majewski|first=Jerzy|date=2014|isbn=978-83-268-1283-5|location=Warszawa|oclc=895738736}}</ref> Починал на 14 април 1917 година. Погребан бил на 16 април на еврејските гробишта на ул. Окопова во Варшава (парцела 10, ред 2)<ref>{{Наведување|title=Cmentarze żydowskie = Jewish cemetaries|url=https://www.worldcat.org/oclc/838900471|publisher=Rokart|date=2003|accessdate=2022-12-29|isbn=83-916419-3-7|oclc=838900471|last=Wydawnictwo Rokart}}</ref>. Свечениот проштален говор го одржал рабинот и проповедник на Големата синагога во Тломаки, Самуел Познањски: „Ќе дојде денот кога целата полска ќе разбере каква блескава слава и дал овој голем син на својата татковина...“<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv3hvccj.14|title=METAFIZYCZNE POZNANIE TEGO, ŻE BÓG ISTNIEJE|last=MOSKAL|first=PIOTR|publisher=John Paul II Catholic University of Lublin, Faculty of Philosophy|pages=247–262}}</ref>. == Вечно почивалиште == Во 1922 година било одлучено да се распише конкурс за дизајн на надгробната плоча на Заменхоф, на кој биле поканети само скулптори од Полска. Обемот на конкурсот бил ограничен за да се обезбеди усогласеност со прописите за дизајнирање на хебрејски надгробни споменици и можност за посета на гробиштата за да се запознаат со условите на теренот. Пријавени биле 18 проекти. Жирито било составено од: Шчепковски, Островски, Маријан Слугоцки, Бујвид и Игнаси Тејхфелд. За победниците биле предвидени две парични награди од 12 фунти и 6 фунти. Жирито првата награда ја додело за делото ''Надеж'', чиј автор бил скулпторот од Познањ, Миечислав Лубелски, а втората награда за проектот ''5 делови на светот'' на варшавскиот скулптор Тадеуш Брејер<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=LE BARNY|first=P.|last2=LOUCHEUX-LEFEBVRE|first2=M.-H.|date=1980-07-29|title=ChemInform Abstract: SYNTHESIS OF N-ACYLATED DERIVATIVES OF NITROBENZYL ASPARTATES AND GLUTAMATES AC(-ASP(ONB))N-OME AND AC(-GLU(ONB))N-OME WITH N = 1 AND 2|url=http://dx.doi.org/10.1002/chin.198030329|journal=Chemischer Informationsdienst|volume=11|issue=30|doi=10.1002/chin.198030329|issn=0009-2975}}</ref><ref name="dx.doi.org"/>. Поради трошоците, одлучено било споменикот да се изработи во Абердин, Шкотска. Организациониот одбор одговорен за изградбата на споменикот се обидел да го ослободи од царина и превозни давачки<ref name="dx.doi.org"/>. Со брод бил пренесен во Гдиња, а оттаму со воз во Варшава. Отворањето било планирано да се организира на деветгодишнината од смртта на Заменхоф, а на барање на неговото семејство, било одложено за следната недела на18 април 1926 година. На свеченото отворање на споменикот говор одржал Лео Белмонт <ref>{{Наведено списание|last=Møller|first=Lis|date=2020-04-23|title=Erik Bjerck Hagen: Norsk litteratur1830-1875: Romantikk, realisme, modernisme|url=http://dx.doi.org/10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|journal=Norsk litteraturvitenskapelig tidsskrift|volume=23|issue=1|pages=65–68|doi=10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|issn=0809-2044}}</ref>. == Комеморација == [[File:L.Zamenhof.jpg|thumb|Биста на Заменхов во Прилеп. На бистата пишува: "la mondo estas unu lando, la homaro estas unu popolo" („Светот е една земја, човештвото е еден народ“.]] * 15 декември се слави како Ден на Лудвик Заменхоф. * Постојат стотици објекти (улици, плоштади, итн.) ширум светот именувани по Лудвик Заменхоф и Есперанто - вклучувајќи два астероиди помеѓу Јупитер и Марс. Астероидот (1462) откриен во 1938 година го добил името по Заменхоф. * Во 1959 година во југословенско бродоградилиште бил нарачан и произведен товарен брод наречен „Заменхоф“<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/9577321|title=Bedeker sopocki|last=Mamuszka|first=Franciszek|date=1981|publisher=Wydawn. Morskie|isbn=83-215-7200-6|edition=Wyd. 1|location=Gdańsk|oclc=9577321}}</ref>. * Во 1959 година, на 100-годишнината од раѓањето на Заменхоф, во Гдањск се одржал 15-ти Конгрес на есперанто младината со учество на 250 делегати од 16 земји. По повод јубилејот, во долината Свиемировска бил засаден даб со спомен натпис<ref name=":0" />. * Во 1979 година, со неговиот лик бил издадена полска колекционерска монета со номинална вредност од 100 злоти. Оваа монета била изработена од сребро 625 со дијаметар од 32&nbsp;mm и тежина од 16,5 g и тираж од 30.000 <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/749657091|title=Katalog monet polskich obiegowych i kolekcjonerskich od 1916|last=Parchimowicz|first=Janusz|date=1995|publisher=Wydawnictwo Nefryt|isbn=83-902670-1-2|edition=Wyd. 4|location=Szczecin|oclc=749657091}}</ref>. * Универзитетската детска клиничка болница во Бјалисток го добила името по Лудвик Заменхоф<ref>{{Наведено списание|last=Adamczyk-Hudzik|first=Magdalena|last2=Kaczmarek-Bąk|first2=Justyna|last3=Plucińska|first3=Agnieszka|last4=Pawełczyk|first4=Małgorzata|last5=Głąbiński|first5=Andrzej|date=2018-11-30|title=Thrombectomy – anew hope in the treatment of ischaemic stroke|url=http://dx.doi.org/10.15557/an.2018.0019|journal=Aktualności Neurologiczne|volume=18|issue=3|pages=138–143|doi=10.15557/an.2018.0019|issn=1641-9227}}</ref>. * Семејниот дом на Лудвик Заменхоф, неговиот споменикот и центарот Лудвик Заменхоф посветен на него, станале дел од ''Патеката за еврејско наследство во Бјалисток''. Која била отворена во јуни 2008 година, создадена од група докторанти и студенти на Универзитетот во Бјалисток - волонтери на Фондацијата на Универзитетот во Бјалисток <ref>{{Наведено списание|last=Suszkiewicz|first=Katarzyna|date=2014-12-31|title=Nowa ekspozycja muzealna w Aptece Pod Orłem w krakowskim Podgórzu na tle zmian dziedzictwa żydowskiego całej dzielnicy|url=http://dx.doi.org/10.56583/sz.551|journal=Studia Żydowskie. Almanach|volume=4|issue=4|pages=123–144|doi=10.56583/sz.551|issn=2083-5574}}</ref>. Овие локации биле вклучени и во ''Патеката на есперанто и космополитизмот'' отворена во јуни 2009 година од Ландбренд<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1163/2468-2845_ejgk_com_0209|title=Esperanto|work=Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur|accessdate=2022-12-29}}</ref>. * За време на 38-та сесија на Генералната конференција на УНЕСКО, која се одржала 3-18 ноември 2015 година, било одлучено, 100-годишнината од смртта на Лудвик Заменхоф (во 2017 година) да се одбележи под покровителство на УНЕСКО<ref>{{Наведено списание|last=Jaskiernia|first=Alicja|last2=Jupowicz-Ginalska|first2=Anna|date=2015-09-01|title=Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji CEECOM 2015 „The Digital Media Challenge”, Zagrzeb, 12–14 czerwca 2015|url=http://dx.doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|journal=Studia Medioznawcze|volume=3|pages=131–134|doi=10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|issn=2451-1617}}</ref>. == Почести == * Офицер на Орденот на Легијата на честа (Франција) <ref>{{Наведено списание|last=Przybyłowski|first=Jan Kazimierz|date=2018-01-06|title=Recenzja książki: Ireneusz Celary, Duszpasterstwo rodzin w Polskiej Misji Katolickiej w Wiedniu w latach 1981-2010, Wiedeń 2013, ss. 431.|url=http://dx.doi.org/10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|journal=Warszawskie Studia Pastoralne|volume=4|issue=33|pages=233|doi=10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|issn=2353-8147}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Żelazny|first=Walter|date=2022-02-18|title=Próba rozwiązania kwestii żydowskiej przez Ludwika Zamenhofa|url=http://dx.doi.org/10.11649/sn.2011.008|journal=Sprawy Narodowościowe|issue=38|pages=101–114|doi=10.11649/sn.2011.008|issn=2392-2427}}</ref> * Командант на Редот на Изабела Католичката (Шпанија) == Останато == * Во својата новинарска дејност Заменхоф ги користел псевдонимите Д-р Есперанто, Унуел (Уну ел ла пополо - еден од луѓето), Гофзамен и Ана Р. Тој бил автор на антологија на литературни текстови преведени на есперанто со наслов Fundamenta krestomatio... (1904), меѓу бројните преводи треба да се издвои целосниот превод на Стариот Завет. * Движењето есперанто, иницирано од Лудвик Заменхоф, брзо се проширило низ светот, а неговиот творец се откажал од сите права што му следуваат, давајќи го есперанто за употреба на целото човештво. == Поврзано == * [[Есперанто]] * [[La Espero]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Заменхоф, Лудвик Лазаж}} [[Категорија:Родени во 1859 година]] [[Категорија:Починати во 1917 година]] [[Категорија:Есперанто]] [[Категорија:Творци на вештачки јазици]] [[Категорија:Заповедници на Легијата на честа]] [[Категорија:Офталмолози]] [[Категорија:Полски Евреи]] [[Категорија:Полски јазичари]] [[Категорија:Полски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски Евреи]] [[Категорија:Луѓе од Бјалисток]] ojjhdy0g7gvqjlah5f1vii59wzkh9ib 5621661 5621659 2026-08-30T09:44:46Z Buli 2648 5621661 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лудвик Заменхоф | birth_name = Лудвик Лазаж Заменхоф | signature = Zamenhof subskribo.svg | image = Zamenhof portreto.jpg | caption = Заменхов, {{c.|1895}} | known_for = Создавање на [[Есперанто]] | birth_date = {{birth_date|df=y|1859|12|15}} | birth_place = [[Бјалисток]], [[Руско Царство]]<br>(денес Полска) | death_date = {{death date and age|df=y|1917|4|14|1859|12|15}} | death_place = [[Варшава]], [[Полска]] | spouse = Клара Заменхоф | children = Адам, Софија, и Лидија }} '''Лудвик Лазар (Лазаж) Заменхоф''' ({{langx|pl|Ludwik Łazarz Zamenhof}}, {{OldStyleDate|15 декември|1859|3 декември}} – {{OldStyleDate|14 април|1917|1 април}}), познат како '''Л. Л. Заменхоф''' и некогаш под псевдонимот '''Д-р Есперанто''', бил полски Евреин, [[Офталмологија|офтамолог]] и творец на меѓународниот јазик [[есперанто]]. Осумкратно номиниран за Нобеловата награда за мир (1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917 година)<ref>{{Наведено списание|last=Gessner|first=André|date=2015-12|title=Nobelprize 2015 for Phytomedicine|url=http://dx.doi.org/10.1186/s40816-015-0014-z|journal=Clinical Phytoscience|volume=1|issue=1|doi=10.1186/s40816-015-0014-z|issn=2199-1197}}</ref>. == Биографија == Роден е во еврејско семејство во [[Бјалисток]] (кој од 1807 година се наоѓал на територијата на [[Руската империја]]) во куќа на ул. Зиелона бр. 6 (сега улица Заменхофа). Потекнувал од многудетно семејство, татко Маркус и мајка Розалија, а имал десет браќа и сестри: Фејгла, Гитла, Сора Двора, Феликс, Херс, Хенрик, Мина, Леон, Александар и Ида. Во нивниот дом се зборувал [[јидиш]], а втор јазик бил рускиот или (според биографите А. Закржевски, Е. Визенфелд) полски. Неговото детство го поминал во мултинационалната заедница Бјалисток, составена главно од Евреи, Полјаци, Руси и Германци. На 10-годишна возраст ја напишал драмата „Вавилонска кула или трагедијата на Бјалисток“ во пет чина; тој верувал дека главната причина за недоразбирањата и споровите меѓу луѓето е јазичната бариера. Според него решение за тоа би бил еден заеднички јазик. Од есента 1869 година започнал со едукација во локалната гимназија (сега гимназија Крал Зигмунт Август VI)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/477354846|title=Zaczęło się na Zielonej : o Ludwiku Zamenhofie, jego rodzinie i początkach esperanta|last=Wiśniewski|first=Tomasz|date=2009|publisher="Księży Młyn" Dom Wydawniczy|isbn=978-83-61253-61-7|edition=Wyd. 1|location=Łódź|oclc=477354846}}</ref>. Во 1873 година, семејството Заменхоф се преселило во Варшава, каде Лудвик започнал да го посетува средното училиште, кое го завршил во јуни 1879 година <ref>{{Наведено списание|last=Travancas|first=Isabel Siqueira|date=2022-04-26|title=O tradutor Miguilim: cartas de Guimarães Rosa e Edoardo Bizzari|url=http://dx.doi.org/10.5902/2763938x68781|journal=Gutenberg - Revista de Produção Editorial|pages=01–19|doi=10.5902/2763938x68781|issn=2763-938X}}</ref>. Во 1879-1881 година студирал медицина во Москва. По обидот за атентат врз цар [[Александар II (Русија)|Александар II]] во 1881 година, поради растечкиот [[антисемитизам]], заминал за Варшава, каде што ги продолжил студиите (1881–1885). Специјализирал [[офталмологија]] во Виена (1886). Уште додека учел во гимназијата во Варшава, Заменхоф ја создал првата, примитивна верзија на неговиот јазик - ''Lingwe Universal'' (1878). Неколку години подоцна, тој создал уште три верзии на јазикот. Избегнувајќи ги погрешните претпоставки на претходните проекти и потпирајќи се на темелното познавање на многу национални јазици, во 1885 година Заменхоф го завршил проектот за меѓународниот јазик каков што го знаеме денес. По дипломирањето работел како офталмолог во Варшава, но јазиците останале негова страст. На 26 јули 1887 година, по две години потрага по издавач, била објавена книгата на руски јазик ''[[:pl:Unua Libro|„Меѓународен јазик. Предговорот и целосен прирачник“]]'', под псевдонимот Doktoro Esperanto, што значи „доктор што се надева“. Подоцна овој назив со текот на времето бил прифатен како име на самиот јазик. Објавувањето на книгата била можно благодарение на финансиската помош на Александар Силберник, таткото на Клара Силберник, идната сопруга на Заменхоф. Истата година, прирачникот бил објавен на полски, француски, германски и англиски јазик. Набргу по објавувањето на учебникот, пристигнале позитивни критики за големата едноставност и корисност на јазикот. Овој нов јазик овозможувал преточување да разни човечки мисли, што било потврдено од илјадници научни и литературни публикации, вклучително и целосен превод на ''Господин Тадеуш''. И покрај првичниот скептицизам, предрасуди, па дури и свесна саботажа на есперанто од страна на француските власти во корист на нивниот сопствен јазик, проектот на Заменхоф почнал да добива сè поголема популарност, дури и да има поддршувачи меѓу лингвистите. Почнале да се формираат првите есперанто клубови (прво во Нирнберг, а потоа и други градови низ Европа). Во 1905 година, во францускиот град Булоњ-сур-Мер, се одржал првиот Светски есперанто конгрес, каде што била потпишана декларација за есперанизмот, нагласена од Заменхоф во следните говори на инаугурацијата на конгресите. ЗА време на оваа посета на Париз, Заменхоф бил одликуван со [[Легија на честа|Легијата на честа]], а Ајфеловата кула била осветлена во негова чест. Благодарение на средствата што ги платил есперанто весникот ''La Revuo'' за неговата соработка, тој можел да присуствува на сите идни конгреси, дури и на оној во Вашингтон (1910). Почнувајќи од Конгресот во Дрезден во 1908 година, сите пред војната биле организирани под покровителство на европските лидери. Во Дрезден, Заменхоф бил дел од официјалното отворање на конгресенот бал, танцувајќи со основачката на есперанто друштвото во Гдањск, пионерката на есперанто движење во Гдањск, Ана Елиса Тушински<ref>{{Наведено списание|last=Szlufik|first=Piotr|date=2015-12-16|title=[Recenzja]: Tomasz Jank, Franciszkański kościół Świętej Trójcy w Gdańsku (1514-2014) w 500 lat od zakończenia budowy, Klasztor oo. Franciszkanów w Gdańsku, Gdańsk 2014, ss. 167|url=http://dx.doi.org/10.31743/abmk.12521|journal=Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne|volume=104|pages=447–449|doi=10.31743/abmk.12521|issn=2545-3491}}</ref>. Покрај потребата да се реши проблемот со заедничкиот јазик, Заменхоф бил загрижен и за поделбата на луѓето по верска основа. Во 1901 година објавил книга под псевдонимот „Хомо сум“ (латински: Јас сум маж). „Хилелизмот како решение за еврејското прашање“. Хилелизмот (името создадено по Хилел) претставувало зближување на Евреите со верниците на другите религии. Освен што се следбеници на јудаизмот, евреите требало да и служат на државата во која живеат, религијата, а изборот на јазик треба да биде слободен. Хилелизмот бил лошо прифатен од Евреите, но и од Есперантистите, кои ја сметале оваа идеја како лично гледиште на авторот. Во 1906 година малку го изменил својот поглед кон религијата - новосоздадената идеја за [[хомаранизам|хомаранизмот]] претпоставувала целосно обединување на сите народи, постоење на заеднички јазик и религија и првично била насочена главно кон есперантистите. Сепак, Заменхоф не добил поддршка во светот за својата идеја. Во периодот помеѓу 1898-1915 година тој живеел во Варшава, во сега веќе непостоечки станбен објект на ул. Џика бр. 5. Оваа улица во 1930 година била наречена улица Заменхоф.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/895738736|title=Spacerownik po żydowskiej Warszawie|last=Majewski|first=Jerzy|date=2014|isbn=978-83-268-1283-5|location=Warszawa|oclc=895738736}}</ref> Починал на 14 април 1917 година. Погребан бил на 16 април на еврејските гробишта на ул. Окопова во Варшава (парцела 10, ред 2)<ref>{{Наведување|title=Cmentarze żydowskie = Jewish cemetaries|url=https://www.worldcat.org/oclc/838900471|publisher=Rokart|date=2003|accessdate=2022-12-29|isbn=83-916419-3-7|oclc=838900471|last=Wydawnictwo Rokart}}</ref>. Свечениот проштален говор го одржал рабинот и проповедник на Големата синагога во Тломаки, Самуел Познањски: „Ќе дојде денот кога целата полска ќе разбере каква блескава слава и дал овој голем син на својата татковина...“<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv3hvccj.14|title=METAFIZYCZNE POZNANIE TEGO, ŻE BÓG ISTNIEJE|last=MOSKAL|first=PIOTR|publisher=John Paul II Catholic University of Lublin, Faculty of Philosophy|pages=247–262}}</ref>. == Вечно почивалиште == Во 1922 година било одлучено да се распише конкурс за дизајн на надгробната плоча на Заменхоф, на кој биле поканети само скулптори од Полска. Обемот на конкурсот бил ограничен за да се обезбеди усогласеност со прописите за дизајнирање на хебрејски надгробни споменици и можност за посета на гробиштата за да се запознаат со условите на теренот. Пријавени биле 18 проекти. Жирито било составено од: Шчепковски, Островски, Маријан Слугоцки, Бујвид и Игнаси Тејхфелд. За победниците биле предвидени две парични награди од 12 фунти и 6 фунти. Жирито првата награда ја додело за делото ''Надеж'', чиј автор бил скулпторот од Познањ, Миечислав Лубелски, а втората награда за проектот ''5 делови на светот'' на варшавскиот скулптор Тадеуш Брејер<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=LE BARNY|first=P.|last2=LOUCHEUX-LEFEBVRE|first2=M.-H.|date=1980-07-29|title=ChemInform Abstract: SYNTHESIS OF N-ACYLATED DERIVATIVES OF NITROBENZYL ASPARTATES AND GLUTAMATES AC(-ASP(ONB))N-OME AND AC(-GLU(ONB))N-OME WITH N = 1 AND 2|url=http://dx.doi.org/10.1002/chin.198030329|journal=Chemischer Informationsdienst|volume=11|issue=30|doi=10.1002/chin.198030329|issn=0009-2975}}</ref><ref name="dx.doi.org"/>. Поради трошоците, одлучено било споменикот да се изработи во Абердин, Шкотска. Организациониот одбор одговорен за изградбата на споменикот се обидел да го ослободи од царина и превозни давачки<ref name="dx.doi.org"/>. Со брод бил пренесен во Гдиња, а оттаму со воз во Варшава. Отворањето било планирано да се организира на деветгодишнината од смртта на Заменхоф, а на барање на неговото семејство, било одложено за следната недела на18 април 1926 година. На свеченото отворање на споменикот говор одржал Лео Белмонт <ref>{{Наведено списание|last=Møller|first=Lis|date=2020-04-23|title=Erik Bjerck Hagen: Norsk litteratur1830-1875: Romantikk, realisme, modernisme|url=http://dx.doi.org/10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|journal=Norsk litteraturvitenskapelig tidsskrift|volume=23|issue=1|pages=65–68|doi=10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|issn=0809-2044}}</ref>. == Комеморација == [[File:L.Zamenhof.jpg|thumb|Биста на Заменхов во Прилеп. На бистата пишува: "la mondo estas unu lando, la homaro estas unu popolo" („Светот е една земја, човештвото е еден народ“.]] * 15 декември се слави како Ден на Лудвик Заменхоф. * Постојат стотици објекти (улици, плоштади, итн.) ширум светот именувани по Лудвик Заменхоф и Есперанто - вклучувајќи два астероиди помеѓу Јупитер и Марс. Астероидот (1462) откриен во 1938 година го добил името по Заменхоф. * Во 1959 година во југословенско бродоградилиште бил нарачан и произведен товарен брод наречен „Заменхоф“<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/9577321|title=Bedeker sopocki|last=Mamuszka|first=Franciszek|date=1981|publisher=Wydawn. Morskie|isbn=83-215-7200-6|edition=Wyd. 1|location=Gdańsk|oclc=9577321}}</ref>. * Во 1959 година, на 100-годишнината од раѓањето на Заменхоф, во Гдањск се одржал 15-ти Конгрес на есперанто младината со учество на 250 делегати од 16 земји. По повод јубилејот, во долината Свиемировска бил засаден даб со спомен натпис<ref name=":0" />. * Во 1979 година, со неговиот лик бил издадена полска колекционерска монета со номинална вредност од 100 злоти. Оваа монета била изработена од сребро 625 со дијаметар од 32&nbsp;mm и тежина од 16,5 g и тираж од 30.000 <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/749657091|title=Katalog monet polskich obiegowych i kolekcjonerskich od 1916|last=Parchimowicz|first=Janusz|date=1995|publisher=Wydawnictwo Nefryt|isbn=83-902670-1-2|edition=Wyd. 4|location=Szczecin|oclc=749657091}}</ref>. * Универзитетската детска клиничка болница во Бјалисток го добила името по Лудвик Заменхоф<ref>{{Наведено списание|last=Adamczyk-Hudzik|first=Magdalena|last2=Kaczmarek-Bąk|first2=Justyna|last3=Plucińska|first3=Agnieszka|last4=Pawełczyk|first4=Małgorzata|last5=Głąbiński|first5=Andrzej|date=2018-11-30|title=Thrombectomy – anew hope in the treatment of ischaemic stroke|url=http://dx.doi.org/10.15557/an.2018.0019|journal=Aktualności Neurologiczne|volume=18|issue=3|pages=138–143|doi=10.15557/an.2018.0019|issn=1641-9227}}</ref>. * Семејниот дом на Лудвик Заменхоф, неговиот споменикот и центарот Лудвик Заменхоф посветен на него, станале дел од ''Патеката за еврејско наследство во Бјалисток''. Која била отворена во јуни 2008 година, создадена од група докторанти и студенти на Универзитетот во Бјалисток - волонтери на Фондацијата на Универзитетот во Бјалисток <ref>{{Наведено списание|last=Suszkiewicz|first=Katarzyna|date=2014-12-31|title=Nowa ekspozycja muzealna w Aptece Pod Orłem w krakowskim Podgórzu na tle zmian dziedzictwa żydowskiego całej dzielnicy|url=http://dx.doi.org/10.56583/sz.551|journal=Studia Żydowskie. Almanach|volume=4|issue=4|pages=123–144|doi=10.56583/sz.551|issn=2083-5574}}</ref>. Овие локации биле вклучени и во ''Патеката на есперанто и космополитизмот'' отворена во јуни 2009 година од Ландбренд<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1163/2468-2845_ejgk_com_0209|title=Esperanto|work=Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur|accessdate=2022-12-29}}</ref>. * За време на 38-та сесија на Генералната конференција на УНЕСКО, која се одржала 3-18 ноември 2015 година, било одлучено, 100-годишнината од смртта на Лудвик Заменхоф (во 2017 година) да се одбележи под покровителство на УНЕСКО<ref>{{Наведено списание|last=Jaskiernia|first=Alicja|last2=Jupowicz-Ginalska|first2=Anna|date=2015-09-01|title=Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji CEECOM 2015 „The Digital Media Challenge”, Zagrzeb, 12–14 czerwca 2015|url=http://dx.doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|journal=Studia Medioznawcze|volume=3|pages=131–134|doi=10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|issn=2451-1617}}</ref>. == Почести == * Офицер на Орденот на Легијата на честа (Франција) <ref>{{Наведено списание|last=Przybyłowski|first=Jan Kazimierz|date=2018-01-06|title=Recenzja książki: Ireneusz Celary, Duszpasterstwo rodzin w Polskiej Misji Katolickiej w Wiedniu w latach 1981-2010, Wiedeń 2013, ss. 431.|url=http://dx.doi.org/10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|journal=Warszawskie Studia Pastoralne|volume=4|issue=33|pages=233|doi=10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|issn=2353-8147}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Żelazny|first=Walter|date=2022-02-18|title=Próba rozwiązania kwestii żydowskiej przez Ludwika Zamenhofa|url=http://dx.doi.org/10.11649/sn.2011.008|journal=Sprawy Narodowościowe|issue=38|pages=101–114|doi=10.11649/sn.2011.008|issn=2392-2427}}</ref> * Командант на Редот на Изабела Католичката (Шпанија) == Останато == * Во својата новинарска дејност Заменхоф ги користел псевдонимите Д-р Есперанто, Унуел (Уну ел ла пополо - еден од луѓето), Гофзамен и Ана Р. Тој бил автор на антологија на литературни текстови преведени на есперанто со наслов Fundamenta krestomatio... (1904), меѓу бројните преводи треба да се издвои целосниот превод на Стариот Завет. * Движењето есперанто, иницирано од Лудвик Заменхоф, брзо се проширило низ светот, а неговиот творец се откажал од сите права што му следуваат, давајќи го есперанто за употреба на целото човештво. == Поврзано == * [[Есперанто]] * [[La Espero]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Заменхоф, Лудвик Лазаж}} [[Категорија:Родени во 1859 година]] [[Категорија:Починати во 1917 година]] [[Категорија:Есперанто]] [[Категорија:Творци на вештачки јазици]] [[Категорија:Заповедници на Легијата на честа]] [[Категорија:Офталмолози]] [[Категорија:Полски Евреи]] [[Категорија:Полски јазичари]] [[Категорија:Полски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски Евреи]] [[Категорија:Луѓе од Бјалисток]] la5o428n4trxoactulb7gcx8fx2z3lt 5621662 5621661 2026-08-30T09:47:36Z Buli 2648 /* Биографија */ 5621662 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лудвик Заменхоф | birth_name = Лудвик Лазаж Заменхоф | signature = Zamenhof subskribo.svg | image = Zamenhof portreto.jpg | caption = Заменхов, {{c.|1895}} | known_for = Создавање на [[Есперанто]] | birth_date = {{birth_date|df=y|1859|12|15}} | birth_place = [[Бјалисток]], [[Руско Царство]]<br>(денес Полска) | death_date = {{death date and age|df=y|1917|4|14|1859|12|15}} | death_place = [[Варшава]], [[Полска]] | spouse = Клара Заменхоф | children = Адам, Софија, и Лидија }} '''Лудвик Лазар (Лазаж) Заменхоф''' ({{langx|pl|Ludwik Łazarz Zamenhof}}, {{OldStyleDate|15 декември|1859|3 декември}} – {{OldStyleDate|14 април|1917|1 април}}), познат како '''Л. Л. Заменхоф''' и некогаш под псевдонимот '''Д-р Есперанто''', бил полски Евреин, [[Офталмологија|офтамолог]] и творец на меѓународниот јазик [[есперанто]]. Осумкратно номиниран за Нобеловата награда за мир (1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917 година)<ref>{{Наведено списание|last=Gessner|first=André|date=2015-12|title=Nobelprize 2015 for Phytomedicine|url=http://dx.doi.org/10.1186/s40816-015-0014-z|journal=Clinical Phytoscience|volume=1|issue=1|doi=10.1186/s40816-015-0014-z|issn=2199-1197}}</ref>. == Биографија == Роден е во еврејско семејство во [[Бјалисток]] (кој од 1807 година се наоѓал на територијата на [[Руската империја]]) во куќа на ул. Зиелона бр. 6 (сега улица Заменхофа). Потекнувал од многудетно семејство, татко Маркус и мајка Розалија, а имал десет браќа и сестри: Фејгла, Гитла, Сора Двора, Феликс, Херс, Хенрик, Мина, Леон, Александар и Ида. Во нивниот дом се зборувал [[јидиш]], а втор јазик бил рускиот или (според биографите А. Закржевски, Е. Визенфелд) полски. Неговото детство го поминал во мултинационалната заедница Бјалисток, составена главно од Евреи, Полјаци, Руси и Германци. На 10-годишна возраст ја напишал драмата „Вавилонска кула или трагедијата на Бјалисток“ во пет чина; тој верувал дека главната причина за недоразбирањата и споровите меѓу луѓето е јазичната бариера. Според него решение за тоа би бил еден заеднички јазик. Од есента 1869 година започнал со едукација во локалната гимназија (сега гимназија Крал Зигмунт Август VI)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/477354846|title=Zaczęło się na Zielonej : o Ludwiku Zamenhofie, jego rodzinie i początkach esperanta|last=Wiśniewski|first=Tomasz|date=2009|publisher="Księży Młyn" Dom Wydawniczy|isbn=978-83-61253-61-7|edition=Wyd. 1|location=Łódź|oclc=477354846}}</ref>. Во 1873 година, семејството Заменхоф се преселило во Варшава, каде Лудвик започнал да го посетува средното училиште, кое го завршил во јуни 1879 година <ref>{{Наведено списание|last=Travancas|first=Isabel Siqueira|date=2022-04-26|title=O tradutor Miguilim: cartas de Guimarães Rosa e Edoardo Bizzari|url=http://dx.doi.org/10.5902/2763938x68781|journal=Gutenberg - Revista de Produção Editorial|pages=01–19|doi=10.5902/2763938x68781|issn=2763-938X}}</ref>. Во 1879-1881 година студирал медицина во Москва. По обидот за атентат врз цар [[Александар II (Русија)|Александар II]] во 1881 година, поради растечкиот [[антисемитизам]], заминал за Варшава, каде што ги продолжил студиите (1881–1885). Специјализирал [[офталмологија]] во Виена (1886). Уште додека учел во гимназијата во Варшава, Заменхоф ја создал првата, примитивна верзија на неговиот јазик - ''Lingwe Universal'' (1878). Неколку години подоцна, тој создал уште три верзии на јазикот. Избегнувајќи ги погрешните претпоставки на претходните проекти и потпирајќи се на темелното познавање на многу национални јазици, во 1885 година Заменхоф го завршил проектот за меѓународниот јазик каков што го знаеме денес. По дипломирањето работел како офталмолог во Варшава, но јазиците останале негова страст. На 26 јули 1887 година, по две години потрага по издавач, била објавена книгата на руски јазик ''[[:pl:Unua Libro|„Меѓународен јазик. Предговорот и целосен прирачник“]]'', под псевдонимот Doktoro Esperanto, што значи „доктор што се надева“. Подоцна овој назив со текот на времето бил прифатен како име на самиот јазик. Објавувањето на книгата била можно благодарение на финансиската помош на Александар Силберник, таткото на Клара Силберник, идната сопруга на Заменхоф. Истата година, прирачникот бил објавен на полски, француски, германски и англиски јазик. Набргу по објавувањето на учебникот, пристигнале позитивни критики за големата едноставност и корисност на јазикот. Овој нов јазик овозможувал преточување да разни човечки мисли, што било потврдено од илјадници научни и литературни публикации, вклучително и целосен превод на ''Господин Тадеуш''. И покрај првичниот скептицизам, предрасуди, па дури и свесна саботажа на есперанто од страна на француските власти во корист на нивниот сопствен јазик, проектот на Заменхоф почнал да добива сè поголема популарност, дури и да има поддршувачи меѓу лингвистите. Почнале да се формираат првите есперанто клубови (прво во Нирнберг, а потоа и други градови низ Европа). Во 1905 година, во францускиот град Булоњ-сур-Мер, се одржал првиот Светски есперанто конгрес, каде што била потпишана декларација за есперанизмот, нагласена од Заменхоф во следните говори на инаугурацијата на конгресите. ЗА време на оваа посета на Париз, Заменхоф бил одликуван со [[Легија на честа|Легијата на честа]], а Ајфеловата кула била осветлена во негова чест. Благодарение на средствата што ги платил есперанто весникот ''La Revuo'' за неговата соработка, тој можел да присуствува на сите идни конгреси, дури и на оној во Вашингтон (1910). Почнувајќи од Конгресот во Дрезден во 1908 година, сите пред војната биле организирани под покровителство на европските лидери. Во Дрезден, Заменхоф бил дел од официјалното отворање на конгресенот бал, танцувајќи со основачката на есперанто друштвото во Гдањск, пионерката на есперанто движење во Гдањск, Ана Елиса Тушински<ref>{{Наведено списание|last=Szlufik|first=Piotr|date=2015-12-16|title=[Recenzja]: Tomasz Jank, Franciszkański kościół Świętej Trójcy w Gdańsku (1514-2014) w 500 lat od zakończenia budowy, Klasztor oo. Franciszkanów w Gdańsku, Gdańsk 2014, ss. 167|url=http://dx.doi.org/10.31743/abmk.12521|journal=Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne|volume=104|pages=447–449|doi=10.31743/abmk.12521|issn=2545-3491}}</ref>. Покрај потребата да се реши проблемот со заедничкиот јазик, Заменхоф бил загрижен и за поделбата на луѓето по верска основа. Во 1901 година објавил книга под псевдонимот „Хомо сум“ (латински: Јас сум маж). „Хилелизмот како решение за еврејското прашање“. Хилелизмот (името создадено по Хилел) претставувало зближување на Евреите со верниците на другите религии. Освен што се следбеници на јудаизмот, евреите требало да и служат на државата во која живеат, религијата, а изборот на јазик треба да биде слободен. Хилелизмот бил лошо прифатен од Евреите, но и од Есперантистите, кои ја сметале оваа идеја како лично гледиште на авторот. Во 1906 година малку го изменил својот поглед кон религијата - новосоздадената идеја за [[хомаранизам|хомаранизмот]] претпоставувала целосно обединување на сите народи, постоење на заеднички јазик и религија и првично била насочена главно кон есперантистите. Сепак, Заменхоф не добил поддршка во светот за својата идеја. [[Податотека:Ludwik Zamenhof speaking.ogv|мини|Заменхоф зборува на Светскиот конгрес на есперанто во Барселона (Шпанија) во 1909 година.]] Во периодот помеѓу 1898-1915 година тој живеел во Варшава, во сега веќе непостоечки станбен објект на ул. Џика бр. 5. Оваа улица во 1930 година била наречена улица Заменхоф.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/895738736|title=Spacerownik po żydowskiej Warszawie|last=Majewski|first=Jerzy|date=2014|isbn=978-83-268-1283-5|location=Warszawa|oclc=895738736}}</ref> Починал на 14 април 1917 година. Погребан бил на 16 април на еврејските гробишта на ул. Окопова во Варшава (парцела 10, ред 2)<ref>{{Наведување|title=Cmentarze żydowskie = Jewish cemetaries|url=https://www.worldcat.org/oclc/838900471|publisher=Rokart|date=2003|accessdate=2022-12-29|isbn=83-916419-3-7|oclc=838900471|last=Wydawnictwo Rokart}}</ref>. Свечениот проштален говор го одржал рабинот и проповедник на Големата синагога во Тломаки, Самуел Познањски: „Ќе дојде денот кога целата полска ќе разбере каква блескава слава и дал овој голем син на својата татковина...“<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv3hvccj.14|title=METAFIZYCZNE POZNANIE TEGO, ŻE BÓG ISTNIEJE|last=MOSKAL|first=PIOTR|publisher=John Paul II Catholic University of Lublin, Faculty of Philosophy|pages=247–262}}</ref>. == Вечно почивалиште == Во 1922 година било одлучено да се распише конкурс за дизајн на надгробната плоча на Заменхоф, на кој биле поканети само скулптори од Полска. Обемот на конкурсот бил ограничен за да се обезбеди усогласеност со прописите за дизајнирање на хебрејски надгробни споменици и можност за посета на гробиштата за да се запознаат со условите на теренот. Пријавени биле 18 проекти. Жирито било составено од: Шчепковски, Островски, Маријан Слугоцки, Бујвид и Игнаси Тејхфелд. За победниците биле предвидени две парични награди од 12 фунти и 6 фунти. Жирито првата награда ја додело за делото ''Надеж'', чиј автор бил скулпторот од Познањ, Миечислав Лубелски, а втората награда за проектот ''5 делови на светот'' на варшавскиот скулптор Тадеуш Брејер<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=LE BARNY|first=P.|last2=LOUCHEUX-LEFEBVRE|first2=M.-H.|date=1980-07-29|title=ChemInform Abstract: SYNTHESIS OF N-ACYLATED DERIVATIVES OF NITROBENZYL ASPARTATES AND GLUTAMATES AC(-ASP(ONB))N-OME AND AC(-GLU(ONB))N-OME WITH N = 1 AND 2|url=http://dx.doi.org/10.1002/chin.198030329|journal=Chemischer Informationsdienst|volume=11|issue=30|doi=10.1002/chin.198030329|issn=0009-2975}}</ref><ref name="dx.doi.org"/>. Поради трошоците, одлучено било споменикот да се изработи во Абердин, Шкотска. Организациониот одбор одговорен за изградбата на споменикот се обидел да го ослободи од царина и превозни давачки<ref name="dx.doi.org"/>. Со брод бил пренесен во Гдиња, а оттаму со воз во Варшава. Отворањето било планирано да се организира на деветгодишнината од смртта на Заменхоф, а на барање на неговото семејство, било одложено за следната недела на18 април 1926 година. На свеченото отворање на споменикот говор одржал Лео Белмонт <ref>{{Наведено списание|last=Møller|first=Lis|date=2020-04-23|title=Erik Bjerck Hagen: Norsk litteratur1830-1875: Romantikk, realisme, modernisme|url=http://dx.doi.org/10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|journal=Norsk litteraturvitenskapelig tidsskrift|volume=23|issue=1|pages=65–68|doi=10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|issn=0809-2044}}</ref>. == Комеморација == [[File:L.Zamenhof.jpg|thumb|Биста на Заменхов во Прилеп. На бистата пишува: "la mondo estas unu lando, la homaro estas unu popolo" („Светот е една земја, човештвото е еден народ“.]] * 15 декември се слави како Ден на Лудвик Заменхоф. * Постојат стотици објекти (улици, плоштади, итн.) ширум светот именувани по Лудвик Заменхоф и Есперанто - вклучувајќи два астероиди помеѓу Јупитер и Марс. Астероидот (1462) откриен во 1938 година го добил името по Заменхоф. * Во 1959 година во југословенско бродоградилиште бил нарачан и произведен товарен брод наречен „Заменхоф“<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/9577321|title=Bedeker sopocki|last=Mamuszka|first=Franciszek|date=1981|publisher=Wydawn. Morskie|isbn=83-215-7200-6|edition=Wyd. 1|location=Gdańsk|oclc=9577321}}</ref>. * Во 1959 година, на 100-годишнината од раѓањето на Заменхоф, во Гдањск се одржал 15-ти Конгрес на есперанто младината со учество на 250 делегати од 16 земји. По повод јубилејот, во долината Свиемировска бил засаден даб со спомен натпис<ref name=":0" />. * Во 1979 година, со неговиот лик бил издадена полска колекционерска монета со номинална вредност од 100 злоти. Оваа монета била изработена од сребро 625 со дијаметар од 32&nbsp;mm и тежина од 16,5 g и тираж од 30.000 <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/749657091|title=Katalog monet polskich obiegowych i kolekcjonerskich od 1916|last=Parchimowicz|first=Janusz|date=1995|publisher=Wydawnictwo Nefryt|isbn=83-902670-1-2|edition=Wyd. 4|location=Szczecin|oclc=749657091}}</ref>. * Универзитетската детска клиничка болница во Бјалисток го добила името по Лудвик Заменхоф<ref>{{Наведено списание|last=Adamczyk-Hudzik|first=Magdalena|last2=Kaczmarek-Bąk|first2=Justyna|last3=Plucińska|first3=Agnieszka|last4=Pawełczyk|first4=Małgorzata|last5=Głąbiński|first5=Andrzej|date=2018-11-30|title=Thrombectomy – anew hope in the treatment of ischaemic stroke|url=http://dx.doi.org/10.15557/an.2018.0019|journal=Aktualności Neurologiczne|volume=18|issue=3|pages=138–143|doi=10.15557/an.2018.0019|issn=1641-9227}}</ref>. * Семејниот дом на Лудвик Заменхоф, неговиот споменикот и центарот Лудвик Заменхоф посветен на него, станале дел од ''Патеката за еврејско наследство во Бјалисток''. Која била отворена во јуни 2008 година, создадена од група докторанти и студенти на Универзитетот во Бјалисток - волонтери на Фондацијата на Универзитетот во Бјалисток <ref>{{Наведено списание|last=Suszkiewicz|first=Katarzyna|date=2014-12-31|title=Nowa ekspozycja muzealna w Aptece Pod Orłem w krakowskim Podgórzu na tle zmian dziedzictwa żydowskiego całej dzielnicy|url=http://dx.doi.org/10.56583/sz.551|journal=Studia Żydowskie. Almanach|volume=4|issue=4|pages=123–144|doi=10.56583/sz.551|issn=2083-5574}}</ref>. Овие локации биле вклучени и во ''Патеката на есперанто и космополитизмот'' отворена во јуни 2009 година од Ландбренд<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1163/2468-2845_ejgk_com_0209|title=Esperanto|work=Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur|accessdate=2022-12-29}}</ref>. * За време на 38-та сесија на Генералната конференција на УНЕСКО, која се одржала 3-18 ноември 2015 година, било одлучено, 100-годишнината од смртта на Лудвик Заменхоф (во 2017 година) да се одбележи под покровителство на УНЕСКО<ref>{{Наведено списание|last=Jaskiernia|first=Alicja|last2=Jupowicz-Ginalska|first2=Anna|date=2015-09-01|title=Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji CEECOM 2015 „The Digital Media Challenge”, Zagrzeb, 12–14 czerwca 2015|url=http://dx.doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|journal=Studia Medioznawcze|volume=3|pages=131–134|doi=10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|issn=2451-1617}}</ref>. == Почести == * Офицер на Орденот на Легијата на честа (Франција) <ref>{{Наведено списание|last=Przybyłowski|first=Jan Kazimierz|date=2018-01-06|title=Recenzja książki: Ireneusz Celary, Duszpasterstwo rodzin w Polskiej Misji Katolickiej w Wiedniu w latach 1981-2010, Wiedeń 2013, ss. 431.|url=http://dx.doi.org/10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|journal=Warszawskie Studia Pastoralne|volume=4|issue=33|pages=233|doi=10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|issn=2353-8147}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Żelazny|first=Walter|date=2022-02-18|title=Próba rozwiązania kwestii żydowskiej przez Ludwika Zamenhofa|url=http://dx.doi.org/10.11649/sn.2011.008|journal=Sprawy Narodowościowe|issue=38|pages=101–114|doi=10.11649/sn.2011.008|issn=2392-2427}}</ref> * Командант на Редот на Изабела Католичката (Шпанија) == Останато == * Во својата новинарска дејност Заменхоф ги користел псевдонимите Д-р Есперанто, Унуел (Уну ел ла пополо - еден од луѓето), Гофзамен и Ана Р. Тој бил автор на антологија на литературни текстови преведени на есперанто со наслов Fundamenta krestomatio... (1904), меѓу бројните преводи треба да се издвои целосниот превод на Стариот Завет. * Движењето есперанто, иницирано од Лудвик Заменхоф, брзо се проширило низ светот, а неговиот творец се откажал од сите права што му следуваат, давајќи го есперанто за употреба на целото човештво. == Поврзано == * [[Есперанто]] * [[La Espero]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Заменхоф, Лудвик Лазаж}} [[Категорија:Родени во 1859 година]] [[Категорија:Починати во 1917 година]] [[Категорија:Есперанто]] [[Категорија:Творци на вештачки јазици]] [[Категорија:Заповедници на Легијата на честа]] [[Категорија:Офталмолози]] [[Категорија:Полски Евреи]] [[Категорија:Полски јазичари]] [[Категорија:Полски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски Евреи]] [[Категорија:Луѓе од Бјалисток]] sc90skastotuxf78bwnhmbecjiqsx5a 5621665 5621662 2026-08-30T09:48:49Z Buli 2648 /* Биографија */ 5621665 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лудвик Заменхоф | birth_name = Лудвик Лазаж Заменхоф | signature = Zamenhof subskribo.svg | image = Zamenhof portreto.jpg | caption = Заменхов, {{c.|1895}} | known_for = Создавање на [[Есперанто]] | birth_date = {{birth_date|df=y|1859|12|15}} | birth_place = [[Бјалисток]], [[Руско Царство]]<br>(денес Полска) | death_date = {{death date and age|df=y|1917|4|14|1859|12|15}} | death_place = [[Варшава]], [[Полска]] | spouse = Клара Заменхоф | children = Адам, Софија, и Лидија }} '''Лудвик Лазар (Лазаж) Заменхоф''' ({{langx|pl|Ludwik Łazarz Zamenhof}}, {{OldStyleDate|15 декември|1859|3 декември}} – {{OldStyleDate|14 април|1917|1 април}}), познат како '''Л. Л. Заменхоф''' и некогаш под псевдонимот '''Д-р Есперанто''', бил полски Евреин, [[Офталмологија|офтамолог]] и творец на меѓународниот јазик [[есперанто]]. Осумкратно номиниран за Нобеловата награда за мир (1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917 година)<ref>{{Наведено списание|last=Gessner|first=André|date=2015-12|title=Nobelprize 2015 for Phytomedicine|url=http://dx.doi.org/10.1186/s40816-015-0014-z|journal=Clinical Phytoscience|volume=1|issue=1|doi=10.1186/s40816-015-0014-z|issn=2199-1197}}</ref>. == Биографија == Роден е во еврејско семејство во [[Бјалисток]] (кој од 1807 година се наоѓал на територијата на [[Руската империја]]) во куќа на ул. Зиелона бр. 6 (сега улица Заменхофа). Потекнувал од многудетно семејство, татко Маркус и мајка Розалија, а имал десет браќа и сестри: Фејгла, Гитла, Сора Двора, Феликс, Херс, Хенрик, Мина, Леон, Александар и Ида. Во нивниот дом се зборувал [[јидиш]], а втор јазик бил рускиот или (според биографите А. Закржевски, Е. Визенфелд) полски. Неговото детство го поминал во мултинационалната заедница Бјалисток, составена главно од Евреи, Полјаци, Руси и Германци. На 10-годишна возраст ја напишал драмата „Вавилонска кула или трагедијата на Бјалисток“ во пет чина; тој верувал дека главната причина за недоразбирањата и споровите меѓу луѓето е јазичната бариера. Според него решение за тоа би бил еден заеднички јазик. [[Податотека:Zamenhof-1879.jpg|thumb|left|upright|Заменхов, {{c.|1879}}]] Од есента 1869 година започнал со едукација во локалната гимназија (сега гимназија Крал Зигмунт Август VI)<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/477354846|title=Zaczęło się na Zielonej : o Ludwiku Zamenhofie, jego rodzinie i początkach esperanta|last=Wiśniewski|first=Tomasz|date=2009|publisher="Księży Młyn" Dom Wydawniczy|isbn=978-83-61253-61-7|edition=Wyd. 1|location=Łódź|oclc=477354846}}</ref>. Во 1873 година, семејството Заменхоф се преселило во Варшава, каде Лудвик започнал да го посетува средното училиште, кое го завршил во јуни 1879 година <ref>{{Наведено списание|last=Travancas|first=Isabel Siqueira|date=2022-04-26|title=O tradutor Miguilim: cartas de Guimarães Rosa e Edoardo Bizzari|url=http://dx.doi.org/10.5902/2763938x68781|journal=Gutenberg - Revista de Produção Editorial|pages=01–19|doi=10.5902/2763938x68781|issn=2763-938X}}</ref>. Во 1879-1881 година студирал медицина во Москва. По обидот за атентат врз цар [[Александар II (Русија)|Александар II]] во 1881 година, поради растечкиот [[антисемитизам]], заминал за Варшава, каде што ги продолжил студиите (1881–1885). Специјализирал [[офталмологија]] во Виена (1886). Уште додека учел во гимназијата во Варшава, Заменхоф ја создал првата, примитивна верзија на неговиот јазик - ''Lingwe Universal'' (1878). Неколку години подоцна, тој создал уште три верзии на јазикот. Избегнувајќи ги погрешните претпоставки на претходните проекти и потпирајќи се на темелното познавање на многу национални јазици, во 1885 година Заменхоф го завршил проектот за меѓународниот јазик каков што го знаеме денес. По дипломирањето работел како офталмолог во Варшава, но јазиците останале негова страст. На 26 јули 1887 година, по две години потрага по издавач, била објавена книгата на руски јазик ''[[:pl:Unua Libro|„Меѓународен јазик. Предговорот и целосен прирачник“]]'', под псевдонимот Doktoro Esperanto, што значи „доктор што се надева“. Подоцна овој назив со текот на времето бил прифатен како име на самиот јазик. Објавувањето на книгата била можно благодарение на финансиската помош на Александар Силберник, таткото на Клара Силберник, идната сопруга на Заменхоф. Истата година, прирачникот бил објавен на полски, француски, германски и англиски јазик. Набргу по објавувањето на учебникот, пристигнале позитивни критики за големата едноставност и корисност на јазикот. Овој нов јазик овозможувал преточување да разни човечки мисли, што било потврдено од илјадници научни и литературни публикации, вклучително и целосен превод на ''Господин Тадеуш''. И покрај првичниот скептицизам, предрасуди, па дури и свесна саботажа на есперанто од страна на француските власти во корист на нивниот сопствен јазик, проектот на Заменхоф почнал да добива сè поголема популарност, дури и да има поддршувачи меѓу лингвистите. Почнале да се формираат првите есперанто клубови (прво во Нирнберг, а потоа и други градови низ Европа). Во 1905 година, во францускиот град Булоњ-сур-Мер, се одржал првиот Светски есперанто конгрес, каде што била потпишана декларација за есперанизмот, нагласена од Заменхоф во следните говори на инаугурацијата на конгресите. ЗА време на оваа посета на Париз, Заменхоф бил одликуван со [[Легија на честа|Легијата на честа]], а Ајфеловата кула била осветлена во негова чест. Благодарение на средствата што ги платил есперанто весникот ''La Revuo'' за неговата соработка, тој можел да присуствува на сите идни конгреси, дури и на оној во Вашингтон (1910). Почнувајќи од Конгресот во Дрезден во 1908 година, сите пред војната биле организирани под покровителство на европските лидери. Во Дрезден, Заменхоф бил дел од официјалното отворање на конгресенот бал, танцувајќи со основачката на есперанто друштвото во Гдањск, пионерката на есперанто движење во Гдањск, Ана Елиса Тушински<ref>{{Наведено списание|last=Szlufik|first=Piotr|date=2015-12-16|title=[Recenzja]: Tomasz Jank, Franciszkański kościół Świętej Trójcy w Gdańsku (1514-2014) w 500 lat od zakończenia budowy, Klasztor oo. Franciszkanów w Gdańsku, Gdańsk 2014, ss. 167|url=http://dx.doi.org/10.31743/abmk.12521|journal=Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne|volume=104|pages=447–449|doi=10.31743/abmk.12521|issn=2545-3491}}</ref>. Покрај потребата да се реши проблемот со заедничкиот јазик, Заменхоф бил загрижен и за поделбата на луѓето по верска основа. Во 1901 година објавил книга под псевдонимот „Хомо сум“ (латински: Јас сум маж). „Хилелизмот како решение за еврејското прашање“. Хилелизмот (името создадено по Хилел) претставувало зближување на Евреите со верниците на другите религии. Освен што се следбеници на јудаизмот, евреите требало да и служат на државата во која живеат, религијата, а изборот на јазик треба да биде слободен. Хилелизмот бил лошо прифатен од Евреите, но и од Есперантистите, кои ја сметале оваа идеја како лично гледиште на авторот. Во 1906 година малку го изменил својот поглед кон религијата - новосоздадената идеја за [[хомаранизам|хомаранизмот]] претпоставувала целосно обединување на сите народи, постоење на заеднички јазик и религија и првично била насочена главно кон есперантистите. Сепак, Заменхоф не добил поддршка во светот за својата идеја. [[Податотека:Ludwik Zamenhof speaking.ogv|мини|Заменхоф зборува на Светскиот конгрес на есперанто во Барселона (Шпанија) во 1909 година.]] Во периодот помеѓу 1898-1915 година тој живеел во Варшава, во сега веќе непостоечки станбен објект на ул. Џика бр. 5. Оваа улица во 1930 година била наречена улица Заменхоф.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/895738736|title=Spacerownik po żydowskiej Warszawie|last=Majewski|first=Jerzy|date=2014|isbn=978-83-268-1283-5|location=Warszawa|oclc=895738736}}</ref> Починал на 14 април 1917 година. Погребан бил на 16 април на еврејските гробишта на ул. Окопова во Варшава (парцела 10, ред 2)<ref>{{Наведување|title=Cmentarze żydowskie = Jewish cemetaries|url=https://www.worldcat.org/oclc/838900471|publisher=Rokart|date=2003|accessdate=2022-12-29|isbn=83-916419-3-7|oclc=838900471|last=Wydawnictwo Rokart}}</ref>. Свечениот проштален говор го одржал рабинот и проповедник на Големата синагога во Тломаки, Самуел Познањски: „Ќе дојде денот кога целата полска ќе разбере каква блескава слава и дал овој голем син на својата татковина...“<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv3hvccj.14|title=METAFIZYCZNE POZNANIE TEGO, ŻE BÓG ISTNIEJE|last=MOSKAL|first=PIOTR|publisher=John Paul II Catholic University of Lublin, Faculty of Philosophy|pages=247–262}}</ref>. == Вечно почивалиште == Во 1922 година било одлучено да се распише конкурс за дизајн на надгробната плоча на Заменхоф, на кој биле поканети само скулптори од Полска. Обемот на конкурсот бил ограничен за да се обезбеди усогласеност со прописите за дизајнирање на хебрејски надгробни споменици и можност за посета на гробиштата за да се запознаат со условите на теренот. Пријавени биле 18 проекти. Жирито било составено од: Шчепковски, Островски, Маријан Слугоцки, Бујвид и Игнаси Тејхфелд. За победниците биле предвидени две парични награди од 12 фунти и 6 фунти. Жирито првата награда ја додело за делото ''Надеж'', чиј автор бил скулпторот од Познањ, Миечислав Лубелски, а втората награда за проектот ''5 делови на светот'' на варшавскиот скулптор Тадеуш Брејер<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=LE BARNY|first=P.|last2=LOUCHEUX-LEFEBVRE|first2=M.-H.|date=1980-07-29|title=ChemInform Abstract: SYNTHESIS OF N-ACYLATED DERIVATIVES OF NITROBENZYL ASPARTATES AND GLUTAMATES AC(-ASP(ONB))N-OME AND AC(-GLU(ONB))N-OME WITH N = 1 AND 2|url=http://dx.doi.org/10.1002/chin.198030329|journal=Chemischer Informationsdienst|volume=11|issue=30|doi=10.1002/chin.198030329|issn=0009-2975}}</ref><ref name="dx.doi.org"/>. Поради трошоците, одлучено било споменикот да се изработи во Абердин, Шкотска. Организациониот одбор одговорен за изградбата на споменикот се обидел да го ослободи од царина и превозни давачки<ref name="dx.doi.org"/>. Со брод бил пренесен во Гдиња, а оттаму со воз во Варшава. Отворањето било планирано да се организира на деветгодишнината од смртта на Заменхоф, а на барање на неговото семејство, било одложено за следната недела на18 април 1926 година. На свеченото отворање на споменикот говор одржал Лео Белмонт <ref>{{Наведено списание|last=Møller|first=Lis|date=2020-04-23|title=Erik Bjerck Hagen: Norsk litteratur1830-1875: Romantikk, realisme, modernisme|url=http://dx.doi.org/10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|journal=Norsk litteraturvitenskapelig tidsskrift|volume=23|issue=1|pages=65–68|doi=10.18261/issn.1504-288x-2020-01-08|issn=0809-2044}}</ref>. == Комеморација == [[File:L.Zamenhof.jpg|thumb|Биста на Заменхов во Прилеп. На бистата пишува: "la mondo estas unu lando, la homaro estas unu popolo" („Светот е една земја, човештвото е еден народ“.]] * 15 декември се слави како Ден на Лудвик Заменхоф. * Постојат стотици објекти (улици, плоштади, итн.) ширум светот именувани по Лудвик Заменхоф и Есперанто - вклучувајќи два астероиди помеѓу Јупитер и Марс. Астероидот (1462) откриен во 1938 година го добил името по Заменхоф. * Во 1959 година во југословенско бродоградилиште бил нарачан и произведен товарен брод наречен „Заменхоф“<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/9577321|title=Bedeker sopocki|last=Mamuszka|first=Franciszek|date=1981|publisher=Wydawn. Morskie|isbn=83-215-7200-6|edition=Wyd. 1|location=Gdańsk|oclc=9577321}}</ref>. * Во 1959 година, на 100-годишнината од раѓањето на Заменхоф, во Гдањск се одржал 15-ти Конгрес на есперанто младината со учество на 250 делегати од 16 земји. По повод јубилејот, во долината Свиемировска бил засаден даб со спомен натпис<ref name=":0" />. * Во 1979 година, со неговиот лик бил издадена полска колекционерска монета со номинална вредност од 100 злоти. Оваа монета била изработена од сребро 625 со дијаметар од 32&nbsp;mm и тежина од 16,5 g и тираж од 30.000 <ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/749657091|title=Katalog monet polskich obiegowych i kolekcjonerskich od 1916|last=Parchimowicz|first=Janusz|date=1995|publisher=Wydawnictwo Nefryt|isbn=83-902670-1-2|edition=Wyd. 4|location=Szczecin|oclc=749657091}}</ref>. * Универзитетската детска клиничка болница во Бјалисток го добила името по Лудвик Заменхоф<ref>{{Наведено списание|last=Adamczyk-Hudzik|first=Magdalena|last2=Kaczmarek-Bąk|first2=Justyna|last3=Plucińska|first3=Agnieszka|last4=Pawełczyk|first4=Małgorzata|last5=Głąbiński|first5=Andrzej|date=2018-11-30|title=Thrombectomy – anew hope in the treatment of ischaemic stroke|url=http://dx.doi.org/10.15557/an.2018.0019|journal=Aktualności Neurologiczne|volume=18|issue=3|pages=138–143|doi=10.15557/an.2018.0019|issn=1641-9227}}</ref>. * Семејниот дом на Лудвик Заменхоф, неговиот споменикот и центарот Лудвик Заменхоф посветен на него, станале дел од ''Патеката за еврејско наследство во Бјалисток''. Која била отворена во јуни 2008 година, создадена од група докторанти и студенти на Универзитетот во Бјалисток - волонтери на Фондацијата на Универзитетот во Бјалисток <ref>{{Наведено списание|last=Suszkiewicz|first=Katarzyna|date=2014-12-31|title=Nowa ekspozycja muzealna w Aptece Pod Orłem w krakowskim Podgórzu na tle zmian dziedzictwa żydowskiego całej dzielnicy|url=http://dx.doi.org/10.56583/sz.551|journal=Studia Żydowskie. Almanach|volume=4|issue=4|pages=123–144|doi=10.56583/sz.551|issn=2083-5574}}</ref>. Овие локации биле вклучени и во ''Патеката на есперанто и космополитизмот'' отворена во јуни 2009 година од Ландбренд<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1163/2468-2845_ejgk_com_0209|title=Esperanto|work=Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur|accessdate=2022-12-29}}</ref>. * За време на 38-та сесија на Генералната конференција на УНЕСКО, која се одржала 3-18 ноември 2015 година, било одлучено, 100-годишнината од смртта на Лудвик Заменхоф (во 2017 година) да се одбележи под покровителство на УНЕСКО<ref>{{Наведено списание|last=Jaskiernia|first=Alicja|last2=Jupowicz-Ginalska|first2=Anna|date=2015-09-01|title=Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji CEECOM 2015 „The Digital Media Challenge”, Zagrzeb, 12–14 czerwca 2015|url=http://dx.doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|journal=Studia Medioznawcze|volume=3|pages=131–134|doi=10.33077/uw.24511617.ms.2015.62.531|issn=2451-1617}}</ref>. == Почести == * Офицер на Орденот на Легијата на честа (Франција) <ref>{{Наведено списание|last=Przybyłowski|first=Jan Kazimierz|date=2018-01-06|title=Recenzja książki: Ireneusz Celary, Duszpasterstwo rodzin w Polskiej Misji Katolickiej w Wiedniu w latach 1981-2010, Wiedeń 2013, ss. 431.|url=http://dx.doi.org/10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|journal=Warszawskie Studia Pastoralne|volume=4|issue=33|pages=233|doi=10.21697/wsp.2016.11.4.33.16|issn=2353-8147}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Żelazny|first=Walter|date=2022-02-18|title=Próba rozwiązania kwestii żydowskiej przez Ludwika Zamenhofa|url=http://dx.doi.org/10.11649/sn.2011.008|journal=Sprawy Narodowościowe|issue=38|pages=101–114|doi=10.11649/sn.2011.008|issn=2392-2427}}</ref> * Командант на Редот на Изабела Католичката (Шпанија) == Останато == * Во својата новинарска дејност Заменхоф ги користел псевдонимите Д-р Есперанто, Унуел (Уну ел ла пополо - еден од луѓето), Гофзамен и Ана Р. Тој бил автор на антологија на литературни текстови преведени на есперанто со наслов Fundamenta krestomatio... (1904), меѓу бројните преводи треба да се издвои целосниот превод на Стариот Завет. * Движењето есперанто, иницирано од Лудвик Заменхоф, брзо се проширило низ светот, а неговиот творец се откажал од сите права што му следуваат, давајќи го есперанто за употреба на целото човештво. == Поврзано == * [[Есперанто]] * [[La Espero]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Заменхоф, Лудвик Лазаж}} [[Категорија:Родени во 1859 година]] [[Категорија:Починати во 1917 година]] [[Категорија:Есперанто]] [[Категорија:Творци на вештачки јазици]] [[Категорија:Заповедници на Легијата на честа]] [[Категорија:Офталмолози]] [[Категорија:Полски Евреи]] [[Категорија:Полски јазичари]] [[Категорија:Полски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски пронаоѓачи]] [[Категорија:Руски Евреи]] [[Категорија:Луѓе од Бјалисток]] 2js9x89vx39x6tp5tvagk21t43zb8kb 1. ФК Келн 0 1223313 5621711 5035968 2026-08-30T11:37:25Z Carshalton 30527 /* Моментален состав */ 5621711 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #DF0101 | clubname = 1. ФК Келн | fullname = 1. Фудбал-клуб Келн 01/07 е. В. | country = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | image = [[Податотека:1. FC Koeln Logo 2014–.svg|175px]] | current = 1. ФК Келн сезона 2018-2019 | nickname = ''Јарци'' | founded = {{Start date and age|df=yes|1948|2|13}} | colors = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} [[Црвена боја|црвена]] и [[Бела боја|бела]] | ground = [[РајнЕнерги Штадион]] | capacity = 49,698 | chrtitle = Претседател | chairman = {{flagsport|GER}} Вернер Спинер | manager = {{flagsport|GER}} Александер Верле | coach = {{flagsport|GER}} [[Андре Павлак]] | league = [[Бунделига]] | season = 2021/22 | position = 7. | pattern_la1 = _koln1819h | pattern_b1 = _koln1819h | pattern_ra1 = _koln1819h | pattern_sh1 = _koln1819h | pattern_so1 = | leftarm1 = | body1 = | rightarm1 = | shorts1 = | socks1 = | pattern_la2 = _koln1819a | pattern_b2 = _koln1819a | pattern_ra2 = _koln1819a | pattern_sh2 = _koln1819a | pattern_so2 = | leftarm2 = F1111E | body2 = F1111E | rightarm2 = F1111E | shorts2 = F1111E | socks2 = F1111E | pattern_la3 = _koln1819t | pattern_b3 = _koln1819t | pattern_ra3 = _koln1819t | pattern_sh3 = _koln1819t | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | website = http://www.fc-koeln.de }} '''1. ФК Келн''' ([[германски јазик|германски]]: ''1. FC Köln'') е [[Германија|германски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Келн]], [[Северна Рајна-Вестфалија]], [[Германија]]. Основан е во [[1948|1948 година]] со спојување на два клуба. Во моментов се натпреварува во [[Втора Бундеслига (фудбал)|Втората Бундеслига]] . Својте домашни натпревари клубот ги игра на стадионот [[РајнЕнерги Штадион]], кој има капацитет од 49,698 седечки места. Најголеми соперници на Келн му се [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]], [[ФК Бајер Леверкузен|Баер Леверкузен]] и [[ФК Фортуна Диселдорф|Фортуна Диселдорф]]. ==Пласмани по сезони== {| class="wikitable" | '''Сезона''' | '''Лига''' | '''Позиција''' |- align="center" | 1999/00. | align="left" | Втора Бундеслига (II) | 1. (промоција) |- align="center" | 2000/01. | align="left" | [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслига]] (I) | 10. |- align="center" | 2001/02. | align="left" | Бундеслига (I) | 17. (испаднал) |- align="center" | 2002/03. | align="left" | Втора Бундеслига (II) | 2. (промоција) |- align="center" | 2003/04. | align="left" | Бундеслига (I) | 18. (испаднал) |- align="center" | 2004/05. | align="left" | Втора Бундеслига (II) | 1. (промоција) |- align="center" | 2005/06. | align="left" | Бундеслига (I) | 17. (испаднал) |- align="center" | 2006/07. | align="left" | Втора Бундеслига (II) | 9. |- align="center" | 2007/08. | align="left" | Втора Бундеслига (II) | 3. (промоција) |- align="center" | 2008/09. | align="left" | Бундеслига (I) | 12. |- align="center" | 2009/10. | align="left" | Бундеслига (I) | 13. |- align="center" | 2010/11. | align="left" | Бундеслига (I) | 10. |- align="center" | 2011/12. | align="left" | Бундеслига (I) | 17. (испаднал) |} == Келн во европските натпреварувања == {| class="wikitable" ! Сезона ! Конкуренција ! Група ! Земјата ! Тим ! Резултатот |- | 2017/18. | Лига Европа | rowspan="3" | Група Н |Англија | [[ФК Арсенал|Арсенал]] | 1-0, 1-3 |- | | |Србија | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | 0-1, 0-1 |- | | |Белорусија | [[ФК Бате Борисов|БАТЕ Борисов]] | 5-2, 0-1 |} ==Стадион== [[Податотека:RheinEnergieStadion_Köln_001.jpg|десно|мини|[[РајнЕнерги Штадион]]]] Клубот своjте домашни натпревари ги игра на стадионот [[РајнЕнерги Штадион]], кој има капацитет од 49,698 места (46.134 места). Стадионот е именуван по локалниот енергетски снабдувач ''РајнЕнерги АГ'' и ќе биде именуван по договорот до [[2014|2014 година]]. Изграден е во [[1921]] година, а потоа бил реновиран двапати, за првпат од [[1972]] до [[1975]] и повторно од [[2002]] до [[2004]], кога реновирањето чинело 47,4 милиони [[Германска марка|германски марки]] (120 милиони [[Евро|евра]]). Димензиите на теренот се 105 x 68 метри. РајнЕнерги Штадион бил еден од 12-те стадиони домаќини на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]] одржано во [[Германија]], и на него се одиграле пет натпревари. == Играчи == ===Моментален состав=== Од [[1 февруари]] [[2009|2009 година]] {| border="0" | style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" width="48%" | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" ! width="1%" |Бр. ! width="1%" | ! width="1%" |Позиција ! width="75%" |Играч |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |1 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Colombia.svg|врска=Колумбија|алт=Колумбија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Фудбалски голман|Г]] |<span class="fn">[[Фарид Мондрагон]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |2 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Slovenia.svg|врска=Словенија|алт=Словенија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Мишо Бречко]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |3 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Lebanon.svg|врска=Либан|алт=Либан|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Јузеф Мохамад]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |6 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Cameroon.svg|врска=Камерун|алт=Камерун|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Пјер Воме]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |7 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Напад (фудбал)|Н]] |<span class="fn">[[Себастијан Фрејс]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |8 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Portugal.svg|врска=Португалија|алт=Португалија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Армандо Тексеира|Петит]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |9 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Nigeria.svg|врска=Нигерија|алт=Нигерија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Напад (фудбал)|Н]] |<span class="fn">[[Маназес Ишијаку]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |10 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Напад (фудбал)|Н]] |<span class="fn">[[Лукас Подолски]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |11 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Slovenia.svg|врска=Словенија|алт=Словенија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Напад (фудбал)|Н]] |<span class="fn">[[Миливоје Новакович]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |12 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Portugal.svg|врска=Португалија|алт=Португалија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Нуњо Рикардо де Оливеира Рибеиро|Маниш]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |13 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Данијел Бросински]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |14 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Serbia.svg|врска=Србија|алт=Србија|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Зоран Тошиќ]] (позајмица)</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |16 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Кристофер Шорч]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |17 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Кевин Пезони]]</span> |} | width="1%" | | style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" width="48%" | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" ! width="1%" |Бр. ! width="1%" | ! width="1%" |Позиција ! width="75%" |Играч |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |18 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Томас Кезлер]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |19 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Turkey.svg|врска=Турска|алт=Турска|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средише н играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Танер Јалчин]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |20 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Morocco.svg|врска=Мароко|алт=Мароко|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Адил Чихи]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |21 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Brazil.svg|врска=Бразил|алт=Бразил|граничник|22x22пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрана (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Педро Жеромел]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |22 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_France.svg|врска=Француска|алт=Француска|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Фабрис Ехрет]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |23 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Canada.svg|врска=Канада|алт=Канада|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Напад (фудбал)|Н]] |<span class="fn">[[Кевин Мекена]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |24 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Angola.svg|врска=Ангола|алт=Ангола|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Жозе Пјер Вунгидиса]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |25 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Poland.svg|врска=Пољска|алт=Пољска|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Адам Матушчук]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |27 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Кристијан Клеменс]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |29 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Фудбалски голман|Г]] |<span class="fn">[[Себастијан Зелински]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |31 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Александер Вабен]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |32 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Средишен играч (фудбал)|С]] |<span class="fn">[[Стефан Салгер]]</span> |- class="vcard agent" | style="text-align: right;" |33 | style="text-align: right;" |<span class="flagicon">[[Податотека:Flag_of_Germany.svg|врска=Немачка|алт=Немачка|граничник|23x23пкс]]</span> | style="text-align: center;" |[[Одбрамбен играч (фудбал)|О]] |<span class="fn">[[Михаел Нидриг]]</span> |} |} == Титули == ===Домашни=== * '''[[Прва Бундеслига (фудбал)|Државно првенство]]''' ** '''Шампион (4) :''' 1962 <ref>Титулата е освоена пред формирањето на сегашната Бундеслига.</ref>, 1964, 1978. ** Второ место (7) : 1960 <ref name="Bio">Пред формирањето на сегашната Бундеслига</ref>, 1963 <ref name="Bio" />, 1965, 1973, 1982, 1989, 1990. * '''[[Фудбалски куп на Германија|Куп на Германија]]''' ** '''Шампион (4) :''' 1968, 1977, 1978, 1983. ** Финалист (6) : 1954, 1970, 1971, 1973, 1980, 1991. === Меѓународни === * '''[[УЕФА Лига Европа|Куп на УЕФА]] :''' ** Финалист (1): 1986 == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|1. FC Köln}} *{{Official website|http://www.fc-koeln.de/}} {{Шампиони на Германија во фудбал}} [[Категорија:Келн]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Германија]] r0w9r2x6nx8ih1jlmiib5egsdfwtfo9 Александар Стамболијски 0 1232485 5621708 5475751 2026-08-30T11:19:17Z Buli 2648 /* Поврзано */ 5621708 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Александар Стамболијски |image = BASA-950K-3-110-1-Aleksandar Stamboliyski in Paris, 1921 (cropped).jpg |ethnicity = |office= [[Премиер на Бугарија]] |term_start = 14 октомври 1919 |term_end = 9 јуни 1923 | monarch = [[Борис III]] |predecessor = [[Теодор Теодоров]] |successor = [[Александар Цанков]] |birth_date = {{birth date|1879|3|1|df=y}} |birthname = Александар Стоименов Стамболијски |birth_place = [[Славовица]], [[Источна Румелија]] |death_date = {{death date and age|1923|6|14|1879|3|1|df=y}} |death_place = [[Славовица]], [[Царство Бугарија|Бугарија]] |profession = |spouse = |children = |party = [[Бугарски земјоделски народен сојуз]] |signature = Aleksandar Stamboliyski Signature (vectorized).svg |religion = }} '''Александар Стоименов Стамболијски''' ([[бугарски јазик|бугарски]]: ''Александър Стоименов Стамболийски'', {{роден на|1|март|1879}} — {{починал на|14|јуни|1923}}) — [[Политика|политичар]] од [[Бугарија]] и водич на [[Бугарски земјоделски народен сојуз|Бугарскиот земјоделски народен сојуз]] (БЗНС). Тој бил [[премиер на Бугарија]] во периодот од [[1919]] до [[1923]] година. == Животопис == [[Податотека:Stamboliyski_-_Treaty_of_Neuilly-sur-Seine.jpg|мини|лево|220x220px|Стамболијски го потпишува Нејскиот договор]] [[Податотека:Rakovsky_and_Stamboliyski_in_Genoa.jpg|thumb|лево|220x220px|Разговор со советскиот претставник К. Раковски за време на Конференцијата во Џенова во 1922 година]] [[Податотека:Bulgarian_delegation_in_Genoa_2.jpg|thumb|лево|220x220px|Со членовите на бугарската делегација на Конференцијата во Џенова]] Стамболијски е роден на [[1 март]] 1879 во Славовица, [[Пазарџичка област|Пазарџичко]], [[Источна Румелија]] (денес [[Бугарија]]). Александар Стамболијски учел во земјоделското училиште во Садово (1893–1895) и завршил на Лозаровинарското училиште во [[Плевен]] (1895–1897). Во [[Плевен]] бил ученик на основачот на Бугарскиот земјоделски сојуз (БЗС) [[Јанко Забунов]]. Во [[1879|1899]] учествувал на основачкиот конгрес на БЗНС. Следните години студирал филозофија во [[Хале (Зале)|Хале]] и [[агрономија]] во [[Минхен]], но го прекинал своето образованието поради [[туберкулоза]]. После неговото враќање во Бугарија се занимавал со политичка дејност. Во [[1908]] година Александар Стамболијски бил избран за народен пратеник од редовите на БЗНС. Тој се претворил во „де фкато“ водич на БЗНС и под негово влијание сојузот се преобразил од претставничка организација во [[политичка партија]]. За пратеник бил избран на 14-то (1908-1911), 16-то и 20-то Народно собрание (1913-1923) како и во 5-то Народно собрание на Бугарија (1911). === Владеењето на Стамболијски === Во [[1922]] година бил одржан [[референдум]] за судење на виновниците за националните катастрофи. На него поддржувачите на БЗНС и [[Бугарска комунистичка партија|БКП]] со големо мнозинство наложиле да се осудат дел од политичката и воена елита на Бугарија за време на војните (1913–1918). Подоцна се спровеле политички репресии како кон БКП, така и кон целата опозиција. Основен инструмент на репресиите бил т.н. ''Портокалова гарда'' — слабо вооружени одреди, следбеници на БЗНС и Стамболијски. За време на превратот, Стамболијски се наоѓал во своето родно село Славовица и не успевал да реагира соодветно. Во меѓувреме, во земјата избиле селски немири, кои во бугарската историографија останале познати како [[Јунско востание]]. Најголем замав тие имале во Плевенско и [[Шумен]]ско. [[Плевен]] дури бил ставен под опсада и делумно заземен од селските дружини. Крајниот епилог на „востанието“ било задушување од страна на воениот гарнизон и поддржувачите на новата власт во [[Софија]]. Самиот Стамболијски организирал стотици селани и направил обид за опсада на [[Пазарџик]]. Наредбата за напад не била дадена. Силите биле нерамномерни и откако месниот гарнизон не се потчинил на законскиот премиер, на [[11 јуни]] Стамболијски наредил на селаните да се повлечат, за да не се дојде до крвопролевање.<ref>Фол, Александър и др., Кратка история на България, с.329, Издателство Наука и изкуство, София 1981</ref> === Атентат === [[Податотека:Bloodyinscription.jpg|thumb|220x220px|Крвавиот натпис на Александар Стамболијски пред смртта]]Уште на [[10 јуни]] воениот министер [[Иван Велков]] дал усна наредба на капитанот [[Иван Харлаков]] самиот Стамболијски да биде заробен и убиен и тој заминал со група воени лица за [[Пазарџик]], каде операцијата за апсење била раководена од полковникот [[Славејко Василев]]. Стамболијски се обидел да пребегне до дворецот во [[Кричим]], но на [[13 јуни]] бил заробен кај селото Голак, по кое бил преместен во [[Пазарџик]] каде бил предаден на групата на Харлаков. Тој бил однесен во вилата во Славовица. Таму бил [[Атентат врз Александар Стамболијски|убиен]] од група членови на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО- Автономистичка]] , водена од скопскиот војвода [[Величко Велјанов]].<ref name="марков">{{Наведена книга|last = Марков|first = Георги|authorlink = Георги Марков (историк)|year = 2003|title = Покушения, насилие и политика в България 1878-1947|publisher = Военно издателство|location = София|pages = 163-164|isbn = 954-509-239-4}}</ref> == Семејство == [[Податотека:BASA-255K-1-108-6-Aleksandar_Stambolijski,_Milena_Stambolijska_and_their_children_Nadezhda_and_Asen.jpg|thumb|328x328px|Александар и Милена Стамболијска со двете деца Надежда и Асен]] Александар Стамболијски се оженил во [[1900]] со Милена Даскалова (1875–1944), со која имале две деца: * Надежда (р. 1901) * Асен (р. 1904) == Библиографија == * ''Нашите възгледи по държавните пенсии'' (1908) * ''Земеделец по занятие и земеделец по убеждение'' (1908) * ''Политически партии или съсловни организации'' (1909) * ''Власт. Безвластие. Народовластие'' (1919) * ''Върховният принцип на народовластието'' (1919) * ''Двете ми срещи с цар Фердинанд'' (1919) * ''Защо се сдружават земеделците'' (1919) * ''Земеделският съюз и неговите врагове'' (1919) * ''Земеделският съюз и неговите оръжия за отбрана и победа'' (1919) * ''Интелигентните сили в Земеделския съюз и партиите'' (1919) * ''Резултатите от дейността на Земеделския съюз'' (1919) * ''Какъв трябва да бъде политикът'' (1919) * ''Принципите на БЗНС'' (1919) * ''Различието между Земеделския съюз и партиите'' (1919) * ''Защо ги съдим?'' (1922) == Поврзано == * [[Атентат врз Александар Стамболијски]] * [[Нишки договор (1923)]] == Наводи == {{наводи}} * <cite class="book" id="CITEREFТашев1999" style="font-style:normal">Ташев&#x20;</cite>, Ташо.Министрите на Бугарија 1879-1999.Софија,АИ „Проф. Марин Дринов“ / Изд. на МО,1999.<cite class="book" id="CITEREFТашев1999" style="font-style:normal">&#x20;&#x20;&#x20;&#x20;</cite><cite class="book" id="CITEREFТашев1999" style="font-style:normal">ISBN 978-954-430-603-8 / ISBN 978-954-509-191-9.</cite><cite class="book" id="CITEREFТашев1999" style="font-style:normal"></cite> == Надворешни врски == {{wikiquote}} {{ризница-ред|Aleksandar Stamboliyski}} {{Премиери на Бугарија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стамболијски, Александар }} [[Категорија:Министри за надворешни работи на Бугарија]] [[Категорија:Министри за одбрана на Бугарија]] [[Категорија:Премиери на Бугарија]] sqvdj6zw3iz6y94khk6avigj2w7tt57 Категорија:Колубарски Управен Округ 14 1275433 5621622 5405941 2026-08-30T06:41:44Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Колубарски Округ]] на [[Категорија:Колубарски Управен Округ]] 5405941 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Колубарски Округ}} [[Категорија:Шумадија и Западна Србија]] [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] cpmqqanpgafynpbkm2jzoua976b2vuv Софија Вистам 0 1281479 5621564 5445282 2026-08-29T15:49:31Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621564 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sofia Wistam 2013.jpg|мини|Софија Вистам 2013]] '''Софија Вистам''', ''родена Еклоф'' (родена на 15 мај 1966 година, [[Лидинге]], [[Стокхолм (округ)|округот Стокхолм]], [[Шведска]] ) е [[Швеѓани|шведска]] телевизија водителка на ТВ4 и ТВ3 и водителка на радио ток-шоу.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aftonbladet.se/wendela/barn/article333720.ab|title=Sofia Wistam gravid &#124; Barn &#124; Wendela &#124; Aftonbladet|date=2012-04-23|publisher=Aftonbladet.se|accessdate=2012-08-26}}</ref> Работела и како стилист за ѕвезди како Карола, Џери Вилијамс и Томи Нилсон . Во 2008 година, таа исто така била судија на шоуто за таленти ''Шведската верзија на Талент'', во текот на оваа година, исто така, била домаќин на сопственото радио шоу на Рикс ФМ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rixfm.com/?specialcontent=programledare&programledareID=53|title=RIXFM|publisher=RIXFM|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001101550/http://www.rixfm.com/?specialcontent=programledare&programledareID=53|archive-date=1 October 2011|accessdate=2012-08-26}}</ref> Во текот на 2009 година, Вистам била домаќин на натпреварувачкото шоу ''Вајпаут'' на шведската телевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.expressen.se/noje/1.1341611/wipeout-med-sofia-wistam-lockar-tavlingssugna|title=Wipeout med Sofia Wistam lockar tävlingssugna &#124; Nöje &#124; Expressen Nöje &#124; Nöjesnyheter Musiknyheter Filmnyheter|date=2008-09-24|publisher=Expressen.se|accessdate=2012-08-26}}</ref> Вистам била славна танчерка во ''Ајде да танцуваме'' 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aftonbladet.se/a/m63bb0|title=Sofia Wistam åkte ur Let's dance efter smärtkollapsen|accessdate=14 November 2021}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline|Sofia Wistam}} [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Шведски водителки]] kaloxjpgjbwmpqcyl445wo1blxpw6rk Вилфред Ндиди 0 1288518 5621597 5254988 2026-08-29T22:02:02Z Carshalton 30527 5621597 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Вилфред Ндиди | image = [[File:Ndidi 20170114.jpg|200px]] | fullname = Онјинје Вилфред Ндиди | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1996|12|16}} | cityofbirth = [[Лагос]] | countryofbirth = [[Нигерија]] | height = {{height|m=1.83}} | nationality = {{flagsport|NGA}} [[Нигерија]] | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Besiktas}} | clubnumber = 4 | years1 = 2015-2017 |caps1 = 61 |goals1 = 4 |clubs1 = {{Fb team Genk}} | years2 = 2017- |caps2 = 252 |goals2 = 11 |clubs2 = {{Fb team Leicester City}} | years3 = 2025- |caps3 = 27 |goals3 = 2 |clubs3 = {{Fb team Besiktas}} | nationalyears1 = 2013-2015 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија под 20 години|Нигерија 20]] | nationalyears2 = 2015- |nationalcaps2 = 56 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] }} '''Вилфред Ндиди''' (роден на [[16 декември]] [[1996]] година, во [[Лагос]]) — [[Нигерија|нигериски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Besiktas}} и на [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|нигериската репрезентација]]. ==Биографија== Во мај 2019, Ндиди се оженил со својата долгогодишна девојка Динма Форчјун во [[Абуџа]].<ref>{{cite news |last1=Okoroji |first1=Chidozie |title=Wilfred Ndidi weds longtime girlfriend, Dinma in Abuja |url=https://www.brila.net/wilfred-ndidi-weds-longtime-girlfriend-dinma-in-abuja/ |access-date=26 May 2019 |work=Brila |date=23 May 2019}}</ref> Во 2019 година, Ндиди започнал да студира за диплома за бизнис и менаџмент на [[Универзитет Де Монтфорт|Универзитетот Де Монфорт]].<ref>{{cite news |last1=Taiwo |first1=Taiye |title=Ndidi: Leicester City midfielder studying business and management |url=https://www.goal.com/en/news/wilfred-ndidi-leicester-city-midfielder-studying-business/1copqn1mh6lf0zj8241eii1k8 |access-date=24 August 2019 |work=Goal |date=23 August 2019}}</ref> ==Технички карактеристики== Тој претежно игра како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|дефанзивен играч за врска]] пред одбраната.<ref>{{cite web|title=The 25 Best Defensive Midfielders in World Football - Ranked|url=https://www.90min.com/posts/the-25-best-defensive-midfielders-in-world-football-ranked|date=23 March 2021|access-date=15 August 2021|website=90Min}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/leicester-squadre-interessanti-europa/|title=Il Leicester è una delle squadre più interessanti in Europa|date=30 октомври 2019|access-date=31 октомври 2019}}</ref> Тактички дисциплиниран играч подготвен максимално да ја изврши задачата доверена од тренерот,<ref name=":0" /> физички силен,<ref name=":1" /> максимално борбен,<ref name=":0" /> отпорен,<ref name=":1" /> а меѓу неговите најсилни страни е враќањето на топката во посед на неговата екипа и силниот удар.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/video/0235-0e67d03723ed-82a593d5a63a-1000--watch-leicester-s-ndidi-score-long-range-screamer/|title=Watch Leicester's Ndidi score long-range screamer|website=UEFA.com|date=4 January 2017|access-date=18 September 2020}}</ref> Доколку е потребно, тој може да игра и како [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|централен дефанзивец]].<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2017/01/01-19439655/ndidi_primo_colpo_del_leicester_15_milioni_per_il_mediano_della_nigeria|title=Ndidi, primo colpo del Leicester: 15 milioni per il mediano della Nigeria|access-date=3 јануари 2017}}</ref> ==Клупска кариера== ===Генк=== На 14 јануари 2015, на возраст од 19 години, Ндиди направил трансфер во Европа потпишувајќи за [[ФК Генк|Генк]], откако белгискиот клуб му платил 180.000 евра на неговиот дотогашен клуб Нат Бојс Академи од Нигерија. Петтнаесет дена подоцна по комплетирањето на трансферот, Ндиди го направил своето деби за Генк во [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]], во поразот со 1-0 од [[Ројал Шарлероа Спортинг клуб|Шарлероа]]. Тој ги одигра првите 74 минути од ова гостување, пред да биде заменет од [[Јарне Вријсен]].<ref name="soccerway2">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/matches/2015/01/31/belgium/pro-league/royal-charleroi-sporting-club/krc-genk/1697243/ |title=Charleri vs. Genk – 31 January 2015 – Soccerway |publisher=soccerway.com |access-date=1 February 2015}}</ref> За време на натпреварот од плејофот во белгиската лига против [[Клуб Бриж КВ|Клуб Бриж]], Ндиди постигнал гол од далечина, кој подоцна бил прогласен за гол на сезоната во белгиското првенство. Откако добил еден дуел за освојување на топката надвор од шеснаесетникот, тој потоа непречено ја подигнал топката над противничкиот играч пред да упати жесток волеј во горниот десен агол.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=XNrukUXR8bc |title=Wilfred Ndidi Amazing Goal ● KRC Genk vs Club Brugge KV ● Belgium Jupiler League 20/04/2016 |last=Football Score |date=20 April 2016 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.standaard.be/cnt/dmf20160523_02303545 |title=Hanni is Profvoetballer van het Jaar, ook Preud'homme, Bailey, Sels, Ndidi en Simons bekroond }}</ref> Проценките биле дека топката патувала со над 111&nbsp;км/ч.<ref>{{cite web |url=http://www.lavenir.net/cnt/dmf20160524_00830880/footballeur-pro-de-l-annee-wilfred-ndidi-auteur-du-plus-beau-but |title=Footballeur Pro de l'année: Wilfred Ndidi, auteur du plus beau but }}</ref> Во дресот на Генк тој поминал две години од јануари 2015 до истиот месец 2017, забележувајќи вкупно 83 настапи и 7 голови. ===Лестер Сити=== На 3 декември 2016 година, Генк се согласил да го продаде Ндиди за сума од 17 милиони фунти на [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]].<ref>{{cite news |url=http://soccerblitz.net/2016/12/23/7-facts-you-didnt-know-about-leicester-city-new-signing-wilfred-ndidi/|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224114517/http://soccerblitz.net/2016/12/23/7-facts-you-didnt-know-about-leicester-city-new-signing-wilfred-ndidi/|url-status=dead|archive-date=24 December 2016 |title=7 FACTS you didn't know about Leicester City new signing Wilfred Ndidi |date=23 December 2016 |access-date=5 January 2017 |publisher=soccerblitz.com |author=Seyi Daniels}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.espnfc.com/story/3031389/leicester-agree-deal-to-sign-nigeria-international-wilfred-ndidi-from-genk |title=Leicester agree deal to sign Nigeria international Wilfred Ndidi from Genk |newspaper=ESPNFC.com|access-date=5 January 2017}}</ref> Трансферот бил комплетиран на 5 јануари 2017.<ref>{{cite news |url=http://www.lcfc.com/news/article/2016-17/wilfred-ndidi-new-signing-trains-after-finalising-leicester-city-transfer-3503085.aspx |title=Wilfred Ndidi: New Signing Trains After Finalising Leicester City Transfer |date=5 January 2017 |access-date=5 January 2017 |publisher=lcfc.com}}</ref> Ндиди го направил своето деби за клубот на 7 јануари 2017 година, во победата со 2–1 против [[ФК Евертон|Евертон]] во третото коло од [[ФА Куп 2016-2017|ФА Купот]].<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38474504 |title=Everton 1–2 Leicester City |last=McNulty |first=Phil |date=7 January 2017 |website=BBC Sport|access-date=29 January 2017}}</ref> Својот прв настап во [[Премиер лига на Англија 2016-2017|Премиер лигата]] го имал на 14 јануари 2017 година, против [[ФК Челси|Челси]] на домашен терен во поразот од 0–3.<ref>{{Cite web |url=http://www.lcfc.com/fixtures-results/match-report/index.aspx?matchid=3925162 |title=Match Report – Leicester 0–3 Chelsea |date=14 January 2017 |website=www.lcfc.com |publisher=Leicester City F.C. |language=en-GB |access-date=29 January 2017 |archive-date=2017-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202070308/http://www.lcfc.com/fixtures-results/match-report/index.aspx?matchid=3925162 |url-status=dead }}</ref> Во повторениот натпревар од четвртото коло на ФА Купот против [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]] на 8 февруари 2017 година, Ндиди влегол во игра во првото продолжение и го постигнал својот прв гол за Лестер со удар од далечина помагајќи му на својот тим да победи со 3-1 и да се пласира во следната рунда.<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.us/report?gameId=473321|title=Ndidi first Leicester goal|newspaper=espnfc.com|access-date=8 February 2017}}</ref> Во победата со 3–1 над [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] на 27 февруари 2017 година, Ндиди освои 11 од неговите 14 дуели,<ref name="Leicester City 3-1 Liverpool">{{citation|title = Leicester City 3–1 Liverpool|url = https://www.bbc.com/sport/football/39024318|website = BBC Sport|author = Phil Dawkes|date = 27 February 2017|access-date = 3 June 2017}}</ref> подобар од него во тој сегмент бил само [[Н'Голо Канте]] од Челси кој остварил 14 добиени дуели против истиот клуб во јануари.<ref name="Leicester dynamo Wilfred Ndidi has potential to surpass N'Golo Kante">{{citation|title = Leicester dynamo Wilfred Ndidi has potential to surpass N'Golo Kante|url = http://www.espnfcasia.com/club/leicester-city/375/blog/post/3070662/leicester-dynamo-wilfred-ndidi-has-potential-to-surpass-ngolo-kante|publisher = ESPN FC|author = Colin Udoh|date = 28 February 2017|access-date = 3 June 2017}}</ref> На 16 декември 2017 година, Ндиди бил исклучен за првпат во својата кариера за време на поразот на ''лисиците'' на домашен терен со 3-0 од [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{citation|title = Birthday boy Ndidi gets first career red against Crystal Palace |url = http://www.goal.com/en-ng/news/birthday-boy-wilfred-ndidi-gets-first-career-red-against-crystal-/1mlilf6w849gv1c3auyaiowxj6|publisher = GOAL.COM|author = Shina Oludare|date = 16 December 2017|access-date = 17 December 2017}}</ref> Тој го постигнал првиот гол за [[ФК Лестер Сити сезона 2019-2020|сезоната 2019–2020]] во ремито против [[ФК Челси|Челси]] на отворањето на новата сезона во Премиер лигата на 18 август 2019 година.<ref>{{cite web|url= https://www.premierleague.com/match/46618|title=Chelsea Vs Leicester|publisher=Premier League}}</ref> На 13 септември 2020 година, Ндиди го започнал воведниот натпревар на Лестер Сити во [[Премиер лига на Англија 2020-2021|Премиер лигата за сезоната 2020-2021]] играјќи како централен дефанзивец и помогнал тимот да одржи чиста мрежата во победата со 3–0 на гостувањето кај [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]]. Ндиди претрпел повреда на адукторот на 20 септември 2020 година и бил отсутен од 6 до 12 недели.<ref>{{cite web |title=Rodgers Confirms Wilfred Ndidi Injury |url=https://www.lcfc.com/news/1840159/rodgers-confirms-wilfred-ndidi-injury |website=www.lcfc.com |access-date=27 October 2020 |language=en |date=23 September 2020}}</ref> Тој се вратил во акција на 3 декември во поразот на Лестер од [[ФК Зорја Луганск|Зорија Луганск]] во [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|Лига Европа]]. На 19 јануари 2021 година, Ндиди го постигнал својот прв гол за сезоната 2020-2021 во победата на ''лисиците'' со 2-0 над Челси. Победата му помогнала на Лестер да избие на првото место на табелата во првенството.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/55627849|title=Leicester City moved to the top of the Premier League table and increased the pressure on struggling Chelsea manager Frank Lampard with an impressive victory at The King Power Stadium.|website=BBC Sport |date=19 January 2021|accessdate=4 May 2021}}</ref> На 15 мај 2021 година, Ндиди го започнал и го одиграл до крај [[Финале на ФА Купот во 2021 година|финалето]] на [[ФА Куп 2020-2021|ФА Купот]], во кое Лестер ја освоил титулата совладувајќи го Челси со 1-0 со голот на [[Јури Тилеманс]]. ==Репрезентативна кариера== [[File:Wilfred Ndidi-Nigeria.jpg|thumb|left|Ндиди со Нигерија против Аргентина]] Како тинејџер, тој бил повикан да игра за репрезентацијата на Нигерија под 17 години. Сепак, додека го играше африканското првенство за играчи под 17 години со Нигерија, тој бил исклучен заедно со уште двајца играчи од натпреварувањето како мерка на претпазливост, по тестот за возраста на МНР што сугерирал дека е малку над прагот.<ref>{{cite web |url=https://www.naij.com/31032.html |title=Three Nigerian Footballers Caught Age Cheating |first=Katherine |last=Baffour |date=15 April 2013 }}</ref> Како и да е, тој се придружил на своите соиграчи во тимот под 20 години следната година, формирајќи ја основата на средниот ред. Тој бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|сениорската репрезентација на Нигерија]] на 8 октомври 2015 година, дебитирајќи на пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|COD}} и играјќи повторно неколку дена подоцна во победата од 3-0 против {{NazNB|FUrep|CMR}}, кога го заменил [[Џон Оби Микел]] во 63-тата минута.<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en-ng/match/nigeria-v-cameroon/5fmctvxcfgmzoh832z12em6ll |title=Nigeria v Cameroon Live Commentary & Result, 11/10/2015, Friendlies - Goal.com }}</ref> Во 2016 година, тој бил избран на поширокиот список од 35 играчи за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2016 (мажи)|Летните олимписки игри 2016]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36623763 |title=Kelechi Iheanacho included in Nigeria's Olympics squad |date=24 June 2016 |access-date=25 June 2016 |author=Oluwashina Okeleji |website=BBC Sport}}</ref> Сепак, тој не се нашол на конечниот список на играчи кои настапиле на турнирот. Во мај 2018 година, тој бил избран во поширокиот состав од 30 играчи на Нигерија за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] во [[Русија]].<ref>{{cite web |last1=Crawford |first1=Stephen |title=Revealed: Every World Cup 2018 squad - Final 23-man lists |url=https://www.goal.com/en-gb/news/revealed-every-world-cup-2018-squad-23-man-preliminary-lists/oa0atsduflsv1nsf6oqk576rb |website=Goal |access-date=11 July 2019 |date=4 June 2018}}</ref> Ги одиграл сите три натпревари на својата земја во [[Светско првенство во фудбал 2018 - група Д|групната фаза]]. Следната година, тој бил вклучен во тимот на ''Super Eagles'' кои настапил на [[Африкански куп на нации 2019|Африканскиот куп на нации 2019]].<ref>{{cite news |last1=Shittu |first1=Ibitoye |title=AFCON 2019: Iwobi, Ndidi, 18 other Nigerian stars who will be making debut |url=https://www.legit.ng/1242841-alex-iwobi-ndidi-18-super-eagles-star-making-afcon-debut.html |access-date=11 July 2019 |work=Legit.ng |date=11 June 2019 |archive-date=2019-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701133724/https://www.legit.ng/1242841-alex-iwobi-ndidi-18-super-eagles-star-making-afcon-debut.html |url-status=dead }}</ref> Ндиди ги одиграл сите натпревари помагајќи и на Нигерија да го освои третото место. На 25 декември 2021 година, Ндиди бил избран во 28-члениот тим на Нигерија за [[Африкански куп на нации 2021|Африканскиот куп на нации 2021]] од страна на привремениот селектор [[Аугустин Егуавон]].<ref>{{Cite web|last=Football|first=CAF-Confedération Africaine du|title=Eguavoen announces Nigeria final TotalEnergies AFCON squad|url=https://www.cafonline.com/total-africa-cup-of-nations/news/eguavoen-announces-nigeria-final-totalenergies-afcon-squad|access-date=2022-01-23|website=CAFOnline.com|language=en}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|NGA}} {{Cronopar|8-10-2015|Визе|COD|2|0|NGA|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|11-10-2015|Брисел|NGA|3|0|CMR|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|31-5-2016|Луксембург|LUX|1|3|NGA|-|Пријателска|13={{subon|63}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|3-9-2016|Ујо|NGA|1|0|TZN|-|Квал. за АФКОН|2017|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|9-10-2016|Ндола|ZAM|1|2|NGA|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|12-11-2016|Ујо|NGA|3|1|ALG|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|23-3-2017|Лондон|NGA|1|1|SEN|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-6-2017|Сен-Ле-ла-Форе|NGA|3|0|TGO|-|Пријателска|13={{suboff|58}}}} {{Cronopar|10-6-2017|Ујо|NGA|0|2|RSA|-|Квал. за АФКОН|2019}} {{Cronopar|1-9-2017|Ујо|NGA|4|0|CMR|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|4-9-2017|Јаунде|CMR|1|1|NGA|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|7-10-2017|Ујо|NGA|1|0|ZAM|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|10-11-2017|Константин|ALG|1|1|NGA|-|Квал. за СП|2018|14=Константин (Алжир)}} {{Cronopar|14-11-2017|Краснодар|ARG|2|4|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-2018|Вроцлав|POL|0|1|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2018|Лондон|NGA|0|2|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|6-6-2018|Швехат|NGA|0|1|CZE|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2018|Калининград|HRV|2|0|NGA|-|Светско првенство|2018|Прва фаза}} {{Cronopar|22-6-2018|Волгоград|NGA|2|0|ISL|-|Светско првенство|2018|Прва фаза}} {{Cronopar|26-6-2018|Санкт Петербург|NGA|1|2|ARG|-|Светско првенство|2018|Прва фаза}} {{Cronopar|8-9-2018|Викторија|SYC|0|3|NGA|-|Квал. за АФКОН|2019|14=Викторија (Сејшели)}} {{Cronopar|11-9-2018|Монровија|LBR|1|2|NGA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|13-10-2018|Кадуна|NGA|4|0|LBY|-|Квал. за АФКОН|2019|13={{yel|25}}}} {{Cronopar|16-10-2018|Сфакс|LBY|2|3|NGA|-|Квал. за АФКОН|2019|13={{yel|90+2}}}} {{Cronopar|23-3-2019|Асаба|NGA|3|1|SYC|-|Квал. за АФКОН|2019}} {{Cronopar|26-3-2019|Асаба|NGA|1|0|EGY|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2019|Исмаилија|NGA|0|1|SEN|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-6-2019|Александрија|NGA|1|0|BDI|-|Африкански куп на нации|2019|Прва фаза}} {{Cronopar|26-6-2019|Александрија|NGA|1|0|GUI|-|Африкански куп на нации|2019|Прва фаза}} {{Cronopar|30-6-2019|Александрија|MDG|2|0|NGA|-|Африкански куп на нации|2019|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|6-7-2019|Александрија|NGA|3|2|CMR|-|Африкански куп на нации|2019|Осминафинале}} {{Cronopar|10-7-2019|Каиро|NGA|2|1|RSA|-|Африкански куп на нации|2019|Четвртфинале}} {{Cronopar|14-7-2019|Каиро|ALG|2|1|NGA|-|Африкански куп на нации|2019|Полуфинале}} {{Cronopar|17-7-2019|Каиро|TUN|0|1|NGA|-|Африкански куп на нации|2019|за 3. место|13={{yel|18}}}} {{Cronopar|13-10-2019|Сингапур|BRA|1|1|NGA|-|Пријателска|13={{yel|87}}}} {{Cronopar|13-11-2019|Ујо|NGA|2|1|BEN|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|17-11-2019|Масеру|LSO|2|4|NGA|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|27-3-2021|Котону|BEN|0|1|NGA|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|30-3-2021|Абеокута|NGA|3|0|LES|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|4-6-2021|Винер Нојштат|NGA|0|1|CMR|-|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2021|Винер Нојштат|CMR|0|0|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-9-2021|Лагос|NGA|2|0|LBR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2021|Монровија|LBR|0|2|NGA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|16-11-2021|Лагос|NGA|1|1|CPV|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|17}}}} {{Cronopar|11-1-2022|Гаруа|NGA|1|0|EGY|-|Африкански куп на нации|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|15-1-2022|Гаруа|NGA|3|1|SUD|-|Африкански куп на нации|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|19-1-2022|Гаруа|GNB|0|2|NGA|-|Африкански куп на нации|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|23-1-2022|Гаруа|NGA|0|1|TUN|-|Африкански куп на нации|2021|Осминафинале}} {{Cronofin|48|0}} ==Статистика на кариерата== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 27 јануари 2022.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || јан.-јун. 2015 || rowspan=3|{{flagsport|BEL}} [[ФК Генк|Генк]] || [[Белгиска Про лига 2014-2015|ПЛ]] || 1+5<ref name=Play-off>Плејоф</ref> || 0 || [[Фудбалски куп на Белгија 2014-2015|КБ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- || 2015-2016 || [[Белгиска Про лига 2015-2016|ПЛ]] || 26+12<ref name=Play-off /> || 1+3 || [[Фудбалски куп на Белгија 2015-2016|КБ]] || 5 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- || 2016-јан. 2017 || [[Белгиска Про лига 2016-2017|ПЛ]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Белгија 2016-2017|КБ]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|ЛЕ]] || 12<ref>6 настапи во квалификациските кола.</ref> || 2<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 34 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Генк || 46+17 || 1+3 || || 8 || 1 || || 12 || 2 || || - || - || 83 || 7 |- | јан.-јун. 2017 || rowspan="6" |{{flagsport|ENG}} [[ФК Лестер Сити|Лестер сити]] || [[Премиер лига на Англија 2016-2017|ПЛ]] || 17 || 2 || [[ФА Куп 2016-2017|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2016-2017|ЛК]] || 2+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 4 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Премиер лига на Англија 2017-2018|ПЛ]] || 33 || 0 ||[[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 3+2 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 37 || 1 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 38 || 2 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 32 || 2 ||[[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 2 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 26 || 1 ||[[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 6+0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 4 || 0 || - || - || - || 36 || 1 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 13 || 0 ||[[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]] || 4 || 1 || [[ФА Комјунити Шилд|КШ]] || 1 || 0 || 36 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Лестер Сити || 159 || 7 || || 24 || 2 || || 12 || 1 || || 1 || 0 || 196 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 222 || 11 || || 32 || 3 || || 24 || 3 || || 1 || 0 || 279 || 17 |- |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ENG}} Лестер Сити==== *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 2020-2021 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2021 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Нигерија |image3=Flag of Nigeria.svg }} {{Ризница-врска|Wilfred Ndidi}} *[https://uk.soccerway.com/players/onyinye-wilfred-ndidi/298168/ Вилфред Ндиди на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/wilfred-ndidi/profil/spieler/274839 Вилфред Ндиди на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/187638/Wilfred-Ndidi Вилфред Ндиди на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/327683/Show/Wilfred-Ndidi Вилфред Ндиди на whosocred] {{Состав на Нигерија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Нигерија на АКН 2021}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ндиди, Вилфред}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Нигериски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Генк]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бешикташ]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] oog0j4hb1dkqqp7803b4evfql17uisa 5621598 5621597 2026-08-29T22:02:27Z Carshalton 30527 5621598 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Вилфред Ндиди | image = [[File:Ndidi 20170114.jpg|200px]] | fullname = Онјинје Вилфред Ндиди | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1996|12|16}} | cityofbirth = [[Лагос]] | countryofbirth = [[Нигерија]] | height = {{height|m=1.83}} | nationality = {{flagsport|NGA}} [[Нигерија]] | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Besiktas}} | clubnumber = 4 | years1 = 2015-2017 |caps1 = 61 |goals1 = 4 |clubs1 = {{Fb team Genk}} | years2 = 2017- |caps2 = 252 |goals2 = 11 |clubs2 = {{Fb team Leicester City}} | years3 = 2025- |caps3 = 27 |goals3 = 2 |clubs3 = {{Fb team Besiktas}} | nationalyears1 = 2013-2015 |nationalcaps1 = 7 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија под 20 години|Нигерија 20]] | nationalyears2 = 2015- |nationalcaps2 = 56 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] }} '''Вилфред Ндиди''' (роден на [[16 декември]] [[1996]] година, во [[Лагос]]) — [[Нигерија|нигериски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] и на [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|нигериската репрезентација]]. ==Биографија== Во мај 2019, Ндиди се оженил со својата долгогодишна девојка Динма Форчјун во [[Абуџа]].<ref>{{cite news |last1=Okoroji |first1=Chidozie |title=Wilfred Ndidi weds longtime girlfriend, Dinma in Abuja |url=https://www.brila.net/wilfred-ndidi-weds-longtime-girlfriend-dinma-in-abuja/ |access-date=26 May 2019 |work=Brila |date=23 May 2019}}</ref> Во 2019 година, Ндиди започнал да студира за диплома за бизнис и менаџмент на [[Универзитет Де Монтфорт|Универзитетот Де Монфорт]].<ref>{{cite news |last1=Taiwo |first1=Taiye |title=Ndidi: Leicester City midfielder studying business and management |url=https://www.goal.com/en/news/wilfred-ndidi-leicester-city-midfielder-studying-business/1copqn1mh6lf0zj8241eii1k8 |access-date=24 August 2019 |work=Goal |date=23 August 2019}}</ref> ==Технички карактеристики== Тој претежно игра како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|дефанзивен играч за врска]] пред одбраната.<ref>{{cite web|title=The 25 Best Defensive Midfielders in World Football - Ranked|url=https://www.90min.com/posts/the-25-best-defensive-midfielders-in-world-football-ranked|date=23 March 2021|access-date=15 August 2021|website=90Min}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/leicester-squadre-interessanti-europa/|title=Il Leicester è una delle squadre più interessanti in Europa|date=30 октомври 2019|access-date=31 октомври 2019}}</ref> Тактички дисциплиниран играч подготвен максимално да ја изврши задачата доверена од тренерот,<ref name=":0" /> физички силен,<ref name=":1" /> максимално борбен,<ref name=":0" /> отпорен,<ref name=":1" /> а меѓу неговите најсилни страни е враќањето на топката во посед на неговата екипа и силниот удар.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/video/0235-0e67d03723ed-82a593d5a63a-1000--watch-leicester-s-ndidi-score-long-range-screamer/|title=Watch Leicester's Ndidi score long-range screamer|website=UEFA.com|date=4 January 2017|access-date=18 September 2020}}</ref> Доколку е потребно, тој може да игра и како [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|централен дефанзивец]].<ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2017/01/01-19439655/ndidi_primo_colpo_del_leicester_15_milioni_per_il_mediano_della_nigeria|title=Ndidi, primo colpo del Leicester: 15 milioni per il mediano della Nigeria|access-date=3 јануари 2017}}</ref> ==Клупска кариера== ===Генк=== На 14 јануари 2015, на возраст од 19 години, Ндиди направил трансфер во Европа потпишувајќи за [[ФК Генк|Генк]], откако белгискиот клуб му платил 180.000 евра на неговиот дотогашен клуб Нат Бојс Академи од Нигерија. Петтнаесет дена подоцна по комплетирањето на трансферот, Ндиди го направил своето деби за Генк во [[Белгиска Про лига|Белгиската Про лига]], во поразот со 1-0 од [[Ројал Шарлероа Спортинг клуб|Шарлероа]]. Тој ги одигра првите 74 минути од ова гостување, пред да биде заменет од [[Јарне Вријсен]].<ref name="soccerway2">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/matches/2015/01/31/belgium/pro-league/royal-charleroi-sporting-club/krc-genk/1697243/ |title=Charleri vs. Genk – 31 January 2015 – Soccerway |publisher=soccerway.com |access-date=1 February 2015}}</ref> За време на натпреварот од плејофот во белгиската лига против [[Клуб Бриж КВ|Клуб Бриж]], Ндиди постигнал гол од далечина, кој подоцна бил прогласен за гол на сезоната во белгиското првенство. Откако добил еден дуел за освојување на топката надвор од шеснаесетникот, тој потоа непречено ја подигнал топката над противничкиот играч пред да упати жесток волеј во горниот десен агол.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=XNrukUXR8bc |title=Wilfred Ndidi Amazing Goal ● KRC Genk vs Club Brugge KV ● Belgium Jupiler League 20/04/2016 |last=Football Score |date=20 April 2016 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.standaard.be/cnt/dmf20160523_02303545 |title=Hanni is Profvoetballer van het Jaar, ook Preud'homme, Bailey, Sels, Ndidi en Simons bekroond }}</ref> Проценките биле дека топката патувала со над 111&nbsp;км/ч.<ref>{{cite web |url=http://www.lavenir.net/cnt/dmf20160524_00830880/footballeur-pro-de-l-annee-wilfred-ndidi-auteur-du-plus-beau-but |title=Footballeur Pro de l'année: Wilfred Ndidi, auteur du plus beau but }}</ref> Во дресот на Генк тој поминал две години од јануари 2015 до истиот месец 2017, забележувајќи вкупно 83 настапи и 7 голови. ===Лестер Сити=== На 3 декември 2016 година, Генк се согласил да го продаде Ндиди за сума од 17 милиони фунти на [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]].<ref>{{cite news |url=http://soccerblitz.net/2016/12/23/7-facts-you-didnt-know-about-leicester-city-new-signing-wilfred-ndidi/|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224114517/http://soccerblitz.net/2016/12/23/7-facts-you-didnt-know-about-leicester-city-new-signing-wilfred-ndidi/|url-status=dead|archive-date=24 December 2016 |title=7 FACTS you didn't know about Leicester City new signing Wilfred Ndidi |date=23 December 2016 |access-date=5 January 2017 |publisher=soccerblitz.com |author=Seyi Daniels}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.espnfc.com/story/3031389/leicester-agree-deal-to-sign-nigeria-international-wilfred-ndidi-from-genk |title=Leicester agree deal to sign Nigeria international Wilfred Ndidi from Genk |newspaper=ESPNFC.com|access-date=5 January 2017}}</ref> Трансферот бил комплетиран на 5 јануари 2017.<ref>{{cite news |url=http://www.lcfc.com/news/article/2016-17/wilfred-ndidi-new-signing-trains-after-finalising-leicester-city-transfer-3503085.aspx |title=Wilfred Ndidi: New Signing Trains After Finalising Leicester City Transfer |date=5 January 2017 |access-date=5 January 2017 |publisher=lcfc.com}}</ref> Ндиди го направил своето деби за клубот на 7 јануари 2017 година, во победата со 2–1 против [[ФК Евертон|Евертон]] во третото коло од [[ФА Куп 2016-2017|ФА Купот]].<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/38474504 |title=Everton 1–2 Leicester City |last=McNulty |first=Phil |date=7 January 2017 |website=BBC Sport|access-date=29 January 2017}}</ref> Својот прв настап во [[Премиер лига на Англија 2016-2017|Премиер лигата]] го имал на 14 јануари 2017 година, против [[ФК Челси|Челси]] на домашен терен во поразот од 0–3.<ref>{{Cite web |url=http://www.lcfc.com/fixtures-results/match-report/index.aspx?matchid=3925162 |title=Match Report – Leicester 0–3 Chelsea |date=14 January 2017 |website=www.lcfc.com |publisher=Leicester City F.C. |language=en-GB |access-date=29 January 2017 |archive-date=2017-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202070308/http://www.lcfc.com/fixtures-results/match-report/index.aspx?matchid=3925162 |url-status=dead }}</ref> Во повторениот натпревар од четвртото коло на ФА Купот против [[ФК Дарби Каунти|Дарби Каунти]] на 8 февруари 2017 година, Ндиди влегол во игра во првото продолжение и го постигнал својот прв гол за Лестер со удар од далечина помагајќи му на својот тим да победи со 3-1 и да се пласира во следната рунда.<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.us/report?gameId=473321|title=Ndidi first Leicester goal|newspaper=espnfc.com|access-date=8 February 2017}}</ref> Во победата со 3–1 над [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] на 27 февруари 2017 година, Ндиди освои 11 од неговите 14 дуели,<ref name="Leicester City 3-1 Liverpool">{{citation|title = Leicester City 3–1 Liverpool|url = https://www.bbc.com/sport/football/39024318|website = BBC Sport|author = Phil Dawkes|date = 27 February 2017|access-date = 3 June 2017}}</ref> подобар од него во тој сегмент бил само [[Н'Голо Канте]] од Челси кој остварил 14 добиени дуели против истиот клуб во јануари.<ref name="Leicester dynamo Wilfred Ndidi has potential to surpass N'Golo Kante">{{citation|title = Leicester dynamo Wilfred Ndidi has potential to surpass N'Golo Kante|url = http://www.espnfcasia.com/club/leicester-city/375/blog/post/3070662/leicester-dynamo-wilfred-ndidi-has-potential-to-surpass-ngolo-kante|publisher = ESPN FC|author = Colin Udoh|date = 28 February 2017|access-date = 3 June 2017}}</ref> На 16 декември 2017 година, Ндиди бил исклучен за првпат во својата кариера за време на поразот на ''лисиците'' на домашен терен со 3-0 од [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]].<ref>{{citation|title = Birthday boy Ndidi gets first career red against Crystal Palace |url = http://www.goal.com/en-ng/news/birthday-boy-wilfred-ndidi-gets-first-career-red-against-crystal-/1mlilf6w849gv1c3auyaiowxj6|publisher = GOAL.COM|author = Shina Oludare|date = 16 December 2017|access-date = 17 December 2017}}</ref> Тој го постигнал првиот гол за [[ФК Лестер Сити сезона 2019-2020|сезоната 2019–2020]] во ремито против [[ФК Челси|Челси]] на отворањето на новата сезона во Премиер лигата на 18 август 2019 година.<ref>{{cite web|url= https://www.premierleague.com/match/46618|title=Chelsea Vs Leicester|publisher=Premier League}}</ref> На 13 септември 2020 година, Ндиди го започнал воведниот натпревар на Лестер Сити во [[Премиер лига на Англија 2020-2021|Премиер лигата за сезоната 2020-2021]] играјќи како централен дефанзивец и помогнал тимот да одржи чиста мрежата во победата со 3–0 на гостувањето кај [[ФК Вест Бромвич Албион|Вест Бромвич Албион]]. Ндиди претрпел повреда на адукторот на 20 септември 2020 година и бил отсутен од 6 до 12 недели.<ref>{{cite web |title=Rodgers Confirms Wilfred Ndidi Injury |url=https://www.lcfc.com/news/1840159/rodgers-confirms-wilfred-ndidi-injury |website=www.lcfc.com |access-date=27 October 2020 |language=en |date=23 September 2020}}</ref> Тој се вратил во акција на 3 декември во поразот на Лестер од [[ФК Зорја Луганск|Зорија Луганск]] во [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|Лига Европа]]. На 19 јануари 2021 година, Ндиди го постигнал својот прв гол за сезоната 2020-2021 во победата на ''лисиците'' со 2-0 над Челси. Победата му помогнала на Лестер да избие на првото место на табелата во првенството.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/55627849|title=Leicester City moved to the top of the Premier League table and increased the pressure on struggling Chelsea manager Frank Lampard with an impressive victory at The King Power Stadium.|website=BBC Sport |date=19 January 2021|accessdate=4 May 2021}}</ref> На 15 мај 2021 година, Ндиди го започнал и го одиграл до крај [[Финале на ФА Купот во 2021 година|финалето]] на [[ФА Куп 2020-2021|ФА Купот]], во кое Лестер ја освоил титулата совладувајќи го Челси со 1-0 со голот на [[Јури Тилеманс]]. ==Репрезентативна кариера== [[File:Wilfred Ndidi-Nigeria.jpg|thumb|left|Ндиди со Нигерија против Аргентина]] Како тинејџер, тој бил повикан да игра за репрезентацијата на Нигерија под 17 години. Сепак, додека го играше африканското првенство за играчи под 17 години со Нигерија, тој бил исклучен заедно со уште двајца играчи од натпреварувањето како мерка на претпазливост, по тестот за возраста на МНР што сугерирал дека е малку над прагот.<ref>{{cite web |url=https://www.naij.com/31032.html |title=Three Nigerian Footballers Caught Age Cheating |first=Katherine |last=Baffour |date=15 April 2013 }}</ref> Како и да е, тој се придружил на своите соиграчи во тимот под 20 години следната година, формирајќи ја основата на средниот ред. Тој бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|сениорската репрезентација на Нигерија]] на 8 октомври 2015 година, дебитирајќи на пријателскиот натпревар против {{NazNB|FUrep|COD}} и играјќи повторно неколку дена подоцна во победата од 3-0 против {{NazNB|FUrep|CMR}}, кога го заменил [[Џон Оби Микел]] во 63-тата минута.<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en-ng/match/nigeria-v-cameroon/5fmctvxcfgmzoh832z12em6ll |title=Nigeria v Cameroon Live Commentary & Result, 11/10/2015, Friendlies - Goal.com }}</ref> Во 2016 година, тој бил избран на поширокиот список од 35 играчи за [[Фудбал на Летните олимписки игри 2016 (мажи)|Летните олимписки игри 2016]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36623763 |title=Kelechi Iheanacho included in Nigeria's Olympics squad |date=24 June 2016 |access-date=25 June 2016 |author=Oluwashina Okeleji |website=BBC Sport}}</ref> Сепак, тој не се нашол на конечниот список на играчи кои настапиле на турнирот. Во мај 2018 година, тој бил избран во поширокиот состав од 30 играчи на Нигерија за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] во [[Русија]].<ref>{{cite web |last1=Crawford |first1=Stephen |title=Revealed: Every World Cup 2018 squad - Final 23-man lists |url=https://www.goal.com/en-gb/news/revealed-every-world-cup-2018-squad-23-man-preliminary-lists/oa0atsduflsv1nsf6oqk576rb |website=Goal |access-date=11 July 2019 |date=4 June 2018}}</ref> Ги одиграл сите три натпревари на својата земја во [[Светско првенство во фудбал 2018 - група Д|групната фаза]]. Следната година, тој бил вклучен во тимот на ''Super Eagles'' кои настапил на [[Африкански куп на нации 2019|Африканскиот куп на нации 2019]].<ref>{{cite news |last1=Shittu |first1=Ibitoye |title=AFCON 2019: Iwobi, Ndidi, 18 other Nigerian stars who will be making debut |url=https://www.legit.ng/1242841-alex-iwobi-ndidi-18-super-eagles-star-making-afcon-debut.html |access-date=11 July 2019 |work=Legit.ng |date=11 June 2019 |archive-date=2019-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701133724/https://www.legit.ng/1242841-alex-iwobi-ndidi-18-super-eagles-star-making-afcon-debut.html |url-status=dead }}</ref> Ндиди ги одиграл сите натпревари помагајќи и на Нигерија да го освои третото место. На 25 декември 2021 година, Ндиди бил избран во 28-члениот тим на Нигерија за [[Африкански куп на нации 2021|Африканскиот куп на нации 2021]] од страна на привремениот селектор [[Аугустин Егуавон]].<ref>{{Cite web|last=Football|first=CAF-Confedération Africaine du|title=Eguavoen announces Nigeria final TotalEnergies AFCON squad|url=https://www.cafonline.com/total-africa-cup-of-nations/news/eguavoen-announces-nigeria-final-totalenergies-afcon-squad|access-date=2022-01-23|website=CAFOnline.com|language=en}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|NGA}} {{Cronopar|8-10-2015|Визе|COD|2|0|NGA|-|Пријателска|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|11-10-2015|Брисел|NGA|3|0|CMR|-|Пријателска|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|31-5-2016|Луксембург|LUX|1|3|NGA|-|Пријателска|13={{subon|63}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|3-9-2016|Ујо|NGA|1|0|TZN|-|Квал. за АФКОН|2017|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|9-10-2016|Ндола|ZAM|1|2|NGA|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|12-11-2016|Ујо|NGA|3|1|ALG|-|Квал. за СП|2018|13={{subon|83}}}} {{Cronopar|23-3-2017|Лондон|NGA|1|1|SEN|-|Пријателска}} {{Cronopar|1-6-2017|Сен-Ле-ла-Форе|NGA|3|0|TGO|-|Пријателска|13={{suboff|58}}}} {{Cronopar|10-6-2017|Ујо|NGA|0|2|RSA|-|Квал. за АФКОН|2019}} {{Cronopar|1-9-2017|Ујо|NGA|4|0|CMR|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|4-9-2017|Јаунде|CMR|1|1|NGA|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|7-10-2017|Ујо|NGA|1|0|ZAM|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|10-11-2017|Константин|ALG|1|1|NGA|-|Квал. за СП|2018|14=Константин (Алжир)}} {{Cronopar|14-11-2017|Краснодар|ARG|2|4|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-2018|Вроцлав|POL|0|1|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|27-3-2018|Лондон|NGA|0|2|SRB|-|Пријателска|13={{suboff|85}}}} {{Cronopar|6-6-2018|Швехат|NGA|0|1|CZE|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2018|Калининград|HRV|2|0|NGA|-|Светско првенство|2018|Прва фаза}} {{Cronopar|22-6-2018|Волгоград|NGA|2|0|ISL|-|Светско првенство|2018|Прва фаза}} {{Cronopar|26-6-2018|Санкт Петербург|NGA|1|2|ARG|-|Светско првенство|2018|Прва фаза}} {{Cronopar|8-9-2018|Викторија|SYC|0|3|NGA|-|Квал. за АФКОН|2019|14=Викторија (Сејшели)}} {{Cronopar|11-9-2018|Монровија|LBR|1|2|NGA|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|13-10-2018|Кадуна|NGA|4|0|LBY|-|Квал. за АФКОН|2019|13={{yel|25}}}} {{Cronopar|16-10-2018|Сфакс|LBY|2|3|NGA|-|Квал. за АФКОН|2019|13={{yel|90+2}}}} {{Cronopar|23-3-2019|Асаба|NGA|3|1|SYC|-|Квал. за АФКОН|2019}} {{Cronopar|26-3-2019|Асаба|NGA|1|0|EGY|-|Пријателска}} {{Cronopar|16-6-2019|Исмаилија|NGA|0|1|SEN|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-6-2019|Александрија|NGA|1|0|BDI|-|Африкански куп на нации|2019|Прва фаза}} {{Cronopar|26-6-2019|Александрија|NGA|1|0|GUI|-|Африкански куп на нации|2019|Прва фаза}} {{Cronopar|30-6-2019|Александрија|MDG|2|0|NGA|-|Африкански куп на нации|2019|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|6-7-2019|Александрија|NGA|3|2|CMR|-|Африкански куп на нации|2019|Осминафинале}} {{Cronopar|10-7-2019|Каиро|NGA|2|1|RSA|-|Африкански куп на нации|2019|Четвртфинале}} {{Cronopar|14-7-2019|Каиро|ALG|2|1|NGA|-|Африкански куп на нации|2019|Полуфинале}} {{Cronopar|17-7-2019|Каиро|TUN|0|1|NGA|-|Африкански куп на нации|2019|за 3. место|13={{yel|18}}}} {{Cronopar|13-10-2019|Сингапур|BRA|1|1|NGA|-|Пријателска|13={{yel|87}}}} {{Cronopar|13-11-2019|Ујо|NGA|2|1|BEN|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|17-11-2019|Масеру|LSO|2|4|NGA|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|27-3-2021|Котону|BEN|0|1|NGA|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|30-3-2021|Абеокута|NGA|3|0|LES|-|Квал. за АФКОН|2021}} {{Cronopar|4-6-2021|Винер Нојштат|NGA|0|1|CMR|-|Пријателска}} {{Cronopar|8-6-2021|Винер Нојштат|CMR|0|0|NGA|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-9-2021|Лагос|NGA|2|0|LBR|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2021|Монровија|LBR|0|2|NGA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|16-11-2021|Лагос|NGA|1|1|CPV|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|17}}}} {{Cronopar|11-1-2022|Гаруа|NGA|1|0|EGY|-|Африкански куп на нации|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|15-1-2022|Гаруа|NGA|3|1|SUD|-|Африкански куп на нации|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|19-1-2022|Гаруа|GNB|0|2|NGA|-|Африкански куп на нации|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|23-1-2022|Гаруа|NGA|0|1|TUN|-|Африкански куп на нации|2021|Осминафинале}} {{Cronofin|48|0}} ==Статистика на кариерата== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 27 јануари 2022.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || јан.-јун. 2015 || rowspan=3|{{flagsport|BEL}} [[ФК Генк|Генк]] || [[Белгиска Про лига 2014-2015|ПЛ]] || 1+5<ref name=Play-off>Плејоф</ref> || 0 || [[Фудбалски куп на Белгија 2014-2015|КБ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 6 || 0 |- || 2015-2016 || [[Белгиска Про лига 2015-2016|ПЛ]] || 26+12<ref name=Play-off /> || 1+3 || [[Фудбалски куп на Белгија 2015-2016|КБ]] || 5 || 0 || - || - || - || - || - || - || 43 || 4 |- || 2016-јан. 2017 || [[Белгиска Про лига 2016-2017|ПЛ]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Белгија 2016-2017|КБ]] || 3 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2016-2017|ЛЕ]] || 12<ref>6 настапи во квалификациските кола.</ref> || 2<ref>2 гола во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 34 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Генк || 46+17 || 1+3 || || 8 || 1 || || 12 || 2 || || - || - || 83 || 7 |- | јан.-јун. 2017 || rowspan="6" |{{flagsport|ENG}} [[ФК Лестер Сити|Лестер сити]] || [[Премиер лига на Англија 2016-2017|ПЛ]] || 17 || 2 || [[ФА Куп 2016-2017|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2016-2017|ЛК]] || 2+0 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 4 || 0 || - || - || - || 24 || 3 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Премиер лига на Англија 2017-2018|ПЛ]] || 33 || 0 ||[[ФА Куп 2017-2018|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2017-2018|ЛК]] || 3+2 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 37 || 1 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Премиер лига на Англија 2018-2019|ПЛ]] || 38 || 2 || [[ФА Куп 2018-2019|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2018-2019|ЛК]] || 0+2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 40 || 2 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 32 || 2 ||[[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 3+4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 39 || 2 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 26 || 1 ||[[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 6+0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2020-2021|ЛЕ]] || 4 || 0 || - || - || - || 36 || 1 |- || [[ФК Лестер Сити сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 13 || 0 ||[[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 0+2 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]] || 4 || 1 || [[ФА Комјунити Шилд|КШ]] || 1 || 0 || 36 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Лестер Сити || 159 || 7 || || 24 || 2 || || 12 || 1 || || 1 || 0 || 196 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 222 || 11 || || 32 || 3 || || 24 || 3 || || 1 || 0 || 279 || 17 |- |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ENG}} Лестер Сити==== *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 2020-2021 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд]]''' : 1 : 2021 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Нигерија |image3=Flag of Nigeria.svg }} {{Ризница-врска|Wilfred Ndidi}} *[https://uk.soccerway.com/players/onyinye-wilfred-ndidi/298168/ Вилфред Ндиди на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/wilfred-ndidi/profil/spieler/274839 Вилфред Ндиди на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/187638/Wilfred-Ndidi Вилфред Ндиди на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/327683/Show/Wilfred-Ndidi Вилфред Ндиди на whosocred] {{Состав на Нигерија на СП фудбал 2018}} {{Состав на Нигерија на АКН 2021}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ндиди, Вилфред}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Нигериски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Генк]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бешикташ]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] oanj1sad61q8mecc3wfluluej3b5v46 Балаклавка 0 1305314 5621611 5067582 2026-08-30T02:42:25Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Балаклава,_май_2022,_01.jpg]] со [[File:Река_Балаклавка_в_Балаклаве,_май_2022,_02.jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 5621611 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Река Балаклавка в Балаклаве, май 2022, 02.jpg|мини|Балаклава, мај 2022 година]] '''Балаклава''' е река во југозападниот дел на [[Крим (полуостров)|Крим]] ( [[Севастопол]] ), која се влева во заливот Балаклава на [[Црно Море|Црното Море]]. Должината на реката, според податоците дадени во книгата од 1855 година „Крим, со Севастопол, Балаклава и нејзините други градови. Со опис на реки, езера, планини и долини; со својата историја, жителите, нивните обичаи и начин на живот „1,75 версти (околу 1,9 км) (на веб-страницата на Севприроднадзор вкупната должина на реката е означена како 7,8 км - веројатно, врз основа на природата на документот, ова е целиот канал вклучувајќи ги притоките<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tenmon.ru/1/0174200002417000021.html|title=Тендер на оказание услуг по разработке проекта Расчистка русла реки Балаклавка города Севастополя|publisher=Тендер-монитор|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701163939/https://tenmon.ru/1/0174200002417000021.html|archive-date=2019-07-01|dead-url=no|accessdate=2019-07-01}}</ref>. == Географија == Реката не е потпишана на мапите, но се наведува во многу извори. Името Балаклавка се однесува на долниот дел од водотекот, кој настанал како резултат на сливот на три реки: ''Кади-су'', ''Пелагос'' и ''Хун''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/b.htm|title=Топонимы Севастополя и окрестностей. Б»|publisher=Топонимы Севастополя и окрестностей|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128113400/http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/b.htm|archive-date=2007-11-28|dead-url=no|accessdate=2015-02-12}}</ref>. Балаклава тече во јужен правец во рамките на градот Балаклава и се влева во врвот на заливот Балаклава. Реката има еколошки проблеми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ikstv.ru/novosti/proisshestviya/nezakonnaya-zasypka-rusla-reki-balaklavka-privela-k-podtopleniyu-uchastkov-02-03-2019/|title=Незаконная засыпка русла реки Балаклавка привела к подтоплению участков|publisher=Новости Севастополя|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701175453/https://ikstv.ru/novosti/proisshestviya/nezakonnaya-zasypka-rusla-reki-balaklavka-privela-k-podtopleniyu-uchastkov-02-03-2019/|archive-date=2019-07-01|dead-url=no|accessdate=2019-07-01}}</ref>. === Извори на реката === '''Кади-Су''' е името (според поранешното село Кади-Кои ) на средната компонента на реката Балаклавка, преведено од [[Кримскотатарски јазик|кримскиот татарски]] - „река на судијата“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/k.htm|title=Топонимы Севастополя и окрестностей. К|publisher=Narod.ru|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918044126/http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/k.htm|archive-date=2012-09-18|dead-url=no|accessdate=2017-01-20}}</ref>. Започнува јужно од автопатот Јалта-Севастопол, тече кон југ, формирајќи плитко дол <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://patfoto-alexs.blogspot.com/2013/04/blog-post.html|title=Золотая балка|publisher=Балаклава Сити|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701163937/http://patfoto-alexs.blogspot.com/2013/04/blog-post.html|archive-date=2019-07-01|dead-url=no|accessdate=2019-07-01}}</ref>. '''Пелагос''' е десната притока на Балаклава. Изворите беа на источната падина на сега ископаната планина, сместена на еден километар јужно од селото Ушаковка, тече по патот Севастопол-Балаклава, на реката беа создадени неколку езерца. Пелагос на грчки значи ''море'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/p.htm|title=Топонимы Севастополя и окрестностей. П|publisher=Narod.ru|language=|archive-url=https://archive.today/20121225062332/http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/p.htm|archive-date=2012-12-25|dead-url=no|accessdate=2019-07-01}}</ref>. '''Кун''' е една од варијантите на името (исто така пронајден '''Охун''' ) на левата компонента на реката. Тече низ североисточниот дел на Балаклава. Голем број истражувачи го поврзуваат ова име со името на античките луѓе на телото - ''Хун'', чии претставници наводно би можеле да живеат во оваа област. Поверојатна варијанта на потеклото на името е од иранскиот ''хун'', што значи ''извор, резервоар''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/h.htm|title=Топонимы Севастополя и окрестностей. Х|publisher=Narod.ru|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109135920/http://geokrym.narod.ru/sevtoponim/h.htm|archive-date=2021-01-09|dead-url=no|accessdate=2019-07-01}}</ref>. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Притоки на Црното Море]] 84lpqlaoxna3vzay7wnohpwi5nnopx0 Фабио Мирети 0 1305525 5621596 5400281 2026-08-29T21:59:14Z Carshalton 30527 5621596 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Фабио Мирети | image = | height = {{height|m=1.80}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2003|8|3}} | cityofbirth = {{роден во|Пинероло|}} | countryofbirth = [[Италија]] | nationality = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | currentclub = {{Fb team Besiktas}} | clubnumber = 21 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Cuneo}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Juventus}} | years1 = 2021-2022 | caps1 = 30 | goals1 = 3 | clubs1 = {{Fb team Juventus U23}} | years2 = 2022- | caps2 = 58 | goals2 = 1 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | years3 = 2024-2025 | caps3 = 25 | goals3 = 3 | clubs3 = →{{Fb team Genoa}} | years4 = 2026- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = →{{Fb team Besiktas}} | nationalyears1 = 2018 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 15 години|Италија 15]] | nationalyears2 = 2018-2019 | nationalcaps2 = 12 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 16 години|Италија 16]] | nationalyears3 = 2019-2020 | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|Италија 17]] | nationalyears4 = 2021-2022 | nationalcaps4 = 13 | nationalgoals4 = 5 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|Италија 19]] | nationalyears5 = 2022-2025 | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | nationalyears6 = 2022- | nationalcaps6 = 1 | nationalgoals6 = 0 | nationalteam6 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] }} '''Фабио Мирети''' (роден на {{роден на|3|август|2003}} година, во [[Пинероло]]) — [[Италијанци|италијански]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] на заем од [[ФК Јувентус|Јувентус]]. ==Биографија== Фабио е роден во [[Пинероло]], но по потекло е од [[Салуцо]].<ref name=":3" /><ref name=":42" /><ref name=":Miretti Allegri">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/01-05-2022/juve-miretti-venezia-440294972147.shtml|title=Chi è Fabio Miretti: il talento bianconero al suo debutto da titolare col Venezia|access-date=1 мај 2022}}</ref> Тој е второто дете на неговите родители Ливио и Силвија, и има постара сестра која се вика Алесија, која се занимава со адвокатура во Салуцо.<ref>{{Cite web |last=Zucchelli |first=Chiara |date=2 May 2022 |title=La maturità e la famiglia |trans-title=Maturity and the family |url=https://www.gazzetta.it/fitness/allenamento/storie/02-05-2022/idolo-de-bruyne-passione-nba-maturita-cinque-cose-sai-fabio-miretti-1651488225/la-maturita-e-la-famiglia.shtml |access-date=2 May 2022 |website=[[La Gazzetta dello Sport]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thesportstattoo.com/fabio-miretti-biography/|title=Fabio Miretti Biography (Football– Italy): Early Life, Career, Family, Wife, Kids, Girlfriend, Awards, Achievements, Records, Social Media|publisher=thesportstattoo.com|date=|access-date=10 септември 2022}}</ref> Неговата моментална девојка е Индија Симони.<ref>{{Cite web |last=Zucchelli |first=Chiara |date=2 May 2022 |title=La Juve e India: i suoi amori |trans-title=Juve and India: his loves |url=https://www.gazzetta.it/fitness/allenamento/storie/02-05-2022/idolo-de-bruyne-passione-nba-maturita-cinque-cose-sai-fabio-miretti-1651488225/la-juve-e-india-i-suoi-amori.shtml |access-date=2 May 2022 |website=[[La Gazzetta dello Sport]]}}</ref> Во 2022 година, ја добил својата [[Диплома|диплома за средно образование]] откако завршил на ''World International School'' во [[Виново]].<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/bianconeri-maturi|title=Bianconeri ... maturi!|date=12 јули 2022|access-date=17 јули 2022}}</ref><ref name="Marone">{{Cite web|url=https://www.sprintesport.it/nazionali/2022/07/13/news/fabio-miretti-maturo-arriva-il-diploma-sui-banchi-di-scuola-ora-aspetta-la-laurea-di-allegri-519610/|title=Fabio Miretti 'maturo': arriva il diploma sui banchi di scuola, ora aspetta la 'laurea' di Allegri|author=Marco Marone|date=13 јули 2022|access-date=17 јули 2022}}</ref> Мирети е симпатизер на Јувентус уште од неговото детство.<ref name=":5">{{Cite web |date=8 December 2021 |title=Fabio Miretti, il talento dell'U23 che Allegri vuol far debuttare in Champions |trans-title=Fabio Miretti, the U23 talent that Allegri wants to make his Champions League debut |url=https://www.lacasadic.com/news-serie-c/fabio-miretti-juventus-u23-chi-e-7-dicembre-2021/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430204718/https://www.lacasadic.com/news-serie-c/fabio-miretti-juventus-u23-chi-e-7-dicembre-2021/ |archive-date=30 April 2022 |access-date=27 April 2022 |website=La Casa di C |language=it}}</ref> Негов идол е поранешниот играч од средниот ред на Јувентус, [[Павел Недвед]], а како референтна точка за развојот на својата кариера го зема [[Кевин Де Бројне]] поради улогата и одликите.<ref>{{Cite web |last=Bargellini |first=Luca |date=16 February 2021 |title=Juve U23, Pianticelle bianconere crescono. Miretti: "Nedved idolo, mi ispiro a De Bruyne" |trans-title=Juve U23, little black and whites grow up. Miretti: "Nedved idol, I'm inspired by De Bruyne". |url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/juve-u23-pianticelle-bianconere-crescono-miretti-nedved-idolo-mi-ispiro-a-de-bruyne-1496573 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430204644/https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/juve-u23-pianticelle-bianconere-crescono-miretti-nedved-idolo-mi-ispiro-a-de-bruyne-1496573 |archive-date=30 April 2022 |access-date=27 April 2022 |website=TUTTOmercatoWEB |language=it}}</ref> ==Технички карактeристики== Својата кариера ја започнал играјќи како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|централен играч од средниот ред]], полека станувајќи [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]] поради неговата способност да постигнува голови.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/la-giovane-italia/fabio-miretti-un-nuovo-principe-per-la-juventus-1579156|title=Fabio Miretti, un nuovo principe per la Juventus|access-date=6 септември 2021}}</ref> За време на неговите последни години во младинските селекции на Јувентус, тој најчесто играл како [[Среден ред (фудбал)#Мецала|мецала]], и се истакнал како одличен [[Изведување пенали (фудбал)|изведувач на пенали]]. Меѓу неговите главни квалитети се [[дриблинг]]от, додавањата, склоноста да шутира кон голот и втрчувањата во шеснаесетникот кој му овозможуваат често да ја погоди противничката мрежа, или да даде [[Асистенција (фудбал)|асистенција]] за соиграчите.<ref>{{Cite web|url=https://www.seriebnews.com/2021/04/21/chi-e-fabio-miretti-juventus/|title=Fabio Miretti, il nuovo Marchisio che fa sognare la Juventus|access-date=6 септември 2021}}</ref><ref name=":2" /> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Мирети започнал да игра фудбал во младинскиот сектор на Ауксилиум Салуцо на четиригодишна возраст.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.lastampa.it/cuneo/2022/01/24/news/dal_debutto_in_champions_al_rinnovo_fabio_miretti_e_la_juventus_il_legame_si_allunga_almeno_fino_al_2026-2839973/|title=Dal debutto in Champions al rinnovo: Fabio Miretti e la Juventus, il legame si allunga almeno fino al 2026|accesso=27 април 2022}}</ref><ref name=":42">{{Cite web|url=https://www.lastampa.it/cuneo/2021/12/09/news/per_fabio_miretti_il_grande_esordio_con_la_juve_in_champions_league-1285712/|title=Per Fabio Miretti il grande esordio con la Juve in Champions League|access-date=27 април 2022}}</ref> Една година подоцна, тој пристигнал во младинскиот тим на [[ФК Кунео 1905|Кунео]], каде што играл со соиграчи кои биле една година повозрасни од него.<ref name=":42"/> ===Јувентус=== ====Младински категории и Јувентус У23==== [[File:UEFA Youth League Zenit-Juventus, 2021-10-20 03.jpg|thumb|Мирети ''(десно)'' играјќи за [[Јувентус Примавера|Јувентус под 19 години]] во [[Младинска лига на УЕФА 2021-2022|Младинската лига на УЕФА]] во 2021 година.]] Во 2011 година, Мирети бил на проби во двата најсилни клуба во областа [[Пиемонт]] - {{Fb team (N) Torino}} и {{Fb team (N) Juventus}}, за да одлучи да се приклучи на младинскиот сектор на втората екипа.<ref name=":42" /><ref name="Marone" /> Играјќи како офанзивен играч за врска, Мирети постигнал 15 гола во 17 настапи за екипата под 17 години во сезоната 2019-2020, пред суспензијата на првенствата поради [[Пандемија на КОВИД-19 во Италија|пандемијата на КОВИД-19]]. Во следната сезона, тој почнал сè почесто да биде повикуван во {{Fb team (N) Juventus U23}}, вториот тим на Јувентус кој се натпреварувал во [[Серија Ц]], а на 13 февруари 2021 го имал своето деби меѓу професионалците во победата со 3-0 на гостувањето против [[ФК Албинолефе|Албинолефе]].<ref>{{Cite web|url=https://www.juventusnews24.com/chi-e-fabio-miretti-centrocampista-juventus-primavera-under-23-esordio/|title=Chi è Fabio Miretti: centrocampista diventato grande dopo 10 anni di Juve|access-date=13 февруари 2021}}</ref> Сезоната ја завршил со четири првенствени настапи.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/chi-e-fabio-miretti-juventus/17divzgvhhfh2167we3itc7tbn|title=Chi è Fabio Miretti, il baby centrocampista con la Juventus nel DNA|access-date=24 октомври 2021}}</ref><ref name="SW">{{Soccerway|fabio-miretti|632669}}</ref> Пред почетокот на сезоната 2021-2022, Мирети бил повикан од тренерот на првиот тим на Јувентус, [[Масимилијано Алегри]], за летните подготовки за новата сезона.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/10-09-2021/juventus-de-winter-soule-miretti-allegri-4201142538204.shtml|title=“Forse saranno della partita”: chi sono De Winter, Soulé e Miretti, i giovani su cui punta Allegri|access-date=30 април 2022}}</ref> Во исто време, тој бил промовиран на трајна основа во тимот под 23 години од страна на тренерот [[Ламберто Ѕаули]], и за него тој го постигнал својот прв гол во професионалната кариера, на 22 август, во победата против [[Про Сесто 1913|Про Сесто]] во [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Купот на Италија Серија Ц]], трансформирајќи го [[пенал]]от во решавачкиот погодок за победата со 3-2 во 108-мата минута од [[Продолжеток (спорт)|продолженијата]].<ref>{{Cite web|url=https://www.juventusnews24.com/pro-sesto-juventus-u23-sintesi-moviola-risultato-tabellino-cronaca-live-coppa-italia-serie-c-2021-22/|title=Pro Sesto Juventus U23 2-3 dts: i bianconeri avanzano in Coppa Italia|access-date=22 август 2021}}</ref> Шест дена подоцна го пронашол својот прв погодок во Серија Ц, во победата со 2-1 над [[УС Перголетезе 1932|Перголетезе]].<ref name="SW"/> На 14 септември, тој ја носел [[капитен]]ската лента на тимот под 23 години за првпат во натпреварот од купот против [[ФералпиСало]] добиен со 3-2.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventusnews24.com/juventus-u23-media-eta-feralpisalo-coppa-italia-serie-c-2021-22-miretti/|title=Juventus U23, media età pazzesca! Il dato contro la Feralpisalò, e Miretti...|access-date=14 ноември 2021}}</ref> Во текот на сезоната, покрај тоа, тој повремено се додава во тимот на Андреа Бонати до 19 години за да игра во [[Младинска лига на УЕФА 2021-2022|Младинската лига на УЕФА]]: во континенталното младинско натпреварување тој постигнал два гола во пет натпревари, давајќи придонес за тимот да стигне до полуфиналето, најдобриот пласман на Јувентус досега во ова натпреварување.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/under-19-applausi-e-lacrime-ai-rigori-passa-il-benfica|title=Under 19, applausi e lacrime. Ai rigori passa il Benfica|date=2022-04-22}}</ref> ====Прв тим==== Откако претходно веќе добил неколку повици,<ref name=":4"/> на 8 декември 2021 година, на 18-годишна возраст, Мирети дебитирал за првиот тим на Јувентус а во исто време и во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата со 1-0 на домашен терен против [[ФК Малме|Малме]], појавувајќи се како замена на местото на [[Родриго Бентанкур]] во 89-тата минута.<ref name=":2"/> На 20 март 2022 година, тој исто така дебитирал во [[Серија А]], повторно влегувајќи во игра од клупата во победата со 2-0 на домашен терен над {{Fb team (N) Salernitana}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.lastampa.it/cuneo/2022/03/20/news/esordio_in_serie_a_con_la_juve_per_il_saluzzese_fabio_miretti-2877866/|title=Esordio in serie A con la Juve per il saluzzese Fabio Miretti|access-date=20 март 2022}}</ref> На 1 мај дебитирал како стартер за Јувентус, во натпреварот на домашен натпревар против {{Fb team (N) Venezia}}, кој ''бјанконерите'' го добиле со 2-1.<ref name="SW"/><ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/juventus/2022/05/01/news/fabio_miretti_esordio_titolare_juventus_venezia-347642981/|title=Fabio Miretti, chi è il classe 2003 della Juve titolare contro il Venezia|access-date=1 мај 2022}}</ref> Ја завршил [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|сезоната]] со 6 настапи во Серија А. Во летото 2022 година е промовиран во редовен играч на првиот тим,<ref>{{cite web|author=Giuseppe Giannone|url=https://www.tuttojuve.com/calciomercato/la-stampa-miretti-e-soule-faranno-parte-della-rosa-della-prima-squadra-ma-occhio-all-ipotesi-prestito-606224|title=Miretti e Soulè faranno parte della rosa della prima squadra, ma occhio all'ipotesi prestito|date=2022-07-06}}</ref> земајќи го дресот со број 20, и пронашол добар континуитет на настапи на почетокот на сезоната. На 31 август, Мирети асистирал за вториот гол на својот тим кој го постигнал [[Аркадиуш Милик]] во победата со 2-0 над {{Fb team (N) Spezia}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventusnews24.com/miretti-assist-milik-juve-spezia-primato/|title=Miretti, l'assist a Milik vale il primato: è record in Serie A|date=2022-08-31|access-date=2022-09-07}}</ref> На 6 септември играл за првпат во кариерата како стартер во некое [[Европски фудбалски натпреварувања|европско натпреварување]], започнувајќи во поразот со 2-1 од {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} на [[Паркот на принцовите]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|Лигата на шампионите]]: на {{Старост во години и денови|2003|8|3|2022|9|6}} тој станал вториот најмлад играч на Јувентус, по [[Стефано Пјоли]], кој дебитирал од првата минута во најсилното европско клупско натпреварување.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2022/09/06-96683672/juve_quasi_record_per_miretti_meglio_di_lui_solo_pioli|title=Juve, quasi record per Miretti: meglio di lui solo Pioli|date=6 септември 2022|access-date=7 септември 2022}}</ref> На 5 ноември 2023 година, Мирети го постигнал својот прв гол во [[Серија А 2023-2024|Серија А]] и во црно-белиот дрес, постигнувајќи го единствениот погодок во успехот со 1-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Fiorentina}};<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/miretti-primo-gol-con-la-juventus|titolo=Miretti, primo gol con la Juventus!|date=2023-11-05}}</ref> потоа на 4 јануари 2024 година, тој исто така го постигнал својот прв гол во [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|Купот на Италија]], во победата со 6-1 над {{Fb team (N) Salernitana}} во осминафиналето.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-salernitana-risultato-coppa-italia|title=Coppa Italia {{!}} Juventus-Salernitana {{!}} La sintesi|date=2024-01-04}}</ref> ====Заемот во Џенова==== На 25 август 2024 година, тој бил позајмен на {{Fb team (N) Genoa}} до крајот на сезоната 2024-2025.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-miretti-in-prestito-al-genoa|title=Miretti in prestito al Genoa|date=25 август 2024|accesso=25 август 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://genoacfc.it/2024/08/25/fabio-miretti-e-un-giocatore-del-genoa/ |title=Fabio Miretti è un giocatore del Genoa|date=25 август 2024|access-date=26 август 2024}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Мирети ја претставувал Италија во селекциите [[Фудбалска репрезентација на Италија под 15 години|под 15]],<ref name="FIGC">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/|title=Convocazioni e presenze in campo|access-date=1 мај 2022}}</ref> [[Фудбалска репрезентација на Италија под 16 години|под 16]],<ref name="FIGC"/> [[Фудбалска репрезентација на Италија под 17 години|под 17]]<ref name="FIGC"/> и [[Фудбалска репрезентација на Италија под 19 години|под 19 години]].<ref name="FIGC"/> ==Статистика== ''Статистиката е ажурирана на 6 септември 2022.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- ||[[ФК Јувентус под 23 години сезона 2020-2021|2020-2021]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus U23}} || [[Серија Ц 2020-2021|Ц]] || 4+0<ref name=playoff>Во плејофот.</ref> || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 4 || 0 |- ||[[ФК Јувентус под 23 години сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Серија Ц 2021-2022|Ц]] || 26+0<ref name=playoff /> || 3+0 || [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2021-2022|КИ-Ц]] || 3 || 1 || - || - || - || - || - || - || 29 || 4 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус У23 || 30 || 3 || || 3 || 1 || || - || - || || - || - || 33 || 4 |- ||[[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-2022]] || rowspan= "2" |{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 1 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 0 || 0 || 7 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Серија А 2022-2023|А]] || 5 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 1 || 0 || - || - || - || 6 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Јувентус || 11 || 0 || || 0 || 0 || || 2 || 0 || || 0 || 0 || 13 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 41 || 3 || || 3 || 1 || || 2 || 0 || || - || - || 46 || 4 |} ==Титули== ===={{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|2023-2024]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/fabio-miretti/632669/ Фабио Мирети на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/fabio-miretti/profil/spieler/571607 Фабио Мирети на transfermarkt] *[https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/323975/fabio-miretti Фабио Мирети на ESPN] *[https://www.tuttocalciatori.net/Miretti_Fabio Фабио Мирети на tuttocalciatori] *[https://www.whoscored.com/Players/425080/Show/Fabio-Miretti Фабио Мирети на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал под 21 година 2023}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мирети, Фабио}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бешикташ]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] n1x3bobci407gdtexvjssyl6dsqtaek Категорија:Моравички Управен Округ 14 1310423 5621624 5405943 2026-08-30T06:43:31Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Моравички округ]] на [[Категорија:Моравички Управен Округ]] 5405943 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Moravica District}} [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] [[Категорија:Шумадија и Западна Србија]] dxul3hlth4b79g7i4kjv17z4i8i3gop Хулиета (филм) 0 1315205 5621580 4933947 2026-08-29T17:48:58Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621580 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Logo de Julieta.png|мини|Лого на филмот Хулиета]] '''„Хулиета“''' (шпански: ''Julieta'') е [[Филм|филм]] на [[Шпанија|шпанскиот]] [[режисер]] [[Педро Алмодовар]] (Pedro Almodóvar) од 2016 година. Режисерот, исто така, е автор и на [[сценарио]]то, а главните улоги ги играат: Ема Суарес (Emma Suárez), Адријана Угарте (Adriana Ugarte), Даниел Грао (Daniel Grao), Инма Куеста (Inma Cuesta) и Дарио Грандинети (Darío Grandinetti). Филмот е заснован врз три кратки раскази од збирката „Побегната“ на [[Алис Манро]]. Филмоти бил номиниран за „[[Златна палма|Златната палма]]“, за [[БАФТА]]во категоријата најдобар странски филм, имал неколку номинации за [[Европски филмски награди|Европските филмски награди]], а ја освоил наградата за најдобар режисер која ја доделува Меѓународното здружение на филмофили.<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2023-01-09 Ciklus filmova Pedra Almodovara: Julieta, španjolski film (пристапено на 9.1.2023)]</ref> == Синопсис == Хулиета живее во [[Мадрид]], но има намера со својот партнер Лоренцо да се пресели во [[Португалија]]. Меѓутоа, таа се откажува од својот план по една случајна средба со пријателката на својата ќерка. Тогаш, таа решава да направи резиме на животот и се присетува на најважните настани поради кои се отуѓила од својата ќерка... == Наводи == {{наводи}} {{Филмови на Педро Алмодовар}} [[Категорија:Филмови од 2016 година]] [[Категорија:Шпански филмови]] [[Категорија:Филмови на шпански јазик]] [[Категорија:Филмови на Педро Алмодовар]] [[Категорија:Филмови со Адријана Угарте]] [[Категорија:Филмови со Ема Суарес]] [[Категорија:Филмови со Даниел Грао]] [[Категорија:Филмови со Инма Куеста]] [[Категорија:Филмови со Дарио Грандинети]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Мадрид]] ic4zxi5ewbdynw3vcj7cxnr8fsnmogo Зинфандел 0 1318835 5621567 5594923 2026-08-29T16:02:07Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621567 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ripe Zinfandel grapes in Dry Creek Valley-8958.jpg|мини|Грозје Зинфандел зрее на лозата]] '''Зинфандел''' е сорта на винско грозје со црна лушпа. Сортата се одгледува во над 10 проценти од лозјата во Калифорнија. ДНК анализата откри дека е генетски еквивалентно на хрватското грозје '''Црљенак Каштелански''' и '''Трибидраг''', како и на сортата Примитиво традиционално одгледувана во Апулија, каде што е воведена во 18 век и Кратошија во Црна Гора. Грозјето го најде својот пат до Соединетите Држави во средината на 19 век, каде што стана познато по варијации на името што се применува на различно грозје, најверојатно „Zierfandler“ од Австрија. Грозјето обично произведува стабилно црвено вино, иако, во Соединетите Држави, полуслаткото вино наречено Бел Зинфандел има шест пати поголема продажба од црвеното вино. Високата содржина на шеќер во грозјето може да се ферментира во нивоа на алкохол кои надминуваат 15 проценти. Вкусот на црвеното вино зависи од тоа колку е зрело грозјето со кое се прави виното. Вкусовите на црвените бобинки како малина преовладуваат во вината од постудените области, додека нотите на капината, анасонот и пиперката се почести кај вината направени во потоплите области и во вината направени од порано созреваниот клон Примитиво. == Историја == === Европа (6000 п.н.е.–1870) === Археолошките докази покажуваат дека припитомувањето на Витис Винифера се случило во регионот на Кавказ околу 6000 година п.н.е. Одгледувањето на винова лоза се проширило во Медитеранот и околните региони. Хрватска некогаш имала неколку автохтони сорти поврзани со зинфандел, кои ја формирале основата на нејзината винска индустрија во 19 век. Оваа разновидност сугерирала дека грозјето се одгледувало во Хрватска подолго од кое било друго место. Овие сорти биле речиси целосно избришани, сепак, со епидемијата на филоксера од крајот на 19 век, со што на крајот Зинфандел се намалила на само девет винови лози на локално познатиот „Црљенак Каштелански“ кој бил откриен во 2001 година на далматинскиот брег на Хрватска. Првата документирана употреба на терминот Примитиво се појавува во италијанските владини публикации од 1870-тите. Името потекнува од термините примативус или приматичио, кои се однесувале на склоноста на грозјето да зрее порано од другите сорти. Појавата на ова име, 40 години по првата документирана употреба на терминот Зинфандел, претходно се сметаше дека сугерира дека Примитиво бил воведен во Италија од преку Атлантикот. Сепак, оваа хипотеза станала неверојатна по откривањето на хрватското потекло на лозата. Сега се смета дека Примитиво бил воведен како посебен клон во италијанскиот регион Апулија во 18 век. Дон Франческо Филипо Инделикати, свештеникот на црквата во Џоја дел Коле во близина на Бари, избрал рано растение од сортата Загарезе и го засадил во Липонти. Овој клон созреал на крајот на август и станал широко распространет низ северна Апулија. Сечињата дојдоа до другиот голем Примитиво ДОК како дел од миразот на грофицата Сабини од Алтамура кога се омажи за Дон Томазо Скиавони-Тафури од Мандурија кон крајот на 19 век. === Источниот брег на САД (1829-1850) === Пристигнувањето на Зинфандел во Соединетите Држави можеби било преку Царскиот расадник во Виена, Австрија, кој веројатно ги добил лозите за време на контролата на Хабсбуршката монархија над далматинските територии на поранешната Република Венеција. Џорџ Гибс, хортикултурист на Лонг Ајленд, примил пратки со грозје од Шенбрун и од други места во Европа помеѓу 1820 и 1829 година. Саливан сугерира дека „Црниот Зинфардел од Унгарија“ спомнат од Вилијам Роберт Принс во Трактат за лозата (1830) можеби и се однесува на една од аквизициите на Гибс од 1829 година. Вебстер сугерирал дека името е модификација на унгарското tzinifándli, кое потекнува од германскиот Zierfandler, бело грозје од австрискиот Терменрегион. Гибс го посетил Бостон во 1830 година, а набргу потоа Самуел Перкинс почнал да продава „Зенфедал“. Во 1830 година, Гибс, исто така, го снабдил Принцот со „Црн Сент Питерс“, слична сорта која можеби потекнувала од Англија, каде што многу лози имаат „Сент Питерс“ во нивните имиња. Малку се знае за оваа лоза, освен дека Црниот Сент Питерс кој пристигнал во Калифорнија во 1850-тите бил ист како оној што станал познат како Зинфандел во 1870-тите. До 1835 година Чарлс М. Хови, водечкиот бостонски расадник, го препорачувал „Зенфендал“ како трпезно грозје. Наскоро било широко одгледуван во загреани оранжерии за да се произведе трпезно грозје уште во јуни. Првата референца за правење вино од „Зенфендал“ се појавила во Практичниот трактат на Џон Фиск Ален во културата и третманот на виновата лоза. Во меѓувреме, модата на одгледување во оранжерии избледела во 1850-тите кога вниманието се сврте кон Конкорд и другите сорти на грозје што може да се одгледуваат на отворено во Бостон. === Калифорнија (1850–1933) === Принс и други расадници, како што е Фредерик В. Во тетратката на Принс пишува дека грозјето се исушило „совршено до суво грозје“ и дека тој верувал дека неговиот Зинфандел е ист како „црната сонора“ што ја нашол во Калифорнија. Кога лозата позната како „Црниот Сент Петерс“ пристигнала во Калифорнија, првично се сметала за посебна сорта, но до 1870-тите, била препознаена како истото грозје како Зинфандел. Џозеф В. Озборн можеби го направил првото вино од Зинфандел во Калифорнија. Тој го засадил Зинфандел од Мекондрај во неговото лозје Оук Нол северно од Напа, а неговото вино било многу пофалено во 1857 година. Набргу потоа се засадувало зинфандел, а до крајот на 19 век, таа била најраспространетата сорта во Калифорнија. Овие стари лози на Зинфандел сега се вредни за производство на врвно црвено вино, но многу од нив беа искинати во 1920-тите, за време на прохибициските години, но не од очигледна причина. Дури и за време на Прохибицијата, домашното производство на вино остана ефективно легално, а некои лозја ја прифатија продажбата на грозје за правење вино дома. Додека грозјето Зинфандел се покажа популарно меѓу домашните винари кои живеат во близина на лозјата, беше ранливо да гние на долгото патување до пазарите на источниот брег. Аликанте Буше со дебела лушпа беше помалку подложно на гниење, па оваа и слични сорти беа широко засадени за домашниот пазар за производство на вино. Во 1931 година, беа испорачани 3000 автомобили - околу 38.000 кратки тони - грозје Зинфандел, во споредба со 6.000 автомобили на Аликанте Буше. === Повторно откривање по забраната (1933-денес) === До 1930 година, винската индустрија ослабела поради Големата депресија и забраната. Многу лозја кои преживеаја со снабдување на домашниот пазар беа сместени во Централната долина во Калифорнија, неоптимална средина за одгледување на квалитетен Зинфандел. Така, крајот на Прохибицијата остави недостиг на квалитетно винско грозје, а Зинфандел потона во нејасност бидејќи повеќето од нив беа измешани во непрегледни збогатени вина. Сепак, некои производители останаа заинтересирани за правење едносортни црвени вина. До средината на 20 век, потеклото на Калифорнија Зинфандел беше заборавено. Во 1972 година, еден британски писател на вино напишал: „Постои фасцинантно калифорниско грозје, зинфандел, за кое се вели дека дошло од Унгарија, но очигледно, сега непознато место таму“. Во 1974 и 1981 година, американските писатели на вино го опишаа како „калифорниски оригинал, одгледан никаде на друго место“ и „црвено грозје на Калифорнија“. Во 1972 година, Боб Тринчеро од винарската визба Шатер Хоум одлучи да се обиде да исцеди малку сок од тенџерињата за да му даде повеќе танини и боја на неговото лозје Дивер Зинфандел. Тој го винифицирал овој сок како суво вино и се обидел да го продаде под името Oeil de Perdrix, швајцарско вино направено по овој метод на Saignée. Бирото за алкохол, тутун и огнено оружје инсистирало на англиски превод, па на името додал „Бела зинфандел“ и продал 220 кутии. Во тоа време, побарувачката за бело вино ја надмина достапноста на бело винско грозје, охрабрувајќи ги другите калифорниски производители да направат „бело“ вино од црвено грозје, со минимален контакт со кожата. Меѓутоа, во 1975 година, виното на Тринчеро доживеало заглавена ферментација, проблем во кој квасецот изумира пред целиот шеќер да се претвори во алкохол. Тој го оставил виното настрана две недели, го пробал и решил да го продаде ова порозово, зашеќерено вино. Исто како што Матеус Розе стана огромен успех во Европа по Втората светска војна, овој средно сладок бел зинфандел стана неизмерно популарен. Белата зинфандел сè уште има 9,9% од продажбата на вино во САД по волумен, шест пати повеќе од продажбата на црвениот Зинфандел. Повеќето бели Zinfandel се направени од грозје одгледувано за таа цел во Централната долина во Калифорнија. Винските критичари сметаа дека белиот зинфандел е беспрекорен и неинтересен во 1970-тите и 1980-тите, иако модерниот Бел Зинфандел има повеќе овошје и помалку сладост. Сепак, успехот на ова вино за руменило спаси многу стари лози во премиум области, кои станаа свои на крајот на 20 век кога црвените вина Зинфандел се вратија во мода. Иако двете вина имаат драматично различен вкус, и двете се направени од исто грозје и различно се обработуваат. == Врска со Примитиво, Црљенак Каштелански и Трибидраг == [[Податотека:Crljenak_kastelanski.jpg|лево|мини| Лоза на Црљенак Каштелански, во лозјето каде што е откриена. Металната ознака од Универзитетот во Загреб укажува дека оваа лоза е резервирана за генетски истражувања.]] Зинфандел долго време се сметаше за „лозата и виното на Америка“, но кога професорот од Универзитетот во Калифорнија, Дејвис Остин Гохин ја посети Италија во 1967 година, забележа како виното направено од Примитиво го потсетува на Зинфандел. Други, исто така, ја направија врската за тоа време. Примитиво беше донесен во Калифорнија во 1968 година, а ампелографите го прогласија за идентично со Зинфандел во 1972 година. Првото вино направено од овие калифорниски лози во 1975 година исто така изгледаше идентично со Зинфандел. Во 1975 година, д-р. студентот Вејд Волф покажал дека двете сорти имаат идентични изозимски отпечатоци. Доктор Ламберти од Бари му предложил на Гохеен во 1976 година дека Примитиво може да биде хрватската сорта Плавац Мали. До 1982 година, Гохен потврдил дека тие се слични, но не и идентични, веројатно со изозимска анализа. Некои Хрвати, сепак, се уверија дека Плавац Мали е исто што и Зинфандел, меѓу нив и винарот Мајк Гргич со хрватско потекло. Во 1991 година Гргич и други производители се здружија како Застапници и производители на Зинфандел со цел да ја промовираат сортата и виното и да ги поддржат научните истражувања за Зинфандел. Со оваа поддршка, професорката на UCD, Керол Мередит, отиде во Хрватска и собра над 150 примероци од Плавац Мали низ Далмација, во соработка со Универзитетот во Загреб. Во 1993 година, Мередит користела техника на отпечатоци од ДНК за да потврди дека Примитиво и Зинфандел биле клонови од иста сорта. Компаративните теренски испитувања открија дека „изборите на Primitivo беа генерално супериорни во однос на оние на Zinfandel, со порана зрелост на плодовите, сличен или поголем принос и слична или помала подложност на гниење на гроздовите“. Ова е во согласност со теоријата дека Примитиво е избран како рано зреен клон на хрватско грозје. До 1998 година, тимот на Мередит сфати дека Плавац Мали не е Зинфандел, туку дека едниот е предок на другиот. Во 2000 година откриле дека Примитиво/Зинфандел бил еден од предците на Плавац Мали. Другиот предок на Плавац Мали бил одреден од Иван Пејиќ и Еди Малетиќ дека е Добричиќ, древна сорта од јадранскиот остров Шолта. Ова откритие ја намали потрагата до централниот далматински крајбрежен појас и неговите крајбрежни острови. На крајот, меѓу примероците беше пронајден соодветен отпечаток од ДНК. Натпреварот дојде од лоза земена во 2001 година во лозјето на Ивица Радуниќ во Каштел Нови. Овој Црљенак Каштелански се чини дека го претставува Примитиво/Зинфандел во неговиот оригинален дом, иако можеби се случила одредена генетска дивергенција од нивното раздвојување. Мередит сега се однесува на сортата како „ЗПЦ“ – Зинфандел. Ова хрватско лозје содржело девет винова лоза Црљенак Каштелански измешани со илјадници други лози. Во 2002 година, во далматинскиот крајбрежен град Омиш беа пронајдени дополнителни лози, локално познати како Прибидраг. И двата клона се шират во Калифорнија под покровителство на Риџ Винејардс, иако вирусните инфекции го одложија нивното ослободување. Првото хрватско ЗПЦ вино го направи Еди Малетиќ во 2005 година. Во меѓувреме, насадите на Примитиво се зголемија во Калифорнија, каде што се чини дека расте нешто помалку енергично од неговата сродна врста. Неговите вина се познати дека имаат повеќе вкус на капини и зачини. Книгата од 2012 година, Wine Grapes Masters of wine, Јансис Робинсон и Јулија Хардинг и швајцарскиот генетичар за грозје, доктор Хосе Вуиламоз, детално ја опишуваат потрагата по потеклото на Зинфандел. По долгогодишно истражување и ДНК тестирање на винова лоза од лозови насади ширум светот, една 90-годишна винова лоза од градината на една постара госпоѓа во Сплит, Хрватска обезбеди докази кои покажуваат дека Зинфандел е хрватско грозје кое било познато како Трибидраг од најмалку 15 век. === Правни прашања === Локалните регулативи за етикетирање на виното полека ги достигнуваат доказите за ДНК, процес што трговските спорови го забавија. Европската унија го призна Зинфандел како синоним за Примитиво во јануари 1999 година, што значи дека италијанскиот Примитиво може да биде означен како Зинфандел во Соединетите Држави и која било друга земја што ги признава законите за етикетирање на ЕУ. Италијанските винари ги искористија овие правила и ги испорачаа вината Примитиво во САД означени како Зинфандели, со одобрение на Бирото за даноци и трговија за алкохол и тутун. Од декември 2007 година, ТТБ ги наведува и Зинфандел и Примитиво како одобрени сорти грозје за американски вина, но тие не се наведени како синоними; Затоа, американските производители мора да го означат виното според тоа дали е Зинфандел или Примитиво. Бирото за алкохол, тутун, огнено оружје и експлозиви во 2002 година предложи тие да бидат препознаени како синоними. Во јули 2008 година, предложената регулатива беше повлечена. == Дистрибуција и вина == === Соединети Држави === [[Податотека:Zinfandel_vineyard_-_Madrone_Vineyards_Estate_-_Stierch.jpg|десно|мини| Gnarly zinfandel грозје во Сонома, Калифорнија, во зима]] Зинфандел се одгледува низ континенталниот дел на САД, иако Калифорнија расте најголем дел. Американските производители прават вино во стилови кои варираат од десертни вина од доцна жетва, розе и светло-црвени во стилот на Божоле до големо обилно црвено и збогатено вино во стилот на пристаништето. Квалитетот и карактерот на американските вина Зинфандел во голема мера зависат од климата, локацијата и староста на лозјето во кое се одгледуваат, како и од технологијата што ја користи винарот. Историски гледано, виновата лоза од Калифорнија зинфандел била засадена како теренска мешавина прошарани со Дуриф, Карињан, Гренаш, Мурведре, Мисија и Мускат. Додека повеќето лозја сега се целосно сегрегирани, винарите од Калифорнија продолжуваат да користат друго грозје во нивните вина Зинфандел. Зинфандел се одгледува на приближно 11% од површината на лозјата во Калифорнија. Околу 400.000 кратки тони се дробат секоја година, во зависност од жетвата, ставајќи го Зинфандел на третото место зад Шардоне и Каберне Совињон и веднаш пред Мерло. ==== Калифорниски региони ==== [[Податотека:Old_vine_Zin_from_Lodi.jpg|лево|мини| Стара лоза Зинфандел од Лоди АВА од Калифорнија]] [[Податотека:Amador_county_Zin.jpg|десно|мини| Зинфандел од округот Амадор]] Од 2019 година, во Зинфандел во Калифорнија беа засадени 39.500 хектари. Од 44-те окрузи во државата во кои расте Зинфандел, првите 10 држат околу 85% од растечката површина на Зинфандел. Сепак, големите производствени области како што се округот Сан Хоакин, округот Станислав и округот Мадера произведуваат Зинфандел првенствено за мешавини или вино од бокал. Одредени региони во Калифорнија се сметаат за „исклучителни“ за Зинфандел, секој со препознатливи одлики на вкус: * Амадор има репутација на големиот Зинфандел со полно тело. Овие екстра-зрели вина се нарекуваат слатки, слатки и брамбили, со ароми на слатки бобинки.<ref name="Whitley">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.winereviewonline.com/whitleyzinfandel.cfm|title=Origin Aside, Zinfandel Has Deep American Roots|last=Whitley|first=Robert|date=2006-03-28|accessdate=2008-02-29|archive-date=2006-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20061110021717/http://www.winereviewonline.com/whitleyzinfandel.cfm|url-status=dead}}</ref> * Иако планините Санта Круз АВА во долината Санта Клара произведува Зинфандел од само {{Convert|106|acre|ha}},<ref name="USDA-Grape-Acreage-2020">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/California/Publications/Specialty_and_Other_Releases/Grapes/Acreage/2021/2020%20Grape%20Acreage%20Report.pdf|title=California Grape Acreage Report 2020 Crop|date=April 20, 2021|work=NASS.USDA.gov|publisher=CALIFORNIA DEPARTMENT OF FOOD AND AGRICULTURE|accessdate=11 April 2022}}</ref> Зинфанделот од тој регион е познат по својата сложеност и длабочина.<ref name="Clarke pg 287-294">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of Grapes|url=https://archive.org/details/ozclarkesencyclo0000clar_r4y2|last=Clarke, Oz|publisher=Harcourt Books|year=2001|isbn=978-0-15-100714-1|pages=[https://archive.org/details/ozclarkesencyclo0000clar_r4y2/page/287 287]–294}}</ref> * Округот Сонома има површина за производство на Зинфандел втора само по онаа на округот Сан Хоакин. Округот ја содржи топлата Dry Creek Valley AVA, позната по сочниот Зинфандел со светло овошје, урамнотежена киселост и ноти на капина, анасон и бибер.<ref name="Peterson">{{Наведено списание|last=Peterson|first=Joel|title=To knock all high-alcohol wines is just simplistic|journal=Decanter|location=UK|publisher=IPC|issue=December 2007|pages=8}}</ref> Dry Creek Valley произведува Зинфандел во различни стилови, почнувајќи од стилот на Амадор со висок алкохол до избалансирани, зачинети вина. * San Luis Obispo, особено Paso Robles AVA со топлите денови и студените поморски вечери, го произведува Зинфандел познат по тоа што е [[Буке (енологија)|мек]] и тркалезен. * Додека долината Напа АВА е позната првенствено по своите Каберне Совињон, Мерло и Сира, Напа, исто така, произведува вина од Зинфандел опишани како сливи и интензивни, со дегустација на овошје од црвени бобинки со кедар и ванила. Зинфандел во Напа има тенденција да се прави во стил на кларет како црвено Бордо. * Руската речна долина генерално добро произведува за време на топлите берби . Инаку, грозјето не созрева целосно, оставајќи ги вината со прекумерна [[Киселина|киселост]]. Областа има претежно „стара винова лоза“ Зинфандел, окарактеризирана како зачинета и малку пониска во алкохол од Зинфандел од другите региони. * Вината на округот Мендосино Зинфандел се сметаа за висококвалитетни, но тие се помалку познати бидејќи не се продаваат многу. * Лоди има некои од најстарите лози на Зинфандел во Калифорнија. Иако често се користат за производство на бел зинфандел во црвен стил, Lodi Zinfandels имаат репутација дека се сочни и пристапни. === Италија === Повеќето Примитиво се одгледува во Апулија, крајбрежен регион познат како „пета“ на Италија, и се проценува дека е 12-та најраспространета сорта на грозје во земјата. Главните три области на ДОК се Примитиво ди Мандурија, Џоја дел Коле Примитиво и Фалерно дел Масико Примитиво. Manduria DOC опфаќа мирно црвено вино, како и слатко и збогатено вино. Фалерно бара минимум 85% Примитиво. Другите се 100% Примитиво. Gioia del Colle Rosso и Rosato содржат 50-60% Primitivo, а Cilento Rosso/Rosato содржи околу 15%. Историски гледано, грозјето било ферментирано и испорачано на север во Тоскана и Пиемонт, каде што се користело како мешање на грозје за подобрување на телото на тенки црвени вина произведени во тие области. Кога почна да се појавува врската помеѓу Примитиво и Зинфандел, се зголемија насадите во регионот и производството на немешани сорти. Денес, повеќето италијански Примитиво се прават како рустикално, високо алкохолно црвено вино со до 16% алкохол по волумен. Некои италијански винари ги стареат вината во нов американски даб за да го имитираат Зинфандел во американски стил. === Други локации === [[Податотека:Turkish_zinfandel.jpg|мини|Вино ''Зинфандел'' од Бекили, регионот Денизли, Турција]] Хрватската форма Црљенак Каштелански не беше флаширана во Хрватска како сорта сама по себе пред да се открие врската со Зинфандел. Оттогаш, UCD испрати клонови и на Зинфандел и на Примитиво на професорот Малетиќ во Хрватска, кои тој ги засади на островот Хвар. Тој ги направи своите први ЗПЦ вина во Хрватска во 2005 година. Има голема побарувачка за црвено грозје во земјата, а владата ги поддржа тековните истражувања. Бројките од катедрата за лозарство и винарство на Универзитетот во Загреб тврдат дека од само 22 лози на Црљенак Каштелански во Хрватска во 2001 година, имало околу 2.000 лози во 2008 година. Во Долна Калифорнија, Мексико, пронајдени се стари насади од лоза Зинфандел кои датираат од 1930-тите. Исто така, има мали насади на Зинфандел во Западна Австралија, Mudgee во Нов Јужен Велс и областа Мекларен Вале во Јужна Австралија. Јужна Африка има мало производство на Зинфандел, вклучувајќи и еден имот оценет меѓу производителите на Зинфандел во земјата и добитник на меѓународна награда. == Лозарство и винарство == [[Податотека:Grapes,_Dry_Creek_Valley-7705.jpg|десно|мини| Зинфандел грозје за време на вераизонот]] [[Податотека:Zin_barrels.jpg|десно|мини| Зинфандел вино старее во [[Бочва|буриња]]]] Виновите лози Зинфандел се доста енергични и најдобро расте во топла, но не премногу топла клима, бидејќи грозјето може да се збрчка во топло време. Грозјето со тенка кора на Зинфандел расте во големи, тесни гроздови кои понекогаш се склони кон гниење на гроздовите. Овошјето зрее разумно рано и произведува сок со висока содржина на шеќер. Ако временските услови дозволуваат, грозјето може да биде доцна собрано за да се направи десертно вино. Зинфандел често е пофален за неговата способност да го рефлектира и неговиот тероар ​​и стилот и вештината на винарот. Грозјето покажува нерамномерна шема на зреење: еден грозд може да содржи и грозје како суво грозје, презрело и зелено, незрело грозје. Некои винари избираат да ги винифицираат гроздовите со овие различни нивоа на зрелост, додека други ги берат гроздовите рачно, дури и со поединечни бобинки, на повеќекратни премини низ лозјата во текот на неколку недели. Црвените вина Зинфандел се критикувани дека се премногу „скапи“, иако современите техники на производство на вино помогнаа да бидат попристапни. Од друга страна, производителите на Зинфандел, како што е Џоел Петерсон од Равенсвуд, веруваат дека технологиите за отстранување на алкохол, како што се обратна осмоза и конуси за предење, го отстрануваат чувството на тероар ​​од виното. Ако виното има танини и други компоненти за балансирање на 15% алкохол, тврди Петерсон, тоа треба да се прифати според неговите услови. Фактори кои влијаат на вкусовите на виното се должината на ферментацијата, должината на периодот на мацерација со контакт со кожата, нивото на стареење на дабот и степените Brix на собраното грозје. Белиот зинфандел обично се бере рано на 20°Bx кога грозјето допрва треба да развие многу сортен карактер, иако некои примери може да развијат навестувања на тутун и кора од јаболко. На 23°Bx, се развиваат вкусови на јагоди. Вкусовите на цреша се појавуваат на 24°Bx проследено со ноти на капини на 25°Bx. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Видови лозја]] [[Категорија:Лозарство]] ranxe6xmynzlwhjqx203ajv8vh31cd3 Виолета Урмана 0 1322304 5621572 5513259 2026-08-29T17:28:55Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621572 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Виолета Урмана|image=Violeta Urmana.jpg|birth_date={{Birth date and age|1961|8|19|df=y}}|birth_name=Виолета Урманавичиуте|birth_place=[[Општина Казљ Руда|Казљ Руда]], Литванија|death_date=|death_place=|occupation=оперски пејач|spouse=[[Алфредо Нигро]]|years_active=1993–сега}}'''Виолета Урманавичиуте-Урмана''' (родена на 19 август 1961 година) е [[Литванија|литванска]] оперска пејачка која пеела водечки мецосопран и [[сопран]]о улоги во оперските куќи во Европа и Северна Америка. == Живот и кариера == Урмана е родена во Казљ Руда, мал град во литванскиот округ Маријамполе. Студирала пијано и пеење на Литванската академија за музика и театар во [[Вилнус]] и ги продолжила студиите по вокал во Минхен на Универзитет за музика и театар Минхен кај Јозеф Лоибл. Помеѓу 1991 и 1993 година, била член на програмата оперско студио на Баварската државна опера за млади пејачи, каде што студирала под Астрид Варнај и ја започнала својата сценска кариера во оперската куќа.<ref>Varnay, Astrid and Arthur, Donald (2000). [https://books.google.com/books?id=Wi-NmX1Z-AIC&pg=PA330 ''Fifty-five Years in Five Acts: My Life in Opera''], pp. 329–330. University Press of New England. {{ISBN|1555534554}}</ref> Урмана првично пеела улоги на мецосопран, но од 2001 година почнала да пее драматични улоги на сопран.<ref name="Ashley">Ashley, Tim (14 February 2006). [https://www.theguardian.com/music/2006/feb/14/classicalmusicandopera1 'My voice decides what's good for me']. [[The Guardian]]. Retrieved 8 June 2018.</ref> Таа ја отпеа Маделин ди Којни во ''Андреа Шениер'' во Државната опера во Виена во 2003 година, Изолда во ''Тристан и Изолда'' во Рим во 2004 година и Леонора во ''Ла Форца дел Дестино'' во Лондон истата година. Во брак е со италијанскиот оперски пејач Алфредо Нигро. Двојката се запознала кога таа ја пеела насловната улога во Глуковата ''„Ифигенија во Авлис“'' на [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] во 2002 година <ref name="Ashley"/> == Улоги == Улогите што ги испеала Урмана во текот на нејзината кариера вклучуваат: * Медеја во ''Медеја'' * Валдтаубе/Тове во ''Гуре-Лидер'' * Аида/Амнерис во ''Аида'' * Azucena во ''[[Трубадур (опера)|Il trovatore]]'' * Амелија во ''[[Бал под маски (Верди)|Бал под маски]]'' * Аријадна во ''Аријадна ауф Наксос'' * Брунхилде во ''Зигфрид'' * Елизабета/Еболи во ''Дон Карлос'' * Изолда/Брангане во ''Тристан и Изолда'' * Џудит во ''Херцог Блаубартс Бург'' * Ортруд во ''[[Лоенгрин (опера)|Лоенгрин]]'' * Кундри во ''Парсифал'' * Лејди Магбет во ''Магбет'' * Норма/Адалгиса во ''Норма'' * Зиглинде, Фрика, Брунхилде во ''[[Валкира (опера)|Валкира]]'' * Тоска во ''[[Тоска (опера)|Тоска]]'' * Воли во ''Ла Воли'' * Ла Џоконда во ''Ла Џоконда'' * Сантуца во ''[[Кавалерија рустикана]]'' * Венера во ''Танхојзер'' * Валтрауте, Брунхилде во ''Гетердамерунг'' * Сопран/мецосопран во Реквием од [[Џузепе Верди|Верди]] == Награди (избор) == * 2001 година за Жена на годината (Литванија) * 2001 Жена пејачка на годината (Литванија) * 2001 Национална награда на Република Литванија за уметност (Литванија) * 2002 година Награда Франко Абијати Премио Франко Абијати дела Критика Музикале Италијана, Италија * 2002 Награда Опера Италија * 2002 Музичка награда на Кралското филхармонско друштво (Велика Британија) * 2007 Почесно државјанство на родниот град на Виолета Урмана Маријамполе (Литванија) * 2007 година ЛТ Тапатјубе награда во категоријата уметност за угледот на Литванија во странство (Литванија) * Награда за креативност [[Светска организација за интелектуална сопственост|на Светската организација за интелектуална сопственост]] во 2007 година * 2009 Австриска титула на Камерсангерин<ref>''[[Vorarlberger Nachrichten]]'' (16 December 2012). [http://www.vol.at/violeta-urmana-zur-kammersaengerin-ernannt/news-20091216-03191157 "Violeta Urmana zur Kammersängerin ernannt"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200919165951/https://www.vol.at/violeta-urmana-zur-kammersaengerin-ernannt/news-20091216-03191157 |date=2020-09-19 }}. Retrieved 8 June 2018 {{In lang|de}}</ref> * 2011 година Највисока чест доделена од литванското Министерство за култура * 2011 година награда од Фондацијата Карсон Џ. Спенсер (Денвер, САД) * 2012 година Доделување на титулата почесен доктор на Литванската академија за музика и театар <ref>''[[15 мин|15 min]]'' (15 March 2012). [http://www.15min.lt/naujiena/kultura/renginiai/zbignevas-ibelgauptas-ir-violeta-urmana-vainikuoja-akademines-meno-bendruomenes-svente-29-203814 "Violetai Urmanai suteiktas Garbės daktaro vardas"]. Retrieved 8 June 2018 {{In lang|lt}}.</ref> * 2014 Командант на Редот на Ѕвездата на Италија <ref>Presidenza della Repubblica Italiana (20 February 2014). [http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=330639 "Urmana Dott.ssa Violeta"]. Retrieved 8 June 2018 {{In lang|it}}.</ref> * 2016 Назначен за уметник за мир на УНЕСКО == Дискографија (избор) == * ''Das Lied von der Erde'', ''Rückert-Lieder'' ( [[Густав Малер]] ): Deutsche Grammophon * Најдоброто од Виенската Филхармонија Вол. VII: Дојче грамофон * ''Андреа Шениер'' : Дека * ''Меса да Реквием'' сопран: Наксос * ''Меса да Реквием мецосопан'' : ЕМИ * ''Виолета Урмана пее Лидер фон Лист, Штраус, Берг'' : ФАРАО * ''Ла Џоконда'' : ЕМИ * ''Оберто'' : Филипс * ''Тристан и Изолда'' : ЕМИ * ''Пучини ритровато'' (познати арии и ансамбли од [[Џакомо Пучини|Пучини]] ): Deutsche Grammophon == ДВД-а (избор) == * ''Аида'' – Метрополитен опера, Њујорк: Дека * ''Магбет'' : Бел Ер класици * ''Песната на спомените'' ( Џузепе Мартучи ) медицински уметности * ''Аида'' – [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]], Милано (Италија) Дека * Силата на судбината – Магио Мусикале Фиорентино Артхаус Раи * ''[[Кавалерија рустикана|Кавалерија русикана]] Опус Арте'' * ''[[Бал под маски (Верди)|Бал под маски]] Опус Арте'' * ''Дон Карлос'' Опус Арте * ''Ле росињол'' ЕМИ * ''Парсифал'' Артхаус == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.violetaurmana.com/index.php/en}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Урмана, Виолета}} [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Оперски пејачки]] 1srwp4mhbyblf0c9h2tm2qzldn8kaf0 Кралство Галиција и Лодомерија 0 1330892 5621618 5595974 2026-08-30T06:30:50Z Vlad5250 77190 /* Административна поделба */ 5621618 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|||conventional_long_name=Кралство Галиција и Лодомерија, со Големото Војводство Краков и Војводствата Аушвиц и Затор<br />{{nobold|{{small|[[#Ceremonial name|Име на други јазици ↓]]}}}}|common_name=Галиција и Лодомерија|image_flag=|image_flag2=Flag of Galicia-Lodomeria 1890-1918.svg|flag_type={{nowrap|[[знаме на Галиција и Лодомерија|Знаме]]<br>(1890–1918)}}|image_coat=Coat of arms of the Kingdom of Galicia and Lodomeria.svg|symbol_type=|image_map={{switcher|[[File:Galitzia (1914).svg|upright=1.15|frameless]]|Show only territory of Galicia|[[File:Empire d'Autriche 1914 Galicie.png|upright=1.15|frameless]]|Show Galicia along other [[Cisleithania|Austrian crownlands]] and [[Lands of the Crown of Saint Stephen|Kingdom of Hungary]]}}|image_map_caption=Галиција и Лодомерија (црвено) со [[Австроунгарија]] во 1914 година|image_map2=|image_map2_alt=|image_map2_caption=|status=Вазалство|empire=Австрија|status_text={{ubl|[[Крунска земја]] на [[Хабсбуршка Монархија]] (1772–1804)|Крунска земја на [[Австриско Царство]] (1804–1867)| Крунска земја на [[Австроунгарија]] (1867–1918)}}|government_type={{ubl|[[апсолутна монархија]] (1772–1860)|[[парламентарен систем|парламентарна]] [[уставна монархија]] (1860–1918)}}|p1=Полско-литванска Државна Заедница|flag_p1=Royal Banner of Stanisław II of Poland.svg|border_p1=no|p2=Молдавија|flag_p2=Flag_of_Moldavia.svg|p3=Војводство Варшава|flag_p3=Standard of the Army of the Duchy of Warsaw.png|p4=Слободен Град Краков|flag_p4=Flag of Kraków.svg|p5=|flag_p5=|s1=Втора Полска Република|flag_s1=Flag of Poland.svg|s2=Западноукраинска Народна Република|flag_s2=Flag of Ukraine.svg|s3=Република Тарнобжег|flag_s3=|s4=Војводство Буковина|flag_s4=Flag of Bukowina.svg|s5=Генерална Влада на Галиција и Буковина|flag_s5=Flag_of_Russia.svg|year_start=1772|date_start=5 август|event_start=[[Прва поделба на Полска]]|event1=|date_event1=|event2=[[Западноукраинска Народна Република|Потврдена од Украина]]|date_event2=19 октомври 1918|year_end=1918|date_end=14 ноември|event_end=[[Втора Полска Република|Приклучување кон Полска]]|event_post=[[Договор од Сен Жермен]]|date_post=10 септември 1919|capital=[[Лавов|Лемберг]] ([[Лавов]])|common_languages={{ubl|'''официјален јазик:'''<br/>[[германски]]|'''јазик на владата''' {{small|(од 1867)}}:<br/>[[полски]]|'''малцински јазици:'''{{ubl|[[Рутенски јазик|рутенски]]|[[јидиш]]}}|'''по попис од 1910:'''{{ubl|[[полски]] 58.6%|[[Рутенски јазик|рутенски]] 40.2%<ref>Anstalt G. Freytag & Berndt (1911). ''Geographischer Atlas zur Vaterlandskunde an der österreichischen Mittelschulen''. Vienna: K. u. k. Hof-Kartographische. "Census December 31st 1910"</ref>}}}}|religion={{Plainlist}} * [[Латинска црква]] * [[Источна католичка црква]] {{Endplainlist}} {{hidden |style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal; |header = малцински: |content = {{unbulleted list|[[Јудаизам]]|[[Протестантство]]|[[Ерменска католичка црква]]|[[Православие]]}} }}|currency={{Plainlist}} * [[австроунгарски флорин|флорин]] (1772–1892)<ref>[http://history.franko.lviv.ua/IIIr_1.htm Unofficially was called ''Rynsky'' or ''Zoloty Rynsky''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180412092310/http://history.franko.lviv.ua/IIIr_1.htm |date=2018-04-12 }}. Handbook on history of Ukraine.</ref> * [[австроунгарска круна|круна]] (1892–1918) {{Endplainlist}}|stat_year1=1910|stat_pop1=8,025,675|title_leader=монарх|leader1=[[Марија Терезија]]|year_leader1=1772–1780 {{small|(прв)}}|leader2=[[Карл I (Австрија)|Карл I]]|year_leader2=1916–1918 {{small|(последен)}}|title_deputy=Гувернер|deputy1=[[Јохан Баптист Антон фон Перген|фон Перген]]|year_deputy1=1772–1774 {{small|(прв)}}|deputy2=[[Карл Георг фон Гујн|фон Гујн]]|year_deputy2=1917–1918 {{small|(последен)}}|legislature=[[Парламент на Галиција и Лодомерија|Парламент]]|footnotes=|today={{ubl|[[Полска]]|[[Украина]]}}|area_km2=78,497 <!-- | anthem = {{lang|pl|[[Translations of Gott erhalte Franz den Kaiser#Polish|Hymn Ludowy]]}}<br/>"People's Hymn" -->}} {{Историја на Украина}} '''Кралството Галиција и Лодомерија''', {{Efn|{{langx|de|Königreich Galizien und Lodomerien}} {{IPA-de|ˈkøːnɪkˌʁaɪç ɡaˈliːtsi̯ən ʔʊnt lodoˈmeːʁi̯ən|}}; {{langx|pl|Królestwo Galicji i Lodomerii}} {{IPA-pl|kruˈlɛstfɔ ɡaˈlit͡sji i lɔdɔˈmɛrji|}}; {{langx|uk|Королівство Галичини та Володимирії|Korolivstvo Halychyny ta Volodymyrii}}; {{langx|la|Rēgnum Galiciae et Lodomeriae}}.}} познато и како '''Австриска Галиција''' или '''Австриска Полска''' — конститутивна сопственост на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] во историскиот регион [[Галиција]] во [[Источна Европа]]. Круната била основана во [[1772]] година. Земјите биле припоени од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]] како дел од [[Прва поделба на Полска|Првата поделба на Полска]]. Во 1804 година станала круна на новопрогласеното [[Австриско Царство]]. Од 1867 година земјата била круна во рамките на цислеитанската или австриската половина на двојната монархија на [[Австроунгарија]]. Таа задржала одреден степен на автономија на провинцијата. Нејзиниот статус останал непроменет до распаѓањето на монархијата во [[1918]] година {{Sfn|Magocsi|1983}} {{Sfn|Wolff|2010}} Доменот првично бил издлабен во [[1772]] година од југозападниот дел на [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Државна Заедница]]. Во наредниот период се случиле неколку територијални промени. Во 1795 година, [[Хабсбуршката монархија|Хабсбуршката Монархија]] учествувала во [[Трета поделба на Полска|Третата поделба на Полска]] и припоила дополнителна територија под контрола на [[Полска]], која била преименувана во ''Западна Галиција''. Тој регион бил изгубен во 1809 година. Се случиле и некои други промени, со територијална експанзија или контракција (1786, 1803, 1809, 1815, 1846, 1849). По 1849 година, границите на круната останале стабилни до 1918 година {{Sfn|Magocsi|1983}} {{Sfn|Wolff|2008}} Името „''Галиција''“ е латинизирана форма на ''Халич'', едно од неколкуте регионални кнежевства на средновековната [[Киевска Русија]]. Името „''Лодомерија''“ е исто така латинизирана форма на оригиналното словенско име ''Володимир'', основано во [[10 век]] од [[Владимир Велики]]. Титулата „''Крал на Галиција и Лодомерија''“ била доцносредновековна кралска титула создадена од [[Андрија II Арпадович|Андрија II]] за време на неговото освојување на регионот во [[13 век]]. Оттогаш, титулата „''Крал на Галиција и Лодомерија''“ била вклучена меѓу многуте церемонијални титули користени од [[Крал на Унгарија|кралевите на Унгарија]], со што се создала основа за подоцнежните (1772) претензии на [[Хабсбурговци]]те . {{Sfn|Wolff|2004}} По војните Галиција-Волинија, регионот бил анектиран од Кралството Полска во 14 век и останал во Полска до поделбата во 18 век. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Галиција станала дел од [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]]. Потоа, како резултат на промените на границите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], регионот на Галиција станал поделен меѓу [[Полска]] и [[Украина]]. Јадрото на историската Галиција се состои од современите [[Лавовска Област|региони Лавов]], [[Тернополска Област|Тернопил]] и [[Ивано-франковска Област|Ивано-Франковск]] во западна Украина. == Церемонијално име == Името на Кралството во неговата церемонијална форма, ''Кралство Галиција и Лодомерија, со Големото Војводство Краков и Војводствата Аушвиц и Затор'', постоело на сите јазици што се зборувале таму вклучувајќи го и на {{langx|de|Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator}}; {{langx|pl|Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimia i Zatoru}}; {{Langx|uk|Королівство Галичини та Володимирії з великим князіством Краківським і князівствами Освенцима і Затору}}, и {{Langx|hu|Galícia és Lodoméria királysága Krakkó nagyhercegségével és Auschwitz és Zator hercegséggel}} . == Историја == [[Податотека:Galicia_english.svg|лево|мини| Галициските граници со современите државни граници]] Галиција била најголемиот дел од областа припоена од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] во Првата поделба на Полска во 1772 година. Како таква, новоприпоената територија била именувана како Кралство Галиција и Лодомерија за да ги нагласи [[Кралство Унгарија|унгарските]] претензии кон земјата. Во Третата поделба на Полска, голем дел од етничките полски земји на северозапад исто така биле припоени од Хабсбурзите; ова, заедно со некои од најзападните етнички полски делови на првата преградна територија, станало Западна Галиција (или Нова Галиција), што го променил географскиот навод на терминот ''Галиција''. Лавов (Лемберг на германски) служел како главен град на австриска Галиција, во која доминирала полската аристократија, и покрај фактот што населението во источната половина на покраината било претежно [[Украинци]]. Покрај полската аристократија кои ги населувале речиси сите делови на Галиција, и Украинците на исток, постоело и големо еврејско население, исто така посилно концентрирано во источните делови на покраината. Во текот на првите децении од австриското владеење, Галиција била цврсто управувана од [[Виена]], а многу значајни реформи биле спроведени од бирократија составена главно од [[Германци]] и [[Чеси]]. На аристократијата и биле гарантирани правата, но овие права биле значително ограничени. Поранешните кметови повеќе не биле само имоти, туку станале субјекти на правото и им биле дадени одредени лични слободи, како што е правото да се венчаат без дозвола на господарот. Нивните работни обврски биле дефинирани и ограничени, а можеле да ги заобиколат лордовите и да се жалат до царските судови за правда. Унијатската црква со источен обред, која првенствено им служела на Рутенците, била преименувана во Гркокатоличка црква за да се изедначи со Римокатоличката црква; на неа ѝ биле дадени [[богословија]], и на крајот, [[митрополит]]. Иако не се биле популарни кај аристократијата, меѓу обичните луѓе, полските и украинските/рутенците, овие реформи создале резервоар на добра волја кон царот кој траел речиси до крајот на австриското владеење. Меѓутоа, во исто време, Австриското Царство извлекло од Галиција значително богатство и регрутирало голем број од селското население во своите вооружени служби. === 1809-1860 година === Во 1809 година, за време на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]], Австрија била принудена со Договорот од Шенбрун да ги отстапи сите нејзини придобивки од третата поделба, плус [[Замошќ]] и некои други области, на наполеоовото Војводство Варшава и некои источни области околу [[Тернопол|Тернопил]] на [[Руска Империја|Руското Царство]]. (За детали, видете {{Оддел-врска||Administrative divisions}} ) Во 1815 година, по [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]], [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] го вратил Тернопил и неколку други територии на Австрија, но најголемиот дел од поранешната австриска територија на Војводството Варшава му ја доделил на Конгресна Полска (Кралството Полска), со кое владеел царот. Градот [[Краков]] и околната територија, исто како порано, станале полуавтономен [[Слободен Град Краков]] под надзор на трите сили кои неколкупати владееле со Полска (т.е. Австрија, Русија и Прусија). [[Податотека:Map_of_the_Kingdom_of_Galicia,_1914.jpg|десно|мини|400x400пкс| Физичка карта на Кралството Галиција и Лодомерија, 1861–1918]] 1820-тите и 1830-тите биле периоди на бирократско владеење што било надгледувано од [[Виена]]. Повеќето административни позиции биле пополнети од германски говорници, вклучително и [[Чеси]] кои зборувале [[германски]]. По неуспехот на ноемвриското востание во Руска Полска во 1830–31 година, во кое учествувале неколку илјади галициски доброволци, голем број на полски бегалци пристигнале во Галиција. Периодот од доцните 1830-ти бил преполн со полски конспиративни организации чија работа кулминирала со неуспешното галициско востание од 1846 година. Ова востание лесно било задушено од Австријците со помош на галициското селанство кое му останало лојално на царот. Востанието се случило во делот на Галиција населен со [[Полјаци]]. Полските кнезови ги поддржувале или биле сочувствителни за плановите за востание за воспоставување независна полска држава, но селаните на териториите на западна Галиција, намамени во беда поради лошите жетви, гледале мала предност за себе во слободна Полска. Наместо тоа, тие ја искористиле можноста да се кренат против институцијата на крепосништвото убивајќи многу од сопствениците на имотите. Со распадот на востанието за слободна Полска, градот Краков ја изгубил својата полуавтономија и бил интегриран во Австриското Царство под титулата Големо Војводство. Во пракса, австриските власти го администрирале како да е дел од Галиција.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.wdl.org/en/item/9175/|title=Austrian Poland|last=Prothero|first=G W|date=1920|work=The Library of Congress|publisher=H.M. Stationery Office, London, via World Digital Library|series=Peace handbooks|location=Great Britain. Foreign Office. Historical Section|author-link=George Walter Prothero|access-date=2014-06-05|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616045622/https://www.wdl.org/en/item/9175//|url-status=dead}}</ref> Во истиот период, меѓу Рутенците во источниот дел на Галиција почнало да се развива чувство на национално будење. Круг активисти, првенствено грко-католици, погодени од романтичкото движење во [[Европа]] и примерот на сограѓаните на други места, особено во источна Украина под Русите, започнале да го насочуваат своето внимание кон обичниот народ и нивниот јазик. Во 1837 година, таканаречената рутенска тријада предводена од Маркијан Шашкевич, ја објавила ''Русалка Днистроваја'' (Нимфата на Днестар), збирка народни песни и други материјали на народен украински јазик (тогаш наречен рутенски јазик). Вознемирени од таквиот демократизам, австриските власти и грчкиот католички митрополит ја забраниле книгата. Во 1848 година избувнале револуционерни акции во Виена и други делови на Австриското Царство. Во Лавов бил формиран полски национален совет, а потоа и украински или рутински Врховен совет. Дури и пред [[Виена]] да дејствува, остатоците од крепосништвото биле укинати од гувернерот Франц Стадион, во обид да ги спречи револуционерите. Освен тоа, полските барања за автономија на Галиција биле спротивставени со рутенските барања за национална рамноправност и за поделба на покраината на источен, рутенски дел и западен, полски дел. На крајот, Лавов бил бомбардиран од царските трупи и револуцијата целосно била задушена. Следела една деценија на обновен апсолутизам, но за да се смират Полјаците, грофот Агенор Голучовски, конзервативен претставник на источната галициска аристократија, таканаречените Подолијанци, бил назначен за вицекрал. Тој започнал да ја полонизира локалната администрација и успеал да ги остави рутенските идеи за поделба на покраината. Меѓутоа, тој не успеал да ја принуди Грчката католичка црква да се префрли на употребата на западниот или грегоријанскиот календар, или кај Рутенците генерално, да ја замени [[кирилицата]] со латиницата. === Уставни експерименти === [[Податотека:Galician_slaughter_in_1846.PNG|мини|250x250пкс| Галициско колење ( ''полски'' „Rzeź galicyjska“) од Јан Левицки (1795–1871)]] Во 1859 година, по австроунгарскиот воен пораз во Италија, царството влегло во период на уставни експерименти. Во 1860 година, владата [[Виена|на Виена]], под влијание на Агенор Голучовски, ја издала својата октомвриска диплома, која предвидувала конзервативна федерализација на царството, но негативната реакција во германското говорно подрачје довело до промени во владата и издавање на Патентот за февруари, кој ја надополнил надолу оваа децентрализација. Сепак, до 1861 година, Галиција добила законодавно собрание, Парламент на Галиција и Лодомерија ({{Јаз|pl|Sejm}} на полски). Иако на почетокот про-хабсбуршката застапеност на украинските и полските селани била значајна во ова тело (околу половина од собранието), и биле дискутирани актуелните социјални и украински прашања, административните притисоци ја ограничиле ефикасноста и на селаните и на украинските претставници и исхраната станала доминирана од полската аристократија и господарство, кои се залагале за понатамошна автономија. Истата година, немирите избувнале во руска Полска и до одреден степен се прелеале во Галиција. Парламентот престанал да работи. До 1863 година, избувнало отворено востание во Руска Полска и од 1864 до 1865 година австроунгарската влада прогласила опсада во Галиција, привремено суспендирајќи ги граѓанските слободи. 1865 година донела враќање на федералните идеи по линијата предложена од Голучовски и преговорите за автономија помеѓу полската аристократија и Виена започнале уште еднаш. Во меѓувреме, Рутенците се чувствувале сè повеќе напуштени од [[Виена]] и меѓу Старите Рутени, групирани околу грчката католичка катедрала Свети Ѓорѓи, дошло до свртување кон Русија. Поекстремните поддржувачи на оваа ориентација станале познати како русофили. Во исто време, под влијание на поезијата на [[Украински јазик|украинскиот јазик]] на централниот украински писател, [[Тарас Шевченко]], се појавило спротивставено украинофилско движење кое објавувало литература на украински/рутенски јазик и на крајот воспоставило мрежа од читални. Поддржувачите на оваа ориентација станале познати како популисти а подоцна и како Украинци. Сепак, речиси сите Рутенци сè уште се надевале на национална еднаквост и на административна поделба на Галиција по етничка линија. === Галициска автономија === [[Податотека:Sejm_Galicyjski.jpg|мини|260x260пкс| Галицискиот парламент во Лавов]] Во 1866 година, по [[Битка кај Каниграц|Битката кај Садова]] и австрискиот пораз во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]], Австроунгарија започнала да доживува зголемени внатрешни проблеми. Во обид да ја зацврсти поддршката за монархијата, царот [[Франц Јосиф]] започнал преговори за компромис со унгарското благородништвото за да ја обезбеди нивната поддршка. Некои членови на владата, како што е австроунгарскиот премиер грофот Белкреди, го советувале царот да направи посеопфатен уставен договор со сите националности кои би создале федерална структура. Белкреди се загрижил дека сместувањето со интересите на Унгарците ќе ги отуѓи другите националности. Сепак, [[Франц Јосиф]] не можел да ја игнорира моќта на благородништвото и тие не би прифатиле ништо помалку од дуализам меѓу нив и традиционалните австриски елити. Конечно, по т.н. ''компензација (Ausgleich'') од февруари 1867 година, Австриското Царство било реформирано во двојно управување, [[Австроунгарија]]. Иако полските и чешките планови нивните делови од монархијата да бидат вклучени во федералната структура не успеале, започнал бавен, но стабилен процес на либерализација на австриската власт во Галиција. Претставниците на полската аристократија и интелигенција му се обратиле на царот барајќи поголема автономија на Галиција. Нивните барања не биле целосно прифатени, но во текот на следните неколку години биле направени голем број значајни отстапки кон воспоставувањето на галициската автономија. Од 1873 година, Галиција беше ''де факто'' автономна провинција на [[Австроунгарија]] со [[Полски јазик|полски]] и, во помал степен, украински или рутински, како официјални јазици. Германизацијата била запрена, а [[цензура]]та исто така била укината. Галиција била предмет на циселеитанската јурисдикција на Двојната монархија, но галицискиот парламент и покраинската администрација имале големи привилегии, особено во образованието, културата и локалните работи. Овие промени биле поддржани од многу полски интелектуалци. Во 1869 година, група млади конзервативни публицисти во [[Краков]], вклучувајќи ги Јозеф Шујски, Станислав Тарновски, Станислав Козмијан и Лудвик Воџицки, објавиле серија сатирични брошури со наслов ''{{Јаз|pl|Teka Stańczyka}}'' (''Портфолио на Станчик''). Само пет години по трагичниот крај на Јануарското востание, брошурите ја исмевале идејата за вооружени национални востанија и предложиле компромис со полските непријатели, особено со [[Австриско Царство|Австриското Царство]], концентрација на економскиот раст и прифаќање на политичките отстапки понудени од [[Виена]]. Оваа политичка групација станала позната како Станчиковци или краковски конзервативци. Заедно со источните галициски конзервативни полски земјопоседници и аристократија наречени „Подолијци“, тие добиле политичка надмоќ во Галиција која траела до 1914 година. Оваа промена на власта од [[Виена]] кон полската класа на земјопоседници не била добредојдена од Рутенците, кои станале поостро поделени меѓу Украинофилите, кои гледале во Киев и обичниот народ за историска врска, и русофилите кои ги нагласиле своите врски со [[Русија]].<ref>{{Наведена книга|title=Intellectuals and the Articulation of the Nation|url=https://archive.org/details/intellectualsart0000unse|last=Ronald Grigor Suny, Michael D. Kennedy|date=2001|publisher=University of Michigan|isbn=9780472088287|page=[https://archive.org/details/intellectualsart0000unse/page/138 138]}}</ref> И [[Виена]] и [[Полјаци]]<nowiki/>те виделе предавство меѓу русофилите и преку низа политички судења на крајот успеале да ги дискредитираат. Во меѓувреме, до 1890 година, бил склучен договор меѓу Полјаците и „популистичките“ Рутенци или [[Украинци]], со кој настапила делумна украинизација на училишниот систем во источна Галиција и други отстапки за украинската култура. Веројатно како резултат на овој договор, бројот на студенти по [[украински јазик]] нагло се зголемил.<ref>{{Наведена книга|title=Brody: A Galician Border City in the Long Nineteenth Century|last=Börries Kuzmany|date=2017|publisher=BRILL|isbn=9789004334847|page=210}}</ref> Потоа, украинското национално движење брзо се проширило меѓу рутинското селанство и, и покрај повторените неуспеси, до раните години на дваесеттиот век ова движење речиси целосно ги заменило другите рутенски групи како главен ривал за моќ кај Полјаците. Во текот на овој период, Украинците никогаш не се откажале од традиционалните рутенски барања за национална еднаквост и за поделба на покраината на западна, полска половина и источна, украинска половина. Почнувајќи со изборите во септември 1895 година, Галиција станала позната по своите „''крвави избори''“ бидејќи австрискиот премиер грофот Касимир Феликс Бадени продолжил со фалсификување на изборните резултати додека полицајците ги тепале оние гласачи кои не гласале за владата на избирачките места.<ref>{{Наведена книга|title=Gathering a Heritage: Ukrainian, Slavonic, and Ethnic Canada and the USA|url=https://archive.org/details/gatheringheritag0000prym|last=Prymak|first=Thomas M.|date=2015|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1442665507|location=Toronto|page=[https://archive.org/details/gatheringheritag0000prym/page/56 56]}}</ref> === Голема економска емиграција === Заочнувајќи од 1880-тите, се случила масовна [[Иселување|емиграција]] на галициското селанство. Емиграцијата започнала како сезонска во Германија (ново обединета и економски динамична), а потоа подоцна станала трансатлантска со голема емиграција во [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Бразил]] и [[Канада]]. Во 2014 година, полскиот историчар Јацек Пурхла изјавил дека постојат два начина за потсетување на Галиција, имено како идилично невина мултикултурна земја, на поедноставно и подобро време во споредба со сегашното наспроти австрискиот поглед на Галиција како {{Јаз|de|Halb-Asien}} („полу-Азија“) бидејќи австриските власти секогаш ја сметале Галиција за „''варварско место населено со чудни луѓе со сомнителна лична хигиена''“.<ref name="A successful Austrian invention">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2014/11/15/a-successful-austrian-invention|title=A successful Austrian invention|date=15 November 2014|access-date=20 February 2021|publisher=The Economist}}</ref> Галиција во Виена отсекогаш се сметала за колонија на која требала да се „''цивилизира''“, и како резултат на тоа, Австријците никогаш не ја сметале Галиција за дел од соодветната Австрија.<ref name="A successful Austrian invention" /> И полската и украинската заедница на Галиција гледале на покраината како нивен „Пиемонт“ каде што биле отворени плановите за независна полска или украинска држава, правејќи го споменот на Галиција под австриска власт централен дел од полските и украинските национални сеќавања.<ref name="A successful Austrian invention" /> Во 2014 година, Пуркла изјавил: „''Последниот доказ за политичкото значење на галициското наследство е придонесот на нејзините украински делови за успехот на Мајдан [револуцијата] оваа и минатата година''“.<ref name="A successful Austrian invention" /> Почнувајќи од крајот на 19 век, околу 2 милиони галициски Евреи емигрирале во Соединетите Американски Држави, според кое споменот на Галиција или како изгубен рај или како заостаната провинција треба да се одржува жив.<ref name="A successful Austrian invention" /> ''Економист'' објавил: „''Во Европа, Галиција е централен елемент на националниот идентитет на Полјаците и на потрагата на Украинците за европски идентитет''“.<ref name="A successful Austrian invention" /> Вкупно неколку стотици илјади луѓе биле вклучени во оваа голема економска емиграција која постојано растела поинтензивно до избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 година. Војната привремено ја запрела емиграцијата која никогаш повеќе не ги достигнала истите размери. Големата економска емиграција, особено емиграцијата во Бразил, „''Бразилската треска''“ како што се нарекувала во тоа време, била опишана во современите литературни дела од полската поетеса Марија Конопничка, украинскиот писател [[Иван Франко]] и многу други. Некои држави во [[Јужен Регион (Бразил)|јужниот дел на Бразил]] имаат голем процент од нивното население формирано од директни потомци на овие рутински/украински имигранти. Кога станува збор за општествените односи, особено помеѓу селаните и земјопоседниците, областа била најнеразвиена во поранешната [[Полско-литванска Државна Заедница]]. Галициското селанство секогаш живеело на работ на глад. Тоа ги натерало полските селани да ја наречат областа „''Krolestwo Goloty i Glodomerji''“ т.е. „''Кралството на голотија и гладување''“. Царот [[Александар II]] официјално го забранил кметството и ги ослободил кметовите во [[Руското Царство]] во 1870-тите и донел закон за заштита на кметовите. Но, во Галиција кметовите можеле да бидат принудени преку грабливи практики назад во крепосништво од богатата полска трговска класа и локалното благородништво, состојба која траела до почетокот на [[Првата светска војна]]. Во времето на овие емиграции во 1890-тите, голем број на полски и украински либерали ја гледале Галиција како галициски Пиемонт, како полски Пиемонт и украински Пиемонт. Бидејќи Италијанците го започнале своето ослободување од австриската власт во италијанскиот Пиемонт, овие украински и полски националисти сметале дека ослободувањето на нивните две земји ќе започне во Галиција. И покрај речиси 750.000 лица кои емигрирале преку Атлантикот од 1880 до 1914 година, населението на Галиција се зголемило за 45% помеѓу 1869 и 1910 година <ref name="AustriaOil"/> === Прва светска војна и полско-украински судир === За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] Галиција доживеала тешки борби меѓу силите на Русија и [[Централни сили|Централните сили]]. Царската руска армија го зазела најголемиот дел од регионот во 1914 година, откако ја поразила австроунгарската армија во хаотична гранична [[Битка кај Лавов|битка]] во првите месеци од војната. Тие за возврат биле истиснати во пролетта и летото 1915 година со [[Горличка офанзива|комбинирана германска и австроунгарска офанзива]]. [[Податотека:Szturm_Twierdzy_Przemysl_A._Ritter_von_Meissl.jpg|лево|мини|230x230пкс| [[Опсада на Пшемишл|Опсадата на Пшемишл]] во 1915 година]] Кон крајот на 1918 година, Источна Галиција станала дел од обновената [[Втора Полска Република|Република Полска]], која ја ставила Лемко-Русинската Република кон своите граници. Локалното украинско население накратко ја прогласиола независноста на Источна Галиција како [[Западноукраинска Народна Република]]. За време на [[Полско-советска војна|полско-советската војна,]] Советите направиле обид да воспостават [[марионетска држава]] на Галициската ССР во Источна Галиција, чија влада по неколку месеци била ликвидирана. Судбината на Галиција била решена со мирот во Рига на 18 март 1921 година, давајќи ја цела Галиција на [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]]. Иако никогаш не била прифатена како легитимна од некои Украинци, таа била меѓународно призната со значителна француска поддршка на 15 мај 1923 година <ref>French: ''Les Alliés reconnaissent à la Pologne la possession de la Galicie'', Chronologie des civilisations, Jean Delorme, Paris, 1956.</ref> Француската поддршка за полското владеење на етнички украинската источна Галиција и нејзините нафтени ресурси во басенот Борислав-Дрохобич претставувале наградена од [[Варшава]] дозволувајќи значајни француски инвестиции да се влеат во галициската нафтена индустрија.<ref name="AustriaOil"/> Полјаците ги убедиле Французите дека со оглед на тоа што помалку од 25% од етничките Украинци биле писмени пред Големата војна, а Украинците биле почетници во управувањето со самите себе, дека единствено Полјаците, а не Украинците, ќе можат да управуваат со источна Галиција и нејзините скапоцени нафтени средства. .<ref name="AustriaOil" /> Украинците од поранешната источна Галиција и соседната провинција Волинија сочинувале околу 12% од населението на [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]] и биле нејзиното најголемо малцинство. Бидејќи политиките на полската влада биле непријателски кон малцинствата, тензиите меѓу полската влада и украинското население се зголемиле, што на крајот довело до појава на милитантната подземна [[Организација на украински националисти|Организација на украинските националисти]]. == Административна поделба == [[Податотека:CarteNouvelledesRoyaumesdeGalizieetLodomerie_large.jpg|десно|мини|300x300пкс| Шестте циркули на Галиција и Лодомерија 1777–1782 година.]] Пред [[Прва поделба на Полска|Првата поделба на Полска]], која го основала кралството, регионот бил поделен на војводства (историски истотака познати како „палатинати“). Поточно, областа што станала Галиција и Лодомерија го сочинувала најголемиот дел од [[Рутенско Војводство|Рутенското]] (со земјата Халич), Белското и Краковското Војводство и помали делови од Подолското, Лублинското и Сандомјешкото Војводство. Набргу по поделбата, новостекнатите полски територии биле приредени во шест [[циркул]]и ({{Јаз|de|Kreise}}), и тоа: [[Белски Циркул|Белскиот]], [[Галички Циркул|Галичкиот]], [[Лавовски Циркул|Лавовскиот]], [[Пилзненски Циркул|Пилзненскиот]], [[Самборски Циркул|Самборскиот]], [[Вјелички Циркул|Вјеличкиот]]. Тие биле поделени во ноември 1773 година на 59 градски окрузи ('{{lang|de|Kreisdistrikte}}'); а тие биле намалени на 19 во 1777 година.   [[Податотека:Galizien_und_Lodomerien.jpg|десно|мини|300x300пкс| 18 циркули на Галиција и Лодомерија {{Околу|1782}} г.]] Во 1782 година бил укинат претходниот административен систем и кралството било поделено на 18 стандардни циркули ({{langx|de|Kreise}}, {{Langx|pl|cyrkuły}}; {{Langx|uk|округи}}), слично како другите ([[Цислајтанија|неунгарски]]) хабсбуршки територии. Овој систем останал на сила (освен 1850–53) додека конечно не бил укинат во 1867 година. Во 1786 година Буковина – поранешниот северозападен дел на [[Молдавија (регион)|Молдавија]], кој бил окупиран од [[Руска Империја|Русија]] во 1769 година (за време на [[Руско-турска војна (1768-1774)|Руско-турската војна]]) и [[Ќучуккајнарџиски договор|отстапен]] на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] во 1774 година како „знак на благодарност“ – станал дел од Галиција како [[Черновечки Циркул|Черновечкиот (Буковинскиот) Циркул]]. (Пред тоа бил администриран како воен округ. ) По [[Трета поделба на Полска|Третата поделба на Полска]] во 1795 година, трите најзападни циркули ― [[Мишлењички Циркул|Мишлењичкиот]], [[Сонченски Циркул|Сонченскиот]] и [[Бохењски Циркул|Бохењскиот]] ― биле префрлени во [[Нова Галиција|Западна Галиција]], а Западна Галиција била споена со соодветната Галиција во 1803 година. Според [[Шенбрунски договор|Шенбрунскиот договор]] од 1809 година, со кој завршила [[Војна на Петтата коалиција|Војната на Петтата коалиција]], Австрија била принудена да го отстапи [[Замошки Циркул|Замошкиот Циркул]] ([[Замошќ]]), заедно со сите нејзини придобивки од третата поделба, на Војводството Варшава; овие станале дел од руското Полско Царство во 1815 година, освен Краков (дел од Западна Галиција) кој станал [[Слободен Град Краков]]. Австрија, исто така, била принудена да го отстапи [[Тарнополски Циркул|Тарнополскиот]] и поголеиот дел од [[Залешчички Циркул|Залешчичкиот Циркул]] во Русија, што заедно станале [[Тарнополски Крај|Тарнополскиот Крај]]; остатокот од Залешчичкиот Циркул била споена со дел од [[Станиславовски Циркул|Станиславовскиот Циркул]] за да се образува [[Коломиски Циркул|Коломискиот Циркул]]. Кога Тарнополскиот Крај бил вратен во Австрија во 1815 година, двата дела биле повторно одвоени. [[Податотека:Galicia_administrative1914.jpg|десно|мини|400x400пкс| Административна поделба на Кралството Галиција, 1914 г]] Во 1867 година, Кралството повторно било поделено на бројни политички области ({{langx|de|[[Bezirkshauptmannschaft]]en}}), наречени {{Јаз|pl|[[powiat]]y}} (окрузи) на полски, од кои првично имало 74.<ref name="23 Jan 1867">Gesetz vom 23.</ref> Во 1914 година тие броеле 82.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ukrstor.com/ukrstor/galicia540_30.jpg|title=Map of the Kingdom with its county division|last=Lenius|first=Brian J.|year=1993|work=Genealogical Gazetteer of Galicia|location=Anola, Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218212734/http://www.ukrstor.com/ukrstor/galicia540_30.jpg|archive-date=2012-02-18|edition=2nd}}</ref> Покрај Лавов како главен град на Кралството, Краков се сметал за неофицијален главен град на западниот дел на Галиција и втор најважен град во регионот. == Влада == По поделбата на Полска, регионот бил управуван од назначен гувернер, подоцна заменик-регент. За време на војната функцијата вице-регент била дополнета со воен гувернер. Во 1861 година било формирано регионално собрание, кој првично поради недостаток на соодветна административна зграда бил сместен во зградата на театарот Скарбек до 1890 година. === Вицерегенти === [[Податотека:Government_House_in_Lviv.jpg|мини|250x250пкс| Канцеларијата за заменик-регенција во Лавов]] Список на вицерегенти од 1900 година: * Гроф Леон Пинински (31 март 1898 - јуни 1903 година) * Гроф Анджеј Потоцки (8 јуни 1903 - 12 април 1908 година) * Гроф Михал Бобрзински (28 април 1908 - 14 мај 1913 година) * Витолд Коритовски (14 мај 1913 - 20 август 1915 година) * ''Руска окупација'' (септември 1914 - 1915 година) * Херман фон Колард (август 1915 - 8 април 1916 година) * Барон Ерих фон Дилер (април 1916 - март 1917), прогонет поради руска окупација * ''Руска окупација'' (1916 - 26 јули 1917 година) * Гроф Карл Георг Хајн (1917 – 1 ноември 1918), всушност подреден на Регентскиот совет и неговиот генерален комесар, принцот Витолд Леон Чарториски, наместо австриската круна. === Политички партии и јавни организации === ==== Политички организации ==== * Главен рутински совет (2 мај 1848 - 1851), на чело со Григориј Јахимович, а подоцна и од Михаило Куземски. Се состоел од 30 членови. * Рутински собор (Лвов) (1870–1814) * Рутенскиот конгрес (23 мај 1848 година) бил опозициска политичка формација на Главниот рутински совет на која припаѓале личности како Иван Вахилевич, Јулијан Лаурвскиј, Леон Сапиеха и други. * Украинска национална демократска партија (1899–1919) била создадена на местото на Народниот совет (1885–1899), на крајот станала дел од Украинскиот национален демократски сојуз (UNDO) * Украинска радикална партија (1890–1939) * Христијанско-социјалната партија (1896–1930), до 1911 година била наречена Католичко-рутенски народен сојуз, во 1930 година се распаднала кога некои членови се приклучиле на УНДО, додека други ја создале Украинската католичка народна партија. * Украинската социјалдемократска партија (1899–1939), била создадена од некои членови на Украинската радикална партија и во 1924 година делумно се споила со Комунистичката партија на Западна Украина (1919–1938) * Украинскиот генерален совет (1914–1916), првично како Главен украински совет, бил национален политички блок на повеќето украински партии. Тоа ги поставило темелите за создавање на украинска држава во Западна Украина. ==== Државни организации ==== * Украински форум (Бесида) (до 1928 година Рутенски форум) (1861–1939), здружение од типот на форум создадено од Јулијан Лоривскиј врз основа на„Млада Русија“. Организацијата основала свој професионален театар со седиште во Украина (1864–1924). * Просвита (1868-денес) * Научното друштво Шевченко (1873-денес) * Рутенска тријада (1833–1843), книжевна организација прекината по смртта на Маркијан Шашкевич * Академско друштво (Хромада) (1882–1921), до 1896 година како Братство * Академски круг (1874–1877) * Сокол и спортската организација Сокол создадени во светлината на европското движење [[Соколи (гимнастичарско движење)|Сокол]] * Сич и Пласт * Лух, пожарникарско друштво * Здружение на оружјето == Демографија == Во 1773 година, Галиција имала околу 2,6 милиони жители во 280 градови и пазари и приближно 5.500 села. Во неа живееле речиси 19.000 благороднички семејства со 95.000 членови (околу 3% од населението). На „неслободните“ отпаѓале 1,86 милиони, повеќе од 70% од населението. Мал број биле целосни земјоделци, но убедливо најголемиот број (84%) имало само мали стопанства или не поседувало имот. [[Податотека:Покуття_1.jpg|мини|Луѓе од Источна Галиција]] [[Податотека:Zarubezhnaia_Rus.jpg|мини| Карта на регион каде Рутенците и Русите живееле во [[Австриско Царство|Австриското Царство]] – Галиција и унгарска Русија (Карпатска Рутенија) – од Дмитриј Вергун]] [[Податотека:Drohobych_Synagogue2018.jpg|мини|До 1918 година, Хорската синагога на Дрохобич била централна синагога на Галиција и Лодомерија]] Ниту една земја од австриската монархија немала толку разновидна етничка мешавина како Галиција: [[Полјаци]], Рутени, [[Германци]] (галициски Германци), [[Ерменија|Ерменци]], Евреи, [[Унгарци]], [[Роми]] итн. Полјаците главно биле на запад, а во источниот регион (Рутенија) доминирале Рутенците (Украинците). Евреите од Галиција емигрирале во средниот век од Германија и главно зборувале [[јидиш]] како свој прв јазик. Луѓето што зборувале германски почесто се нарекувале „''Саксонци''“ или „''Шваби''“, иако повеќето од нив не потекнувале од [[Саксонија]] или [[Швабија]] (сп. Трансилвански Саксонци и Дунавски Шваби). Имало и некои [[менонити]] кои главно потекнувале од [[Швајцарија]], но зборувале на дијалект на [[Фалечки дијалект|палатински германски]], кој е близок до германскиот од Пенсилванија. Кај жителите кои имале јасна разлика во јазикот, како на пример со Саксонците или Ромите, идентификацијата била помалку проблематична, но широко распространетата повеќејазичност повторно ги заматила границите. Сепак, можно е да се направи јасна разлика во религиозните деноминации: мнозинството Полјаци биле [[Римокатоличка црква|римокатолици]], додека Рутенците биле претежно гркокатолици (порано дел од Митрополата Киев, Галиција и цела Рутенија во Рутенската унијатска црква). Евреите, кои ја претставувале третата по големина религиозна група, биле главно традиционални во нивните религиозни обреди кои подоцна се развиле во православен јудаизам. Еврејската заедница имала силно чувство за галициски идентитет и се нарекувале Галицијанри да се разликуваат од другите ашкенаски заедници од [[Источна Европа]].<ref name="A successful Austrian invention"/> Еврејската заедница на Галиција во голема мера била православна или хасидска во 1772 година и многумина ги сметале реформите воведени од царот Јосиф II, како што е воведувањето на регрутирање како форма на угнетување, да се поделат меѓу православната и хасидската заедница посветена на традиционалните вредности наспроти „модернизаторите“ кои сакале промени.<ref name="A successful Austrian invention" /> Просечниот животен век изнесувал 27 години за мажите и 28,5 години за жените, во споредба со 33 и 37 години во [[Чешка (историска област)|Бохемија]], 39 и 41 во [[Франција]] и 40 и 42 години во [[Англија]]. Исто така, квалитетот на животот бил многу понизок бидејќи Галиција била најсиромашната провинција во Австриското Царство.<ref name="A successful Austrian invention"/> Годишната потрошувачка на месо не надминувала 10 килограми по глава на жител, во споредба со 24 килограми во Унгарија и 33 во Германија. Ова најмногу се должело на многу понискиот просечен приход. Во 2014 година, ''The Economist'' објавил: „''Сиромаштијата во Галиција во 19 век беше толку екстремна што стана пословичен - регионот беше наречен Golicja and Glodomeria, игра на официјалното име (Galicja i Lodomeria) и goly (голи) и glodny (гладен'').“ <ref name="A successful Austrian invention" /> Во 1888 година, Галиција се протегала на 78,550 квадратни километри и имала население од околу 6,4 милиони луѓе, вклучувајќи 4,8 милиони селани (75% од целото население). Густината на населеност, со 81 лице на квадратен километар, била поголема од онаа на Франција (71 жител/км <sup>2</sup>) или Германија. Населението се зголемило на 7,3 милиони во 1900 година и на 8 милиони во 1910 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.populstat.info/Europe/austriop.htm|title=Austria-Hungary: historical demographical data of the administrative division prior to 1918|work=Populstat|accessdate=17 February 2018}}</ref> {| class="wikitable" |+Демографски податоци на религиите<br /> (според пописот од декември 1910 година) ! Религија ! colspan="2" | Приврзаници |- | Римокатолици | align="right" | 3.731.569 | align="right" | 46,5% |- | Гркокатолици (унијати) | align="right" | 3.379.613 | align="right" | 42,1% |- | Евреи | align="right" | 871.895 | align="right" | 10,9% |- | Протестанти | align="right" | 37.144 | align="right" | 0,5% |- | Останати | align="right" | 5.454 | align="right" | <0,1% |- | Вкупно | align="right" | 8.025.675 | align="right" | |} == Економија == Галиција била економски најнеразвиениот дел на Австрија и добивала значителни трансфери од владата во Виена. Нејзиното ниво на развој било споредливо или повисоко од она на Русија и на Балканот, но далеку зад [[Западна Европа]]. Првиот детален опис на економската состојба на регионот го подготвил Станислав Шчепановски (1846–1900), полски правник, економист и хемичар кој во 1873 година ја објавил првата верзија на својот извештај со наслов ''„Галициската сиромаштија во бројки“'' ([[полски]]: {{Јаз|pl|Nędza galicyjska w cyfrach}}). Врз основа на сопственото искуство како работник во канцеларијата во Индија, како и неговата работа на развојот на нафтената индустрија во регионот Борислав и официјалните податоци од пописот објавени од [[Австроунгарија|австроунгарската]] влада, тој ја опишал Галиција како една од најсиромашните региони во Европа. Статистиката покажува дека Галиција и Лодомерија биле посиромашни од областите западно од нив. Просечниот приход по глава на жител не надминувал 53 рајнски гулдени (РГ), во споредба со 91 РГ во Кралството Полска, 100 во Унгарија и повеќе од 450 РГ во Англија во тоа време. Исто така, даноците биле релативно високи и изнесувале 9 РГ годишно (околу 17% од годишниот приход), во споредба со 5% во Прусија и 10% во Англија. Исто така, процентот на луѓе со повисоки приходи бил многу помал отколку во другите делови на монархијата и Европа: данокот на луксуз, кој го плаќале луѓе чиј годишен приход надминувал 600 РГ, го плаќале 8 лица на секои 1.000 жители, во споредба со 28 во Бохемија и 99 во [[Долна Австрија]]. И покрај високото оданочување, националниот долг на галициската влада во секое време надминувал 300 милиони РГ, што е приближно 60 РГ по глава на жител. Сè на сè, регионот го користела австроунгарската влада најмногу како резервоар на евтина работна сила и регрути за армијата, како и тампон зона против Русија. Дури на почетокот на 20 век запопчнал да се развива тешката индустрија, што би можело да се спореди со голем дел од Русија и на Балканот. Дури и во тој период таа била главно поврзана со воено производство. Најголеми државни инвестиции во регионот биле железницата и тврдините во [[Пшемишл]], Краков и други градови. Индустрискиот развој бил главно поврзан со приватната нафтена индустрија започната од Роберт Домс и со рудниците за сол Виличка, оперативни барем од [[Среден век|средниот век]]. === Индустрија === Во 1880 година, индустријата во Галиција била на многу ниско ниво. Во 1857 година Галиција имала 102.189 лица или 2,2% од населението работеле во индустријата. До 1870 година оваа брока се искачила на 179.626, или 3,3% од населението. === Индустријата за нафта и природен гас === [[Податотека:Galicia_1897_1.jpg|мини|330x330пкс| Железнички линии на Галиција пред 1897 година]] Во близина на Дрохобич и Борислав во Галиција, биле [https://web.archive.org/web/20161006104622/http://kehilalinks.jewishgen.org/drohobycz/maps/Map_oilfields.asp откриени и развиени] значителни резерви на нафта во средината на 19 и почетокот на 20 век.<ref name="DrohobychOil">{{Наведена мрежна страница|url=http://kehilalinks.jewishgen.org/drohobycz/history/petroleum.asp|title=Petroleum in Galicia|last=Schatzker|first=Valerie|last2=Erdheim|first2=Claudia|publisher=Drohobycz Administrative District: History|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201456/http://kehilalinks.jewishgen.org/drohobycz/history/petroleum.asp|archive-date=April 10, 2016|accessdate=April 20, 2016|last3=Sharontitle|first3=Alexander}}</ref><ref name="CarpathianOil">{{Наведена книга|title=The Carpathians and Their Foreland: Geology and Hydrocarbon Resources|last=Golonka|first=Jan|last2=Picha|first2=Frank J.|date=2006|publisher=American Association of Petroleum Geologists (AAPG)|isbn=9780891813651}}</ref> Првиот европски обид за ископување нафта бил во Бобрка во западна Галиција во 1854 година <ref name="DrohobychOil" /><ref name="CarpathianOil" /> До 1867 година, бунарот во Клечани, во Западна Галиција, бил пробиен со помош на пареа до околу 200 метри.<ref name="DrohobychOil" /><ref name="CarpathianOil" /> На 31 декември 1872 година била отворена железничка линија што го поврзува Борислав со блискиот град Дрохобич. Американецот Џон Сајмон Бергхајм и Канаѓанецот Вилијам Хенри Мекгарви дошле во Галиција во 1882 година <ref name="McGarvey">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.engineeringhistory.on.ca/index.php?id=33|title=William H. McGarvey (1843–1914)|last=Creswell|first=Sarah|last2=Flint|first2=Tom|publisher=Professional Engineers Ontario|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428002848/http://www.engineeringhistory.on.ca/index.php?id=33|archive-date=April 28, 2016|accessdate=April 20, 2016}}</ref> {{Efn|Вилијам Мекгарви помогнал да се развие платформа во 1860-тите или 1870-тите, што ја направило неговата канадска технологија за дупчење и канадските дупчалки познати низ целиот свет. Џон Сајмон Бергхајм и Вилијам Хенри Мекгарви неуспешно барале нафта во Германија под Континенталната нафтена компанија чиј директор бил Мекгарви. Тие ја напуштиле Германија и го започнале своето прво дупчење во Галиција во текот на 1882 година под името на компанијата МекГарви и Бергхајм.<ref name=McGarvey/>}} Во 1883 година, нивната компанија, Мекгарви и Бергхајм, отворила одупки од 700 до 1.000 метри и пронашла големи наоѓалишта на нафта.<ref name="DrohobychOil" /> Во 1885 година, тие го преименувале своето претпријатие за развој на нафта ''во Галициско-Карпатска нафтена компанија'' со седиште во Виена, со Мекгарви како главен администратор и Бергхајм како теренски инженер, {{Efn|Непосредно по крајот на векот, Бергхајм загинал во несреќа со такси во Лондон, Англија, оставајќи го Мекгарви да продолжи сам.<ref name=McGarvey/>}} и изградиле огромна рафинерија во Марјамполе во близина на Горлице, во југоисточниот дел на Галиција.<ref name="McGarvey" /> Се смета за најголемо, најефикасно претпријатие во Австроунгарија, Марјамполе било изградено за шест месеци и вработувало 1000 луѓе.<ref name="McGarvey" /> {{Efn|Подоцна, Бергхајм и Мекгарви купиле голем број на мали операции за производство и рафинирање нафта и ја купиле нафтената компанија Аполо од Будимпешта.''.<ref name=McGarvey/>}} Потоа, инвеститори од Британија, Белгија и Германија основале компании за развој на индустријата за нафта и природен гас во Галиција.<ref name="DrohobychOil" /> Овој прилив на капитал предизвикал бројот на нафтени претпријатија да се намали од 900 на 484 до 1884 година, а до 285 компании со 3.700 работници до 1890 година <ref name="DrohobychOil" /> Меѓутоа, бројот на рафинерии за нафта се зголемил од триесет и една во 1880 година на педесет и четири во 1904 година <ref name="DrohobychOil" /> До 1904 година, во Борислав имал триесет дупнатини од над 1.000 метри.<ref name="DrohobychOil" /> Производството се зголемило за 50% помеѓу 1905 и 1906 година, а потоа се зголемило за тројно помеѓу 1906 и 1909 година поради неочекуваните откритија на огромни резерви на нафта од кои многумина биле блиски.<ref name="AustriaOil">{{Наведена мрежна страница|url=http://ostaustria.org/bridges-magazine/volume-10-june-29-2006/item/1172-galician-california-galician-hell-the-peril-and-promise-of-oil-production-in-austria-hungary|title=Galician California, Galician Hell: The Peril and Promise of Oil Production in Austria-Hungary|last=Frank|first=Allison|date=June 29, 2006|publisher=Office of Science and Technology Austria (OSTA)|location=Washington, D.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509183618/http://ostaustria.org/bridges-magazine/volume-10-june-29-2006/item/1172-galician-california-galician-hell-the-peril-and-promise-of-oil-production-in-austria-hungary|archive-date=May 9, 2016|accessdate=April 20, 2016}}</ref> До 1909 година, производството го достигнал својот врв со 2.076.000 тони или 4% од светското производство.<ref name="DrohobychOil" /><ref name="CarpathianOil" /> Честопати наречени „Полски [[Баку]]“, нафтените полиња во Борислав и блиските Тустановице сочинувале над 90% од националното производство на нафта на Австроунгарија.<ref name="AustriaOil" /><ref name="DrohobychOil" /><ref name="Thompson1916">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=W6E2AQAAMAAJ&q=Borys%C5%82aw+oil&pg=PA31|title=Oil-field Development and Petroleum Mining|last=Thompson|first=Arthur Beeby|date=1916|publisher=Van Nostrand}}</ref> Од 500 жители во 1860-тите, Борислав пораснал на 12.000 до 1898 година <ref name="AustriaOil" /> Во 1909 година, Полмин со седиште во Лавов бил основан за екстракција и пренос на природен гас. На почетокот на векот, Галиција била рангирана на четвртото место во светот како производител на нафта.<ref name="DrohobychOil" /> {{Efn|Во 1909 година, први во светот за производство на нафта биле Соединетите Американски Држави со 183.171.000 барели, Руското Царство било второ со 65.970.000 барели, а Австроунгарија трето со 14.933.000 барели годишно поради нејзините значајни откриени нафтени резерви помеѓу 1905 и 1909 година.<ref name=AustriaOil/><ref name=SwchwarzTables>{{cite book | last = Schwarz | first = Robert | title = Petroleum-Vademecum: International Petroleum Tables | edition = VII | location = Berlin and Vienna | publisher = Verlag für Fachliteratur | date = 1930 | pages = 4–5}}</ref>}} Овој значаен пораст на производството на нафта, исто така, предизвикало пад на цените на нафтата.<ref name="AustriaOil" /> Многу брзо намалување на производството на нафта во Галиција се случило непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]]. Галиција била единствениот главен домашен извор на нафта на [[Централни сили|Централните сили]] за време [[Прва светска војна|на Големата војна]].<ref name="AustriaOil"/> == Култура == * Весници: ''Gazette de Leopol'' (1776), {{Sfn|Magocsi|1983}} ''Slovo'' (затворено во 1876 година поради Емскиот указ ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0/page/332|title=Ukraine: a history (Gazette de Leopol)|last=Subtelny|first=Orest|year=2000|page=283}} {{In lang|en}}</ref> * Неделник: Зорија Халитска (прв број на 15 мај 1848 година) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0/page/332|title=Ukraine: a history (Zoria Halytska)|last=Subtelny|first=Orest|year=2000|page=248}} {{In lang|en}}</ref> == Знаме == До 1849 година, Галиција и Лодомерија биле единствена провинција со Буковина и користеле сино-црвено знаме (се состоело од две хоризонтални ленти: горната била сина, долната црвена). Во 1849 година, Буковина добила независен статус од оној на Галиција-Лодомерија и го задржала сино-црвеното знаме. Галиција добила ново знаме составено од три хоризонтални ленти сина, црвена и жолта. Тоа знаме останало во употреба до 1890 година, кога Галиција-Лодомерија добила ново знаме составено од две хоризонтални ленти, црвена и бела. Тоа знаме останало во употреба до распаѓањето на Кралството Галиција-Лодомерија во 1918 година. <gallery> File:Flag of Galicia and Lodomeria (1849-1890).svg|1772–1800, 1849–90 File:Flag of Galicia-Lodomeria (until 1849).svg|1800–49, 1890-1918 </gallery> == Спомен за Галиција == [[Податотека:Galicia_Esri_map.png|десно|мини| Современи полски војводства ([[Шлеско Војводство|шлеско]], [[Малополско Војводство|малополско]] и [[Поткарпатско Војводство|подкарпатско]]) и украински области ([[Лавовска Област|Лвов]], [[Тернополска Област|Тернопол]] и [[Ивано-франковска Област|Ивано-Франковск]]) кои содржат делови од поранешното кралство.]] Предизвикана од заостанатата економска состојба на Галиција каде што руралната сиромаштија била широко распространета, емиграцијата започнала во западниот, населен полски дел на Галиција и бргу се префрлила на исток во деловите населени со [[Украинци]]. Полјаците, Украинците, Евреите и Германците учествувале во ова масовно движење на селаните и селаните. Полјаците мигрирале главно во [[Нова Англија]] и среднозападните држави на [[САД]], но исто така и во [[Бразил]] и на други места; Украинците мигрирале во [[Бразил]], Канада и САД, со многу интензивна емиграција од Западна Подолија околу Тернопил во Западна [[Канада]]; а Евреите емигрирале и директно во [[Новиот Свет]] и исто така индиректно преку другите делови на [[Австроунгарија]]. Огромното мнозинство од Украинци и Полјаци кои заминале во Канада пред 1914 година дошле или од Галиција или од соседната провинција Буковина на Австриското Царство.<ref name="University of Toronto Press">{{Наведена книга|title=Gathering a Heritage: Ukrainian, Slavonic, and Ethnic Canada and the USA|url=https://archive.org/details/gatheringheritag0000prym|last=Prymak|first=Thomas M.|date=2015|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1442665507|location=Toronto|page=[https://archive.org/details/gatheringheritag0000prym/page/80 80]}}</ref> Во 1847, 1849, 1855, 1865, 1876 и 1889 година, постоел глад во Галиција што довел до смрт од глад на илјадници луѓе, што го зголемило чувството дека животот во Галиција е безнадежен и ги инспирирало луѓето да заминат во потрага по подобар живот во [[Новиот Свет]].<ref name="University of Toronto Press" /> Дополнително на егзодусот биле и законите за наследување во Галиција усвоени во 1868 година, кои навеле дека земјата треба да се подели подеднакво меѓу синовите на селаните, што - поради тенденцијата на галициските селани да имаат големи семејства - довело до поделба на земјата на толку многу мали стопанства што го направиле земјоделството неекономично.<ref>{{Наведена книга|title=Gathering a Heritage: Ukrainian, Slavonic, and Ethnic Canada and the USA|url=https://archive.org/details/gatheringheritag0000prym|last=Prymak|first=Thomas M.|date=2015|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1442665507|location=Toronto|page=[https://archive.org/details/gatheringheritag0000prym/page/49 49]}}</ref> ==Белешки== {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Извори== {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Magocsi|first=Paul R.|author-link=Paul R. Magocsi|title=Galicia: A Historical Survey and Bibliographic Guide|year=1983|location=Toronto|publisher=University of Toronto Press|isbn=9780802024824|url=https://books.google.com/books?id=qgTrJm85sDQC}} * {{Cite journal|last=Wolff|first=Larry|title=Inventing Galicia: Messianic Josephinism and the Recasting of Partitioned Poland|journal=Slavic Review|year=2004|volume=63|number=4|pages=818–840|doi=10.2307/1520422|jstor=1520422|s2cid=155170075|url=https://www.jstor.org/stable/1520422}} * {{Cite journal|last=Wolff|first=Larry|title=Kennst du das Land? The Uncertainty of Galicia in the Age of Metternich and Fredro|journal=Slavic Review|year=2008|volume=67|number=2|pages=277–300|doi=10.1017/S0037677900023536|jstor=27652844|s2cid=164814456|url=https://www.jstor.org/stable/27652844}} * {{Cite book|last=Wolff|first=Larry|title=The Idea of Galicia: History and Fantasy in Habsburg Political Culture|year=2010|location=Stanford|publisher=Stanford University Press|isbn=9780804774291|url=https://books.google.com/books?id=tgjQYHn7BTkC}} {{refend}} ==Дополнителна литература== {{Refbegin|2}} * [[Norman Davies]] ''Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe''. Allen Lane. {{ISBN|978-1-84614-338-0}} * [[Andrei S. Markovits]] and [[Frank E. Sysy]]n, eds., ''Nationbuilding and the Politics of Nationalism: Essays on Austrian Galicia'' (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1982). Contains an important article by [[Piotr Wandycz]] on the Poles, and an equally important article by [[Ivan L. Rudnytsky]] on the Ukrainians. * [[Chris Hann|Christopher Hann]] and [[Paul Robert Magocsi]], eds., ''Galicia: A Multicultured Land'' (Toronto: University of Toronto Press, 2005). A collection of articles by John Paul Himka, Yaroslav Hrytsak, Stanislaw Stepien, and others. * [[A.J.P. Taylor|Taylor, A. J. P.]], ''The Habsburg Monarchy 1809–1918'', 1941, discusses Habsburg policy toward ethnic minorities. * Alison Fleig Frank, ''Oil Empire: Visions of Prosperity in Austrian Galicia'' (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2005). A new monograph on the history of the Galician oil industry in both the Austrian and European contexts. * Drdacki, Moritz knight by Ostrow, the glad patents Galziens a contribution to customer of the Unterthanswesens, printed with J.P. Sollinger, Vienna, 1838, Reprint 1990, Scherer publishing house Berlin, {{ISBN|3-89433-024-4}} * Kratter, F., letters over itzigen condition of Galicia a contribution to the Staatistik and knowledge of human nature, publishing house G. Ph. of usurer, Leipzig 1786, Reprint 1990, Scherer publishing house Berlin, {{ISBN|3-89433-001-5}} * Mueller, Sepp, from the settlement to the resettlement, Wiss. contribution to history and regional studies of east Central Europe, hrsg. v. Joh. Gottfr. Herder Joh.-Gottfr.-Herder-Institut Marburg, NR. 54 Rohrer, Josef, remarks on a journey of the Turkish Graenze over the Bukowina by east and west Galicia, Schlesien and Maehren to Vienna, publishing house Anton Pichler, Vienna 1804, Reprint 1989, Scherer publishing house Berlin, {{ISBN|3-89433-010-4}} * statistic Central Commission (Hrsg.), local repertory of the Kingdom of Galicia and Lodomerien with the Herzogthume Krakau, publishing house Carl Gerolds son, Vienna 1874, Reprint 1989, Scherer publishing house Berlin, {{ISBN|3-89433-015-5}} * Stupnicki, Hipolit, the Kingdom of Galicia and Lodomerien sammt the Grossherzogthume Krakau and the Herzogthume Bukowina in geographical-historical-statistic relationship, printed with Peter Piller, Lviv 1853, Reprint 1989, Scherer publishing house Berlin, {{ISBN|3-89433-016-3}} * Traunpaur, Alfons Heinrich Chevalier d'Orphanie, Dreyssig of letters over Galicia or observations of a[n] unpartheyischen man, Vienna 1787, Reprint 1990, Scherer publishing house Berlin, {{ISBN|3-89433-013-9}} {{refend}} == Надворешни врски == * [http://www.crwflags.com/fotw/flags/ua-gal.html Flag of Galicia] * [https://www.geshergalicia.org/ Gesher Galicia] {{Поделба на Австроунгарија}} [[Категорија:Поранешни држави]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1918 година]] [[Категорија:Географска историја на Украина]] [[Категорија:Карпати]] [[Категорија:Административна поделба на Хабсбуршката Монархија]] [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со текст на германски]] [[Категорија:Сите статии со непотврдени изјави]] [[Категорија:Кралство Галиција и Лодомерија| ]] j38122vuq13z7ffk9jq01xbw98tch1z Сајлент Хил: Откровение 0 1335389 5621709 5548560 2026-08-30T11:21:37Z Andrew012p 85224 /* */ 5621709 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Сајлент Хил: Откровение | image = Сајлент Хил Откровение плакат.png | alt = | caption = Плакатот на македонски јазик | director = Ем Џеј Басет | writer = Ем Џеј Басет {{Infobox|decat=yes|child=yes|label=Adaptation by|data={{Ubl|Laurent Hadida}}}} | based_on = {{based on|''[[Silent Hill]]''|[[Konami]]}} | producer = {{Plainlist| * [[Семјуел Хадида]] * [[Дон Кармоди]] }} | starring = {{Plainlist| * [[Аделаида Клеменс]] * [[Кит Харингтон]] * [[Дебора Кара Ангер]] * [[Мартин Донован]] * [[Малколм Мекдовел]] * [[Кери-Ен Мос]] * [[Шон Бин]] }} | cinematography = [[Maxime Alexandre]]<ref name="production credits">{{cite web|url=https://comingsoon.net/news/movienews.php?id=75288|title=Mitchell, Bean and Unger Reunite for Silent Hill: Revelation|work=ComingSoon.net|publisher=[[CraveOnline]]|date=15 March 2011|access-date=28 September 2011|archive-date=2011-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110317013008/https://comingsoon.net/news/movienews.php?id=75288|url-status=dead}}</ref> | editing = Мишел Конрој<ref name="production credits"/> | music = [[Акира Јамаока]]<br>[[Џеф Дана]] | studio = {{Plainlist| * Silent Hill 2 DCP Inc. * [[Davis Films]] * Konami }} | distributor = {{Plainlist| * [[Alliance Films]] (Канада) * [[Metropolitan Filmexport]] (Франција) }} | released = [[26 октомври]] [[2012]] г. (Канада)<br>[[28 октомври]] [[2012]] г. (Франција) | runtime = 95 минути<ref name="Runtime">{{cite web|url=https://bbfc.co.uk/AFF294006/|title=SILENT HILL - REVELATION|publisher=[[British Board of Film Classification]]|work=bbfc.co.uk|date=4 October 2012|access-date=5 October 2012}}</ref> | country = {{Plainlist| * {{знамеикона|Канада}} [[Канада]] * {{знамеикона|Франција}} [[Франција]] }} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 20 милиони долари | gross = 55,9 милиони долари | followed_by = ''[[Враќање во Сајлент Хил]]'' | preceded_by = ''[[Сајлент Хил (филм)|Сајлент Хил]]'' }}'''''Сајлент Хил: Откровение''''' ({{langx|en|Silent Hill: Revelation}}) — [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] на Мајкл Џеј Басет, продолжение на трилерот од [[2006]] г. „[[Сајлент Хил (филм)|Сајлент Хил]]“ со [[Рада Мичел]] и Џодел Ферланд во главните улоги. Сценариото на филмот е засновано на заплетот на [[Видеоигра|компјутерската игра]] ''[[Silent Hill 3]]''. Премиерата се одржала во [[Соединети Американски Држави|САД]] на [[26 октомври]] [[2012]] г. Режисерот и сценаристот на претходниот филм не учествувале во производството на продолжението. Снимањето се одвивало од [[март]] до [[мај]] [[2011]] г. во [[Торонто]]. Басет отстапил од заплетот на играта и првиот филм, градејќи ја [[приказна]]та на начин што го оставил вториот [[филм]] во голема мера самостоен. == Содржина == Хедер Мејсон и нејзиниот [[татко]] се во бегство, секогаш чекор понапред од опасните сили што таа не ги разбира целосно. Во пресрет на нејзиниот 18-ти [[роденден]], ја прогонуваат ужасни [[кошмар]]и, нејзиниот татко исчезнува, а Хедер открива дека не знае сѐ за себе. Откровението ја води подлабоко во ѓаволскиот [[свет]] што се заканува да ја зароби засекогаш. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Boston Massacre}} * {{Official website|http://www.silenthill3d.com}} {{IMDb title|0938330}}{{Mojo title|silenthill2}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови од 2012 година]] [[Категорија:Ужаси]] [[Категорија:Хорор-филмови]] [[Категорија:Сајлент Хил (серија филмови)]] [[Категорија:Филмски продолженија]] b1wmlpxxtnubbigsfcwyo5qysavuz2r Бан Кулин 0 1339665 5621536 5597045 2026-08-29T12:53:04Z Buli 2648 5621536 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = Кулин |succession = [[Бан на Босна]] |image = Ploča Kulina bana iz crkve kod Visokog.jpg |caption = |reign = 1180–1204 |coronation = |predecessor = [[Мануил I Комнин]] |successor = [[Стефан Кулиниќ]] |spouse = Воислава |issue = |house = [[Кулиниќ]] |father = |mother = |birth_date = [[Усора (регион)|Усора]] |birth_place = [[Босна (регион)|Босна]] |death_date = {{circa}} ноември 1204 |death_place = Босна |religion = }}'''Кулин''' ({{lang-sh-Cyrl|Кулин}}; d. {{circa}} ноември 1204) бил [[Бан (титула)|бан]] на [[Босанска бановина|Босна]] од 1180 до 1204, прво како [[вазал]] на [[Византиска Империја|Византиската Империја]], а потоа на [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]], иако неговата држава де факто била независна. Тој претставува еден од најзначајните босански владетели кој имал големо влијание во раната босанска историја.<ref>{{cite book |title= Bosnia: A Short History |url= https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9 |last= Malcolm |first= Noel |author-link= Noel Malcolm |date= 1 October 1996 |publisher= New York University Press |location= London |isbn= 978-0814755617 |page= [https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9/page/n385 364] }}<!--|accessdate=12 April 2012-->{{page needed|date=September 2012}}</ref> Едно од неговите најзначајни дипломатски достигнувања е потпишувањето на [[Повелба на банот Кулин|Повелбата на банот Кулин]], со која се охрабрува трговијата и се воспоставиле мирни односи помеѓу Дубровник и неговото кралство.<ref>{{cite book |title=Sarajevo essays: politics, ideology, and tradition |url=https://archive.org/details/sarajevoessayspo0000mahm |last= Mahmutćehajić |first= Rusmir |year= 2003 |publisher=State University of New York Press |location=Albany, NY |isbn=9780791456378 |page=[https://archive.org/details/sarajevoessayspo0000mahm/page/252 252] }}<!--|accessdate=15 June 2012--></ref><ref>Franz Miklosich, Monumenta Serbica, Viennae, 1858{{page needed|date=September 2012}}</ref> Неговиот син, [[Стефан Кулиниќ]], го наследил како босански бан. == Владеење и политика == [[Податотека:Povelja Kulina bana.jpg|лево|мини|302x302пкс|Повелбата на бан Кулин]] Неговото владеење (околу 24 години) се карактеризира со релативен мир и економски развој. Босна под него се протегала приближно од реката [[Дрина]] на исток, до [[Сава]] на север и [[Уна (река)|Уна]] на запад, вклучувајќи ги областите како Усора, Соли и Долни Краи. Во 1183 година учествувал во воениот поход против Византија заедно со унгарскиот крал [[Бела III]] и српските сили под [[Стефан Немања]], стигнувајќи до околу Софија. Ова бил еден од ретките поголеми воени настани во неговото време. Главното дипломатско и економско достигнување е ''Повелбата на бан Кулин'' од 29 август 1189 година. Со овој документ (напишан на народниот словенски јазик и латински) тој им гарантирал на дубровничките трговци (претставувани од кнезот Крваш) слободно движење и трговија низ неговата земја без давачки, како и заштита. Повелбата се смета за важен доказ за постоењето и организираноста на босанската држава и за поттикнувањето на трговијата (особено поврзана со рудниците). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Босански банови]] p5149aql7o9mj78eki5g5mqrdgmcjzf Алба Баптиста 0 1344005 5621566 5450486 2026-08-29T15:59:44Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621566 wikitext text/x-wiki [[Податотека:AlbaBaptistain2018.png|мини|Алба Баптиста 2018]] '''Алба Баптиста''' (родена на 10 јули 1997 година) е португалска глумица.<ref name="uol">{{Наведена мрежна страница|url=https://entretenimento.uol.com.br/noticias/redacao/2020/07/15/alba-baptista-de-warrior-nun-e-filha-de-brasileiro-e-fala-cinco-linguas.htm|title=Alba Baptista, de 'Warrior Nun', é filha de brasileiro e fala cinco línguas|last=Beatriz Amendola|date=15 July 2020|work=entretenimento.uol.com.br|language=pt|trans-title=Alba Baptista, from 'Warrior Nun', daughter of a Brazilian father and speaks five languages|accessdate=26 July 2020}}</ref> Кариерата ја започна во родната Португалија во серија од 2014 година. Потоа глумела во повеќе португалски серии и филмови. Од 2020 до 2022 година, таа глуми во серијата ''„Воин калуѓерка“ на'' [[Netflix|Нетфликс]], која го одбележа нејзиното деби на англиски јазик.<ref name="deadline-uta">{{Наведена мрежна страница|url=https://deadline.com/2020/03/netflix-warrior-nun-alba-baptista-uta/|title=UTA Signs Alba Baptista, Star Of Netflix’s Upcoming Fantasy Series ‘Warrior Nun’|last=Wiseman|first=Andreas|date=4 March 2020|work=Deadline Hollywood}}</ref> == Живот и кариера == Баптиста е родена во [[Лисабон]], Португалија. Нејзината мајка со португалско потекло, го запознала нејзиниот татко, бразилски инженер од [[Рио де Жанеиро]],<ref name="uol" /> кога работела како преведувач во Бразил. Учела во германско училиште во Португалија.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wmagazine.com/culture/alba-baptista-interview-mrs-harris-goes-to-paris-2022|title=Alba Baptista Is Still Getting Used to This Whole Hollywood Thing|last=Eckardt|first=Steph|date=2022-08-04|work=W Magazine|language=en|accessdate=2022-11-16}}</ref> На околу 15 години, таа одлучла да стане глумица.<ref name=":0" /> На 16-годишна возраст, Алба Баптиста ја започнала својата кариера како главен лик во краткиот филм на Симао Кајат, ''Мајами'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.pt/alba-baptista-entrevista-cinema|title=Alba Baptista: "Chegar acaba por ser mais fácil do que permanecer."|last=Sara Andrade|date=2020-03-25|work=[[Vogue (magazine)|Vogue.pt]]|language=pt|trans-title=Alba Baptista: "Getting there turns out to be easier than staying."}}</ref> За нејзината изведба ја добила наградата за најдобра глумица. Таа ја продолжила својата кариера со појавување во португалска серија, и теленовели''.''<ref name=":0" /> Во текот на следните години, Алба развила кариера во Португалија, а имала и улоги во три популарни португалски серии. Во 2019 година таа се појави во филмот ''Патрик'', кој бил во конкуренција на Меѓународниот филмски фестивал во Сан Себастијан, каде што бил премиерно прикажан. Таа се појавила во играниот филм од 2020 година ''Фатима'' заедно со Харви Кајтел, [[Соња Брага]] и Џоана Рибеиро, кој е во режија на Марко Понтекорво. Нејзината прва улога на англиски јазик дојде како главна улога на Ава во серијата ''„Воин калуѓерка“'' на [[Netflix|Нетфликс]], која била објавена на 2 јули 2020 година<ref name=":0" /> Таа се појавува во втората сезона, која беше објавена на 10 ноември 2022 година.<ref>{{Наведување|title=Warrior Nun|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/warrior-nun/s02|language=en|access-date=2022-11-27}}</ref> == Личен живот == Баптиста се омажила со американскиот актер [[Крис Еванс]] на 9 септември 2023 година на приватна церемонија во сопствениот дом на [[Кејп Код]] во Масачусетс. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баптиста}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Португалски глумци]] 2edgqlz94379tf5h8ikn35i3b5tugga Кирилски манастир, Киев 0 1352111 5621534 5522552 2026-08-29T12:38:31Z Ans-mo 129263 /* Надворешни врски */ inserted official link, removed one old outdated link and facebook link (kirill museum is not a monastery) 5621534 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Кирилски манастир | native_name = {{langx|uk|Кирилівський монастир}} | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image =St Cyril's Monastery (Panorama).JPG | image_size = | image_caption = Глетка на Кирилскиот манастир пред рушењето на нејзината камбанарија <!-- map --> | map_type = | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = St. Cyril's Monastery | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = [[Киев]], [[Украина]] | address = | location_city = | location_country = {{UKR}} | coordinates = {{coord|50.483091|N|30.471772|E}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | start_date = | stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | closing_date = | demolition_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[Украинска православна црква (Московска патријаршија)]] | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | references = | footnotes = | embedded = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=16 |marker = religious-christian |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''Кирилски манастир''' ({{Langx|uk|Кирилівський монастир}}) — [[Среден век|средновековен]] [[манастир]] во [[Киев]], главниот град на [[Украина]]. Манастирот ја содржи познатата [[Црква Свети Кирил (Киев)|црква „Свети Кирил“]], важен примерок на [[Архитектура на Киевска Русија|архитектурата на Киевска Русија]] од 12 век и комбинира елементи од 17 и 19 век. Меѓутоа, иако надворешноста е главно [[украински барок]], црквата ја задржува својата изворна внатрешност. == Историја == Кирилскиот манастир бил основан во 1140 година од [[Всеволод Олгович]], кнезот [[Чернигов|Черниговски]], во околината на Киев и му го дал името на неговиот небесен заштитник, [[Кирил Александриски]].<ref name="Touring Kyiv">{{Наведена книга|title=Guildebook: Touring Kyiv|last=Malikenaite|first=Ruta|publisher=Baltia Druk|year=2003|isbn=966-96041-3-3|location=Kyiv}}</ref> Во втората половина на 12 век, принцезата Марија, вдовицата на Всеволод, ја изградила камената црква „Свети Кирил“, која служела како гробница на предците на семејството Олговичи.<ref name="Touring Kyiv" /> Манастирот претрпел силен пожар во 1734 година, а бил обновен од украинскиот [[архитект]] [[Иван Григорович-Барскиј]] во периодот 1750-1760. Неговата работа вклучувала и додавање на ѕидови што го оградуваат дворот на манастирот, живописна аголна кула и порта и други манастирски градби. Во 1787 година, Кирилскиот манастир бил затворен од Царската влада и неговите станбени простории биле претворени во болница (Болницата „Свети Кирил“), а подоцна биле претворени во лудница, што траело до средината на 20 век во Советска Украина. На 8 мај 1929 година, Советот на комесари на Украинската ССР го прогласил Кирилскиот манастир за споменик од историско значење и наредил да се воспостави „заштитена област“.<ref name="Mistetstvo">{{Наведена книга|title=St. Cyril's Church|last=Fedchenko|first=Alla Mikhailovna|publisher=Mistetstvo|year=1977|location=Kyiv}}</ref> Меѓутоа, во исто време, манастирската црква била затворена за богослужба и била подготвена за преобразување во музеј. [[Камбанарија|Камбанаријата]] на манастирот требало да има музеј посветен на Иван Григорович-Барскиј.<ref name="Lost Kyiv"/> Како и многу други бројни државни заштитени области низ Украинската ССР, комплексот Свети Кирил бил во сопственост на Народниот комесаријат за образование. Согласно законодавството донесено од [[Врховна Рада|Врховната Рада]] во јуни 1936 година, Комесаријатот за образование морал да даде дозвола за расклопување на манастирските структури.<ref name="Lost Kyiv"/> Според поранешниот кустос на Државниот заштитен округ Свети Кирил, монашките ѕидови, портите, една аголна кула и камбанаријата биле демонтирани за нивниот материјал во 1937 година.<ref name="Lost Kyiv" /> Црквата „Свети Кирил“, вклучувајќи ги средновековните внатрешни фрески и муралите од 1880-тите на познатиот руски сликар [[Михаил Врубел]], за среќа биле сочувани. Зачувани се и останатите градби од комплексот, останатите монашки ѕидови, една аголна кула (види слика) и две градби изградени од Барскиј.<ref name="Lost Kyiv">{{Наведена книга|url=http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm|title=The Lost Architecture of Kiev|last=Hewryk|first=Titus D.|publisher=The Ukrainian Museum|year=1982|location=New York|id=ASIN: B0006E9KPQ|access-date=2024-07-16|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530065414/http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm|url-status=dead}} (''Out of print'')</ref> Од гробиштата на манастирот останале само два гроба од 18 век.<ref name="Lost Kyiv" /> Во 1965 година, црквата станала огранок на [[Национално светилиште „Софија Киевска“|Националното светилиште „Софија Киевска“]], овозможувајќи да започнат големи реставрации, како и историска документација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|title=Kirillovskaya tserkov|last=Zhukovsky A|work=Sophia Kyivska|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703150725/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|archive-date=2007-07-03|accessdate=January 7, 2007}}</ref> Од крајот на 1990-тите, на [[Украинска православна црква (Московски патријаршија)|Украинската православна црква]] ѝ било дозволено да врши редовни богослужби внатре во структурата. На 14 јуни 2011 година парохијата е претворена во Кирилски манастир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20|title=Журнали засідання Священного Синоду Української Православної Церкви від 14 червня 2011 року {{!}} УКРАЇНСЬКА ПРАВОСЛАВНА ЦЕРКВА|date=2014-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814145558/http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20|archive-date=2014-08-14|accessdate=2023-12-13}}</ref> == Градби == [[Податотека:Кирилівська_церква_Фасад.jpg|лево|мини|225x225пкс| Порталот на црквата „Свети Кирил“ со барокно влијание по реконструкцијата по пожарот]] === Црква „Свети Кирил“ === [[Црква Свети Кирил (Киев)|Црквата „Свети Кирил“]] ({{Langx|uk|Кирилівська церква}}) е градба со правоаголен облик со три [[Апсида|апсиди]] кои излегуваат на источната страна. [[Купола|Куполата]] и [[Свод|сводовите]] на црквата почиваат на шест крстовидни [[Столб|столба]]. Скалите вградени во северниот ѕид водат до галеријата во западниот дел. На оваа страна има и капела - ретка одлика на древните цркви на [[Киевски Рус|Киевска Русија]].<ref name="Mistetstvo"/> Крстилницата и нишите на [[Припрата|нартексот]] се други невообичаени одлики. Првично, секој од сводовите бил покриен со плочи од [[Челик|челичен]] [[лим]]. Низ вековите, црквата страдала повеќе од еднаш од опустошувачки непријателски напади и разорен пожар во 1734 година. Црквата многупати била обновувана и реконструирана, менувајќи го првобитниот изглед. Со оглед на тоа што црквата Св. Кирил се наоѓа во современите граници на Киев, црквата е единствената средновековна црковна структура која опстанала до 20 век без некои поголеми доградби.<ref name="Lost Kyiv"/> Сегашната надворешност на црквата била обликувана за време на реставраторските работи извршени во текот на 1750-1760 година, од страна на украинскиот архитект [[Иван Григорович-Барскиј]]. Иако содржи елементи на [[Украински барок|украинскиот барок]] на надворешноста, внатрешноста останува во голема мера непроменета од својот изворен стил. === Камбанарија === Од монашките згради што ги изградил Иван Григорович-Барскиј во рамките на манастирот, неговата најважна градба била издвоената [[камбанарија]], изградена во 1760 година.<ref name="Lost Kyiv"/> Камбанаријата ја комбинирала идејата за висок [[камбанарија]] со порта на приземје и [[Параклис|капела]] на второто ниво на камбанаријата. Двете пониски нивоа на камбанаријата имале некои елементи на украинска трипартитна црква, составена од камбанаријата поставена над средишниот дел на наосот.<ref name="Lost Kyiv" /> Оваа архитектонска комбинација во камбанарија со два апсидни долни елементи од секоја страна. Првобитниот покрив над капелата на камбанаријата бил покрив со скалести колкови, кој бил популарен во тоа време.<ref name="Lost Kyiv" /> По пожарот во 1849 година, покривите над капелата и куполата биле изменети од првичните. По одлуката на Украинската ССР за уривање на камбанаријата во 1936 година, камбанаријата била срушена една година подоцна, за да се користи за тули во градежните проекти. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.kirillovsky-mon.church.ua/Kyrylivska Official page] {{In lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20110719142408/http://www.oldkyiv.org.ua/data/kirill_ch.php?lang=en Kyiv History Site] - St. Kirill Church * {{Наведена мрежна страница|url=http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0|work=kiev.ua|language=uk|script-title=uk:Кирилівська церква|accessdate=6 јануари 2007|archive-date=2007-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112081255/http://www.wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20070522200233/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay.html Sophia Kyivska] - Information from the museum's page and a photo gallery. {{In lang|uk|ru}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Знаменитости во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Манастири на Украинската православна црква - Московска патријаршија]] [[Категорија:Цркви во Киев]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 2qwpsjsyz6pshuveqq9g2ldkds8zivl 5621546 5621534 2026-08-29T13:17:03Z Ans-mo 129263 /* Надворешни врски */ small correction 5621546 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Кирилски манастир | native_name = {{langx|uk|Кирилівський монастир}} | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image =St Cyril's Monastery (Panorama).JPG | image_size = | image_caption = Глетка на Кирилскиот манастир пред рушењето на нејзината камбанарија <!-- map --> | map_type = | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = St. Cyril's Monastery | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = [[Киев]], [[Украина]] | address = | location_city = | location_country = {{UKR}} | coordinates = {{coord|50.483091|N|30.471772|E}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | start_date = | stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | closing_date = | demolition_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[Украинска православна црква (Московска патријаршија)]] | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | references = | footnotes = | embedded = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=16 |marker = religious-christian |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''Кирилски манастир''' ({{Langx|uk|Кирилівський монастир}}) — [[Среден век|средновековен]] [[манастир]] во [[Киев]], главниот град на [[Украина]]. Манастирот ја содржи познатата [[Црква Свети Кирил (Киев)|црква „Свети Кирил“]], важен примерок на [[Архитектура на Киевска Русија|архитектурата на Киевска Русија]] од 12 век и комбинира елементи од 17 и 19 век. Меѓутоа, иако надворешноста е главно [[украински барок]], црквата ја задржува својата изворна внатрешност. == Историја == Кирилскиот манастир бил основан во 1140 година од [[Всеволод Олгович]], кнезот [[Чернигов|Черниговски]], во околината на Киев и му го дал името на неговиот небесен заштитник, [[Кирил Александриски]].<ref name="Touring Kyiv">{{Наведена книга|title=Guildebook: Touring Kyiv|last=Malikenaite|first=Ruta|publisher=Baltia Druk|year=2003|isbn=966-96041-3-3|location=Kyiv}}</ref> Во втората половина на 12 век, принцезата Марија, вдовицата на Всеволод, ја изградила камената црква „Свети Кирил“, која служела како гробница на предците на семејството Олговичи.<ref name="Touring Kyiv" /> Манастирот претрпел силен пожар во 1734 година, а бил обновен од украинскиот [[архитект]] [[Иван Григорович-Барскиј]] во периодот 1750-1760. Неговата работа вклучувала и додавање на ѕидови што го оградуваат дворот на манастирот, живописна аголна кула и порта и други манастирски градби. Во 1787 година, Кирилскиот манастир бил затворен од Царската влада и неговите станбени простории биле претворени во болница (Болницата „Свети Кирил“), а подоцна биле претворени во лудница, што траело до средината на 20 век во Советска Украина. На 8 мај 1929 година, Советот на комесари на Украинската ССР го прогласил Кирилскиот манастир за споменик од историско значење и наредил да се воспостави „заштитена област“.<ref name="Mistetstvo">{{Наведена книга|title=St. Cyril's Church|last=Fedchenko|first=Alla Mikhailovna|publisher=Mistetstvo|year=1977|location=Kyiv}}</ref> Меѓутоа, во исто време, манастирската црква била затворена за богослужба и била подготвена за преобразување во музеј. [[Камбанарија|Камбанаријата]] на манастирот требало да има музеј посветен на Иван Григорович-Барскиј.<ref name="Lost Kyiv"/> Како и многу други бројни државни заштитени области низ Украинската ССР, комплексот Свети Кирил бил во сопственост на Народниот комесаријат за образование. Согласно законодавството донесено од [[Врховна Рада|Врховната Рада]] во јуни 1936 година, Комесаријатот за образование морал да даде дозвола за расклопување на манастирските структури.<ref name="Lost Kyiv"/> Според поранешниот кустос на Државниот заштитен округ Свети Кирил, монашките ѕидови, портите, една аголна кула и камбанаријата биле демонтирани за нивниот материјал во 1937 година.<ref name="Lost Kyiv" /> Црквата „Свети Кирил“, вклучувајќи ги средновековните внатрешни фрески и муралите од 1880-тите на познатиот руски сликар [[Михаил Врубел]], за среќа биле сочувани. Зачувани се и останатите градби од комплексот, останатите монашки ѕидови, една аголна кула (види слика) и две градби изградени од Барскиј.<ref name="Lost Kyiv">{{Наведена книга|url=http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm|title=The Lost Architecture of Kiev|last=Hewryk|first=Titus D.|publisher=The Ukrainian Museum|year=1982|location=New York|id=ASIN: B0006E9KPQ|access-date=2024-07-16|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530065414/http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm|url-status=dead}} (''Out of print'')</ref> Од гробиштата на манастирот останале само два гроба од 18 век.<ref name="Lost Kyiv" /> Во 1965 година, црквата станала огранок на [[Национално светилиште „Софија Киевска“|Националното светилиште „Софија Киевска“]], овозможувајќи да започнат големи реставрации, како и историска документација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|title=Kirillovskaya tserkov|last=Zhukovsky A|work=Sophia Kyivska|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703150725/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|archive-date=2007-07-03|accessdate=January 7, 2007}}</ref> Од крајот на 1990-тите, на [[Украинска православна црква (Московски патријаршија)|Украинската православна црква]] ѝ било дозволено да врши редовни богослужби внатре во структурата. На 14 јуни 2011 година парохијата е претворена во Кирилски манастир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20|title=Журнали засідання Священного Синоду Української Православної Церкви від 14 червня 2011 року {{!}} УКРАЇНСЬКА ПРАВОСЛАВНА ЦЕРКВА|date=2014-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814145558/http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20|archive-date=2014-08-14|accessdate=2023-12-13}}</ref> == Градби == [[Податотека:Кирилівська_церква_Фасад.jpg|лево|мини|225x225пкс| Порталот на црквата „Свети Кирил“ со барокно влијание по реконструкцијата по пожарот]] === Црква „Свети Кирил“ === [[Црква Свети Кирил (Киев)|Црквата „Свети Кирил“]] ({{Langx|uk|Кирилівська церква}}) е градба со правоаголен облик со три [[Апсида|апсиди]] кои излегуваат на источната страна. [[Купола|Куполата]] и [[Свод|сводовите]] на црквата почиваат на шест крстовидни [[Столб|столба]]. Скалите вградени во северниот ѕид водат до галеријата во западниот дел. На оваа страна има и капела - ретка одлика на древните цркви на [[Киевски Рус|Киевска Русија]].<ref name="Mistetstvo"/> Крстилницата и нишите на [[Припрата|нартексот]] се други невообичаени одлики. Првично, секој од сводовите бил покриен со плочи од [[Челик|челичен]] [[лим]]. Низ вековите, црквата страдала повеќе од еднаш од опустошувачки непријателски напади и разорен пожар во 1734 година. Црквата многупати била обновувана и реконструирана, менувајќи го првобитниот изглед. Со оглед на тоа што црквата Св. Кирил се наоѓа во современите граници на Киев, црквата е единствената средновековна црковна структура која опстанала до 20 век без некои поголеми доградби.<ref name="Lost Kyiv"/> Сегашната надворешност на црквата била обликувана за време на реставраторските работи извршени во текот на 1750-1760 година, од страна на украинскиот архитект [[Иван Григорович-Барскиј]]. Иако содржи елементи на [[Украински барок|украинскиот барок]] на надворешноста, внатрешноста останува во голема мера непроменета од својот изворен стил. === Камбанарија === Од монашките згради што ги изградил Иван Григорович-Барскиј во рамките на манастирот, неговата најважна градба била издвоената [[камбанарија]], изградена во 1760 година.<ref name="Lost Kyiv"/> Камбанаријата ја комбинирала идејата за висок [[камбанарија]] со порта на приземје и [[Параклис|капела]] на второто ниво на камбанаријата. Двете пониски нивоа на камбанаријата имале некои елементи на украинска трипартитна црква, составена од камбанаријата поставена над средишниот дел на наосот.<ref name="Lost Kyiv" /> Оваа архитектонска комбинација во камбанарија со два апсидни долни елементи од секоја страна. Првобитниот покрив над капелата на камбанаријата бил покрив со скалести колкови, кој бил популарен во тоа време.<ref name="Lost Kyiv" /> По пожарот во 1849 година, покривите над капелата и куполата биле изменети од првичните. По одлуката на Украинската ССР за уривање на камбанаријата во 1936 година, камбанаријата била срушена една година подоцна, за да се користи за тули во градежните проекти. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://kirillovsky-mon.church.ua/Kyrylivska Official page] {{In lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20110719142408/http://www.oldkyiv.org.ua/data/kirill_ch.php?lang=en Kyiv History Site] - St. Kirill Church * {{Наведена мрежна страница|url=http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0|work=kiev.ua|language=uk|script-title=uk:Кирилівська церква|accessdate=6 јануари 2007|archive-date=2007-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112081255/http://www.wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20070522200233/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay.html Sophia Kyivska] - Information from the museum's page and a photo gallery. {{In lang|uk|ru}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Знаменитости во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Манастири на Украинската православна црква - Московска патријаршија]] [[Категорија:Цркви во Киев]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 1ng3x83dsd93vvyh0bdnmcrg0eabuv8 5621553 5621546 2026-08-29T14:05:05Z Ans-mo 129263 /* Надворешни врски */ small correction 5621553 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Кирилски манастир | native_name = {{langx|uk|Кирилівський монастир}} | native_name_lang = | logo = | logo_size = | logo_caption = | image =St Cyril's Monastery (Panorama).JPG | image_size = | image_caption = Глетка на Кирилскиот манастир пред рушењето на нејзината камбанарија <!-- map --> | map_type = | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = St. Cyril's Monastery | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = [[Киев]], [[Украина]] | address = | location_city = | location_country = {{UKR}} | coordinates = {{coord|50.483091|N|30.471772|E}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | start_date = | stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | closing_date = | demolition_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[Украинска православна црква (Московска патријаршија)]] | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | references = | footnotes = | embedded = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=16 |marker = religious-christian |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''Кирилски манастир''' ({{Langx|uk|Кирилівський монастир}}) — [[Среден век|средновековен]] [[манастир]] во [[Киев]], главниот град на [[Украина]]. Манастирот ја содржи познатата [[Црква Свети Кирил (Киев)|црква „Свети Кирил“]], важен примерок на [[Архитектура на Киевска Русија|архитектурата на Киевска Русија]] од 12 век и комбинира елементи од 17 и 19 век. Меѓутоа, иако надворешноста е главно [[украински барок]], црквата ја задржува својата изворна внатрешност. == Историја == Кирилскиот манастир бил основан во 1140 година од [[Всеволод Олгович]], кнезот [[Чернигов|Черниговски]], во околината на Киев и му го дал името на неговиот небесен заштитник, [[Кирил Александриски]].<ref name="Touring Kyiv">{{Наведена книга|title=Guildebook: Touring Kyiv|last=Malikenaite|first=Ruta|publisher=Baltia Druk|year=2003|isbn=966-96041-3-3|location=Kyiv}}</ref> Во втората половина на 12 век, принцезата Марија, вдовицата на Всеволод, ја изградила камената црква „Свети Кирил“, која служела како гробница на предците на семејството Олговичи.<ref name="Touring Kyiv" /> Манастирот претрпел силен пожар во 1734 година, а бил обновен од украинскиот [[архитект]] [[Иван Григорович-Барскиј]] во периодот 1750-1760. Неговата работа вклучувала и додавање на ѕидови што го оградуваат дворот на манастирот, живописна аголна кула и порта и други манастирски градби. Во 1787 година, Кирилскиот манастир бил затворен од Царската влада и неговите станбени простории биле претворени во болница (Болницата „Свети Кирил“), а подоцна биле претворени во лудница, што траело до средината на 20 век во Советска Украина. На 8 мај 1929 година, Советот на комесари на Украинската ССР го прогласил Кирилскиот манастир за споменик од историско значење и наредил да се воспостави „заштитена област“.<ref name="Mistetstvo">{{Наведена книга|title=St. Cyril's Church|last=Fedchenko|first=Alla Mikhailovna|publisher=Mistetstvo|year=1977|location=Kyiv}}</ref> Меѓутоа, во исто време, манастирската црква била затворена за богослужба и била подготвена за преобразување во музеј. [[Камбанарија|Камбанаријата]] на манастирот требало да има музеј посветен на Иван Григорович-Барскиј.<ref name="Lost Kyiv"/> Како и многу други бројни државни заштитени области низ Украинската ССР, комплексот Свети Кирил бил во сопственост на Народниот комесаријат за образование. Согласно законодавството донесено од [[Врховна Рада|Врховната Рада]] во јуни 1936 година, Комесаријатот за образование морал да даде дозвола за расклопување на манастирските структури.<ref name="Lost Kyiv"/> Според поранешниот кустос на Државниот заштитен округ Свети Кирил, монашките ѕидови, портите, една аголна кула и камбанаријата биле демонтирани за нивниот материјал во 1937 година.<ref name="Lost Kyiv" /> Црквата „Свети Кирил“, вклучувајќи ги средновековните внатрешни фрески и муралите од 1880-тите на познатиот руски сликар [[Михаил Врубел]], за среќа биле сочувани. Зачувани се и останатите градби од комплексот, останатите монашки ѕидови, една аголна кула (види слика) и две градби изградени од Барскиј.<ref name="Lost Kyiv">{{Наведена книга|url=http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm|title=The Lost Architecture of Kiev|last=Hewryk|first=Titus D.|publisher=The Ukrainian Museum|year=1982|location=New York|id=ASIN: B0006E9KPQ|access-date=2024-07-16|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530065414/http://oldkyiv.kiev.ua/index2.htm|url-status=dead}} (''Out of print'')</ref> Од гробиштата на манастирот останале само два гроба од 18 век.<ref name="Lost Kyiv" /> Во 1965 година, црквата станала огранок на [[Национално светилиште „Софија Киевска“|Националното светилиште „Софија Киевска“]], овозможувајќи да започнат големи реставрации, како и историска документација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|title=Kirillovskaya tserkov|last=Zhukovsky A|work=Sophia Kyivska|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703150725/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay3.html|archive-date=2007-07-03|accessdate=January 7, 2007}}</ref> Од крајот на 1990-тите, на [[Украинска православна црква (Московски патријаршија)|Украинската православна црква]] ѝ било дозволено да врши редовни богослужби внатре во структурата. На 14 јуни 2011 година парохијата е претворена во Кирилски манастир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20|title=Журнали засідання Священного Синоду Української Православної Церкви від 14 червня 2011 року {{!}} УКРАЇНСЬКА ПРАВОСЛАВНА ЦЕРКВА|date=2014-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814145558/http://orthodox.org.ua/article/zhurnali-zas%D1%96dannya-svyashchennogo-sinodu-ukra%D1%97nsko%D1%97-pravoslavno%D1%97-tserkvi-v%D1%96d-14-chervnya-20|archive-date=2014-08-14|accessdate=2023-12-13}}</ref> == Градби == [[Податотека:Кирилівська_церква_Фасад.jpg|лево|мини|225x225пкс| Порталот на црквата „Свети Кирил“ со барокно влијание по реконструкцијата по пожарот]] === Црква „Свети Кирил“ === [[Црква Свети Кирил (Киев)|Црквата „Свети Кирил“]] ({{Langx|uk|Кирилівська церква}}) е градба со правоаголен облик со три [[Апсида|апсиди]] кои излегуваат на источната страна. [[Купола|Куполата]] и [[Свод|сводовите]] на црквата почиваат на шест крстовидни [[Столб|столба]]. Скалите вградени во северниот ѕид водат до галеријата во западниот дел. На оваа страна има и капела - ретка одлика на древните цркви на [[Киевски Рус|Киевска Русија]].<ref name="Mistetstvo"/> Крстилницата и нишите на [[Припрата|нартексот]] се други невообичаени одлики. Првично, секој од сводовите бил покриен со плочи од [[Челик|челичен]] [[лим]]. Низ вековите, црквата страдала повеќе од еднаш од опустошувачки непријателски напади и разорен пожар во 1734 година. Црквата многупати била обновувана и реконструирана, менувајќи го првобитниот изглед. Со оглед на тоа што црквата Св. Кирил се наоѓа во современите граници на Киев, црквата е единствената средновековна црковна структура која опстанала до 20 век без некои поголеми доградби.<ref name="Lost Kyiv"/> Сегашната надворешност на црквата била обликувана за време на реставраторските работи извршени во текот на 1750-1760 година, од страна на украинскиот архитект [[Иван Григорович-Барскиј]]. Иако содржи елементи на [[Украински барок|украинскиот барок]] на надворешноста, внатрешноста останува во голема мера непроменета од својот изворен стил. === Камбанарија === Од монашките згради што ги изградил Иван Григорович-Барскиј во рамките на манастирот, неговата најважна градба била издвоената [[камбанарија]], изградена во 1760 година.<ref name="Lost Kyiv"/> Камбанаријата ја комбинирала идејата за висок [[камбанарија]] со порта на приземје и [[Параклис|капела]] на второто ниво на камбанаријата. Двете пониски нивоа на камбанаријата имале некои елементи на украинска трипартитна црква, составена од камбанаријата поставена над средишниот дел на наосот.<ref name="Lost Kyiv" /> Оваа архитектонска комбинација во камбанарија со два апсидни долни елементи од секоја страна. Првобитниот покрив над капелата на камбанаријата бил покрив со скалести колкови, кој бил популарен во тоа време.<ref name="Lost Kyiv" /> По пожарот во 1849 година, покривите над капелата и куполата биле изменети од првичните. По одлуката на Украинската ССР за уривање на камбанаријата во 1936 година, камбанаријата била срушена една година подоцна, за да се користи за тули во градежните проекти. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://kirillovsky-mon.church.ua/ Kyrylivska Official page] {{In lang|uk}} * [https://web.archive.org/web/20110719142408/http://www.oldkyiv.org.ua/data/kirill_ch.php?lang=en Kyiv History Site] - St. Kirill Church * {{Наведена мрежна страница|url=http://wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0|work=kiev.ua|language=uk|script-title=uk:Кирилівська церква|accessdate=6 јануари 2007|archive-date=2007-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112081255/http://www.wek.kiev.ua/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0|url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20070522200233/http://www.sophia.org.ua/rus/kirilivskay.html Sophia Kyivska] - Information from the museum's page and a photo gallery. {{In lang|uk|ru}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Знаменитости во Киев]] [[Категорија:Шевченковски реон]] [[Категорија:Манастири на Украинската православна црква - Московска патријаршија]] [[Категорија:Цркви во Киев]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] a2h2lypv46vy4y93kby5hiyxp9okc1g Црвен суперџин 0 1354239 5621608 5613325 2026-08-30T02:29:36Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Ssc2006-03a.jpg]] со [[File:A_Hidden,_Massive_Star_Cluster_Awash_with_Red_Supergiants_(ssc2006-03a).jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 5621608 wikitext text/x-wiki {{Херцшпрунг-Раселов дијаграм}}'''Црвените суперџинови''' ― [[Ѕвезда|ѕвезди]] со [[суперџин]]ска класа на [[сјајност]] (Јеркисова класа I) и [[ѕвездена класификација]] К или М.<ref name="LamersCassinelli1999">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MJuDvniBNokC&pg=PA53|title=Introduction to Stellar Winds|last=Henny J. G. L. M. Lamers|last2=Joseph P. Cassinelli|date=17 јуни 1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-59565-0|pages=53–|access-date=26 август 2024}}</ref> Тие се [[Список на најголеми познати ѕвезди|најголемите ѕвезди]] во [[универзумот]] во однос на [[Зафатнина|волуменот]], иако не се [[Маса (физика)|најмасивни]] или [[Сјајност|најсветли]]. [[Бетелгез]] и [[Антарес|Антарес А]] се најсветлите и најпознатите црвени суперџинови, всушност единствените црвени суперџинови ѕвезди од прва величина. == Класификација == [[Ѕвезда|Ѕвездите]] се класифицирани како [[суперџин]]ови врз основа на нивната [[Ѕвездена класификација|класа на спектрална сјајност]]. Овој систем користи одредени дијагностички спектрални линии за да ја процени [[Површинска гравитација|површинската гравитација]] на ѕвездата, па оттука и да ја одреди нејзината големина во однос на нејзината [[Маса (физика)|маса]]. Поголемите ѕвезди се посјајни на дадена [[температура]] и сега можат да бидат групирани во појаси со различна [[сјајност]].<ref name="geisler">{{Наведено списание|last=Geisler|first=D.|year=1984|title=Luminosity classification with the Washington system|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=96|pages=723|bibcode=1984PASP...96..723G|doi=10.1086/131411|doi-access=free}}</ref> Разликите во сјајноста помеѓу ѕвездите се најочигледни на ниски температури, каде што џиновските ѕвезди се многу посветли од ѕвездите од главната низа. Суперџиновите имаат најниска површинска гравитација и затоа се најголеми и најсветли на одредена температура. Системот за класификација според Јеркис или Морган-Кинан (МК)<ref name="mk">{{Наведено списание|last=Morgan|first=W. W.|last2=Keenan|first2=P. C.|year=1973|title=Spectral Classification|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-astronomy-and-astrophysics_1973_11/page/29|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=11|pages=29–50|bibcode=1973ARA&A..11...29M|doi=10.1146/annurev.aa.11.090173.000333}}</ref> е речиси универзален. Ги групира ѕвездите во пет главни групи на сјајност означени со [[римски бројки]]: * I [[суперџин]]; * II [[Џиновска ѕвезда|светол џин]]; * III [[Џиновска ѕвезда|џин]]; * IV [[подџин]]; * V [[Џуџеста ѕвезда|џуџе]] ([[главна низа]]). Засебно за суперџинови, класата на сјајност е дополнително поделена на нормални суперџинови од класата Ib и најсветли суперџинови од класата Ia. Користена е и средната класа Iab. Исклучително светли, ниска површинска [[гравитација]], ѕвезди со силни индикации за загуба на маса може да бидат означени со класата на сјајност 0 (нула), иако тоа ретко е забележувано.<ref>{{Наведено списание|last=Percy|first=J. R.|last2=Zsoldos|first2=E.|year=1992|title=Photometry of yellow semiregular variables – HR 8752 (= V509 Cassiopeiae)|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1992-09_263_1-2/page/123|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=263|pages=123|bibcode=1992A&A...263..123P}}</ref> Почесто ќе биде користена ознаката Ia-0,<ref>{{Наведено списание|last=Achmad|first=L.|last2=Lamers|first2=H. J. G. L. M.|last3=Nieuwenhuijzen|first3=H.|last4=Van Genderen|first4=A. M.|year=1992|title=A photometric study of the G0-4 Ia(+) hypergiant HD 96918 (V382 Carinae)|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1992-06_259_2/page/600|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=259|pages=600|bibcode=1992A&A...259..600A}}</ref> и почесто уште Ia<sup>+</sup>.<ref>{{Наведено списание|last=De Jager|first=Cornelis|year=1998|title=The yellow hypergiants|journal=Astronomy and Astrophysics Review|volume=8|issue=3|pages=145–180|bibcode=1998A&ARv...8..145D|doi=10.1007/s001590050009}}</ref> Овие [[хиперџин]]овски спектрални класификации многу ретко се применувани на црвените суперџинови, иако поимот црвен хиперџин понекогаш е користен за најпроширените и најнестабилните црвени суперџинови како [[VY Големо Куче]] и [[NML Лебед]] .<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=B.|last2=Reid|first2=M. J.|last3=Menten|first3=K. M.|last4=Zheng|first4=X. W.|year=2012|title=DISTANCE AND KINEMATICS OF THE RED HYPERGIANT VY CMa: VERY LONG BASELINE ARRAY AND VERY LARGE ARRAY ASTROMETRY|journal=The Astrophysical Journal|volume=744|issue=1|pages=23|bibcode=2012ApJ...744...23Z|doi=10.1088/0004-637X/744/1/23|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=B.|last2=Reid|first2=M. J.|last3=Menten|first3=K. M.|last4=Zheng|first4=X. W.|last5=Brunthaler|first5=A.|year=2012|title=The distance and size of the red hypergiant NML Cygni from VLBA and VLA astrometry|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=544|pages=A42|arxiv=1207.1850|bibcode=2012A&A...544A..42Z|doi=10.1051/0004-6361/201219587}}</ref> Делот „црвен“ од „црвен суперџин“ се однесува на студената температура. Црвените суперџинови се најладни суперџинови, вид М, и барем некои ѕвезди од видот К, иако не постои прецизен прекин. Суперџиновите од видот К се невообичаени во споредба со видот М, бидејќи тие се краткотрајна преодна фаза и донекаде нестабилни. Ѕвездите од видот К, особено раните или потоплите видови К, понекогаш се опишувани како портокалови суперџинови (на пр. Зета Кефеј), или дури и како жолти (на пр. жолтиот хиперџин HR 5171 Aa).{{Се бара извор|date=август 2024}} == Својства == {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+Температурна скала за црвени суперџинови<ref name="levesque">{{Наведено списание|last=Levesque|first=Emily M.|last2=Massey|first2=Philip|last3=Olsen|first3=K. A. G.|last4=Plez|first4=Bertrand|last5=Josselin|first5=Eric|last6=Maeder|first6=Andre|last7=Meynet|first7=Georges|year=2005|title=The Effective Temperature Scale of Galactic Red Supergiants: Cool, but Not as Cool as We Thought|journal=The Astrophysical Journal|volume=628|issue=2|pages=973–985|arxiv=astro-ph/0504337|bibcode=2005ApJ...628..973L|doi=10.1086/430901}}</ref> ! [[Ѕвездена класификација|Спектрален<br />вид]] ! [[Делотворна температура|Температура]]<br /> ([[Келвин|К]]) |- | К1–1,5 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|4100|hexval}}" | 4.100 |- | К2–3 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|4015|hexval}}" | 4.015 |- | К5–М0 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3840|hexval}}" | 3.840 |- | М0 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3790|hexval}}" | 3.790 |- | М1 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3745|hexval}}" | 3.745 |- | М1.5 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3710|hexval}}" | 3.710 |- | М2 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3660|hexval}}" | 3.660 |- | М2.5 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3615|hexval}}" | 3.615 |- | М3 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3605|hexval}}" | 3.605 |- | М3.5 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3550|hexval}}" | 3.550 |- | М4–4,5 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3535|hexval}}" | 3.535 |- | М5 | style="text-align: right; background-color:#{{Color temperature|3450|hexval}}" | 3.450 |} Црвените суперџинови се ладни и големи. Тие имаат спектрални видови К и М, па оттука и површинските температури се под 4.100 [[Келвин|К]].<ref name="levesque"/> Тие обично се неколку стотици до повеќе од илјада пати поголеми од [[пречник]]от на [[Сонце]]то,<ref name="levesque" /> иако големината не е главен фактор за ѕвездата да биде означена како [[суперџин]]. Светлата студена џиновска ѕвезда лесно може да биде поголема од пожежок суперџин. На пример, Алфа Херкулес е класифицирана како џиновска ѕвезда со пречник {{Сончев полупречник|меѓу 264 to 303}} додека Епсилон Пегаз е суперџин К2 од само {{Сончев полупречник|185}}. Иако црвените суперџинови се многу поладни од Сонцето, тие се толку многу поголеми што се многу светли, обично {{Сончева сјајност|десетици или стотици илјади}}.<ref name="levesque"/> Постои [[Теорија|теоретска]] горна граница на пречникот на црвениот суперџин на околу {{Сончев полупречник|1,500}}.<ref name="levesque" /> Во Хајашиевата граница, ѕвездите над овој пречник би биле премногу нестабилни и едноставно не се образувани. Црвените суперџинови имаат маси помеѓу околу {{Сончева маса|10}} и 30 или {{Сончева маса|40}}.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Helmel|first=G.|last2=Gordon|first2=M.|last3=Humphreys|first3=R.|last4=Jones|first4=T.|year=2020|title=Exploring the Mass Loss Histories of the Red Supergiants|journal=American Astronomical Society Meeting Abstracts #235|volume=235|issue=3|page=145|arxiv=2008.01108|bibcode=2020AAS...23511026H|doi=10.3847/1538-3881/abab15|doi-access=free}}</ref> Ѕвезди од главната низа помасивни од околу {{Сончева маса|40}} не се шират и ладат за да станат црвени суперџинови. Црвените суперџинови на горниот крај од можниот опсег на маса и сјај се најголемите познати. Нивната мала површинска [[гравитација]] и висока сјајност предизвикуваат крајна загуба на маса, милиони пати поголема од [[Сонцето]], создавајќи забележливи [[маглини]] околу ѕвездата.<ref name="smith">{{Наведено списание|last=Smith|first=Nathan|last2=Humphreys|first2=Roberta M.|last3=Davidson|first3=Kris|last4=Gehrz|first4=Robert D.|last5=Schuster|first5=M. T.|last6=Krautter|first6=Joachim|year=2001|title=The Asymmetric Nebula Surrounding the Extreme Red Supergiant Vy Canis Majoris|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2001-02_121_2/page/1111|journal=The Astronomical Journal|volume=121|issue=2|pages=1111–1125|bibcode=2001AJ....121.1111S|doi=10.1086/318748|doi-access=free}}</ref> До крајот на својот живот, црвените суперџинови можеби изгубиле значителен дел од нивната почетна маса. Помасивните суперџинови губат маса многу побрзо и се чини дека сите црвени суперџинови достигнуваат слична маса од редот на {{Сончева маса|10}} до моментот кога нивните јадра ќе пропаднат. Точната вредност зависи од почетната [[Хемија|хемиска]] структура на ѕвездата и нејзината стапка на [[вртење]].<ref name="ekstrom">{{Наведено списание|last=Ekström|first=S.|last2=Georgy|first2=C.|last3=Eggenberger|first3=P.|last4=Meynet|first4=G.|last5=Mowlavi|first5=N.|last6=Wyttenbach|first6=A.|last7=Granada|first7=A.|last8=Decressin|first8=T.|last9=Hirschi|first9=R.|year=2012|title=Grids of stellar models with rotation. I. Models from 0.8 to 120 M⊙ at solar metallicity (Z = 0.014)|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=537|pages=A146|arxiv=1110.5049|bibcode=2012A&A...537A.146E|doi=10.1051/0004-6361/201117751}}</ref> Повеќето црвени суперџинови покажуваат одреден степен на видлива [[Променлива ѕвезда|променливост]], но само ретко со добро дефиниран период или амплитуда. Затоа, тие обично се класифицираат како [[Неправилна променлива ѕвезда|неправилни]] или [[Полуправилна променлива ѕвезда|полуправилни]] променливи. Тие дури имаат свои под-класи, SRC и LC за бавни полуправилни и [[Бавна неправилна променлива ѕвезда|бавни неправилни]] суперџиновски променливи ѕвезди соодветно. Варијациите се вообичаено бавни и со мала [[амплитуда]], но се познати амплитуди до четири величини.<ref name="kiss">{{Наведено списание|last=Kiss|first=L. L.|last2=Szabo|first2=G. M.|last3=Bedding|first3=T. R.|year=2006|title=Variability in red supergiant stars: Pulsations, long secondary periods and convection noise|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=372|issue=4|pages=1721–1734|arxiv=astro-ph/0608438|bibcode=2006MNRAS.372.1721K|doi=10.1111/j.1365-2966.2006.10973.x|doi-access=free}}</ref> [[Статистика|Статистичката]] анализа на многу познати променливи црвени суперџинови покажува голем број на веројатни причини за варијација: само неколку ѕвезди покажуваат големи амплитуди и силен шум што укажува на променливост на многу честоти, за кои е сметано дека укажуваат на моќни [[Ѕвезден ветер|ѕвездени ветрови]] што се случуваат кон крајот на животот на еден црвен суперџин; почести се симултаните варијации на радијалниот режим во текот на неколку стотици дена и веројатно нерадијалните варијации на режимот во текот на неколку илјади дена; само неколку ѕвезди се чини дека се навистина неправилни, со мали амплитуди, најверојатно поради фотосферска [[Зрно (сончева физика)|зрновитост]]. Фотосферите на црвените суперџинови содржат релативно мал број на многу големи конвекциони ќелии во споредба со ѕвезди како [[Сонце]]то. Ова предизвикува варијации во осветленоста на површината што може да доведе до видливи [[Променлива ѕвезда|варијации на осветленоста]] додека ѕвездата се врти.<ref name="Schwarzschild"> {{Наведено списание|last=Schwarzschild|first=Martin|date=1975|title=On the scale of photospheric convection in red giants and supergiants.|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1975-01-01_195_1/page/137|journal=Astrophysical Journal|volume=195|pages=137–144|bibcode=1975ApJ...195..137S|doi=10.1086/153313|doi-access=free}}</ref> Спектрите на црвените суперџинови се слични на другите студени ѕвезди, во кои надвладејува мноштво од линии на впивање на [[метали]] и [[молекула]]рни ленти. Некои од овие особини се користени за одредување на класата на сјајност, на пример одредени блиски [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвени]] јачини на цијаноген појас и тројката Ca II.<ref name="white">{{Наведено списание|last=White|first=N. M.|last2=Wing|first2=R. F.|year=1978|title=Photoelectric two-dimensional spectral classification of M supergiants|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1978-05-15_222_1/page/209|journal=Astrophysical Journal|volume=222|pages=209|bibcode=1978ApJ...222..209W|doi=10.1086/156136|doi-access=free}}</ref> Емисијата на масер е вообичаена од околните ѕвездени материјали околу црвените суперџинови. Најчесто ова произлегува од [[Вода|H<sub>2</sub>O]] и SiO, но емисијата на [[хидроксил]] (OH) се јавува и од тесни подрачја.<ref name="masers">{{Наведено списание|last=Fok|first=Thomas K. T.|last2=Nakashima|first2=Jun-Ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|arxiv=1209.6427|bibcode=2012ApJ...760...65F|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65}}</ref> Покрај картирањето со висока резолуција на околу ѕвездениот материјал околу црвените суперџинови,<ref>{{Наведено списание|last=Richards|first=A. M. S.|last2=Yates|first2=J. A.|last3=Cohen|first3=R. J.|year=1999|title=Maser mapping of small-scale structure in the circumstellar envelope of S Persei|url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1999-07-11_306_4/page/954|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=306|issue=4|pages=954–974|bibcode=1999MNRAS.306..954R|doi=10.1046/j.1365-8711.1999.02606.x|doi-access=free}}</ref> набљудувањата на масерите соинтерферометријата со многу долга основна линија или многу долгата основна низа може да бидат користени за да бидат извлечени точни [[Паралакса|паралакси]] и растојанија до нивните извори.<ref>{{Наведено списание|last=Kusuno|first=K.|last2=Asaki|first2=Y.|last3=Imai|first3=H.|last4=Oyama|first4=T.|year=2013|title=Distance and Proper Motion Measurement of the Red Supergiant, Pz Cas, in Very Long Baseline Interferometry H2O Maser Astrometry|journal=The Astrophysical Journal|volume=774|issue=2|pages=107|arxiv=1308.3580|bibcode=2013ApJ...774..107K|doi=10.1088/0004-637X/774/2/107}}</ref> Во моментов ова е применувано главно на поединечни [[Астрономско тело|тела]], но може да стане корисно за анализа на галактичката структура и откривање на инаку заматени црвени суперџинови ѕвезди.<ref>{{Наведено списание|last=Verheyen|first=L.|last2=Messineo|first2=M.|last3=Menten|first3=K. M.|year=2012|title=SiO maser emission from red supergiants across the Galaxy . I. Targets in massive star clusters|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=541|pages=A36|arxiv=1203.4727|bibcode=2012A&A...541A..36V|doi=10.1051/0004-6361/201118265}}</ref> Во изобилството на црвени суперџинови на површината надвладејува [[водородот]], иако водородот во јадрото е целосно потрошен. Во најновите фази на губење на масата, пред да експлодира ѕвезда, површинскиот хелиум може да се збогати до нивоа споредливи со водородот. Во теоретските модели за крајна загуба на маса, може да биде изгубено доволно водород, така што [[хелиумот]] ќе стане најзастапениот елемент на површината. Кога пред-црвените суперџинови ѕвезди ја напуштаат главната низа, кислородот е пообилен од [[јаглеродот]] на површината, а [[азотот]] е помалку изобилен од било која друга, што ги одразува изобилството од образувањето на ѕвездата. Јаглеродот и кислородот брзо се трошат, а азот се засилува како резултат на извлекувањето на материјалот обработен со јаглерод-азот-кислород од слоевите на [[Јадрено соединување|соединување]].<ref name="georgy">{{Наведено списание|last=Georgy|first=C.|year=2012|title=Yellow supergiants as supernova progenitors: An indication of strong mass loss for red supergiants?|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=538|pages=L8|arxiv=1111.7003|bibcode=2012A&A...538L...8G|doi=10.1051/0004-6361/201118372}}</ref> Забележано е дека црвените суперџинови се [[Вртење околу неподвижна оска|вртат]] бавно или многу бавно. Моделите покажуваат дека дури и брзо вртежните ѕвезди од главната низа треба да бидат сопирани поради нивната загуба на маса, така што црвените суперџинови речиси воопшто не се вртат. Оние црвени суперџинови, како што е [[Бетелгез]], кои имаат скромни стапки на вртење, можеби го стекнале откако стигнале до фазата црвен суперџин, можеби преку бинарно заемдејство. Јадрата на црвените суперџинови сè уште се вртат и диференцијалната стапка на вртење може да биде многу голема.<ref name="meynet">{{Наведено списание|last=Meynet|first=G.|last2=Chomienne|first2=V.|last3=Ekström|first3=S.|last4=Georgy|first4=C.|last5=Granada|first5=A.|last6=Groh|first6=J.|last7=Maeder|first7=A.|last8=Eggenberger|first8=P.|last9=Levesque|first9=E.|year=2015|title=Impact of mass-loss on the evolution and pre-supernova properties of red supergiants|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=575|pages=A60|arxiv=1410.8721|bibcode=2015A&A...575A..60M|doi=10.1051/0004-6361/201424671}}</ref> {{Среди}} == Дефиниција == [[Податотека:Betelgeuse_pulsating_UV_(HST).jpg|лево|мини| [[Бетелгез]] пулсирајќи и покажувајќи промени на профилот на спектралната линија (слики на HST UV)]] Класите на [[суперџин]]ска [[сјајност]] лесно се одредувани и се применувани на голем број [[ѕвезди]], но тие групираат неколку многу различни видови ѕвезди во една категорија. [[Ѕвезден развој|Еволуциската]] [[дефиниција]] го ограничува поимот суперџин на оние масивни ѕвезди кои започнуваат [[Јадрено соединување|соединување на јадрото]] на [[хелиумот]] без да развијат дегенерирано јадро на хелиум и без да претрпат [[хелиумски блесок]]. Тие универзално ќе продолжат да согоруваат потешки [[елементи]] и ќе претрпат пад на јадрото што ќе резултира со [[супернова]].<ref>{{Наведено списание|last=Van Loon|first=J. Th.|last2=Cioni|first2=M.-R. L.|last3=Zijlstra|first3=A. A.|last4=Loup|first4=C.|year=2005|title=An empirical formula for the mass-loss rates of dust-enshrouded red supergiants and oxygen-rich Asymptotic Giant Branch stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=438|issue=1|pages=273–289|arxiv=Astro-ph/0504379|bibcode=2005A&A...438..273V|doi=10.1051/0004-6361:20042555}}</ref> Помалку масивни ѕвезди може да развијат класа на суперџинска спектрална сјајност при релативно мала сјајност, околу {{Сончева сјајност|1,000}} кога тие се на [[асимптотска гранка на џинови|асимптотската гранка на џинови]] (АГЏ) под горење на хелиумскиот слој. Истражувачите сега претпочитаат да ги категоризираат како АГЏ-ѕвезди кои се разликуваат од суперџинови бидејќи се помалку масивни, имаат различни хемиски состави на површината, подлежат на различни видови пулсирање и [[Променлива ѕвезда|променливост]] и ќе еволуираат различно, обично создавајќи [[планетарна маглина]] и [[бело џуџе]].<ref>{{Наведено списание|last=Groenewegen|first=M. A. T.|last2=Sloan|first2=G. C.|last3=Soszyński|first3=I.|last4=Petersen|first4=E. A.|year=2009|title=Luminosities and mass-loss rates of SMC and LMC AGB stars and red supergiants|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=506|issue=3|pages=1277–1296|arxiv=0908.3087|bibcode=2009A&A...506.1277G|doi=10.1051/0004-6361/200912678}}</ref> Повеќето АГО ѕвезди нема да станат [[супернови]], иако постои интерес за класа супер-АГО ѕвезди, оние речиси доволно масивни за да се подложат на целосна јаглеродно соединување, што може да произведе чудни супернови, иако никогаш нема да развие [[Железо|железно]] [[јадро]].<ref name="sagb">{{Наведено списание|last=Poelarends|first=A. J. T.|last2=Herwig|first2=F.|last3=Langer|first3=N.|last4=Heger|first4=A.|year=2008|title=The Supernova Channel of Super-AGB Stars|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-03-01_675_1/page/614|journal=The Astrophysical Journal|volume=675|issue=1|pages=614–625|arxiv=0705.4643|bibcode=2008ApJ...675..614P|doi=10.1086/520872}}</ref> Една значајна група на ѕвезди со мала маса со висока сјајност се променливите RV Бик, АГО или после-АГО ѕвезди кои лежат на лентата за нестабилност и покажуваат особени полуправилни варијации. == Еволуција == [[Податотека:PESSTO_Snaps_Supernova_in_Messier_74.jpg|десно|мини| Црвениот суперџин го завршува својот живот како супернова од видот II (долу лево) во спирален крак на [[Месје 74|М74]].<ref>{{Наведено списание|last=Fraser|first=M.|last2=Maund|first2=J. R.|last3=Smartt|first3=S. J.|last4=Kotak|first4=R.|last5=Lawrence|first5=A.|last6=Bruce|first6=A.|last7=Valenti|first7=S.|last8=Yuan|first8=F.|last9=Benetti|first9=S.|year=2013|title=On the progenitor of the Type IIP SN 2013ej in M74|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters|volume=439|pages=L56–L60|arxiv=1309.4268|bibcode=2014MNRAS.439L..56F|doi=10.1093/mnrasl/slt179|doi-access=free}}</ref>]] Црвените суперџинови се развиваат од [[ѕвезди]] од главната низа со маса помеѓу околу {{Сончева маса|8}} и 30 или {{Сончева маса|40}}.<ref name=":0"/> Ѕвездите со поголема маса никогаш не се ладат доволно за да станат црвени суперџинови. Ѕвездите со помала маса развиваат дегенерирано јадро на [[хелиум]] за време на фазата на црвениот џин, подлежат на хелиумски блесок пред да го спојат хелиумот на хоризонталната гранка, еволуираат долж АГЏ додека горат хелиум во обвивка околу дегенерираното јадро на [[јаглерод]]-[[кислород]], а потоа брзо ја губат својата надворешна слоеви да стане [[бело џуџе]] со [[планетарна маглина]].<ref name="ekstrom"/> АГО ѕвездите може да развијат спектри со класа на суперџинска сјајност додека се шират до крајни димензии во однос на нивната мала маса и можат да достигнат сјајност десетици илјади пати поголема од сончевата. Средните „супер-АГО“ ѕвезди, околу {{Сончева маса|9}}, може да претрпат соединување на [[јаглерод]] и може да произведат супернова за фаќање [[електрони]] преку колапс на [[кислород]]но-[[неон]]ско јадро.<ref name="sagb"/> Ѕвезди од главната низа, согоруваат водород во нивните јадра, со маса помеѓу {{Сончева маса|10 and 30 or 40}} ќе има температури помеѓу околу 25.000K и 32.000K и спектрални видови на почетокот B, можеби многу доцна O. Тие се веќе многу светлечки ѕвезди од {{Сончева сјајност|10,000–100,000}} поради брзото соединување на водород во циклусот јаглерод-азот-кислород и тие имаат целосно конвективни јадра. За разлика од [[Сонцето]], надворешните слоеви на овие жешки ѕвезди од главната низа не се конвективни.<ref name="ekstrom"/> Овие пред-црвени суперџинови ѕвезди од главната низа го исцрпуваат [[водородот]] во нивните јадра по 5-20 милиони години. Тие потоа почнуваат да согоруваат обвивка од водород околу јадрото на сега претежно хелиум, а тоа предизвикува нивно проширување и ладење во суперџинови. Нивната сјајност се зголемува за фактор од околу три. Површинското изобилство на хелиум сега е до 40%, но има малку збогатување со потешки [[елементи]].<ref name="ekstrom"/> Суперџиновите продолжуваат да се ладат и повеќето брзо ќе поминат низ Кефеидскиот појас на нестабилност иако најмасивните ќе поминат краток период како жолти хиперџинови. Ќе стигнат до доцна К или М класа и ќе станат црвен суперџин. Спојувањето на хелиумот во јадрото започнува непречено или додека ѕвездата се шири или кога веќе е црвен суперџин, но тоа предизвикува мала непосредна промена на површината. Црвените суперџинови развиваат длабоки конвекциони зони кои достигнуваат од површината на половина пат до јадрото и тие предизвикуваат силно збогатување со азот на површината, со одредено збогатување на потешки елементи.<ref name="heger">{{Наведено списание|last=Heger|first=A.|last2=Langer|first2=N.|last3=Woosley|first3=S. E.|year=2000|title=Presupernova Evolution of Rotating Massive Stars. I. Numerical Method and Evolution of the Internal Stellar Structure|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2000-01-01_528_1/page/368|journal=The Astrophysical Journal|volume=528|issue=1|pages=368–396|arxiv=astro-ph/9904132|bibcode=2000ApJ...528..368H|doi=10.1086/308158}}</ref> Некои црвени суперџинови се подложени на сини јамки каде што привремено ја зголемуваат температурата пред да се вратат во состојбата на црвениот суперџин. Ова зависи од масата, брзината на [[вртење]] и хемискиот состав на ѕвездата. Додека многу црвени суперџинови нема да доживеат сина јамка, некои може да имаат неколку. Температурите може да достигнат 10.000 [[Келвин|K]] на врвот на сината јамка. Точните причини за сините јамки варираат кај различни ѕвезди, но тие секогаш се поврзани со јадрото на хелиум што се зголемува како пропорција од масата на ѕвездата и принудува повисоки стапки на губење на маса од надворешните слоеви.<ref name="meynet"/> Сите црвени суперџинови ќе го исцрпат хелиумот во нивните јадра во рок од еден или два милиони години, а потоа ќе почнат да согоруваат јаглерод. Ова продолжува со соединување потешки елементи се додека не се изгради железно јадро, кое потоа неизбежно пропаѓа и создава [[супернова]]. Времето од почетокот на фузијата на јаглеродот до колапсот на јадрото не е повеќе од неколку илјади години. Во повеќето случаи, колапсот на јадрото се случува додека ѕвездата е сè уште црвен суперџин, големата преостаната атмосфера богата со водород се исфрла, а тоа создава спектар на супернова од вид II. Непроѕирноста на овој исфрлен водород се намалува додека се лади и тоа предизвикува продолжено одложување на падот на осветленоста по почетниот врв на супернова, особина на супернова од видот II-P.<ref name="ekstrom"/><ref name="heger"/> Најсветлечките црвени суперџинови, со речиси сончева [[металичност]], е очекувано да го изгубат најголемиот дел од нивните надворешни слоеви пред нивните јадра да се срушат, па оттука тие еволуираат назад во жолти хиперџинови и светло сини променливи. Таквите ѕвезди можат да експлодираат како супернови од видот II-L, сè уште со водород во нивните спектри, но не и со доволно водород за да предизвикаат проширено плато на осветленоста во нивните светлосни кривини. Ѕвездите со уште помалку преостанат водород може да произведат невообичаена супернова од видот IIb, каде што останува толку малку водород што водородните линии во почетниот спектар од вид II бледнеат до појавата на супернова од видот Ib.<ref name="woosley">{{Наведено списание|last=Woosley|first=S. E.|last2=Heger|first2=A.|last3=Weaver|first3=T. A.|year=2002|title=The evolution and explosion of massive stars|journal=Reviews of Modern Physics|volume=74|issue=4|pages=1015–1071|bibcode=2002RvMP...74.1015W|doi=10.1103/RevModPhys.74.1015}}</ref> Набљудуваните родоначалници на супернови од видот II-P имаат температури помеѓу 3.500K и 4.400K и сјајност помеѓу {{Сончева сјајност|10,000}} и {{Сончева сјајност|300,000}}. Ова се совпаѓа со очекуваните параметри на црвените суперџинови со помала маса. Забележани се мал број на родоначалници од видот II-L и видот IIb супернови, сите со сјајност од околу {{Сончева сјајност|100,000}} и нешто повисоки температури до 6.000K. Овие се добро совпаѓање за црвените суперџинови со малку поголема маса со високи стапки на загуба на маса. Не постојат познати родоначалници на супернова што одговараат на најсветлите црвени суперџинови, и е очекувано тие да еволуираат во [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајеови ѕвезди]] пред да експлодираат.<ref name="meynet"/> == Јата == [[Податотека:A Hidden, Massive Star Cluster Awash with Red Supergiants (ssc2006-03a).jpg|лево|мини| RSGC1, првото од неколкуте масивни јата откриени дека содржат повеќе црвени суперџинови.]] Црвените суперџинови се нужно стари не повеќе од околу 25 милиони години и е очекувано такви масивни [[ѕвезди]] да бидат образувани само во релативно големи [[Ѕвездено јато|јата ѕвезди]], така што е очекувано тие да бидат најдени главно во близина на истакнати јата. Сепак, тие се прилично краткотрајни во споредба со другите фази од животот на ѕвездата и се образувани само од релативно невообичаени масивни ѕвезди, така што претежно ќе има само мал број црвени суперџинови во секое јато во секое време. Масивното јато Хоџ 301 во [[Тарантула (маглина)|маглината Тарантула]] содржи три.<ref name="slesnick">{{Наведено списание|last=Slesnick|first=Catherine L.|last2=Hillenbrand|first2=Lynne A.|last3=Massey|first3=Philip|year=2002|title=The Star Formation History and Mass Function of the Double Cluster h and χ Persei|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2002-09-10_576_2/page/880|journal=The Astrophysical Journal|volume=576|issue=2|pages=880–893|arxiv=astro-ph/0205130|bibcode=2002ApJ...576..880S|doi=10.1086/341865}}</ref> До 21 век, најголемиот број црвени суперџинови познати во едно јато биле пет во [[NGC 7419]].<ref name="caron">{{Наведено списание|last=Caron|first=Genevive|last2=Moffat|first2=Anthony F. J.|last3=St-Louis|first3=Nicole|last4=Wade|first4=Gregg A.|last5=Lester|first5=John B.|year=2003|title=The Lack of Blue Supergiants in NGC 7419, a Red Supergiant-rich Galactic Open Cluster with Rapidly Rotating Stars|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2003-09_126_3/page/1415|journal=The Astronomical Journal|volume=126|issue=3|pages=1415–1422|bibcode=2003AJ....126.1415C|doi=10.1086/377314|doi-access=free}}</ref> Повеќето црвени суперџинови се наоѓаат поединечно, на пример [[Бетелгез]] во здружението Орион ОБ1 и [[Антарес]] во здружението Скорпија-Кентаур. Од 2006 година, низа масивни јата се идентификувани во близина на основата на [[Штит-Кентаур|кракот на галаксијата Штит-Кентаур]], од кои секое содржи повеќе црвени суперџинови. RSGC1 содржи најмалку 12 црвени суперџинови, RSGC2 (исто така познат како Стивенсон 2) содржи најмалку 26, RSGC3 содржи најмалку 8, а RSGC4 (исто така познат како Аликанте 8 ) исто така содржи најмалку 8. Вкупно 80 потврдени црвени суперџинови се идентификувани на мала област на небото во правец на овие јата. Овие четири јата се чини дека се дел од масивниот излив на образување ѕвезди пред 10-20 милиони години на блискиот крај на шипката во средиштето на [[галаксија]]та.<ref>{{Наведено списание|last=Negueruela|first=I.|last2=Marco|first2=A.|last3=González-Fernández|first3=C.|last4=Jiménez-Esteban|first4=F.|last5=Clark|first5=J. S.|last6=Garcia|first6=M.|last7=Solano|first7=E.|year=2012|title=Red supergiants around the obscured open cluster Stephenson&nbsp;2|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=547|pages=A15|arxiv=1208.3282|bibcode=2012A&A...547A..15N|doi=10.1051/0004-6361/201219540}}</ref> Слични масивни јата се пронајдени блиску до крајниот крај на галактичката лента, но не толку голем број црвени суперџинови.<ref name="davies">{{Наведено списание|last=Davies|first=Ben|last2=de la Fuente|first2=Diego|last3=Najarro|first3=Francisco|last4=Hinton|first4=Jim A.|last5=Trombley|first5=Christine|last6=Figer|first6=Donald F.|last7=Puga|first7=Elena|year=2012|title=A newly discovered young massive star cluster at the far end of the Galactic Bar|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=419|issue=3|pages=1860–1870|arxiv=1111.2630|bibcode=2012MNRAS.419.1860D|doi=10.1111/j.1365-2966.2011.19840.x|doi-access=free}}</ref> == Примери == [[Податотека:Orion_Head_to_Toe.jpg|десно|мини| Околината на [[Орион (соѕвездие)|Орион]] го прикажува црвениот суперџин [[Бетелгез]].]] Црвените суперџинови се ретки ѕвезди, но тие се видливи на голема далечина и често се променливи, така што има голем број на добро познати примери со голо [[око]]: * [[Антарес|Антарес А]] * [[Бетелгез]] * Ипсилон Пегаз * Зета Кефеј * Ламбда велорум * Ета Персеј * [[31 Лебед|31]] и [[32 Лебед]] * Пси<sup>1</sup> Кочијаш * 119 Бик Историски се мислеше дека [[Мира (ѕвезда)|Мира]] е црвена суперџин ѕвезда, но сега е широко прифатено дека е ѕвезда од [[асимптотска гранка на џинови|асимптотската гранка на џинови]].<ref>{{Наведена книга|url=http://archive.org/details/Galaxy_v23n06_1965-08|title=Galaxy v23n06 (1965 08)}}</ref> Некои црвени суперџинови се поголеми и посјајни, со [[Пречник|пречници]] кои надминуваат над илјада пати поголеми од [[Сонцето]]. Оттука, тие се нарекувани и црвени [[хиперџин]]ови: * Ми Кефеј * VV Кефеј А * [[NML Лебед]] * С Персеј * [[UY Штит]] * [[VY Големо Куче]] * Вестерлунд 1 W26 * WOH G64 * [[KY Лебед]] * [[BI Лебед]] Од едно истражување е очекувано да ги долови практично сите црвени суперџинови од [[Голем Магеланов Облак|Магелановиот Облак]]<ref>{{Наведено списание|last=Levesque|first=E. M.|last2=Massey|first2=P.|last3=Olsen|first3=K. A. G.|last4=Plez|first4=B.|last5=Meynet|first5=G.|last6=Maeder|first6=A.|year=2006|title=The Effective Temperatures and Physical Properties of Magellanic Cloud Red Supergiants: The Effects of Metallicity|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-07-10_645_2/page/n329|journal=The Astrophysical Journal|volume=645|issue=2|pages=1102–1117|arxiv=astro-ph/0603596|bibcode=2006ApJ...645.1102L|doi=10.1086/504417}}</ref> откриени околу десетина ѕвезди од класата М кои се M<sub>v</sub>−7 и посветли, околу четвртина милион пати посветлени од Сонцето и од околу 1.000 пати поголем [[полупречник]] од Сонцето, кон горе. == Поврзано == * [[Список на супернови]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Dorda|first=Ricardo|last2=Negueruela|first2=Ignacio|last3=González-Fernández|first3=Carlos|last4=Tabernero|first4=Hugo M.|date=2016|title=Spectral type, temperature, and evolutionary stage in cool supergiants|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=592|pages=A16|arxiv=1605.03239|bibcode=2016A&A...592A..16D|doi=10.1051/0004-6361/201528024}} * {{Наведено списание|last=Chiavassa|first=A.|last2=Kudritzki|first2=R.|last3=Davies|first3=B.|last4=Freytag|first4=B.|last5=De Mink|first5=S. E.|date=2022|title=Probing red supergiant dynamics through photo-center displacements measured by ''Gaia''|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=661|pages=L1|arxiv=2205.05156|bibcode=2022A&A...661L...1C|doi=10.1051/0004-6361/202243568}} == Надворешни врски == * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/astro/redsup.html Црвени суперџиновски ѕвезди] {{Ѕвезда}} {{Portal bar|Астрономија|Ѕвезди|Надворешна вселена}} [[Категорија:Ѕвездени појави]] [[Категорија:Видови ѕвезди]] [[Категорија:Суперџинови од типот M]] 1hbcqcdvkjd8hc86ko6vsx0nbrn12i4 Жолт суперџин 0 1355068 5621607 5613063 2026-08-30T02:29:33Z CommonsDelinker 746 Замена на [[File:Ssc2006-03a.jpg]] со [[File:A_Hidden,_Massive_Star_Cluster_Awash_with_Red_Supergiants_(ssc2006-03a).jpg]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 5621607 wikitext text/x-wiki {{Херцшпрунг-Раселов дијаграм}}'''Жолта суперџин''' ( '''YSG''' ) е [[ѕвезда]], генерално од [[Ѕвездена класификација|спектрален тип]] F или G, со класа на [[суперџин]]ска сјајност (на пр. Ia или Ib). Тие се ѕвезди кои еволуирале далеку од [[Главна низа|главната низа]], се шират и стануваат посјајни. Жолтите суперџинови се пожешки и помали од [[Црвен суперџин|црвените суперџинови]]. Ова може да се покаже преку примери кои се гледаат со голо око како ѕвездите: [[Северница]], [[Арнеб|Алфа Лепорис]], [[Мирфак]], [[Делта Големо Куче]] и [[Јота 1 Шкорпија|Јота¹ Скорпии]] . Многу од нив се променливи ѕвезди, главно пулсирачки [[Кефеида|кефеиди]] како што е самиот [[Делта Кефеј|δ Кефеј]] . == Спектар == Жолтите суперџинови генерално имаат спектрални типови F и G, иако понекогаш се вклучени доцните А или раните К ѕвезди.<ref>{{Наведено списание|last=Chiosi|first=Cesare|last2=Maeder|first2=André|year=1986|title=The Evolution of Massive Stars with Mass Loss|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=24|pages=329–375|bibcode=1986ARA&A..24..329C|doi=10.1146/annurev.aa.24.090186.001553}}</ref><ref name="giridhar">{{Наведено списание|last=Giridhar|first=S.|last2=Ferro|first2=A.|last3=Parrao|first3=L.|year=1997|title=Elemental Abundances and Atmospheric Parameters of Seven F-G Supergiants|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=109|pages=1077|bibcode=1997PASP..109.1077G|doi=10.1086/133978|doi-access=free}}</ref><ref name="drout2012">{{Наведено списание|last=Drout|first=Maria R.|last2=Massey|first2=Philip|last3=Meynet|first3=Georges|year=2012|title=The Yellow and Red Supergiants of M33|journal=The Astrophysical Journal|volume=750|issue=2|pages=97|arxiv=1203.0247|bibcode=2012ApJ...750...97D|doi=10.1088/0004-637X/750/2/97}}</ref> Овие спектрални типови се карактеризираат со водородни линии кои се многу силни во класата А, ослабнати низ F и G а не се толку слаби или отсутни во класата K. Калциумовите линии H и K се присутни во доцните А спектри, но посилни во класата F, и најсилниот во класата G, пред повторно да ослабнат што е слуачај кај поладните ѕвезди. Линиите на јонизирани метали се силни во класата А, послаби во класата F и G и отсутни од поладните ѕвезди. Во класата G се среќаваат и неутрални метални линии, заедно со молекуларните ленти на CH. Суперџиновите се идентификувани во [[Ѕвездена класификација|спектралната класификација на Јеркис]] по класите на сјајност Ia и Ib, при што понекогаш се користат посредници како што се Iab и Ia/ab. Овие класи на осветленост се доделуваат со помош на спектрални линии кои се чувствителни на сјајност. Историски гледано, јачината [[Фраунхоферови линии|на линиите Ca H и K]] се користеле за жолтите ѕвезди, како и јачината на различни метални линии.<ref name="mk">{{Наведено списание|last=Morgan|first=William Wilson|last2=Keenan|first2=Philip Childs|last3=Kellman|first3=Edith|year=1943|title=An atlas of stellar spectra, with an outline of spectral classification|journal=Chicago|bibcode=1943assw.book.....M}}</ref> Неутралните линии на кислород, како што е 777.3&nbsp;nm триплет, исто така се користеле бидејќи се исклучително чувствителни на сјајност низ широк опсег на спектрални типови.<ref>{{Наведено списание|last=Faraggiana|first=R.|last2=Gerbaldi|first2=M.|last3=Van't Veer|first3=C.|last4=Floquet|first4=M.|year=1988|title=Behaviour of O I triplet Lambda-7773|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1988-08_201_1/page/n84|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=201|pages=259|bibcode=1988A&A...201..259F}}</ref> Модерните атмосферски модели можат прецизно да ги согледаат сите јачини и профили на спектралните линии за да дадат спектрална класификација, или директно да дадат информации за физичките параметри на ѕвездата. Но и покрај ова,во пракса класите на сјајност сè уште најчесто се одредува користејќи ја споредбата со стандардните ѕвезди.<ref name="gray">{{Наведено списание|last=Gray|first=Richard O.|last2=Corbally|first2=Christopher|year=2009|title=Stellar Spectral Classification|journal=Stellar Spectral Classification by Richard O. Gray and Christopher J. Corbally. Princeton University Press|bibcode=2009ssc..book.....G}}</ref> Некои жолти суперџинови - спектрално стандардни ѕвезди:<ref name="garcia">{{Наведено списание|last=Garcia|first=B.|year=1989|title=A list of MK standard stars|journal=Bulletin d'Information du Centre de Données Stellaires|volume=36|pages=27|bibcode=1989BICDS..36...27G}}</ref> * F0 Ib: [[Арнеб|α Зајак]] * F2 Ib: [[89 Херкул]] * F5 Ib: [[Мирфак|α Персеј]] * F8 Ia: [[Делта Големо Куче|δ Големо Куче]] * G0 Ib: [[Ми Персеј|μ Персеј]] * G2 Ib: [[Алфа Водолии|α Водолија]] * G5 Ib: [[9 Пегаз|9 Пегаз]] * G8 Ib: [[Епсилон Близнаци|ε Близнаци]] == Својства == [[Податотека:A Hidden, Massive Star Cluster Awash with Red Supergiants (ssc2006-03a).jpg|десно|мини| Масивниот кластер [[RSGC1]] содржи 14 црвени суперџинови и еден жолт суперџин.<ref name="figer">{{Наведено списание|last=Figer|first=Donald F.|last2=MacKenty|first2=John W.|last3=Robberto|first3=Massimo|last4=Smith|first4=Kester|last5=Najarro|first5=Francisco|last6=Kudritzki|first6=Rolf P.|last7=Herrero|first7=Artemio|year=2006|title=Discovery of an Extraordinarily Massive Cluster of Red Supergiants|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-06-01_643_2/page/1166|journal=The Astrophysical Journal|volume=643|issue=2|pages=1166|arxiv=astro-ph/0602146|bibcode=2006ApJ...643.1166F|doi=10.1086/503275}}</ref>]] Жолтите суперџинови имаат релативно тесен опсег на температури што одговара на нивните спектрални типови, од околу 4.000 К до 7.000 К. Нивната осветленост се движи од околу {{Сончева сјајност|1,000 (сончева сјајност)}} нагоре, со најсветлечки ѕвезди кои надминуваат {{Сончева сјајност|100,000}} . Нивната голема луминозност покажува дека тие се многу поголеми од сонцето, од околу {{Сончев полупречник|30 (сончев полупречник)}} до неколку илјади сончев полупречник .<ref name="burki">{{Наведено списание|last=Burki|first=G.|year=1978|title=The semi-period-luminosity-color relation for supergiant stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=65|pages=357|bibcode=1978A&A....65..357B}}</ref> Масата на жолтите суперџинови варираат многу, од помалку од сонцето за ѕвездите како што е [[W Virginis|W Девица]] до {{Сончева маса|20 (сончеви маси)}} или повеќе (на пр. [[V810 Кентаури]] ). Соодветните површински гравитации (log(g) cgs) се околу 1-2 за суперџинови со голема маса, но може да бидат ниски и до 0 за суперџинови со мала маса.<ref name="parsons">{{Наведено списание|last=Parsons|first=S. B.|year=1971|title=Effective temperatures, intrinsic colours, and surface gravities of yellow supergiants and cepheids|url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1971_152_1/page/121|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=152|pages=121–131|bibcode=1971MNRAS.152..121P|doi=10.1093/mnras/152.1.121|doi-access=free}}</ref><ref name="gonzalez">{{Наведено списание|last=Gonzalez|first=Guillermo|last2=Lambert|first2=David L.|last3=Giridhar|first3=Sunetra|year=1997|title=Abundance Analyses of the Field RV Tauri Variables: EP Lyrae, DY Orionis, AR Puppis, and R Sagittae|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1997-04-10_479_1/page/427|journal=The Astrophysical Journal|volume=479|issue=1|pages=427–440|bibcode=1997ApJ...479..427G|doi=10.1086/303852|doi-access=free}}</ref> Жолтите суперџинови се ретки ѕвезди, многу поретки од [[Црвен суперџин|црвените суперџинови]] и ѕвездите од [[Главна низа|главната низа]] . Во [[Андромеда (галаксија)|М31 (галаксијата Андромеда)]], 16 жолти суперџинови се забележани поврзани со еволуцијата од ѕвездите од класата О, од кои има околу 25.000 видливи.<ref name="drout2009">{{Наведено списание|last=Drout|first=Maria R.|last2=Massey|first2=Philip|last3=Meynet|first3=Georges|last4=Tokarz|first4=Susan|last5=Caldwell|first5=Nelson|year=2009|title=Yellow Supergiants in the Andromeda Galaxy (M31)|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-09-20_703_1/page/441|journal=The Astrophysical Journal|volume=703|issue=1|pages=441–460|arxiv=0907.5471|bibcode=2009ApJ...703..441D|doi=10.1088/0004-637X/703/1/441}}</ref> == Варијабилност == [[Податотека:Delta_Cephei_lightcurve.jpg|лево|мини| Светлосна крива на [[Делта Кефеј]], жолта суперџинска класична кефеидна променлива]] Многу жолти суперџинови се наоѓаат во регионот на [[Херцшпрунг-Раселов дијаграм|ХР дијаграмот]] познат како [[Појас на нестабилност|лента на нестабилност]] бидејќи нивните температури и сјајност предизвикуваат да бидат динамички нестабилни. Повеќето жолти суперџинови забележани во лентата за нестабилност се [[Кефеида|кефеиди променливи]], именувани по [[Делта Кефеј|δ Кефеј]], кои пулсираат со добро дефинирани периоди кои се поврзани со нивната сјајност. Ова значи дека тие можат да се користат како [[Скала на вселенски растојанија|стандардни свеќи]] за одредување на растојанието на ѕвездите знаејќи го само нивниот период на променливост. Кефеидите со подолги периоди се поладни и посјајни.<ref name="majaess">{{Наведено списание|last=Majaess|first=D. J.|last2=Turner|first2=D. G.|last3=Lane|first3=D. J.|year=2009|title=Characteristics of the Galaxy according to Cepheids|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=398|issue=1|pages=263–270|arxiv=0903.4206|bibcode=2009MNRAS.398..263M|doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15096.x|doi-access=free}}</ref> Идентификувани се два различни типа на кефеиди променливи, кои имаат различнен [[однос период-сјајност]] : [[Класична кефеида|Класичните цефеиди променливи]] се млади масивни ѕвезди од [[Ѕвездено население|населението I]] ; Кефеидите од типот II се ѕвезди од постарата [[Ѕвездено население|население II]] со мала маса, вклучувајќи ги [[Променлива ѕвезда од типот на W Девица|променливите W Девици]], [[BL Херкулис променлива|променливите BL Херкул]] и променливите RV Tаури . Класичните кефеиди се посјајни од кефеидите од типот II со ист период. [[R Coronae Borealis променлива|Променливите R Coronae Borealis]] се често жолти суперџинови, но нивната варијабилност се создава со различен механизам од Kефеидите. Во неправилни интервали, тие се заматуваат со кондензација на прашина околу ѕвездата и нивната светлина драстично опаѓа.<ref name="asplund">{{Наведено списание|last=Asplund|first=M.|last2=Gustafsson|first2=B.|last3=Lambert|first3=D. L.|last4=Rao|first4=N. K.|year=2000|title=The R Coronae Borealis stars – atmospheres and abundances|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=353|pages=287|bibcode=2000A&A...353..287A}}</ref> == Еволуција == [[Податотека:Evolutionary_track_5m_mk.svg|десно|мини| Еволуција на {{Сончева маса|5}}Ѕвезда , која покажува [[сина јамка]] и [[Ѕвезда по АГЏ|пост-AGB]] патека низ регионот на жолтиот суперџин]] Суперџиновите се ѕвезди кои успеале да еволуираат далеку од главната низа откако го исцрпиле целиот водородот од нивните јадра. Жолтите суперџинови се [[wiktionary:heterogeneous|хетерогена]] група на ѕвезди кои ги преминуваат стандардните категории на ѕвезди во дијаграмот на Херцшпрунг и Расел во различни фази од нивната еволуција. Ѕвезди помасивни од {{Сончева маса|8–12}} поминуваат неколку милиони години на главната низа како ѕвезди од класата О и раните Б додека густиот водород во нивните јадра не се исцрпи. Потоа се шират и ладат за да станат суперџинови. Тие поминуваат неколку илјади години како жолт суперџин додека се ладат, а во наредниот период од еден до четири милиони години најчесто се црвен суперџин. Суперџиновите сочинуваат помалку од 1% од ѕвездите. Ова се објаснува со нивните кратки фази како и концентрацијата на материјата на овие ѕвезди.<ref name="meynet2000">{{Наведено списание|last=Meynet|first=G.|last2=Maeder|first2=A.|year=2000|title=Stellar evolution with rotation. V. Changes in all the outputs of massive star models|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=361|pages=101|arxiv=astro-ph/0006404|bibcode=2000A&A...361..101M}}</ref> Некогаш се случува црвени суперџинови да се подложни на [[сина јамка]], односно тие привремено повторно се загреваат и стануваат жолти или дури понекогаш [[Син суперџин|сини суперџинови]] пред повторно да се изладат. Ѕвездените модели покажуваат дека сините јамки се потпираат на одредени хемиски состави, но најверојатно ова се однесува на ѕвезди со мала црвена суперџинска маса. Додека се ладат за прв пат или кога имаат доволно продолжена сина јамка, жолтите суперџинови ќе ја преминат лентата за нестабилност и ќе пулсираат како класични променливи кефеиди во периоди околу десет дена, а во некои случаи и подолго.<ref name="meynet">{{Наведено списание|last=Meynet|first=Georges|last2=Georgy|first2=Cyril|last3=Hirschi|first3=Raphael|last4=Maeder|first4=André|last5=Massey|first5=Phil|last6=Przybilla|first6=Norbert|last7=Nieva|first7=M.-Fernanda|year=2011|title=Red Supergiants, Luminous Blue Variables and Wolf-Rayet stars: The single massive star perspective|journal=Société Royale des Sciences de Liège|volume=80|pages=266|arxiv=1101.5873|bibcode=2011BSRSL..80..266M}}</ref><ref name="rotating">{{Наведена книга|title=Studying Stellar Rotation and Convection|last=Meynet|first=Georges|last2=Ekstrom|first2=Sylvia|last3=Maeder|first3=André|last4=Eggenberger|first4=Patrick|last5=Saio|first5=Hideyuki|last6=Chomienne|first6=Vincent|last7=Haemmerlé|first7=Lionel|year=2013|isbn=978-3-642-33379-8|series=Lecture Notes in Physics|volume=865|pages=3–22|chapter=Models of Rotating Massive Stars: Impacts of Various Prescriptions|arxiv=1301.2487v1|bibcode=2013LNP...865....3M|doi=10.1007/978-3-642-33380-4_1}}</ref> Ѕвездите со средна маса ја напуштаат главната низа со ладење долж [[Подџин|гранката на подџинот]] додека не стигнат до [[Гранка на црвени џинови|гранката на црвениот џин]] . Ѕвезди помасивни од околу {{Сончева маса|2}} имаат доволно големо јадро на хелиум што почнува да се спојува пред да стане изродено. Овие ѕвезди ќе изведат сина јамка. За маси помеѓу околу {{Сончева маса|5}} и {{Сончева маса|12}} , сината јамка може да се прошири до спектралните типови F и G при осветленост кои достигнуваат {{Сончева сјајност|1,000}} . Овие ѕвезди може да развијат класа на суперџинска сјајност, особено ако се пулсирачки. Кога овие ѕвезди ќе ја преминат лентата на нестабилност, тие ќе пулсираат како кратки кефеиди. Сините јамки во овие ѕвезди можат да траат околу 10 милиони години, така што овој тип на жолт суперџин е почест од посјајните типови.<ref name="pols">{{Наведено списание|last=Pols|first=Onno R.|last2=Schröder|first2=Klaus-Peter|last3=Hurley|first3=Jarrod R.|last4=Tout|first4=Christopher A.|last5=Eggleton|first5=Peter P.|year=1998|title=Stellar evolution models for Z = 0.0001 to 0.03|url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1998-08-01_298_2/page/n230|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=298|issue=2|pages=525|bibcode=1998MNRAS.298..525P|doi=10.1046/j.1365-8711.1998.01658.x|doi-access=free}}</ref><ref name="girardi">{{Наведено списание|last=Girardi|first=L.|last2=Bressan|first2=A.|last3=Bertelli|first3=G.|last4=Chiosi|first4=C.|year=2000|title=Evolutionary tracks and isochrones for low- and intermediate-mass stars: From 0.15 to 7 Msun, and from Z=0.0004 to 0.03|journal=Astronomy and Astrophysics Supplement|volume=141|issue=3|pages=371–383|arxiv=astro-ph/9910164|bibcode=2000A&AS..141..371G|doi=10.1051/aas:2000126}}</ref> Ѕвездите со маси слични на Сонцето развиваат изродени хелиумски јадра откако ќе ја напуштат главната низа и ќе се искачат до врвот на гранката на црвениот џин каде што ќе го запалат [[Хелиумски блесок|хелиумот на блиц]] . Тие потоа го спојуваат јадрото на хелиумот на [[Хоризонтална гранка|хоризонталната гранка]] со премногу ниски сјајности за да се сметаат за суперџинови. Ѕвездите што ја напуштаат сината половина од хоризонталната гранка за да се класифицираат во [[Асимптотска гранка на џинови|асимптотичната џиновска гранка]] (AGB) поминуваат низ жолтите класификации и ќе пулсираат како променливи BL Херкул . На таквите жолти ѕвезди може да им се даде класа '''на суперџинска''' сјајност и покрај нивните мали маси, но тие се потпомогнати од прозрачна пулсација. Во AGB термалните импулси од обвивката на ѕвездите што се спојува со хелиум може да предизвикаат сина јамка низ лентата за нестабилност. Таквите ѕвезди ќе пулсираат како [[Променлива ѕвезда од типот на W Девица|променливи W Девици]] и повторно може да се класифицираат како жолти суперџинови со релативно мала сјајност.<ref name="wallerstein">{{Наведено списание|last=Wallerstein|first=G.|last2=Cox|first2=A. N.|year=1984|title=The Population II Cepheids|journal=Astronomical Society of the Pacific|volume=96|pages=677|bibcode=1984PASP...96..677W|doi=10.1086/131406|doi-access=}}</ref> Кога обвивката што се спојува со водород на ѕвезда со мала или средна маса на AGB се приближува до нејзината површина, студените надворешни слоеви брзо се губат, што предизвикува ѕвездата да се загрева, на крајот да стане [[бело џуџе]] . Овие ѕвезди имаат маси помали од Сонцето, но сјајност што може да биде {{Сончева сјајност|10,000}} или повисоко, така што тие ќе станат жолти суперџинови за кратко време. Се верува дека [[Ѕвезда по АГЏ|пост-AGB ѕвездите]] пулсираат како променливи RV Таури кога ќе ја преминат лентата на нестабилност.<ref>{{Наведено списание|last=Van Winckel|first=Hans|year=2003|title=Post-AGB Stars|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=41|pages=391–427|bibcode=2003ARA&A..41..391V|doi=10.1146/annurev.astro.41.071601.170018}}</ref> Еволутивниот статус на жолтите суперџински [[R Coronae Borealis променлива|променливи R Coronae Borealis]] е нејасен. Тие може да се пост-AGB ѕвезди кои повторно се разгоруваат со доцна хелиумска обвивка или може да се формираат од [[Ѕвезден судир|спојување]] на бело џуџе.<ref name="clayton">{{Наведено списание|last=Clayton|first=Geoffrey C.|last2=Geballe|first2=T. R.|last3=Herwig|first3=Falk|last4=Fryer|first4=Christopher|last5=Asplund|first5=Martin|year=2007|title=Very Large Excesses of 18O in Hydrogen-deficient Carbon and R Coronae Borealis Stars: Evidence for White Dwarf Mergers|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2007-06-20_662_2/page/1220|journal=The Astrophysical Journal|volume=662|issue=2|pages=1220–1230|arxiv=astro-ph/0703453|bibcode=2007ApJ...662.1220C|doi=10.1086/518307}}</ref> Се очекува дека првпат жолтите суперџинови созреваат до фазата на црвениот суперџин без никаква супернова. Јадрата на некои пост-црвени суперџинови жолти суперџинови може да пропаднат и да предизвикаат супернова. Неколку супернови се поврзани со очигледни жолти суперџиновски предци кои не се доволно светли за да бидат пост-црвени суперџинови. Ако ова се потврди, тогаш мора да се најде објаснување за тоа како ѕвезда со умерена маса, во која сè уште има јадро на хелиум, би предизвикала супернова со колапс на јадрото. Едно очигледно решение во таков случај е секогаш некаква форма на бинарна интеракција.<ref name="progenitor">{{Наведено списание|last=Bersten|first=M. C.|last2=Benvenuto|first2=O. G.|last3=Nomoto|first3=K. I.|last4=Ergon|first4=M.|last5=Folatelli|first5=G. N.|last6=Sollerman|first6=J.|last7=Benetti|first7=S.|last8=Botticella|first8=M. T.|last9=Fraser|first9=M.|year=2012|title=The Type IIb Supernova 2011dh from a Supergiant Progenitor|journal=The Astrophysical Journal|volume=757|issue=1|pages=31|arxiv=1207.5975|bibcode=2012ApJ...757...31B|doi=10.1088/0004-637X/757/1/31}}</ref> Врз основа на извештаите од кинеските астрономи во 2/1 век п.н.е. , црвениот суперџин [[Бетелгез]] бил опишан како жолт, што укажува дека можеби бил жолт суперџин во тоа време.<ref name="colordiagram">{{Наведено списание|last=Neuhäuser|first=R|last2=Torres|first2=G|last3=Mugrauer|first3=M|last4=Neuhäuser|first4=D L|last5=Chapman|first5=J|last6=Luge|first6=D|last7=Cosci|first7=M|date=October 2022|title=Colour evolution of Betelgeuse and Antares over two millennia, derived from historical records, as a new constraint on mass and age|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=516|issue=1|pages=693–719|arxiv=2207.04702|doi=10.1093/mnras/stac1969|issn=0035-8711|doi-access=free}}</ref> == Жолти хипергиганти == Посебна класа на ѕвезди се жолтите суперџинови кои всушност се светлечките и нестабилни жолти суперџинови. За нив во најголем дел од случаите се смета дека се пост-црвени суперџинови, многу масивни ѕвезди кои притоа изгубиле значителен дел од нивните надворешни слоеви и сега се на својот еволутивен пат да станат сини суперџинови и [[Волф-Рајеова ѕвезда|Волф-Рајевови ѕвезди]] .<ref name="stothers">{{Наведено списание|last=Stothers|first=R. B.|last2=Chin|first2=C. W.|year=2001|title=Yellow Hypergiants as Dynamically Unstable Post–Red Supergiant Stars|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-10-20_560_2/page/n403|journal=The Astrophysical Journal|volume=560|issue=2|pages=934|bibcode=2001ApJ...560..934S|doi=10.1086/322438|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> <ref name="NEWSCIENTIST1">{{cite magazine |date=22 October 1981 |title=Ancient Chinese suggest Betelgeuse is a young star |url=https://books.google.com/books?id=L4NTyHivbV8C&pg=PA238 |magazine=New Scientist |volume=92 |issue=1276 |page=238 |publisher=Reed Business Information }}{{Мртва_врска|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Stars of Crux}} [[Категорија:Жолти суперџинови]] [[Категорија:Жолтобели суперџинови]] sfd1byu310afemc93howthqleaicil9 Silent Hill 2 0 1362722 5621707 5547738 2026-08-30T11:11:00Z Andrew012p 85224 /* */ 5621707 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | image = Silent Hill 2.jpg | caption = Северноамериканската корица на играта | developer = [[Team Silent]] | publisher = [[Konami]] | director = Масаши Цубојама | producer = Акихиро Имамура | artist = [[Масахиро Ито]] | writer = [[Хиројуки Оваку]] | composer = [[Акира Јамаока]] | series = ''[[Silent Hill]]'' | platforms = {{Unbulleted list|[[PlayStation 2]]|[[Xbox]]|[[Windows]]}} | released = 25 септември 2001 г. | genre = [[Survival horror|ужаси за преживување]] | modes = [[едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''Silent Hill 2''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Сајлент Хил 2'', букв. ''Тивкиот Рид 2'') — [[видеоигра]] на [[Survival horror|ужасите за преживување]], развиена од јапонската екипа Team Silent и објавена од [[Konami]].<ref>''Анатолий Норенко.'' Silent Hill 2. Сказка на ночь // Страна игр : Журнал. — Москва: Gameland, Январь 2003. — № 2 (131). — С. 64—65. (руски)</ref><ref>''Сергей Цилюрик.'' История Silent Hill // Страна игр : Журнал. — Москва: Gameland, Август 2009. — № 15 (288). — С. 46—53. (руски)</ref> Изворната верзија на ''Silent Hill 2'' била објавена на [[PlayStation 2]] во [[Соединети Американски Држави|САД]] на 25 септември 2001 г. Во рок од една година, играта била пренесена на [[сметач]] и [[Xbox]]. HD-ремастер на ''Silent Hill 2'' бил објавен во 2012 г. за платформите [[PlayStation 3]] и [[Xbox 360]]. Во 2024 г., била објавена преработка за [[PlayStation 5]] и [[Microsoft Windows|Windows]], развиена од полската компанија Bloober Team.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dtf.ru/steam/3058233-remeik-silent-hill-2-startoval-s-kraine-polozhitelnyh-otzyvov-v-steam|title=Ремейк Silent Hill 2 стартовал с «крайне положительных» отзывов в Steam — Steam на DTF|last=danny|date=2024-10-06|work=DTF|language=ru|accessdate=2025-01-30}}</ref> ''Silent Hill 2'' се одвива во измислена вселена каде што секојдневната стварност се вкрстува со алтернативен свет. Главниот лик е Џејмс Сандерленд, кој добил писмо од неговата сопруга Мери, која починала некое време пред почетокот на главните настани на играта. Во писмото, таа бара од него да дојде во туристичкиот град Сајлент Хил. По пристигнувањето на своето местоназначение, Џејмс наидува на таинствена жена по име Марија, која е речиси точна копија на неговата сопруга. На крајот сфаќа дека некои од неговите спомени биле самоизмама. Играта се состои од решавање на загатки, пребарување на предмети за задачи, истражување на места и битки на главниот лик со чудовишта. == Играчки процес == Во ''Silent Hill 2'', играчот го управува Џејмс Сандерленд додека го истражува градот исполнет со чудовишта Сајлент Хил во потрага по неговата почината [[сопруга]]. Играта користи поглед од трето лице со различни агли на камерата. По подразбирање, Џејмс се движи напред во насоката кон која е свртен кога играчот го навалува аналогниот џојстик нагоре, но достапна е алтернативна шема за управување.<ref name="GS PS2">{{cite web|url=http://uk.gamespot.com/ps2/adventure/silenthill2/review.html|title=PlayStation 2 - Silent Hill 2 - Reviews|author=Fielder, Joe|date=September 25, 2001|work=[[GameSpot]]|publisher=[[CBS Interactive]]|pages=1–2|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524224337/http://uk.gamespot.com/ps2/adventure/silenthill2/review.html|archive-date=May 24, 2010|access-date=January 21, 2007|url-status=dead}}</ref> Играта нема хедсап-дисплеј (HUD); наместо тоа, играчите мораат да го отворат менито за да го проверат [[Здравје (видеоигри)|здравјето]] на Џејмс, местоположбата и инвентарот. Џејмс собира [[Географска карта|карти]] во текот на играта, кои ги ажурира со заклучени врати, траги и пречки. Картите можат да се читаат само кога има доволно светлина или кога неговото фенерче му свети.<ref name="booklet">{{cite book|title=Silent Hill 2 – Instruction Manual|publisher=[[Konami]]|year=2001|pages=9, 19, 22–23}}</ref> Играта се сосредоточува на истражување и решавање загатки наместо на борба. Џејмс мора да најде клучеви и други предмети за да напредува, а исто така да решава гатанки. Играчите можат да постават посебни нивоа на тежина за непријателите и загатките пред да ја започнат играта. Џејмс носи [[радио]] што испушта статички празнења кога чудовиштата се во близина, помагајќи му да ги открие во [[магла]] или темнина. Тој, исто така, ја навалува главата кон блиските предмети или закани, давајќи фини намеци. За борба, Џејмс може да користи три ладни оружја и три огнени оружја, со две дополнителни ладни оружја отклучени во подоцнежните поминувања. Тој може да се движи додека пука со пиштол, но мора да стои неподвижен за да употреби [[сачмарка]] или пушка. Автоматското нишанење помага при насочување на непријателите, вклучувајќи ги и оние на таваните. Предмети за здравје и [[Стреливо|стрелива]] се расфрлани низ играта.<ref name="booklet" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{MobyGames|/silent-hill-2}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] i99iidpabcxmee8xhbwxhss4336qnnq Зимска приказна 0 1368926 5621545 5354679 2026-08-29T13:16:57Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621545 wikitext text/x-wiki [[Податотека:L'ile aux moines - panoramio (1).jpg|мини|островот на монасите]] '''„Зимска приказна“''' ([[француски]]: ''Conte d’hiver'') — [[филм]] од 1992 година, во [[режија]] на [[Ерик Ромер]]. Главните улоги ги играат: Шарлот Вери, Мишел Волети и Херве Фурик.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts2/5685626/zimska-prica.html Зимска прича (пристапено на 5.4.2025)]</ref> ==Содржина== Едно лето, Фелиси имала бурна летна романса со Шарл, но подоцна го прекинале контактот. Пет години подоцна, Фелиси живее са мајка ѝ во [[Париз]], со ќерката која ја потсетува на бурното лето. Фелиси се колеба дали да започне врска со фризерот Максенс и интелектуалецот Лоак, но не може да се посвети на ниеден од нив зашто се сеќава на Шарл... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] [[Категорија:Филмови на Ерик Ромер]] [[Категорија:Филмови со Шарлот Вери]] [[Категорија:Филмови со Мишел Волети]] [[Категорија:Филмови со Херве Фурик]] [[Категорија:Филмови од 1992 година]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Париз]] ehk2ptlgjrg6bg4jdd5smf669scagtd Бенедета (филм од 2021) 0 1376881 5621544 5444568 2026-08-29T13:15:40Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621544 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Benedetta crew at Cannes 2021.jpg|мини|Екипата на Бенедета во Кан 2021]] '''„Бенедета“''' (''Benedetta'') — [[Филм|филм]] на режисерот [[Пол Верховен]] од 2021 година. Главните улоги ги играат: Виржини Ефра, [[Шарлот Ремплинг]] и Дафни Патакија. ==Синопсис== Додека на [[Европа]] ѝ се заканува опасноста од чумата, малата Бенедета заминува во [[Манастир|манастир]]. Осамнаест години подоцна, се слушаат гласови за сомнителни чуда, а потоа се закажува судење на сестрата Бартоломеја (ја игра Патакија). Сето тоа што се случува подоцна ја поткопува верата на Бенедета (ја игра Ефра)...<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts2/5781115/benedeta.html РТС, Бенедета (пристапено на 8.9.2025)]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Филмови од 2021 година]] [[Категорија:Филмови на Пол Верховен]] [[Категорија:Филмови со Виржини Ефра]] [[Категорија:Филмови со Шарлот Ремплинг]] [[Категорија:Филмови со Дафни Патакија]] [[Категорија:Филмови за свештеници]] [[Категорија:Биографски филмови]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Холандски филмови]] [[Категорија:Белгиски филмови]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Италија]] [[Категорија:Филмови на француски јазик]] t0vcjxgre95gf2ag4q53t4zgvx3sye2 Алоис Лекса фон Ерентал 0 1380872 5621599 5475445 2026-08-29T22:02:27Z Buli 2648 5621599 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = '''''[[Гроф]]''''' | name = Алоис Лекса фон Ерентал | image = Alois Lexa von Aehrenthal (cropped)(2).jpg | caption = Ерентал во 1907 | order = [[List of foreign ministers of Austria-Hungary|Foreign Minister of Austria-Hungary]] | term_start = 24 October 1906 | term_end = 17 February 1912 | monarch = [[Franz Joseph I of Austria|Franz Joseph I]] | predecessor = [[Agenor Maria Gołuchowski]] | successor = [[Leopold Berchtold]] | birth_date = {{birth date|1854|09|27|df=y}} | birth_place = [[Hrubá Skála|Groß Skal]] (Hrubá Skála), [[Kingdom of Bohemia|Bohemia]], [[Austrian Empire]] | death_date = {{Death date and age|1912|02|17|1854|09|27|df=y}} | death_place = [[Vienna]], [[Austria-Hungary]] | profession = Diplomat | party = }} '''Алоис Лекса фон Ерентал''' бил австриски дипломат и државник, роден на 27 септември 1854 година во Бохемија, а починал на 17 февруари 1912 година во Виена. Од 1906 до 1912 година бил министер за надворешни работи на [[Австро-Унгарија]]. Претходно долго време бил амбасадор во Русија, каде што добро ги запознал руските прилики. Најмногу останал запаметен по [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]] во 1908 година. Иако Австро-Унгарија ја окупирала таа територија уште од 1878, таа формално сè уште припаѓала на Отоманската Империја. Ерентал одлучил целосно да ја припојат кон монархијата, што предизвикало тешка меѓународна криза позната како Босанска криза. Србија и Русија биле особено разгневени, а кризата едвај се избегнала војна. Овој потег трајно ги влошил односите со Србија и значително придонел за тензиите што подоцна доведоа до Првата светска војна. [[Категорија:Родени во 1854 година]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Австриски дипломати]] bbaiqvaijce3fevw2zmrnb0czc4fisy 5621600 5621599 2026-08-29T22:03:16Z Buli 2648 5621600 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = '''''[[Гроф]]''''' | name = Алоис Лекса фон Ерентал | image = Alois Lexa von Aehrenthal (cropped)(2).jpg | caption = Ерентал во 1907 | order = [[List of foreign ministers of Austria-Hungary|Foreign Minister of Austria-Hungary]] | term_start = 24 октомври 1906 | term_end = 17 февруари 1912 | monarch = [[Franz Joseph I of Austria|Franz Joseph I]] | predecessor = [[Agenor Maria Gołuchowski]] | successor = [[Leopold Berchtold]] | birth_date = {{birth date|1854|09|27|df=y}} | birth_place = [[Hrubá Skála|Groß Skal]] (Hrubá Skála), [[Kingdom of Bohemia|Bohemia]], [[Austrian Empire]] | death_date = {{Death date and age|1912|02|17|1854|09|27|df=y}} | death_place = [[Виена]], [[Австроунгарија]] | profession = Дипломат | party = }} '''Алоис Лекса фон Ерентал''' бил австриски дипломат и државник, роден на 27 септември 1854 година во Бохемија, а починал на 17 февруари 1912 година во Виена. Од 1906 до 1912 година бил министер за надворешни работи на [[Австро-Унгарија]]. Претходно долго време бил амбасадор во Русија, каде што добро ги запознал руските прилики. Најмногу останал запаметен по [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]] во 1908 година. Иако Австро-Унгарија ја окупирала таа територија уште од 1878, таа формално сè уште припаѓала на Отоманската Империја. Ерентал одлучил целосно да ја припојат кон монархијата, што предизвикало тешка меѓународна криза позната како Босанска криза. Србија и Русија биле особено разгневени, а кризата едвај се избегнала војна. Овој потег трајно ги влошил односите со Србија и значително придонел за тензиите што подоцна доведоа до Првата светска војна. [[Категорија:Родени во 1854 година]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Австриски дипломати]] 5ip01rrw1z18n9gnibn705s3ihjd2ie 5621603 5621600 2026-08-29T22:08:01Z Buli 2648 5621603 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = '''''[[Гроф]]''''' | name = Алоис Лекса фон Ерентал | image = Alois Lexa von Aehrenthal (cropped)(2).jpg | caption = Ерентал во 1907 | order = Министер за надворешни работи на Австро-Унгарија | term_start = 24 октомври 1906 | term_end = 17 февруари 1912 | monarch = [[Франц Јосиф]] | predecessor = [[Агенор Марија Голуховски]] | successor = [[Леополд Берхтолд]] | birth_date = {{birth date|1854|09|27|df=y}} | birth_place = [[Хруба Скала|Грос Скал]] (Hrubá Skála), [[Кралство Бохемија|Бохемија]], [[Австриска Империја]] | death_date = {{Death date and age|1912|02|17|1854|09|27|df=y}} | death_place = [[Виена]], [[Австроунгарија]] | profession = Дипломат | party = }} '''Алоис Лекса фон Ерентал''' бил австриски дипломат и државник, роден на 27 септември 1854 година во Бохемија, а починал на 17 февруари 1912 година во Виена. Од 1906 до 1912 година бил министер за надворешни работи на [[Австро-Унгарија]]. Претходно долго време бил амбасадор во Русија, каде што добро ги запознал руските прилики. Најмногу останал запаметен по [[Босанска криза|анексијата на Босна и Херцеговина]] во 1908 година. Иако Австро-Унгарија ја окупирала таа територија уште од 1878, таа формално сè уште припаѓала на Отоманската Империја. Ерентал одлучил целосно да ја припојат кон монархијата, што предизвикало тешка меѓународна криза позната како Босанска криза. Србија и Русија биле особено разгневени, а кризата едвај се избегнала војна. Овој потег трајно ги влошил односите со Србија и значително придонел за тензиите што подоцна доведоа до Првата светска војна. [[Категорија:Родени во 1854 година]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Австриски дипломати]] ba38gmnbyuj9htefj9ug1udaj22m75b Википедија:Избрана слика/2026/септември 4 1381424 5621632 5477836 2026-08-30T07:51:56Z Bjankuloski06 332 5621632 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Wreck of Cabo de Santa Maria, 2010 December - 4.jpg|500x500п]]<br />Бродоломот на „Кабо да Санта Марија“ во Боа Виста, [[Зелен ’Рт]], насукан во 1968&nbsp;г. |<!---2-->[[Податотека:Pez estandarte del mar Rojo (Heniochus intermedius), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 36.jpg|500x500п]]<br />Црвеноморска бајрактарка (''Heniochus intermedius'') во [[Црвено Море|Црвеното Море]], Египет. |<!---3-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---4-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---5-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---6-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---7-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец септември 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец септември 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> s2lpf0tgbonoc06lwc35scprzpktk33 5621636 5621632 2026-08-30T08:08:11Z Bjankuloski06 332 5621636 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Wreck of Cabo de Santa Maria, 2010 December - 4.jpg|500x500п]]<br />Бродоломот на „Кабо да Санта Марија“ во Боа Виста, [[Зелен ’Рт]], насукан во 1968&nbsp;г. |<!---2-->[[Податотека:Pez estandarte del mar Rojo (Heniochus intermedius), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 36.jpg|500x500п]]<br />Црвеноморска бајрактарка (''Heniochus intermedius'') во [[Црвено Море|Црвеното Море]], Египет. |<!---3-->[[Податотека:Almabtrieb Freiburger Alpe - Anna schmückt ein Schild mit dem Namen der Alpe, der Max unterstützt seine Mama.jpg|500x500п]]<br />Мајка и дете украсуваат за обичајот [[Алмабтриб]]. Фрајбуршки Алпи, [[Баварија]], Германија. |<!---4-->[[Податотека:Norderney, Marienhöhe -- 2025 -- 9295-9.jpg|500x500п]]<br />Кафе-ресторанот „Мариенхее“ на островот [[Нордернај]], Долна Саксонија, Германија. |<!---5-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---6-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---7-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец септември 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец септември 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> rsrmxbif2p6xzv32rxk37vb5h6k5sso 5621637 5621636 2026-08-30T08:15:40Z Bjankuloski06 332 5621637 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Wreck of Cabo de Santa Maria, 2010 December - 4.jpg|500x500п]]<br />Бродоломот на „Кабо да Санта Марија“ во Боа Виста, [[Зелен ’Рт]], насукан во 1968&nbsp;г. |<!---2-->[[Податотека:Pez estandarte del mar Rojo (Heniochus intermedius), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 36.jpg|500x500п]]<br />Црвеноморска бајрактарка (''Heniochus intermedius'') во [[Црвено Море|Црвеното Море]], Египет. |<!---3-->[[Податотека:Almabtrieb Freiburger Alpe - Anna schmückt ein Schild mit dem Namen der Alpe, der Max unterstützt seine Mama.jpg|500x500п]]<br />Мајка и дете украсуваат за обичајот [[Алмабтриб]]. Фрајбуршки Алпи, [[Баварија]], Германија. |<!---4-->[[Податотека:Norderney, Marienhöhe -- 2025 -- 9295-9.jpg|500x500п]]<br />Кафе-ресторанот „Мариенхее“ на островот [[Нордернај]], Долна Саксонија, Германија. |<!---5-->[[Податотека:Tallinna vanalinn päikesetõusu ajal.jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Талин]] на изгрев. |<!---6-->[[Податотека:Indian rhinoceros (Rhinoceros unicornis) 1.jpg|500x500п]]<br />[[Индиски носорог]] (''Rhinoceros unicornis'') кај реката [[Гандак]], Непал. |<!---7-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец септември 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец септември 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> 928rjoccci9cmdfq5jxssa45k3on6cj 5621641 5621637 2026-08-30T08:33:24Z Bjankuloski06 332 5621641 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Wreck of Cabo de Santa Maria, 2010 December - 4.jpg|500x500п]]<br />Бродоломот на „Кабо да Санта Марија“ во Боа Виста, [[Зелен ’Рт]], насукан во 1968&nbsp;г. |<!---2-->[[Податотека:Pez estandarte del mar Rojo (Heniochus intermedius), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 36.jpg|500x500п]]<br />Црвеноморска бајрактарка (''Heniochus intermedius'') во [[Црвено Море|Црвеното Море]], Египет. |<!---3-->[[Податотека:Almabtrieb Freiburger Alpe - Anna schmückt ein Schild mit dem Namen der Alpe, der Max unterstützt seine Mama.jpg|500x500п]]<br />Мајка и дете украсуваат за обичајот [[Алмабтриб]]. Фрајбуршки Алпи, [[Баварија]], Германија. |<!---4-->[[Податотека:Norderney, Marienhöhe -- 2025 -- 9295-9.jpg|500x500п]]<br />Кафе-ресторанот „Мариенхее“ на островот [[Нордернај]], Долна Саксонија, Германија. |<!---5-->[[Податотека:Tallinna vanalinn päikesetõusu ajal.jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Талин]] на изгрев. |<!---6-->[[Податотека:Indian rhinoceros (Rhinoceros unicornis) 1.jpg|500x500п]]<br />[[Индиски носорог]] (''Rhinoceros unicornis'') кај реката [[Гандак]], Непал. |<!---7-->[[Податотека:Gary Plant Tubular Steel Corporation.jpg|500x500п]]<br />Правилно [[заварување]], 1943&nbsp;г. Денес е Ден на трудот во САД. |<!---8-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец септември 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец септември 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> tpyebm7dvegpl86z11rptdql055gbm6 5621643 5621641 2026-08-30T08:35:28Z Bjankuloski06 332 5621643 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Ризница — Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Wreck of Cabo de Santa Maria, 2010 December - 4.jpg|500x500п]]<br />Бродоломот на „Кабо да Санта Марија“ во Боа Виста, [[Зелен ’Рт]], насукан во 1968&nbsp;г. |<!---2-->[[Податотека:Pez estandarte del mar Rojo (Heniochus intermedius), mar Rojo, Egipto, 2023-04-15, DD 36.jpg|500x500п]]<br />Црвеноморска бајрактарка (''Heniochus intermedius'') во [[Црвено Море|Црвеното Море]], Египет. |<!---3-->[[Податотека:Almabtrieb Freiburger Alpe - Anna schmückt ein Schild mit dem Namen der Alpe, der Max unterstützt seine Mama.jpg|500x500п]]<br />Мајка и дете украсуваат за обичајот [[Алмабтриб]]. Фрајбуршки Алпи, [[Баварија]], Германија. |<!---4-->[[Податотека:Norderney, Marienhöhe -- 2025 -- 9295-9.jpg|500x500п]]<br />Кафе-ресторанот „Мариенхее“ на островот [[Нордернај]], Долна Саксонија, Германија. |<!---5-->[[Податотека:Tallinna vanalinn päikesetõusu ajal.jpg|500x500п]]<br />Стариот дел на [[Талин]] на изгрев. |<!---6-->[[Податотека:Indian rhinoceros (Rhinoceros unicornis) 1.jpg|500x500п]]<br />[[Индиски носорог]] (''Rhinoceros unicornis'') кај реката [[Гандак]], Непал. |<!---7-->[[Податотека:Gary Plant Tubular Steel Corporation.jpg|500x500п]]<br />Правилно [[заварување]], 1943&nbsp;г. Денес е Ден на трудот во САД. |<!---8-->[[Податотека:Sunset over Trommekilen from Norrkila 6.jpg|500x500п]]<br />Залез над Тромекилен, Шведска. |<!---9-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---10-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---11-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---12-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---13-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---14-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---15-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---16-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---17-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---18-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---19-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---20-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---21-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---22-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---23-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---24-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---25-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---26-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---27-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---28-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---29-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---30-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> |<!---31-->[[Податотека:|500x500п]]<br /> }}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архив на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец септември 2026 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 септември]] [[2026]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 септември]] [[2026]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- |} ===Намена=== * Избрана слика на главната страница за месец септември 2026 година. * <code>thumb=yes</code> — прикажува слика во рамка (минијатура) * <code>title=yes</code> — приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * <code>caption=no</code> — не прикажувај опис * <code>float=left/right</code> — за поставање на сликата лево или десно (по основно = left) * <code>day</code> — датум за кој се бара сликата на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2026]] </noinclude> g98q1zpn82a916baw5klphgpm3awrqk VirusTotal 0 1389093 5621617 5599826 2026-08-30T06:11:31Z Vlad5250 77190 5621617 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = VirusTotal | logo = VirusTotal logo.svg | screenshot = | url = {{URL|https://www.virustotal.com}} | commercial = не | type = семрежна безбедност, анализатор на податотеки и [[URL]] | registration = изборно | language = повеќејазичен (вклучувајќи англиски, руски, германски и други) | author = Hispasec Sistemas | launch_date = јуни 2004 | current_status = активна | location = {{знамеикона|Шпанија}} [[Малага]] | country = [[Шпанија]] | key_people = Бернардо Кинтеро, Емилијано Мартинес, Виктор Мануел Алварес | area_served = ширум светот | parent = {{unbulleted list| * [[Google|Google LLC]] (2012 — 2018) * [[Chronicle (компанија)|Chronicle]] (2018—) }} | GM = Бернардо Кинтеро }} '''VirusTotal''' ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Вирустотал'') — бесплатна услуга што врши анализа на сомнителни податотеки и врски ([[URL]]) со цел откривање [[сметачки вирус|вируси]], црви, тројанци и сите видови [[злонамерен програм|злонамерна програмска опрема]]. VirusTotal е награден од американското списание ''PC World'' како еден од 100-те најдобри производи за 2007 г.<ref name="pc world">{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/131935-14/the_100_best_products_of_2007.html|title=The 100 Best Products of 2007 - PC World|author=|archive-url=https://www.webcitation.org/66MtcGhSu?url=http://www.pcworld.com/article/131935-14/the_100_best_products_of_2007.html|archive-date=2012-03-23|datepublished=|access-date=|lang=en|description=}}</ref> Услугата е целосно бесплатна. == Опис == Исходот од проверките на податотеките не зависи од ниту еден поединечен производител на антивируси. [[Антивирус]]ите на VirusTotal не гарантираат 100 % отсуство на злонамерен код во податотеката, ниту пак гарантираат негово 100 % присуство, бидејќи точните критериуми според кои еден програм се класифицира како штетен сѐ уште не се точно определени на светско ниво. Компаниите што развиваат антивирусна [[програмска опрема]] имаат сопствени класификации и номенклатури за штетна програмска опрема. Поради тоа, при проверка на иста податотека, антивирусите на VirusTotal можат да дадат различен исход — на пример, некои ќе ја означат податотеката како опасна, додека други како безбедна. Сите антивирусни бази што ги користи услугата постојано се подновуваат. Во ставките од проверките секогаш се наведени датумите на последните поднови на сите бази. По прикачувањето на податотеката, системот ја пресметува нејзината [[раздробувачка функција|раздробувачка вредност]]. Доколку веќе постојат претходни ставки за податотека со ист хеш, системот нуди можност за преглед на последната анализа (со датумите на првата и последната проверка) или за повторување на целата анализа. Услугата постојано се развива и редовно се вклучуваат нови скенери (антивируси и антитројанци). Исто така, VirusTotal ги испраќа сомнителните податотеки до производителите на антивируси за дополнителна анализа.<ref>https://www.virustotal.com/faq {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120507193655/https://www.virustotal.com/faq |date=2012-05-07 }} «as a tool that checks suspicious samples with several antivirus solutions and helps antivirus labs by forwarding them the malware they fail to detect.»</ref> На 7 септември 2012 г., на блогот на страницата било објавено дека услугата е преземена од компанијата [[Google]].<ref>{{cite web|url=http://blog.virustotal.com/2012/09/an-update-from-virustotal.html|title=An update from VirusTotal|date=2012-09-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6BXCGsKpM?url=http://blog.virustotal.com/2012/09/an-update-from-virustotal.html|archive-date=2012-10-19|access-date=2012-09-08|lang=en}}</ref> Во јануари 2018 г., услугата станала дел од Chronicle, нова компанија на [[Alphabet Inc.|Alphabet]] специјализирана за кибербезбедност.<ref>{{Cite web|url=https://blog.virustotal.com/2018/01/virustotal-and-chronicle.html|title=VirusTotal and Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208102403/https://blog.virustotal.com/2018/01/virustotal-and-chronicle.html|archive-date=2022-02-08|access-date=2022-02-08|url-status=live}}</ref> == Антивирусни погони што ги користи услугата == {{col-begin}} {{col-break|width=25%}} * AegisLab ([[AegisLab]]) * Agnitum ([[Agnitum]]) * AhnLab ([[V3]]) * Alibaba Group ([[Alibaba]]) * Antiy Labs ([[Antiy-AVL]]) * ALWIL ([[Avast! Antivirus]]) * Arcabit ([[Arcabit]]) * AVG Technologies ([[AVG]]) * Avira ([[AntiVir]]) * BluePex ([[AVware]]) * Baidu ([[Baidu-International]]) * BitDefender GmbH ([[BitDefender]]) * Bkav Corporation ([[Bkav]]) * ByteHero Information Security Technology Team ([[ByteHero]]) {{col-break|width=25%}} * Cat Computer Services ([[Quick Heal]]) * CMC InfoSec ([[CMC Antivirus]]) * Cyren ([[Cyren]]) * ClamAV ([[ClamAV]]) * Comodo ([[Comodo]]) * Doctor Web, Ltd. ([[DrWeb]]) * ESTsoft ([[ALYac]]) * Emsi Software GmbH ([[Emsisoft]]) * Eset Software ([[ESET]] NOD32) * Fortinet ([[Fortinet]]) * FRISK Software ([[F-Prot]]) * F-Secure ([[F-Secure]]) * G DATA Software ([[GData]]) {{col-break|width=25%}} * Hacksoft ([[The Hacker]]) * Hauri ([[ViRobot]]) * Ikarus Software ([[Ikarus]]) * INCA Internet ([[nProtect]]) * Jiangmin * K7 Computing ([[K7AntiVirus, K7GW]]) * Kaspersky Lab ([[Kaspersky]]) * Kingsoft ([[Kingsoft]]) * Lavasoft ([[Ad-Aware]]) * Malwarebytes Corporation ([[Malwarebytes Anti-malware]]) * Intel Security ([[McAfee]]) * [[Microsoft]] ([[Malware Protection]]) * Microworld ([[eScan]]) {{col-break|width=25%}} * NANO Security ([[NANO Антивирус]]) * Panda Security ([[Panda Platinum]]) * Qihoo 360 ([[Qihoo 360]]) * Rising Antivirus ([[Rising]]) * Sophos ([[SAV]]) * SUPERAntiSpyware ([[SUPERAntiSpyware]]) * Symantec Corporation ([[Symantec]]) * Tencent ([[Tencent]]) * ThreatTrack Security ([[VIPRE Antivirus]]) * TotalDefense ([[TotalDefense]]) * Trend Micro ([[TrendMicro, TrendMicro-HouseCall]]) * [[VirusBlokAda]] ([[VBA32]]) * Zillya! ([[Zillya]]) * Zoner Software ([[Zoner Antivirus]]) {{col-end}} == Антивирусни погони што се користат за проверка на URL-адреси == {{col-begin}} {{col-break|width=25%}} * ADMINUSLabs (ADMINUSLABS) * AegisLab WebGuard (AegisLab) * Alexa (Amazon) * AlienVault (AlienVault) * Antiy-AVL (Antiy Labs) * AutoShun (RiskAnalytics) * Avira Checkurl (Avira) * Baidu-International (Baidu) * BitDefender (BitDefender) * Blueliv (Blueliv) * CRDF (CRDF FRANCE) * C-SIRT (Cyscon SIRT) * CLEAN MX (CLEAN MX) * Comodo Site Inspector (Comodo Group) * CyberCrime (Xylitol) {{col-break|width=25%}} * Dr.Web Link Scanner (Dr.Web) * Emsisoft (Emsi Software GmbH) * ESET (ESET) * FortiGuard Web Filtering (Fortinet) * FraudSense (FraudSense) * G-Data (G Data) * Google Safebrowsing (Google) * K7AntiVirus (K7 Computing) * Kaspersky URL advisor (Kaspersky) * Malc0de Database (Malc0de) * Malekal (Malekal’s MalwareDB) * Malwarebytes hpHosts (Malwarebytes) * Malwared (Malware Must Die) * Malware Domain Blocklist (DNS-BH — Malware Domain Blocklist) * Malware Domain List (Malware Domain List) {{col-break|width=25%}} * MalwarePatrol (MalwarePatrol) * Malwares.com (Saint Security) * Netcraft (Netcraft) * OpenPhish (FraudSense) * Opera (Opera) * Palevo Tracker (Abuse.ch) * ParetoLogic URL Clearing House (ParetoLogic) * Phishtank (OpenDNS) * Quttera (Quttera) * Rising (Rising) * SCUMWARE (Scumware.org) * SecureBrain (SecureBrain) * Sophos (Sophos) * Spam404 (Spam404) * SpyEye Tracker (Abuse.ch) {{col-break|width=25%}} * StopBadware (StopBadware) * Sucuri SiteCheck (Sucuri) * ThreatHive (The Malwarelab) * Trend Micro Site Safety Center (Trend Micro) * Trustwave (Trustwave) * urlQuery (urlQuery.net) * VX Vault (VX Vault) * Web Security Guard (Crawler, LLC) * Websense ThreatSeeker (Websense) * Webutation (Webutation) * Wepawet (iseclab.org) * Yandex Safebrowsing (Yandex) * ZCloudsec (Zcloudsec) * ZDB Zeus (ZDB Zeus) * Zeus Tracker (Abuse.ch) * Zvelo (Zvelo) {{col-end}} == Ограничувања == Услугата не го заменува антивирусот на месниот [[сметач]], бидејќи се проверуваат само поединечни податотеки и поединечни URL-адреси на барање. Услугата не обезбедува постојана заштита на сметачот на корисникот и претставува само дополнување на веќе симнатиот [[антивирус]]. Иако услугата користи неколку антивирусни погони, исходот од нив не гарантира дека податотеката или URL-врската е целосно безбедна.<ref>{{Cite web |url=http://www.virustotal.com/ru/sobre.html |title=За VirusTotal |access-date=2009-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091119121320/http://www.virustotal.com/ru/sobre.html |archive-date=2009-11-19 |url-status=dead }}</ref> Максималната големина на податотеката што може да се прикачи е ограничена на 650 мегабајти. VirusTotal не е наменет за споредба на антивируси поради следниве причини: * Антивирусните погони што се користат на VirusTotal се конзолни верзии, па во зависност од производот, тие не се однесуваат исто како нивните настолни верзии. На пример, верзијата на антивирус за настолен сметач може да користи и проактивна заштита или огнен ѕид, кои ја зголемуваат веројатноста за откривање закани; * Кај конзолните верзии на антивирусите на VirusTotal, [[евристика|евристичката анализа]] може да биде поагресивна во споредба со настолните верзии, поради што на VirusTotal може да се појават повеќе лажни позитивни ставки. Според санкциската политика на САД, услугата не е достапна за жителите на одредени региони под санкции, како и многу други услуги на компанијата Google. == Недостатоци на услугата == * Статистиката на мрежното место се прикажува според принципот „како што е“; не постојат алатки ниту можности за нејзина подробна анализа. * [[Приложник]]от има ограничувања во поглед на бројот на барања и големината на податотеката (не повеќе од 650 мегабајти), како во бесплатната, така и во корпоративната (платена) верзија. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|https://www.virustotal.com/}} [[Категорија:Бесплатна програмска опрема]] [[Категорија:Антивируси]] 9i873yix0tfa8fa1g0mkqxawpr9dur1 Изнајмена рака 0 1389575 5621538 5527787 2026-08-29T13:05:48Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621538 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Peter Fonda 2009.jpg|мини|Питер Фонда 2009]] '''„Изнајмена рака“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''The Hired Hand'') – [[филм]] на [[режисер]]от [[Питер Фонда]] од 1971 година. Главните улоги ги играат: Питер Фонда, [[Ворен Оутс]] и Верна Блум.<ref>[https://www.rts.rs/tv/rts1/5898980/kauboj-bez-mira.html Каубој без мира (пристапено на 10.3.2026)]</ref> ==Синопсис== Хари Колинс се враќа на својата фарма по неколкугодишното скитање со својот пријател Арч. Неговата сопруга, која веќе кренала раце од него, сепак му дозволува да остане, верувајќи дека сè ќе биде во ред. Но, Хари мора да донесе тешка одлука во врска со својата верност и приоритетите... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1971 година]] [[Категорија:Вестерни]] [[Категорија:Филмови на Питер Фонда]] [[Категорија:Филмови со Питер Фонда]] [[Категорија:Филмови со Ворен Оутс]] [[Категорија:Филмови со Верна Блум]] [[Категорија:Филмови на Universal Pictures]] gbappho1hk8xyx8fciczfemhgv5fisc Земјотрес во Дубровник (1667) 0 1390577 5621528 5564344 2026-08-29T12:16:06Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621528 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Monastère franciscain - Cloitre roman - Peinture Raguse copie.jpg|мини|Фотографија од Дубровник пред земјотресот]] '''Земјотресот во Дубровник од 1667 година''' бил еден од трите најразорни земјотреси што некогаш ја погодиле [[Хрватска]] во последните 2.400 години, откако започнале да се водат евиденции. Целиот град бил речиси уништен и околу 3.000{{Sfn|Harris|2006}} до 5.000 луѓе погинале.<ref name="cec">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vwK4jhvjHQkC&pg=PA86|title=Earthquake Monitoring and Seismic Hazard Mitigation in Balkan Countries|last=Eystein S. Husebye|publisher=Springer Science & Business Media|year=2008|isbn=978-1-4020-6815-7|page=86}}</ref> Ректорот на градот Симоне Геталди го загубил животот, а над три четвртини од сите јавни згради биле уништени. Во тоа време, Дубровник претставувал главен град на [[Дубровничка Република]], а земјотресот го означил почетокот на крајот на Републиката.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jc9pAAAAMAAJ|title=Between the Double Eagle and the Crescent: The Republic of Dubrovnik and the Origins of the Eastern Question|last=Zdenko Zlatar|publisher=East European Monographs|year=1992|isbn=978-0-88033-245-3}}</ref> == Тектонска поставеност == Регионот на Дубровник се наоѓа во источниот дел на Јадранското Море и е тесен појас од земја, испреплетен со низа заливи и [[Динариди|Динарските Алпи]] во позадина, како и стотици острови по должината на брегот.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/312828948|title=The Great 1667 Dalmatia Earthquake|last=Albini|first=Paola|publisher=Springer International Publishing|year=2015|isbn=978-3-319-16207-2|series=SpringerBriefs in Earth Sciences|publication-place=Cham|pages=1–30|chapter=On the Eve of the Earthquake|doi=10.1007/978-3-319-16208-9_1|issn=2191-5369}}</ref> Градот Дубровник е изграден во сеизмички најактивната област во Хрватска, што ги прави земјотресите најсилни во целата земја. Тоа е единствениот хрватски град кој е прикажан со црвена боја на сеизмичката карта, што значи дека е изложен на потенцијална опасност од најсилните земјотреси, оние од 10 степени на [[Меркалиева скала|Меркалиевата скала]].<ref>{{Наведено списание|last=Sović|first=Ivica|last2=Ivančić|first2=Ines|last3=Markušić|first3=Snježana|date=2017-08-30|title=The 1667 Dubrovnik earthquake – some new insights|url=https://www.bib.irb.hr/836570|journal=Studia geophysica et geodaetica|language=hr|volume=61|issue=3|pages=587–600|bibcode=2017StGG...61..587M|doi=10.1007/s11200-016-1065-4|url-access=subscription}}</ref> == Земјотрес == Земјотресот се случил околу 8 часот наутро на 6 април 1667 година. Преживеаните од настанот кои воедно и сведочеле на целиот настан го опишувале земјотресот како татнеж проследен со силен удар што го потресол градот.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedubrovniktimes.com/news/dubrovnik/item/2229-on-this-day-the-big-earthquake-of-1667|title=On this day – the big earthquake of 1667 – The Dubrovnik Times|last=Thomas|first=Mark|work=thedubrovniktimes.com|accessdate=2019-03-25}}</ref> Се случил околу 8:45 часот наутро и траел помеѓу 8-15 секунди<ref name="Albini i Rovida">{{Наведено списание|last=Albini|first=Paola|last2=Rovida|first2=Andrea|date=9 November 2016|title=From written records to seismic parameters: the case of the 6 April 1667 Dalmatia earthquake|journal=Geoscience Letters|volume=3|issue=30|bibcode=2016GSL.....3...30A|doi=10.1186/s40562-016-0063-2|doi-access=free}}</ref> и смета дека овој настан е најголемиот во историјата на Далмација и практично ја дефинира сеизмичката опасност во крајбрежната област на Хрватска.<ref name=":0"/> Последиците од земјотресот биле најсилно почувствувани на територијата на [[Дубровничка Република]], со максимален интензитет од 9 степени EMS98 доделен на три населени места, односно самата [[Дубровничка Република]], Омбла и Груж. Други делови од Републиката најверојатно биле погодени, иако не се пронајдени пишани записи од историчарите што се поврзани со нив. Венецијанската енклава [[Котор|Катаро]] доживеала максимален интензитет од 8 степени EMS98, со околу 250-300 мртви во град од околу 1300 жители. Вкупно биле погодени 37 населби, при што EMS98 се протегал од 6 до 9.<ref name="Albini i Rovida"/> === Штета === Многу од градските згради биле сведени на рушевини, а поголемиот дел од оние што останале на место претрпеле значителна штета.<ref>{{Наведена книга|title=Veliki vek Dubrovnika|last=Samadržić|first=Radovan|date=1983|publisher=Prosveta|isbn=861716445X|location=Beograd|page=223}}</ref> Се претпоставува дека големиот обем на уништување се должи првенствено на два фактори, односно претходните земјотреси од 1520 и 1639 година и лошите својства на лепилата, подготвени со употреба на соленкаста и [[морска вода]], што се користеле во изградбата на зградите.<ref>{{Наведена книга|title=Urbanistički razvitak Dubrovnika|last=Beritić|first=Lukša|date=1958|publisher=JAZU|location=Zagreb|page=28}}</ref> Ректорската палата, Салата на главниот совет и Спонца палатата за жал претрпеле сериозни оштетувања, како и сите згради на Страдун биле уништени, а преминот низ улицата бил блокиран со урнатини. Иако францисканската црква и манастирот не биле уништени од земјотресот, последователниот пожар уништил голем дел од манастирот, како и неговата голема библиотека.<ref>{{Наведена книга|title=Seizmički karakter i trusne katastrofe našeg južnog primorja od Stona do Ulcinja|last=Mihajlović|first=Jelenko|date=1947|publisher=SAN|location=Beograd|pages=22–23}}</ref> Граѓаните на градот биле сведоци на огромни камења како се тркалаат по ридот Срѓ уништувајќи сè што ќе им се нашло на патот. Големи пукнатини се појавиле на земјата, а изворите на вода во градот пресушиле, а прашината создадена од уништените згради била доволно густа за да го затскрие небото.<ref name=":1"/> Подоцна, моќно цунами го опустошило пристаништето, поплавувајќи сè во близина на брегот. Силните ветрови поттикнале пожари во домовите и пекарниците, а пожарот што произлегол од него не бил изгаснат за речиси 20 дена.<ref name=":1" /> == Последици == Спонца и Ректоровата палата биле единствените згради што ја преживеале природната катастрофа, а градот подоцна бил реконструиран во барокен стил кој е зачуван до ден-денес. И покрај реконструкцијата, опаѓањето на Медитеранот како центар за трговија значело дека Дубровник, како и другите медитерански пристаништа, започна постојан пад.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://dubrovnikdigest.com/history/the-great-earthquake|title=Dubrovnik earthquake|work=Dubrovnik Digest|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909013323/http://dubrovnikdigest.com/history/the-great-earthquake|archive-date=2016-09-09|accessdate=2019-03-25}}</ref> Според историчарот Робин Харис, земјотресот убил околу 2.000 жители на градот и до 1.000 во остатокот од републиката.{{Sfn|Harris|2006}} Меѓу загинатите бил Ректорот и половина од членовите на Големиот совет, а последиците од земјотресот, исто така, резултирале со губење на половина од благородничкото население.<ref name=":2" /> === Кражба === Заедно со пожарот, градот го зафатил грабеж како резултат на анархијата што следела, со оглед на тоа што земјотресот го убил ректорот и збришал голем дел од владата.<ref name=":0"/> Првите тужби поднесени пред Кривичниот суд се однесувале на кражби на вредни предмети од срушени куќи и урнатини, со само неколку случаи на кражба на градежен материјал. До почетокот на 1668 година, кражбата на градежен материјал се зголемила. Таа станала доминантна форма на кражба до крајот на годината и останала таква до 1674 година.<ref>{{Наведено списание|last=Balija|first=Petrica|date=2020|title=Thefts Behind the Restoration of Dubrovnik After the Great Earthquake of 1667|journal=Dubrovnik Annals|volume=24|pages=125–126|doi=10.21857/9xn31conny|doi-access=free}}</ref> Во периодот помеѓу 21 јуни 1667 година и 31 декември 1676 година, ~70% од пријавите за кражба се однесувале на материјал што се користел во обновата на градот, додека 30% од пријавите се однесувале на кражба на лични предмети и вредни предмети.<ref>{{Наведено списание|last=Balija|first=Petrica|date=2018|title=Doba obnove: krađe vezane uz poslijepotresnu obnovu Dubrovnika nakon Velike trešnje 1667|journal=Anali Zavoda za povijesne znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Dubrovniku|volume=56|issue=1|page=254|doi=10.21857/y7v64t5n3y|doi-access=free}}</ref> === Недостаток на вода === Земјотресот предизвикал значителна штета на разни извори на [[свежа вода]], поради штетата нанесена на градскиот аквадукт. Понатаму, [[бунар]]ите околу градот или пресушиле или наместо вода имале жолтеникава, густа маса. Водата морала да се увезува, да се собира од [[Дожд|врнежите]] или да се црпи од бунарите на доминиканскиот манастир Груж, кои биле изненадувачки неоштетени. Следствено, значителни средства морале да се пренасочат кон реконструкција на аквадуктот.<ref>{{Наведено списание|last=Seferović|first=Relja|date=2016|title=Radovi na dubrovačkom vodovodu od velikog potresa 1667. godine do pada Dubrovačke Republike|url=https://hrcak.srce.hr/178221|journal=Radovi Instituta za povijest umjetnosti|language=hr|volume=40|pages=141–142|access-date=26 December 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9GxpAAAAMAAJ|title=Dubrovnik, A History|last=Harris|first=Robin|publisher=Saqi Books|year=2006|isbn=0-86356-332-5|author-link=Robin Harris (author)}} * {{Наведено списание|last=Balija|first=Petrica|date=April 2015|title=Sve se razgrabi ko je bolje mogo: krađe iz ruševina nakon dubrovačkog potresa iz 1667. godine|trans-title=Loot and prey while you may: thefts in the aftermath of the 1667 Great Earthquake of Dubrovnik|journal=Anali Zavoda za povijesne znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Dubrovniku|language=hr|volume=53|issue=1|pages=149–193|doi=10.21857/94kl4cwqnm|doi-access=free}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20120226015333/http://www.duzs.hr/download.aspx?f=dokumenti/Stranice/POTRESI.pdf Земјотреси во Хрватска] Државна управа за заштита и спасување (DUZS) * [http://www.hrt.hr/index.php?id=76&tx_ttnews%5Btt_news%5D=68774&tx_ttnews%5BbackPid%5D=37&cHash=6ecb00269b Potres u Dubrovniku 1667. godine] [Дубровнички земјотрес во 1667 година] hrt.hr, Хрватската радиотелевизија {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200408220427/https://vijesti.hrt.hr/68774/potres-u-dubrovniku-1667-godine|date=2020-04-08}} {{In lang|hr}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Историја на Дубровник]] 280i8oqlqutj3e6iw5w354kubh9mrch Sagina 0 1393347 5621687 5600232 2026-08-30T10:21:09Z Виолетова 1975 5621687 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Sagina procumbens 2005.05.08 12.49.10-p5080008.jpg |image_caption = ''[[Sagina procumbens]]'' |taxon = Sagina |authority = [[L.]] |type_species = ''[[Sagina procumbens]]'' |type_species_authority = L. }} '''''Sagina''''' — род од 20-30 видови [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од семејството [[каранфили]]. Ова се цветни билки кои потекнуваат од умерените региони на [[Северна полутопка|северната хемисфера]] и се протегаат на југ до [[Тропски појас|тропските]] [[Планина|планински]] области на големи надморски височини, достигнувајќи веднаш јужно од [[екватор]]от во [[Африка]]. ==Опис== Тие се мали [[Едногодишно растение|едногодишни]] или [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|тревни]] растенија, кои растат до 5-15 см во височина. [[Лист]]овите се спротивни, често во тесни гроздови во облик на спирали, едноставни линеарни, обично 5–20 мм долги. [[Цвет]]овите се осамени или во мали [[Соцветие|цими]], со четири или пет зелени чашкасти и еднаков број бели ливчиња; големината на ливчето во однос на големината на чашката е корисна за идентификација на видовите. Плодот е мала капсула што содржи неколку [[Семе|семиња]]. == Видови == Следните видови се прифатени:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Caryophyllaceae/Sagina/|title=''Sagina''|publisher=[[The Plant List]]|accessdate=20 May 2015}}</ref> {{div col|colwidth=24em}} *''[[Sagina abyssinica]]'' <small>Hochst. ''ex'' A. Rich.</small> *''[[Sagina afroalpina]]'' <small>Hedberg</small> *''[[Sagina apetala]]'' <small>Ard.</small> *''[[Sagina caespitosa]]'' <small>Lange</small> *''[[Sagina chilensis]]'' <small>Naudin</small> *''[[Sagina decumbens]]'' <small>(Elliott) Torr. & A.Gray</small> *''[[Sagina glabra]]'' <small>(Willd.) Fenzl</small> *''[[Sagina graminifolia]]'' <small>Wedd.</small> *''[[Sagina humifusa]]'' <small>(Cambess.) Fenzl ''ex'' Rohrbach</small> *''[[Sagina japonica]]'' <small>(Sw.) Ohwi</small> *''[[Sagina maritima]]'' <small>G.Don</small> *''[[Sagina maxima]]'' <small>A. Gray</small> *''[[Sagina micropetala]]'' <small>Rauschert</small> *''[[Sagina nivalis]]'' <small>(Lindblad) Fr.</small> *''[[Sagina nodosa]]'' <small>(L.) Fenzl</small> *''[[Sagina × normaniana]]'' <small>Lagerh.</small> *''[[Sagina pilifera]]'' <small>(DC.) Fenzl</small> *''[[Sagina procumbens]]'' <small>L.</small> *''[[Sagina sabuletorum]]'' <small>(J.Gay) Lange</small> *''[[Sagina saginoides]]'' <small>(L.) H.Karst.</small> *''[[Sagina stridii]]'' <small>Kit Tan, Zarkos & Christodoulou</small> *''[[Sagina subulata]]'' <small>(Sw.) C.Presl</small> {{div col end}} == Наводи == {{Наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Каранфили]] [[Категорија:Флора на Македонија]] smiz6tnhgxa2xnzdbfafaot4p3rwent Предлошка:Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026 10 1395184 5621676 5616500 2026-08-30T10:01:14Z Carshalton 30527 5621676 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026 | bg = #002395 | fg = white | bordercolor = #FECB00 | country = Босна и Херцеговина | comp = СП 2026 | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | p1 = [[Никола Васиљ|Васиљ]] | p2 = [[Нихад Мујакиќ|Мујакиќ]] | p3 = [[Денис Хаџикадуниќ|Хаџикадуниќ]] | p4 = [[Тарик Мухаремовиќ|Мухаремовиќ]] | p5 = [[Сеад Колашинац|Колашинац]] | p6 = [[Бенјамин Тахировиќ|Тахировиќ]] | p7 = [[Амар Дедиќ|Дедиќ]] | p8 = [[Армин Гиговиќ|Гиговиќ]] | p9 = [[Самед Баждар|Баждар]] | p10 = [[Ермедин Демировиќ|Демировиќ]] | p11 = [[Един Џеко|Џеко]]&nbsp;{{Капитен}} | p12 = [[Младен Јуркас|Јуркас]] | p13 = [[Иван Башиќ|Башиќ]] | p14 = [[Иван Шуњиќ|Шуњиќ]] | p15 = [[Амар Мемиќ|Мемиќ]] | p16 = [[Амир Хаџиахметовиќ|Хаџиахметовиќ]] | p17 = [[Џенис Бурниќ|Бурниќ]] | p18 = [[Никола Катиќ|Катиќ]] | p19 = [[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] | p20 = [[Есмир Бајрактаревиќ|Бајрактаревиќ]] | p21 = [[Стјепан Радељиќ|Радељиќ]] | p22 = [[Мартин Зломислиќ|Зломислиќ]] | p23 = [[Харис Табаковиќ|Табаковиќ]] | p24 = [[Арјан Малиќ|Малиќ]] | p25 = [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] | p26 = [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] | coach = [[Сергеј Барбарез|Барбарез]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за босанскохерцеговачки фудбал|СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Босна и Херцеговина]] </noinclude> oddd5yukn4foatxiwig3z7srkxdhy85 Сенка на сомнеж 0 1397468 5621543 5587025 2026-08-29T13:14:11Z Lili Arsova 86688 #WPWPMK 5621543 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Teresa Wright and Joseph Cotten in Shadow of a Doubt trailer.png|мини|Тереза ​​Рајт и Џозеф Котен во трејлерот за „Сенката на сомнежот“]] '''„Сенка на сомнеж“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Shadow of a Doubt'') – [[филм]] на [[режисер]]от [[Алфред Хичкок]] од 1943 година. Главните улоги ги играат: Тереза Рајт, Џозеф Котен и Макдоналд Кери.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://https/ |title=Сенка сумње (пристапено на 11.6.2026) |accessdate=2026-06-11 |archive-date=2020-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |url-status=dead }}</ref> ==Синопсис== На Шарлот Њутон ѝ е здодевен мирниот живот со родителите и со помладата сестра во мирното место Санта Роза, [[Калифорнија]]. Таа посакува да ѝ се случи нешто возбудливо и поради тоа се радува на посетата на вујкото Чарли Оукли, голем светски патник. Тој за кратко време го привлекува вниманието врз себе и ги освојува симпатиите на директорот на банката во која работи татко ѝ на Шарлот. Меѓутоа, таа го забележува чудното однесување на Чарли, кој сечи исечоци од весниците за злосторникот кој се жени со богати вдовици а потоа ги убива. Кога се појавуваат двајца непознати луѓе, распрашувајќи се за Чарли, таа почнува да се сомнева во него и помислува на најлошото... == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови од 1943 година]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Калифорнија]] [[Категорија:Филм ноар]] [[Категорија:Криминалистички филмови]] [[Категорија:Филмови на Алфред Хичкок]] [[Категорија:Филмови со Тереза Рајт]] [[Категорија:Филмови со Џозеф Котен]] [[Категорија:Филмови со Мекдоналд Кери]] 5r748radtbuygtwinxcl660ibt4b93o Википедија:Уредувачки викенди 2026/август 4 1398190 5621535 5621493 2026-08-29T12:48:36Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5621535 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)|[[Егиј ди Диабл]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мандала (врв)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Балга]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Замок Цејков]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Благајски замок]] (Н)|[[Валоњски замок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Анри Касажи]] (Н)|[[Здењек Брадач]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Еднови (магионичар)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија ==Претстојни викенди== === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Битка за Басра (2003)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Geranium aculeolatum]] (Н)|[[Geranium albanum]] (Н)|[[Geranium antisanae]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] gq51irw08oa7d56g2midzozw45hfv16 5621558 5621535 2026-08-29T15:03:34Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5621558 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)|[[Егиј ди Диабл]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мандала (врв)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Балга]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Замок Цејков]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Благајски замок]] (Н)|[[Валоњски замок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Анри Касажи]] (Н)|[[Здењек Брадач]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Еднови (магионичар)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија ==Претстојни викенди== === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Битка за Басра (2003)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Geranium aculeolatum]] (Н)|[[Geranium albanum]] (Н)|[[Geranium antisanae]] (Н)|[[Geranium arboreum]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] tpeqiwk73w4vs68dzc11wxu0dpeiqf8 5621563 5621558 2026-08-29T15:22:50Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5621563 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)|[[Егиј ди Диабл]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мандала (врв)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Балга]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Замок Цејков]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Благајски замок]] (Н)|[[Валоњски замок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Анри Касажи]] (Н)|[[Здењек Брадач]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Еднови (магионичар)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија ==Претстојни викенди== === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Битка за Басра (2003)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Geranium aculeolatum]] (Н)|[[Geranium albanum]] (Н)|[[Geranium antisanae]] (Н)|[[Geranium arboreum]] (Н)|[[Geranium argenteum]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] gs9p4a3xz4hcsxdjh39ezhx2wf68979 5621650 5621563 2026-08-30T09:28:56Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5621650 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)|[[Егиј ди Диабл]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мандала (врв)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Балга]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Замок Цејков]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Благајски замок]] (Н)|[[Валоњски замок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Анри Касажи]] (Н)|[[Здењек Брадач]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Еднови (магионичар)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија ==Претстојни викенди== === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Битка за Басра (2003)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Geranium aculeolatum]] (Н)|[[Geranium albanum]] (Н)|[[Geranium antisanae]] (Н)|[[Geranium arboreum]] (Н)|[[Geranium argenteum]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Geranium ecuadoriense]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] o23kch2yaocqjflmgbhd9ejazkymz5u 5621653 5621650 2026-08-30T09:33:29Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5621653 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во август е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Четириилјадници === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Четириилјадници“]] Во периодот 1-2 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Четириилјадници“, односно планински врвови над 4000 метри надморска височина. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за овие врвови може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Four-thousanders]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Егиј Бланш де Петере]] (Н)|[[Егиј де Рошфор]] (П)|[[Егиј ди Кроасан]] (Н)|[[Егиј ди Диабл]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мандала (врв)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни замоци === [[Податотека:Castello araldico.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Поранешни замоци“]] Во периодот 8-9 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни замоци“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните замоци може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former castles]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Балга]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Замок Цејков]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Благајски замок]] (Н)|[[Валоњски замок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Магионичари === [[Податотека:Crystal Project wizard.png|десно|250п|Уредувачки ден „Магионичари“]] Во периодот 15-16 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Магионичари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со магионичарите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Magicians]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Анри Касажи]] (Н)|[[Здењек Брадач]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Еднови (магионичар)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија ==Претстојни викенди== === Судири во 21 век === [[Податотека:Battle icon.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Судири во 21 век“]] Во периодот 22-23 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Судири во 21 век“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со судирите во 21 век може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:21st-century conflicts]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Битка за Басра (2003)]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови здравец === [[Податотека:Gxermo2.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови здравец“]] Во периодот 29-30 август 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови здравец“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите здравец може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на видови здравец#А|Видови здравец]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Geranium aculeolatum]] (Н)|[[Geranium albanum]] (Н)|[[Geranium antisanae]] (Н)|[[Geranium arboreum]] (Н)|[[Geranium argenteum]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Geranium ecuadoriense]] (Н)|[[Geranium erianthum]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|7]] lm87y3ohhtc89k9s90qkud4lm40nyxq Керим Алајбеговиќ 0 1401631 5621586 5616502 2026-08-29T21:45:06Z Carshalton 30527 5621586 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристик== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=ba}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ==== Јувентус ==== На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Francisco Conceição}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 8qv9qqop6gxvown2o2uswm2o3sdncht 5621587 5621586 2026-08-29T21:45:28Z Carshalton 30527 5621587 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристики== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=ba}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ===Јувентус === На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Francisco Conceição}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] dzxxojy6dmwdgjprvdlzspn9kprxpei 5621657 5621587 2026-08-30T09:41:16Z Carshalton 30527 5621657 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристики== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=ba}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ===Јувентус === На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Алајбеговиќ настапувал за младинските репрезентации на Босна и Херцеговина под 15, под 17, под 19 и под 21 година во периодот од 2022 до 2025 година. На 18 август 2025 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|сениорската репрезентација]],<ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-san-marino-i-austriju/|title=Sergej Barbarez odabrao igrače za San Marino i Austriju|data=2025-08-18|accesso=2025-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/images/2025-D/008_avgust/spisak-sep-2025.pdf|title=Spisak sep 2025|access-date=7 септември 2025}}</ref> за која дебитирал на 6 септември истата година, на возраст од 17 години, во победата со 0-6 против {{NazNB|FUrep|SMR|M}} во [[Серавале]] во натпревар од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|квалификациите за Светското првенство 2026]];<ref>{{Cite web|lаnguage=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/pobjeda-zmajeva-u-san-marinu/|title=Ubjedljiva pobjeda Zmajeva u San Marinu|date=2025-09-06|access-date=2025-09-07}}</ref> во истиот натпревар, тој го постигнал петтиот гол за Босна и Херцеговина, негов прв во дресот со националниот грб. По завршувањето на квалификациите, {{NazNB|FUrep|BIH}} го освоила второто место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Х|групата]] и се пласира во плеј-офот,<ref>{{Cite news|language=en|url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/18/world-cup-roundup-gregoritsch-sends-austria-to-finals-at-expense-of-bosnia|title=World Cup roundup: Gregoritsch sends Austria to finals at expense of Bosnia|publisher=The Guardian|date=2025-11-18|access-date=2026-04-01}}</ref> каде што Босанците во полуфиналето се сретнале со {{NazNB|FUrep|WAL}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/european-qualifiers/news/029f-1f3f828fe6e4-c0b6fc43b408-1000--sorteggio-degli-spareggi-europei-per-la-coppa-del-mondo-2026/|title=Sorteggio degli spareggi europei per la Coppa del Mondo 2026|date=15 декември 2025|access-date=1 април 2026}}</ref> Алајбеговиќ влегол во игра во 62-рата минута и тоа се покажало како клучен момент за пласманот во следната рунда, бидејќи тој најпрво му асистирал на [[Един Џеко]] за конечните 1-1, а потоа го постигнал решавачкиот удар од белата точка во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-серијата]], со што ја одвел својата земја во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/2026/03/28/news/galles_bosnia_dzeko_play_off_mondiali-425250066/|title=Alajbegovic e l’eterno Dzeko portano la Bosnia in finale, Galles ko ai rigori|date=2026-03-28|access-date=2026-04-01}}</ref> Во финалето, против {{NazNB|FUrep|ITA}}, тој уште еднаш влегол како замена во второто полувреме и одиграл добро, пред повторно да го реализира својот пенал во уште една победа на пенали која ги квалификувала ''„Змејовите“'' за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-europa/2026/le-pagelle-di-bosnia-italia-5-2-dcr-incubo-azzurro-grande-palestra.-malissimo-cristante-frattesi-kean-non-basta.-bajraktarevic-muharemovic-super_sto23286161/story.shtml|title=Le pagelle di Bosnia-Italia 5-2 dcr: incubo Azzurro, grande Palestra. Malissimo Cristante-Frattesi, Kean non basta. Bajraktarević-Muharemović super|date=31 март 2026|access-date=2026-04-01}}</ref> Откако дал значаен придонес во квалификациите, очекувано Алајбегвиќ се нашол на списокот од 26 фудбалери повикани од селекторот [[Сергеј Барбарез]] за Светското првенство 2026.<ref>{{cite news|url=https://sportske.ba/clanak/barbarez-poslao-konacan-spisak-fifa-i-jedno-ime-otputovalo-u-ameriku-ali-nije-na-listi|title=Barbarez poslao konačan spisak FIFA-i: Jedno ime otputovalo u Ameriku, ali nije na listi|website=sportske.ba|date=3 June 2026|access-date=3 June 2026|language=bs}}</ref> Своето деби го направил на 12 јуни, во првиот натпревар од групата против еден од домаќините {{NazNB|FUrep|CAN}}, заменувајќи го [[Амар Мемиќ]] во 74-тата минута.<ref>{{cite news|url=https://oslobodjenje.ba/sport/fudbal/reprezentacija/sesti-remi-bi-h-u-nizu-kanada-osvojila-prvi-bod-na-mundijalima-u-historiji|title=Šesti remi BiH u nizu, Kanada osvojila prvi bod na Mundijalima u historiji|website=oslobodjenje.ba|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026|language=bs}}</ref> На 24 јуни, тој го постигнал својот прв гол на првенството во победата над [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] со 3-1.<ref>{{cite news|url=https://avaz.ba/sport/nogomet/1051949/zmajevi-savladali-katar-i-jednom-nogom-zakoracili-ka-historijskom-plasmanu-u-nokaut-fazu-mundijala|title=Zmajevi savladali Katar i jednom nogom zakoračili ka historijskom plasmanu u nokaut fazu Mundijala|website=avaz.ba|date=24 June 2026|access-date=24 June 2026|language=bs}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kerim Alajbegovic}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] duccwitgrrvfwt89d15u532qdzb13sa 5621664 5621657 2026-08-30T09:47:57Z Carshalton 30527 5621664 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристики== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=ba}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ===Јувентус === На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Алајбеговиќ настапувал за младинските репрезентации на Босна и Херцеговина под 15, под 17, под 19 и под 21 година во периодот од 2022 до 2025 година. На 18 август 2025 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|сениорската репрезентација]],<ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-san-marino-i-austriju/|title=Sergej Barbarez odabrao igrače za San Marino i Austriju|data=2025-08-18|accesso=2025-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/images/2025-D/008_avgust/spisak-sep-2025.pdf|title=Spisak sep 2025|access-date=7 септември 2025}}</ref> за која дебитирал на 6 септември истата година, на возраст од 17 години, во победата со 0-6 против {{NazNB|FUrep|SMR|M}} во [[Серавале]] во натпревар од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|квалификациите за Светското првенство 2026]];<ref>{{Cite web|lаnguage=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/pobjeda-zmajeva-u-san-marinu/|title=Ubjedljiva pobjeda Zmajeva u San Marinu|date=2025-09-06|access-date=2025-09-07}}</ref> во истиот натпревар, тој го постигнал петтиот гол за Босна и Херцеговина, негов прв во дресот со националниот грб. По завршувањето на квалификациите, {{NazNB|FUrep|BIH}} го освоила второто место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Х|групата]] и се пласира во плеј-офот,<ref>{{Cite news|language=en|url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/18/world-cup-roundup-gregoritsch-sends-austria-to-finals-at-expense-of-bosnia|title=World Cup roundup: Gregoritsch sends Austria to finals at expense of Bosnia|publisher=The Guardian|date=2025-11-18|access-date=2026-04-01}}</ref> каде што Босанците во полуфиналето се сретнале со {{NazNB|FUrep|WAL}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/european-qualifiers/news/029f-1f3f828fe6e4-c0b6fc43b408-1000--sorteggio-degli-spareggi-europei-per-la-coppa-del-mondo-2026/|title=Sorteggio degli spareggi europei per la Coppa del Mondo 2026|date=15 декември 2025|access-date=1 април 2026}}</ref> Алајбеговиќ влегол во игра во 62-рата минута и тоа се покажало како клучен момент за пласманот во следната рунда, бидејќи тој најпрво му асистирал на [[Един Џеко]] за конечните 1-1, а потоа го постигнал решавачкиот удар од белата точка во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-серијата]], со што ја одвел својата земја во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/2026/03/28/news/galles_bosnia_dzeko_play_off_mondiali-425250066/|title=Alajbegovic e l’eterno Dzeko portano la Bosnia in finale, Galles ko ai rigori|date=2026-03-28|access-date=2026-04-01}}</ref> Во финалето, против {{NazNB|FUrep|ITA}}, тој уште еднаш влегол како замена во второто полувреме и одиграл добро, пред повторно да го реализира својот пенал во уште една победа на пенали која ги квалификувала ''„Змејовите“'' за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-europa/2026/le-pagelle-di-bosnia-italia-5-2-dcr-incubo-azzurro-grande-palestra.-malissimo-cristante-frattesi-kean-non-basta.-bajraktarevic-muharemovic-super_sto23286161/story.shtml|title=Le pagelle di Bosnia-Italia 5-2 dcr: incubo Azzurro, grande Palestra. Malissimo Cristante-Frattesi, Kean non basta. Bajraktarević-Muharemović super|date=31 март 2026|access-date=2026-04-01}}</ref> Откако дал значаен придонес во квалификациите, очекувано Алајбегвиќ се нашол на списокот од 26 фудбалери повикани од селекторот [[Сергеј Барбарез]] за Светското првенство 2026.<ref>{{cite news|url=https://sportske.ba/clanak/barbarez-poslao-konacan-spisak-fifa-i-jedno-ime-otputovalo-u-ameriku-ali-nije-na-listi|title=Barbarez poslao konačan spisak FIFA-i: Jedno ime otputovalo u Ameriku, ali nije na listi|website=sportske.ba|date=3 June 2026|access-date=3 June 2026|language=bs}}</ref> Своето деби го направил на 12 јуни, во првиот натпревар од групата против еден од домаќините {{NazNB|FUrep|CAN}}, заменувајќи го [[Амар Мемиќ]] во 74-тата минута.<ref>{{cite news|url=https://oslobodjenje.ba/sport/fudbal/reprezentacija/sesti-remi-bi-h-u-nizu-kanada-osvojila-prvi-bod-na-mundijalima-u-historiji|title=Šesti remi BiH u nizu, Kanada osvojila prvi bod na Mundijalima u historiji|website=oslobodjenje.ba|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026|language=bs}}</ref> На 24 јуни, тој го постигнал својот прв гол на првенството во победата над [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] со 3-1.<ref>{{cite news|url=https://avaz.ba/sport/nogomet/1051949/zmajevi-savladali-katar-i-jednom-nogom-zakoracili-ka-historijskom-plasmanu-u-nokaut-fazu-mundijala|title=Zmajevi savladali Katar i jednom nogom zakoračili ka historijskom plasmanu u nokaut fazu Mundijala|website=avaz.ba|date=24 June 2026|access-date=24 June 2026|language=bs}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BIH}} {{Cronopar|6-9-2025|Серавале|SMR|0|6|BIH|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Зеница|BIH|1|2|AUT|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|9-10-2025|Ларнака|CYP|2|2|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|45}} {{suboff|65}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Та Кали|MLT|1|4|BIH|-|Пријателска|13={{subon|67}} {{yel|85}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Зеница|BIH|3|1|ROU|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Виена|AUT|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Кардиф|WAL|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=2 – 4|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Зеница|BIH|1|1|ITA|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=4 – 1|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|29-5-2026|Сараево|BIH|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сент Луис|PAN|1|1|BIH|-|Пријателска|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronopar|12-6-2026|Торонто|CAN|1|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|18-6-2026|Инглвуд (Калифорнија)|SUI|4|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronopar|24-6-2026|Сиетл|BIH|3|1|QAT|1|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|1-7-2026|Санта Клара (Калифорнија)|USA|2|0|BIH|-|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале}} {{Cronofin|14|2}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kerim Alajbegovic}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 3077gv0wvzsxyt8g3qlod7m4o637bc8 5621666 5621664 2026-08-30T09:50:34Z Carshalton 30527 /* Хронологија на репрезентативните настапи */ 5621666 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристики== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=ba}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ===Јувентус === На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Алајбеговиќ настапувал за младинските репрезентации на Босна и Херцеговина под 15, под 17, под 19 и под 21 година во периодот од 2022 до 2025 година. На 18 август 2025 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|сениорската репрезентација]],<ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-san-marino-i-austriju/|title=Sergej Barbarez odabrao igrače za San Marino i Austriju|data=2025-08-18|accesso=2025-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/images/2025-D/008_avgust/spisak-sep-2025.pdf|title=Spisak sep 2025|access-date=7 септември 2025}}</ref> за која дебитирал на 6 септември истата година, на возраст од 17 години, во победата со 0-6 против {{NazNB|FUrep|SMR|M}} во [[Серавале]] во натпревар од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|квалификациите за Светското првенство 2026]];<ref>{{Cite web|lаnguage=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/pobjeda-zmajeva-u-san-marinu/|title=Ubjedljiva pobjeda Zmajeva u San Marinu|date=2025-09-06|access-date=2025-09-07}}</ref> во истиот натпревар, тој го постигнал петтиот гол за Босна и Херцеговина, негов прв во дресот со националниот грб. По завршувањето на квалификациите, {{NazNB|FUrep|BIH}} го освоила второто место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Х|групата]] и се пласира во плеј-офот,<ref>{{Cite news|language=en|url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/18/world-cup-roundup-gregoritsch-sends-austria-to-finals-at-expense-of-bosnia|title=World Cup roundup: Gregoritsch sends Austria to finals at expense of Bosnia|publisher=The Guardian|date=2025-11-18|access-date=2026-04-01}}</ref> каде што Босанците во полуфиналето се сретнале со {{NazNB|FUrep|WAL}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/european-qualifiers/news/029f-1f3f828fe6e4-c0b6fc43b408-1000--sorteggio-degli-spareggi-europei-per-la-coppa-del-mondo-2026/|title=Sorteggio degli spareggi europei per la Coppa del Mondo 2026|date=15 декември 2025|access-date=1 април 2026}}</ref> Алајбеговиќ влегол во игра во 62-рата минута и тоа се покажало како клучен момент за пласманот во следната рунда, бидејќи тој најпрво му асистирал на [[Един Џеко]] за конечните 1-1, а потоа го постигнал решавачкиот удар од белата точка во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-серијата]], со што ја одвел својата земја во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/2026/03/28/news/galles_bosnia_dzeko_play_off_mondiali-425250066/|title=Alajbegovic e l’eterno Dzeko portano la Bosnia in finale, Galles ko ai rigori|date=2026-03-28|access-date=2026-04-01}}</ref> Во финалето, против {{NazNB|FUrep|ITA}}, тој уште еднаш влегол како замена во второто полувреме и одиграл добро, пред повторно да го реализира својот пенал во уште една победа на пенали која ги квалификувала ''„Змејовите“'' за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-europa/2026/le-pagelle-di-bosnia-italia-5-2-dcr-incubo-azzurro-grande-palestra.-malissimo-cristante-frattesi-kean-non-basta.-bajraktarevic-muharemovic-super_sto23286161/story.shtml|title=Le pagelle di Bosnia-Italia 5-2 dcr: incubo Azzurro, grande Palestra. Malissimo Cristante-Frattesi, Kean non basta. Bajraktarević-Muharemović super|date=31 март 2026|access-date=2026-04-01}}</ref> Откако дал значаен придонес во квалификациите, очекувано Алајбегвиќ се нашол на списокот од 26 фудбалери повикани од селекторот [[Сергеј Барбарез]] за Светското првенство 2026.<ref>{{cite news|url=https://sportske.ba/clanak/barbarez-poslao-konacan-spisak-fifa-i-jedno-ime-otputovalo-u-ameriku-ali-nije-na-listi|title=Barbarez poslao konačan spisak FIFA-i: Jedno ime otputovalo u Ameriku, ali nije na listi|website=sportske.ba|date=3 June 2026|access-date=3 June 2026|language=bs}}</ref> Своето деби го направил на 12 јуни, во првиот натпревар од групата против еден од домаќините {{NazNB|FUrep|CAN}}, заменувајќи го [[Амар Мемиќ]] во 74-тата минута.<ref>{{cite news|url=https://oslobodjenje.ba/sport/fudbal/reprezentacija/sesti-remi-bi-h-u-nizu-kanada-osvojila-prvi-bod-na-mundijalima-u-historiji|title=Šesti remi BiH u nizu, Kanada osvojila prvi bod na Mundijalima u historiji|website=oslobodjenje.ba|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026|language=bs}}</ref> На 24 јуни, тој го постигнал својот прв гол на првенството во победата над [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] со 3-1.<ref>{{cite news|url=https://avaz.ba/sport/nogomet/1051949/zmajevi-savladali-katar-i-jednom-nogom-zakoracili-ka-historijskom-plasmanu-u-nokaut-fazu-mundijala|title=Zmajevi savladali Katar i jednom nogom zakoračili ka historijskom plasmanu u nokaut fazu Mundijala|website=avaz.ba|date=24 June 2026|access-date=24 June 2026|language=bs}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BIH}} {{Cronopar|6-9-2025|Серавале|SMR|0|6|BIH|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Зеница|BIH|1|2|AUT|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|9-10-2025|Ларнака|CYP|2|2|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|45}} {{suboff|65}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Та Кали|MLT|1|4|BIH|-|Пријателска|13={{subon|67}} {{yel|85}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Зеница|BIH|3|1|ROU|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Виена|AUT|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Кардиф|WAL|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=2 – 4|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Зеница|BIH|1|1|ITA|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=4 – 1|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|29-5-2026|Сараево|BIH|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сент Луис|PAN|1|1|BIH|-|Пријателска|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronopar|12-6-2026|Торонто|CAN|1|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|74}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronopar|18-6-2026|Инглвуд (Калифорнија)|SUI|4|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|90+1}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronopar|24-6-2026|Сиетл|BIH|3|1|QAT|1|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|82}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|детали]]}} {{Cronopar|1-7-2026|Санта Клара (Калифорнија)|USA|2|0|BIH|-|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronofin|14|2}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kerim Alajbegovic}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] kdtiqb0gbyu3djf1xqxb1suk4viyt98 5621669 5621666 2026-08-30T09:53:03Z Carshalton 30527 5621669 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристики== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=ba}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ===Јувентус === На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> Дебитирал за ''„бјанконерите“'', а во исто време и во [[Серија А]], на 29 август, заменувајќи го [[Жереми Бога]] во победата со 2-0 над [[ФК Парма|Парма]] во [[Торино]]. ==Репрезентативна кариера== Алајбеговиќ настапувал за младинските репрезентации на Босна и Херцеговина под 15, под 17, под 19 и под 21 година во периодот од 2022 до 2025 година. На 18 август 2025 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|сениорската репрезентација]],<ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-san-marino-i-austriju/|title=Sergej Barbarez odabrao igrače za San Marino i Austriju|data=2025-08-18|accesso=2025-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/images/2025-D/008_avgust/spisak-sep-2025.pdf|title=Spisak sep 2025|access-date=7 септември 2025}}</ref> за која дебитирал на 6 септември истата година, на возраст од 17 години, во победата со 0-6 против {{NazNB|FUrep|SMR|M}} во [[Серавале]] во натпревар од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|квалификациите за Светското првенство 2026]];<ref>{{Cite web|lаnguage=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/pobjeda-zmajeva-u-san-marinu/|title=Ubjedljiva pobjeda Zmajeva u San Marinu|date=2025-09-06|access-date=2025-09-07}}</ref> во истиот натпревар, тој го постигнал петтиот гол за Босна и Херцеговина, негов прв во дресот со националниот грб. По завршувањето на квалификациите, {{NazNB|FUrep|BIH}} го освоила второто место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Х|групата]] и се пласира во плеј-офот,<ref>{{Cite news|language=en|url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/18/world-cup-roundup-gregoritsch-sends-austria-to-finals-at-expense-of-bosnia|title=World Cup roundup: Gregoritsch sends Austria to finals at expense of Bosnia|publisher=The Guardian|date=2025-11-18|access-date=2026-04-01}}</ref> каде што Босанците во полуфиналето се сретнале со {{NazNB|FUrep|WAL}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/european-qualifiers/news/029f-1f3f828fe6e4-c0b6fc43b408-1000--sorteggio-degli-spareggi-europei-per-la-coppa-del-mondo-2026/|title=Sorteggio degli spareggi europei per la Coppa del Mondo 2026|date=15 декември 2025|access-date=1 април 2026}}</ref> Алајбеговиќ влегол во игра во 62-рата минута и тоа се покажало како клучен момент за пласманот во следната рунда, бидејќи тој најпрво му асистирал на [[Един Џеко]] за конечните 1-1, а потоа го постигнал решавачкиот удар од белата точка во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-серијата]], со што ја одвел својата земја во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/2026/03/28/news/galles_bosnia_dzeko_play_off_mondiali-425250066/|title=Alajbegovic e l’eterno Dzeko portano la Bosnia in finale, Galles ko ai rigori|date=2026-03-28|access-date=2026-04-01}}</ref> Во финалето, против {{NazNB|FUrep|ITA}}, тој уште еднаш влегол како замена во второто полувреме и одиграл добро, пред повторно да го реализира својот пенал во уште една победа на пенали која ги квалификувала ''„Змејовите“'' за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-europa/2026/le-pagelle-di-bosnia-italia-5-2-dcr-incubo-azzurro-grande-palestra.-malissimo-cristante-frattesi-kean-non-basta.-bajraktarevic-muharemovic-super_sto23286161/story.shtml|title=Le pagelle di Bosnia-Italia 5-2 dcr: incubo Azzurro, grande Palestra. Malissimo Cristante-Frattesi, Kean non basta. Bajraktarević-Muharemović super|date=31 март 2026|access-date=2026-04-01}}</ref> Откако дал значаен придонес во квалификациите, очекувано Алајбегвиќ се нашол на списокот од 26 фудбалери повикани од селекторот [[Сергеј Барбарез]] за Светското првенство 2026.<ref>{{cite news|url=https://sportske.ba/clanak/barbarez-poslao-konacan-spisak-fifa-i-jedno-ime-otputovalo-u-ameriku-ali-nije-na-listi|title=Barbarez poslao konačan spisak FIFA-i: Jedno ime otputovalo u Ameriku, ali nije na listi|website=sportske.ba|date=3 June 2026|access-date=3 June 2026|language=bs}}</ref> Своето деби го направил на 12 јуни, во првиот натпревар од групата против еден од домаќините {{NazNB|FUrep|CAN}}, заменувајќи го [[Амар Мемиќ]] во 74-тата минута.<ref>{{cite news|url=https://oslobodjenje.ba/sport/fudbal/reprezentacija/sesti-remi-bi-h-u-nizu-kanada-osvojila-prvi-bod-na-mundijalima-u-historiji|title=Šesti remi BiH u nizu, Kanada osvojila prvi bod na Mundijalima u historiji|website=oslobodjenje.ba|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026|language=bs}}</ref> На 24 јуни, тој го постигнал својот прв гол на првенството во победата над [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] со 3-1.<ref>{{cite news|url=https://avaz.ba/sport/nogomet/1051949/zmajevi-savladali-katar-i-jednom-nogom-zakoracili-ka-historijskom-plasmanu-u-nokaut-fazu-mundijala|title=Zmajevi savladali Katar i jednom nogom zakoračili ka historijskom plasmanu u nokaut fazu Mundijala|website=avaz.ba|date=24 June 2026|access-date=24 June 2026|language=bs}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BIH}} {{Cronopar|6-9-2025|Серавале|SMR|0|6|BIH|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Зеница|BIH|1|2|AUT|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|9-10-2025|Ларнака|CYP|2|2|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|45}} {{suboff|65}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Та Кали|MLT|1|4|BIH|-|Пријателска|13={{subon|67}} {{yel|85}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Зеница|BIH|3|1|ROU|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Виена|AUT|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Кардиф|WAL|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=2 – 4|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Зеница|BIH|1|1|ITA|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=4 – 1|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|29-5-2026|Сараево|BIH|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сент Луис|PAN|1|1|BIH|-|Пријателска|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronopar|12-6-2026|Торонто|CAN|1|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|74}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronopar|18-6-2026|Инглвуд (Калифорнија)|SUI|4|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|90+1}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronopar|24-6-2026|Сиетл|BIH|3|1|QAT|1|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|82}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|детали]]}} {{Cronopar|1-7-2026|Санта Клара (Калифорнија)|USA|2|0|BIH|-|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronofin|14|2}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kerim Alajbegovic}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] 3jgaceaimihdzm9f26nc27an936fcye 5621710 5621669 2026-08-30T11:32:54Z Carshalton 30527 5621710 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Керим Алајбеговиќ | image = [[Податотека:Jahresbeginnfeier FC RB Salzburg (2026-01-25 RB Arena) 10.jpg|240px]] | fullname = Керим-Сам Алајбеговиќ<ref>{{cite web |title=Tko je mladić koji je ispisao povijest Zmajeva? Jednim potezom postao je junak navijača BiH |url=https://showbuzz.dnevnik.hr/zanimljivosti/tko-je-kerim-alajbegovic---987687.html |website=Showbuzz |access-date=25 June 2026 |language=hr |date=24 June 2026}}</ref> | height = {{height|m=1.86}}<ref>{{cite web|url=https://redbullsalzburg.at/de/kader/kerim-alajbegovic|title=Kerim Alajbegovic|website=redbullsalzburg.at|access-date=1 January 2026|language=de}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2007|9|21}} | cityofbirth = {{роден во|Келн|}} | countryofbirth = [[Германија]] | nationality = {{flagsport|BIH}} [[Босна и Херцеговина]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team 1. FC Koln}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Bayer Leverkusen}} | years1 = 2025-2026 | caps1 = 28 | goals1 = 9 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 2026- | caps2 = 1 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | nationalyears1 = 2022 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 15 години|Босна и Херцеговина 15]] | nationalyears2 = 2022-2024 | nationalcaps2 = 17 | nationalgoals2 = 6 | nationalteam2 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 17 години|Босна и Херцеговина 17]] | nationalyears3 = 2024 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 2 | nationalteam3 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 19 години|Босна и Херцеговина 19]] | nationalyears4 = 2024-2025 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина под 21 година|Босна и Херцеговина 21]] | nationalyears5 = 2025- | nationalcaps5 = 14 | nationalgoals5 = 2 | nationalteam5 = {{flagsport|BIH}} [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] }} '''Керим Алајбеговиќ''' (роден на [[21 септември]] [[2007]] во [[Келн]]) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|босанскохерцеговската репрезентација]]. ==Биографија== Неговиот татко [[Семин Алајбеговиќ|Семин]] и неговиот братучед [[Кенан Врбан]] и двајцата биле професионални фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/semin-alajbegovic/profil/spieler/11382|title=Semin Alajbegovic - Profilo giocatore|access-date=2026-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/kenan-vrban/profil/spieler/1058844|title=Kenan Vrban - Profilo giocatore 25/26|access-date=2026-01-25}}</ref> ==Технички карактеристики== Лево крило, [[Амбидекстрија|амбидекстер]], Алајбеговиќ е технички поткован фудбалер, со одличен дриблинг (потег што често го применува) и способност да им асистира на своите соиграчи, благодарение на неговата визија за играта. Има многу прецизен и солидно моќен удар, како надвор од шеснаесетникот, така и во неговата внатрешност.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/04-03-2026/juve-su-kerim-alajbegovic-chi-e-il-giocatore-del-salisburgo.shtml|title=Italia, visto Alajbegovic? La stellina bosniaca entra e cambia la gara. Tre big di A sul nuovo Yildiz|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/mondiali/26_marzo_29/kerim-alajbegovic-bosnia-italia-intervista-6d155b22-add2-4948-a150-5b6311160xlk.shtml|title=Alajbegovic verso Bosnia-Italia: «Mi piace dribblare e fare assist. Il rigore al Galles? Sapevo di segnare»|data=29 marzo 2026|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rivistaundici.com/2026/03/31/come-gioca-bosnia-italia-alajbegovic/|title=La Bosnia punta moltissimo su Kerim Alajbegović, proprio quel tipo di talento che manca all'Italia|data=2026-03-31|access-date=2026-04-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/calciomercato/2025-2026/chi-e-kerim-alajbegovic-il-talento-della-bosnia-che-ha-scelto-litalia-per-crescere-inter-napoli-e-roma-si-sfidano-per-lui_sto23292773/story.shtml|title=Chi è Kerim Alajbegovic, il talento della Bosnia che ha scelto l'Italia per crescere: Inter, Napoli e Roma si sfidano per lui|date=22 април 2026|access-date=11 мај 2026}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Бајер Леверкузен=== Алајбеговиќ почнал да игра фудбал во клубот од неговиот роден град [[1. ФК Келн]], пред да се приклучи на [[ФК Бајер Леверкузен|младинската академија на Бајер Леверкузен]] во 2021 година. Во јануари 2025 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со клубот,<ref>{{cite news|url=https://scsport.ba/kerim-alajbegovic-bosanski-dragulj-koji-osvaja-fudbalski-svijet-nova-zvijezda-bayer-leverkusena|title=Kerim Alajbegović, bosanski dragulj koji osvaja fudbalski svijet: Nova zvijezda Bayer Leverkusena|website=scsport.ba|date=11 January 2025|access-date=12 January 2025|language=bs}}</ref> но и покрај тоа не направил ниту еден настап како за првиот така и за резервниот тим на Бајер Леверкузен. ===Салцбург и враќање во Бајер Леверкузен=== Во јули 2025 година, Алајбеговиќ бил продаден на австрискиот клуб [[Ред Бул Салцбург]] за необјавена сума.<ref>{{cite news|url=https://klix.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-predstavljen-kao-novi-igrac-rb-salzburga/250703062|title=Kerim Alajbegović predstavljen kao novi igrač RB Salzburga|website=klix.ba|date=3 July 2025|access-date=3 July 2025|language=bs}}</ref> Својот професионален деби настап го имал во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026#Второ квалификациско коло|квалификациите за Лигата на шампионите]] против [[ФК Бран|Бран]] на 23 јули, на возраст од само 17 години.<ref>{{cite news|url=https://n1info.ba/sport/nogomet/alajbegovic-debitovao-u-kvalifikacijama-za-ligu-prvaka-ubjedljiva-pobjeda-salzburga|title=Alajbegović debitovao u kvalifikacijama za Ligu prvaka, ubjedljiva pobjeda Salzburga|website=n1info.ba|date=23 July 2025|access-date=23 July 2025|language=bs}}</ref> На 26 јули го постигнал својот прв гол во дресот на Салцбург во натпреварот од [[Фудбалски куп на Австрија 2025–2026#Прво коло|Купот на Австрија]] против нисколигашот Унион Дитах.<ref>{{cite news|url=https://faktor.ba/sport/fudbal/alajbegovic-postigao-prvi-pogodak-za-salzburg/226070|title=Alajbegović postigao prvi pogodak za Salzburg|website=faktor.ba|date=26 July 2025|access-date=27 July 2025|language=bs}}</ref> На 2 август, дебитирал во првенството во натпреварот против [[ФК Рид|Рид]],<ref>{{cite news|url=https://reprezentacija.ba/476279-alajbegovic-debitovao-u-bundesligi-austrije-u-tri-situacije-je-pokazao-kakav-potencijal-posjeduje|title=Alajbegović debitovao u Bundesligi Austrije, u tri situacije je pokazao kakav potencijal posjeduje|website=reprezentacija.ba|date=2 August 2025|access-date=3 August 2025|language=bs}}</ref> а седум дена подоцна, го постигнал својот прв првенствен гол во победата над [[ФК ГАК|ГАК]].<ref>{{cite news|url=https://radiosarajevo.ba/sport/nogomet/kerim-alajbegovic-postigao-eurogol-za-salzburg-pogledajte-majstoriju-mladog-zmaja/601151|title=Kerim Alajbegović postigao eurogol za Salzburg: Pogledajte majstoriju mladog Zmaja|website=radiosarajevo.ba|date=9 August 2025|access-date=9 August 2025|language=bs}}</ref> На 14 декември 2025, Алајбеговиќ ги постигнал двата гола за Салцбург во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Волфсбергер|Волсбергер]]. Истиот подвиг го повторил на 22 јануари 2026 година, во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Базел|Базел]] во групната фаза на [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|Лига Европа]]. Одличната дебитантска сезона во професионалниот фудбал ја завршил со 44 настапи и 13 гола во сите натпреварувања. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Бајер Леверкузен, откако германскиот клуб ја искористил својата опција за откуп за враќање на играчот во текот на сезоната.<ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/sport/fudbal/kerim-alajbegovic-nakon-carobne-noci-u-cardiffu-potpisao-za-bayer-leverkusen/3537873/|title=Kerim Alajbegović nakon čarobne noći u Cardiffu potpisao za Bayer Leverkusen|language=bs}}</ref> Сепак, и покрај ова Алајбеговиќ немал време да го направи своето деби за ''„фармацевтите“'', бидејќи бил продаден во истиот преоден рок откако привлекол интерес од бројни клубови.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/alajbegovic-allarme-blu-per-le-italiane-chelsea-all-assalto-del-bosniaco-che-interessa-a-juve-atalanta-e-fiorentina_114782632-202602k.shtml|title=Alajbegovic, allarme blu per le italiane: Chelsea all'assalto del bosniaco che interessa a Juve, Atalanta e Fiorentina|language=}}</ref> ===Јувентус === На 2 август 2026, Алајбеговиќ му се приклучил на {{Fb team (N) Juventus}} во транасфер вреден околу 30 милион евра плус 5 милиони во бонуси, потпишувајќи договор до 2031 година.<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bayer04/bayer-04-transferiert-kerim-alajbegovic-zu-juventus-turin|title=Bayer 04 transferiet Kerim Alajbegović zu Juventus Turin|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/xuhb7igal6ueogxqpujj.pdf|title=Accordo con il Bayer Leverkusen per l'acquisizione definitiva del calciatore Alajbegović|date=2 август 2026|access-date=2 август 2026}}</ref> Дебитирал за ''„бјанконерите“'', а во исто време и во [[Серија А]], на 29 август, заменувајќи го [[Жереми Бога]] во победата со 2-0 над [[ФК Парма|Парма]] во [[Торино]]. ==Репрезентативна кариера== Алајбеговиќ настапувал за младинските репрезентации на Босна и Херцеговина под 15, под 17, под 19 и под 21 година во периодот од 2022 до 2025 година. На 18 август 2025 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|сениорската репрезентација]],<ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/sergej-barbarez-odabrao-igrace-za-san-marino-i-austriju/|title=Sergej Barbarez odabrao igrače za San Marino i Austriju|data=2025-08-18|accesso=2025-09-07}}</ref><ref>{{Cite web|language=bs|url=https://www.nfsbih.ba/images/2025-D/008_avgust/spisak-sep-2025.pdf|title=Spisak sep 2025|access-date=7 септември 2025}}</ref> за која дебитирал на 6 септември истата година, на возраст од 17 години, во победата со 0-6 против {{NazNB|FUrep|SMR|M}} во [[Серавале]] во натпревар од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|квалификациите за Светското првенство 2026]];<ref>{{Cite web|lаnguage=bs|url=https://www.nfsbih.ba/vijesti/nogomet-m/a-reprezentacija-m/pobjeda-zmajeva-u-san-marinu/|title=Ubjedljiva pobjeda Zmajeva u San Marinu|date=2025-09-06|access-date=2025-09-07}}</ref> во истиот натпревар, тој го постигнал петтиот гол за Босна и Херцеговина, негов прв во дресот со националниот грб. По завршувањето на квалификациите, {{NazNB|FUrep|BIH}} го освоила второто место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Х|групата]] и се пласира во плеј-офот,<ref>{{Cite news|language=en|url=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/18/world-cup-roundup-gregoritsch-sends-austria-to-finals-at-expense-of-bosnia|title=World Cup roundup: Gregoritsch sends Austria to finals at expense of Bosnia|publisher=The Guardian|date=2025-11-18|access-date=2026-04-01}}</ref> каде што Босанците во полуфиналето се сретнале со {{NazNB|FUrep|WAL}}.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/european-qualifiers/news/029f-1f3f828fe6e4-c0b6fc43b408-1000--sorteggio-degli-spareggi-europei-per-la-coppa-del-mondo-2026/|title=Sorteggio degli spareggi europei per la Coppa del Mondo 2026|date=15 декември 2025|access-date=1 април 2026}}</ref> Алајбеговиќ влегол во игра во 62-рата минута и тоа се покажало како клучен момент за пласманот во следната рунда, бидејќи тој најпрво му асистирал на [[Един Џеко]] за конечните 1-1, а потоа го постигнал решавачкиот удар од белата точка во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-серијата]], со што ја одвел својата земја во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/2026/03/28/news/galles_bosnia_dzeko_play_off_mondiali-425250066/|title=Alajbegovic e l’eterno Dzeko portano la Bosnia in finale, Galles ko ai rigori|date=2026-03-28|access-date=2026-04-01}}</ref> Во финалето, против {{NazNB|FUrep|ITA}}, тој уште еднаш влегол како замена во второто полувреме и одиграл добро, пред повторно да го реализира својот пенал во уште една победа на пенали која ги квалификувала ''„Змејовите“'' за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/qualificazioni-mondiali-europa/2026/le-pagelle-di-bosnia-italia-5-2-dcr-incubo-azzurro-grande-palestra.-malissimo-cristante-frattesi-kean-non-basta.-bajraktarevic-muharemovic-super_sto23286161/story.shtml|title=Le pagelle di Bosnia-Italia 5-2 dcr: incubo Azzurro, grande Palestra. Malissimo Cristante-Frattesi, Kean non basta. Bajraktarević-Muharemović super|date=31 март 2026|access-date=2026-04-01}}</ref> Откако дал значаен придонес во квалификациите, очекувано Алајбегвиќ се нашол на списокот од 26 фудбалери повикани од селекторот [[Сергеј Барбарез]] за Светското првенство 2026.<ref>{{cite news|url=https://sportske.ba/clanak/barbarez-poslao-konacan-spisak-fifa-i-jedno-ime-otputovalo-u-ameriku-ali-nije-na-listi|title=Barbarez poslao konačan spisak FIFA-i: Jedno ime otputovalo u Ameriku, ali nije na listi|website=sportske.ba|date=3 June 2026|access-date=3 June 2026|language=bs}}</ref> Своето деби го направил на 12 јуни, во првиот натпревар од групата против еден од домаќините {{NazNB|FUrep|CAN}}, заменувајќи го [[Амар Мемиќ]] во 74-тата минута.<ref>{{cite news|url=https://oslobodjenje.ba/sport/fudbal/reprezentacija/sesti-remi-bi-h-u-nizu-kanada-osvojila-prvi-bod-na-mundijalima-u-historiji|title=Šesti remi BiH u nizu, Kanada osvojila prvi bod na Mundijalima u historiji|website=oslobodjenje.ba|date=12 June 2026|access-date=12 June 2026|language=bs}}</ref> На 24 јуни, тој го постигнал својот прв гол на првенството во победата над [[Фудбалска репрезентација на Катар|Катар]] со 3-1.<ref>{{cite news|url=https://avaz.ba/sport/nogomet/1051949/zmajevi-savladali-katar-i-jednom-nogom-zakoracili-ka-historijskom-plasmanu-u-nokaut-fazu-mundijala|title=Zmajevi savladali Katar i jednom nogom zakoračili ka historijskom plasmanu u nokaut fazu Mundijala|website=avaz.ba|date=24 June 2026|access-date=24 June 2026|language=bs}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== {{Репрезентативни настапи|BIH}} {{Cronopar|6-9-2025|Серавале|SMR|0|6|BIH|1|Квал. за СП|2026|13={{subon|76}}}} {{Cronopar|9-9-2025|Зеница|BIH|1|2|AUT|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|9-10-2025|Ларнака|CYP|2|2|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{yel|45}} {{suboff|65}}}} {{Cronopar|12-10-2025|Та Кали|MLT|1|4|BIH|-|Пријателска|13={{subon|67}} {{yel|85}}}} {{Cronopar|15-11-2025|Зеница|BIH|3|1|ROU|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|18-11-2025|Виена|AUT|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|84}}}} {{Cronopar|26-3-2026|Кардиф|WAL|1|1|BIH|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=2 – 4|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|31-3-2026|Зеница|BIH|1|1|ITA|-|Квал. за СП|2026|11=dts|12=4 – 1|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|29-5-2026|Сараево|BIH|0|0|MKD|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-6-2026|Сент Луис|PAN|1|1|BIH|-|Пријателска|13={{suboff|90+1}}}} {{Cronopar|12-6-2026|Торонто|CAN|1|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{subon|74}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronopar|18-6-2026|Инглвуд (Калифорнија)|SUI|4|1|BIH|-|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|90+1}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronopar|24-6-2026|Сиетл|BIH|3|1|QAT|1|Светско првенство|2026|Прва фаза|13={{suboff|82}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|детали]]}} {{Cronopar|1-7-2026|Санта Клара (Калифорнија)|USA|2|0|BIH|-|Светско првенство|2026|Шеснаесттинафинале|15=[[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|детали]]}} {{Cronofin|14|2}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kerim Alajbegovic}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Босна и Херцеговина |image3=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/alajbegovic-kerim/4WqOzLUF/ Керим Алајбеговиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/kerim-alajbegovic/profil/spieler/929994 Керим Алајбеговиќ на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/391034/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/538923/show/kerim-alajbegovic Керим Алајбеговиќ на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Босна и Херцеговина на СП фудбал 2026}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алајбеговиќ, Керим}} [[Категорија:Босански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Баер Леверкузен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]] jcq3gks70jeapvtiresyr992mqtdwor No, I'm Not a Human 0 1401780 5621706 5621276 2026-08-30T11:09:25Z Andrew012p 85224 /* */ 5621706 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = | слика = Корица на No Im not a Human.png | изработувач = Trioskaz | издавач = [[Critical Reflex]] | режисер = Никита Ветер | дизајнер = Никита Ветер<br>Роман Козубченко | програмер = Виктор Клименков | уметник = Олга Шкирандо | сценарист = Никита Ветер<br>Роман Козубченко<br>Мним Аматарата | композитор = Макс Спектер | подлоги = [[Windows]] | издадена = 15 септември 2025 | жанр = ужаси, [[визуелна новела]]<ref>{{cite web |last=Krivov |first=Dmitry |date=September 29, 2025 |title=It's Not Me Who's Locked in Here With You. Review of the Atmospheric Horror No, I'm Not Human |url=https://ixbt.games/en/reviews/2025/09/29/eto-ne-menia-s-vami-zaperli-obzor-atmosfernogo-xorrora-no-im-not-human.html |access-date=March 28, 2026 |website=IXBT.games}}</ref> | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | погон = [[Unity (играчки погон)|Unity]] | носител = дигитална распределба | управување = [[тастатура]] и [[Сметачко глувче|глувче]] или гејмпад }} '''''No, I'm Not a Human''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Не, јас не сум човек'') — [[Видеоигра|компјутерска игра]] во жанрот психолошки ужаси и [[визуелна новела]] со елементи на преживување, развиена од руското студио Trioskaz и издадена од Critical Reflex. Дејството на играта се одвива во свет каде [[Сонце|Сонцето]] станало смртоносно опасно, а играчот мора да управува со засолниште, одлучувајќи кој да влезе внатре, а кој да остане надвор. Притоа, во домот на играчот можат да доаѓаат не само [[Човек|луѓе]] што бегаат од катаклизмата, туку и Гости — опасни чудовишта што земале човечки лик. Пуштањето на играта за [[Windows]] се одржало на 15 септември 2025 г.<ref>{{Cite web |url=https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |title=No, I'm not a Human - Official Console & Release Window Trailer |lang=en |website=[[IGN]] |date=2025-04-10 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250415144234/https://www.ign.com/videos/no-im-not-a-human-official-console-release-window-trailer-the-triple-i-initiative-2025 |archive-date=2025-04-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> == Играчки процес == Управувајќи со главниот лик од прво лице, играчот го уредува и обезбедува засолништето за луѓето што преживеале во катаклизмата, во кое се обидуваат да навлезат таинствени Гости — чудовишта што земале човечки лик.<ref>{{Cite web |url=https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |title=No, I'm Not a Human heading for PC launch on Steam later this year |lang=en |first=Jack |last=Allin |website=Adventure Game Hotspot |date=2025-06-12 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250716145654/https://adventuregamehotspot.com/announcement/4470/no-im-not-a-human-heading-for-pc-launch-on-steam-later-this-year |archive-date=20250716 |access-date=2025-09-26 |url-status=live}}</ref> [[Играчки процес|Играчкиот процес]] е поделен на ноќна и дневна фаза. Ноќе играчот одлучува кој од оние што бараат помош ќе биде пуштен во домот, а дење, добивајќи информации од вестите за нов знак на Гостите преку вестите, спроведува истрага меѓу ликовите што се присутни во домот.<ref name="ИМ_rev">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/review/33099/retsenziya-no-im-not-a-human/ |title=Обзор No, I'm not human — страшные соседи |first=Илья |last=Трифонов |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Играта не му дозволува на главниот лик да остане сам: тоа би го направило плен на таинствено чудовиште, па затоа е принуден да пушта посетители во домот. Основната задача на играчот се состои во тоа да ги разликува вистинските луѓе од прикриените Гости. Истрагата троши поени за енергија, кои се трошат на преглед на гостите за присуство на карактеристични знаци: на пример, совршени забни низи, нечисти нокти, очи полни со крв. Процесот е усложнет со тоа што ниту еден од знаците не укажува еднозначно на нечовечката суштина на соговорникот: слична особеност може да има и човек, а ликовите што пристигнуваат во домот не се секогаш согласни на преглед.<ref>{{Cite web |url=https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |title=No, I'm Not a Human: All Visitors |lang=en |first=Artur |last=Novichenko |website=Game Rant |date=2025-06-15 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250615205158/https://gamerant.com/no-im-not-a-human-all-visitors-tips-clues-explained/ |archive-date=2025-06-15 |access-date=2025-09-23 |url-status=live}}</ref> Откривајќи сомнителен знак, играчот мора да направи избор: да го пушти посетителот во домот или да му ја одбие помошта, да го убие сомнителниот жител на засолништето или да го поштеди и да ги ислуша неговите објаснувања. Во дијалозите со ликовите се откриваат и подробности од нивниот животопис и нивните ставови кон настаните што се случуваат наоколу. Одлуката е поврзана со ризик: иако погрешното убиство на човек не носи директни последици, Гостинот што ќе биде оставен во живот ноќе ќе убие еден од луѓето. Покрај обичните преживеани, на вратата можат да почукаат и други ликови: на пример, владини агенти од Комитетот за вонредни ситуации (КВС) или вооружен одмаздувач, кои не се обидуваат да влезат внатре, па затоа немаат потреба од стандардна проверка, но можат да влијаат врз дејството.<ref>{{Cite web |url=https://tryhardguides.com/no-im-not-a-human-review/ |title=No, I’m not a Human Review - Visitors - Try Hard Guides |lang=en-US |date=2025-09-18 |access-date=2025-09-26}}</ref> Порталот „Игроманија“ ја истакнува важноста на елементот на случајност во играчкиот процес на ''No, I'm Not a Human''. На овој начин создавачите ја исклучуваат можноста играчот да стигне до саканиот крај со пребирање на варијантите на решенија и го зголемуваат значењето на уредното планирање.<ref>{{Cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |title=12 лучших инди-хорроров 2025: итоги года |first=Сергеј |last=Чацки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |archive-url=http://web.archive.org/web/20260114174957/https://www.igromania.ru/article/33448/glaza-boyatsya-ruki-igrayut-luchshie-indi-horroryi-2025-goda/ |archive-date=2026-01-14 |access-date=2026-01-29 |url-status=live}}</ref> == Приказна == Дејството на играта се случува во свет што се соочил со двојна катаклизма. Аномалната сончева активност го прави денот смртоносно опасен за човекот, а ноќе од земјата излегуваат непријателски суштества, „Гости“, кои ја подражаваат надворешноста на луѓето. Главниот јунак е маж што живее во осамена куќа на крајот од градот. Соседот го предупредува за главното правило за преживување: не смее да се остане сам, бидејќи високо бледо чудовиште ги напаѓа изолираните луѓе. Ова го принудува главниот лик да пушта патници во својот дом во потрага по засолниште. Домот на главниот лик станува засолниште за преживеаните. Неговата основна задача станува разоткривање и отстранување на Гостите. Во текот на дијалозите со различни ликови, кои можат да се покажат и како луѓе и како непријателски Гости, главниот лик добива траги при анализата на опасноста од посетителите, како и информации за светот надвор од засолништето. Информациите за нови физички знаци по кои може да се препознае Гостинот, јунакот ги добива секој ден од радио и телевизиски вести. Како што се развива дејството, општеството надвор од домот се уништува, а Комитетот за вонредни ситуации (КВС) почнува насилно да зема гости за „проверки“. Еден ден, главниот лик е известен дека неговиот сосед е убиен, а неговата куќа — запалена. Кулминацијата настапува кога на прагот од домот пристигнуваат бледото чудовиште и ќерката на убиениот сосед. Понатамошните настани и крајот на играта зависат од одлуките што ги донел играчот. Во играта се предвидени 10 краеви, кои се определуваат според тоа кој од гостите останал во живот, а кој бил убиен, дали главниот лик се придружил кон една од фракциите (на пример, кон владината агенција или култот на крајот на светот), како и дали успеал да преживее. Во зависност од постапките на играчот, главниот лик може да се спаси заедно со некои од посетителите на засолништето, како и да загине од рацете на Гостите или другите ликови. == Развој == ''No, I'm Not a Human'' била развиена од независното руско студио Trioskaz. Првично проектот се создавал како хоби во времето слободно од основната работа. Играта почнала да привлекува внимание откако нејзиниот впечатлив визуелен стил и морничавата атмосфера станале вирални на општествените мрежи, што довело до стотици илјади додавања во списоците со желби на [[Steam (софтвер)|Steam]] и милиони прегледи.<ref>{{cite web |url=https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |title=Аналитик: No, I’m not a Human собрала свыше 500 тысяч вишлистов в Steam |first=Екатерина |last=Гайфуллина |website=App2Top |date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713103127/https://app2top.ru/news/analitik-no-i-m-not-a-human-sobrala-svy-she-500-ty-syach-vishlistov-v-steam-231471.html |archive-date=2025-07-13 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Значајната популарност им овозможила на развивачите да потпишат договор со издавачот Critical Reflex, познат по инди-хитовите како ''[[Buckshot Roulette]]'' и ''[[Mouthwashing]]''. Добивајќи финансирање, екипата успеала да ја напушти основната работа и целосно да се посвети на создавањето на играта, што овозможило значително да се прошири нејзината првична замисла.<ref name="ИМ_int">{{cite web |url=https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |title=«Мы смотрим на катастрофу глазами отшельника» — интервью с разработчиком No, I’m not a Human |first=Дмитриј |last=Бублицки |website=[[Игромания (списание)|Игромания]] |date=2025-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918202318/https://www.igromania.ru/article/33091/myi-smotrim-na-katastrofu-glazami-otshelnika-intervyu-s-razrabotchikom-no-im-not-a-human/ |archive-date=2025-09-18 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Според зборовите на развивачите, нивна цел била да раскажат „камерна, лична приказна“ за глобалната катаклизма низ очите на [[отшелник]]. Основната тема на играта е стравот од смртта и размислувањата за тоа што го чека човекот по неа, при што различните краеви нудат свои варијанти на одговор на ова прашање.<ref name="ИМ_int" /> И покрај словенските мотиви што се читаат во визуелниот стил, создавачите се труделе приказната да ја направат универзална, разбирлива за публика од целиот свет, што се потврдило со високиот интерес за играта во [[САД]], Кина и Бразил. Меѓу изворите на вдахновение развивачите го наведувале творештвото на филмските режисери [[Ларс фон Трир|Ларс фон Триер]] и Лука Гвадањино, а исто така го истакнувале и посебното влијание на советскиот постпокалиптичен филм „[[Писма на мртвиот човек]]“ поради неговата морничава атмосфера и реалниот приказ на човечките страдања.<ref name="ИМ_int" /> Прототипот на играта првпат бил претставен пред јавноста на 6 август 2024 г. во склоп на антологијата на ужасите ''Violent Horror Stories''. По ова студиото најавило создавање на проширена, самостојна верзија.<ref>{{cite web |url=https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |title=Параноидальный хоррор No, I'm not a Human выходит в Steam осенью 2025 года |first=Илија |last=Корпилјов |website=GameMAG |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424025211/https://gamemag.ru/news/193745/anxiety-horror-thriller-no-im-not-a-human-heads-for-steam-fall-25 |archive-date=2025-04-24 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> Изработената демоверзија, објавена на 9 јуни 2025 г., го зацврстила успехот и добила потврдни оценки, а учеството на големи саеми за игри, како [[Gamescom]] и PC Gaming Show, привлекло меѓународно внимание кон проектот. Службеното излегување на ''No, I'm Not a Human'' се одржало на 15 септември 2025 г. Студиото исто така објавило планови да ја издаде играта на конзолите [[PlayStation 5]] и [[Xbox Series X/S]], но точниот датум на излегување не бил објавен.<ref>{{cite web |url=https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |title=Жуткий хоррор про паранойю No, I’m not a Human выйдет на ПК этой осенью |lang=ru |last=run.code |website=[[IXBT.com|IXBT.games]] |date=2025-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410214041/https://ixbt.games/news/2025/04/11/zutkii-xorror-pro-paranoiyu-no-im-not-a-human-vyidet-na-pk-etoi-osenyu.html |archive-date=2025-04-10 |access-date=2025-09-22 |url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{матична|https://www.criticalreflex.com/no_im_not_a_human}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Инди-игри]] 5juwp22dzognabtccfbcgf450gy3wfk Geranium antisanae 0 1401813 5621525 5621523 2026-08-29T12:00:15Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5621525 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |status=CR |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name="iucn status 15 November 2021">{{cite iucn |author=León-Yánez, S. |author2=Pitman, N. |date=2004 |title=''Geranium antisanae'' |volume=2004 |article-number=e.T45286A10986427 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T45286A10986427.en |access-date=15 November 2021}}</ref> |genus=Geranium |species=antisanae |authority=R.Knuth }} '''''Geranium antisanae''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]] (Geraniaceae). [[Ендемизам|Ендемично]] е за [[Еквадор]]. Неговото природно [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] се суптропски или тропски тревни предели на голема [[надморска височина]]. == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Критично загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Ендемска флора на Еквадор]] gad03fqzykeyr68e5jm70cv56i7jkri Geranium arboreum 0 1401815 5621554 2026-08-29T14:54:54Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1226545280|Geranium arboreum]]“ 5621554 wikitext text/x-wiki {{Таксонска лента}}'''''Geranium arboreum''''' - редок [[Вид (биологија)|вид]] [[Здравец (род)|здравец]] познат под вообичаените имиња '''хавајски црвеноцветен здравец''' и '''хавајски црвен здравец'''. Тој е [[Ендемизам|ендемичен]] на [[Хаваи]], каде што се среќава само на островот [[Мауи]]. Во 1992 година бил прогласен за загрозен вид на федерално ниво. Слично на другите хавајски здравци, ова растение месно е познато како '''''хинахина''''' и '''''нохоану'''''. Ова растение е [[грмушка]] што може да достигне висина од 4 метри. Листовите имаат зелени, назабени [[Лиска (лист)|лиски]] долги до 3,8 сантиметри. [[Цвет|Цветовите]] се црвени или [[магента]]. Горните [[венечни ливчиња]] се исправени, но долните две се свиткани надолу. Обликот на цветот укажува дека го опрашуваат птици, што е единствен случај меѓу здравците.<ref name="fws" /> Ова растение расте во клисури на падините на [[Вулкан|вулканот]] [[Халејакала|Халеакала]]. Преостанати се не повеќе од 500 примероци. Главната закана за овој вид е деградацијата на неговото живеалиште поради [[пасење]] стока, риење на диви свињи и инвазивните растителни видови кои навлегуваат во областа. == Наводи == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Ендемска флора на Хаваи]] e6ckb07dvu136x7suo8fzfm3b7wz0bo 5621555 5621554 2026-08-29T15:01:43Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5621555 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Starr 030603-0002 Geranium arboreum.jpg |status = G1 |status_system = TNC |status_ref = |genus = Geranium |species = arboreum |authority = [[Ејса Греј|A.Gray]] }} '''''Geranium arboreum''''' — редок [[Вид (биологија)|вид]] [[Здравец (род)|здравец]] познат под вообичаените имиња '''хавајски црвеноцветен здравец''' и '''хавајски црвен здравец'''. Тој е [[Ендемизам|ендемичен]] на [[Хаваи]], каде што се среќава само на островот [[Мауи]]. Во 1992 година бил прогласен за загрозен вид на федерално ниво.<ref name=fws>USFWS. [http://ecos.fws.gov/docs/federal_register/fr2049.pdf Determination of endangered status for ''Geranium arboreum'' (Hawaiian Red-Flowered Geranium).] ''Federal Register'' May 13, 1992.</ref> Слично на другите хавајски здравци, ова растение месно е познато како '''''хинахина''''' и '''''нохоану'''''.<ref name=smith>[http://botany.si.edu/pacificislandbiodiversity/hawaiianflora/result.cfm?commonyes=x&genus=geranium ''Geranium''.] Smithsonian Flora of the Hawaiian Islands.</ref> Ова растение е [[грмушка]] што може да достигне висина од 4 метри. Листовите имаат зелени, назабени [[Лиска (лист)|лиски]] долги до 3,8 сантиметри. [[Цвет|Цветовите]] се црвени или [[магента]]. Горните [[венечни ливчиња]] се исправени, но долните две се свиткани надолу. Обликот на цветот укажува дека го опрашуваат птици, што е единствен случај меѓу здравците.<ref name="fws" /> Ова растение расте во клисури на падините на [[Вулкан|вулканот]] [[Халејакала|Халеакала]]. Преостанати се не повеќе од 500 примероци. Главната закана за овој вид е деградацијата на неговото живеалиште поради [[пасење]] стока, риење на диви свињи и инвазивните растителни видови кои навлегуваат во областа. == Наводи == {{наводи}} ==Мадворешни врски== {{рвр|Geranium arboreum}} {{Викивидови-ред|Geranium arboreum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Ендемска флора на Хаваи]] a1yjtrlyyxoc6k6rl6rdfd7rj2urd9v 5621557 5621555 2026-08-29T15:02:33Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5621557 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |image = Starr 030603-0002 Geranium arboreum.jpg |status = G1 |status_system = TNC |status_ref = |genus = Geranium |species = arboreum |authority = [[Ејса Греј|A.Gray]] }} '''''Geranium arboreum''''' — редок [[Вид (биологија)|вид]] [[Здравец (род)|здравец]] познат под вообичаените имиња '''хавајски црвеноцветен здравец''' и '''хавајски црвен здравец'''. Тој е [[Ендемизам|ендемичен]] на [[Хаваи]], каде што се среќава само на островот [[Мауи]]. Во 1992 година бил прогласен за загрозен вид на федерално ниво.<ref name=fws>USFWS. [http://ecos.fws.gov/docs/federal_register/fr2049.pdf Determination of endangered status for ''Geranium arboreum'' (Hawaiian Red-Flowered Geranium).] ''Federal Register'' May 13, 1992.</ref> Слично на другите хавајски здравци, ова растение месно е познато како '''''хинахина''''' и '''''нохоану'''''.<ref name=smith>[http://botany.si.edu/pacificislandbiodiversity/hawaiianflora/result.cfm?commonyes=x&genus=geranium ''Geranium''.] Smithsonian Flora of the Hawaiian Islands.</ref> Ова растение е [[грмушка]] што може да достигне висина од 4 метри. Листовите имаат зелени, назабени [[Лиска (лист)|лиски]] долги до 3,8 сантиметри. [[Цвет|Цветовите]] се црвени или [[магента]]. Горните [[венечни ливчиња]] се исправени, но долните две се свиткани надолу. Обликот на цветот укажува дека го опрашуваат птици, што е единствен случај меѓу здравците.<ref name="fws" /> Ова растение расте во клисури на падините на [[Вулкан|вулканот]] [[Халејакала|Халеакала]]. Преостанати се не повеќе од 500 примероци. Главната закана за овој вид е деградацијата на неговото живеалиште поради [[пасење]] стока, риење на диви свињи и инвазивните растителни видови кои навлегуваат во областа. == Наводи == {{наводи}} ==Мадворешни врски== {{рвр|Geranium arboreum}} {{Викивидови-ред|Geranium arboreum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Ендемска флора на Хаваи]] ft51wvt6g9hgmodgjo9fn6orykxh5op Разговор:Geranium arboreum 1 1401816 5621556 2026-08-29T15:01:57Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621556 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Geranium argenteum 0 1401817 5621559 2026-08-29T15:10:47Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1192702896|Geranium argenteum]]“ 5621559 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Geranium argenteum ENBLA07.jpeg|genus=Geranium|species=argenteum|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]}} '''''Geranium argenteum''''', '''сребрен здравец''' - [[украсно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]], кое е домородно во [[Европа]] . == Наводи == * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892|title=Gardening for the Million|last=Pink, A.|publisher=[[Project Gutenberg|Project Gutenberg Literary Archive Foundation]]|year=2004}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/18913|title=Hardy Perennials and Old Fashioned Flowers|last=Wood, John|publisher=[[Project Gutenberg|Project Gutenberg Literary Archive Foundation]]|year=2006}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] auduwvy8nocvs3jgbez515s7z892g7e 5621560 5621559 2026-08-29T15:17:35Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5621560 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |image=Geranium argenteum ENBLA07.jpeg |genus=Geranium |species=argenteum |authority=[[Карл Линеј|L.]] }} '''''Geranium argenteum''''', '''сребрен здравец''' — [[украсно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]], кое е [[Домороден вид|домородно]] во [[Европа]]. == Наводи == {{наводи}} ==Литература== * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892|title=Gardening for the Million|last=Pink, A.|publisher=Project Gutenberg Literary Archive Foundation|year=2004}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/18913|title=Hardy Perennials and Old Fashioned Flowers|last=Wood, John|publisher=[Project Gutenberg Literary Archive Foundation|year=2006}} ==Надвроешни врски== {{рвр|Geranium argenteum}} {{Викивидови-ред|Geranium argenteum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] awz8ifvxkpkxyh2fxcqu5xraqsr9erv 5621562 5621560 2026-08-29T15:19:33Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5621562 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Speciesbox |image=Geranium argenteum ENBLA07.jpeg |genus=Geranium |species=argenteum |authority=[[Карл Линеј|L.]] }} '''''Geranium argenteum''''', '''сребрен здравец''' — [[украсно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]], кое е [[Домороден вид|домородно]] во [[Европа]]. ==Литература== * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11892|title=Gardening for the Million|last=Pink, A.|publisher=Project Gutenberg Literary Archive Foundation|year=2004}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/18913|title=Hardy Perennials and Old Fashioned Flowers|last=Wood, John|publisher=[Project Gutenberg Literary Archive Foundation|year=2006}} ==Надвроешни врски== {{рвр|Geranium argenteum}} {{Викивидови-ред|Geranium argenteum}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Здравец]] pnsqsq1tbv0jigahy241pln6en1z4nw Разговор:Geranium argenteum 1 1401818 5621561 2026-08-29T15:17:49Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621561 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Христо Пармаков 0 1401819 5621570 2026-08-29T16:14:00Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Христо Пармаков | image = Hristo Parmakov.JPG | image_size = 200п | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = Христо З. Пармаков | birth_date = {{роден на|21|декември|1879}} | birth_place = {{роден во|Охрид}}, [[Отоманско Царство]] | death_date... 5621570 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Христо Пармаков | image = Hristo Parmakov.JPG | image_size = 200п | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = Христо З. Пармаков | birth_date = {{роден на|21|декември|1879}} | birth_place = {{роден во|Охрид}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1903|8|31|1879|12|21}} | death_place = {{починат во|Куратица}}, [[Отоманско Царство]] | nationality = | ethnicity = | occupation = [[револуционер]] | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | footnotes = }} '''Христо (Дуле) З. Пармаков (Пармак)''' ([[Охрид]], [[21 декември]] [[1879]] – [[Куратица]], [[31 август]] [[1903]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite book|url=https://westbalkans.org/wp-content/uploads/2020/05/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D0%BD.-4.-%D0%A1.-1926-144-%D1%81%2E.pdf|title=Къмъ борбитѣ въ Югозападна Македония (Кичевско, Битолско, Леринско, Преспанско, Дебърско). По спомени на Лука Джеровъ, Георги попъ Христовъ, Ангелъ Андреевъ, Георги Папанчевъ и Лазаръ Димитровъ. Съобщава Л. Милетичъ|publisher=Материяли за историята на македонското освободително движение, Издава Македонскиятъ Наученъ Институтъ, Книга IV, Печатница П. Глушковъ|year=1926|location=София|page=135}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241209230107/https://westbalkans.org/wp-content/uploads/2020/05/%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%BE-%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D0%BD.-4.-%D0%A1.-1926-144-%D1%81..pdf|date=2024-12-09}}</ref><ref name=":2" /> == Животопис == Роден е на 21 декември 1879 г.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=януари 1904|editor-last=Грашевъ|editor-first=М.|editor2-last=Копановъ|editor2-first=М.|title=Христо 3. Пармаковъ|journal=Македония|issue=Кн. X|pages=26|volume=Год. I|location=София}}</ref> во градот [[Охрид]], тогаш во [[Отоманското Царство]]. Уште како дете останал сирак. Неговиот татко бил застапник за самостојна македонска црква, но тој бил убиен сред улица од Турчин.<ref name=":0" /> Со помошта на неговиот зет А. Групчев, Христо завршил IV клас во [[Машката гимназија "Св. Кирил и Методиј" во Солун|машката гимназија]] во [[Солун]], но поради здравствени причини заминал за [[Софија]]. Стапил во [[ВМОРО]]. Во 1900 г. се вратил во родниот град, каде што ја започнал револуционерната дејност. Неговата куќа станала скривалиште за четници и арсенал за оружје.<ref name=":0" /> Во мај 1903 г. преминал во илегала и бил назначен од страна на Шумската управа на Охрид за главен домаќин на складиштата за храна. На 31 август Пармаков учествувал во Битката кај Марково Долче,<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Наведено списание|last=|first=|authorlink=|coauthors=|year=1941|month=мартъ|title=Последнитѣ дни на възстанието въ Охридско|journal=Илюстрация Илиндень|volume=XIII|issue=3 (123)|pages=10|doi=|id=|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_13_issue_3.pdf|format=|accessdate=|publisher=Издание на Илинденската Организация}}</ref> кога загинал од турска граната. По шест дена, неговото тело било пронајдено и погребано со почести.<ref name=":0" /> [[Андон Узунов]] и целата чета на [[Аргир Маринчев]] загинале заедно со него.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пармаков, Христо}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] nxo4w2j16oxjaz76mebmvkhul8mle6z Андон Узунов 0 1401820 5621582 2026-08-29T19:26:38Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Андон Узунов | image = BASA-1932K-1-424-11.jpg | image_size = 200п | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = Андон Димитров Узунов | birth_date = неизв. | birth_place = {{роден во|Охрид}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на|31... 5621582 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Андон Узунов | image = BASA-1932K-1-424-11.jpg | image_size = 200п | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = Андон Димитров Узунов | birth_date = неизв. | birth_place = {{роден во|Охрид}}, [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на|31|август|1903}} | death_place = {{починат во|Куратица}}, [[Отоманско Царство]] | nationality = | ethnicity = | occupation = [[револуционер]] | years_active = | known_for = | notable_works = | style = | spouse = | children = | parents = [[Димитар Узунов|Димитар]] и [[Анастасија Узунова|Анастасија Узунови]] | relatives = [[Христо Узунов|Христо]], [[Ангел Узунов|Ангел]] | awards = | website = | footnotes = }} '''Андон (Антон) Димитров Узунов''' ([[Охрид]], [[XIX век]] – [[Куратица]], [[31 август]] [[1903]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Роден е во градот [[Охрид]], тогаш во [[Отоманското Царство]]. Произлегувал од големиот род [[Узунови]]. Неговиот татко, [[Димитар Узунов|Димитар]], бил долгогодишен учител и борец за независна црква, близок роднина на [[Григор Прличев]], а неговата мајка, [[Анастасија Узунова|Анастасија]], потекнувала од старото струшко семејство Чакаровци, ќерка на [[Георги Чакаров]] и прва братучетка на [[Христо Матов|Христо]] и [[Милан Матов|Милан Матови]].<ref name="Матов 40">{{cite book|url=|title=Най-комитата разказва... (Живот за Македония)|last=Матов|first=Милан|publisher=ВМРО, Културно-благотворителна фондация „Братя Миладинови“ - София|year=2002|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=40|doi=|quote=|authorlink=Милан Матов|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> Андон, заедно со неговите двајца помлади браќа [[Христо Узунов|Христо]] и [[Ангел Узунов|Ангел]], исто така револуционери на [[ВМОРО]], бил воспитан од својата мајка во патриотски дух.<ref>{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/%d0%a0%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d0%b8%20%d1%81%d0%bf%d0%be%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b8%20-%20%d0%bc%d0%b0%d0%bb%d1%8a%d0%ba%20%d1%84%d0%b0%d0%b9%d0%bb.pdf|title=Ранни спомени|last=Радев|first=Симеон|publisher=Български писател|year=1967|location=София|pages=152|authorlink=Симеон Радев}}</ref> Стапил во ВМОРО. За време на [[Илинденското востание]] (1903), заедно со [[Христо Пармаков]], раководеле со складиштето за оружје во месноста Грмешница крај с. [[Куратица]]. На 31 август таму се водела голема битка, во која загинале 27 четници од четата на [[Аргир Маринчев]], меѓу кои и Андон, како и околу 200 души турски аскер.<ref>{{cite journal|last=|first=|authorlink=|year=1936|title=Антонъ Д. Узуновъ|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_8_issue_2.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|location=|publisher=Издание на Илинденската Организация|volume=VIII|issue=2 (72|pages=14|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=Февруарий|lang-hide=|lang=}}</ref><ref>{{Пелтеков|481-482}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Узунов, Андон}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Узунови]] sz0opiq90dwa0m5a8v7zzkxkyqftt2m Предлошка:Состав на УС Чита Палермо 10 1401821 5621595 2026-08-29T21:54:48Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Предлошка:Состав на УС Чита Палермо]] на [[Предлошка:Состав на ФК Палермо]] 5621595 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Состав на ФК Палермо]] awzc46dqr3ij9a43fqjxqv7o4w7rmj9 Категорија:Градови во Волинската Област 14 1401822 5621613 2026-08-30T05:59:00Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: [[Категорија:Градови во Украина по област|Волинска]] [[Категорија:Волинска Област]] 5621613 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Градови во Украина по област|Волинска]] [[Категорија:Волинска Област]] m5g4b34lo8l3clcpu2l5pwjoxh19mt5 Категорија:Градови во Одеската Област 14 1401823 5621616 2026-08-30T06:01:50Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: [[Категорија:Градови во Украина по област|Одеска]] [[Категорија:Одеска Област]] 5621616 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Градови во Украина по област|Одеска]] [[Категорија:Одеска Област]] lvcmdmadcidm4v048ij84r5t47aaseh Категорија:Златиборски округ 14 1401824 5621621 2026-08-30T06:40:37Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Златиборски округ]] на [[Категорија:Златиборски Управен Округ]] 5621621 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Златиборски Управен Округ]] sn0boqvbdwb75d0fkdukea6rbo0fn0n Категорија:Колубарски Округ 14 1401825 5621623 2026-08-30T06:41:44Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Колубарски Округ]] на [[Категорија:Колубарски Управен Округ]] 5621623 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Колубарски Управен Округ]] 3g3cdg6hg7ru7z2lo9d6412nqk8990i Категорија:Моравички округ 14 1401826 5621625 2026-08-30T06:43:31Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Моравички округ]] на [[Категорија:Моравички Управен Округ]] 5621625 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Моравички Управен Округ]] qzhbr71jvx1hqpezyx0vcwr8yfhgp7y Категорија:Расински Управен Округ 14 1401827 5621626 2026-08-30T06:45:24Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Rasina District}} [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] 5621626 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Rasina District}} [[Категорија:Управни окрузи во Србија]] 0kvvlba7l73395vqtynv37rjgcid7y5 Категорија:Севернобанатски округ 14 1401828 5621628 2026-08-30T06:46:47Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Севернобанатски округ]] на [[Категорија:Севернобанатски Управен Округ]] 5621628 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Севернобанатски Управен Округ]] b71noq2yukr1q1mixij4g0wjfx641mo Категорија:Шумадиски округ 14 1401829 5621630 2026-08-30T06:47:12Z Vlad5250 77190 Vlad5250 ја премести страницата [[Категорија:Шумадиски округ]] на [[Категорија:Шумадиски Управен Округ]] 5621630 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Шумадиски Управен Округ]] r2y4obcfr64xiozz9lney3t3j7f2auc Категорија:Градови во Хмелничката Област 14 1401830 5621633 2026-08-30T07:59:08Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: [[Категорија:Градови во Украина по област|Хмелничка]] [[Категорија:Хмелничка Област]] 5621633 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Градови во Украина по област|Хмелничка]] [[Категорија:Хмелничка Област]] 84kvvfk8kxqnkxrjdkys4bukghao6u0 Хмелницки 0 1401831 5621634 2026-08-30T07:59:28Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: {{Infobox settlement | name = Хмелницки | native_name = Хмельницький | other_name = | settlement_type = Град | total_type = | motto = | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Будинок ХОХМ 03.jpg | photo2a = Аптека та помешкання домовласника Л. І. Дерево... 5621634 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Хмелницки | native_name = Хмельницький | other_name = | settlement_type = Град | total_type = | motto = | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Будинок ХОХМ 03.jpg | photo2a = Аптека та помешкання домовласника Л. І. Деревоїда Хмельницький вул. Проскурівська, 13.JPG | photo2b = Проскурівька15.jpg | photo4a = Хмель Будинок офіцерів.jpg | photo4b = Храм Георгія Побідоносця. 2017р.jpg | photo5a = Міська рада. Ніч.jpg | size = 275 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Прапор Хмельницького.png | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | image_shield = Coat of Arms of Khmelnitsky.svg | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Ukraine Khmelnytskyi Oblast#Ukraine | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | pushpin_label = Хмелницки | pushpin_mapsize = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = {{UKR}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Украина|Област]] | subdivision_name1 = [[Хмелничка Област]] | subdivision_type2 = [[Реони во Украина|Реон]] | subdivision_name2 = [[Хмелнички Реон]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | seat_type = | seat = | parts_type = | parts_style = | parts = | p1 = | p2 = > | government_footnotes = | government_type = | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = {{ill|Олександер Симчишин|uk|Симчишин Олександр Сергійович}}<ref name="chesnopolitician17473">[https://www.chesno.org/politician/17473/ Small biography on Oleksandr Symchyshyn], [[Civil movement "Chesno"]] {{in lang|uk}}</ref> | leader_party = [[Слобода (партија)|Слобода]]<ref name="chesnopolitician17473"/> | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = First mentioned | established_date = 1431 | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = 93,05 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 274452 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | timezone = [[Источноевропско време|ИЕВ]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Источноевропско летно време|ИЕЛВ]] | utc_offset_DST = +3 | coor_type = | coordinates = {{coord|49|25|0|N|27|00|0|E|region:UA|display=inline,title}} | postal_code_type = [[Поштенски број|Пошт. бр.]] | postal_code = 29000 | area_code = +380 382 | website = {{URL|https://khm.gov.ua}} | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = }} '''Хмелницки''' ({{Langx|uk|Хмельницький}}, {{Langx|ru|Хмельницкий}}, {{langx|pl|Chmielnicki}}) — град во западна [[Украина]], административен центар на [[Хмелничка Градска Општина|Хмелничката Градска Територијална Општина]], [[Хмелнички Реон|Хмелничкиот Реон]], [[Хмелничка Област|Хмелничката Област]]. Според проценката од 2022 г., во градот живееле 274.452 жители. == Население == Според проценката, во градот во 2012 г. живееле 263.703 жители. == Збратимени градови == * {{Знамеикона|Полска}} [[Ќеханув]] * {{Знамеикона|САД}} [[Модесто]] * {{Знамеикона|Србија}} [[Бор (град)|Бор]] * {{Знамеикона|Бугарија}} [[Силистра]] * {{Знамеикона|Полска}} [[Бжеско]] == Наводи == {{наводи}} {{Украина-гео-никулец}} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Градови во Хмелничката Област]] lhludq1m5bdy6mwp6h7ve36ooe8tz3u 5621699 5621634 2026-08-30T10:55:39Z Andrew012p 85224 /* */ Правопис 5621699 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Хмелницки | native_name = Хмельницький | other_name = | settlement_type = Град | total_type = | motto = | image_skyline = {{Photomontage|position=center | photo1a = Будинок ХОХМ 03.jpg | photo2a = Аптека та помешкання домовласника Л. І. Деревоїда Хмельницький вул. Проскурівська, 13.JPG | photo2b = Проскурівька15.jpg | photo4a = Хмель Будинок офіцерів.jpg | photo4b = Храм Георгія Побідоносця. 2017р.jpg | photo5a = Міська рада. Ніч.jpg | size = 275 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = Прапор Хмельницького.png | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | image_shield = Coat of Arms of Khmelnitsky.svg | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Ukraine Khmelnytskyi Oblast#Ukraine | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | pushpin_label = Хмелницки | pushpin_mapsize = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = {{UKR}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Украина|Област]] | subdivision_name1 = [[Хмелничка Област]] | subdivision_type2 = [[Реони во Украина|Реон]] | subdivision_name2 = [[Хмелнички Реон]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | seat_type = | seat = | parts_type = | parts_style = | parts = | p1 = | p2 = > | government_footnotes = | government_type = | leader_title = [[Градоначалник]] | leader_name = {{ill|Олександер Симчишин|uk|Симчишин Олександр Сергійович}}<ref name="chesnopolitician17473">[https://www.chesno.org/politician/17473/ Small biography on Oleksandr Symchyshyn], [[Civil movement "Chesno"]] {{in lang|uk}}</ref> | leader_party = [[Слобода (партија)|Слобода]]<ref name="chesnopolitician17473"/> | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = First mentioned | established_date = 1431 | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = 93,05 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = | population_as_of = 2022 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 274452 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | timezone = [[Источноевропско време|ИЕВ]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Источноевропско летно време|ИЕЛВ]] | utc_offset_DST = +3 | coor_type = | coordinates = {{coord|49|25|0|N|27|00|0|E|region:UA|display=inline,title}} | postal_code_type = [[Поштенски број|Пошт. бр.]] | postal_code = 29000 | area_code = +380 382 | website = {{URL|https://khm.gov.ua}} | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = }} '''Хмелницки''' ({{Langx|uk|Хмельницький}}, {{Langx|ru|Хмельницкий}}, {{langx|pl|Chmielnicki}}) — град во Западна [[Украина]], административен центар на [[Хмелничка Градска Општина|Хмелничката Градска Територијална Општина]], [[Хмелнички Реон|Хмелничкиот Реон]], [[Хмелничка Област|Хмелничката Област]]. Според проценката од 2022 г., во градот живееле 274.452 жители. == Население == Според проценката, во градот во 2012 г. живееле 263.703 жители. == Збратимени градови == * {{Знамеикона|Полска}} [[Ќеханув]] * {{Знамеикона|САД}} [[Модесто]] * {{Знамеикона|Србија}} [[Бор (град)|Бор]] * {{Знамеикона|Бугарија}} [[Силистра]] * {{Знамеикона|Полска}} [[Бжеско]] == Наводи == {{наводи}} {{Украина-гео-никулец}} {{Области во Украина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Градови во Украина]] [[Категорија:Градови во Хмелничката Област]] a544syi2mps5ysg08r0aklkmz49rq6f Разговор:Хмелницки 1 1401832 5621635 2026-08-30T08:01:31Z Vlad5250 77190 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621635 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Geranium ecuadoriense 0 1401833 5621648 2026-08-30T09:27:37Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1313944758|Geranium ecuadoriense]]“ 5621648 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=VU|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 16 November 2021">{{cite iucn |author=León-Yánez, S. |author2=Pitman, N. |date=2004 |title=''Geranium ecuadoriense'' |volume=2004 |article-number=e.T45288A10986603 |doi=10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T45288A10986603.en |access-date=16 November 2021}}</ref>|genus=Geranium|species=ecuadoriense|authority=Hieron.}} '''''Geranium ecuadoriense''''' е вид [[Растенија|растение]] од семејството [[Geraniaceae]]. [[Ендемизам|Ендемично]] е за [[Еквадор]]. Неговото природно [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] е суптропска или тропска тревна површина на голема надморска височина. == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Ранливи видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Еквадор]] erd8z2sny66qqblvbun0jndwpve4cp8 Разговор:Geranium ecuadoriense 1 1401834 5621649 2026-08-30T09:27:52Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621649 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Geranium erianthum 0 1401835 5621651 2026-08-30T09:32:01Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox | image = Geranium_erianthum_8503.JPG | genus = Geranium | species = erianthum | authority = [[DC.]] }} '''''Geranium erianthum''''' — цветно растение од семејството [[здравци]]. Расте во [[Кина]], [[Јапонија]], [[Русија]], [[Северна Америка]] и [[Англија]].<ref>{{cite web | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242323236 | wor... 5621651 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Geranium_erianthum_8503.JPG | genus = Geranium | species = erianthum | authority = [[DC.]] }} '''''Geranium erianthum''''' — цветно растение од семејството [[здравци]]. Расте во [[Кина]], [[Јапонија]], [[Русија]], [[Северна Америка]] и [[Англија]].<ref>{{cite web | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242323236 | work = Flora of China | author = Wu Zhengyi, Mila Tryon, Peter H. Raven & Hong Deyuan | title = Geranium erianthum Candolle}}</ref> == Наводи == {{Commons category|Geranium erianthum}} {{наводи}} {{Taxonbar|from=Q4135949}} [[Категорија:Здравец]] [[Категорија:Флора на Азија]] 67cikyuttrszth1k1wfsjn3qv4e1ubh Разговор:Geranium erianthum 1 1401836 5621652 2026-08-30T09:33:01Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621652 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Moenchia 0 1401837 5621668 2026-08-30T09:52:33Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361130718|Moenchia]]“ 5621668 wikitext text/x-wiki '''''Moenchia''''' е [[Род (биологија)|род]] на [[растенија]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]] со три домородни вида од медитеранскиот регион на [[јужна Европа]] и натурализирани во [[Јужна Африка (регион)|јужна Африка]] и делови од [[Северна Америка]] и [[Австралија]]. Тие се билки, со [[Едногодишно растение|едногодишен животен век]]. Тие имаат тенки [[Корен|корени]] и тенки [[Стебло|стебла]] кои се исправени или се искачуваат. [[Соцветие|Соцветијата]] се со еден до три цвета. Родот е именуван по германскиот ботаничар од 18 век [[Конрад Менх]].<ref>{{Наведена книга|title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain|publisher=[[Reader's Digest]]|year=1981|isbn=9780276002175|page=80}}</ref> Вообичаено име за растенијата од овој род е '''исправена ѕвезденка'''. Видот првпат бил објавен од [[Јакоб Фридрих Ерхарт]] на 11 јуни 1783 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=331778-2|title=Caryophyllaceae Moenchia Ehrh.|publisher=ipni.org|accessdate=29 October 2017}}</ref> == Видови == Познати видови се:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Moenchia|title=Moenchia|publisher=theplantlist.org|accessdate=29 October 2017}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфили]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] jfxc4b79l8uh65ppe02zl492h451y77 5621671 5621668 2026-08-30T09:54:25Z Виолетова 1975 5621671 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Moenchia erecta i01.jpg |image_caption = ''Moenchia erecta'' |taxon = Moenchia |authority = [[Ehrh.]] |subdivision_ranks = Видови |subdivision = ''[[Moenchia erecta]]'' <small> (L.) P. Gaertner</small><br />''[[Moenchia graeca]]''<small> (Boiss) Heldr.</small><br> ''[[Moenchia mantica]]'' <small> (L.) Bartl.</small> }} '''''Moenchia''''' е [[Род (биологија)|род]] на [[растенија]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]] со три домородни вида од медитеранскиот регион на [[јужна Европа]] и натурализирани во [[Јужна Африка (регион)|јужна Африка]] и делови од [[Северна Америка]] и [[Австралија]]. Тие се билки, со [[Едногодишно растение|едногодишен животен век]]. Тие имаат тенки [[Корен|корени]] и тенки [[Стебло|стебла]] кои се исправени или се искачуваат. [[Соцветие|Соцветијата]] се со еден до три цвета. Родот е именуван по германскиот ботаничар од 18 век [[Конрад Менх]].<ref>{{Наведена книга|title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain|publisher=[[Reader's Digest]]|year=1981|isbn=9780276002175|page=80}}</ref> Вообичаено име за растенијата од овој род е '''исправена ѕвезденка'''. Видот првпат бил објавен од [[Јакоб Фридрих Ерхарт]] на 11 јуни 1783 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=331778-2|title=Caryophyllaceae Moenchia Ehrh.|publisher=ipni.org|accessdate=29 October 2017}}</ref> == Видови == Познати видови се:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Moenchia|title=Moenchia|publisher=theplantlist.org|accessdate=29 October 2017}}</ref> *''[[Moenchia erecta]]'' <small>(L.) P.Gaertn., B.Mey. & Scherb.</small> *''[[Moenchia graeca]]'' <small>Boiss. & Heldr.</small> *''[[Moenchia mantica]]'' <small>(L.) Bartl.</small> ** ''[[Moenchia mantica subsp. caerulea]]'' <small>(Boiss.) Clapham</small> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Каранфили]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Африка]] e5xdn0dqi427f97cmbnb2i32ewl0ikx Разговор:Moenchia 1 1401838 5621672 2026-08-30T09:54:36Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621672 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Moenchia graeca 0 1401839 5621674 2026-08-30T10:00:16Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = |authority = [[]] }} '''''Moenchia''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == А <ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 271</ref> == Во Македонија == Во Маке... 5621674 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = |authority = [[]] }} '''''Moenchia''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == А <ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 271</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] o0ywcviql4fea7x3tbwr32g5ayyoxem 5621677 5621674 2026-08-30T10:02:09Z Виолетова 1975 5621677 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = graeca |authority = [[Boiss.]] &amp; Heldr. }} '''''Moenchia graeca''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == Ова е едногодишно ниско растение. <ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 273</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 8lrk018o5rlz8hfln31exxffs411q0n 5621681 5621677 2026-08-30T10:07:00Z Виолетова 1975 5621681 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = graeca |authority = [[Boiss.]] &amp; Heldr. }} '''''Moenchia graeca''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == Ова е едногодишно ниско растение. Стеблото е вертикално, високо 10-12 см, неразгрането или во основата разгрането, голо, сивкасто зелено. Цветните дршки се здебелени под самите цветови, кои се групирани во непотполни дихазиуми. Чашкини ливчиња има 5, венечни ливчиња исто се 5, бели, тесно обратнојајцевидни. Прашниците се 10, а плодникот со 5 столпчиња.<ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 273</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по брдски пасишта на силикатна подлога до 850 метри надморска височина. Видот е познат за [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]], [[Кочани]], [[Радовиш]], [[Делчево]], [[Македонска Каменица]], [[Локвица|Луковица]] и село [[Тодоровци]].<ref name=":02" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 9ghbadshf8ds75bwx2rdq1cuoq7y6mn Moenchia mantica 0 1401840 5621675 2026-08-30T10:00:22Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = |authority = [[]] }} '''''Moenchia''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == А <ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 271</ref> == Во Македонија == Во Маке... 5621675 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = |authority = [[]] }} '''''Moenchia''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == А <ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 271</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] o0ywcviql4fea7x3tbwr32g5ayyoxem 5621683 5621675 2026-08-30T10:13:00Z Виолетова 1975 5621683 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = mantica |authority = ([[L.]]) [[Bartl.]] }} '''''Moenchia mantica''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == А <ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 274</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 3yp5k15c1zeeq1u09260bvsex0suvsg 5621684 5621683 2026-08-30T10:17:15Z Виолетова 1975 5621684 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = |genus = Moenchia |species = mantica |authority = ([[L.]]) [[Bartl.]] }} '''''Moenchia mantica''''' — [[вид (биологија)|вид]] од семејството каранфили, [[Caryophyllaceae]]. == Опис == Ова е едногодишно растение, високо 20-30 см, сивкаво зелено. Стеблото е вертикално, тенко, неразгрането или од основата разгрането, со 4-6 пара листови кои се покуси од интернодиумите. Стеблените листови се тесно линејни, брактеите се јајцевидно ланцетни со широк бел кожест-ципест раб. Цветовите се 3-9, обично групирани. Чашкините ливчиња се пет, бели, слободни, а венечните ливчиња исто се 5 речиси се двапати подолги од чашката, обратно јајцевидни, на врвот малку всечени.<ref name=":02">Кирил Мицевски: Флора на Република Македонија, МАНУ, Скопје, 1993 г., том 1, свеска 2, стр. 274</ref> == Во Македонија == Во [[Македонија]] расте по ливади, пасишта и напуштени ниви, од низините до 1800 метри надморска височина. Ова е широко распространето растение и се среќава во околината на речиси сите градови.<ref name=":02" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] gp1i6d3psznj83qiokdnm3ibuao04i8 Разговор:Moenchia graeca 1 1401841 5621678 2026-08-30T10:02:21Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621678 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Moenchia mantica 1 1401842 5621685 2026-08-30T10:17:29Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5621685 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Стефан Пермски 0 1401843 5621688 2026-08-30T10:24:57Z Buli 2648 Создадена страница со: **Стефан Пермски** (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за комискиот јазик. Роден бил во Велики Устјуг. Потекн... 5621688 wikitext text/x-wiki **Стефан Пермски** (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за комискиот јазик. Роден бил во Велики Устјуг. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како **древнопермска азбука**, **пермска азбука** или **анбур**. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — *ан* и *бур*. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките Вичегда и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со Московското Велико Кнежевство. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е **„Житието на Стефан Пермски“**, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. 95q657jfnjp2hvvj0rc1r1swe01xucs 5621689 5621688 2026-08-30T10:25:17Z Buli 2648 5621689 wikitext text/x-wiki '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за комискиот јазик. Роден бил во Велики Устјуг. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како **древнопермска азбука**, **пермска азбука** или **анбур**. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — *ан* и *бур*. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките Вичегда и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со Московското Велико Кнежевство. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е **„Житието на Стефан Пермски“**, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. sxcoxdl41bfe21os56ctvc5g6x1fl3w 5621690 5621689 2026-08-30T10:27:31Z Buli 2648 5621690 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Saint]] | name = Stephen of Perm | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 April 1396 | feast_day = 26 April | venerated_in = [[Eastern Orthodox Church]]<br/>[[Roman Catholic Church]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Veliky Ustyug|Ustyug]] | death_place = [[Moscow]] | titles = The [[Enlightener (title)|Enlightener]] of Perm<br/>[[Bishop]] of Perm | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за комискиот јазик. Роден бил во Велики Устјуг. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како **древнопермска азбука**, **пермска азбука** или **анбур**. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — *ан* и *бур*. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките Вичегда и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со Московското Велико Кнежевство. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е **„Житието на Стефан Пермски“**, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. 7w47ymnk2gmc5vvatsb0xf4fivsma73 5621691 5621690 2026-08-30T10:31:28Z Buli 2648 5621691 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Saint]] | name = Stephen of Perm | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 April 1396 | feast_day = 26 April | venerated_in = [[Eastern Orthodox Church]]<br/>[[Roman Catholic Church]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Veliky Ustyug|Ustyug]] | death_place = [[Moscow]] | titles = The [[Enlightener (title)|Enlightener]] of Perm<br/>[[Bishop]] of Perm | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. nv7ypgs4ooczngru5eq4f7p9hvg5h01 5621692 5621691 2026-08-30T10:33:47Z Buli 2648 5621692 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Свети]] | name = Стефан Пермски | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 април 1396 | feast_day = 26 април | venerated_in = [[Православие|Православната црква]]<br/>[[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Велики Устујуг|Устујуг]] | death_place = [[Москва]] | titles = The [[Enlightener (title)|Enlightener]] of Perm<br/>[[Bishop]] of Perm | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. 8ubc1uotmlgmvtpyz7qee7tvqdzpwut 5621693 5621692 2026-08-30T10:34:28Z Buli 2648 5621693 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Свети]] | name = Стефан Пермски | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 април 1396 | feast_day = 26 април | venerated_in = [[Православие|Православната црква]]<br/>[[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Велики Устјуг|Устјуг]] | death_place = [[Москва]] | titles = The [[Enlightener (title)|Enlightener]] of Perm<br/>[[Bishop]] of Perm | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. opgnsus8t5q6iaxiti23oawlxb5yfsx 5621694 5621693 2026-08-30T10:35:19Z Buli 2648 5621694 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Свети]] | name = Стефан Пермски | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 април 1396 | feast_day = 26 април | venerated_in = [[Православие|Православната црква]]<br/>[[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Велики Устјуг|Устјуг]] | death_place = [[Москва]] | titles = The [[Enlightener (title)|Enlightener]] of Perm<br/>[[Bishop]] of Perm | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. [[Категорија:Православни светители]] e8tus1gfqpwtsgyibonchf9yio0w1eg 5621695 5621694 2026-08-30T10:36:07Z Buli 2648 5621695 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Свети]] | name = Стефан Пермски | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 април 1396 | feast_day = 26 април | venerated_in = [[Православие|Православната црква]]<br/>[[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Велики Устјуг|Устјуг]] | death_place = [[Москва]] | titles = The [[Enlightener (title)|Enlightener]] of Perm<br/>[[Bishop]] of Perm | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. [[Категорија:Православни светци]] oq56l1h335tydfjkfhby5100dn8mjd1 5621696 5621695 2026-08-30T10:37:32Z Buli 2648 5621696 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Свети]] | name = Стефан Пермски | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 април 1396 | feast_day = 26 април | venerated_in = [[Православие|Православната црква]]<br/>[[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = An illustration of Stephen of Perm from a 16th-century manuscript | birth_place = [[Велики Устјуг|Устјуг]] | death_place = [[Москва]] | titles = Просветител пермски<br/>[[Епископ]] Пермски | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. [[Категорија:Православни светци]] g40pf6bacj2l978lo4pikjc80x2175m 5621697 5621696 2026-08-30T10:38:17Z Buli 2648 5621697 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | honorific-prefix = [[Свети]] | name = Стефан Пермски | birth_date = {{circa|1340}} | death_date = 26 април 1396 | feast_day = 26 април | venerated_in = [[Православие|Православната црква]]<br/>[[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] | image = Bishop Stefan of Perm.jpg | caption = Илустрација на Стефан Пермски од ракопис од 16 век | birth_place = [[Велики Устјуг|Устјуг]] | death_place = [[Москва]] | titles = Просветител пермски<br/>[[Епископ]] Пермски | beatified_by = | canonized_date = 1549 | canonized_place = | canonized_by = | attributes = | patronage = | major_shrine = | suppressed_date = | issues = }} '''Стефан Пермски''' (околу 1340 – 26 април 1396) — руски православен мисионер, епископ, црковен писател и просветител, познат по христијанизацијата на народот Коми и по создавањето на првата писменост за [[Коми (јазик)|комискиот јазик]]. Роден бил во [[Велики Устјуг]]. Потекнувал од свештеничко семејство, а образованието го стекнал во Ростов, каде што се замонашил и го изучил грчкиот јазик. Во 1372 година Стефан создал посебна азбука за Комите, позната како [[старопермска азбука]] или анбур. Таа била приспособена кон гласовниот систем на комискиот јазик и се засновала главно врз грчката и кириличната писменост, со употреба и на традиционални комиски знаци. Називот „анбур“ потекнува од имињата на првите две букви — ан и бур. Стефан ја употребил новосоздадената писменост за преведување на богослужбени книги на јазикот на Комите. Во 1370-тите години започнал мисионерска дејност во областа на реките [[Вичегда]] и Вим, каде што проповедал христијанство и основал цркви и училишта. Во 1383 или 1384 година бил поставен за прв епископ на Пермската епархија. Како епископ продолжил со христијанизацијата и организирањето на црковниот живот во областа. Неговата дејност придонела и за политичкото и културното поврзување на Комиската земја со [[Големо Московско Кнежевство|Московското Велико Кнежевство]]. Стефан умрел во Москва на 26 април 1396 година. Главниот извор за неговиот живот е „''Житието на Стефан Пермски''“, напишано од Епифаниј Премудри, кој лично го познавал Стефан. Во Руската православна црква Стефан бил канонизиран во 1549 година и се празнува на 26 април. [[Категорија:Православни светци]] dcrcv0p3y6xxknarkmup70q2cbcgb9b Нишки договор (1923) 0 1401844 5621700 2026-08-30T10:57:39Z Buli 2648 Создадена страница со: Нишкиот договор (познат и како Нишка спогодба) бил договор склучен на 23 март 1923 година во Ниш меѓу Кралството на Србите, Хрватите и Словенците и Кралството Бугарија. Договорот бил постигнат во периодот на подобрување на односите меѓу двете земји, о... 5621700 wikitext text/x-wiki Нишкиот договор (познат и како Нишка спогодба) бил договор склучен на 23 март 1923 година во Ниш меѓу Кралството на Србите, Хрватите и Словенците и Кралството Бугарија. Договорот бил постигнат во периодот на подобрување на односите меѓу двете земји, особено поради политиката на бугарскиот премиер Александар Стамболиски за приближување кон Кралството на СХС. Главната цел на договорот била воспоставување соработка меѓу двете држави за обезбедување на заедничката граница и спречување на дејствувањето на Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО). Бугарската влада се обврзала да преземе мерки против вооружените чети на ВМРО што дејствувале од бугарска територија кон територијата на Кралството на СХС, додека двете страни предвиделе соработка на своите гранични органи. Договорот предвидувал и создавање безбедносна зона долж границата, како и заеднички мерки за спречување на преминувањето на вооружени групи. Со него бил направен обид за намалување на вооружените судири и подобрување на бугарско-југословенските односи. Нишкиот договор предизвикал силно противење од ВМРО, која го сметала за закана за своето дејствување и за македонското револуционерно движење. Политиката на Стамболиски кон Југославија и неговата определба за спроведување на договорот придонеле за неговиот конфликт со ВМРО и со бугарските националистички кругови. По државниот удар од 9 јуни 1923 година, Стамболиски бил соборен и набргу потоа убиен. Иако договорот претставувал еден од најзначајните обиди за бугарско-југословенско приближување во меѓувоениот период, неговото спроведување било ограничено поради политичките промени во Бугарија во 1923 година. cuaho6ovrsc3c7735ulbhh1jtatr5q5 5621701 5621700 2026-08-30T11:00:05Z Buli 2648 5621701 wikitext text/x-wiki '''Нишкиот договор''' (познат и како '''Нишка спогодба''') бил договор склучен на 23 март 1923 година во [[Ниш]] меѓу [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] и [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Договорот бил постигнат во периодот на подобрување на односите меѓу двете земји, особено поради политиката на бугарскиот премиер [[Александар Стамболијски]] за приближување кон Кралството на СХС. Главната цел на договорот била воспоставување соработка меѓу двете држави за обезбедување на заедничката граница и спречување на дејствувањето на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]]. Бугарската влада се обврзала да преземе мерки против вооружените чети на ВМРО што дејствувале од бугарска територија кон територијата на Кралството на СХС, додека двете страни предвиделе соработка на своите гранични органи. Договорот предвидувал и создавање безбедносна зона долж границата, како и заеднички мерки за спречување на преминувањето на вооружени групи. Со него бил направен обид за намалување на вооружените судири и подобрување на бугарско-југословенските односи. Нишкиот договор предизвикал силно противење од ВМРО, која го сметала за закана за своето дејствување и за македонското револуционерно движење. Политиката на Стамболиски кон Југославија и неговата определба за спроведување на договорот придонеле за неговиот конфликт со ВМРО и со бугарските националистички кругови. По државниот удар од 9 јуни 1923 година, Стамболиски бил соборен и набргу потоа убиен. Иако договорот претставувал еден од најзначајните обиди за бугарско-југословенско приближување во меѓувоениот период, неговото спроведување било ограничено поради политичките промени во Бугарија во 1923 година. 4b9kli564tzy1cuzffcwaii5o8ph5cr 5621702 5621701 2026-08-30T11:02:13Z Buli 2648 5621702 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = Нишки договор | long_name = | image = | image_width = | caption = | type = | date_drafted = | date_signed = {{Start date|df=y|1923|3|23}} | location_signed = [[Ниш]], [[Кралство СХС]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = | date_expiration = | negotiators ={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes}} [[Живоин Лазиќ]]<br /> {{flagicon|Bulgaria|Kingdom}} [[Александар Стамболијски]] | signatories ={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes}} [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]] <br /> {{flagicon|Bulgaria|Kingdom}} [[Царство Бугарија]] | parties = | ratifiers = | depositor = | language = | languages = | wikisource = }} '''Нишкиот договор''' (познат и како '''Нишка спогодба''') бил договор склучен на 23 март 1923 година во [[Ниш]] меѓу [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] и [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Договорот бил постигнат во периодот на подобрување на односите меѓу двете земји, особено поради политиката на бугарскиот премиер [[Александар Стамболијски]] за приближување кон Кралството на СХС. Главната цел на договорот била воспоставување соработка меѓу двете држави за обезбедување на заедничката граница и спречување на дејствувањето на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]]. Бугарската влада се обврзала да преземе мерки против вооружените чети на ВМРО што дејствувале од бугарска територија кон територијата на Кралството на СХС, додека двете страни предвиделе соработка на своите гранични органи. Договорот предвидувал и создавање безбедносна зона долж границата, како и заеднички мерки за спречување на преминувањето на вооружени групи. Со него бил направен обид за намалување на вооружените судири и подобрување на бугарско-југословенските односи. Нишкиот договор предизвикал силно противење од ВМРО, која го сметала за закана за своето дејствување и за македонското револуционерно движење. Политиката на Стамболиски кон Југославија и неговата определба за спроведување на договорот придонеле за неговиот конфликт со ВМРО и со бугарските националистички кругови. По државниот удар од 9 јуни 1923 година, Стамболиски бил соборен и набргу потоа убиен. Иако договорот претставувал еден од најзначајните обиди за бугарско-југословенско приближување во меѓувоениот период, неговото спроведување било ограничено поради политичките промени во Бугарија во 1923 година. jswce0a34lube6cls8h26vzt3d6m11f 5621703 5621702 2026-08-30T11:03:13Z Buli 2648 5621703 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = Нишки договор | long_name = | image = | image_width = | caption = | type = | date_drafted = | date_signed = {{Start date|df=y|1923|3|23}} | location_signed = [[Ниш]], [[Кралство СХС]] | date_sealed = | date_effective = | condition_effective = | date_expiration = | negotiators ={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes}} [[Живоин Лазиќ]]<br /> {{flagicon|Bulgaria|Kingdom}} [[Александар Стамболијски]] | signatories ={{flagicon|Kingdom of Yugoslavia|Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes}} [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]] <br /> {{flagicon|Bulgaria|Kingdom}} [[Царство Бугарија]] | parties = | ratifiers = | depositor = | language = | languages = | wikisource = }} '''Нишкиот договор''' (познат и како '''Нишка спогодба''') бил договор склучен на 23 март 1923 година во [[Ниш]] меѓу [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] и [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]]. Договорот бил постигнат во периодот на подобрување на односите меѓу двете земји, особено поради политиката на бугарскиот премиер [[Александар Стамболијски]] за приближување кон Кралството на СХС. Главната цел на договорот била воспоставување соработка меѓу двете држави за обезбедување на заедничката граница и спречување на дејствувањето на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|ВМРО]]. Бугарската влада се обврзала да преземе мерки против вооружените чети на ВМРО што дејствувале од бугарска територија кон територијата на Кралството на СХС, додека двете страни предвиделе соработка на своите гранични органи. Договорот предвидувал и создавање безбедносна зона долж границата, како и заеднички мерки за спречување на преминувањето на вооружени групи. Со него бил направен обид за намалување на вооружените судири и подобрување на бугарско-југословенските односи. Нишкиот договор предизвикал силно противење од ВМРО, која го сметала за закана за своето дејствување и за македонското револуционерно движење. Политиката на Стамболиски кон Југославија и неговата определба за спроведување на договорот придонеле за неговиот конфликт со ВМРО и со бугарските националистички кругови. По државниот удар од 9 јуни 1923 година, Стамболиски бил соборен и набргу потоа убиен. Иако договорот претставувал еден од најзначајните обиди за бугарско-југословенско приближување во меѓувоениот период, неговото спроведување било ограничено поради политичките промени во Бугарија во 1923 година. [[Категорија:ВМРО]] io000t41v1vyprdhbakdgsmripxwd1b